ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kn">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>knwiki</dbname>
    <base>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಶೇಷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಸದಸ್ಯ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಚಿತ್ರ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಹಾಯ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ಸಂಪುಟ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4140</id>
    <revision>
      <id>1372944</id>
      <parentid>1350400</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7328" sha1="2245yuki7sdy5udom5ka7iiah8ihvny" xml:space="preserve">{{Infobox ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|name=ಶ್ರೀ ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ|image=Dadabhai_Naoroji 1889.jpg|caption=ದಾದಾ ಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ ಸಿ. ೧೮೮೯|predecessor=[[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಥಾಮಸ್ ಪೆಂಟೊನ್]]|successor=ವಿಲಿಯಮ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಬರ್ಟನ್|footnotes=|signature=Dadabhai Naoraji signature.svg|party=[[Liberal Party (UK)|ಲಿಬರಲ್]]|birth_date={{birth date|df=yes|1825|9|4}}|birth_place=[[ನವಸಾರಿ]], [[ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]|death_date={{death date|df=yes|1917|6|30}} (aged 91)|death_place=[[ಬಾಂಬೆ]], [[ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]|spouse=ಗುಲ್ಬಾಯಿ|profession=|term_start=1892|term_end=1895}}

'''&quot;ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಓಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ&quot;''' ಮತ್ತು '''&quot;ಭಾರತದ ಅನಧಿಕೃತ ರಾಯಭಾರಿ&quot;''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಸರ್ ದಾದಾಭಾಯಿ ನವರೋಜಿ ದೋರ್ಡಿ''' (4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1825 - 30 ಜೂನ್ 1917) ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗ|ಪಾರ್ಸಿ]] ವಿದ್ವಾಂಸ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು 1892 ಮತ್ತು 1895 ರ ನಡುವೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ,ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು(ಸಂಸದ )  ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸದರಾದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ,&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://sites.google.com/site/jouhsinfo/mukherjee02.pdf|last=Mukherjee, Sumita|title='Narrow-majority' and 'Bow-and-agree': Public Attitudes Towards the Elections of the First Asian MPs in Britain, Dadabhai Naoroji and Mancherjee Merwanjee Bhownaggree, 1885–1906|journal=[[Journal of the Oxford University History Society]]|issue=2 (Michaelmas 2004)}}{{Dead link|date=ಮೇ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್‌|ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್]] ಸಂಸದ ಡೇವಿಡ್ ಆಕ್ಟರ್‌ಲೋನಿ ಡೈಸ್ ಸೊಂಬ್ರೆ ಅವರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ನೌರೋಜಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.  ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ''ಪಾವರ್ಟಿ ಅಂಡ್ ಅನ್-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೂಲ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ''  ಭಾರತದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪತ್ತು ಡ್ರೈನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಕೌಟ್ಸಿಕಿ ಮತ್ತು ಪ್ಲೆಖಾನೋವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಎರಡನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.

2014 ರಲ್ಲಿ, ಯೂಕೆ-ಭಾರತ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪ-ಪ್ರಧಾನಿ ನಿಕ್ ಕ್ಲೆಗ್  ದಾದಾಭಾಯ್ ನೌರೋಜಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/dadabhai-naoroji-awards-presented-for-the-first-time|title=Dadabhai Naoroji Awards presented for the first time – GOV.UK|website=www.gov.uk|access-date=1 June 2017}}&lt;/ref&gt; 1963, 1997 ಮತ್ತು 2017 ರಲ್ಲಿ ನೌರೋಜಿ ಹೆಸರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಸೇವೆ|ಇಂಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್]] ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://parsi-times.com/2018/01/india-post-honors-dadabhai-naoroji-stamp/|title=India Post Honors Dadabhai Naoroji With Stamp – Parsi Times|date=6 January 2018|work=Parsi Times|access-date=19 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://philamirror.info/2017/12/29/india-post-issued-stamp-on-dadabhai-naoroji/|title=India Post Issued Stamp on Dadabhai Naoroji|date=29 December 2017|work=Phila-Mirror|access-date=19 May 2018}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ನವರೋಜಿ ಗುಜರಾತಿ -ಮಾತನಾಡುವ ಪಾರ್ಸಿನವಸಾರಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಫಿನ್ಸ್ಟೋನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ವಿದ್ಯೆ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಬರೋಡಾದ ಮಹಾರಾಜ, ಸಯಾಜಿರಾವ್ ಗೇಕ್ವಾಡ್ III ನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1874 ರಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ದಿವಾನ್ (ಮಂತ್ರಿ) ಆಗಿ ತಮ್ಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1854 ರಲ್ಲಿ &quot;ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ&quot; ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. 1855 ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆಯ ಎಲ್ಫಿನ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡು ಅಂತಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರಾದರು. ಅವರು 1855 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಕ್ಯಾಮಾ ಆಂಡ್ ಕೋನಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರಾದರು, ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗೆ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ನೈತಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದರು. 1859 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಹತ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಂಪನಿಯಾದ ದಾದಾಭಾಯ್ ನೌರೋಜಿ ಆಂಡ್ ಕೋ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]]</text>
      <sha1>2245yuki7sdy5udom5ka7iiah8ihvny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರೇಮಲೋಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4975</id>
    <revision>
      <id>1372982</id>
      <parentid>1354294</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10722" sha1="maeipwuxntz7v6nphknfynujx65am31" xml:space="preserve">{{Infobox ಚಲನಚಿತ್ರ |
ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು = ಪ್ರೇಮಲೋಕ |
ಚಿತ್ರ = premaloka.jpg|
ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷ = ೧೯೮೭ |
ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ = ಶ್ರೀ ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ |
ನಾಯಕ(ರು) = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | 
ನಾಯಕಿ(ಯರು) = ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ |
ಪೋಷಕ ನಟರು = [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]]&lt;br/&gt; [[ಶ್ರೀನಾಥ್]]&lt;br/&gt;[[ಲೋಕೇಶ್]]&lt;br/&gt;[[ಪ್ರಭಾಕರ್]]&lt;br/&gt;[[ಊರ್ವಶಿ]]&lt;br/&gt; [[ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು]] |
ಕಥೆ = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | 
ಚಿತ್ರಕಥೆ = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | 
ಸಂಭಾಷಣೆ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] |
ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] |
ಚಿತ್ರಗೀತೆ ರಚನೆ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] |
ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಣ = [[ಆರ್.ಮಧುಸೂದನ್]]| 
ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]&lt;br/&gt;[[ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್]]&lt;br/&gt;[[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]]&lt;br/&gt; ರಮೇಶ್&lt;br/&gt;[[ಲತಾ ಹಂಸಲೇಖ]]&lt;br/&gt;[[ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ]] |
ನೃತ್ಯ = | 
ಸಾಹಸ = | 
ಸಂಕಲನ = | 
ನಿರ್ದೇಶನ =  [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]]| 
ನಿರ್ಮಾಪಕರು = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | 
ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು =  | 
ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ = [[ಹಿಂದಿ]] ನಟಿ 'ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲ' [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ಕ್ಕೆ 'ಜ್ಯೂಲಿ' ಆಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರ
}}
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''ಪ್ರೇಮಲೋಕ''' (ಅನುವಾದ. ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಲವ್), ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಪರುವ ರಾಗಂ (ಅನುವಾದ.  ದಿ ಮೆಲೋಡಿ ಆಫ್ ಏಜ್), 1987 ರ ದ್ವಿಭಾಷಾ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ವಿ. [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ 1982 ರ ಗ್ರೀಸ್ 2 ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು&lt;ref&gt;https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/Vivek-Deepa-Sannidhi-Aneesh-Tejeshwar-Sindhu-Loknath-remake-films-Ravichandran/articleshow/33623549.cms? &lt;/ref&gt; ಆಧರಿಸಿದ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ವಿ. [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

[[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ. ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ನಟಿ ಜೂಹಿ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಲೀಲಾವತಿ]] ಮತ್ತು [[ಲೋಕೇಶ್]] ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜೈ ಶಂಕರ್ ಮತ್ತು ಮನೋರಮಾ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ (ನಟ)|ವಿಷ್ಣುವರ್ದನ್]], [[ಅಂಬರೀಶ್|ಅಂಬರೀಷ್]], [[ಟೈಗರ್ ಪ್ರಭಾಕರ್|ಪ್ರಭಾಕರ್]], [[ಶ್ರೀನಾಥ್]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ವಶಿ]] ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/Ranadheera-may-do-a-Premaloka/articleshow/35908280.cms&lt;/ref&gt;. ತೆಂಗೈ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಚೋ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಗಣೇಶ್ ತಮಿಳು ಅವತರಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಬರೀಶ್, ಪ್ರಭಾಕರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಾಥ್ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mid-day.com/photos/juhi-chawla-birthday-photos-from-the-actress-younger-days-you-may-not-have-seen/6426 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-01-03 |archive-date=2019-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113122108/https://www.mid-day.com/photos/juhi-chawla-birthday-photos-from-the-actress-younger-days-you-may-not-have-seen/6426 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ನಟರು==
* ರವಿ ಆಗಿ [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]]
* ಶಶಿಕಲಾ ಆಗಿ ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ
* ಶಾರದಮ್ಮಳಾಗಿ [[ಲೀಲಾವತಿ]]
* ರವಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ [[ಲೋಕೇಶ್]]
* ಶಶಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ [[ಶ್ರೀನಾಥ್]]
* ರವಿಯ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ತ್ಯಾಗು
* ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ [[ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು]]
* ರವಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಕೆ ವಿಜಯಾ
* ಕಾವೇರಿಯಾಗಿ ಜಯಚಿತ್ರ
* ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಆಗಿ [[ಟೈಗರ್ ಪ್ರಭಾಕರ್|ಪ್ರಭಾಕರ್]]
* ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮನೋಹರ್ ಆಗಿ [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ (ನಟ)|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]]
* ಹೋಟೆಲ್ ಸಪ್ಲಾಯರ್ ಆಗಿ [[ಅಂಬರೀಶ್|ಅಂಬರೀಷ್]]
* ರೋಹಿಣಿ ಯಾಗಿ [[ಊರ್ವಶಿ]]

==ನಿರ್ಮಾಣ==
ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿ. ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ನಾಯಕ ನಟಿಗೆ, ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ರವಿಚಂದ್ರನ್ 52 ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.

==ಸಂಗೀತ==
[[Image:೧೦೪x.jpg]]
{{Infobox ಚಿತ್ರಗೀತೆ|
ಹಾಡು_೧ = ಪ್ರೇಮಲೋಕದಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರೇಮದ ಸಂದೇಶ | ಸಾಹಿತಿ_೧ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೧ = [[ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |
ಹಾಡು_೨ = ಈ ನಿಂಬೆ ಹಣ್ಣಿನಂಥ ಹುಡುಗಿ ಬಂತು ನೋಡು| ಸಾಹಿತಿ_೨ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೨ = ರಮೇಶ್|
ಹಾಡು_೩ = ಗೆಳೆಯರೆ ನನ್ನ ಗೆಳತಿಯರೆ | ಸಾಹಿತಿ_೩ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೩ =  [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] |
ಹಾಡು_೪ = ನೋಡಮ್ಮ ಹುಡುಗಿ ಕೇಳಮ್ಮ ಸರಿಯಾಗಿ | ಸಾಹಿತಿ_೪ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೪ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಲತಾ ಹಂಸಲೇಖ]] |
ಹಾಡು_೫ = ಚೆಲುವೆ ಒಂದು ಕೇಳ್ತೀನಿ | ಸಾಹಿತಿ_೫ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೫ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |
ಹಾಡು_೬ = ಯಾರಿವನು ಈ ಮನ್ಮಥನು | ಸಾಹಿತಿ_೬ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೬ = [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |
ಹಾಡು_೭ = ಬಾಯ್‍ಫ್ರೆಂಡ್ ಬರ್ತಾನಂತ ಬಾಯ್ ಬಿಡಬೇಡ | ಸಾಹಿತಿ_೭ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೭ = [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |
ಹಾಡು_೮ = ಏ ಗಂಗೂ ಈ ಬೈಕು ಕಲಿಸಿ ಕೊಡು ನಂಗೂ | ಸಾಹಿತಿ_೮ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೮ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |
ಹಾಡು_೯ = ಇದು ನನ್ನ ನಿನ್ನ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆ ಚಿನ್ನ | ಸಾಹಿತಿ_೯ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೯ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] |
ಹಾಡು_೧೦ = ಮೋಸಗಾರನಾ ಹೃದಯಶೂನ್ಯನಾ | ಸಾಹಿತಿ_೧೦ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೧೦ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] |
ಹಾಡು_೧೧ = ಬಾಥ್‍ರೂಮಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನ ಕಂಡೆ | ಸಾಹಿತಿ_೧೧ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೧೧ = [[ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ]] |
}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
[./Https://www.kannadalyric.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210218031233/https://www.kannadalyric.in/ |date=2021-02-18 }} ಕನ್ನಡ ಲಿರಿಕ್ಸ್.ಕಾಂ ಪ್ರೇಮಲೋಕ ಗೀತಪುಸ್ತಕ]

&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಶತದಿನೋತ್ಸವದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>maeipwuxntz7v6nphknfynujx65am31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಕ್ಷಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12047</id>
    <revision>
      <id>1372967</id>
      <parentid>1352683</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T19:32:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18845" sha1="bdi9ofm2l86kjp6flinmpuut0vhvgm4" xml:space="preserve">{{Taxobox
| color = pink
| name = ಪಕ್ಷಿಗಳು
| fossil_range = ಕೊನೆ [[ಜುರಾಸಿಕ್]] – ಈಗ
| image = Phalacrocorax-auritus-007.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = [[ಕೊರ್ಮೊರಾಂಟ್]] ಪಕ್ಷಿ, ''Phalacrocorax auritus''
| regnum = [[ಪ್ರಾಣಿ]]
| phylum = [[ಖೊರ್ಡೇಟ]]
| subphylum = [[ವೆರ್ಟಿಬ್ರೇಟ]]
| unranked_classis = [[ಆರ್ಕೊಸೌರಿಯ]]
| classis = '''ಏವ್ಸ್'''
| classis_authority = [[ಕಾರೊಲಸ್ ಲಿನ್ನಿಯಸ್|ಲಿನ್ನಿಯಸ್]], 1758
| subdivision_ranks = [[Order (biology)|Orders]]
| subdivision = ಸುಮಾರು ೨ ಡಜನ್ 
}}


{{Use dmy dates|date=June 2015}}
{{Automatic taxobox
|name = Birds
| fossil_range = &lt;br/&gt;[[Late Cretaceous]] - [[Holocene|Present]], {{Fossil range|85|0}}
|image = Bird Diversity 2013.png
|image_caption = Examples of various avian orders.
Row 1: [[Red-crested turaco]], [[shoebill]], [[white-tailed tropicbird]]&lt;br /&gt;Row 2: [[Steller's sea eagle]], [[grey crowned crane]], [[common peafowl]]&lt;br /&gt;Row 3: [[Mandarin duck]], [[Anna's hummingbird]], [[Atlantic puffin]]&lt;br /&gt;Row 4: [[Southern cassowary]], [[rainbow lorikeet]], [[American flamingo]]&lt;br /&gt;Row 5: [[Gentoo penguin]], [[grey heron]], [[blue-footed booby]]&lt;br /&gt;Row 6: [[Bar-throated minla]], [[Eurasian eagle-owl]], [[keel-billed toucan]]
|taxon = Aves
|display_parents = 1
|authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&amp;tree=0.1 | title=Systema Naturae 2000 / Classification, Class Aves | accessdate=11 June 2012 | last=Brands | first=Sheila | date=14 August 2008 | work=Project: The Taxonomicon | archive-date=5 ಮೇ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080505214909/http://taxonomicon.taxonomy.nl/TaxonTree.aspx?id=80129&amp;tree=0.1 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|subdivision_ranks = [[Class (biology)|Subclasses]]
|subdivision =
* [[Neognathae]]
* [[Palaeognathae]]
| synonyms = 
* Neornithes &lt;small&gt;Gadow, 1883&lt;/small&gt;
}}

'''ಪಕ್ಷಿಗಳು''' ಎರಡು ಕಾಲುಳ್ಳ, [[ಮೊಟ್ಟೆ]] ಇಡುವ, ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಹೊಂದಿರುವ ಜೀವ ಜಾತಿ. ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ಪಕ್ಕಗಳು ಅಂದರೆ [[ರೆಕ್ಕೆ]]ಗಳುಳ್ಳ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಯಾದುದರಿಂದ &quot;ಪಕ್ಷಿ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇವುಗಳ ದೇಹದ ರಕ್ತ [[ಮಾನವ]]ರಿಗಿರುವಂತೆ ಬೆಚ್ಚಗಿದೆ. ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾದ ರೆಕ್ಕೆ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಾಲು, ಉಗುರು, ಕೊಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತೇವೆ. ಪಕ್ಷಿವರ್ಗ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಟ್ಟು ಸಂತಾನ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಾಣಿ ಜಾತಿ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸ್ವಭಾವ, ಗುಣ, ಶರೀರ ರಚನೆ ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಹಾರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲದೆ,ಹಾರಾಡದ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಇವೆ.

== ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ==
ಪಕ್ಷಿಗಳ [[ಹೃದಯ|ಹೃದಯದಲ್ಲಿ]] ಖಚಿತವಾದ ನಾಲ್ಕು ಕೋಣೆಗಳಿವೆ. ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಮಲಿನ [[ರಕ್ತ|ರಕ್ತದ]] ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವೂ ಇಲ್ಲ. [[:en:Sinus_venosus|ಸೈನಸ್ ವಿನೋಸಸ್]] ಇಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಇದರ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಬಲ [[:en:Atrium_(heart)|ಹೃತ್ಕರ್ಣದಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿಹೋಗಿದೆ. ಬಲ [[:en:Ventricle_(heart)|ಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಯನ್ನು]] ಸ್ವಲ್ಪ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದು ರಕ್ತವನ್ನು ಪಲ್ಮನರಿ [[ಅಪಧಮನಿ|ಅಪಧಮನಿಗೆ]] ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಡ ಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಯ ದ್ವಾರ ತೆಳುವಾದ ಕವಾಟದಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಕವಾಟದ ಪದರಗಳು ಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಯ ಗೋಡೆಗೆ ತಂತುಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬಲಹೃತ್ಕರ್ಣ ಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಕವಾಟ ಅಗಲವಾದ ಮಾಂಸಲ ಪದರದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬಲ ಹೃತ್ಕರ್ಣಕ್ಕೆ ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಅವನತ [[ಸಿರೆ|ಅಭಿಧಮನಿಗಳೂ]] ಎಡ ಹೃತ್ಕರ್ಣಕ್ಕೆ ಪಲ್ಮನರಿ ಅಭಿಧಮನಿಯೂ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಪಲ್ಮನರಿ ಅಪಧಮನಿ ಬಲಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಯಿಂದಲೂ ಅಯೋರ್ಟಿಕ್ ಮಹಾಪಧಮನಿ ಎಡಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಯಿಂದಲೂ ಹೊರಡುತ್ತವೆ. ಮೂರು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯ ಕವಾಟಗಳು ಪಲ್ಮನರಿ ಅಪಧಮನಿ ಮತ್ತು ಬಲಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಯ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಮತ್ತು ಎಡಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಪಧಮನಿಯ ಮಧ್ಯೆಯೂ ಇವೆ. ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಲ ಅಯೋಟಿಕ್ ಅಪಧಮನಿ (ಸಿಸ್ಟಮಿಕ್) ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಎಡ ಸಿಸ್ಟಮಿಕ್ ಅಪಧಮನಿ ಇಲ್ಲ. ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹೃದಯ ಬಹು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದರೂ ಇದು [[ಸರೀಸೃಪ]] ಮಾದರಿಯ ಹೃದಯದಿಂದ ಮಾರ್ಪಾಡಾದುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

==ಪಕ್ಷಿಗಳ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಗಾನ==
 [[Image:Solsort.jpg|thumb|right|350px|ಕೋಗಿಲೆ ಜಾತಿಯ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ಹಾಡುಗಾರ ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿ]]
*[[:en:Bird vocalization|ಪಕ್ಷಿಗಾನ-Bird vocalization]]
*ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಹಕ್ಕಿಧ್ವನಿಗಳನ್ನೂ ಎರಡು ಸ್ಪಷ್ಟ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ‘ಕರೆ’ (ಕಾಲ್) ಮತ್ತು ‘ಗಾನ’ (ಸಾಂಗ್).ಎಲ್ಲ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಹಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕಂಠದಿಂದ ಹೊಮ್ಮುವ ಧ್ವನಿ–ಶಬ್ದಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಾಡುಗಳೂ ಅಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವ ಏನೆಂದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಧರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಖಗಪ್ರಭೇದಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಉಲಿಯುತ್ತವೆ, ಚಿಲಿಪಿಲಿಗುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಕರೆಯುತ್ತವೆ, ಕೂಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡುಹಕ್ಕಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಹಾಡುತ್ತವೆ.
===ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕಲರವ===
*ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಹಕ್ಕಿಧ್ವನಿಗಳನ್ನೂ ಎರಡು ಸ್ಪಷ್ಟ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ‘ಕರೆ’ (ಕಾಲ್) ಮತ್ತು ‘ಗಾನ’ (ಸಾಂಗ್).  ತಮ್ಮದೇ ಪ್ರಭೇದದ ಇತರ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಒಂದೇ ಗುಂಪಿನ ಎಲ್ಲ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಆಹಾರ ಹುಡುಕಲು ದೂರದೂರ ಚದುರಿ, ಒಂದರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಮರೆಯಾಗಿರುವಾಗಲೂ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಲು, ಶತ್ರುಗಳ ಆಗಮನ–ನಿರ್ಗಮನಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲು, ದಿನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಗುಂಪು ಸೇರಲು... ಹೀಗೆಲ್ಲ ನಾನಾ ಸ್ವರಕ್ಷಕ, ಜೀವನಾವಶ್ಯಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ‘ಕರೆ’ ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕಲರವ, ಚಿಲಿಪಿಲಿಗಳು ಇವೇ.

===ಗಾನ===
*ಹಕ್ಕಿ ಕಲರವ ಬೇರೆ, ಹಾಡುಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಬೇರೆ. ಹಕ್ಕಿ ಹಾಡು ಅದ್ಭುತ ಧ್ವನಿಸಂಯೋಜನೆ. ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪ್ರತಿ ಗಾನವೂ ಮಂದ್ರ – ಮಧ್ಯಮ – ಏರಿಳಿಕೆಗಳ, ಹ್ರಸ್ವ–ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಗಳ, ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ರಚನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ರಭೇದದ ಎಲ್ಲ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾಡುಗಳದೂ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಒಂದೇ ಸ್ವರೂಪ.  ಆದರೂ, ಪ್ರತಿ ಹಕ್ಕಿಯೂ ತನ್ನದೇ ‘ವಿಶೇಷತೆ’ ಬೆರೆಸಿ ತನ್ನ ಹಾಡನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ಪ್ರಭೇದದ ಇತರ ಗಂಡುಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆ, ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವಂತೆ, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವಂತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಹಾಡುತ್ತದೆ.
 
*ಹಾಡುಗಾರ ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಎರಡು, ಬಹು ಮಹತ್ವದ, ಬೇರೆಬೇರೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿವೆ: ತಮ್ಮದೇ ಪ್ರಭೇದದ ಇತರೆಲ್ಲ ಗಂಡುಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಸರಹದ್ದಿನ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮನಸೆಳೆದು, ಮನಗೆದ್ದು, ಪ್ರಣಯಕ್ಕೆ ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳೂ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಖಗ ಹಾಡುಗಾರರು ತಮ್ಮ ಕಲಿಕೆಯನ್ನನುಸರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನೂ ಬಳಸಿ, ಅನುಭವ ಬೆರೆಸಿ, ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಯಿಸಿ, ವಿಧವಿಧವಾಗಿ, ಎದೆ ತುಂಬಿ ಮೈಮರೆತು ಹಾಡುತ್ತವೆ.
===Crane===
*ಹಕ್ಕಿ 
*ಹಾಡು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದದ್ದರಿಂದ ಹಾಡುಗಾರ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಗಾನಕಲೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಹುಟ್ಟರಿವಿನಿಂದ ಕಲಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು  ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಕ್ಷಣದಿಂದ, ಹಾಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಪ್ರಭೇದದ ಇತರ ಗಂಡುಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ ಆಲಿಸಿ, ಅನುಕರಿಸಿ, ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ತಾವೂ ಹಾಡಲು ಕಲಿಯುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮದೇ ಪ್ರಭೇದದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನೂ ಅರಿಯುತ್ತವೆ. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ, ತಂದೆ–ತಾಯಿಯರ, ಸಹಚರರ ಸಾಂಗತ್ಯ ಸಿಗದ ಅನಾಥ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಗಾನಕಲೆ ಸಿದ್ಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಕಲಿಯದ ಅಂತಹ ಹಾಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಯಶಸ್ವೀ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು.
 
*ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುವುದೇನೆಂದರೆ, ಹಾಡುಹಕ್ಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಭೇದದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲ ಪಾಠಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಮೊದಲ ಅರವತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತವೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಇತರರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ, ಕೆಲವೇ ಪದಗಳ ತೊದಲುವಿಕೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಮಾತನಾಡಲು ಕಲಿಯುವಂತೆಯೇ ಹಕ್ಕಿಮರಿಗಳೂ ಒಂದೊಂದೇ ಸ್ವರ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತ, ಹಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತ, ಪರಿಶ್ರಮಪಟ್ಟು ಗಾನಕಲೆಯನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

*ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಇತರ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೇಳಿ, ತಮ್ಮ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಬೆರೆಸುತ್ತ, ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ, ಪರಿಣಿತ ಹಾಡುಗಾರರಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಗಿಲೆ, ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ, ಬುಲ್ ಬುಲ್, ಸಿಂಪಿಗ, ಸೂರಕ್ಕಿ, ಥ್ರಶ್, ರಾಬಿನ್, ಆರಿಯೋಲ್, ವಾರ್ಬ್ಲರ್, ಕಾಮೂಳಿ  ಮೊದಲಾದವು ಹಾಡುಗಾರರು ಗಾನ ವಿಶಾರದರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/21/492827.html |title=ಖಗ ಜಗದ ದ್ವಿವಿಧ ಸೋಜಿಗ;ಎನ್. ವಾಸುದೇವ್;21 May, 2017 |access-date=22 ಮೇ 2017 |archive-date=26 ಮೇ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170526190926/http://www.prajavani.net/news/article/2017/05/21/492827.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00174024 Sexual selection and the evolution of bird song: A test of the Hamilton-Zuk hypothesis]&lt;/ref&gt;

===ಹಕ್ಕಿಗಳ ದನಿಗೆ ಅನ್ಯಾಟಮಿ ಮತ್ತು ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ===
*'ಏವಿಯನ್' ಎಮಗ ಗಂಟಲಲ್ಲಿರುವ ಗಾಯನ ಅಂಗವನ್ನು 'ಸಿರಿನಕ್ಸ್' (ದನಿಪೊರೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ;  ಇದು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಳೆಯ ರಚನೆ. (ಸಸ್ತನಿ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಲಾರಿಕ್ಸ್ ಎಂದರೆ ಧ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ). ಸಿರಿನ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿ ಚೀಲವು ಪದರಗಳಿಂದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ತರಲು -ಹೊರಡಿಸಲು ಅನುರಣಿಸುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷಿಯು ಪೊರೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಿಚ್- ದನಿಯ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟದ ಬಲವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಿಚ್-ಶೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಎರಡು ಬದಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು, ಇದು, ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಗಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಬಗೆ. &lt;ref&gt;Attenborough, D. 1998. The Life of Birds. BBC publication.0563-38792-0&lt;/ref&gt;

==[[ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು]]==
{{Div col|3}}
# [[ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ]]
# [[ಮರಕುಟಿಕ]] 
# [[ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ]]
# [[ಕಾಗೆ]]
# [[ಕೋಗಿಲೆ]]
# [[ನವಿಲು]]
# [[ಚಂದ್ರಮುಕುಟ]]
# [[ದರ್ಜಿ ಹಕ್ಕಿ]]
# [[ಹದ್ದು]]
# [[ರಣ ಹದ್ದು]]
# [[ಮೈನಾ]]
# [[ಕೆಂಬೂತ]]
# [[ಕಾಜಾಣ]]
# [[ಮಡಿವಾಳ]]
# [[ಗದ್ದೆ ಟುವ್ವಿ]]
# [[ಪಿಕಳಾರ]]
# [[ನವರಂಗ]]
# [[ನೀಲಿ ಪಾರಿವಾಳ]]
# [[ಚುಕ್ಕೆ ಚೋರೆ]]
# [[ಗರುಡ]]
# [[ಗುಬ್ಬಿ]]
# [[ಮುನಿಯ]]
# [[ರಾಜ ಹಂಸ]]
# [[ಕೌಜುಗ]]
# [[ಕೆಂಪು ಕಾಡು ಕೋಳಿ]]
# [[ಬೂದು ಕಾಡು ಕೋಳಿ]]
# [[ಕೆಂಪು ಟಿಟ್ಟಿಭ]]
# [[ಗೂಬೆ]]
# [[ನೀರು ಕೋಳಿ]]
# [[ಕೆನ್ನೀಲಿ ನೀರು ಕೋಳಿ]]
# [[ಹುಂಡು ಕೋಳಿ]]
# [[ನೀರ್ಹಕ್ಕಿ]]
# [[ಹಾವ್ಹಕ್ಕಿ]]
# [[ಸೂರ್ಹಕ್ಕಿ]]
# [[ಕೆನ್ನೀಲಿ ಸೂರ್ಹಕ್ಕಿ]]
# [[ಕರಿಮಂಡೆ ಅರಿಶಿನಬುರುಡೆ]]
# [[ಅರಿಶಿನಬುರುಡೆ]]
# [[ಗೀಜಗ]]
# [[ಕೊಳದ ಬಕ]]
# [[ರಾತ್ರಿ ಬಕ]]
# [[ಬೂದು ಬಕ]]
# [[ಕೆನ್ನೀಲಿ ಬಕ]]
# [[ನತ್ತಿಂಗ]]
# [[ಗುಲಾಬಿ ಪಟ್ಟಿಯ ಗಿಣಿ]]
# [[ಹೆಜ್ಜಾರ್ಲೆ]]
# [[ಚಿಟ್ಟು ಗಿಣಿ]]
# [[ಹೂ ಕುಟುಕ]]
# [[ಹಳದಿ-ಕೊರಳಿನ ಪಿಕಳಾರ]]
# [[ಕೆಂಬೂತ-ಘನ]]
# [[ಕೆಂಪು ರಾಟವಾಳ]]
{{Div col end}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಹೃದಯದ ಅಂಗರಚನೆ}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು|ಪಕ್ಷಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>bdi9ofm2l86kjp6flinmpuut0vhvgm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾರ್ಸಿಕರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14298</id>
    <revision>
      <id>1372970</id>
      <parentid>1353232</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T21:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30975" sha1="kzxcpyg3pvprul0wqq302vpa0xhiz2i" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Parsee girl.jpg|thumb|right|250px|'ಪಾರ್ಸಿ ಹುಡುಗಿ']]
[[ನವ್ ಸಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ]] ಗೂ, ಹಾಗೂ ಪಾರ್ಸಿಗಳಿಗೂ,  ಒಂದು ಅಪೂರ್ವಸಂಬಂಧ.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/658081/Zoroastrianism/9189/The-Sasanian-period#toc9191 Zoroastrianism]&lt;/ref&gt;
ಆಗ ಮುಂಬಯಿನ ೭ ದ್ವೀಪಗಳು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಅಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ದೊರಾಬ್ಜಿ ನಾನಾಭಾಯ್ ಎನ್ನುವ ಪಾರ್ಸಿ ಗೃಹಸ್ತ ೧೬೪೦ ರಲ್ಲಿ, ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಬಂದ ಪ್ರಥಮ ಪಾರ್ಸಿ. ಮುಂಬಯಿ, ೧೬೬೧ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮುಂಬಯಿನ ಪಾರ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು [[ದಖ್ಮಾ]]  ಅಥವಾ [[Tower of Silence]], ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು.  [[ಲೊವ್ಜಿ ನುಝರ್ವಾನ್ಜಿ ವಾಡಿಯ]],  ಸೂರತ್ ಬಂದರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಮನ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ, ಮುಂಬಯಿಗೆ ಬಂದರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಪಾರ್ಸಿಉದ್ಯೋಗಪತಿ, [[ಕವಾಸ್ ಜಿ ನಾನಾಭಾಯ್ ದಾವರ್]]  ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ಪ್ರಥಮ ಟೆಕ್ಸ್ ಟೈಲ್ ಮಿಲ್, [[The Bombay Textile Mills]],  ೧೮೫೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆಗ ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ (೧೮೭೦)  ರಲ್ಲಿ ೧೩ ಮಿಲ್ ಇತ್ತು. (೧೮೯೫)  ನಲ್ಲಿ  ೭೦, (೧೯೧೫)  ರಲ್ಲಿ  ೮೩, ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಜಪಾನ್ ದೇಶದ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಿಂದಾಗಿ, ೫೩  ಮಿಲ್ ಮಾತ್ರ. ೧೮೬೦ ಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಸಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಲಳು ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಪತಿಯಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಊಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರವಲ್ಲ. ಸ್ವತಂತ್ರಸಮರದಲ್ಲಿ,  [[ಮೆಡಮ್ ಕಾಮಾ]], [[ಸರ್ ಫಿರೋಜ್ ಶಾ ಮೆಹ್ತ]]  ಮುಂತಾದವರು ದುಡಿದರು. ಪಾರ್ಸಿಗಳು  ಮುಂಬಯಿನ ರಸ್ತೆಗಳು,  ಕೊಲಾಬಾದ [[ಕಾಸ್ ವೇ]]  ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿದರು.
[[ಚಿತ್ರ:Parsee fire temple.jpg|thumb|right|250px|'ಅಗ್ನಿ ದೇವತೆ']]
=='ಇರಾನ್' ದೇಶದಿಂದ ವಲಸೆಬಂದರು==
'ಇರಾನ್' ದೇಶದಿಂದ ತಲೆಮರಸಿಕೊಂಡು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಪಾರ್ಸಿಗಳು,  ಭಾರತೀಯರ ಜೊತೆಸೇರಿ, ತಾವೂ ಭಾರತೀಯರಾದರು. ಭಾರತದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ, ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ, ಗೌರವ. ಮತಾಂತರದ ಭೀತಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ನಾಡು, 'ಇರಾನ್' ನಿಂದ ಓಡಿಬಂದ ಪಾರ್ಸಿಗಳು ಗುಜರಾತ್ ದೊರೆಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರಿಂದ ಭಾರತದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.  ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆ ಅನನ್ಯ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ  ಪಾರ್ಸಿಗಳ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಭಾರತದಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು  ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.  ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತನುಮನಧನಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗಮಾಡಿ ದುಡಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ಬ್ರಿತಿಷ್ ಸತ್ತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ನಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದ, 'ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ', 'ಲೊಕಮಾನ್ಯ ತಿಳಕ್', 'ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆ' ಮುಂತಾದವರ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಪಾರಹಣಸಹಾಯವನ್ನು '[[ಸರ್ ರತನ್ ಟಾಟಾ]]' ರವರು ಮಾಡಿದ್ದರು. 'ಟಾಟ ಟ್ರಸ್ಟ್' ನಿಂದ ಮಿಲಿಯಗಟ್ಟಲೆ ಹಣವನ್ನು ದೀನರ, ಆರ್ತರ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ, ಟಾಟ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರೆಲ್ಲಾ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಹೆಸರಾಂತ ಪಾರ್ಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ಯೋಗದಾನವನ್ನು ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಧನಸಹಾಯಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾಲಯಗಳು, ದೇಶದಾದ್ಯಂತ 'ಟಾಟ' ರವರ ಮೂಲಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.

==ಆರ್ತರಿಗೆ ಬಡವರಿಗೆ, ಟಾಟ ಸಂಸ್ಥೆ ಸದಾ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಕೊಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ==
'ಪಾರ್ಸಿಗಳು' ವಿಶೇಷತಃ ಶಾಂತಿಪ್ರಿಯರು, ವಿದ್ಯಾವಂತರು, ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿದ್ಧರಾಗುವರು,  ಮತ್ತು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಮುಂದಾಳುಗಳು. ಹಲವಾರು ಪ್ರಥಮಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬಯಿನ ಪ್ರಥಮ ಬಟ್ಟೆಗಿರಣಿಯನ್ನು ೧೮೫೪ ರಲ್ಲೇ,  [[ಕವಾಸ್ ಜಿ ದಾವರ್]] ಎಂಬ ಪಾರ್ಸಿ ಉದ್ಯೋಗಪತಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.  ಮುಂಬಯಿನ ಪ್ರಥಮ ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಜಮ್ ಸೆಟ್ ಜಿ ನುಝರ್ವಾನ್ ಜಿ ಟಾಟಾ ರವರದು. ಜೆ. ಆರ್. ಡಿ ಟಾಟಾರವರು, ವಾಯುಯಾನವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ, ಅದನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶುರುಮಾಡಿದ ಪ್ರಥಮರು. ಪಾರ್ಸಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಶ್ರಮ ಹಾಗೂ ಮುಂದಾಳತ್ವದಿಂದ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖಪಾರಸಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ : [[ಸೋರಾಬ್ ಜಿ]], [[ಮೋದಿ]],  [[ಕಾಮ]],  [[ವಾಡಿಯ]],  [[ಜೀಜಿಭಾಯ್]], [[ರೆಡಿಮನಿ]],  [[ಡ್ಯಾಡಿ ಸೇಠ್]],  [[ಪೆಟಿಟ್]],  [[ಪಟೇಲ್]], [[ಮೆಹ್ತಾ]],  [[ಆಲ್ ಬ್ಲೆಸ್]], [[ಬಿ. ಪಿ. ವಾಡಿಯ]], [[ಟಾಟಾ]],  [[ದಾದಾಭಾಯ್ ನವರೋಜಿ]], [[ಸರ್ ಮೋದಿ]],  [[ಅರ್ದೇಶಿರ್ ದಲಾಲ್]],  [[ಗೋದ್ರೆಜ್]],  [[ನಾನಿ ಪಾಲ್ಖಿವಾಲ]], [[ಜನರಲ್. ಮಾಣಿಕ್ ಶಾ]], [[ನಾರಿ ಕಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್]], [[ಪಾಲಿ ಉಮ್ರೀಗರ್]], [[ಝುಬಿನ್ ಮೆಹ್ತಾ]], [[ಡಾ. ದಾರುವಾಲ]],  [[ಸೋಲಿ ಸೊಹ್ರಾಬ್ ಜಿ]],  [[ಆರ್. ಡಿ ಮರ್ಝ್ಬಾನ್]],  [[ರಾನಿ ಸ್ಕ್ರೂ ವಾಲ]],  [[ಬೇಝಾನ್ ದಾರುವಾಲ]],  [[ಪರ್ಸಿಸ್ ಖಂಬಾಟ]], [[ಫರೂಕ್ ಎಂಜಿನೀರ್]], [[ಮೆಹರ್ ಜೆಸ್ಸಿಯ]], [[ಡಾ. ಭಾಭಾ]],  ಮುಂತಾದವರು.  ಇಂತಹ ಪಾರ್ಸಿಗಳ ಪೂರ್ವ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ.

==[[ಸೈರಸ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]], ಆರ್ಕೆಮೇನಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪಕನ ಆಳ್ವಿಕೆ, ನಂತರ ಡೇರಿಯಸ್ ನ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ :== 
ಪರ್ಶಿಯದ ಮೂಲದವರಾದ ಪಾರ್ಸಿಗಳು, ಒಂದುಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಕೆಮೇನಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖಿಗಳಾಗಿ ಬದುಕಿ-ಬಾಳಿದವರು. [[ಪರ್ಸೆಪೋಲಿಸ್]] ನ ವಿಶಾಲ ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವ ಛಾವಣಿಯಮೇಲಿರುವ ಸೌಧದ ಶಿಥಿಲವಾದ ಭಾಗವನ್ನು ನಾವು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದು.  ಇದು ಆಗಿನ ಕಾಲದ ರಾಜಗೃಹದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ತುಣುಕು. ಇವು ಡೇರಿಯಸ್ ಮಹಾರಾಜ, ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅರಮನೆಯ ಭಾಗಗಳೆಂದು ಚರಿತ್ರಾಕಾರರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಈತನ ನಂತರ ಬಂದವರೆಲ್ಲಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುಂದೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಲ್ ಒಳಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರೆ, ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೇರುವ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.  ಇಂದಿಗೂ ಇದು ಇಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದೆ ಅಚ್ಚರಿಯೇ ಸರಿ. ೨೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬದಿಯ ಕಟ್ಟೆಯಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ.  ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಸಾಮಂತರು ಕಪ್ಪ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ದೃಷ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಪರ್ಶಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಶಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಇಜಿಪ್ಟ್ ನಿಂದ ಸಿಂಧು ದೇಶದವರೆಗೆ, ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಡೇರಿನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ, &quot; ನಾನು ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧ. ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ನಾನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳೆಲ್ಲಾ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಇರಬೇಕೆಂಬುದೆ ನನ್ನ ಆಸೆ. 'ಪರ್ಸೆ ಪೋಲಿಸ್' ನ ಮಹಲ್ ನ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮಹಾರಾಜನೊಬ್ಬನು ದುಷ್ಟನೋರ್ವನನ್ನು ದಂಡಿಸಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರವಿದೆ. ಸೈರಸ್ ಮಹಾರಾಜನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ವಿವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಣ್ಣಿನ ಶಾಸನ, ಭೂಗರ್ಭಶಾಸ್ತ್ರದ ಇಲಾಖೆಯವರ ಶೋಧನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಿತು.
=='ಸೈರಸ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ'ಯ 'ಗೋರಿ'ಯಮೇಲೆ ಬರೆದ ಮಾತುಗಳು==
ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಗತಿ, ಸೈರಸ್ ಮಹಾಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಶಿಥಿಲವಾದ ಗೋರಿಯಮೇಲೆ, ಬರೆದ ಮಾತುಗಳು ಹೀಗಿವೆ. &quot; ನಾನು ಪರ್ಶಿಯದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪಕ, ಈ ಹುದಿಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನದೇಹ ಆಡಗಿದೆ.  ನನ್ನನ್ನು ಹಗೆಯಿಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಡಿ. ೨೦೦ ವರ್ಷದ ನಂತರ,  ಆರ್ಕೆಮೇನಿಯನ್ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕ ಸೈರಸ್ ನನ್ನು,  ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಭೂಪತಿ, ಸೋಲಿಸಿ, ಹೊಡೆಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ೭ ನೆ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, [[ಬಿದಿಗೆಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯ ಲಾಂಛನ]] ದ ವಂಶದವರು, ಪರ್ಶಿಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ, ಆಗ ಆರ್ಮೇನಿಯನ್ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಇದ್ದ ಆಯ್ಕೆ ಎರಡು.  ಒಂದು ತಲೆತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ದೇಷ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಓಡಿಹೋಗುವುದು ; ಇಲ್ಲವೆ ಕೆಲವು ಸಾಹಸಿಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ಕಡಲಮೇಲೆ ದೀರ್ಘ ಯಾನಮಾಡಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು.  ಹಾಗೆ ಬಂದು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ, ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಳಊರಿದ ವಲಸೆಗಾರರಿಗೆ, ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಕೊಡದೆ, ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಲನ್ನು ಕಳಿಸಿ ದಣಿವಾರಿದ ಮೇಲೆ ಮುಂದೆ ಪ್ರಯಾಣಮಾಡಲು ತಿಳಿಸಿದ ರಾಜನಿಗೆ, '[[ಝೊರಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್]]' ಪ್ರಮುಖ ಭರವಸೆಯ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಹಾಲಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಹಾಕಿ, ಅದು ಚೆಲ್ಲದಂತೆ ಜಾಗ್ರತೆವಹಿಸಿದ ಆತ,  ನಾವು ಈ ಹಾಲಿನತರಹ, ನಿಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ  ಬೆರೆತು,  ಅದರಲ್ಲಿ ಸಿಹಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತೇವೆ, ನಂಬಿ,&quot; ಯೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು. ಹಾಗೆ ಅವರ ಪ್ರವೇಶ ಮುಂದುವರೆದು, ಹಲವಾರು ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ '[[ಪಾರ್ಸಿ ಸಮುದಾಯ]]' 'ಗುಜರಾತ್' ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿ ತಲುಪಿತು.
==’ಆರ್ಕೆಮೇನಿಯ ಪ್ರಭುತ್ವ,’ ದ ವಿವರಗಳು :==
ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರು ಇವರು. ’ಏಜಿಯನ್ ದ ಬ್ಲಾಕ್’, ”ದ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್’, ’ದ ಇಂಡಿಯನ್’, ”ದಿ ಪರ್ಶಿಯನ”, ಮತ್ತು ’ಕೆಂಪುಸಮುದ್ರ’, ”ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ’ ದ ವರೆಗೆ.  ವಿಶ್ವದ ಅತಿಭಾರಿ ನದಿಗಳು ಇದರ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ’ಇಫ್ರೇಟಸ್ ಮತ್ತು,  ಟೈಗ್ರಿಸ”,  ’ಜ್ಯಾಕ್ಸಾಕಟಸ”,  ’ಓಕ್ಸಸ್,  ಹಾಗೂ”ನೈಲ್ ನದಿ’. ”ಸೈರಸ್,’  ಚಿಕ್ಕ ಸುಬೇದಾರನಾಗಿದ್ದವನು,  ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಸಾ ಸ್ಥಾಪಕನದನು.  ಈ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲೇ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಗಳು ಸೇರಿದವು.  ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯ ಸಾ ವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಅಲ್ಲಿನ  ಜ್ಯೂ ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್ ಗೆ ಹೋಗಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದ upAph ಸೈರುಸ್, ಗ್ರೀಕ ಬರಹಗಾರ  xenophon, ಕ್ರಿ. ಪೂ. (೪೩೦-೩೫೫] ಹೇಳುವಂತೆ, ಡೇರಿಯಸ್ ಆತನ ನಂತರ ಬಂದ.  ಸರಿಯಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಆಳುತ್ತಾನೆ.  ಏಶ್ಯಾಮೈನರ್, ಗ್ರೀಸ್ ನಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು, ಆರ್ಮೇನಿಯ, ಅಝರ್ ಬೈಝಾನ್, ಸಿರಿಯ,  ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್, ಇಜಿಪ್ಟ್,  ಉತ್ತರ.  ಅರೇಬಿಯ,  ಮೆಸೊಪೊಟೇಮಿಯ, ಪರ್ಶಿಯ, ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್, ತುರ್ಕ್ ಮೆನಿಸ್ಥಾನ್, ಥ್ರೇಸ್,  ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ, ಆಡಳಿತನಡೆಸಿದ.  ಪ್ರಥಮ ಆ. ರ್‍ಅ. ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ, ಆಡಂಬರದ ಜೀವನ,  ಬೇರೆ ಕೆಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡರಾಜಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಆರ್ಕೆಮೇನಿಯಾ  ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ  ಕ್ರಿ. ಪೂ. [೫೫೯-೩೩೦ ] ಇದೊಂದು ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.  ದಕ್ಷಿಣ. ಪಶ್ಚಿಮ, ಇರಾನ್ ನ ಟ್ರೈಬಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನ.  ಸೈರಸ್ ಮತ್ತು ಡೇರಿಯಸ್ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಮರ್ಥ ಆಡಳಿತಗಾರರು.  ಪರಮತ ಸಹಿಷ್ಣುಗಳು.  ಸೈರಸ್ ಬೇಬಿಲೋನಿಯವನ್ನು ಗೆದ್ದಾಗ ಒಂದು ಪ್ರಣಾಳಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ್ದನು.  ಆತನ ಧ್ಯೇಯ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಧಾರೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದನ್ನೇ ಪ್ರಥಮ ಮನುಷ್ಯಜನಾಂಗದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವಿವರಣೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.  ಇದರ ಪ್ರತಿ, ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ  ಯು.ಎನ್ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದೆ. ಮೂಲಪ್ರತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಡಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್  ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ನಲ್ಲಿಡಲಾಗಿದೆ.  ಆರ್ಕೆಮೇನಿಯನ್ನರು,  [[ಝರತುಷ್ಟ್ರ|ಸಂತ ಝರತುಷ್ಟ್ರ]],  ಕ್ರಿ. ಪೂ [೬೨೮-೫೫೧ ] ರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು  ಮತ್ತು, ಅಗ್ನಿದೇವತೆಯ ಉಪಾಸಕರು.  
==ಝರತುರ್ಷ್ಟ್ರ, ಹಾಗೂ [[ಅಹಿರ ಮಝ್ದ]]==
ಪಾರ್ಸಿಗಳ ಮತಸ್ಥಾಪಕ, [[ಝರತುಷ್ಟ್ರ]],&lt;ref&gt;[http://adaniel.tripod.com/parsi.htm ZOROASTRIANISM]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಹುಟ್ಟಿದ್ದು,  ೧೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ  ಹಿಂದೆ,  ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು ಅದೇ ಕೆಟ್ಟದರಮೇಲೆ ಜಯಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಮತ.  ಅವರ ಮೊದಲ ಕರಡುಪ್ರತಿ ಅಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಅಗೆದಾಗ ದೊರೆಯಿತು. ೨ ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ  ಕೆಮೇನಿಯನ್ ಸಂತತಿ,  ಸೈರಸ್ ದ ಗ್ರೇಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ,  ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕಿತ್ತು ಬಿಸಾಡಿದ.  ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂತತಿಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡವು. ೭ ನೆಯ  ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿ  ಅವರ ದೇಶದ ನೆಲದಮೇಲೆ ಹಾರಾಡಿತು.  ಪರ್ಶಿಯನ್ ರಿಗೆಇದ್ದ  ಆಯ್ಕೆಎಂದರೆ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಮತವನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆಹೋದರೆ,  ತಲೆ ಕತ್ತರಿಸಲು ತಯಾರಾಗಬೇಕು.  ಕೆಲವು ಯೋಧರು  ಹತ್ತಿರದ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿತುಕೊಂಡು ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು, ಚಿಕ್ಕ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ  ಅವರ  ಅಗ್ನಿದೇವತೆಯ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಸಮುದ್ರಯಾನಮಾಡಿ,  ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ  ದಡ, ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ, ಬಂದಿಳಿದರು. ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ದೋಣಿತುಂಬಿದ ಯಾತ್ರಿಗಳು ವಲಸೆಬಂದರು.  ಈ ಪರದೇಶಿ ಅತಿಥೇಯ ವಲಸೆಗಾರರಿಗೆ, ತಾವು ಭಾರತೀಯಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗೊಂದಲವನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಮಾತಿನಮೇರೆಗೆ, ಪ್ರಮಾಣಮಾಡಿದಮೇಲೆ ದೊರೆಯ ಅಪ್ಪಣೆದೊರೆಯಿತು.  ಆ ಮಾತನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ನವ್ ಸಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಹೊಸ ಪರಿಸರ, ಪರ್ಶಿಯದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಸಾರಿ]],  ಎಂಬ ಜಾಗದ ನೆನಪು ತರುತ್ತಿತ್ತು.  ಈ ಹೊಸಜಾಗವನ್ನು ಅವರು [[ನವ್ ಸಾರಿ]], ಎಂದು ಕರೆದರು.  ಅಲ್ಲಿನ ಯುವ ಪಾರ್ಸಿಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ,  ಅರ್ಚಕವೃತ್ತಿ. ಹಾಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀ. ಜೆ. ಎನ್. ಟಾಟಾರವರೂ  ಒಬ್ಬರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಿನಬಳಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಬೃಹತ್ ಸಹಾಯಕ, ಇಂಥನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು, ಸಿಮೆಂಟ್ ಮುಂತಾದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಭಾರತದೇಶಲ್ಲೇ ತಯಾರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು, ಪಾರ್ಸಿಪ್ರಮುಖ, ಶ್ರೀ.ಜಮ್ ಶೆಟ್ ಜಿ ಟಾಟಾರವರದು.
==ಜಮ್ ಶೆಟ್ ಜಿ ಟಾಟಾ==
[[ಜಮ್ ಶೆಟ್ ಜಿ ಟಾಟಾ]] ರವರ  ದೂರಾಲೋಚನೆ, [[ಅಪಾರದೇಶಪ್ರೇಮ]], ಹಾಗೂ ದೈತ್ಯಪ್ರತಿಭೆಯವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮ  ಸ್ಟೀಲ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಪ್ರಪ್ರಥಮ,  ಹೈಡ್ರೊ ಎಕೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, [[ಇನ್ ಸ್ಟಿ ಟೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]], ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ. ೧೯೧೨ ರಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇವೆಲ್ಲಾ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯಲು ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ತಂತ್ರಜ್ಞರ ನೆರವಿನಿಂದ ಒಂದು ಉಚ್ಚಸ್ತರದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕನಸು ಅವರದು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲೂ ಬರಬಹುದಾದ ವಿನೂತನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಸರಿಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುವುದು ಅತಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವೆಂದು ಟಾಟರವರು ಎಂದೋ ಮನವರಿಕೆ, ಮಾಡಿ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಿದ್ದರು. ೧೯೦೩  ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸುತ್ತಾಡಿ,  ವಿದೇಶಿ ತಜ್ಞರನ್ನು (ಅಮೆರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯ ) ಭೇಟಿಮಾಡಿ, ಅವರನ್ನು ನಮ್ಮದೇಶಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬಿಹಾರದ ಜಂಗಲ್ ನಲ್ಲಿ ಖನಿಜಗಳ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಜೆ.ಎನ್ ಟಾಟಾರವರು. ಒಂದು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ [[ನೀಲನಕ್ಷೆ]], ಯನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲಾ ಸಾಕಾರವಾಗುವ ಮೊದಲೆ ದೈವಾಧೀನರಾದರು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಮತ್ತು [[ಆರ್. ಡಿ ಟಾಟಾ]] ರವರಿಗೆ ಇವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಿ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ದುಡಿದು ದೇಶದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮನವಿಮಾಡಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ವಲಸೆಬಂದ ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗದವರು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ, ನೀಡಿರುವ ಸಹಕಾರ ಅನನ್ಯ.=='ಮುಂಬೈನಗರದ ಪಾರ್ಸಿಗಳು'==
[[ಚಿತ್ರ:Pft.JPG|thumb|right|250px|'ಮುಂಬೈನ, ಮಾಟುಂಗಾ ಪಾರ್ಸಿಕಾಲೋನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಂದಿರ']]
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ 'ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯ'ರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಮಂದಿ 'ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ'ದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ 'ಮುಂಬಯಿ|'ಮುಂಬೈನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಾರ್ಸಿಗಳ ಹೊಸವರ್ಷ ವನ್ನು '[[ನವರೋಜ್]]' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದಿನ ಪಾರ್ಸಿ ಸಮಾಜದವರು ಮುಂಜಾನೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು,  ಹೊಸ ವರ್ಷದ ತಯ್ಯಾರಿನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸನ್, ೨೦೧೦ ರ ಆಗಸ್ಟ್, ೧೯ ರಂದು ನವರೋಜ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂದು ಬೆಳಿಗ್ಯೆ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ '[[ರಂಗೋಲಿ]]'  ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. 'ಶ್ರೀಗಂಧದ ತುಂಡು'ಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಅಡುಗೆ ಯಾಗಿ '[[ಸಜ್ಜಿಗೆಹಲ್ವಾ]]'  ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು '[[ರಾವೋ]]' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ತಿನ್ನಲು  '[[ಫಾಲೂಡಾ]]' ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. '[[ಪೈರ್ ಟೆಂಪಲ್ ]]'ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರ 'ದೀರ್ಘಾಯುಸ್ಸು' ಮತ್ತು  'ಸಂಮೃದ್ಧಿಯ ಜೀವನದ ಕಾಮನೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ'ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಮುಂದೆ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ಕನ್ನಡಿ, ಅಗರ್ ಬತ್ತಿ', 'ಫಲ-ಪುಷ್ಪಗಳು', 'ಸಕ್ಕರೆ', 'ನಾಣ್ಯ'ಗಳನ್ನೂ ಇಡುತ್ತಾರೆ. 'ನವರೋಜ್ ಹಬ್ಬ'ವನ್ನು 'ಫಾರಸ್ ರಾಜಾ', ' ಜಮ್ ಶೆಡ್ ಜೀ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ' ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈತನೇ 'ಫಾರಸಿ ಶಾಹ' 'ಜೆಮ್ ಶೇಡ್ ಜಿ' 'ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ರಚಿಸಿದ್ದ' ೧,೩೦೦ ವ ರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, 'ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪಾರಸಿಗಳು', (ಪಾರ್ಸಿ), 'ಸೂರ್ಯ,' ಮತ್ತು 'ಅಗ್ನಿ'ಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ 'ಪಾರ್ಸಿ ಬಾಂಧವರ ಸಂಖ್ಯೆ'==
* ಭಾರತದಲ್ಲಿ  ೧, ೧೪, ೦೦೦ (೧೯೪೧ ನೆ ಇಸವಿಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ)&lt;ref&gt;[http://parsikhabar.net/ Homi Dastoor]&lt;/ref&gt;
* ಈಗ,  ಕೇವಲ,  ೬೯, ೦೦೦
* ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ,  ಪಾರಸೀಗಳ ಸಂತಾನವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಮುಖ ಪಾರ್ಸಿಗಳು]]</text>
      <sha1>kzxcpyg3pvprul0wqq302vpa0xhiz2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17968</id>
    <revision>
      <id>1372964</id>
      <parentid>1352224</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2832" sha1="tbqolwdpbqc87hu3f8p3co4qeqpr50k" xml:space="preserve">{{Infobox ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ
| WHS         = ಭಾರತದ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು
| Image       =[[Image:NMR up train at Kateri Road 05-02-28 04.jpeg|250px]]
| State Party = {{flagicon|India}}[[ಭಾರತ]]
| Type        = ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ
| Criteria    = ii, iv
| ID          = 944ter
| Region      = ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್
| Year        = 1999
| Session     = 23ನೆಯ
| Extension   = 2005, 2008
| Danger      = 
| Link        = http://whc.unesco.org/en/list/944
}}


'''ನೀಲಗಿರಿ ಪರ್ವತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ'''ವು [[ಭಾರತ]]ದ [[ತಮಿಳು ನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ [[ಮೆಟ್ಟುಪಾಳಯಮ್‌]] ಇಂದ [[ಉದಕಮಂಡಲ]] [[ಗಿರಿಧಾಮ]]ಕ್ಕೆ ಹಾಸಲಾಗಿರುವ [[ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್]] ರೈಲುಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.
[[Image:Rack and pinion animation.gif|right|thumb|Functioning of the [[rack and pinion]].]]
[[Image:NilgirisRailwayRack069.JPG|left|thumb|Rack seen between the two tracks]]The NMR track is {{RailGauge|1}} gauge and the railway is isolated from other [[metre gauge]] lines.

===ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು===
{{Commons category}}
* [http://thetourister.net/Nilgiri-Mountain-Railway_28.html Nilgiri Mountain Railway Tour Guide and Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207105149/http://thetourister.net/Nilgiri-Mountain-Railway_28.html |date=2013-12-07 }}
* [http://www.indianrail.gov.in/hill_2.html Indian railways site on the NMR]
* [http://indiasteam.tripod.com/nmr.htm Images and info]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.thehindubusinessline.com/life/2005/09/16/stories/2005091600080200.htm Toy train chugs on ]
* [http://twins.free.fr/travel/photos%20inde/page%202/pages/train%20ooty%202_jpg.htm Ooty train Photographs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060518223119/http://twins.free.fr/travel/photos%20inde/page%202/pages/train%20ooty%202_jpg.htm |date=2006-05-18 }}
* [http://deepsan.livejournal.com/93336.html 20 photos between Ooty and Coonoor]
* [http://www.hindu.com/yw/2005/07/29/stories/2005072900030100.htm The toy train chugs on] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060427000921/http://www.hindu.com/yw/2005/07/29/stories/2005072900030100.htm |date=2006-04-27 }}
* International Working Steam [http://www.steam.dial.pipex.com/internat.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609212632/http://www.steam.dial.pipex.com/internat.htm |date=2007-06-09 }}


{{ಭಾರತದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು}}
{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ: ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]]</text>
      <sha1>tbqolwdpbqc87hu3f8p3co4qeqpr50k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೋಷಣಶಾಸ್ತ್ರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22062</id>
    <revision>
      <id>1372977</id>
      <parentid>1353854</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212503" sha1="pldgoykn3zdhfm7l5uypqlr3vhmndaa" xml:space="preserve">[[File:Nutrition label.gif|thumb|ಪೋಷಣೆ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು]]
&quot;ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ನಿಜಾಂಶಗಳು&quot; ಟೆಬಲ್‍ನಲ್ಲಿ ನೀವು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಬೇಕಿರುವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕೆಂದು ಪರಿಣಿತರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.'''ಪೋಷಣೆ''' ('''ಪೋಷಕಾಹಾರ'''  ಅಥವಾ '''ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರ''' )ವು [[ಜೀವನ]]ಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು(ಆಹಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ) [[ಕೋಶ]]ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಜೀವಿ]]ಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರಪದ್ಧತಿ]]ಯ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. ಒಂದು ಜೀವಿಯ [[ಆಹಾರಪದ್ಧತಿ]] ಎಂದರೆ ಅದು ಏನನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆಹಾರದ [[ಸ್ವಾದವನ್ನರಿಯುವ ಅರ್ಹತೆ]]ಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಆಹಾರತಜ್ಞ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರ, ಆಹಾರ ಯೋಜನೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಹಾಗೂ ತಯಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದ [[ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿನಿರತರು]].   ಅವರು ಸುರಕ್ಷಿತ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿಯೂ (ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ), ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.  ಗುಣಮಟ್ಟವಿಲ್ಲದ ಪಥ್ಯವು [[ಸ್ಕರ್ವಿ]], [[ಬೆರಿಬೆರಿ]], [[ಕ್ವಾಶಿಯೋರ್‍ಕರ್]] ಮೊದಲಾದ ನ್ಯೂನತೆಯ ರೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು; [[ಬೊಜ್ಜು]], [[ಉಪಾವಚಯಿಕ ಲಕ್ಷಣಾವಳಿ]]ಯಂಥ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ [[ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳ ಸಂಬಂಧಿ ರೋಗಗಳು]], [[ಸಕ್ಕರೆ ಖಾಯಿಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಅಸ್ಥಿರಂಧ್ರತೆ]] ಮೊದಲಾದ ತೀವ್ರವಾದ ರೋಗಗಳನ್ನೂ ತಂದೊಡ್ಡಬಹುದು.
== ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ ==
ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರ ವಿಜ್ಞಾನವು ಆಹಾರಪದ್ಧತಿಗೆ ದೇಹದ [[ಉಪವಾಚಯಿಕ]] ಹಾಗೂ ಶರೀರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಅಣುಜೀವವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]], ಹಾಗೂ [[ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರದ ಅಧ್ಯಯನವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದು  ಉಪವಾಚಯ ಹಾಗೂ [[ಉಪವಾಚಯಿಕ ಹಾದಿ]]: ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ ದ್ರವ್ಯ ಒಂದು ರೂಪದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅನುಕ್ರಮ. [[ಮನುಷ್ಯದೇಹ]]ವು [[ನೀರು]], [[ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗ]]ಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. zಈ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು [[ಇಂಗಾಲ]], [[ಜಲಜನಕ]], [[ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[ನೈಟ್ರೋಜನ್]], [[ಪಾಸ್ಫರಸ್]], [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಜಿಂಕ್]], [[ಮೆಗ್ನೀಶಿಯಮ್]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] ಮೊದಲಾದ [[ಘಟಕ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.  ಈ ಎಲ್ಲಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು [[ಮನುಷ್ಯದೇಹ]] ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯ ತಿನ್ನುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲೂ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ (ಉದಾ: [[ಹಾರ್ಮೋನ್ ಗಳು]], [[ವಿಟಮಿನ್ ಗಳು]], [[ಪಾಸ್ಫೋಲಿಪಿಡ್ ಗಳು]], [[ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಎಪಟೈಟ್]]).ಮನುಷ್ಯದೇಹವು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಜೀರ್ಣಿಸಿ, ಹೀರಿಕೊಂಡು ಹಾಗೂ [[ಕೋಶ]]ಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲು [[ರಕ್ತ]] ನಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸುವ ಧಾತುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಹುಟ್ಟದ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೊದಲನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]].{{Vague|date=August 2009}} ಒಬ್ಬ ಮಾದರಿ ಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಏಳು ಲೀಟರ್ ನಷ್ಟು ಜೀರ್ಣರಸ ಜೀರ್ಣಾಂಗವ್ಯೂಹದ [[ಲ್ಯುಮೆನ್]] ನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=January 2009}}{{Clarify|date=January 2009}} ಇವು, ಸೇವಿಸಿದ ಪರಮಾಣುಗಳಲ್ಲಿನ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧ]] ವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ [[ರೂಪ]] ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪರಮಾಣುಗಳು ಏನೂ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳದೆ ರಕ್ತಪ್ರವಾಹ ಸೇರಿದರೂ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಆಹಾರ ಮಾತೃಕೆಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.  [[ಉಪವಾಚಯ]]ದ ಕೆಲವು ವ್ಯರ್ಥ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡದ ವಸ್ತುಗಳು [[ಮಲ]]ದ ಮೂಲಕ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಅಧ್ಯಯನವು - ಪ್ರಯೋಗದ ಮೊದಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರಯೋಗದ ಬಳಿಕದ ದೇಹದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ದೇಹದಿಂದ [[ಹೊರಬಂದ]] (ಮಲ [[ಮೂತ್ರ]]ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ) ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ [[ರಾಸಾಯನಿಕ]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು - ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಆಹಾರವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥೌತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ದೇಹ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಉಪವಾಚಯಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಬಹುದು. ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಾವಕಾಶದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರದ ಸೇವನೆ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ -ಎರಡನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಅಂಥ [[ಪ್ರಯೋಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಬದಲಾವಣೆ]]ಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅಧಿಕ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು, ಮಾನವ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರ ವಿಜ್ಞಾನವು ಇನ್ನೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.  ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ ಏಕತಾನತೆಯ ಪಥ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ತಾಜಾ, ಸಮಗ್ರ(ಸಂಸ್ಕರಿಸದ) ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಉಪಯುಕ್ತ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.[4]  ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪೂರ್ಣ ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಮಾಡುವುದು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಕೋಶ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು [[ಮೈಟೋಸಿಸ್]](ಕೋಶ ವಿಭಜನೆ) ಮೂಲಕ [[ಕ್ಯಾಲೋರಿ]] ಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಸಮತೂಗಿಸುವಿಕೆಗೂ, ಹಸಿವು ಮತ್ತು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯಂಶದ ಉತ್ತಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.[5]  ಮಾಮೂಲಿಯಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಗಿಂತ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯಗೊಳಿಸಿದ(ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಿಗೊಮ್ಮೆಯಂತೆ) ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಆರೋಗ್ಯಕರವೆಂದೂ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{Citation needed|date=January 2009}}

== ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ==
ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಏಳು ವರ್ಗಗಳಿವೆ: [[ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌]]ಗಳು, [[ಕೊಬ್ಬು]], [[ಫೈಬರ್]], [[ಖನಿಜ]]ಗಳು, [[ಪ್ರೋಟೀನ್]], [[ವಿಟಮಿನ್]] ಹಾಗೂ [[ನೀರು]].
ಈ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವರ್ಗಗಳನ್ನು [[ದೊಡ್ಡಮಟ್ಟಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು]] (ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವವು) ಹಾಗೂ [[ಸಣ್ಣಮಟ್ಟಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು]] (ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವವು) ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು.  ದೊಡ್ಡಮಟ್ಟಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳೆಂದರೆ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು, ಕೊಬ್ಬು, ಫೈಬರ್, ಪ್ರೋಟೀನ್, ಹಾಗೂ ನೀರು.  ಸಣ್ಣಮಟ್ಟಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳೆಂದರೆ ಖನಿಜಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು.ದೊಡ್ಡಮಟ್ಟಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು(ಫೈಬರ್ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ರಚನಾ-ಕ್ರಮದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು(ಪ್ರೋಟೀನ್ ರಚಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು, ಕೋಶಪೊರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂಜ್ಞಾ ಪರಮಾಣುಗಳು ರಚಿಸಲ್ಪಡುವ ಲಿಪಿಡ್‌ಗಳು), [[ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.  ರಚನಾ-ಕ್ರಮದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು, ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು [[ಜೂಲ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಕಿಲೋಕ್ಯಾಲೊರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ &quot;ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳು&quot; ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕ್ಯಾಲೊರಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದೊಡ್ಡಕ್ಷರ ''C''  ಯಿಂದ ಬರೆಯಲಾಗುವುದು) ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವ, ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು, ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಒದಗಿಸುವ ನಿವ್ವಳ ಶಕ್ತಿಯು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯಾ ಶ್ರಮದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾದರೂ, ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಗಳು ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಂಗೆ ೧೭ ಕಿಲೋಜೂಲ್ (೪ ಕಿಲೋಕ್ಯಾಲೊರಿ)ಗಳಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನೊದಗಿಸಿದರೆ, ಕೊಬ್ಬು ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಂ&lt;ref name=&quot;Stryer&quot;&gt;{{cite book | author = Berg J, Tymoczko JL, Stryer L | title = Biochemistry | publisher = W.H. Freeman | edition = 5th | location = San Francisco | year = 2002 | isbn = 0716746840 |page= 603 }}&lt;/ref&gt; ಗೆ ೩೭ ಕಿಲೋಜೂಲ್(೯ ಕಿಲೋಕ್ಯಾಲೊರಿ)ಗಳಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯೊದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು, ಖನಿಜಾಂಶಗಳು, ಫೈಬರ್, ಮತ್ತು ನೀರು ಶಕ್ತಿಯನ್ನೊದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವು ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.  ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ, ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಯ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥವಾದ ಫೈಬರ್ (ಎಂದರೆ ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್ ನಂಥ ಜೀರ್ಣವಾಗದ ವಸ್ತು) ಕೂಡ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಹಾಗೂ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬುಗಳ ಪರಮಾಣುಗಳು ಇಂಗಾಲ, ಜಲಜನಕ, ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಸರಳ [[ಮೋನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್]](ಗ್ಲೂಕೋಸ್,ಫ್ರೂಕ್ಟೋಸ್,ಗ್ಯಾಲಕ್ಟೋಸ್)ಗಳಿಂದ ಸಂಕೀರ್ಣ [[ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್]](ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌್)ಗಳ ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ.  ಕೊಬ್ಬು ಎಂಬುದು [[ಗ್ಲಿಸೆರಾಲ್]] ಸರಪಳಿಗೆ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ [[ಮೇದಾಮ್ಲ]] ದ [[ಗೊಂಚಲು]]ಗಳ [[ಟ್ರೈ-ಗ್ಲಿಸರೈಡ್]] ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮೇದಾಮ್ಲಗಳು, ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲ, ಆಹಾರದಲ್ಲಿ [[ಅಗತ್ಯ]]ವಾಗಿವೆ: ಅವು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರೋಟೀನ್ ಪರಮಾಣುಗಳು ಇಂಗಾಲ, ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಅಣುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರೋಟೀನ್ ನ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಘಟಕಗಳೆಂದರೆ, ಮನುಷ್ಯದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಾಗದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಅತ್ಯಗತ್ಯ]]ವಾದ [[ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ನೈಟ್ರೋಜನ್. ಕೆಲವು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುವಂಥವು(ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯಯದೊಂದಿಗೆ) ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ನಂತೆ ಇದನ್ನೂ ಕೂಡ ಶಕ್ತಿಯುತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಇರುವ ಪ್ರೋಟೀನನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಒಂದಷ್ಟು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಉಳಿದ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಯೂರಿಯಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿತ ಉಪವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಇತರ ಸಣ್ಣಮಟ್ಟಿನ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಕೆಲವು ದೈಹಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ(ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ) [[ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕ]] ಮತ್ತು [[ಸಸ್ಯರಾಸಾಯನಿಕ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳ ಅಗತ್ಯವು ವಿಟಮಿನ್ ಗಳಷ್ಟಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಸರಿಯಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರಗಳು, ವಿಷಗಳಂಥ ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಶೇಖರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ (ಉದಾ, ಕೊಬ್ಬು ಕರಗುವ ವಿಟಮಿನ್ ಗಳು), ಉಳಿದವು ಹೆಚ್ಚುಕಮ್ಮಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತವೆ. ಅನಾರೋಗ್ಯವು ಅಗತ್ಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಕೆಲವು ವೈಪರೀತ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಒದಗುವಿಕೆಯಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೀರು (ಎರಡೂ ಅತೀಅಗತ್ಯ), ಹೆಚ್ಚಾದಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಅಥವಾ ಮರಣವನ್ನೂ ತಂದೊಡ್ಡಬಹುದು.

===ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು===
ಟೊಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ಬ್ರೆಡ್ ಅಗ್ಗವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಯಾಲೋರಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸಮತೋಲನವಾಗಿದ್ದು, ಬೇಕಿರುವ ಮಿನರಲ್‍ಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಿಸುವಾಗ ಕ್ರಿಮಿಗಳ ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟು ತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ) ಆಹಾರದ ಮೂಲ.]]ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೊನೋಮರ್(ಸಕ್ಕರೆ)ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮೊನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್ ಗಳು, ದ್ವಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌‍ಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ರೈಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಅವು [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ನೂಡಲ್ ಗಳು]], [[ಬ್ರೆಡ್]] ಹಾಗೂ ಇತರ [[ಧಾನ್ಯ]] ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ.ಮೊನೊಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು ಒಂದು, ದ್ವಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು ಎರಡು ಹಾಗೂ ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು ಮೂರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ಕರೆಯ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್‌ಗಳು ಸಕ್ಕರೆ ಘಟಕಗಳ ಉದ್ದವಾದ, ಅನೇಕ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕವಲೊಡೆದ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''ಸಂಕೀರ್ಣ''  ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೆಂದರೆ, ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೊದಲು ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯು ಸರಪಳಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಕಾರಣ ಅವು ಜೀರ್ಣವಾಗಲು ಮತ್ತು ದೇಹಗತವಾಗಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸಕ್ಕರೆಯ ಸೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಆದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್‌ನ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಏರುಪೇರು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.  ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರಪದ್ಧತಿಯು ಮೊದಲಿನದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಕ್ಕರೆಯಂಶದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳ ಸಂಬಂಧಿ ರೋಗಗಳಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ಪ್ರಮಾಣ ಇನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಸರಳ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಬಹಳ ಬೇಗ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯಂಶದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಇತರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವಾದ ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌್‌ನ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸಾದಾ ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌್‌ಗಿಂತ ಜಿಲಾಟಿನೈಜ್ ಮಾಡಿದ ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌್ (ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷ ಬಿಸಿಮಾಡಿದ ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌್) ಹೆಚ್ಚು ಜೀರ್ಣಕಾರಿ. ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌್ ಕೂಡ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭ ಹೆಚ್ಚು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾದ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌್ ಯುಕ್ತ ಆಹಾರವಸ್ತುಗಳ ದೊರೆಯುವಿಕೆಯು ಅವುಗಳಿಂದ ಸಿಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿವೆ. ಇದನ್ನು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿಯೂ ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಥಾನಕವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌್‌ನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಸಿಗದೇ ಹೋಗಬಹುದು.

===ಕೊಬ್ಬು===
ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಒಂದು ಪರಮಾಣು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ [[ಗ್ಲಿಸೆರಾಲ್]] ಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಲವಾರು [[ಮೇದಾಮ್ಲ]] (ಇಂಗಾಲ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕಗಳ ದೀರ್ಘ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವು)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ಲಾಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ [[ಟ್ರೈಗ್ಲಿಸರೈಡ್]](ಒಂದು ಗ್ಲಿಸೆರಾಲ್ ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಮೂರು ಮೇದಾಮ್ಲಗಳು) ಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.  ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಹೊಂದಿರುವ ಮೇದಾಮ್ಲಗಳ ವಿಸ್ತರಿತ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು [[ಪರ್ಯಾಪ್ತ]] ಅಥವಾ [[ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ]]ವೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು.  ಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳಲ್ಲಿನ ಮೇದಾಮ್ಲ ಸರಪಳಿಗಳು ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಇಂಗಾಲದ ಅಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಈ ಇಂಗಾಲದ ಅಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು [[ದ್ವಿ-ಬಂಧ]]ದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಮಾಣುಗಳು, ಅಷ್ಟೇ ಅಳತೆಯ ಪರ್ಯಾಪ್ತ ಮೇದಾಮ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.   ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳನ್ನು ಪುನಃ, ಏಕಾಪರ್ಯಾಪ್ತ (ಒಂದು ದ್ವಿ-ಬಂಧ) ಹಾಗೂ ಬಹುಅಪರ್ಯಾಪ್ತ (ಹಲವು ದ್ವಿ-ಬಂಧಗಳು) ಎಂದು ವಿಂಗಡಣೆ ಮಾಡಬಹುದು.  ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಮೇದಾಮ್ಲ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿ-ಬಂಧವಿರುವ ಸ್ಥಾನದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಮೇದಾಮ್ಲಗಳು [[ಒಮೇಗಾ-3]] ಅಥವಾ [[ಒಮೆಗ-6]] ಮೇದಾಮ್ಲಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ [[ರೂಪಾಂತರಿತ ಕೊಬ್ಬು]]ಗಳೆಂದರೆ ಬಹುರೂಪಿ ''ಅಂತರ್'' -ಬಂಧಗಳಿರುವ ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶ. ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ’[[ಹೈಡ್ರೋಜನೀಕರಣ]]’ ಎಂಬ ವಿಧಾನದಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಏಕಾಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಜನ್ಯ ಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಅಂತರ್ಬಂಧ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೂರವಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಪರ್ಯಾಪ್ತ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರಿತ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಘನ ರೂಪ([[ಬೆಣ್ಣೆ]] ಅಥವಾ [[ಹಂದಿ ಕೊಬ್ಬಿ]]ನಂತೆ)ದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬುಗಳು ದ್ರವರೂಪ([[ಆಲಿವ್ ಎಣ್ಣೆ]] ಅಥವಾ [[ಅಗಸೆಬೀಜ]]ದ ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ)ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.   ರೂಪಾಂತರಿತ ಕೊಬ್ಬು ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವುದು ವಿರಳ. ಆದರೆ ಅವು [[ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ]] ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಟುವಾಸನೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.[12]

==== ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೇದಾಮ್ಲಗಳು ====
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇದಾಮ್ಲಗಳು ಅವಶ್ಯಕವೇನಲ್ಲ. ಎಂದರೆ, ದೇಹವೇ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಿ ಇತರ ಮೇದಾಮ್ಲಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೇಕಾದಾಗೆಲ್ಲ ತಯಾರು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಟ ಎರಡು ಮೇದಾಮ್ಲಗಳು [[ಅಗತ್ಯ]] ಮತ್ತು ಅವು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಇರಲೇಬೇಕು.  ನಿಖರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಸಿಕ್ಕದಿದ್ದರೂ, ಅಗತ್ಯ ಮೇದಾಮ್ಲಗಳ ಸಮತೂಗಿಸುವಿಕೆ -- [[ಒಮೇಗಾ-3]] ಅಥವಾ [[ಒಮೆಗ-6]] ಮೇದಾಮ್ಲಗಳು -- ಕೂಡ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವೆನಿಸಿವೆ.  ಈ ಎರಡೂ ’ಒಮೇಗಾ’ದ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶದ ಸರಪಳಿಯ [[ಬಹುಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಮೇದಾಮ್ಲ]] ಗಳು [[ಐಕೋಸನಾಯ್ಡ್]] ಎಂಬ ಪ್ರಬೇಧದ [[ಉಪವಸ್ತು]]ವಾದ [[ಪ್ರೊಸ್ಟಾಗ್ಲಾಂಡಿನ್]] ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವು [[ಹಾರ್ಮೋನ್]] ಗಳು. ಒಮೇಗ-3 [[ಐಕೋಸಾಪೆಂಟಿನಾಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] ವನ್ನು (EPA) ಮಾನವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಇರುವ ಒಮೇಗ-3 [[ಆಲ್ಪಾ-ಲಿನೋಲೆನಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] (LNA)ದಿಂದ, ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರಜನ್ಯ ಆಹಾರಗಳಿಂದಲೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೀರೀಸ್-3 ಪ್ರೋಸ್ಟಾಗ್ಲಾಂಡಿ ([[ದುರ್ಬಲ]] PGE3)ಸ್ ನ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಒಮೇಗಾ-6 ಡಿಹೋಮೋ-ಗಾಮಾ-ಲಿನೊಲೆನಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಸೀರೀಸ್ -1 ಪ್ರೋಸ್ಟಾಗ್ಲಾಂಡಿನ್ಸ್ (ಉದಾ: ಬೆಂಕಿಶಮನಕಾರಕ PGE1 )ನ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಎರಾಚಿಡೋನಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಸೀರೀಸ್-2 ಪ್ರೊಸ್ಟಾಗ್ಲಾಂಡಿನ್ಸ್ (ಉದಾ: ಬೆಂಕಿ ವೃದ್ಧಿಕಾರಕ PGE 2). DGLA ಮತ್ತು AA ಗಳನ್ನು ಮಾನವನ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಒಮೇಗಾಾ-6 [[ಲಿನೊಲೀಕ್ ಆಮ್ಲ]] (LA)ದಿಂದ ತಯಾರಿಬಹುದಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ ಆಮ್ಲವನ್ನೇ ನೇರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.  ಒಮೇಗಾ-6 ಮತ್ತು ಒಮೇಗಾ-3 ರ ಸಂತುಲಿತ ಸೇವನೆಯಿಂದ ವಿವಿಧ ಪ್ರೊಸ್ಟಾಗ್ಲಾಂಡಿನ್ಸ್ ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಹೃದಯದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಒಮೇಗಾ-6 ಮತ್ತು ಒಮೇಗಾ-3ರ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರೀಕರಣಗೊಂಡ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಬಹುವಾಗಿ ಬಳಸುವ ತರಕಾರಿ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ’ಅಗತ್ಯದ ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶ’ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಮೇಗಾ-6ರ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಒಮೇಗಾ-3 ರ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಅಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಒಮೇಗಾ-6 DGLA ನಿಂದ AA ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ದರವು, PGE1ಮತ್ತು ಏ2 ಪ್ರೋಸ್ಟಾಗ್ಲಾಂಡಿನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮೇಗಾ-3 EPAಯು ಒಳಚರ್ಮದಿಂದ AA ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬೆಂಕಿ ವೃದ್ಧಿಕಾರಕ PGE 2 (AAಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು) ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಶಮನಕಾರಕ PGE1 (DGLAಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು) ಗಳ ಪ್ರೊಸ್ಟಾಗ್ಲಾಂಡಿನ್ ಸಮತೋಲನ ತಿರುಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಅಲ್ಲದೆ, DGLAಯಿಂದ AAಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ (ಅಪರ್ಯಾಪ್ತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ)ಯು [[ಡೆಲ್ಟಾ-5-ಡಿಸ್ಯಾಚುರೈಸ್]] ಕಿಣ್ವದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು[[ಇನ್ಸುಲಿನ್]](ಮೇಲ್ನಿಯಂತ್ರಣ) ಮತ್ತು [[ಗ್ಲುಕಾಗಾನ್]](ಕೆಳನಿಯಂತ್ರಣ)ಗಳಂಥ ಹಾರ್ಮೋನ್ ಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವಿಧದ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಇನ್ಸುಲಿನ್, ಗ್ಲುಕಗಾನ್, ಮತ್ತು ಇತರ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು; ಹಾಗಾಗಿ ಒಮೇಗಾ-3 ಮತ್ತು ಒಮೆಗ-6ರ ಅನುಪಾತವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಿಸ್ತರಿತ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗೂ ವಿನಾಯಿತ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು [[ಜ್ವಲನ]], ಹಾಗೂ [[ಮೈಟಾಸಿಸ್]](ಎಂದರೆ ಕೋಶವಿಭಜನೆ)ಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಕಾರಿಗಳು, [[ಕಾಯಿ]]ಗಳು, ಬೀಜಗಳು, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಎಣ್ಣೆಗಳು[15] ಇವೆಲ್ಲ ಅಗತ್ಯ ಮೇದಾಮ್ಲಗಳ ಉತ್ತಮ ಮೂಲಗಳು. [[ಮೀನು]], [[ಅಗಸೆ ಬೀಜ]]ದ ಎಣ್ಣೆ, [[ಸೋಯಬೀನ್]], [[ಸಿಹಿಕುಂಬಳ ಬೀಜ]], [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಬೀಜ]] ಮತ್ತು [[ಅಕ್ರೋಟುಕಾಯಿ]] - ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಅಗತ್ಯ ಮೇದಾಮ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲಗಳು.

=== ಫೈಬರ್ ===
ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಫೈಬರ್ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡದ [[ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್]](ಅಥವ ಪಾಲಿಸ್ಯಾಕರೈಡ್)ಗಳು.  ಉಪವಾಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇತರ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳಂತೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಂಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಯಾಲೊರಿ(ಕಿಲೊಕ್ಯಾಲೊರಿ)ಗಳಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಅದರ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಚನವಾಗುವಿಕೆ ಸೀಮಿತವಾದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವುದು. ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಫೈಬರ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್]] ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪಚನಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯ ಕಿಣ್ವಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಮನುಷ್ಯದೇಹದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣವಾಗದ, ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಪಾಲಿಮರ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಿವೆ: ಕರಗುವ ಮತ್ತು ಕರಗದ ಫೈಬರ್. ಇಡಿ ಧಾನ್ಯಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]], [[ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಜೂರದ ಹಣ್ಣು]]ಗಳು), ಹಾಗೂ ತರಕಾರಿಗಳು ಆಹಾರದ ಫೈಬರ್ ನ ಉತ್ತಮ ಮೂಲಗಳು.  ಫೈಬರ್, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಅದು ದೊಡ್ಡ ಕರುಳಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಭನೀಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=April 2009}} ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅದು [[ಮಲಬದ್ಧತೆ]] ಮತ್ತು [[ಅತಿಸಾರ]]ವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಲ್ಲುದು. ಕರುಳಿನ ಒಳಾಂಶಗಳ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಫೈಬರ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಕರಗದ ಫೈಬರ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, [[ಪೆರಿಸ್ಟಾಲ್ಸಿಸ್]]—ಜೀರ್ಣಕವನ್ನು ಜೀರ್ಣನಾಳದ ಮೂಲಕ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಕರುಳಿನ ಲಯಬದ್ಧ ಸ್ನಾಯುಸಂಕೋಚನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕರಗುವ ಫೈಬರ್‌ಗಳು ತುಂಬಾ [[ಸ್ನಿಗ್ಧತೆ]]ಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ; ಇದು ಕರುಳಿನ ಮೂಲಕ ಆಹಾರ ಸಾಗಣೆಯಾಗುವುದನ್ನು ನಿಧಾನಿಸುವ ಒಂದು ಅಗತ್ಯ ಜೆಲ್. ಜೊತೆಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಡಿ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಸಿಗುವ ಫೈಬರ್, ಇನ್ಸುಲಿನ್‌ನ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಡಯಾಬಿಟಿಸ್ ಪ್ರಕಾರ 2ರ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

===ಪ್ರೋಟೀನ್‌===
[[File:LemonChicken2.jpg|thumb|right|
ಚಿಕ್ಕನ್ ಅಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಂಸಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.]]
ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಲವಾರು ದೇಹಭಾಗ(ಉದಾ: ಸ್ನಾಯುಗಳು, ಚರ್ಮ, ಮತ್ತು ಕೂದಲು)ಗಳಿಗೆ ಆಧಾರ. ಅವು ದೇಹಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನೂ ರೂಪುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.  ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರಮಾಣುವೂ [[ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲ]]ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದುಬಾರಿ ಸಲ್ಫರ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ರೂಪಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ (ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್ ನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಸನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಕೂದಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆರಟಿನ್ ನಂತೆ). ದೇಹವು ಹೊಸ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು(ಪ್ರೋಟೀನ್ ಪ್ರತಿಧಾರಣ) ಮತ್ತು ಹಾನಿಗೊಂಡ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಮರುಪೂರಣ ಮಾಡಲು(ನಿರ್ವಹಣೆ) ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.  ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅಥವಾ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ಆಹಾದರದಲ್ಲಿರುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಹೆಚ್ಚಾದ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಮೂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ, ಕೆಲವು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ''[[ಅಗತ್ಯ]]''  (ದೇಹದೊಳಗೇ ತಯಾರಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದವು) ಮತ್ತು ಕೆಲವು ''[[ಅನಗತ್ಯ ]]'' (ಇತರ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಹೊಂದಿದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು). ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಮೈನೋ ಅಮ್ಲಗಳು ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಅಗತ್ಯವಾದವು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲ(ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವವು)ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರವು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ: ಬಾಲ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢತೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭ, ಹಾಲೂಡಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭ, ಅಥವಾ ಗಾಯಗಳಾದಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸುಟ್ಟಗಾಯ). ಒಂದು ''ಪೂರ್ಣ''  ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮೂಲ ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ''ಅಪೂರ್ಣ''  ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮೂಲ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಅಗತ್ಯ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳ ಕೊರತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.ಎರಡು ಅಪೂರ್ಣ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮೂಲ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ (ಉದಾ: ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಬೀನ್ಸ್). ಹಾಗೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗುಣಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸುವುದು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮೂಲಗಳೆಂದರೆ [[ಮಾಂಸ]], [[ತೋಫು]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ಸೋಯಾ]]-ಪದಾರ್ಥಗಳು, [[ಮೊಟ್ಟೆ]], [[ಧಾನ್ಯಗಳು]], [[ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು,]] ಹಾಗೂ [[ಹಾಲು]] ಮತ್ತು [[ಬೆಣ್ಣೆ]]ಯಂಥ [[ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು]]. ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ [[ಗ್ಲುಕೊನಿಯೊಜೆನೆಸಿಸ್]] ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾದ್ಯಂತ ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು; ಇದು ಉಪವಾಸದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಪರಿವರ್ತನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಬಳಿಕ ಉಳಿದ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

===ಖನಿಜಗಳು===
ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಖನಿಜಗಳೆಂದರೆ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಪರಮಾಣುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ [[ಇಂಗಾಲ]],[[ಜಲಜನಕ]],[[ನೈಟ್ರೋಜನ್]], ಮತ್ತು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]- ಈ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು]].  ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದರಿಂದ &quot;ಖನಿಜ&quot; ಎಂಬ ಪುರಾತನ ಪದ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಯಾನುಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಲವು [[ಲೋಹ]]ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಖನಿಜಗಳು ಈಗಷ್ಟೆ ಹೇಳಿದ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ.  ಇವುಗಳನ್ನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ, ಅಥವಾ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇನಾರ್ಗಾನಿಕ್ ಮೂಲಗಳಿಂದ (ಉದಾ: ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ [[ಸುಣ್ಣದ]] [[ಚಿಪ್ಪು]]) ಸೇವಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಕೆಲವು ಆಹಾರತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕೆಲವು ಖನಿಜಗಳು ಅಯಾನಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಗ ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಅಯಾನಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾ:[[ಗಾಯ್ಟರ್]] ನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ [[ಅಡಿಗೆ ಉಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ]] ಅಯೋಡಿನ್ ನನ್ನು ಅಯಾನ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.

====ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮಿನರಲ್‌ಗಳು====
ಹಲವು ಧಾತುಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಬಲ್ಕ್ ಮಿನರಲ್ಸ್&quot; ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.  ಕೆಲವು ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹಲವು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್ಸ್]] ಹಾಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book | author=Nelson, D. L.; Cox, M. M. | title=Lehninger Principles of Biochemistry | edition=3rd | publisher=Worth Publishing | location=New York | year=2000 |  isbn=1-57259-153-6}}&lt;/ref&gt;  200 ಎಂಜಿ/ಪ್ರತಿದಿನ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರೆಕಮೆಂಡೆಡ್ ಡೈಯೆಟರಿ ಅಲೌವನ್ಸ್ ([[RDA]]) ಇರುವ ಧಾತುಗಳು ಈ ರೀತಿ ವರ್ಣಮಾಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಅಥವಾ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ-ಔಷಧಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಕಂಸದೊಳಗಿವೆ) ಇವೆ:
*  [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್]], ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್, ಆದರೂ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುವುದು (ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಚನಾಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ, ಮೂಳೆಗಳಿಗೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳು ಆಮ್ಲ ಗುಣವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಜೀವಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿಷವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ನರಗಳ ಹಾಗೂ ಒಳಚರ್ಮದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಗಳ ಐಯೋನ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
*  [[ಕ್ಲೋರಿನ್]] [[ಕ್ಲೋರೈಡ್]] ಐಯೋನ್ ತರಹ; ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್; ಸೋಡಿಯಮ್‌‌ಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ
*  [[ಮ್ಯಾಗ್ನೇಷಿಯಮ್]], [[ATP]] ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ, ಗಟ್ಟಿ ಪೆರಿಸ್ಟಾಲ್ಸಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಆಲ್ಕಾಲೈನ್ ಗುಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು) 
*  [[ಫಾಸ್ಫೊರಸ್]], ಮೂಳೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಧಾತು; ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವುದು&lt;ref&gt;{{cite book | author=D. E. C. Corbridge | title=Phosphorus: An Outline of its Chemistry, Biochemistry, and Technology | edition=5th | publisher=Elsevier | location=Amsterdam | year=1995 | isbn=0-444-89307-5}}&lt;/ref&gt;
*  [[ಪೊಟಾಷಿಯಮ್]], ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್ (ಹೃದಯ ಮತ್ತು ನರಗಳ ಆರೋಗ್ಯ)
*  [[ಸೋಡಿಯಮ್]], ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಟ್; ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಆದರು, ಊಟದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಇದರ ಐಯೋನ್ ಊಟದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಹಜವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ: [[ಸೋಡಿಯಮ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್]] ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪ್ಪಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ.
* [[ಸಲ್ಫರ್]] ಮೂರು ಅಗತ್ಯ ಅಮೈನೊ ಆಸಿಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ಚರ್ಮ, ಕೂದಲು, ಉಗುರುಗಳು, ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ, ಮತ್ತು ಮೇದೋಜ್ಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿ)
====ಟ್ರೇಸ್ ಮಿನರಲ್‌ಗಳು====
ಹಲವು ಧಾತುಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವು [[ಕಿಣ್ವ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ]]ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;lipp&quot;&gt;{{cite book | author=Lippard, S. J. and Berg, J. M. | title=Principles of Bioinorganic Chemistry | publisher=University Science Books | location=Mill Valley, CA | year=1994}}&lt;/ref&gt;  ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಖನಿಜಗಳ ಧಾತುಗಳು (RDA &lt; 200 ಎಂಜಿ/ಪ್ರತಿದಿನ), ವರ್ಣಮಾಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿವೆ:
*  [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್]] [[ಸಹಕಿಣ್ವಗಳು]] [[ವಿಟಮಿನ್ B12]] ಪರಿವಾರದ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಗಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
*  [[ತಾಮ್ರ]] [[ಸೈಟೊಕ್ರೊಮ್ ಚಿ ಒಕ್ಸಿಡೆಸ್]] ಸೇರಿ ಹಲವು ರೆಡೊಕ್ಸ್ ಕಿಣ್ವಗಳಿಗೆ ಬೇಕಿರುವ ಅಂಶ.
*  [[ಕ್ರೋಮಿಯಂ]] ಸಕ್ಕರೆಯ ಚಯಾಪಚಯಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕ
*  [[ಐಯೋಡಿನ್]] ಬರಿ [[ಥೈರೊಕ್ಸಿನ್‌ನ]] ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಗಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇನ್ನು ಹಲವು ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾದ ಎದೆ, ಹೊಟ್ಟೆ, ಜೊಲ್ಲು ಗ್ರಂಥಿ, ಥೈಮಸ್ ಅಂಥಹದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ. (ಥೈರಾಯಿಡ್‌ಗ್ರಂಥಿಯ ಹೊರಗಿನ ಐಯೋಡಿನ್ ನೋಡಿ); ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ [[ಐಯೋಡಿನ್]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಇತರ ಖನಿಜಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಲ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಖನಿಜಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
*  [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಹಲವು ಕಿಣ್ವಗಳಿಗೆ ಆವಶ್ಯಕ, ಮತ್ತು [[ಹೀಮೊಗ್ಲೋಬಿನ್]] ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಇತರ ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳಿಗೂ ಸಹ.
* [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] (ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ)
*  [[ಮೊಲಿಬ್ಡಿಮ್]] [[ಸ್ಯಾಸ್‌ಥೀನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್]] ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಆವಶ್ಯಕ.
* [[ನಿಕ್ಕಲ್]] [[ಯುರಿಯೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಇರುತ್ತದೆ.
*  [[ಸೆಲೆನಿಯಮ್]] [[ಪೆರೊಕ್ಸೈಡೆಸ್‌ಗೆ]] ಆವಶ್ಯಕ (ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಪ್ರೋಟಿನ್ಸ್)
*  [[ವೆನೆಡಿಯಂ]] (ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ: ವೆನೆಡಿಯಂಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ RDA ಇಲ್ಲ.
ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಇದರ ಯಾವುದೇ ನಿಗದಿತವಾದ ಬೈಯೋಕೆಮಿಕಲ್ ಕಾರ್ಯ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ, ವೆನೆಡಿಯಂ ಕೆಲವು ಕೆಳಗಿನ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆವಶ್ಯಕವಿದೆ.)
*  [[ಸತುವು]] [[ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಪೆಪ್ಟೈಡೇಸ್]], [[ಲಿವರ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್]] ಡಿಹೈಡ್ರೊಜಿನೆಸ್, [[ಕಾರ್ಬೋನಿಕ್ ಎನ್‌ಹೈಡ್ರೇಸ್]] ಅಂಥಹ ಹಲವು ಕಿಣ್ವಗಳಿಗೆ ಆವಶ್ಯಕ

===ಜೀವಸತ್ವಗಳು===
ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಿದಂತೆ ಖನಿಜಾಂಶಗಳು, ಕೆಲವು ಜೀವಸತ್ವಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ([[ಜೀವಸತ್ವ ಡಿ]] ಯ ಹೊರತಾಗಿ: ಅದು ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ, [[ಯುವಿಬಿ ವಿಕಿರಣ]]ದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದು.)  ಕೆಲವು ಜೀವಸತ್ವ-ದಂತಹ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಆಹಾರ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[ಕಾರ್ನಿಟಿನ್‌]]ನನ್ನು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅದು ಅವಶೇಷ ಮತ್ತು ಆಹಾರಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಾರ್ಹವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಇವುಗಳು &quot;ಅಗತ್ಯವಾದ&quot; ಆಹಾರ ಕ್ರಮದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಾನವನ ದೇಹವು ಇನ್ನಿತರ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.  ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ, ಸಾವಿರಾರು ವಿಭಿನ್ನ [[ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಾಜಾ ತರಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ) ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಅವು [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌]] ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಸೇರಿದಂತೆ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು; ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಸಲಹಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ ಆದರೂ ಅತೃಪ್ತಿಕರ ಎನಿಸಿವೆ.  ಇತರೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು, [[ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲಗಳು]]([[ಮೇಲೆ]]ನೋಡಿ), [[ಕೊಲೀನ್]], [[ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೇಧಾಮ್ಲಗಳ]]ನ್ನು([[ಮೇಲೆ]] ನೋಡಿ) ಒಳಗೊಂಡಂತಹ ಜೀವಸತ್ವಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.ಜೀವಸತ್ವ ನ್ಯೂನತೆಗಳು ಅನಾರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು:[[ಗಾಯ್ಟರ್]], [[ಸ್ಕರ್ವೀ]], [[ಅಸ್ಥಿರಂಧ್ರತೆ]]‌,ದುರ್ಬಲಗೊಂಡ [[ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ತೆ]]‌, [[ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆ]] ಜೀವಕೋಶಗಳ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು, ಅಕಾಲಿಕ [[ಏಜಿಂಗ್‌]]ನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಫಲ [[ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ]]([[ಸೇವಿಸುವಿಕೆಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ)ಇತ್ಯಾದಿಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite book | author=Shils et al. | year=2005 | title=Modern Nutrition in Health and Disease | publisher=Lippincott Williams and Wilkins | isbn=0-7817-4133-5}}&lt;/ref&gt;   ಕೆಲವು ಜೀವಸತ್ವಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಅವು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರವಾಗಿವೆ (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಜೀವಸತ್ವ ಎ]]). ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಬಿ6 ದಂತಹ ಒಂದು ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವಿಸಿದರೂ ಕೂಡಾ ಅದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿಷಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ನ್ಯೂನತೆ ಅಥವಾ ವಿಪುಲತೆಯು ಗಂಭೀರ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಬಹುದು.

=== ನೀರು ===
[[File:TapWater-china.JPG|thumb|left|
ಚೈನಾದಲ್ಲಿನ ಮನುಷ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ನೀರಿನ ಪಂಪ್]]
ಕೊಬ್ಬಿನಾಂಶವಿಲ್ಲದ [[ಮಾನವ]] ದೇಹದ 70%ರಷ್ಟು ಭಾಗವು ನೀರಿನಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=April 2008}} ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೇಹಕ್ಕೆ [[ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ]]ವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ಒಂದು [[ದಿನ]]ಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಏಳು [[ಲೀಟರು]]ಗಳ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ;ಖಚಿತವಾದ ಪರಿಮಾಣವು ಚಟುವಟಿಕಾ ಹಂತ,ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ, ಆರ್ದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಭಿತವಾಗಿವೆ.{{Citation needed|date=April 2008}}  ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೊರಹೋಗುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜಲದ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಸ್ವಸ್ಥ ಜನರು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡೂಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ನಿತ್ಯವು 8–10 ಲೋಟಗಳ(ಸುಮಾರು 2 ಲೀಟರುಗಳು) ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಲಸಂಚಯನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಟ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಕೆಲವು ಪರಿಣಿತರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/health/healthy_living/nutrition/drinks_water.shtml|title=Healthy Water Living|producer=BBC|accessdate=2007-02-01|archiveurl=https://archive.today/20120524191657/http://www.bbc.co.uk/health/treatments/healthy_living/nutrition/index.shtml|archivedate=2012-05-24|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಎಂಟು ಲೋಟಗಳಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಂಬಲರ್ಹ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮೂಲಗಳು ಗುರುತಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾವನೆ.&lt;ref&gt;[http://ajpregu.physiology.org/cgi/content/full/283/5/R993 &quot;Drink at least eight glasses of water a day.&quot; ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420204226/http://ajpregu.physiology.org/cgi/content/full/283/5/R993 |date=2010-04-20 }}[http://ajpregu.physiology.org/cgi/content/full/283/5/R993 Really? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420204226/http://ajpregu.physiology.org/cgi/content/full/283/5/R993 |date=2010-04-20 }}[http://ajpregu.physiology.org/cgi/content/full/283/5/R993 Is there scientific evidence for &quot;8 × 8&quot;?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420204226/http://ajpregu.physiology.org/cgi/content/full/283/5/R993 |date=2010-04-20 }} ಹೈನ್ಜ್‌‌‍ ವಾಲ್ಡಿನ್‌‍, ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ, ಡಾರ್ಥ್‌ಮೌತ್‌‍ ಸ್ಕೂಲ್‌‍, ಲೆಬನಾನ್‌‍, [[ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪ್‌‍ಶೈರ್‌‌]]&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ ದೇಹದ ತೂಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮಲಬದ್ಧತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಕೂಡ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[http://www.factsmart.org/h2o/h2o.htm ಡ್ರಿಂಕಿಂಗ್‌ ವಾಟರ್‌‍-ಹೌ ಮಚ್‌‍ ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120410235912/http://www.factsmart.org/h2o/h2o.htm |date=2012-04-10 }},Factsmart.org ವೆಬ್‌‍ಸೈಟ್‌‍ ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು&lt;/ref&gt;      1945ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌]]ನ [[ಪುಡ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌]] ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ  &quot;ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾಲೋರಿ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಿಲಿ ಲೀಟರ್‌ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಇಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ&quot;ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್‌ ಬೋರ್ಡ್, ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌‌. ರೆಕಮೆಂಡೆಡ್‌‍ ಡೈಟರಿ ಅಲೊವೆನ್ಸಸ್‌‍, ಪರಿಷ್ಕೃತ 1945.  ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌‍, ಮರುಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಸುತ್ತೋಲೆ ಸರಣಿ, ನಂ.122, 1945 (ಆಗಸ್ಟ್‌), ಪುಟ.3-18.&lt;/ref&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌]] ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿರುವ ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, (ಆಹಾರ ಮೂಲಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ):ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 2.7 ಲೀಟರು ನೀರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಗೆ 3.7 ಲೀಟರು ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.iom.edu/report.asp?id=18495 ಡಯಟರಿ ರೆಫರೆನ್ಸ್‌‍ ಇಂಟೇಕ್ಸ್‌‍:ನೀರು, ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಮ್‌‍, ಸೋಡಿಯಮ್‌‍, ಕ್ಲೋರೈಡ್‌‍ ಮತ್ತು ಸಲ್ಫೇಟ್], ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌‍&lt;/ref&gt; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, [[ಗರ್ಭಿಣಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಾಲುಣಿಸುವ]] ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಜಲಸಂಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. [[ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌]]ನ ಪ್ರಕಾರ- ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 2.2 ಲೀಟರು ನೀರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಗೆ 3.0 ಲೀಟರು ನೀರು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 2.4 ಲೀಟರು ನೀರು (ಸುಮಾರು 9 ಕಪ್‌ಗಳು) ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶೂಶ್ರೂಷೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರಿನಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಹಾಲುಣಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 3 ಲೀಟರು (ಸುಮಾರು 12.5 ಕಪ್‌ಗಳು) ನೀರು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಇದು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mayoclinic.com/health/water/NU00283 |title=Water: How much should you drink every day? - MayoClinic.com |publisher=MayoClinic.com&lt;! |date= |accessdate=2009-05-21}}&lt;/ref&gt; ಆರೋಗ್ಯಕರ ಕಿಡ್ನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ,{{Citation needed|date=July 2008}} ಆದರೆ (ಅದರಲ್ಲೂ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಆರ್ದ್ರ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ) ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು  ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕ. ಜನರು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯಬಹುದು, ಅವರನ್ನು [[ನೀರು ಕುಡಿಯದಂತೆ]] ತಡೆಯುವುದು ಮಾರಕವಾಗಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.  ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಯಾನಿಕರಣಗೊಳ್ಳದ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗುತ್ತದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 20%ರಷ್ಟು ಭಾಗ ನೀರು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಪ್ರಮಾಣವು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಪಾನೀಯಗಳಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ (ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕೆಫಿನ್‌ ಅಂಶಗಳಿರುವ]] ಪಾನಿಯಗಳೂ ಸೇರುತ್ತವೆ). ನೀರನ್ನು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹದಿಂದ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೂತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಮಲ]]‌,[[ಬೆವರು]]ವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ [[ನೀರಿನ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ]]ಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.

=== ಕೆಲವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರಗಳು ===
ಕೆಲವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರಗಳು ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳು ಮತ್ತು ಪೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್‌‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಥವಾ ಜೀವಸತ್ವಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡದಂತಹವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿವೆ.  ಸಸ್ಯರಸಾಯನಿಕಗಳು ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಫೈಟೋಕೆಮಿಕಲ್‌ಗಳು ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=December 2009}}

==== ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳು ====
ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಯೊಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ಸ್‌(ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳು) ಇತ್ತೀಚಿನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಾಗಿವೆ.
ಕೋಶಗಳ [[ಜೀವರಸಾಯನಿಕ]]/ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ,ಅವು ಸಮರ್ಥವಾದ ಹಾನಿಕಾರಕ (ಉದಾ:[[ಹೊಸ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಯ ಕಾರಣ) ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಿರುವಂಥ [[ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್ಸ್‌]]ನ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿವೆ (ಉದಾ:ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‍ಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವರು) ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಹಳ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೋಶಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆಗಾಗಿ, ಈ ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್‌ಗಳು ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ತಟಸ್ಥವಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು [[ಆಹಾರಕ್ರಮದ ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳ ವಿಕಸನ]]ದ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಾಕಷ್ಟು [[ಮುನ್ಸೂಚಕಗಳ]] ([[ಗ್ಲುಟಥೈನ್]]‌, ಜೀವಸತ್ವ ಸಿ)ಜೊತೆಗೆ ಮಾನವನ ದೇಹದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ದೇಹವು ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ನೇರ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ(ಮಾನವನಲ್ಲಿ [[ಜೀವಸತ್ವ ಸಿ]], [[ಜೀವಸತ್ವ ಎ]], [[ಜೀವಸತ್ವ ಕೆ]]) ಮಾತ್ರ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿರುವ ([[ಬೀಟಾ-ಕಾರೊಟೆನೆ]]ಯು ದೇಹದಿಂದ ಜೀವಸತ್ವ ಎ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ, [[ಜೀವಸತ್ವ ಡಿ]]ಯು [[ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿ]]ನ [[ಕೊಬ್ಬಿ]]ನಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ದೇಹದಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಯರಸಾಯನಿಕಗಳು (''ಕೆಳಗಡೆಯ ವಿಭಾಗ'' ) ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪಗುಂಪಿನ ಪೊಲೆಫೆನಾಲ್‌ಗಳು ಬಹುತೇಕ ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳಾಗಿವೆ;ಅವು 4,000 ದಷ್ಟಿವೆ. ವಿವಿಧ ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳು ಸಹಕಾರ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆ, ಉದಾ:ಸಿ ಜೀವಸತ್ವವು  ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್‌-ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಗ್ಲುಟಥೈನ್‌]]ನನ್ನು ಅಥವಾ ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್‌ ಸ್ವತಃ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇ ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಪುನಃ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಕೆಲವು ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳು ತಟಸ್ಥವಾಗಿರುವ ವಿವಿಧ ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.  ಕೆಲವು ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್‌ಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥವಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತವಿರುವುದಿಲ್ಲ(ಎ ಜೀವಸತ್ವವು [[ಕೊಬ್ಬು-ಕರಗಿಸಬಲ್ಲ]]ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಸಿ ಜೀವಸತ್ವವು [[ಜಲ]]ದ್ರಾವ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ) ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಕೆಲವು ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳು ವಿವಿಧ ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್‌ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಡಿಮೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಮುಂಚಿನ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳ ಪ್ರಭೇದವು ಯಾವುದೇ ಉಪ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು  ತಟಸ್ಥಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಫ್ರೀ ರಾಡಿಕಲ್‌ನ [[ಚಿಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಭಾವ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷ ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರಾಂಶ ರಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.

==== ಸಸ್ಯ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ====
[[File:Blackberry fruits10.jpg|thumb|right|
ಪೊಲಿಫೆನಾಲ್ ಆಂಟೊಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ನ ಮೂಲ ಬ್ಲಾಕ್‍ಬೆರಿಸ್ ]]

ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ [[ಫೈಟೋ ಕೆಮಿಕಲ್‌]]ಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.             ಈ ಪೋಷಿಕಾಹಾರಗಳು ತಿನ್ನಲಾರ್ಹವಾದ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ,ಪಾಚಿ ಮತ್ತು ಅಣಬೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತಹ ಇತರೆ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇರುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಯರಸಾಯನಿಕಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ಕಠಿಣ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ.   ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸಸ್ಯರಸಾಯನಿಕಗಳು [[ಪೊಲಿಫೆನಾಲ್‌ ಆಂಟಿಯೊಕ್ಸೈಡ್ಸ್]]‌, ರಸಾಯನಿಕಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಕೆಲವು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು [[ಕಾರ್ಡಿಯೊವ್ಯಾಸ್ಕುಲರ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು [[ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿವೆ. ಈ ರಸಾಯನಿಕಗಳು [[ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸ್ಪೈಸಿಸ್‌]] ರಚನೆಯನ್ನು, [[ಕಾರ್ಡಿಯೊವ್ಯಾಸ್ಕುಲರ್‌ ಕಾಯಿಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕೀ ಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌ ಅನ್ನು  ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ-ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿವೆ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಠಿಣವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯರಸಾಯನಿಕವು [[ಜಿಯಾಕ್ಸಾಂಥಿನ್‌‌]] ಆಗಿದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಲೆ ಬಣ್ಣದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರಟೀನ್‌ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಅರಿಶಿನ-ವರ್ಣದ್ರವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಜಿಯಾಕ್ಸಾಂಥಿನ್‌ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಮತ್ತು [[ವಯಸ್ಸಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವಿಕೆ]]ಯ (AMD)ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಗಾಡ ಸಂಬಂಧ ಇರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Seddon JM, Ajani UA, Sperduto RD, ''et al.'' |title=Dietary carotenoids, vitamins A, C, and E, and advanced age-related macular degeneration. Eye Disease Case-Control Study Group |journal=JAMA |volume=272 |issue=18 |pages=1413–20 |year=1994 |month=November |pmid=7933422 }} See http://www.mdsupport.org/library/zeaxanthin.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021210100621/http://www.mdsupport.org/library/zeaxanthin.html |date=2002-12-10 }}.&lt;/ref&gt;    ಝಿಯಾಕ್ಸಾಂಥಿನ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣಪೊರೆ]]ಯ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು  ಕಠಿಣವಾದ ವಿರಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Lyle BJ, Mares-Perlman JA, Klein BE, Klein R, Greger JL |title=Antioxidant intake and risk of incident age-related nuclear cataracts in the Beaver Dam Eye Study |journal=Am. J. Epidemiol. |volume=149 |issue=9 |pages=801–9 |year=1999 |month=May |pmid=10221316 }}&lt;br&gt;{{cite journal |author=Yeum KJ, Taylor A, Tang G, Russell RM |title=Measurement of carotenoids, retinoids, and tocopherols in human lenses |journal=Invest. Ophthalmol. Vis. Sci. |volume=36 |issue=13 |pages=2756–61 |year=1995 |month=December |pmid=7499098 }}&lt;br&gt;{{cite journal |author=Chasan-Taber L, Willett WC, Seddon JM, ''et al.'' |title=A prospective study of carotenoid and vitamin A intakes and risk of cataract extraction in US women |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=70 |issue=4 |pages=509–16 |year=1999 |month=October |pmid=10500020 }}&lt;br&gt;{{cite journal |author=Brown L, Rimm EB, Seddon JM, ''et al.'' |title=A prospective study of carotenoid intake and risk of cataract extraction in US men |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=70 |issue=4 |pages=517–24 |year=1999 |month=October |pmid=10500021 }}&lt;/ref&gt;  AMD ಸಂಕುಚನೆಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಎರಡನೆಯ ಕ್ಯಾರೋಟಿನಾಯ್ಡ್‌, ಲ್ಯುಟೆಯಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಸಂಯುಕ್ತಕಗಳನ್ನು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ರೆಟಿನಾದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. ಇವು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳ ಹಾಗೂ ಕೋನಗಳನ್ನು ತಡೆದು ಕಾಪಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [[ಸಂದಿವಾತ]]ದಂತಹ ತೀವ್ರವಾದ ಕೀಲು ಉರಿಯೂತ ವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಯಾರೋಟಿನಾಯ್ಡ್‌, ಬೆಟಾ-[[ಕ್ರಿಪ್ಟೊಕ್ಸಾಂತಿನ್‌‍]] ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.  ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆಟಾ-ಕ್ರಿಪ್ಟೊಕ್ಸಾಂತಿನ್‌‍ನಿಂದ ರಕ್ತದ ತೆಳುಪಾರದರ್ಶಕ ಮಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಕೀಲುನೋವು ವ್ಯಾಧಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.ಈ ರೀತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸಮರ್ಪಕವಾದಂತಹ ಯಾವುದೇ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕಾರಣ-ಮತ್ತು-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕುಷವಾಗಿ ಈವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Pattison DJ, Symmons DP, Lunt M, ''et al.'' |title=Dietary beta-cryptoxanthin and inflammatory polyarthritis: results from a population-based prospective study |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=82 |issue=2 |pages=451–5 |year=2005 |month=August |pmid=16087992 }}&lt;br&gt;ಆ‍ಯ್‌ಮ್‌‍ ಜೆ ಎಪಿಡೆಮೊಲೊಜಿ 2006 163(1)&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕೆಂಪು ಫಿಟೋಕೆಮಿಕಲ್‌, [[ಲೈಕೊಪೇನ್‌]]ಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪ್ರೊಸ್ಟೇಟ್‌‍ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನಂಬಲರ್ಹ ಋಣಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು.ಕೆಲವು ಫೋಟೋಕೆಮಿಕಲ್‌ಗಳ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಮತ್ತು ರೋಗ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅಗಾಧವಾದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದಾಗಲೂ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟದಾಯಕ ಹಾಗೂ ಅಂತಸ್ಪುರಣೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದಾಗಿತ್ತು.    ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲ್ಯೂಟೈನ್‌‍ ಇದು ಕೆಲವು ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದು ಇದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರುಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.  ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ, ಇದು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಜಿಯಾಕ್ಸಾಂತಿನ್‌ ಕಾಪಾಡಿದಷ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಲಾರದು ಅಲ್ಲದೆ ರೆಟಿನಾದಲ್ಲಿ ಲ್ಯೂಟೈನ್‌ ಇದ್ದರೆ, ಜಿಯಾಕ್ಸೈಂತನ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.   ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ತೋರಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ ಲ್ಯೂಟೈನ್‌ ಅನ್ನು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಹಳದಿಬಾಗದಿಂದ, ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ಲ್ಯೂಟೇನ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ನೇರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಕರಗುವ ಕೊಬ್ಬು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Handelman GJ, Nightingale ZD, Lichtenstein AH, Schaefer EJ, Blumberg JB |title=Lutein and zeaxanthin concentrations in plasma after dietary supplementation with egg yolk |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=70 |issue=2 |pages=247–51 |year=1999 |month=August |pmid=10426702 }}&lt;/ref&gt; ಆದರೂ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ತುಂಬಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ &quot;ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಸೇವಿಸಬಹುದೇ ?&quot; ಎಂಬುದು ನಿರಾಶವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಹಳದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್‌ನ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತಾದ ಹಲವಾರು ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಪೂರಣಗೊಳಿಸಿದ ಕೊಬ್ಬು ಆಗಿದೆ.ಇನ್ನೊಂದ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಲೈಕೋಫಿನ್‌ ಇದು ಟೊಮೆಟೊನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. (ನಿಜವಾಗಿ ಇದೇ ರಾಸಾಯನಿಕವು ಟೊಮೆಟೊಗಳಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ.) ‍  ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾದುದಾಗಿದೆ, ಅದೇನೆ ಇದ್ದರು, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಟೊಮೆಟೊವಿನಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ ಪಾಸ್ತಾ ಸಾಸ್‌‍ ಅಥವಾ [[ಟೊಮೆಟೊ ಸೂಪ್‌]]ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾಜಾ ಹಾಗೂ &quot;ಆರೋಗ್ಯಕರ&quot; ಟೊಮೆಟೊನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.    ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಸಕ್ಕರೆಯ ಅಂಶ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಬಯಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು.ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯು ಫೋಟೊಕೆಮಿಕಲ್‌ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕರವನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಕಾರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:{{-}}

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ 
! ಮೂಲಗಳು 
! ತೃಪ್ತಿಕರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು
|-
|  [[ಪ್ಲವೊನೈಡ್‌]]ಗಳು
| [[ಬೆರ್ರಿ ಹಣ್ಣುಗಳು]], [[ಗಿಡ ಮೂಲಿಕೆಗಳು]], [[ತರಕಾರಿಗಳು]], [[ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸ]], [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹಣ್ಣು]], [[ಚಹಾ]]
| ಸಾಮಾನ್ಯ[[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಯಿಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌]],‌[[ಎಲ್‌ಡಿಎಲ್‌/0}ಗಳ ಆಕ್ಸಿಡಿಕರಣ, ಆರ್ಟೆರಿಯೊಸೆಲ್‌ರಾಸಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಖಾಯಿಲೆ|ಎಲ್‌ಡಿಎಲ್‌/0}ಗಳ ಆಕ್ಸಿಡಿಕರಣ, [[ಆರ್ಟೆರಿಯೊಸೆಲ್‌ರಾಸಿಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹೃದಯ ಖಾಯಿಲೆ]]]]ಗಳ ರಕ್ಷಣೆ
|-
|  [[ಐಸೊಫ್ಲವೊನ್‌]]ಗಳು([[ಫೈಟೊಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌ಗಳು]])
| [[ಸೋಯಾ]], [[ರೆಡ್‌ ಕ್ಲವರ್‌]], [[ಕುಡ್‌ಜು ರೂಟ್‌]]
| ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಯೊಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ಗಳು]], [[ಆರ್ಟೆರಿಯೊಸೆಲ್‌ರಾಸಿಸ್‌]] ಮತ್ತು[[ಹೃದಯ ಖಾಯಿಲೆ]]ಗಳ ನಿರೋಧಕ, [[ಮುಟ್ಟು ತೀರಿಕೆ]]ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು, [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ನಿರೋಧಕ]]&lt;ref&gt;ಕೆಲವು ಐಸೊಫ್ಲೋವೆನ್‌ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಐಸೊಫ್ಲೋವೆನ್‌ಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‍ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.&lt;/ref&gt;
|-
|  [[ಐಸೊಥಿಯೊಸಿಯನೆಟ್‌]]ಗಳು
| [[ನಾಲ್ಕಾರು ದಳಗಳುಳ್ಳ ತರಕಾರಿಗಳು]]
| [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ನಿರೋಧಕ]]
|-
|  [[ಮಾನೊಟರ್‌ಪೆನೆ]]ಗಳು
| [[ನಿಂಬೆಜಾತಿಯ ಹಣ್ಣಿನ]] ಸಿಪ್ಪೆಗಳು, [[ಪ್ರಮುಖವಾದ ಎ

ಣ್ಣೆ]]ಗಳು, [[ಮೂಲಿಕೆಗಳು]], [[ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು]], [[ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳು]], [[ವಾತಾವರಣ]]&lt;ref&gt;ಮೊನೊಟರ್ಪೇನ್ಸ್‌‍ಗಳು  ಭೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ ([[ಆಲ್ಗೆಯನ್ನು]] ಸೇರಿಸಿ ).    ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯಗಳು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೊನಿಫೆರಸ್‌ ಮರಗಳು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತ ಮೊನೊಟರ್ಫೇನ್ಸ್‌‍ ಅನ್ನು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;/ref&gt;
| [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ನಿರೋಧಕ]], [[ಗಾಲ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌]]ಚಿಕಿತ್ಸೆ
|-
|  [[ಅರ್ಗೋನೊಸಲ್ಫರ್‌ ಸಂಯೋಜಕಗಳು]]
| [[ಚೀವ್ಸ್‌]], [[ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]]ಗಳು
| [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ನಿರೋಧಕ]], ಲೋವರ್ಡ್‌ [[ಎಲ್‌ಡಿಎಲ್‌]]ಗಳು,  [[ಇಮ್ಮುನೆ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]]ನ ಸಹಾಯಕ
|-
|  [[ಸ್ಯಾಪೊನಿನ್‌]]ಗಳು
| [[ಬೀನ್ಸ್‌]], [[ಆಹಾರಧಾನ್ಯ]]ಗಳು, [[ಗಿಡ ಮೂಲಿಕೆ]]
| [[ಹೈಪರ್‌ಕೊಲೆಸ್ಟರೊಲೆಮಿಯಾ]], [[ಹೈಪರ್‌ಗ್ಲೈಸಿಮಿಯಾ]], [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಯೊಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ಸ್‌]], [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ನಿರೋಧಕ]], [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿ-ಇನ್‌ಫ್ಲಾಮರಿ]]
|-
|  [[ಕ್ಯಾಪ್ಸಾಸಿನೈಡ್‌‌]]
| [[ಎಲ್ಲಾದೊಡ್ಡ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ (ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ) ಮೆಣಸುಗಳು|ಎಲ್ಲಾ''ದೊಡ್ಡ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ''  (ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ) ಮೆಣಸುಗಳು]]
| ಪ್ರಸಕ್ತ [[ನೋವು ನಿವಾರಕ]], [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ನಿರೋಧಕ]], ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಸೆಲ್‌ [[ಅಪಾಪ್ಟೊಸಿಸ್‌]]
|}

''ಬೂದಿ''  ರೀತಿಯ ವಸ್ತುಗಳು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದೂ ಕೂಡ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಲೇಬಲ್‌ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಹಾರ]]ದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆಹಾರವನ್ನು 600°Cನಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಾಸುಗಳ ಕಾಲ ಸುಟ್ಟಾಗ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ತೂಕವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇದರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಆಹಾರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನೀರು, ನಾರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೋರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಖನಿಜಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;ಪ್ಯೂರಿನಾ; [http://www.purinaone.com/CoolTools/Nutrition101.aspx?ArticleId=CE5F9A76-C480-496F-A0B1-9BDAA4675A4F ದ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಎಬೌಟ್ ಡಯೆಟರಿ ಆ‍ಯ್‌ಶ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721050811/http://www.purinaone.com/CoolTools/Nutrition101.aspx?ArticleId=CE5F9A76-C480-496F-A0B1-9BDAA4675A4F |date=2011-07-21 }}; ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿರುವುದು 2009-07-22&lt;/ref&gt;   ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೂದಿಯಂತಹ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ [[ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮೂತ್ರನಾಳ ಸೋಂಕು ಲಕ್ಷಣಗಳು]] [[ಮನೆ ಬೆಕ್ಕು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಆದ್. ಗ್ಲೆನ್ ಬ್ರೌನ್; [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680954 ಲೋ ಆ‍ಯ್‌ಶ್ ಕ್ಯಾಟ್ ಫುಡ್ಸ್: ದ ರೋಲ್ ಆಫ್ಹ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೇಶಿಯಮ್ ಇನ್ ಫೆಲೈನ್ ನ್ಯೂಟ್ರೀಶನ್] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130801120740/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1680954 |date=2013-08-01 }}; ಕೆನಡಿಯನ್ ವೆಟರ್ನರಿ ಜರ್ನಲ್ 1989 ಜನವರಿ 30(1): 73–79; ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿರುವುದು 2009-07-22&lt;/ref&gt;
===ಕರುಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಸ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ===
{{Main|Gut flora}}
ಪ್ರಾಣಿಗಳ [[ಕರುಳು]]ಗಳು ಸಹ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಅನ್ನನಾಳದ ಸಸ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ]]ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಮಾನವನಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ಯಾಕ್ಟೆರೈಡ್ಸ್‌, ಎಲ್‌.ಆಸಿಡೊಫಿಲಸ್‌ ಮತ್ತು ಇ.ಕೊಲೈ ಮುಂತಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.  ಇವುಗಳು [[ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ]] ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದುದಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನಾವು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರದಿಂದಲೂ ಕೂಡಾ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಪಡುತ್ತವೆ.  ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಾಗಳು ಮಾನವನಿಗೆ ತುಂಬಾ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪಚನವಾಗದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಚನಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು; ಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋಧಿಸುವುದು; ಅಪಾಯಕರ ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಾಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು; ರೋಗಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡುವಂತೆ ರೋಗ ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸುವುದು. [[ವಿಟಾಮಿನ್‌ ಬಿ12]] ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸೋಂಕು ರೋಗಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ.

== ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ==

===ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳು===

[[File:MyPyramid1.png|left|thumb]]
USDA ನವೀಕರಿಸಿದ ಆಹಾರದ ಪಿರಾಮಿಡ, 2005 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶನವಾಯಿತು, ಇದು ಮಾನವರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಕೈಪಿಡಿ.  ]] ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಆಹಾರತಜ್ಞರ]]ನ್ನು, ಆಹಾರ ತಜ್ಞರ ನೋಂದಣಿ ಆಯೋಗ ಮತ್ತು ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡೈಯೆಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(RD) ಇಲ್ಲವೇ ಪರವಾನಗಿ (LD) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ಕೇವಲ ’ಆಹಾರತಜ್ಞರು’ ಎನ್ನುವ ಅಭಿದಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸಬಲ್ಲರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಯ ನಿಯಮದನ್ವಯ ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವವರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೋಂದಾವಣೆ ಅಥವಾ ಪರವಾನಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿರುವವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ಅಭಿದಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು.  ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ, ನೋಂದಾಯಿತ ’ಆಹಾರತಜ್ಞರು’ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ [61]ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ’ಪುಷ್ಟಿಕಾಹಾರತಜ್ಞರು’ (ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನಿಸ್ಟ್‌) ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಈ ಪದವು ಯಾವುದೇ ನಿಬಂಧನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.  ಫ್ಲೋರಿಡಾದಂತಹ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು &quot;ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರತಜ್ಞರು&quot; ಎನ್ನುವ ಅಭಿದಾನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.   ಹಲವು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರದ ಬಗೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು, ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ತಯಾರಕರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ [[ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕೆಂದು/ಪಟ್ಟಿಹಾಕಬೇಕೆಂದು]] ನಿಯಮಿಸುತ್ತವೆ.   ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗುಣವರ್ಣನೆಗಳನ್ನು [[ಯುಎಸ್‌ ವ್ಯವಸಾಯ ಇಲಾಖೆ]] ಮತ್ತು [[ಯುಎಸ್‌ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸೇವೆಗಳ ಇಲಾಖೆಯು ಜಂಟಿಯಾಗಿ]] ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ.  ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ ಹೊರಡಿಸಿರುವ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ[[ಆಹಾರದ ಪಿರಮಿಡ್]] ಎನ್ನುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ’ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪು’ ಎನ್ನುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.   ''ವ್ಯವಸಾಯ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಮಿತಿ'' ಯು ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ‌ಯ ಕಣ್ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದ ಸೆನೆಟ್ ಸಮಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮಿತಿಯ ಕಲಾಪಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಸಾರಿ [[ಸಿ-ಸ್ಪ್ಯಾನ್ (C-SPAN)]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.[[ಯುಎಸ್‌ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸೇವೆಗಳ ವಿಭಾಗವು]] ಮಾದರಿ ’ವಾರದ ಮೆನು’ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇವು ಸರ್ಕಾರವು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ.[62] [[ಕೆನಡಾದ ಆಹಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ]] (ಕೆನಡಾಸ್ ಫುಡ್‌ ಗೈಡ್) ಎನ್ನುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಶಿಫಾರಸು.

===ಶಿಕ್ಷಣ===
ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರದ ಕುರಿತು ಹಲವು ದೇಶಗಳ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ]]. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭ್ಯಾಸ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಕುರಿತಾದ ಆಹಾರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಓದಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.        
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಒಳಗೇ ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರರ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಕೆಲವು ಅಮೇರಿಕಾದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೆಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯ FCS ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧೀ ತರಗಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.   ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷ ತರಗತಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಆಹಾರ ತರಗತಿಯನ್ನು ಇತರೆ FCSಗಳ ಅಥವಾ ಆರೊಗ್ಯ ತರಗತಿಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜೀವನ ಕಲೆ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬದುಕುವಿಕೆ, ಒಂಟಿ ಬದುಕುವಿಕೆ, ಫ್ರೆಷ್‌ಮೆನ್ ಕನೆಕ್ಷನ್‌‍, ಆರೋಗ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಆಹಾರ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆಹಾರ ಗುಂಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಆಹಾರ ಫಿರಾಮಿಡ್‌, ದಿನನಿತ್ಯದ ಆಹಾರ, ಕ್ಯಾಲೋರಿಗಳು, ವಿಟಾಮಿನ್‌ಗಳು, ಖನಿಜಾಂಶಗಳು, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಕಲಬೆರಕೆ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ತರಗತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

1985ರ ಯುಎಸ್‌ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿ]]ಯ ''’ಯುಎಸ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಶಿಕ್ಷಣ’''  ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಕುರಿತ ವರದಿಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಕುರಿತ ಶಿಕ್ಷಾಣವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;ಕಮಿಶನ್ ಆನ್ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್. (1985). ''ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್‌ ಎಜ್ಯುಕೇಷನ್‌ ಇನ್ ಯುಎಸ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌‍,''  [http://books.nap.edu/openbook.php?record_id=597&amp;amp;page=4 ಪುಟ 4] ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರೆಸ್‌&lt;/ref&gt;                           ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ ಕೇವಲ 20% ಶಾಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಆಹಾರ ಕುರಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯ ಕೋರ್ಸ್‌ ಆಗಿ ಕಲಿಸುತ್ತಿವೆ.    2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 30%ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Adams KM, Lindell KC, Kohlmeier M, Zeisel SH |title=Status of nutrition education in medical schools |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=83 |issue=4 |pages=941S–4S |year=2006 |month=April |pmid=16600952 |pmc=2430660 }}&lt;/ref&gt;

==ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ==
===ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಾಹಾರದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ===
ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಖಾಯಿಲೆ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌, ಸ್ಥೂಲಕಾಯ ಮತ್ತು ಮಧುಮೇಹ-ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ&quot; ಖಾಯಿಲೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಖಾಯಿಲೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.  [[ಚೀನಾದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ]]ವು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಅಥವಾ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು, ಆದರೆ ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, 100-ಪಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯಿತ್ತು. ಇದು ಆಹಾರಪದ್ಧತಿಗೆ ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಮತ್ತು ನಂತರದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಂಸಾಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಕಂಡುಬಂತು.&lt;ref name=&quot;Campbell-China&quot;&gt;{{cite book | author=Campbell T., Campbell T. | title=The China Study | location=Dallas | publisher=Benella Books | year=2005}}&lt;/ref&gt;   ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಹೃದಯ ರೋಗಗಳಂಥ ಖಾಯಿಲೆಗಳು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಚೀನಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ, ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮೂಹದ ಜನರು ಈ &quot;ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ&quot; ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ನರಳುವುದು ಅಪರೂಪ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಧಾನ್ಯಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Campbell-China&quot; /&gt;  ದ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್‌/ಪೆಸಿಫಿಕೇರ್‌ನ ಪೋಷಕಾಂಶ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಾಹಾರದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಅನ್ನು ಊಟದೊಂದಿಗಿನ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.   ನವೆಂಬರ್ 2005ರ ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯೊಗ್ರಾಫಿಕ್‌]]'' ನ ''ದ ಸಿಕ್ರೆಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿವಿಂಗ್‌ ಲಾಂಗರ್‌''  ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಲೇಖನವು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. [[ಸಾರ್ಡಿನಿಯಾ]] ದೇಶದವರು,[[ಒಕಿನವಾನ್‌]] ದೇಶದವರು ಮತ್ತು [[ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್‌]] ದೇಶದವರು- ಮೂರುದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಈ ಲೇಖನ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಗಳು ಮತ್ತು &quot;ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವಂಥ ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಅವರು ಹೆಚ್ಚೇನೂ ನರಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಆರೋಗ್ಯಕರ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದರು&quot; ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳ &quot;ಉತ್ತಮ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು&quot; ಅನುಕರಿಸುವಂತೆ  ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಳಿದದ್ದು ನಿಮಗೆ ಬಿಟ್ಟದ್ದು.  ಈ ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವುದೆಂದರೆ &quot;ಹಣ್ಣುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದು&quot;. 1976 ಮತ್ತು 1988 ರ ಮಧ್ಯೆ [[ಸೆವೆಂತ್‌-ಡೇ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್‌]] ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ 34,೦೦೦ ಜನರನ್ನು [[ಎನ್‌ಐಹೆಚ್‌]] ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದೆ...&quot; ಆ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್‌ನ ಜನರು ಬೀನ್ಸ್‌, ಸೊಯಾ ಮಿಲ್ಕ್‌, ಟೊಮ್ಯಾಟೋಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಇನ್ನಿತರ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.  ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಧಾನ್ಯದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದು ಮತ್ತು ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ ಐದು ಲೋಟಗಳ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಯಾವುದಾದರೂ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಒಂದು ವಾರಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕುದಿನ ಸೇವಿಸುವುದು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಎಂದು ದ {0}ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಪಿಕ್‌{/0} ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ&quot;

===ಫ್ರೆಂಚ್‌ &quot;ಪ್ಯಾರಾಡಾಕ್ಸ್‌‍&quot;===
ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.{{Vague|date=December 2009}}  ಅವರು ಅಮೇರಿಕಾದ ಜನರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು ಆದರೂ ಕೂಡ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಹೃದಯ ರೋಗದ ತೊಂದರೆಯ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿಯ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.    ಹಲವಾರು ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಈ ಕುರಿತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ: 
* ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌‍ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಜಂಕ್‌ ಆಹಾರಗಳ ಬಳಕೆ.
* [[ಕೆಂಪು ವೈನ್‌]]ನ ನಿಯಮಿತ ಬಳಕೆ.
* ನಿಯಮಿತ ನಡಿಗೆ, ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಿರುವ ಹೆಚ್ಚು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿರುವ ಜೀವನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅವರು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಫ್ರೆಂಚ್‌ರು ಅಮೇರಿಕನ್ನರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
* ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಕೃತಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬದಲಾಯಿಸಿದ-ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಜನರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಕೊಬ್ಬಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಲಿಫೊಪ್ರೋಟೀನ್‌]] ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Eckel RH, Borra S, Lichtenstein AH, Yin-Piazza SY |title=Understanding the complexity of trans fatty acid reduction in the American diet: American Heart Association Trans Fat Conference 2006: report of the Trans Fat Conference Planning Group |journal=Circulation |volume=115 |issue=16 |pages=2231–46 |year=2007 |month=April |pmid=17426064 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.106.181947 |url=http://circ.ahajournals.org/cgi/reprint/115/16/2231}}&lt;/ref&gt;
ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ, [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ 1990-2000ರವರೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಹೃದಯರೋಗ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Ducimetière P, Lang T, Amouyel P, Arveiler D, Ferrières J |title=Why mortality from heart disease is low in France. Rates of coronary events are similar in France and Southern Europe |journal=BMJ |volume=320 |issue=7229 |pages=249–50 |year=2000 |month=January |pmid=10642245 |pmc=1117444 |doi=10.1136/bmj.320.7229.249/a |url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/320/7229/249/a}}&lt;/ref&gt;

== ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸತ್ತ್ವ ==
===ಪ್ರೋಟೀನ್‌===
[[File:Protein shake.jpg|thumb|right]]
ಪ್ರೋಟಿನ್ ಮಿಲ್ಕ್‍ಶೇಕಗಳು, ಪ್ರೋಟಿನ್ ಪೌಡರ್ (ಮಧ್ಯ) ಹಾಗೂ ಹಾಲು (ಎಡ) ಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶರೀರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪೂರಕ. ]]
ಪ್ರೋಟೀನ್ ಎನ್ನುವುದು ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವಕೋಶದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಂಗ.   ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಉಗುರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರೋಟೀನೇ ಇದೆ. ದೇಹವು ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರೋಟೀನನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಕಿಣ್ವ, ಹಾರ್ಮೋನು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಇತರೆ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.   ಮೂಳೆಗಳು, ಮಾಂಸಖಂಡಗಳು, ಮೃದುಎಲುಬು, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ರಕ್ತ - ಇವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಂಗ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಅಗತ್ಯತೆಯೂ ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆಯೇ, ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇಕೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಬೇರೆ-ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವಯಸ್ಕರನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡ 2005ರ [[ರೆಕಮೆಂಡೆಡ್‌ ಡೈಯಟರಿ ಅಲೋವನ್ಸ್]]ಗಳು, 1 ಕೆಜಿ ದೇಹದ ತೂಕಕ್ಕೆ 0.8 - 1 ಗ್ರಾಮ್‌ವರೆಗೆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌‍ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎನ್ನುತ್ತದೆ (ಬಿಎಮ್‌ಐ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ), ಜೊತೆಗೆ ಪರೀಕ್ಷಕ ಮಂಡಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ -[78]&quot;ರೆಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಅಥವಾ ಎಂಡುರೆನ್ಸ್ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವಯಸ್ಕರು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ&quot;[78].  ಇದಕ್ಕೆ ಸಂವಾದಿಯಾಗಿ, [[ಡಿ ಫಾಸ್‌ಖ್ವಾಲ್‌]]ರವರು (2008), ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾ, ಒಂದು ಕೆಜಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 2.2 ಗ್ರಾಂ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. &quot;ಇದು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ತೀವ್ರತರವಾದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ, ತೆಳು ದೇಹದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವ ಆದರೆ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ&quot; ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. 
===ನೀರು ಮತ್ತು ಲವಣಾಂಶಗಳು===
ಒಬ್ಬ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಿಗೆ ನೀರು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.  ಅದು ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಆಹಾರೋತ್ಪನ್ನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಚನಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ದೈಹಿಕಶ್ರಮದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಂಶವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹಿಂದಿರುವ ಗುಟ್ಟು.   ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದು ಮುಜುಗರಕ್ಕೀಡುಮಾಡಬಹುದಾದರೂ, 2%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ದೇಹ ಒಣಗುವುದರಿಂದ (ದೇಹದ ತೂಕಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ) [81]ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಸಾಧನೆಯು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತದೆ[81]. ವ್ಯಾಯಾಮದ ಮೊದಲು, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಗಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ ದಣಿವನ್ನು ದೂರಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಬೇಗನೆ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.  ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ, ತೆಳು ದೇಹದ ಮೊತ್ತ, ಮತ್ತು ಪರಿಸರಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾತಾವರಣದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶ ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮಾಣವು ನಿರ್ಧಾರಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.
===ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು===
ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವಾಗ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಮುಖ್ಯ ಇಂಧನವೆಂದರೆ, ಸಕ್ಕರೆಯ ಒಂದು  ರೂಪವಾದ ಗ್ಲೈಕೋಜನ್ ಆಗಿ ಸ್ನಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು.  ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದು 90 ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿ ಮೀರಿದಾಗ, ಸ್ನಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಗೊಂಡ ಗ್ಲೈಕೋಜನ್ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.[82] ದೇಹದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ್ದಾದ್ದರಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಆಹಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಗ್ಲೈಕೋಜನ್ ಅನ್ನು ಮರುಪೂರಣಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಅಗತ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಕ್ರೀಡಾಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಒಟ್ಟು ದೇಹಬಲ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನೂ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಧಗಳಿವೆ - ಸರಳ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು.  ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಜೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳ ಶೇಕಡಾ 50ರಷ್ಟನ್ನು, ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾಗಿ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಸಕ್ಕರೆಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರಳ ಸಕ್ಕರೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸರಳ ಸಕ್ಕರೆಯು ಸೋಡಾಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಟ್‌ಫುಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.  ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಜೆಯೊಬ್ಬ 54 ಗ್ಯಾಲನ್ ಗಳಷ್ಟು ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇವು ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೇರ್ಪಡಿತ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book | author=William D. McArdle, Frank I. Katch, Victor L. Katch | title=Exercise Physiology: Energy, Nutrition, and Human Performance | publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins | year=2006}}&lt;/ref&gt; ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಕರವಲ್ಲ. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಫೈಬರ್ ಕಣಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಾಗ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇವು ಬಿಳಿ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbc.co.uk/health/healthy_living/nutrition/basics_carbos.shtml | title=Nutrition — Healthy eating: Bread, cereals and other starchy foods | publisher=BBC | date=July 2008 | accessdate=2008-11-09 | archiveurl=https://archive.today/20120720081835/http://www.bbc.co.uk/health/treatments/healthy_living/nutrition/index.shtml | archivedate=2012-07-20 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

== ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ==
ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಎಂದರೆ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ, ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಅಸಂತುಲಿತ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಸೇವನೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಸಂಬಂಧಿ ರೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಸಂತುಲಿತ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. 
ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗೆ ಒಳಗಾದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ, ಅಮೆರಿಕದ [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇವತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳ ಮುಂದಿರುವ ನಿಜವಾದ ಸವಾಲೆಂದರೆ ಉಪವಾಸಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯದಿರುವ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ದೇಹಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದು.

===ಅಸಂತುಲಿತ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಬರುವ ರೋಗಗಳು===

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು
! ಕೊರತೆ
! ಹೆಚ್ಚುವರಿ
|-
|  [[ಶಕ್ತಿಮೂಲ]]
|  [[ಹಸಿವು]], [[ದೇಹ ಕ್ಷಯ]]
|  [[ಬೊಜ್ಜು,]] [[ಸಿಹಿಮೂತ್ರರೋಗ]], [[ಹೃದಯನಾಳ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆಗಳು]]
|-
|  [[ಸರಳ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು]]
|  ಯಾವುದು ಇಲ್ಲ
|  [[ಸಿಹಿಮೂತ್ರರೋಗ]], [[ಬೊಜ್ಜು]]
|-
|  [[ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು]]
|  ಯಾವುದು ಇಲ್ಲ
|  [[ಬೊಜ್ಜು]]
|-
|  [[ಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬು]]
|  ಲೈಂಗಿಕ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಕೊರತೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://deepfitness.com/705/The-Big-T-How-Your-Lifestyle-Influences-Your-Testosterone-Levels.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-22 |archive-date=2014-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317111926/http://deepfitness.com/705/The-Big-T-How-Your-Lifestyle-Influences-Your-Testosterone-Levels.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|  [[ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆಗಳು]](ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ತಜ್ಞರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು) 
|-
|  [[ರೂಪಾಂತರಿತ ಕೊಬ್ಬು]]
|  ಯಾವುದು ಇಲ್ಲ
|  [[ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆ]]
|-
|  [[ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಕೊಬ್ಬು]]
|  ಯಾವುದು ಇಲ್ಲ
|  [[ಬೊಜ್ಜು]]
|-
|  [[ಕೊಬ್ಬು]]
|  ಕೊಬ್ಬು ಕರಗುವ ವಿಟಮಿನ್ ಗಳ ಹೀರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ, [[ರೇಬಿಟ್ ಸ್ಟಾರ್ವೇಶನ್]] (ಮೊಲ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದರೆ)
|  [[ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆ ]](ಕೆಲವರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು)
|-
|  ಒಮೇಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬುಗಳು
|  [[ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆ]]
|  ರಕ್ತಸ್ರಾವ, ಹ್ಯಾಮರೇಜ್
|-
|  ಒಮೇಗಾ-6 ಕೊಬ್ಬುಗಳು
|  ಯಾವುದು ಇಲ್ಲ
|  [[ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆ]], [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]]
|-
|  [[ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್]]
|  ಯಾವುದು ಇಲ್ಲ
|  [[ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳ ಸಂಬಂಧಿ ಖಾಯಿಲೆ ]](ಕೆಲವರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು)
|-
|  [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]
|  [[ಕ್ವಾಶಿಯೋರ್ಕರ್]]
|  [[ರೇಬಿಟ್ ಸ್ಟಾರ್ವೇಶನ್]]
|-
|  [[ಸೋಡಿಯಂ]]
|  [[ಹೈಪೊನಟ್ರೀಮಿಯಾ]]
|  [[ಹೈಪರ್ ನಟ್ರೀಮಿಯಾ]], [[ಏರೊತ್ತಡ]]
|-
|  [[ಕಬ್ಬಿಣ]]
|  [[ಅನಿಮಿಯಾ]]
|  [[ಯಕೃತ್ತಿನ ತೀವ್ರರೋಗ]], [[ಹೃದ್ರೋಗ]]
|-
|  [[ಅಯೋಡಿನ್]]
|  [[ಗಾಯಿಟರ್]], [[ಹೈಪೋಥೈರಾಯಿಡಿಸಮ್]]
|  ಅಯೋಡಿನ್ ವಿಷಕರತೆ (ಗಾಯಿಟರ್, ಹೈಪೋಥೈರಾಯಿಡಿಸಮ್)
|-
|  [[ಜೀವಸತ್ವ A]]
|  [[ಒಣಗಣ್ಣು]], ಮತ್ತು ಇರುಳುಗಣ್ಣು, ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟಿರಾನ್ ಕೊರತೆ
|  ಹೈಪರ್ ವಿಟಮಿನೋಸಿಸ್ A (ಯಕೃತ್ತಿನ ತೀವ್ರರೋಗ, ಕೂದಲು ಉದುರುವಿಕೆ)
|-
|  [[ಜೀವಸತ್ವ B1|ಜೀವಸತ್ವ B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;]]
|  [[ಬೆರಿ ಬೆರಿ]]
| 
|-
|  [[ಜೀವಸತ್ವ B2|ಜೀವಸತ್ವ B&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]
|  ಚರ್ಮ ಒಡೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ನಿಯಾ ದ ದೃಷ್ಟಿ ಮಂದತೆ
| 
|-
|  [[ನಿಯಾಸಿನ್]]
|  [[ಪೆಲಾಗ್ರಾ]]
|  [[ಅಗ್ನಿಮಾಂದ್ಯ]], [[ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ]], ಜನ್ಮದತ್ತ ನ್ಯೂನತೆಗಳು
|-
|  [[ಜೀವಸತ್ವ B12|ಜೀವಸತ್ವ B&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;]]
|  ಹಾನಿಕರ ರಕ್ತಹೀನತೆ
| 
|-
|  [[ಜೀವಸತ್ವ C]]
|  [[ಸ್ಕರ್ವಿ]]
|  [[ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ]] ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ [[ಅತಿಸಾರ]]
|-
|  [[ಜೀವಸತ್ವ D]]
|  [[ರಿಕೆಟ್ಸ್]]
|  [[ಹೈಪರ್ ವಿಟಮಿನೋಸಿಸ್ D]] (ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ, ವಾಂತಿ, ಮಲಬದ್ಧತೆ)
|-
|  [[ಜೀವಸತ್ವ E]]
|  ನರಗಳ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಗಳು
|  [[ಹೈಪರ್ ವಿಟಮಿನೋಸಿಸ್ E]] (ಕರಣೆರೋಧಕ: ಅತಿಯಾದ ರಕ್ತಸ್ರಾವ)
|-
|  [[K ಜೀವಸತ್ವ]]
|  [[ಹೆಮರೇಜ್]]
| 
|-
|  [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]]
|  [[ಆಸ್ಟಿಯೋಪೋರೋಸಿಸ್]], [[ಟೆಟಾನಿ]], [[ಕೈ,ಕಾಲು ಅಥವಾ ಹೆಬ್ಬೆರಳ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಹಠಾತ್ ಸೆಳೆತ]], [[ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಹಠಾತ್ ಸೆಳೆತ]], [[ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ]]
|  [[ಆಯಾಸ]], [[ಖಿನ್ನತೆ]], [[ಗೊಂದಲ]], [[ಅನೊರೆಕ್ಸಿಯಾ]], [[ಓಕರಿಕೆ]], [[ವಾಂತಿ]], [[ಮಲಬದ್ಧತೆ]], [[ಪ್ಯಾಂಕ್ರಿಯಾಟಿಟಿಸ್]], [[ಬಹುಮೂತ್ರ]]
|-
|  [[ಮೆಗ್ನೀಶಿಯಮ್]]
|  [[ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]]
|  ನಿಶ್ಶಕ್ತಿ, ಓಕರಿಕೆ, ವಾಂತಿ, ದುರ್ಬಲಗೊಂಡ ಉಸಿರಾಟ, [[ಇಳಿಯೊತ್ತಡ]]
|-
|  [[ಪೊಟಾಸಿಯಂ]]
|  [[ಹೈಪೋಕಲೇಮಿಯಾ]], [[ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ]]
|  [[ಹೈಪರ್ ಕಲೇಮಿಯಾ]], [[ನಾಡಿಮಿಡಿತಗಳು]]
|}

=== ಮಾನಸಿಕ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆ ===
ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಯುಕ್ತ ಆಹಾರದ ಆಯ್ಕೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಅರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಸುದೀರ್ಘ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಢಿಸುವುದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಚಿಂತನಾ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಶಿಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ, ವಿಮೆದಾರರೊಂದಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಸೇವೆಯ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಫೆಟೇರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೂಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಆಹಾರ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.  ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಗತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The impact of health and nutrition on education | author=Jere R. Behrman | journal=World Bank Research Observer | volume=11 | issue=1 | pages=23–37 | year=1996}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೇಕಡಾ ಹತ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಾವು ದಿನನಿತ್ಯ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ಐದು ಬಗೆಯ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದಾಗಿ ವರದಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;ACHA-p195&quot;&gt;{{cite journal |title=American College Health Association National College Health Assessment Spring 2006 Reference Group data report (abridged) |journal=J Am Coll Health |volume=55 |issue=4 |pages=195–206 |year=2007 |pmid=17319325 }}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವು ಚಿಂತನಾ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಮಹತ್ತರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ; ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದವರು ಕೆಲವು ನೆನಪು ಶಕ್ತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತೋರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Benton D, Sargent J |title=Breakfast, blood glucose and memory |journal=Biol Psychol |volume=33 |issue=2-3 |pages=207–10 |year=1992 |month=July |pmid=1525295 }}&lt;/ref&gt; ಇನ್ನೊಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಫಿನ್ ರಹಿತ ಆಹಾರವಾದ ಸೋಡಾ ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರಿತ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವವರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮೊಸರನ್ನು ತಿಂದವರು, ಯೋಚಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kanarek RB, Swinney D |title=Effects of food snacks on cognitive performance in male college students |journal=Appetite |volume=14 |issue=1 |pages=15–27 |year=1990 |month=February |pmid=2310175 }}&lt;/ref&gt; ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆಯು ಇಲಿಗಳ ಕಲಿಯುವ ಅಭ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿವೆಯೆಂದು 1951ರಲ್ಲೇ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Whitley JR, O'Dell BL, Hogan AG |title=Effect of diet on maze learning in second generation rats; folic acid deficiency |journal=J. Nutr. |volume=45 |issue=1 |pages=153–60 |year=1951 |month=September |pmid=14880969 }}&lt;/ref&gt;
:&quot;ಉತ್ತಮ ಕಲಿಕಾ ವಿಧಾನವು, ಕಲಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನೆನಪು ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಆಹಾರ ಪ್ರೇರಿತ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ&quot;.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Umezawa M, Kogishi K, Tojo H, ''et al.'' |title=High-linoleate and high-alpha-linolenate diets affect learning ability and natural behavior in SAMR1 mice |journal=J. Nutr. |volume=129 |issue=2 |pages=431–7 |year=1999 |month=February |pmid=10024623 }}&lt;/ref&gt;&quot;ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ-ಕಲಿಕಾ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ&quot; ಯು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. :&quot;ಉತ್ತಮ ಆಹಾರದಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರು ಸಣ್ಣವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಶಾಲೆಸೇರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಕಲಿಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೆಚ್ಚುವ ಅವರ ಕಲಿಕಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಕಾರಣ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Glewwe P, Jacoby H, King E |title=Early childhood nutrition and academic achievement: A longitudinal analysis |journal=Journal of Public Economics |volume=81 |issue=3 |pages=345–68 |year=2001}}&lt;/ref&gt;:ಶೇಕಡಾ 91ರಷ್ಟು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಾವು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆಂದು ಭಾವಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ೭ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರ ದಿನನಿತ್ಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;ACHA-p195&quot; /&gt; :ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರದ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮಾದರಿ.&lt;ref&gt;ಮ್ಯಾನೇಜ್ಡ್ ಫುಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಕಾಂಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ಸ್ ರಿಯಾಕ್ಟ್ ಕ್ವಿಕ್ಲಿ ಟು ದ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದೆಯರ್ ಕ್ಲೈಂಟ್ಸ್ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್: ಎ ಲಾಂಗಿಟ್ಯೂಡನಲ್ ಅನಾಲೈಸಿಸ್. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್, 81(3), 345-368.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Guernsey L |title=Many colleges clear their tables of steak, substitute fruit and pasta |journal=Chronicle of Higher Education |volume=39 |issue=26 |pages=A30 |year=1993}}&lt;/ref&gt;:ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಾದರಿಗಳ ಬಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಕಲಿಯುವಿಕೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Duster T, Waters A |title=Engaged learning across the curriculum: The vertical integration of food for thought |journal=Liberal Education |volume=92 |issue=2 |pages=42 |year=2006}}&lt;/ref&gt; ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಗ್ರೇಡ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಎವರೇಜ್(G.P.A) ನ್ನು ಅವನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆರೋಗ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವ ನಿಯಮಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇವೆಯಷ್ಟೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆರೋಗ್ಯವು ಅವನು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಕೇವಲ [[ತರ್ಕ]]ವಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಫುಟವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಅಗತ್ಯ.
=== ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ===
ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಪೂರಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು [[ಖಿನ್ನತೆ]], [[ಬೈಪೊಲಾರ್ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ]], [[ದ್ವಂದ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ]], ಹಾಗೂ [[ಗೀಳುರೋಗ]] ಇರುವವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವು ಮು೦ದುವರಿದ ರಾಷ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕ೦ಡುಬರುವ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite journal |author= Lakhan SE, Vieira KF |title= Nutritional therapies for mental disorders |journal= Nutr J |volume=7 |page=2 |year=2008 |pmid=18208598 |doi=10.1186/1475-2891-7-2 |url=http://www.nutritionj.com/content/7/1/2}}&lt;/ref&gt;  ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚೇತನಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರತೆ ತರುವುದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವ ಆಹಾರಗಳೆಂದರೆ, ಐಕೊಸೆಪೆಂಟಾಎನೊಯಿಕ್‌‍ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು [[ಡೊಕೊಸಾಹೆಕ್ಸಾಎನೊಯಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] (ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕೂಡಾ ಮೀನೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಒಮೆಗಾ-3 ಮೇದಾಮ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಂತವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ  ಫ್ಲಾಕ್ಸ್‌‍ಸೀಡ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಇದು ದೊರೆಯಲಾರದು.)[[ವಿಟಾಮಿನ್‌ ಬಿ12]], [[ಫೋಲಿಕ್‌‍ ಆಮ್ಲ]], ಮತ್ತು [[ಇನೊಸಿಟೋಲ್‌‌]].  
=== ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ===
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದೆ.  [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತ ಜನಕಾಂಗ, ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಅನ್ನನಾಳದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಸಿನೋಜೆನಿಕ್‌ನಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಹಾರದ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಬೇಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಆಹಾರ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಪರಾವಲಂಬಿ ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ&quot;.            ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಮಾಣವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬಡರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತಂಬಾಕು ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.   ಮುಂದುವರೆದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ &quot; ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕರುಳು, ಗುದನಾಳ, ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಸ್ಟೇಟ್‌ ಗ್ರಂಥಿಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೊಜ್ಜು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಾಡದಿರುವಿಕೆ, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Michael |last=Coren| url=http://www.cnn.com/2005/HEALTH/03/09/cancer.study/index.html | title=Study: Cancer no longer rare in poorer countries | publisher= CNN | date=2005-03-10 | accessdate=2007-01-01}}&lt;/ref&gt;
=== ಉಪವಾಚಯ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಾವಳಿ ===
ವಿವಿಧ ಪುರಾವೆಗಳು, ಜೀವನಶೈಲಿ-ಪ್ರೇರಿತ [[ಹೈಪರ್‌ಇನ್ಸುಲಿನೆಮಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಕೆಲಸ (ಎಂದರೆ [[ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ]]) ಗಳು ಹಲವಾರು ರೋಗ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೈಪರ್‌ಇನ್ಸುಲಿನೆಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಗಳು ತೀವ್ರ ಜ್ವಲನದೊಂದಿಗೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಧಮನಿಯ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ನೋವುಗಳಂಥ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆ]](ಎಂದರೆ ಹೃದ್ರೋಗ) ಮತ್ತು ಅತಿಶಯವಾದ ಕೋಶ ವಿಭಜನೆ (ಎಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್)ಯೊಂದಿಗೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೈಪರ್‌ಇನ್ಸುಲಿನೆಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಗಳು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಉಪಾವಚಯ ಲಕ್ಷಣಾವಳಿಗಳು]]) ಉದರದ [[ಬೊಜ್ಜು]], ಏರಿದ [[ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯಂ]]ಶ, ಏರಿದ [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]], ಹೆಚ್ಚಾದ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ [[ಟ್ರೈಗ್ಲಿಸರೈಡ್‌ಗಳು]] ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆಯಾದ HDL [[ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್]] - ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿವೆ. ಪ್ರೋಸ್ಟಾಗ್ಲಾಂಡಿನ್ PGE1/PGE2 ಮೇಲೆ ಹೈಪರ್‌ಇನ್ಸುಲಿನೆಮಿಯಾದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿರಬಹುದು.[[ಬೊಜ್ಜಿ]]ನ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸಕ್ಕರೆ ಖಾಯಿಲೆ-ವರ್ಗ 2]] ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಬೊಜ್ಜುಮೈಯುಳ್ಳವರು ಮತ್ತು ವರ್ಗ 2ರ ಸಕ್ಕರೆ ಖಾಯಿಲೆ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.  ಹೆಚ್ಚಿದ ದೇಹತೂಕ ಮತ್ತು ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ (ಬಹುಶಃ ನಾನಾವಿಧದ) ಕಾರಣ ಪೂರ್ಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಸರಿಯಾದ ವ್ಯಾಯಾಮ, ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ ಹಾಗೂ [[ಗ್ಲಿಸಮಿನ ಹೊರೆ]] ಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು (ಕೆಳಗೆ ಅವಲೋಕಿಸಿ) - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹೆಚ್ಚಿದ ದೇಹತೂಕವಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತಗೊಳಿಸಬಲ್ಲವು (ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ವರ್ಗ 2 ಸಕ್ಕರೆ ಖಾಯಿಲೆ ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ) ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಬೊಜ್ಜು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೇ ಹಾರ್ಮೋನ್ [[ಲೆಪ್ಟಿನ್]] ಮೂಲಕ ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಮತ್ತು ಉಪಾವಚಯದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು, ಹಾಗೂ ಇನ್ಸುಲಿನ್/ಲೆಪ್ಟಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬೊಜ್ಜು ಪರಸ್ಪರ ಕೆಣಕುವ ವಿಷಸರಪಳಿ ಕಂಡುಬಂದೀತು.  ಇನ್ಸುಲಿನ್/ಲೆಪ್ಟಿನ್ ಉದ್ದೀಪನಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇನ್ಸುಲಿನ್/ಲೆಪ್ಟಿನ್ ಉದ್ದೀಪನಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಮೇಧಸ್ಸಿನ ಸಂಚಯ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಇಂತಹ ವಿಷ ಸರಪಳಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.  ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಮತ್ತು ಲೆಪ್ಟಿನ್ ಇವೆರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೃಪ್ತಿಯ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಹೈಪೋಥಾಲಮಸ್]] ಕಳುಹಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಇನ್ಸುಲಿನ್/ಲೆಪ್ಟಿನ್ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಈ ಸೂಚನೆ ಕಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇಧಸ್ಸು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದರೂ ಅತೀ ತಿನ್ನುವಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.  ಜೊತೆಗೆ, ಮೆದುಳಿಗೆ ಲೆಪ್ಟಿನ್‌ ಸೂಚನೆಗಳು ತಲುಪುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಅದು ಉಪವಾಚಯದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ದರದ ಮೇಲಿನ ಲೆಪ್ಟಿನ್‌ನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಅಂಶಗಳು - ಅಂದರೆ, ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು, ಒಟ್ಟು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು, ಮೇಧಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು, ಸಂಪೂರಣಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೇಧಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು, ವಿಟಮಿನ್/ಮಿನರಲ್‌ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸೇವಿಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ - ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಮತ್ತು ಲೆಪ್ಟಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.  ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಮಾನವ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಸಹಾ [[ಹೋಮಿಯೋಸ್ಟೇಸಿಸ್]] ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪಾರಿಸಾರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಉನ್ನತ [[ಗ್ಲೈಸೇಮಿಕ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್]] ಇರುವ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಮನುಷ್ಯನ [[ಹೋಮಿಯೋಸ್ಟೇಸಿಸ್]] ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪಾರಿಸಾರಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಬಹುದು(ಇದು ಉಪವಾಚಯ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಾವಳಿ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ದೃಢವಾಗಿದೆ).
=== ಹೈಪೋನೆಟ್ರೇಮಿಯಾ ===
ಸೋಡಿಯಂ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಮ್ ಲವಣಗಳ ಮರುಪೂರಣವಿಲ್ಲದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದಾಗಿ [[ಹೈಪೋನೆಟ್ರೇಮಿಯಾ]] ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಂದುವರೆದು ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟದ [[ನೀರಿನಿಂದ ಮತ್ತೇರಿರುವಿಕೆ]] ಉಂಟಾಗುವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ತುಂಬಾ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ ಘಟನೆಯೊಂದು 2007 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. [[ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್]] ಎಂಬುವವಳು ನೀರು ಕುಡಿಯುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾಗ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/6263029.stm | publisher=BBC News | title=Why is too much water dangerous? | accessdate=2008-11-09 | date=2007-01-15}}&lt;/ref&gt;
ಇಂತಹ ಘಟನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತುಂಬಾ ಹೊತ್ತು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ (ಅಂದರೆ [[ಮ್ಯಾರಾಥಾನ್]] ಅಥವಾ [[ಟ್ರಿಯಥ್ಲಾನ್]] ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ) ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಜಡತೆ, ತಲೆನೋವು, ತೂಕಡಿಕೆ, ನಿಶ್ಯಕ್ತಿ, ಗೊಂದಲ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೋಮಾಗೆ ಹೋಗಬಹುದು, ಸೆಟೆತ ಅಥವಾ ಸಾಯಲೂಬಹುದು.  ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾನಿಯು ಮೆದುಳಿನ ಉಬ್ಬುವಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿದ ಪರಾಸರಣದಿಂದ ರಕ್ತದ ಲವಣತ್ವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.ಆಟಗಾರರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜಲಮರುಪೂರಣವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಓಡುವಿಕೆ/ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಸಾಕರ್ ಮುಂತಾದ ಆಟಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತರಬೇತುದಾರರು ನೀರನ್ನು ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಒದಗಿಸುವುದು, ಕ್ಯಾಮೆಲ್ ಬ್ಯಾಕ್‌ದಂತಹ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಅವರಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು ಸುಲಭವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

== ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರ ==
ಸುಮಾರು ಎರಡು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[ಉದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಆದಾಗಿನಿಂದ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯೋಗ ಆಹಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದವರೆಗೆ ತಾಜಾವಾಗಿಡಲು ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ತಾಜಾ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಹಲವು ಹೊಸ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದೆ.  ತಾಜಾತನ ಇರಿಸಲು ತಂಪಾಗಿಸುವಿಕೆಯಂಥಹ ಮೂಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು, ಇದಲ್ಲದೆ ಆಹಾರ ಕೆಡದೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದವರೆಗೂ ತಾಜಾವಾಗಿರಿಸಲು ಇನ್ನು ಹಲವಾರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಈ ನಂತರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಾಶ್ಚರೀಕರಣ]], [[ಆಟೋಕ್ಲಾವೆಷನ್]], [[ಒಣಗಿಸುವಿಕೆ]], [[ಉಪ್ಪು ಬೆರೆಸುವಿಕೆ]], ಹಾಗೂ ಹಲವು ಅಂಶಗಳ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ ಸೇರಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಆಹಾರದ ಮೂಲ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.  ಪಾಶ್ಚರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಟೋಕ್ಲಾವೆಷನ್ (ಬಿಸಿ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು) ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಹಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿ, ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಾ ಸೋಂಕಿನಿಂದಾಗುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಿದೆ.  ಆದರೆ ಕೆಲವು (ಹೊಸ) ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅವನತಿಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವೆ ಇಲ್ಲ.

[[ಧಾನ್ಯಬೀಸುವಿಕೆ]], [[ಸೆಂಟ್ರಿಫ್ಯುಗೇಷನ್]], ಮತ್ತು [[ಒತ್ತುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಹಿಂಡುವಿಕೆ]]ಯಂಥಹ ಆಧುನಿಕ ವಿಂಗಡನೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಂದ ಆಹಾರದ ಪ್ರತ್ಯಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಹಿಟ್ಟು, ಎಣ್ಣೆ, ರಸಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಉತ್ಪನವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮೇಧಾಮ್ಲಗಳು, ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು, ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು, ಹಾಗೂ ಮಿನರಲ್‍ಗಳು ಕೂಡ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.  ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ, ಈ ತರಹದ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಆಹಾರದ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನು ಇರಿಸಿ ಇನ್ನು ಕೆಲವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತದೆ.  ಬಿಸಿ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಕೂಡ ಬಿಸಿ-ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ವಿಟಾಮಿನ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಅಂಥಹ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಇತರ ಸಂಶೋಧಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Morris|first=Audrey|coauthors=Audia Barnett, Olive-Jean Burrows|title=Effect of Processing on Nutrient Content of Foods|journal=Cajanus|volume=37|issue=3|pages=160–164|date=2004|url=http://www.paho.org/English/CFNI/cfni-caj37No304-art-3.pdf|accessdate=2006-10-26|format=PDF|archive-date=2007-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070615161704/http://www.paho.org/English/CFNI/cfni-caj37No304-art-3.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;   ಸಂಸ್ಕರಣವಾದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮೌಲ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳಿಂದ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು) ’ಉತ್ಕೃಷ್ಟ’ ಹಾಗೂ ’ಬಲವರ್ಧಕ’ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಇವು ಸಂಸ್ಕರಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋಗಿರುತ್ತವೆ.  ಆದರೂ, ಎರಡು ಆಹಾರದ ಸಕ್ಕರೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು GI ಸ್ಟಾರ್ಚ್‌ಗಳು, [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]]/[[ಸೊಡಿಯಂ]], ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳು, ಫೈಬರ್, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಿಗಿರುವ ಅನ್‌ಆಕ್ಸಿ‌ಡೈಸ್ಡ್‌ (ಅಗತ್ಯವಾದ) ಮೇಧಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪೂರ್ಣ, ತಾಜಾ ಆಹಾರಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೈಸ್ ಮಾಡಿದ ಮೇಧಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಮೇಧಾಮ್ಲಗಳು ಅಂತಹ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪಧಾರ್ಥಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಪಾಲಿಷ್ ಮಾಡಿದ ಅನ್ನವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಜೀವನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನರಲ್ಲಿ [[ಬೆರಿ-ಬೆರಿ]] ಎಂಬ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಉಂಟಾದ ಇತಿಹಾಸವು, ಸಂಸ್ಕರಣ ಆಹಾರದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತ ಭಾವೋದ್ವೇಗ ತರುವ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.  ಅಕ್ಕಿಯ ಹೊರ ಪದರವನ್ನು ಪಾಲಿಷ್ ಮಾಡಿ ತೆಗೆಯುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಗತ್ಯ ವಿಟಮಿನ್‌ [[ಥೈಮಿನ್]] ಕಳೆದು, ಬೆರಿ-ಬೆರಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 1800ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕರ್ವಿ]] ಅಂದರೆ ರಕ್ತ ಪಿತ್ತ ವ್ಯಾಧಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದು.  ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುವವರು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ರಿಮಿಗಳ ರೋಗ ತಡೆಯಲು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಹಾಲನ್ನು ([[ಪಾಸ್ಚರ್‌]]ನ ಸಲಹೆಯಂತೆ) ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಪಾಸ್ಚರೈಸೇಷನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ರಿಮಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದು ವಿಟಮಿನ್‌ ಸಿ ಯನ್ನು   ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ, ಜೀವನಶೈಲಿ- ಮತ್ತು ಬೊಜ್ಜು-ಸಂಬಂಧಿತ ರೋಗಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದೆ.  ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನೆರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂದೇಹವಿದೆ.  ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಉದ್ಯಮ ಆಧುನಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ, ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ರಾಜನೈತಿಕ ತೀರ್ಮಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ( ಉದಾ: ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಸಲಹೆಗಳು, ವ್ಯವಸಾಯದ ಸಹಾಯಧನ ಪೂರೈಕೆ).  ಯಾವುದೇ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಲಾಭ-ದೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡುವುದು ಕಷ್ಟ; ಅಗ್ಗವಾದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಶೇಖರಿಸಿಡುವಂತೆ ಪ್ರಭಾವಾಕಾರಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಈಗಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.  ಒಟ್ಟಾರೆ, ಪೂರ್ಣ,ತಾಜಾ ಆಹಾರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಇವು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಹಾಗೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಲಾಭದಾಯಕ.  ಹೀಗಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕನ ಬಳಿ ಎರಡು ಆಯ್ಕೆಗಳಿವೆ, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯ ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯುಳ್ಳ ಪೂರ್ಣ, ತಾಜಾ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಅಗ್ಗದ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯುಳ್ಳ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರ.  ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಆಹಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಗ್ಗ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚು ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಖರೀದಿಸಲು, ಶೇಖರಿಸಿಡಲು, ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸಲು), ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಗುವುದು, ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಆಹಾರದ ಸೇವನ ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
ಕಳೆದ 250,000 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವರು [[ಸರ್ವಭಕ್ಷಕ]] [[ಬೇಟೆಗಾರರು-ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ]]ರಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.  ಆರಂಭದ ಆಧುನಿಕ ಮಾನವರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಅನುಸಾರ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಷಾಂಶರೇಖೆಯ ಬಳಿಯ ಜನರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗೆಯೆ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಯೇ ಮಾಂಸಾಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಿತ್ತು.  ಹೊಸ ಶಿಲಾಯುಗದ ಮನುಷ್ಯರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕ್ರೇನಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೇನಿಯಲ್ ಅವಶೇಷಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಸ್ವಜಾತಿ ಭಕ್ಷಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮುಂಚಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಮೂಳೆಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಸಹಿತ ತೋರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Villa P, Bouville C, Courtin J, ''et al.'' |title=Cannibalism in the Neolithic |journal=Science |volume=233 |issue=4762 |pages=431–7 |year=1986 |month=July |pmid=17794567 |doi=10.1126/science.233.4762.431 }}&lt;/ref&gt; [[ಬೇಸಾಯ]] ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆಯ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಆಲುಗಡ್ಡೆ]], ಮತ್ತು [[ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ]], [[ಬ್ರೆಡ್]], [[ಪಾಸ್ತಾ]], ಮತ್ತು [[ಟೊರ‍್ಟಿಲ್ಲ]] ಅಂತಹ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಆಗ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.   ವ್ಯವಸಾಯ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಡೇರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಹಾಗೂ ಹಲವು ವೈವಿದ್ಯ ತರಕಾರಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೇಖರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳ ಪಸರಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕಲುಷಿತಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ದಾರಿಯಾದಾಗ ಆಹಾರದ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತಮ ಆಹಾರದ ಅಗತ್ಯ ಹಾಗೂ ಅದರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಅಗತ್ಯದ ಕಾಳಜಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಶಿಸ್ತಿನ ಪಾಕವಿಧಾನ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಹಾಗು ನಿರಂತರತೆಯ ಅಗತ್ಯದಿಂದಾಗಿ [[ಅಡುಗೆ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು,&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20060824032910/http://rcw.raiuniversity.edu/biotechnology/MScBioinformatics/generalnutrition/lecture-notes/lecture-01.pdf ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಟ್ರೀಷನ್ ಇನ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕಲ್ಚರ್'' ] (ಸಾಮಾನ್ಯ ಪೋಷಣಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ರೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರವಚನ ಕೈಪಿಡಿ, 2004)&lt;/ref&gt;

===ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ  1900ರ ವರೆಗೆ===
ಬೈಬಲ್‌ನ [[ಬುಕ್ ಅಫ್ ಡ್ಯಾನಿಯಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ದಾಖಲಿತ ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.  ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಬಿಲೊನ್‌‌ನ ರಾಜ ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದನು.  ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಥಾನದ ಆಳುಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ರಾಜನ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸದಲ್ಲಿ (ವೈನ್) ಪಾಲು ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು.  ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಯಹೂದಿ ಆಹಾರ ಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ರಾಜನ ಮುಖ್ಯ ಪರಿಚಾರಕ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.  ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು 10 ದಿನಗಳಿಗೆ ಅವರ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರನ್ನು ರಾಜನ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಆರೋಗ್ಯವಂತರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರು. ಆಗ ಅವರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.biblegateway.com/passage/?search=dan#en-NIV-21743 ಡೇನಿಯೆಲ್ 1:5-16] ([http://www.lolcatbible.com/index.php?title=Daniel_1#5 ಪರ್ಯಾಯ ಅನುವಾದ])&lt;/ref&gt;

[[File:Anaxagoras.png|thumb|left|ಅನಾಕ್ಸಾಗೊರಾಸ್]]

ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ 475ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ಅನಾಕ್ಸಾಗೋರಸ್]] ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹವು ಆಹಾರವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಪುಷ್ಟಿದಾಯಕಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ, &quot;ಹೋಮಿಯೋಮೆರಿಕ್ಸ್&quot;ಗಳನ್ನು (ಉತ್ಪಾದಕ ಘಟಕಗಳು) ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;  ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ 400ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ಹಿಪ್ಪೊಕ್ರೇಟ್ಸ್]] ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, &quot; ಆಹಾರ ನಿಮ್ಮ ಔಷಧಿಯಾಗಲಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ನಿಮ್ಮ ಆಹಾರವಾಗಲಿ.&quot;&lt;ref name=&quot;Smith&quot;&gt;{{cite journal | url=http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/328/7433/0-g | title=Let food by thy medicine… | author=Richard Smith | journal=BMJ |date=24 January 2004| volume=328 | accessdate=2008-11-09}}&lt;/ref&gt; 1500ರಲ್ಲಿ,ವಿಜ್ಙಾನಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ [[ಲಿಯಾನಾರ್ಡೊ ಡಾ ವಿಂಚಿ]] [[ಚಯಾಪಚಯ]]ವನ್ನು (ಮೆಟಬಾಲಿಸಮ್) ಉರಿಯುವ ಒಂದು ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು.  1747ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನೌಕಾಪಡೆಯ ವೈದ್ಯ ಡಾ.[[ಜೇಮ್ಸ್ ಲಿಂಡ್]] ಮೊದಲ[[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ]]ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನಾವಿಕರನ್ನು ರಕ್ತ ಪಿತ್ತ ವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ [[ನಿಂಬೆ]] ರಸ ಉಳಿಸಿತು ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಇದು ಒಂದು ಮಾರಕ ಮತ್ತು ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುವ ಕಾಯಿಲೆ.  ಈ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾವಿಕರು &quot;ಲೈಮಿಸ್&quot; ಎಂದು ಪರಿಚಿತರಾದರು.  ನಿಂಬೆ ರಸದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ [[ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ]]ಯನ್ನು 1930ರವರೆಗೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. 1770ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, &quot;ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯಾನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹ&quot; [[ಆ‍ಯ್‌೦ಟೈನ್ ಲ್ಯಾವೋಸಿಸರ್]], ಆಹಾರದ [[ಆಕ್ಸಿಡೇಷನ್]] ಶರೀರದ ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಆಧಾರ ಎಂದು ರುಜುವಾತು ಪಡಿಸುವ, ಚಯಾಪಚಯದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದನು. 1790ರಲ್ಲಿ, [[ಜಾರ್ಜ್ ಫೋರ್ಡಿಸ್]] ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕುವ ಹಕ್ಕಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಉಳಿಯುವಿಕೆಗೆ [[ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]] ಅವಶ್ಯಕ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.  1800ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಇಂಗಾಲ]], [[ಸಾರಜನಕ]], [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಅಮ್ಲಜನಕ]]ಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಹಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಘಟಕವನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಬರೀ [[ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌]]ಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಕೊಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಶರೀರದ ಪ್ರೋಟಿನ್‌ನ [[ಕೊಬ್ಬು]] ನಾಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆ ನಾಯಿಗಳು ಸತ್ತವು, ಆದರೆ ಪ್ರೋಟಿನ್ ಆಹಾರವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ನಾಯಿಗಳು ಬದುಕಿ ಉಳಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು 1816ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಕೊಸಿಸ್ ಮಗೆಂಡೈ]] ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು, ಇದರಿಂದ ಪ್ರೋಟಿನ್ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು.  1840ರಲ್ಲಿ, [[ಜಸ್ಟಸ್ ಲೀಬಿಗ್]] ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳ ([[ಸಕ್ಕರೆ]]), ಕೊಬ್ಬುಗಳ ([[ಮೇಧಾಮ್ಲ]]) ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳ ([[ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲ]]) ರಾಸಾಯಿನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದರು.   1860ರಲ್ಲಿ, [[ಕ್ಲಾಡಿ ಬರ್ನಾರ್ಡ್]] ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟಿನ್‌ಗಳಿಂದ ಶರೀರದ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ರಕ್ತದ [[ಗ್ಲೂಕೋಸು]] ಕೊಬ್ಬು ಅಥವಾ [[ಗ್ಲೈಕೊಜೆನ್]] ಆಗಿ ಶೇಖರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದರು.1880ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಕನೆಹಿರೋ ಟಕಾಕಿ]], ಜಪಾನ್‌ ದೇಶದ ನಾವಿಕರಲ್ಲಿ (ಅವರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಮ್ಮಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬಿಳಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಿತು) [[ಬೆರಿಬೆರಿ]] (ಅಥವಾ ನರಗಳ ಉರಿಯೂತ ವ್ಯಾಧಿ, ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ತೊದರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಒಂದು ರೋಗ) ರೋಗ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾವಿಕರು ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ದೇಶದ ಹಡಗಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆ ರೋಗಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.  ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಂಸಗಳನ್ನು ಜಪಾನಿನ ನಾವಿಕರ ಆಹಾರ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ರೋಗವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಾಯಿತು.1896ರಲ್ಲಿ, ಬೌಮನ್ ಎಂಬುವನು ಥೈರಾಯಿಡ್ ಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಐಯೋಡಿನ್]] ಅನ್ನು ಗಮನಿಸಿದನು.  1897ರಲ್ಲಿ, [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಈಜ್ಕ್‌ಮನ್]] [[ಜಾವಾ]]ದ ಸ್ಥಳೀಯರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಅವರು ಕೂಡ ಬೆರಿಬೆರಿ ರೋಗದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಜ್ಕ್‌ಮನ್ ಕೋಳಿ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಬಿಳಿಯ ಅನ್ನವನ್ನು ಮೇವಾಗಿ ಉಣಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಿಬೆರಿ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ಕಂದು ಅನ್ನದ ಜೊತೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವ ಹೊರ ತವಡನ್ನು ಉಣಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳು ಆರೋಗ್ಯವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಈಜ್ಕ್‌ಮನ್ ಕಂದು ಅನ್ನ ರೋಗವನ್ನು ವಾಸಿ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಶೋಧಿಸಿ ಸ್ಥಳಿಯರಿಗೆ ಕಂದು ಅನ್ನವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಿ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿದರು.  ಎರಡು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಪೋಷಣಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಕ್ಕಿಯ ಹೊರ ತವಡು/ಹೊಟ್ಟು B1 ವಿಟಮಿನ್‌ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು  ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು, ಇದು [[ಥೈಯಾಮೈನ್]] ಎಂದು ಸಹ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.

===1900ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ===

1900ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಕಾರ್ಲ್ ವೊನ್ ವೋಯ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರಬ್ನರ್]] ಸ್ವಾತಂತ್ರವಾಗಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ]] ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯಯದ ಮಾಪನ ಮಾಡಿದರು.  1906ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್‌ಕಾಕ್ ಮತ್ತು ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್  ಆಮೈನೊ ಆಮ್ಲ [[ಟ್ರಿಪ್ಟೋಫನ್]] ಇಲಿಗಳ ಉಳಿಯುವಿಕೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದರು.  ಅವನು ಇಲಿಗಳ ಉಳಿಯುವಿಕೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ  ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಮಿಶ್ರಣದ ಆಹಾರವನ್ನು ಉಣಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಇಲಿಗಳು ಸತ್ತವು.  ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪಿನ ಇಲಿಗಳಿಗೆ ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹಾಲನ್ನು ಸಹ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದನು.  [[ಗೌಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಪ್‌ಕಿನ್ಸ್]], ಕ್ಯಾಲರಿ, ಪ್ರೋಟಿನ್ ಮತ್ತು [[ಖನಿಜಾಂಶಗಳು]], ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ &quot;ಅನುಬಂಧಕವಾದ ಆಹಾರ ಆಂಶಗಳನ್ನು&quot; ಗುರುತಿಸಿದರು ಹಾಗೆ [[ಸಾವಯವ]] ವಸ್ತುಗಳು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆದರೆ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದರು.  1907ರಲ್ಲಿ, [[ಸ್ಟೀಫನ್ ಎಂ. ಬಾಬ್‌ಕಾಕ್]] ಮತ್ತು  [[ಎಡ್ವಿನ್ ಬಿ. ಹರ್ಟ್]] [[ಏಕ-ಧಾನ್ಯ ಪ್ರಯೋಗ]]ವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಯೋಗವು 1911ರ ಪೂರ್ತಿ ನೆಡೆಯುತ್ತದೆ. 1912ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾಸಿಮಿರ್ ಫಂಕ್]] [[ವಿಟಮಿನ್]] ಪದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಆಹಾರ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಒಂದು ಅಂಶ,ಇದು  &quot;vital&quot; ಮತ್ತು &quot;amine&quot; ಪದಗಳಿಂದ ಉದಯವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಅಪರಿಚಿತ ವಸ್ತುಗಳು ರಕ್ತ ಪಿತ್ತ ವ್ಯಾಧಿ, ಬೆರಿಬೆರಿ, ಮತ್ತು [[ಪೆಲ್ಲಾಗ್ರ]]ಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಾವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಅಮೋನಿಯಾದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು.  ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  1913ರಲ್ಲಿ, [[ಎಲ್ಮೆರ್ ಮ್ಯಾಕ್‍ಕೊಲ್ಲಮ್]] ಮೊದಲ ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳಾದ,  ಕೊಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ [[A ವಿಟಮಿನ್]], ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ [[B ವಿಟಮಿನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದರು, (1915ರಲ್ಲಿ; ಈಗ ಹಲವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವ ವಿಟಮಿನ್‌ಗಳ ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಎಂದು ಪರಿಚಿತ)ಮತ್ತು ಆಗ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದ ರಕ್ತ ಪಿತ್ತ ವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳಾದ [[C ವಿಟಮಿನ್‌]] ಅನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದರು. [[ಲಾಫೆಯಟ್ಟೆ ಮೆಂಡಲ್]] ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಓಸ್ಬೋರ್ನ್ ಸಹ A ವಿಟಮಿನ್ ಮತ್ತು B ವಿಟಮಿನ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಕನ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಸರ್ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಮೆಲ್ಲಾಂಬಿ]] [[ಮೆತುಮೂಳೆ ರೋಗ]] ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು  A ವಿಟಮಿನ್‌ನ ಕೊರೆತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದದ್ದು ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಆ ರೋಗವನ್ನು ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಲ ಹೆಮ್ಮೀನಿನ ಯಕೃತಿನ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ(ಕಾಡ್ ಲಿವರ್ ಆಯಿಲ್) ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.  1922ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾ‌ಕ್‍ಕೊಲ್ಲಮ್ ಕಡಲ ಹೆಮ್ಮೀನಿನ ಯಕೃತಿನ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ A ವಿಟಮಿನ್‌ನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ  ಅದು ಇನ್ನೂ ಮೆತುಮೂಳೆ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಿತು, 1922ರಲ್ಲೇ  [[D ವಿಟಮಿನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಎಚ್.ಎಮ್. ಈವನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಲ್.ಎಸ್.ಬಿಷಪ್ [[E ವಿಟಮಿನ್]] ಇಲಿಗಳ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಅಗತ್ಯವಾದದ್ದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಮೂಲತಃ ಇದನ್ನು &quot;ಆಹಾರ ಅಂಶ X&quot;  1925ರ ವರೆಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1925ರಲ್ಲಿ, ಹರ್ಟ್ [[ತಾಮ್ರ]]ದ ಸುಳುಹು ಪರಿಮಾಣಗಳು [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮಗ್ನತೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕ ಎಂದು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದರು.  1927ರಲ್ಲಿ, [[ಅಡೊಲ್ಫ್ ಒಟ್ಟೊ ರೇನ್‌ಹೋಲ್ಡ್ ವಿಂಡೌಸ್]] ವಿಟಮಿನ್ D ಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 1928ರಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನೊಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನ]]ವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.  1928ರಲ್ಲಿ, [[ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಝೆಂಟ್-ಗ್ಯೋರ್ಗಿ]]ಯು [[ಅಸ್ಕ್ರೊಬಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು, ಮತ್ತು 1932ರಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ C ರಕ್ತ ಪಿತ್ತ ವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಬಿತು ಮಾಡಿದರು.  1935ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅವರು ಸಂಯೊಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1937ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಶ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ನೊಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.  ಝೆಂಟ್-ಗ್ಯೋರ್ಗಿಯು ಜೊತೆಯಾಗಿ [[ಸಿಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಚಕ್ರ]]ದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ವಿಲಿಯಮ್ ಕಮ್ಮಿಂಗ್ ರೋಸ್]] ಅವರು [[ಪ್ರಮುಖ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲ]]ಗಳು, ಶರೀರ ಸಂಯೋಜಿಸದ ಅವಶ್ಯಕ ಪ್ರೋಟಿನ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು  ಗುರುತಿಸಿದರು.  1935ರಲ್ಲಿ ಅಂಡ‍ರ್‍ವುಡ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಸ್‌ಟನ್ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ [[ಕೊಬಲ್ಟ್‌]]ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಶೋಧಿಸಿದರು.  1936ರಲ್ಲಿ, [[ಯೂಜಿನ್ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್ ಡ್ಯೂಬಿಯೋಸ್]] ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಕ್ಯಾಲರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೇವನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದರು.  1938ರಲ್ಲಿ, [[ಏರ್ಹಾರ್ಡ್ ಫರ್ನಾಲ್ಸ್]] ವಿಟಮಿನ್ E ಯ ರಾಸಾಯಿನಿಕ ಬಂಧವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಅದನ್ನು [[ಪೌಲ್ ಕಾರರ್]] ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದರು.1940ರಲ್ಲಿ, ವಿ[[ಶ್ವ ಸಮರ  II ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಸೀ ವಿಡ್ಡೋಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ರಚಿಸಿದ ಪೋಷಾಂಶಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ|ಶ್ವ ಸಮರ  II ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಎಲ್ಸೀ ವಿಡ್ಡೋಸನ್]] ಮತ್ತು ಇತರರು ರಚಿಸಿದ ಪೋಷಾಂಶಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ]] ಪಡಿತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. 1941ರಲ್ಲಿ, [[ಶಿಫಾರಸುಮಾಡಿದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ಭತ್ಯ]]ಗಳನ್ನು (RDAಗಳು) [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. 1992ರಲ್ಲಿ,  U.S. ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ [[ಆಹಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಪಿರಮಿಡ್‌]]ನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. 2002ರಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಜಸ್ಟೀಸ್]] ಅಧ್ಯಯನ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ನಡುವಳಿಕೆಯ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.  ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯು [[ಅಡೆನೋವೈರಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಪೋಷಕ ಆಹಾರಗಳಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು 2005ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/854584.stm &quot;Can a virus make you fat?&quot;] at [[BBC ಸುದ್ದಿ]]; [http://www.scienceblog.com/cms/contagious_obesity_identifying_the_human_adenoviruses_that_may_make_us_fat_9901 &quot;ಕಂಟೇಜಿಯಸ್ ಒಬೆಸಿಟಿ? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214202317/http://scienceblog.com/cms/contagious_obesity_identifying_the_human_adenoviruses_that_may_make_us_fat_9901 |date=2009-12-14 }}[http://www.scienceblog.com/cms/contagious_obesity_identifying_the_human_adenoviruses_that_may_make_us_fat_9901 ಐಡೆಂಟಿಫೈಯಿಂಗ್ ದ ಹ್ಯೂಮನ್ ಅಡೆನೋವೈರಸ್ ದಟ್ ಮೇ ಮೇಕ್ ಅಸ್ ಫ್ಯಾಟ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214202317/http://scienceblog.com/cms/contagious_obesity_identifying_the_human_adenoviruses_that_may_make_us_fat_9901 |date=2009-12-14 }} ವಿಜ್ಞಾನ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt;

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ ==
{| style=&quot;background-color: transparent; width: {{{width|100%}}}&quot;
| width=&quot;33%&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |
'''ಸಮತೋಲಿತ ಸೇವನೆ:'''

* [[ಆಹಾರ ಸಮತೋಲನ ಚಕ್ರ]]

'''ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ'''

* [[ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ]]
* [[ಎಂಜೈಮ್‌]]

''' ಕಡಿಮೆ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರದ ಅಪಾಯಗಳು'''

* [[ಕೊರತೆ]]
**[[ಎವಿಟಮಿನೋಸಿಸ್]] ಜೀವಸತ್ವದ ಕೊರತೆ.  
**[[ಬೋರೊನ್ ಕೊರತೆ (ಔಷಧಿ)]]
**[[ಕ್ರೋಮಿಯಂ ಕೊರತೆ]]
**[[ಕಬ್ಬಿಣಾಂಶ ಕೊರತೆ (ಔಷಧಿ)]]
**[[ಅಯೋಡಿನ್ ಕೊರತೆ]]
**[[ಮ್ಯಾಗ್ನಿಷಿಯಂ ಕೊರತೆ (ಔಷಧಿ)
]]
* [[ಮಧುಮೇಹ]]
* [[ತಿನ್ನುವ ಕಾಯಿಲೆ]]
* [[ರೋಗಗಳು ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವುಗಳು]]
* [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]]
* [[ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ]]
** [[ಬ್ಯಾಲ್ಯದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ]]
* [[ಬರಗೆಡುವಿಕೆ]]

'''ಆಹಾರ'''

: ''[[Portal:Food|ಆಹಾರ (ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ)]]''

* [[ಐದು ದಿನದ]]
* [[ಕೆನಡಾದ ಆಹಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ]]
* [[ಸಿದ್ಧ ಆಹಾರ]]
* [[ಆಹಾರದ ಗುಂಪುಗಳು]]
* [[ಆಹಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯ ಪಿರಮಿಡ್]]
* [[ಆಹಾರ ಪುರವಣಿಗಳು]]
* [[ಹಣ್ಣುಗಳು]]
* [[ಉಪಯುಕ್ತ ಆಹಾರ]]
* [[ಧಾನ್ಯಗಳು]]
* [[ಕಳಪೆ ಆಹಾರ]]
* [[ಮಾಂಸ]]
* [[ತರಕಾರಿಗಳು]]
| width=&quot;33%&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

'''[[ಆರೋಗ್ಯಕರವಾದ ಆಹಾರ ಕ್ರಮ]]:
 '''

* [[ಪಥ್ಯದಲ್ಲಿರುವುದು]]
* [[ತಿನ್ನುವುದು]]
* [[ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಪಿರಮಿಡ್]]
* [[ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರದ ಬೆಲೆಗಳ ಕ್ರಮಗಳು]]
* [[ಔಷಧಿಗಳು ವೈದ್ಯರ ಸಮಿತಿಯ ಹೊಣೆ]] (ಪಿಸಿಆರ್‌ಎಂ)
* [[ಚೀನಾದ ಅಧ್ಯಯನ]]

'''ಪಟ್ಟಿಗಳು:'''

* [[ಆಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು (ಪಟ್ಟಿ)]]
* [[ಆಹಾರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಸೇರಿಸುವಿಕೆ]]
* [[ರೋಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಅಶುದ್ಧವಾದ ಸಿಹಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರ ಅಂಶದ ರಕ್ಷಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಸಸ್ಯ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]

'''[[ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು]]:'''

* [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಗಳು]]
* [[ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಖನಿಜ ವಸ್ತುಗಳು]]
** [[ಅಗತ್ಯವಾದ ಖನಿಜ ವಸ್ತುಗಳು]]
* [[ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಪುರವಣಿಗಳು]]
*[[ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರ ಅಂಶದ ರಕ್ಷಕಗಳು
]]
* [[ಅಗತ್ಯವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು]]
* [[ಕೊಬ್ಬು]]
** [[ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೊಬ್ಬಿನಂತ ಆಮ್ಲಗಳು]]
* [[ಹೆಚ್ಚು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು]]
* [[ಹೆಚ್ಚು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು]]
* [[ನುಟ್ರೋಪಿಕ್ಸ್]]
* [[ನ್ಯೂಟ್ರಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್]]
* [[ಆಹಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಿಕೆ]]
| width=&quot;50%&quot; align=&quot;{{{align|left}}}&quot; valign=&quot;{{{valign|top}}}&quot; |

* [[ಸಸ್ಯ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು]]
* [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]
** [[ಸಮಗ್ರ ಪ್ರೋಟೀನ್]]
** [[ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಮಿನೋ ಆಮ್ಲ]]
** [[ಸಮಗ್ರವಲ್ಲದ ಪ್ರೋಟೀನ್]]
** [[ಪ್ರೋಟೀನ್ ಜೊತೆ ಸೇರುವುದು]]
** [[ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]
* [[ಜೀವಸತ್ವಗಳು]]
** [[ಬೃಹತ್ ಜೀವಸತ್ವಗಳ ಥೆರಪಿ]]
** [[ಜೀವಸತ್ವ ’ಸಿ’ ಬೃಹತ್ ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆ]]

'''ವೃತ್ತಿ:'''

* [[ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ]]
* [[ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ತಜ್ಞ
]]
* [[ಆಹಾರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು]] 
'''ಉಪಕರಣಗಳು'''

* [[ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಅಳತೆ]]

'''ಸಂಸ್ಥೆಗಳು:'''

*[[ಅಮೇರಿಕನ್ ಡೈಯಟೆಟಿಕ್ ಅಸೋಷಿಯೇಶನ್
]]
*[[ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಶನ್]]
*[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಡೈಯಟೆಟಿಕ್ ಅಸೋಷಿಯೇಶನ್]]
 
'''ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಚಾರಗಳು''' 
{{Main|Health}}

* [[ಅಕ್ಸಾಲಜಿ]]
* [[ವ್ಯಾಯಾಮ]]
* [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್ ತರಬೇತಿ]]
* [[Portal:Health|ಆರೋಗ್ಯ (ಪೋರ್ಟಲ್)]]
* [[ಜೀವನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]]
* [[ಆರ್ತೋಮೊಲೆಕ್ಯುಲರ್ ಔಷಧಿ
]]
* [[ಪಾಲಟೆಬಿಲಿಟಿ]]
* [[ದೈಹಿಕ ಫಿಟ್‌ನೆಸ್]]
|}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==

*ಕ್ಯೂರ್ಲೇ, ಎಸ್., ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ (1990).
 ''ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಸರ್ಗವೇ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ'', ಲೆಫಯೆಟ್ಟೆ, ಲೂಸಿಯಾನ, ಶ್ರೇಷ್ಟ ಪ್ರಕಟಣೆ
* {{cite book | author=Galdston, I. | title=Human Nutrition Historic and Scientific | location=New York | publisher=International Universities Press | year=1960}}
*{{cite book | author=Mahan, L.K. and Escott-Stump, S. eds. | year=2000 | title=Krause's Food, Nutrition, and Diet Therapy | edition=10th | location=Philadelphia | publisher=W.B. Saunders Harcourt Brace |isbn=0721679048}}
* {{cite book | author=Thiollet, J.-P. | title=Vitamines &amp; minéraux | location=Paris | publisher=Anagramme | year=2001}}
* {{cite journal | author=Walter C. Willett and Meir J. Stampfer | title=Rebuilding the Food Pyramid | journal=Scientific American | month=January | year=2003 |pmid=12506426 |volume=288 |issue=1 | pages=64–71}}

==ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು==
*[http://www.who.int/nutrition/topics/dietnutrition_and_chronicdiseases/en/ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಬಹುಕಾಲದ ರೋಗಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ] ಜಾಂಯ್ಟ್ [[ಡಬ್ಲ್ಯೂ]]/[[ಎಫ್‌ಎಓ]] ನಿಪುಣ ತಜ್ಞ (2003) 
*[http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/Bulletins/faq.html ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೃಷಿ (ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ) ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರತಿ ಸಲ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿತು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031043911/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/Bulletins/faq.html |date=2007-10-31 }}
*[http://nutrient.javalime.com ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಮೂಲದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ 21 ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120211440/http://nutrient.javalime.com/ |date=2010-11-20 }}
*[http://www.foodsec.org/DL/dlintro_en.asp ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ತೆರಿಗೆಯ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಪರಿಣಿತಿಯನ್ನು ಎಫ್‌ಎಓ ಪಡೆದಿದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227021956/http://www.foodsec.org/dl/dlintro_en.asp |date=2009-12-27 }}
*[http://www.ionc.org/ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ತಜ್ಞರ ಸಂಸ್ಥೆ]
*ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ [http://www.unscn.org/  ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220707161346/http://www.unscn.org/ |date=2022-07-07 }}
*[http://ec.europa.eu/health-eu/my_lifestyle/nutrition/index_en.htm ಆರೋಗ್ಯ-ಇಯು ಪೋರ್ಟಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130724202232/http://ec.europa.eu/health-eu/my_lifestyle/nutrition/index_en.htm |date=2013-07-24 }} ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ

=== ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಶೋಧಿಸುವ ಯಂತ್ರಗಳು ===
* [http://www.nutritiondata.com/ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ದತ್ತಾಂಶ]
* [http://www.recipenutrition.com/  ಪಾಕವಿಧಾನ ಪೋಷಣಶಾಸ್ತ್ರ - ಇದು ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ ದತ್ತಾಂಶಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಘಟಕಾಂಶಗಳಿಗೆ, ಪಾಕವಿಧಾನ ಪೋಷಣಶಾಸ್ತ್ರ ಕೋಷ್ಟಕ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶೇಷ ಘಟಕಾಂಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯದ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.lexolino.de/c,kultur_alltagskultur_gesundheit_ern%E4hrung_n%E4hrwerttabellen ಜರ್ಮನ್ ಪೋಷಣಶಾಸ್ತ್ರ ದತ್ತಾಂಶ www.lexolino.ದೇ ರಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಹುಡುಕಾಟದೊಂದಿಗೆwww.lexolino.de]
* [http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕಾಗಿ USDA ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋಷಕಾಹಾರ ದತ್ತಾಂಶಮೂಲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150303184216/http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ |date=2015-03-03 }} ಆಹಾರ ವನ್ನು ಹುಡುಕಿ
* [http://www.ars.usda.gov/Services/docs.htm?docid=13726 ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕಾಗಿ USDA ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೋಷಕಾಹಾರ ದತ್ತಾಂಶಮೂಲ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070526194859/http://www.ars.usda.gov/Services/docs.htm?docid=13726 |date=2007-05-26 }} ಪೋಷಕಾಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist|2}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಅನುಮೋದಿತ ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮನೆ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ವಯಂ-ಕಾಳಜಿ]]</text>
      <sha1>pldgoykn3zdhfm7l5uypqlr3vhmndaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದಿ ಅಂಡರ್ಟೇಕರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22349</id>
    <revision>
      <id>1372945</id>
      <parentid>1372030</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182191" sha1="o63agc3g4t60f6oabfhm99a24txlbce" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name        = The Undertaker
|names       =

'''The Undertaker'''&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;&lt;br /&gt;Kane the Undertaker&lt;br /&gt;&quot;Mean&quot; Mark Callous&lt;ref name=owwprofile/&gt;&lt;br /&gt;The Commando&lt;ref name=owwprofile/&gt;&lt;ref name=&quot;cagematch.com&quot;&gt;[http://www.cagematch.net/?id=2&amp;nr=761 CAGEMATCH: The Internet Wrestling Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710062802/https://www.cagematch.net/?id=2&amp;nr=761 |date=2017-07-10 }} CAGEMATCH. Retrieved on 2013-02-22.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; Punisher Dice Morgan&lt;br /&gt;The Punisher&lt;ref&gt;Steve Austin. ''The Stone Cold Truth'' (p.72)&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Texas Red&lt;ref name=owwprofile/&gt;&lt;br /&gt;The Master of Pain
|image       = Undertaker Milwaukee WI 031008.jpg&lt;!---Please do not change this picture unless it is to a better free use image---&gt;
|height      = ೬ ಅಡಿ ೧ ಇಂಚು&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;
|weight      = ೧೩೬ ಕೆ.ಜಿ.&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;
|birth_date  = {{birth date|1965|3|24}}&lt;ref name=&quot;birth&quot;/&gt;
|birth_place = [[Houston|Houston, Texas]]
|resides     = [[Austin, Texas]]
|billed      = '''[[Death Valley]]'''&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt; (1990–1999, 2004–present)&lt;br /&gt;Houston, Texas (1984–1990, 2000–2003)
|trainer     = [[Don Jardine]]&lt;ref name=owwprofile/&gt;
|debut       = 1984&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;
|retired     =
}}
'''ಮಾರ್ಕ್‌ ವಿಲಿಯಂ ಕ್ಯಾಲವೆ''' ರವರು (ಜನನ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೪, ೧೯೬೫)&lt;ref name=&quot;birth&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.familytreelegends.com/records/txbirths?c=search&amp;first=Mark&amp;last=Calaway&amp;spelling=Exact&amp;11_year=&amp;11_month=0&amp;11_day=0&amp;4=&amp;14=&amp;SubmitSearch.x=23&amp;SubmitSearch.y=8&amp;SubmitSearch=Submit|title=&quot;Texas Births 1926–1995|publisher=&quot;Family Tree Networks&quot;|access-date=2010-01-23|archive-date=2011-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710223854/http://www.familytreelegends.com/records/txbirths?c=search&amp;first=Mark&amp;last=Calaway&amp;spelling=Exact&amp;11_year=&amp;11_month=0&amp;11_day=0&amp;4=&amp;14=&amp;SubmitSearch.x=23&amp;SubmitSearch.y=8&amp;SubmitSearch=Submit|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅಮೇರಿಕಾದ ಓರ್ವ [[ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಟು]] ಆಗಿದ್ದು, ತನ್ನ [[ಅಖಾಡದ ಹೆಸರಾದ]] '''ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌'''  ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌/ಕುಸ್ತಿ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌]]ಗೆ (WWE) ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದು, ಸದ್ಯಕ್ಕೆ [[ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌]] ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ [ಇದ್ದಾರೆ

ಕ್ಯಾಲವೆ ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ವರ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌‌]]ನಿಂದ ತನ್ನ ಕುಸ್ತಿಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು.  [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌]]ಗೆ (WCW) ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ &quot;ಮೀನ್&quot; ಮಾರ್ಕ್ ಕ್ಯಾಲಸ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.  ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ WCW ಕ್ಯಾಲವೆರವರ ಕರಾರನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲವಾದುದರಿಂದ, ಅವರು ಅದೇ ವರ್ಷದ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಆಗಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಫೆಡರೇಶನ್‌ಗೆ (ನಂತರ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್]] ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು) ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಆಗಿನಿಂದಲೂ ಅದೇ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಚಲಿತ ಕ್ಯಾಲವೆ WWEನ ಹಿರಿಯ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ''[[ಮಂಡೇ ನೈಟ್‌ ರಾ]]'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಈಗಲೂ ಅದೇ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ [[ಷಾನ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಇದ್ದಾರೆ.

ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ [[ತಂತ್ರ/ಚಳಕ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ದಿ ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಹಾಗೂ ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಆಸ್. ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ (ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವರ &quot;ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌&quot; ರೂಪ) ಆಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಂದ್ಯಗಳು ಎಂದರೆ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯ, ಬರೀಡ್ ಅಲೈವ್) ಪಂದ್ಯ, ಕುಖ್ಯಾತ ಹೆಲ್ ಇನ್ ಸೆಲ್, ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ಟ್ ರೈಡ್ ಪಂದ್ಯಗಳು.[[ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಕಥಾಭಾಗದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಮಲ ಸಹೋದರ [[ಕೇನ್‌]] ಜೊತೆಗೂಡಿ ಪಂದ್ಯ ಆಡಿದರು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ೨೦–೦ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗೂ WWE ಅವರನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ [[ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ [[WWE ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಜಯಗಳಿಸಿದರೆ ಮೂರು ಬಾರಿ [[ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯಿಯಾಗಿದ್ದರು.  ಅವರು ಒಂದು ಬಾರಿ [[WWF ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್]], ಹಾಗೂ ಆರು ಬಾರಿ [[WWF ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪಟ್ಟವನ್ನು ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಾರಿ [[WCW ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕೂಡ ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಗಳಿಸಿದ್ದು, ೩೦ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ರಂಬಲ್‌ಅನ್ನು ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಥಮ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೂ ಪಾತ್ರರಾದರು.

== ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾಗಿ ವೃತ್ತಿಪಥ ==
=== ಆರಂಭಿಕ ಹಾದಿ (೧೯೮೪–೧೯೯೦) ===
ಕ್ಯಾಲವೆಯವರು, &quot;ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ರೆಡ್‌&quot; ಎಂಬ ಅಖಾಡದ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ 1984ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ವರ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;&gt;{{cite web|title=Bio|publisher=Accelerator|url=http://www.accelerator3359.com/Wrestling/bios/undertaker.html|accessdate=2008-05-06}}&lt;/ref&gt;  ಅವರು [[ಬ್ರೂಸೆರ್ ಬ್ರಾಡಿ]] ವಿರುದ್ಧದ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನಪ್ಪಿದರು.&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;  ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]]ಗೆ ([[ಜೆರ್ರಿ ಜಾರ್ರೆಟ್]] CWAಯನ್ನು WCCWನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಎಂದಾಯಿತು) ಸೇರಿದರು, ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು [[ತಂತ್ರ/ಚಳಕ]]ಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.  ೧೯೮೯ ನೇ ಇಸವಿಯ ಏಪ್ರಿಲ್ 1ರಂದು, &quot;ದಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪೇಯ್ನ್‌&quot; ಎಂಬ ಅಖಾಡದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ವೃತ್ತಿಪರ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಪದವಿಯಾದ [[USWA ಯೂನಿಫೈಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]ಅನ್ನು, [[ಜೆರ್ರಿ &quot;ದಿ ಕಿಂಗ್‌&quot; ಲಾಲೆರ್‌]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮದೇ [[ಗುರುತನ್ನು ಮೂಡಿಸಿಕೊಂಡರು]]. ೧೯೮೯ನೇ ಇಸವಿಯ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 5ರಂದು &quot;ದಿ ಪನಿಷರ್‌&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, [[ಎರಿಕ್ ಎಂಬ್ರಿ]]ರನ್ನು ಸೋಲುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಕ್ಯಾಲವೆ [[WCWA ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪದವಿಯನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;wcwa&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wrestling-titles.com/us/tx/tx-h.html|title=Texas Heavyweight Title history|publisher=Wrestling-Titles.com|accessdate=2008-04-09}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌]]ಗೆ ೧೯೮೯ ನೇ ಇಸವಿಯ ಕಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡು ಪ್ರಮುಖ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದರಲ್ಲಿ &quot;ಮೀನ್&quot; ಮಾರ್ಕ್ ಕ್ಯಾಲಸ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, [[ಟೆಡ್ಡಿ ಲಾಂಗ್]] ನಿರ್ವಾಹಕತ್ವದ &quot;ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೇಪರ್ಸ್‌&quot; ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ನಲ್ಲಿ &quot;ಡೇಂಜರಸ್&quot; [[ಡಾನ್ ಸ್ಪೈವೆ]] ಜೊತೆಯಾಗಿ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wrestling-titles.com/wcw/wcw-us-h.html|title=NWA/WCW United States Heavyweight Title history|publisher=wrestling-titles.com}}&lt;/ref&gt;  ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರಾಪರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಾಗೂ ಸ್ಪೈವಿಯವರು [[ರೋಡ್‌ ವಾರಿಯರ್ಸ್‌]] ಜೊತೆ [[ವೈಷಮ್ಯ]] ಸಾಧಿಸಿದರು,&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/usa/wcw/clash.html#X|title=NWA Clash of the Champions Results (X)|accessdate=2007-04-16}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಅದು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆಗೆ ಸ್ಪೈವಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದರು.

ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಆಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಕ್ಯಾಲವೆ [[ಪೌಲ್ E. ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]]ಯವರ ಮಾರ್ಗರ್ಶನದ ಸಹಾಯದಿಂದ [[ಜಾನ್ನಿ ಏಸ್‌]]ರನ್ನು [[ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಾಂಬ್ಯಾಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಪಿಲ್‌ಮನ್‌]]ರನ್ನು [[ಕ್ಲಾಷ್ ಆಫ್ ದಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌]] ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಣಿಸಿದರು.  ೧೯೯೦ ನೇ ಇಸವಿಯ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ, [[NWA ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಹೆವಿವೈಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] ಪಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ [[ದಿ ಗ್ರೇಟ್ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಬಾಷ್‌]] ಎಂಬ [[ಲೆಕ್ಸ್ ಲ್ಯೂಗರ್‌]] ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಆತ ಅವರನ್ನು [[ಅಖಾಡದ ಹಗ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ಸೋಲಿಸಿದನು.  ಕ್ಯಾಲವೆ ೧೯೯೦ ನೇ ಇಸವಿಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೧ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[NWA ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಹೆವಿವೈಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್]] [[ಸ್ಟಿಂಗ್]] ವಿರುದ್ಧದ [[ನೇರ ಪ್ರಸಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ WCW ಕರಾರನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.

ಕ್ಯಾಲವೆ WCWನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ನಿಯಮಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯೂ ಜಪಾನ್‌ ಪ್ರೋ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪನಿಷರ್ ಡೈಸ್ ಮೊರ್ಗನ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು.  WCWಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೊಸ USWAನ ಯೂನಿಫೈಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಹೆವಿವೈಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಅವರು USWAಗೆ ಮರಳಿದರು; ಪ್ರಥಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಬಿಲ್ ಡುನ್‌ಡೀ]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಅವರು, ಆದರೆ ಕ್ವಾಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೆರ್ರಿ ಲಾಲೆರ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು. ೧೯೯೦ ನೇ ಇಸವಿಯ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಫೆಡರೇಶನ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ (WWF) ಕರಾರು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

=== ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಫೆಡರೇಶನ್‌/ಎಂಟರ್‌‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ (೧೯೯೦-ಈ ವರೆಗೆ) ===
==== ಆರಂಭ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ವೈಷಮ್ಯಗಳು  (೧೯೯೦-೧೯೯೪) ====
ಕ್ಯಾಲವೆ WWFನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ 1990ನೇ ಇಸವಿಯ ನವೆಂಬರ್‌ 19ರಂದು ''[[WWF ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ಸ್‌]]''  ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವ ವೇಳೆ &quot;ಕೇನ್‌ ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌&quot; ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.angelfire.com/wrestling/cawthon777/90.htm |title=WWEಯ ಇತಿಹಾಸ - 1990ರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು |access-date=2003-02-01 |archive-date=2003-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030201224012/http://www.angelfire.com/wrestling/cawthon777/90.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ಮೊದಲ ರೂಪವಾದ ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ಗೆ ಹಳೆಯ [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಶವಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವವನ]] ಪಾತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಅದರಂತೆಯೇ ಉದ್ದವಾದ [[ಟ್ರೆಂಚ್ ಕೋಟ್]], ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಕೈಗವಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಟೋಪಿ ಹಾಗೂ ಬೂಟುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಯೂವುದೇ ರೀತಿಯ &quot;ನೋವುಗಳೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ&quot;, ಇದು ಕ್ಯಾಲವೆಯವರ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದ್ದು ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಗಳ ಯಾವುದೇ [[ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಗೂ ಜಗ್ಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ]]. ತನ್ನ ಅಪರೂಪದ ಜೊತೆಗಾರನಾದ ಟೆಡ್ ಡಿಬಿಯಾಸ್‌ರ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಕನಾಗಿ ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುವಾಗ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೨ ರಂದು ಕ್ಯಾಲವೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;pwi89&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್&quot;, p. 88–89.&lt;/ref&gt;  ಪಂದ್ಯ ಶುರುವಾದ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಕೊಕೊ B. ವೆರ್]] ಹಾಗೂ [[ಕಡೆಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ]] [[ಟೂಂಬ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಪೈಲ್‌ಡ್ರೈವರ್‌]]ರನ್ನು ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಹೊರನಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.  ಇನ್ನೂ ಎಣಿಕೆ ಶುರುವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಅವರು [[ಡಸ್ಟಿ ರ್ರ್ಹೋಡ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಹೊಡೆದುಹಾಕಿದರು.  ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿಯ ಕೆಲವೇ ಸಮಯದ ನಂತರ, &quot;ಕೇನ್&quot; ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕೇವಲ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು.  ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧಕರಾದ [[ಬ್ರದರ್ ಲವ್‌]]ರ ಬದಲಿಗೆ [[ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌]]ರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡರು — ಅಪ್ರಮಾಣಿಕ, ದೆವ್ವದ ಪಾತ್ರ, ತನಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಭಸ್ಮಕುಂಡ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಯಾವಾಗಲೂ ತನ್ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.  ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಮಣಿಸಿದ ನಂತರ, ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಒಂದು [[ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಸಬಲ್ಲ ಚೀಲ]]ದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಹೆಗಲಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು  ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://prowrestling.about.com/od/thewrestlers/tp/scarywrestlers.htm |title=About.com: ಅತ್ಯಂತ ಭೀತಿಹುಟ್ಟಿಸುವ 10 ಮಂದಿ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು |access-date=2010-01-23 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707075052/http://prowrestling.about.com/od/thewrestlers/tp/scarywrestlers.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಅವರು [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ VII]]ರಲ್ಲಿ [[&quot;ಸೂಪರ್‌ಫ್ಲೈ&quot; ಜಿಮ್ಮಿ ಸ್ನೂಕ]]ರನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭೋತ್ಸವ  ಆಚರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/smackdown/undertaker/wrestlemanialegacy/|title=WrestleMania Legacy|accessdate=2008-07-10|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2016-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413111249/http://www.wwe.com/superstars/smackdown/undertaker/wrestlemanialegacy/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಈ ವಿಜಯವು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಅಪ್ರತಿಮ ಗೆಲುವಿನ ಗೆರೆಯಾಗಿತ್ತು.  ಅವರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ [[ವೈಷಮ್ಯ]]ವು [[ದ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ವಾರಿಯರ್]] ವಿರುದ್ಧ, ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌ರ ''ಫ್ಯೂನೆರಲ್ ಪಾರ್ಲರ್''  ಸಂದರ್ಶನದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧಕರ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾರಿಯರ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿ ಗಾಳಿರಹಿತ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಹಾಕಿದಾಗಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು.  ವಾರಿಯರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಸೆಣಸಾಟದ ನಂತರ, [[ರ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಯಾವೇಜ್]],&lt;ref name=&quot;pwi89&quot;/&gt; [[Sgt. ಸ್ಲಾಟರ್]], ಹಾಗೂ [[ಹಲ್ಕ್‌ ಹೋಗನ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಕಾದಾಟ ನಡೆಸಿ, [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೋಗನ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ [[WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪದವಿಯನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;pwi90&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. 2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot;, p. 89–90.&lt;/ref&gt;  ಆದಾದ ಆರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅಂದರೆ [[ದಿಸ್‌ ಟ್ಯೂಸ್‌ಡೇ ಇನ್‌‌‌ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌]]ಗೆಂದು WWF ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ [[ಜಾಕ್ ಟುನ್ನೀ]]ರವರು ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು, ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರವರು ಹೋಗನ್‌ರಿಂದ ಸೋಲಲ್ಪಟ್ಟು ಆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಅವರಿಗೇ ಮರುಕಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi90&quot;/&gt;

೧೯೯೨ ನೇ ಇಸವಿಯ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ಸಹಾಯಕ [[ಜೇಕ್‌ &quot;ದಿ ಸ್ನೇಕ್&quot; ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌]] ರ್ರ್ರ್ಯಾಂಡಿ ಸ್ಯಾವೇಜ್‌ರ ಪ್ರಬಂಧಕ/ಪತ್ನಿಯಾದ [[ಮಿಸ್ ಎಲಿಜಬೆತ್‌]]ರ ಮೇಲೆ ಉಕ್ಕಿನ ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಅದನ್ನು ತಡೆದುದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿಮಾನಿ]]ಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಪಡೆದರು.  ಅದರ ನಂತರ, [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ VIII]]ರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;  ಅವರು 1992 ಹಾಗೂ 1993ನೇ ಇಸವಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಕಾಮಲಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಹಾರ್ವೆ ವಿಪ್ಪಲ್‌ಮೆನ್]] ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವು ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ದ್ವೇಷ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು,&lt;ref name=&quot;pwi90&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pwi91&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot;, p. 90–91.&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ WWFನ [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯ [[ಕಫಿನ್ (ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆ) ಪಂದ್ಯ]]ದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಅವರುಗಳನ್ನು ಮುಖಾಮುಖಿ ಎದುರಿಸಿದರು. [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ IX]]ರಲ್ಲಿ [[ಜೈಂಟ್ ಗಾನ್ಸೇಲ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನ &quot;ರೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಪೀಸ್‌&quot; ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಿನ್‌ಫಾಲ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pwi91&quot;/&gt;  ೧೯೯೪ ನೇ ಇಸವಿಯ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು WWF ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಯೋಕೊಜುನಾ]]ರಿಗೆ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯ ಅಡುವಂತೆ ಸವಾಲುಹಾಕಿದರು.  ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಯೋಕೊಜುನ ಅನೇಕ ಇತರೆ [[ಖಳನಾಯಕರಂತಹಾ]] ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿ, ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ವಿಡಿಯೋ ಪರದೆಯಲ್ಲಿ, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗಿಂದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ &quot;ಆತ್ಮ&quot; ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ತಾನು ಮರಳಿ ಬರಬಹುದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi92&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. 2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot;, p. 92–94.&lt;/ref&gt;

==== ಪುನರಾಗಮನ; ಮ್ಯಾನ್‌‌ಕೈಂಡ್‌ ಜೊತೆಗೆ ವೈಷಮ್ಯ (೧೯೪–೧೯೯೭) ====
[[ಚಿತ್ರ:Paul Bearer in 1996.jpg|thumb|right|ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಭಸ್ಮಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ಗೆ ಮೋಸದಿಂದ ಹೊಡೆದಿದ್ದರು.]]
ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ Xರ ನಂತರ, [[ಟೆಡ್ ಡಿಬಿಯಾಸ್]] ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು WWFಗೆ ಮರಳಿ ಕರೆತಂದರು. ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲೀ]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ತದ್ರೂಪಾದ (ನಕಲಾದ ಇವರನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು &quot;ಅಂಡರ್‌''ಫೇಕರ್'' &quot; ಎಂದು ಕರೆದರು) ಇವರು [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮರಳಿಬರಲು ಕಾರಣರಾದರು. ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಬೂದಿಬಣ್ಣದ ಕೈಗವುಸುಗಳನ್ನು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿ ತನ್ನ ಮೂಲ ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ರೂಪದ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಬಂದರು. ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ನಕಲನ್ನು ಮೂರು ಟೂಂಬ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಪೈಲ್‌ಡ್ರೈವರ್ಸ್‌ಗಳ ನಂತರ ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt;  [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯ ಪುನರ್‌ಪಂದ್ಯವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಯೋಕೊಜುನಾರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ೧೯೯೫ ನೇ ಇಸವಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌, ಟೆಡ್‌ ಡಿಬಿಯೇಸ್‌ರವರ [[ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌‌]]ನ ಹಲವಾರು ಸದಸ್ಯರುಗಳ ಜೊತೆ ವೈರತ್ವ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.  [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XI]]ರಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಕಿಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಬಂಡಿಯವರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, [[ಕಾಮಾ]] ಭಸ್ಮಕುಂಡವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಹಾಗೂ ದ್ವೇಷ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ದೊಡ್ಡ ಚಿನ್ನದ ಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt;  ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌, [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮಾರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt;  ಹಲವು ವಾರಗಳ ಬಳಿಕ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗುಳಿಯ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಘಾಸಿಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಮಯ ದೂರ ಉಳಿದು ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, [[ಭೂತದ/ಫ್ಯಾಂಟಮ್‌‌]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಬೂದಿಬಣ್ಣದ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಡವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಪುನರಾಗಮಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt;  [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್‌]]ನ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬ್ರೆಟ್ ಹಾರ್ಟ್]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, [[ಡೀಸೆಲ್‌]] ಮಧ್ಯೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾದಾಗ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi95&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.95)&lt;/ref&gt;  ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, [[ಇನ್ ಯುವರ್ ಹೌಸ್‌: ರೇಜ್ ಇನ್ ದಿ ಕೇಜ್]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಡೀಸೆಲ್‌ ಹಾರ್ಟ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಉಕ್ಕಿನ ಪಂಜರದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ,  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಅಖಾಡದ ಕೆಳಭಾಗದಿಂದ ಎದ್ದು ಬಂದು, ಡೀಸೆಲ್‌ನನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಎಳೆದುಹಾಕಿ, ಹಾರ್ಟ್‌ರ ಗೆಲುವಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.&lt;ref name=&quot;pwi95&quot;/&gt;  ಈ ವೈಷಮ್ಯವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆದು [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XII]]ರಲ್ಲಿ ಡೀಸೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯ ನಡೆದಾಗ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಜಯಶಾಲಿಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;

ಮರು ರಾತ್ರಿಯೇ, [[ಜಸ್ಟಿನ್‌ ಹಾಕ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಷಾ]] ಜೊತೆಗೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯವಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌]] ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತನ್ನ ಆಟ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ವೈಷಮ್ಯ ಶುರುವಾಯಿತು.  ಮುಂದಿನ ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್, ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಹೊಂಚುದಾಳಿಯಿಟ್ಟು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಲವಾರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋಲಲು ಕಾರಣರಾದರು.&lt;ref name=&quot;pwi95&quot;/&gt;  ಈ ಹಗೆತನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಕಾದಾಟಗಳನ್ನು ಅವರು ಜನಸಂದಣಿಯ ನಡುವೆ, ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ವಿವಿಧ ಅಖಾಡಗಳ ಬಾಯ್ಲರ್ ಕೋಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆರಂಭಿಸಿದರು.  ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ [[ಬಾಯ್ಲರ್ ಕೋಣೆಯ ಕಾದಾಟ]]ವನ್ನು [[ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು]]. ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌ರ ಭಸ್ಮಕುಂಡವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಬೇರರ್‌ ಅವರಿಗೆ ಅದರಿಂದಲೇ ಹೊಡೆದಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು ವಂಚಿಸಿ ಅವರನ್ನು &quot;ಅಶಕ್ತಗೊಳಿಸಲು&quot; [[ಕೆಳದವಡೆಗೆ]] ಕೈಯಿಂದ ಜೋರಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲು ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌ಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ತನ್ನ ವಿಜಯ ಪಡೆಯಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;pwi95&quot;/&gt;  ಬೇರರ್‌ ಮಾಡಿದ ಮೋಸದ ನಂತರ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಬ್ಯುರೀಡ್‌ ಅಲೈವ್‌]] ಪಂದ್ಯವಾದ [[ಇನ್ ಯುವರ್ ಹೌಸ್‌: ಬ್ಯುರೀಡ್ ಅಲೈವ್]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ವೈಷಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಸ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು.  ತೆರೆದ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ [[ಘಟ್ಟಿಸುವಿಕೆ‌‌]] ಪ್ರಹಾರದ ನಂತರ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು, ಆದರೆ [[ದ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನರ್‌‌]]ರ ಮಧ್ಯಂತರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಟುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ &quot;ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು&quot;.&lt;ref name=&quot;pwi95&quot;/&gt;  ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯೊಂದರಲ್ಲಿ  ಪುನರಾಗಮಿಸಿ ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಶರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದರು. ಉಕ್ಕಿನ ಪಂಜರದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌ರನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗೆ ಮಾಡಿ ನೇತುಹಾಕಿದರು{{convert|20|ft|m|abbr=on}}.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಏನಾದರೂ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದರೆ, ತನ್ನ ತೋಳ್ಬಲವನ್ನು ಬೇರರ್‌ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರವೂ, ದ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನರ್‌ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಬೇರರ್‌ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ಬಿಗಿಹಿಡಿತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi97&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. ೨೦೦೭ ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.96–97)&lt;/ref&gt;  ತಾನು ಬಂದಾಗಿನಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಮುಳ್ಳಿನಂತೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ದ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನರ್‌ರ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು. [[ಇನ್ ಯುವರ್ ಹೌಸ್‌: ಇಟ್ಸ್‌ ಟೈಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಅರ್ಮಗೆಡನ್‌ ನಿಯಮಗಳ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ದ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಷನರ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi97&quot;/&gt; ೧೯೯೬ ನೇ ಇಸವಿಯ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರರ್‌ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದವನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರಿದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ವಾಡೆರ್‌]] ಜೊತೆ ವೈಷಮ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi97&quot;/&gt;  ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನೆಡೆಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

==== ಹೆಲ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಲ್‌; ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌  (೧೯೯೭–೧೯೯೮) ====
[[ಚಿತ್ರ:Undertaker primer plano.jpg|thumb|200px|right|ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್‌ನ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌]]
[[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ೧೩]]ರ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಸೈಕೊ ಸಿದ್‌]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;pwi98&quot;&gt;೨೦೦೭ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.98–99)&lt;/ref&gt; ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ &quot;ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ರಹಸ್ಯ&quot;ವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಸಿ ಅವರ ಜೊತೆ ಪುನಃ ಸೇರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಬೇರರ್ ತನ್ನ ಕಥಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಒಬ್ಬ ಕೊಲೆಗಾರ, ಆತ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕುಲಕಸುಬಾದ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ (ಬೇರರ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ) ಬೆಂಕಿಯಿಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಣ್ಣ ಮಲ ಸಹೋದರನ ಸಾವಿಗೂ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೇರರ್ ಅದರ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ ಹೊಂದಲು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತೀವ್ರತರ ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳ ಗುರುತಿನೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮಲ ಸಹೋದರ [[ಕೇನ್‌]] ತನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾಗಿ ಬೇರರ್ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೇರರ್ ಕೇನ್‌ರನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಪಾರುಮಾಡಿ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇನ್‌ ತನ್ನ ಹಗೆ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾತರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ಅದಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌, ಕೇನ್ ಓರ್ವ ಬೆಂಕಿಯ ಉನ್ಮಾದಿ ಆಗಿದ್ದು, ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದ್ದು ಅವನೇ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದ ಅವನು ಉಳಿದಿರುವುದೇ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದರು.

ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಕಥಾಭಾಗವು ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ರೆಫರಿ [[ಷಾನ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌]] [[ಬ್ರೆಟ್ ಹಾರ್ಟ್‌]]ರಿಗೆ ಹೊಡೆಯಲು ಹೋಗಿ, ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ಗೆ ಉಕ್ಕಿನ ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದದ್ದರಿಂದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi98&quot;/&gt;  ಈ ವೈಷಮ್ಯವು [[ಇನ್ ಯುವರ್ ಹೌಸ್‌: ಬ್ಯಾಡ್ಡ್ ಬ್ಲಡ್‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಹೆಲ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಲ್‌]]ನ ಪ್ರಥಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌ರಿಗೆ ಸವಾಲನ್ನು ಹಾಕಿದರು. ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ನ ಕಥಾಭಾಗದ ಮಲ ಸಹೋದರ ಕೇನ್‌ ತನ್ನ ವರಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಬಾಗಿಲನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡು ಕೋಣೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ನ ಚಿಹ್ನೆಯಾದ ಟೂಂಬ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಪೈಲ್‌ಡ್ರೈವರ್‌‌ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರವರಿಗೇ ನೀಡಿ, ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌ಗೆ ಅವರನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಲು ಸಹಕರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi98&quot;/&gt;  [[ಡೇವ್‌ ಮೆಲ್ಟ್‌ಜರ್‌]] ಈ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ೫-ತಾರಾ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಿದರು.  ಈ ಕಥಾಭಾಗ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ಕೇನ್‌, ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ಗೆ ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡುವಂತೆ ಸವಾಲನ್ನು ಹಾಕಿದರು, ಆದರೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಮ್ಮನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.  ನಂತರದಲ್ಲಿ D-ಜನರೇಷನ್ X ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಕೇನ್‌ ಅವರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದನು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಕೇನ್‌ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್‌]]ನ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ವಿರೋಧಿಯಾದ ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯ ಆಡುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ಕೇನ್‌ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರವರಿಗೆ ಮೋಸಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಬೀಗಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಧಗಧಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಬೇಕಾಯಿತು. ಅಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಮಾಡಿದರೂ, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ತೆಗೆದುನೋಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. 2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.100–101)&lt;/ref&gt;  ಈ ವಂಚನೆಯಾದ ಎರಡು ತಿಂಗಳ, [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XIV]]ರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮರಳಿಬಂದು ಕೇನ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;  ಅದಾದ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಪುನರ್‌ಪಂದ್ಯ ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ [[Unforgiven: In Your House]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತ್ಯಂತ [[ಭೀಕರ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಕೇನ್‌ರ ಬಲಗೈಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;

ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ವೈಷಮ್ಯವು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು, ಹಾಗೂ ಅವರು [[ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಂಗ್‌]]ನ ಹೆಲ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು.  ಈ ಪಂದ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮುಂಚೆಯೇ ಯೋಜಿಸಲಾದಂತೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌ರನ್ನು {{convert|16|ft|m|abbr=on}} ಕೊಠಡಿಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ  ಮೇಲೆ ಎಸೆದು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಪ್ರಕಟಣಾ ಮೇಜಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.  ಅವರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌ರನ್ನು ಸೆಲ್‌ನ ಛಾವಣಿಗೆ ಘಟ್ಟಿಸಿ [[ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ]] ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿ ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌‌‌ರ ಮೇಲೆ ಟೂಂಬ್‌ಸ್ಟೋನ್‌‌ ಪೈಲ್‌ಡ್ರೈವ್‌ ಪ್ರಹಾರದ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Kane &amp; Undertaker.jpg|thumb|left|ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಮಲ ಸಹೋದರನಾದ ಕೇನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ದ್ವೇಷ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಜೊತೆಗೂಡಿದ್ದೂ ಇದೆ.]]
[[ಫುಲ್ಲಿ ಲೋಡೆಡ್‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ [[ಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವ್ ಆಸ್ಟಿನ್‌]]ರವರು, ಕೇನ್‌ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ [[WWF ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪಟ್ಟವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರು ಕೇವಲ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಟ್ಯಾಗ್ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಎಂಬ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ''ರಾ ಈಸ್ ವಾರ್'' ಪಂದ್ಯದ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಕೇನ್‌ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್‌ ಮರಳಿ ಆ ಪದವಿಯನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;1998results&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_1998/|title=Raw 1998 results|accessdate=2008-07-10|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2012-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121208191548/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_1998/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರು [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟಿನ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದನೇ ಸ್ಥಾನದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದರು. ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರು ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಮುನ್ನ, ಕೇನ್‌ ಹಾಗೂ ತಾನು ಸಹೋದರರಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಿದರು. ಈ ವಿಚಾರ ಹೊರಗೆಡವಿದ ನಂತರವೂ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇನ್‌ರಿಗೆ ದೂರ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತರೂ ಕೂಡ, ಆಸ್ಟಿನ್‌ರಿಗೆ ಸೊಂಟಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮರಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಕಥಾಭಾಗವು ಮುಂದುವರೆದು, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಕೇನ್‌, ಆಸ್ಟಿನ್‌ ತನ್ನ ಪದವಿಯನ್ನು [[ವಿನ್ಸ್‌ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌]]ರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲೆಂದು, ಒಳಸಂಚು ನಡೆಸಿದೆವು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸಂಚುಕೋರ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. [[Breakdown: In Your House]]ನಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟಿನ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಕೇನ್‌ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ [[ಟ್ರಿಪಲ್ ಥ್ರೆಟ್ ಪಂದ್ಯ]]ವನ್ನು ಆಡಲು ನಿಗದಿಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು; ಸೋದರರು ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಕೇನ್‌ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರ ಮೇಲೆ ಸತತವಾದ ಘಟ್ಟಿಸುವಿಕೆ&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt; ಗಳ ನಂತರ ನೆಲಕಚ್ಚಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ ತಮ್ಮ ಪದವಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ [[Judgment Day: In Your House]]ರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಹ್ವಾನಿತ ರೆಫರಿಯಾಗಿ ಆಸ್ಟಿನ್‌, ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ನಡುವೆ ಟೈಟಲ್‌ಗಾಗಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಪಂದ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ಗೆ ಹೊಡೆಯಲು ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌ ಕೇನ್‌ರಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಲು ಉಕ್ಕಿನ ಕುರ್ಚಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾದರು, ಆದರೆ ಕೇನ್‌ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಬೇರರ್ ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಕೇನ್‌ರಿಗೆ ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದರು. ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಆತನನ್ನು ನೆಲಕಚ್ಚಿಸಿದೆನೆಂದು ಹೇಳಲು ಮುಂದಾದಾಗ, ಆಸ್ಟಿನ್‌ ಈ ಕುಸಿತವನ್ನು ಗಣನೆಮಾಡಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೇಲೂ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿ, ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರ ಮೇಲೂ ಗಣನೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt; ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮುಂದಿನ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ''ರಾ ಈಸ್ ವಾರ್‌'' ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರರ್ ಜೊತೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ದುರುಳತನವನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಿದರು, ಹಾಗೂ ಬೇರರ್‌ ಮತ್ತು ತಾನು‌, ತಮ್ಮ [[ಕತ್ತಲ ಲೋಕದ ಖಾತೆ]]ಯನ್ನು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಫೆಡರೇಶನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆಡವುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಕಥಾಭಾಗದ ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಈ ಮೊದಲು ಕೇನ್‌ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಿದ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯರನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡದ್ದು ತಾನೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;1998results&quot;/&gt;

[[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯ ನಂತರ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಪುನಃ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರೊಂದಿಗಿದ್ದ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಡೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಲು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಹಳೆಯ ವೈಷಮ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, [[ದಿ ರಾಕ್‌]] ಜೊತೆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಾಗ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಹಿಂದಷ್ಟೇ ಆತ ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡರು.  ಕಥಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ತಿರುವು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ರವರು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿನ್‌ ನಡುವೆ [[Rock Bottom: In Your House]]ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯುರೀಡ್ ಅಲೈವ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು.  ರಾಕ್‌ ಬಾಟಮ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸನಿಹದ ಆ ವಾರವೆಲ್ಲಾ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರನ್ನು ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಿ, ಕೇನ್‌ರ [[ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಲು]] ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸರವನ್ನು ತನ್ನ ಲಾಂಛನಕ್ಕೆ ಹಾಕಿ ಕಣದ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;1998results&quot;/&gt;  ಅಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಮಾಡಿದರೂ, ಕೇನ್‌ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.&lt;ref name=&quot;pwi102&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.102)&lt;/ref&gt;

==== ಕತ್ತಲ ಲೋಕದ ಖಾತೆ (೧೯೯೯) ====
೧೯೯೯ ನೇ ಇಸವಿಯ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮರಳಿದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌, [[ಕತ್ತಲ ಲೋಕದ ಖಾತೆ]]ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.  ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ದುಷ್ಟಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಾನು &quot;ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿ&quot;ಯಿಂದ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಆಗಿಂದಾಗೆ ಕಪ್ಪು ನಿಲುವಂಗಿ ಧರಿಸಿ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಅಡಿಯಾಳುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವರು, WWEನ ಹಲವು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧತಾರೆಯರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು, ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧತಾರೆಯರಲ್ಲಿರುವ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಅಂತಹವರನ್ನು ತನ್ನ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು.  ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಗುಂಪನ್ನು [[ವೃತ್ತಿಪರ]] ವರ್ಗದ ಜೊತೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ ಒಂದು [[ವೃತ್ತಿಸಂಘ]]ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;1999results&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_1999/|title=Raw 1999 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607173232/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_1999/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಓವರ್‌ ದ ಎಡ್ಜ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ ಮೂರನೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ರೆಫರಿಯಾದ [[ಶೇನ್‌ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌]]ರ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ಆಸ್ಟಿನ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi103&quot;&gt;೨೦೦೭ ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.103)&lt;/ref&gt;  ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ''ರಾ ಈಸ್ ವಾರ್‌''  ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ದಿನ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ &quot;ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿ&quot;ಯಾಗಿದ್ದದ್ದು ವಿನ್ಸ್‌ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದರು.  [[ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಂಗ್‌]] ಪಂದ್ಯದ ಮರುರಾತ್ರಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಆಸ್ಟಿನ್‌ರಿಗೆ [[ಸೋತ]] ನಂತರ,&lt;ref name=&quot;1999results&quot;/&gt; ಹಾಗೂ [[ಫುಲ್ಲಿ ಲೋಡೆಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಫಸ್ಟ್ ಬ್ಲಡ್ ಪಂದ್ಯ]]ವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಂಡು ವೃತ್ತಿಸಂಘವನ್ನು ಚದುರಿಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.

ತನ್ನದೇ ಕಥಾಭಾಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ದಿ ಬಿಗ್ ಷೋ]] ಜೊತೆಗೂಡಿ ದಿ ಅನ್‌ಹೋಲಿ ಏಲಿಯನ್ಸ್‌ ಎಂಬ ತಂಡ ರಚಿಸಿ, [[WWF ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪಟ್ಟವನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.

==== ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಆಸ್/ಬಿಗ್ ಈವಿಲ್‌  (2000–2003) ====
[[ಚಿತ್ರ:The Undertaker at WrestleMania XIX.jpg|right|175px|thumb|ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XIXರಲ್ಲಿ ತನ್ನ &quot;ಬಿಗ್ ಈವಿಲ್‌&quot; ತಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ.]]
ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ WWF ವೃತ್ತಿಯ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಅವತಾರ ತಾಳಿದರು. ಅವರು ಗಾಥಿಕ್ ಶವಸಂಸ್ಕಾರ ನಿರ್ವಾಹಕರ-ಆಧರಿಸಿದ ದಿರಿಸುಗಳು, ಶವಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಚರಮಗೀತೆ ಆವರ್ತಕ ಸಂಗೀತ, ಅಲೌಕಿಕ ಸೂಚನೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.  ಈಗ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಬೈಕರ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತಳೆದು, ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನದ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿ, ಹಾಗೂ ತಂಪುಕನ್ನಡಕಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ಮೂಲ ಆವರ್ತಕ ಗೀತೆಯಾದ ಪ್ರಥಮ ಘಂಟೆಯ ಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಪ್ರವೇಶ ಸಂಗೀತವು [[ಲಿಂಪ್ ಬಿಸ್ಕಿಟ್‌]]ರ &quot;[[ರೋಲಿನ್' (ಏರ್ ರೈಯ್ಡ್ ವೆಹಿಕಲ್)]]&quot; ಹಾಗೂ [[ಕಿಡ್ ರಾಕ್‌]]ರ &quot;[[ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಆಸ್]]&quot; (ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ಹೊಸ ತಂತ್ರದ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು)ನಂತಹಾ ಆ ಕಾಲದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿತು.

೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಪುನರಾಗಮನದ ನಂತರ, [[ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌-ಹೆಲ್ಮ್‌ಸ್ಲೆರವರ ಗುಂಪಿ]]ನಲ್ಲಿದ್ದವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವರು ತನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆತ ಅವರ ನಾಯಕನಾದ [[WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] [[ಟ್ರಿಪಲ್‌ H]]ನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಂಗ್‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ದಿ ರಾಕ್‌ ಹಾಗೂ ಕೇನ್‌ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಟ್ರಿಪಲ್‌ H, ಶೇನ್‌ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌, ಹಾಗೂ ವಿನ್ಸ್‌ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ರ ತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi106&quot;/&gt; ಅದರ ನಂತರ, ಅವರನ್ನು WWF ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕೇನ್‌ರಿದ್ದ ತಂಡಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು [[ಎಡ್ಜ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅವರ ಜೊತೆ ಬರುವ ವಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಟ್ಯಾಗ್ ಪದವಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಅರ್ಹತೆಗಳಿಸಿದರೂ, ಆದರೆ ಎಡ್ಜ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಅದನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಫಲರಾದರು. ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೪ ರಂದು ನಡೆದ ''ರಾ ಈಸ್ ವಾರ್‌'' ನ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಕೇನ್‌ರು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಘಟ್ಟಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಹಾರ ನೀಡಿ ವಂಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_2000/|title=Raw 2000 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607173238/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/_2000/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಘಟನೆಯು [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪಂದ್ಯ ನಡೆಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಕೇನ್‌ರ ಮುಖವಾಡವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಕೇನ್‌ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ಶೂನ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪಂದ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi106&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. ೨೦೦೭ ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.106)&lt;/ref&gt;

ಇದಾದ ನಂತರ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವಂತೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಕುರ್ತ್‌ ಆಂಗಲ್‌‌]]ರಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi107&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.107)&lt;/ref&gt;  ಆಂಗಲ್‌, ತನ್ನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಸಹೋದರ [[ಎರಿಕ್ ಆಂಗಲ್‌]] ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಕುರ್ತ್‌ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.  [[ಅರ್ಮಗೆಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರು ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ ಆರು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡ [[ಹೆಲ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಲ್‌]] ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಯಾರೊ ಒಬ್ಬರನ್ನು &quot;ಪ್ರಸಿದ್ಧ&quot; ಮಾಡುವುದಾಗಿ ವಚನ ನೀಡಿದ್ದು, ಘಟ್ಟಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ [[ರಿಕಿಷಿ]]ಯನ್ನು ಅಖಾಡದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಎತ್ತಿ ಎಸೆದು ಅದನ್ನವರು ಪೂರೈಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi107&quot;/&gt;

ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌]]ಗಾಗಿ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಕೇನ್‌ ಜೊತೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದರು, ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ WWF ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸವಾಲನ್ನು ಒಡ್ಡಿದರು. [[ನೋ ವೇ ಔಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅವರು, ಎಡ್ಜ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ರನ್ನು ಹಾಗೂ ನಂತರ [[ಟೇಬಲ್ಸ್‌ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾದ [[ಡೂಡ್ಲಿ ಬಾಯ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಪಡೆಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಪೆಟ್ಟು ತಿಂದರು.  ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ ಮೊದಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದರಾದರೂ ಅವರಿಂದ ಜಯ ಗಳಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;pwi107&quot;/&gt; ನಂತರ [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ X-ಸೆವೆನ್‌/ಏಳು]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಟ್ರಿಪಲ್‌ Hರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ನೇಮಕಗೊಂಡು, ತನ್ನ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ಗೆಲುವಿನ ಗೆರೆಯನ್ನು ೯–೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt; ಅವರು ಹಾಗೂ ಕೇನ್‌ ತಮ್ಮ ಕಥಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಪಲ್‌ H ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿ, ಅವರು WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ [[ಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌]] ಜೊತೆ &quot;ವಿಸ್ಮಯ ಮೈತ್ರಿ&quot; ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಟ್ರಿಪಲ್‌ H ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿನ್‌ ಜೊತೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಲು ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಕೇನ್‌ WWF ಟ್ಯಾಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಎಡ್ಜ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ರಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಂಡ ನಂತರ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/worldtagteam/|title=World Tag Team Title History|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|accessdate=2009-06-21}}&lt;/ref&gt; ಟ್ರಿಪಲ್‌ H ಕೇನ್‌ರಿಗೆ [[ಬ್ಯಾಕ್‌‌ಲ್ಯಾಷ್‌ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಚಮ್ಮಟಿಗೆಯಿಂದ ಏಟು ಹಾಕಿ ಘಟ್ಟಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ ತಮ್ಮ ಪದವಿಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi108&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.108–109)&lt;/ref&gt;  ಕೇನ್‌ ಗಾಯಗೊಂಡರೂ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಮ್ಮ WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಡೆಯಲು ಸ್ಟೀವ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌ ಜೊತೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು, ಆದರೆ [[ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್‌‌ ಡೇ]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟಿನ್‌ ತಮ್ಮ ಪದವಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಶಕ್ತರಾದರು.&lt;ref name=&quot;pwi108&quot;/&gt;

&quot;[[ದ ಇನ್‌ವೇಷನ್]]‌&quot;ನ ಕಥಾಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸಾರಾಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಡೈಮಂಡ್ ಡಲ್ಲಾಸ್ ಪೇಜ್]] ಮೇಲೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;pwi108&quot;/&gt;  [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ, [[WCW ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]]ಗಳಾದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಕೇನ್‌ ಪೇಜ್‌ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಹಭಾಗಿಯಾದ [[ಕ್ರಿಸ್ ಕೇನ್ಯನ್‌]]ರನ್ನು ಉಕ್ಕಿನ ಪಂಜರದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ WWF ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;pwi108&quot;/&gt; [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಮ್ಮ ವಿರೋಧಿಗಳಾದ [[ದ ಅಲಯನ್ಸ್‌]]ನ  ಸ್ಟೀವ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌, [[ಬೂಕರ್‌ T]], [[ರಾಬ್ ವಾನ್ ಡಾಮ್]]‌, [[ಶೇನ್‌ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್]]‌, ಹಾಗೂ ಕುರ್ತ್‌ ಆಂಗಲ್‌‌ರನ್ನು (೨೦೦ ೬ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಕೇನ್‌ ಜೊತೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯ) ಸೋಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೇನ್‌, ದಿ ರಾಕ್‌, [[ಕ್ರಿಸ್ ಜೆರಿಕೊ]], ಹಾಗೂ ದಿ ಬಿಗ್ ಷೋರ ಜೊತೆ ಸೇರಿದರು. ಆಸ್ಟಿನ್‌ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಆಂಗಲ್‌ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು ನೆಲಕಚ್ಚಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi108&quot;/&gt;  ದ ಅಲಯನ್ಸ್‌‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ನಿರೂಪಕ [[ಜಿಮ್ ರಾಸ್‌]]ರನ್ನು ವಿನ್ಸ್‌ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ರ ಪೃಷ್ಠಕ್ಕೆ ಮುತ್ತು ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದುರುಳ ಎಂದು ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/011126.html|title=Raw - November 26, 2001 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930181636/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/011126.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌, ತನ್ನ ಉದ್ದವಾದ ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಮಾಡಿ ಹೊಸ ರೂಪ ಪಡೆದ ನಂತರದ &quot;ಬಿಗ್ ಈವಿಲ್‌&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪಾತ್ರದ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು.  [[ವೆಂಜಿಯೆನ್ಸ್‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ವಾನ್ ಡಾಮ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ [[WWF ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪಟ್ಟವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;pwi110&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.109–110)&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Biker Taker.jpg|left|thumb|ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ &quot;ಬಿಗ್ ಈವಿಲ್‌&quot; ರೂಪದಲ್ಲಿ]]
ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ 2002ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಮಾವೆನ್]] ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಒದ್ದು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಮುಂದಿನ ಕಥಾಭಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.  ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾವೆನ್‌ರನ್ನು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಟ್ಟಿದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತೆರೆಯಹಿಂದೆ ಕೂಡಾ ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯುಗ್ರವಾಗಿ ಥಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi110&quot;/&gt;  ''[[ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!]]'' ನ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ, ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ದಿ ರಾಕ್‌ ತಿಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಕೋಪಗೊಂಡರು.  ಇದಕ್ಕೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದುದರಿಂದ, ದಿ ರಾಕ್‌ರು [[WWF ಅನ್‌ಡಿಸ್ಪ್ಯೂಟೆಡ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]ನ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Michael McAvennie|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|page=52}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಕಥಾಭಾಗ ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿದು ದಿ ರಾಕ್‌ರಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮಾವೆನ್‌ರೆದುರು ಸೋತರು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Michael McAvennie|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|page=56}}&lt;/ref&gt;  ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದ [[ನೋ ವೇ ಔಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ರಿಕ್ ಫ್ಲೇರ್‌]]ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಸೋಲನಪ್ಪಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;pwi110&quot;/&gt;  ಈ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶವು ಫ್ಲೇಯ್ರ್‌‌ರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು, [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ X8]]&lt;ref&gt;{{cite news|first=Michael|last=McAvennie|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|pages=79–80}}&lt;/ref&gt; ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯ ಆಡಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಅವರ ಮಗ ಡೇವಿಡ್ ಫ್ಲೇಯ್ರ್‌ರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದರು‌.&lt;ref name=&quot;yearbook&quot;&gt;{{cite news|author=Michael McAvennie|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|pages=80–81}}&lt;/ref&gt;  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಫ್ಲೇಯ್ರ್‌‌ರ ಮಗಳಿಗೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಬೆದರಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಫ್ಲೇಯ್ರ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನಾಡಲು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;yearbook&quot;/&gt;  ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಅನರ್ಹತೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಫ್ಲೇಯ್ರ್‌‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;

ಫ್ಲೇಯ್ರ್‌‌ರೊಂದಿಗೆ ಜಟಾಪಟಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಬ್ಯಾಕ್‌ಲ್ಯಾಷ್‌ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ WWF ಅನ್‌ಡಿಸ್ಪ್ಯೂಟೆಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ ಒಂದನೇ ಸ್ಥಾನದ ಸಮರ್ಥ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡರು.  ಮರುರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಅನ್‌ಡಿಸ್ಪ್ಯೂಟೆಡ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಟ್ರಿಪಲ್‌ H ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ತನ್ನ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು [[ಹಲ್ಕ್‌ ಹೋಗನ್‌]]ರಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;pwi110&quot;/&gt;  ಆನಂತರದಲ್ಲಿ, [[ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಡೇ]]ದಂದು ತನ್ನ ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹೋಗನ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi111&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. 2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.110–111)&lt;/ref&gt;  ಜುಲೈ 1ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ''ರಾ''  ಪಂದ್ಯದ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಜೆಫ್‌ ಹಾರ್ಡಿ]]ರನ್ನು [[ಲ್ಯಾಡರ್ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಹಾರ್ಡಿಯವರ ಕೈಯನ್ನು ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮೇಲೆತ್ತಿ ತನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.  ಹಾಗಿದ್ದೂ, ದಿ ರಾಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕುರ್ತ್‌ ಆಂಗಲ್‌ ಕೂಡ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ [[ವೆಂಜಿಯನ್ಸ್‌]]ನ [[ಟ್ರಿಪಲ್ ತ್ರೆಟ್ ಪಂದ್ಯ]] ಎಂಬ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi111&quot;/&gt;  ಅಂದಿನ ರಾ ಮಾಜಿ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರಾದ [[ಬ್ರೊಕ್ ಲೆಸ್ನರ್‌]], [[ಕ್ರಿಸ್ ಬೆನಾಯ್ಟ್]], ಹಾಗೂ [[ಎಡ್ಡೀ ಗುಯೆರೆರೊ]]ರೊಂದಿಗೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ರಾನಿಂದ ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌! ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾದರು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ [[ಅನ್‌ಫರ್ಗೀವನ್‌]]ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಲೆಸ್ನರ್‌ ಸವಾಲೊಡ್ಡಿದರು ಆದರೆ ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi111&quot;/&gt;  ಅವರ ದ್ವೇಷವು ಹೆಲ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಲ್‌ ಪಂದ್ಯದ [[ನೋ ಮರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮುರಿದ ಕೈನಿಂದ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ರಿಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋತರು.&lt;ref name=&quot;pwi111&quot;/&gt;

ದಿ ಬಿಗ್ ಷೋನಿಂದ ದ್ವೇಷ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಎಸೆದದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌, ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕಾಲ ದೂರವುಳಿದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=McAvennie|first=Michael|title=WWE The Yearbook: 2003 Edition|publisher=Pocket Books|date=2003|page=288}}&lt;/ref&gt;  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ 2003ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್]] ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮರಳಿಬಂದರು.&lt;ref name=&quot;pwi112&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.112–113)&lt;/ref&gt;  ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಿಗ್ ಷೋರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ [[ನೋ ವೇ ಔಟ್‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೈಯಾಂಗಲ್ ಚೋಕ್‌]]ನಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.  ಪಂದ್ಯ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೇಲೆ [[A-ಟ್ರೈನ್‌]] ದಾಳಿಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆಷ್ಟರಲ್ಲಿ [[ನಾಥನ್ ಜೋನ್ಸ್‌]] ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi112&quot;/&gt;  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌ರಿಗೆ ಕುಸ್ತಿಯಾಡಲು ಕಲಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XIX]]ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಷೋ ಹಾಗೂ A-ಟ್ರೈನ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದಾಗ ಈ ಕಥಾಭಾಗವು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪುನಃ ಆರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;  ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಪಂದ್ಯ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಜೋನ್ಸ್‌ರನ್ನು, ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಸಹಾಯದಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi112&quot;/&gt;

ಆ ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಎರಡು [[WWE ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.  ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 4ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ನಡೆದ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!'' ನಲ್ಲಿ, ಕುರ್ತ್‌ ಆಂಗಲ್‌ ವಿರುದ್ಧ, ನಡೆದ ಪಂದ್ಯವು ಬ್ರೊಕ್ ಲೆಸ್ನರ್‌ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಶೂನ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/030904.html|title=SmackDown-September 4, 2003 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001004934/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/030904.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ, [[ನೋ ಮರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಲೆಸ್ನರ್‌ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಬೈಕರ್ ಚೈನ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಲೆಸ್ನರ್‌ ವಿನ್ಸ್‌ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ರ ಸಹಾಯ ಪಡೆದು ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi114&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. 2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.113–114)&lt;/ref&gt;  ಈ ಪಂದ್ಯವು ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಹಗೆ ಸಾಧಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಮಹನ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಬ್ಯುರೀಡ್ ಅಲೈವ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇನ್‌ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi114&quot;/&gt;  &quot;ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಕಾಣೆಯಾದರು, ಇದಕ್ಕೆ ಕೇನ್‌ &quot;ಅವರು ಸತ್ತುಹೋಗಿದ್ದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/031120.html|title=SmackDown-November 20, 2003 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930210456/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/031120.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ನ ಪುನರಾಗಮನ (2004–2006) ====
[[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XX]]ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಥೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಕೇನ್‌ರನ್ನು ಮುಖಪತ್ರಗಳು ನೆರಳಿನಂತೆ ಕಾಡುತ್ತಾರೆ ಇದು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರು ಮರಳಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.  ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್‌]] ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ಘಂಟೆ ಸದ್ದು ಮೊಳಗಿದ್ದು, ಕೇನ್‌ರನ್ನು ತಬ್ಬಿಬ್ಬಾಗಿಸಿತು ಹಾಗೂ [[ಬೂಕರ್‌ T]] ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi114&quot;/&gt;  ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XXರಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌, ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ &quot;ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌&quot; ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಮರುಕಳಿಸಿ ಕೇನ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi115&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.115–116)&lt;/ref&gt;  ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, [[ಪೌಲ್ ಹೇಮನ್‌]]ರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇರೆಗೆ ಡೂಡ್ಲಿ ಬಾಯ್ಸ್‌ ಬೇರರ್‌‌ರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದರು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/040527.html|title=SmackDown-May 27, 2004 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927223034/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/040527.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನೂ ಸಹ &quot;ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/040617.html|title=SmackDown-June 17, 2004 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070829091129/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/040617.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಬ್ಯಾಷ್]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತರೆ, ಹೇಮನ್‌ ಬೇರರ್‌‌ರನ್ನು ಸಿಮೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಡೂಡ್ಲಿಸ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದರು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಗೆದ್ದರೂ, ಆತ ಕೇವಲ ಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದು ತನಗಿನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಾರದವರು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿ ಬೇರರ್‌ರನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi115&quot;/&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Undertakerentrance.jpg|left|thumb|ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!ನ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು]]
ಡೂಡ್ಲಿ ಬಾಯ್ಸ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ WWE ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಜಾನ್ &quot;ಬ್ರಾಡ್‌ಷಾ&quot; ಲೇಫೀಲ್ಡ್‌]] (JBL)ರಿಗೆ [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯ ಆಡುವಂತೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌‌ ಅನರ್ಹಗೊಂಡು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋತರು.&lt;ref name=&quot;pwi115&quot;/&gt; [[ನೋ ಮರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ JBL ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ&quot;ಲಾಸ್ಟ್ ರೈಡ್&quot; ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, [[ಹೇಡೆನ್‌ರೀಚ್‌]]ರ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನಪ್ಪಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi115&quot;/&gt; ಹೇಡೆನ್‌ರಿಚ್‌‌ರೊಂದಿಗಿನ ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಂತರ,&lt;ref name=&quot;pwi117&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. 2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.116–117)&lt;/ref&gt; ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಪುನಃ WWE ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಎಡ್ಡೀ ಗುಯೆರೆರೊ ಹಾಗೂ ಬೂಕರ್‌ T ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಅವರು [[ಅರ್ಮಗೆಡನ್‌]]ನ ಫ್ಯಾಟಲ್‌ ಫೋರ್-ವೇ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ ಪುನರ್‌ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಸವಾಲೆಸೆದರು, ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಡೆನ್‌ರಿಚ್‌‌‌ರ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಸೋಲನ್ನಪ್ಪಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi117&quot;/&gt;  ಈ ದ್ವೇಷವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್‌]]ನ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಹೇಡೆನ್‌ರಿಚ್‌‌ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹೇಡೆನ್‌ರಿಚ್‌‌ರನ್ನು ಪೆಟ್ಚಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದಿಗ್ಭಂದಿಸಿ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi117&quot;/&gt;

ಇದಾದ ನಂತರ, [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ೨೧]]ರಲ್ಲಿ [[ರಾಂ(ರ್ಯಾಂ)ಡಿ ಆರ್ಟನ್‌]] ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು, ಈ ಕಥಾಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಟನ್‌ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ಗೆಲುವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದು ತಾನೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/050307.html|title=Raw-March 7, 2005 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20071001000018/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/raw/050307.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ತನ್ನ ತಂದೆ [[&quot;ಕೌಬಾಯ್‌&quot; ಬಾಬ್‌ ಆರ್ಟನ್‌]]ರ ಸಹಾಯ ಪಡೆದ ನಂತರವೂ, ರ್ಯಾಂಡಿ ಸೋತು, ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ೧೩–೦ ಗೆ ಏರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;pwi117&quot;/&gt;  ಜೂನ್‌ ೧೬ ರಂದು ನಡೆದ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!''  ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಮರಳುತ್ತಾರೆ  ಆದರೆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಂ(ರ್ಯಾಂ)ಡಿ ಆರ್ಟನ್‌ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದ JBLರ ಎದುರು ಸೋಲನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/050616.html|title=SmackDown-June 16, 2005 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2017-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231173656/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/050616.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಬ್ಯಾಷ್‌]] ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನಂತರ, [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]ನ ಆಟಗಾರರ ಪೈಕಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಆಸೆ ಪಟ್ಟಿದ್ದ JBL ಬದಲಿಗೆ, ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ದ್ವೇಷದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!'' ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆರ್ಟನ್‌ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು JBLರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/050728.html|title=SmackDown-July 28, 2005 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20070515004335/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/050728.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಆರ್ಟನ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ.  [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾದ ಮರುಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಟನ್‌ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;pwi118&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. ೨೦೦೭ ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.118)&lt;/ref&gt;  ಈ ಕಥಾಭಾಗವು ತೀವ್ರತರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿತು ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಹಂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ನೋ ಮರ್ಸಿ]]ಯ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ರ್ಯಾಂಡಿ ಹಾಗೂ ಆತನ ತಂದೆ &quot;ಕೌಬಾಯ್‌&quot; ಬಾಬ್ ಆರ್ಟನ್‌ರ ಎದುರು ಸೋಲಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;pwi118&quot;/&gt; ಈ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ, ಆರ್ಟನ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಗೆ ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್‌/ಪೆಟ್ರೋಲ್‌‌ ಸುರಿದು ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುತ್ತಾನೆ. ಅದೆಲ್ಲಾ ಆದ ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಕಲಾದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತೆರೆದು ನೋಡಿದಾಗ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಅದೃಶ್ಯನಾಗಿದ್ದರು. ಧಗಧಗಿಸುತ್ತಿರುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಆಗಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಬಂದರು.&lt;ref name=&quot;pwi119&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.119)&lt;/ref&gt;  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!''  ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಮರಳಿದ್ದುದು  ಆರ್ಟನ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ನಂತರ [[ಅರ್ಮಗೆಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹೆಲ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಲ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/051202.html|title=SmackDown-December 2, 2005 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070517051811/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/051202.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ,&lt;ref name=&quot;pwi119&quot;/&gt; ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲವೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಿಡುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.

[[ಚಿತ್ರ:Taker-WM22.jpg|thumb|right|ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ೨೨ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಿರುದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು.]]
2006ನೇ ಇಸವಿಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್]] ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕುರ್ತ್‌ ಆಂಗಲ್‌]] ಕುದುರೆಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಮಾರ್ಕ್‌ ಹೆನ್ರಿ]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಪಟ್ಟವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆಯುವ ಸಂಜ್ಞೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮರಳಿ ಬಂದರು. ಈ ಕಥಾಭಾಗದ ದ್ವೇಷದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ನೋ ವೇ ಔಟ್‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೂವತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಆಟದ ನಂತರ ಆಂಗಲ್‌‌ರಿಗೆ ಸೋತರು. ಪಂದ್ಯ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಆಂಗಲ್‌‌ರನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದರು, ಹಾಗೂ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಇಳಿದ ನಂತರ, ಆಂಗಲ್‌‌ರನ್ನು ಕುರಿತು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಾನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಇನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ನೋ ವೇ ಔಟ್‌ನ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!'' ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ ನಡೆದ ಮರುಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಂಗಲ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸಬೇಕಾದರೆ ಹೆನ್ರಿ ಹಿಂದಿನಿಂದ ದಾಳಿನಡೆಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಬಿರುಕು ಮೂಡಿ, [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ೨೨]]ರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹೆನ್ರಿಗೆ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯವಾಡುವಂತೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು, ಹಾಗೂ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಆರ್ಟನ್‌ ಮಾಡಿದಂತೆಯೇ ಹೆನ್ರಿ ಕೂಡ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ಗೆಲುವಿನ ಗೆರೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹೆನ್ರಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ೧೪-೦ಯತ್ತ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿ, ಈ ಕಥಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನದಿನ್ನೂ ಅಪರಾಜಿತ ರೇಖೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!ನ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಪಂದ್ಯದ ವೇಳೆ, [[ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಖಲಿ]] ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದರು, ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಕಥಾಭಾಗಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯ ಹಾಡಿ ಹೊಸದೊಂದನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು.

[[ಜಡ್ಜ್‌‌ಮೆಂಟ್‌‌‌ ಡೇ]]ನಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಖಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಥಿಯೋಡರ್ ಲಾಂಗ್ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ್ದುದು ಮೇ ೫ ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ನಡೆದ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!''  ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ತನಕ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ಗೆ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060505.html|title=SmackDown-May 5, 2006 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2010-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100101060818/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060505.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಖಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ ಸೋತರು,&lt;ref name=&quot;pwi121&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.121)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/judgmentday/history/2006/matches/23848443/results/|title=The Great Khali makes Undertaker rest in peace|date=2006-05-21|author=Ed Williams III|accessdate=2008-01-05|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305143550/http://www.wwe.com/shows/judgmentday/history/2006/matches/23848443/results|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರ ನಡೆದ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!'' ನ ಮತ್ತೊಂದು ಕಂತಿನ ತನಕ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಜುಲೈ ೪ ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ಅವರು [[ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಬ್ಯಾಷ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಖಲಿ [[ಪಂಜಾಬಿ ಪ್ರಿಸನ್‌ ಪಂದ್ಯ]]ವನ್ನಾಡುವ ಸವಾಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060704.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080110205041/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060704.html|archivedate=2008-01-10|title=SmackDown-July 4, 2006 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling}}&lt;/ref&gt;  ಖಲಿರ ಬದಲಿಗೆ [[ECW ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] ಆದ [[ದಿ ಬಿಗ್ ಷೋ]]ನನ್ನು ಆ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು, ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.  ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ಟೆಡ್ಡಿ ಲಾಂಗ್‌ ಆದರೆ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಖಲಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಿಗ್ ಷೋರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi121&quot;/&gt;  ನಂತರದಲ್ಲಿ ಖಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಹೆವಿವೈಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಕಿಂಗ್‌ ಬೂಕರ್‌]] ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದುದರಿಂದ [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನ [[ಲಾಸ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವಂತೆ ಸವಾಲು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060804.html|title=SmackDown-August 4, 2006 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2008-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080829233838/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060804.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಖಲಿ ''ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಆಡಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೂ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಲಾಂಗ್‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ 18ನೇ ತಾರೀಖಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌! ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು.   ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಖಲಿಗೆ ಉಕ್ಕಿನ ಕುರ್ಚಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ, ಕುರ್ಚಿಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಹೊಡೆತಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದು, ಹಾಗೂ ಆತನನ್ನು ಘಟ್ಟಿಸಿ ಕೆಡವಿಹಾಕಿ ಜಯ ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060818.html|title=SmackDown-April 18,2007 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2008-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080906171132/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/060818.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ ಪುನರ್‌ಸೇರ್ಪಡೆ  (2006–2007) ====
[[ಚಿತ್ರ:Brothers of Destruction.jpg|thumb|right|ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌ ಪುನರ್‌ಸೇರ್ಪಡೆ]]
ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯ [[ನೋ ಮರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[WWE ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌]] [[Mr. ಕೆನ್ನಡಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದರು ಆದರೆ ಕೆನ್ನಡಿಗೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ನಿಂದ ಹೊಡೆದದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಅನರ್ಹಗೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;pwi122&quot;&gt;PWI ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು. 2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.122)&lt;/ref&gt;  ನವೆಂಬರ್‌ 3ನೇ ತಾರೀಖಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!''  ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ, ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಕೇನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಒಂದಾಗಿ [[ಬ್ರದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌]] ಎಂಬುದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ವಿರೋಧಿ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಸೆಣಸುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ಕೇನ್‌ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಗೆ ಸಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ Mr. ಕೆನ್ನಡಿ ಹಾಗೂ [[MVP]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/061103.html|title=SmackDown-November 3, 2006 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2015-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906083809/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/061103.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಕಥಾಭಾಗದ ಅಂಗವಾಗಿ ಕೆನ್ನಡಿ, [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯ [[ಫಸ್ಟ್ ಬ್ಲಡ್ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ MVP ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದ ನಂತರ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು,[156] ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ [[ಅರ್ಮಗೆಡನ್‌]]ನ ಲಾಸ್ಟ್ ರೈಡ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆನ್ನಡಿರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;pwi122&quot;/&gt;  ಕೆನ್ನಡಿರವರು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದ ಎರಡು ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅವರಿಬ್ಬರ ವೈರತ್ವ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 2007ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/070112.html|title=SmackDown-January 12, 2007 Results|accessdate=2007-05-01|publisher=Online World of Wrestling|archive-date=2007-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070521170228/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/smackdown/070112.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pwi130&quot;&gt;2007ರ ಕುಸ್ತಿಗಳ ಸವಿವರ &amp;amp; ಸತ್ಯ ಘಟನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ. &quot;ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌&quot; (p.130)&lt;/ref&gt;

==== ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಹೆವಿವೈಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ (2007–2008) ====
ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[2007ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ]] ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಜಯಗಳಿಸಿದರು &lt;ref name=&quot;pwi130&quot;/&gt; ಹಾಗೂ 30ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/history/2007/matches/35535102/results/|publisher=[[World Wrestling Entertainment]].com|title=A Phenom-enal Rumble|last=Dee|first=Louie|date=2007-01-28|accessdate=2007-08-23|archive-date=2016-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413104705/http://www.wwe.com/shows/royalrumble/history/2007/matches/35535102/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅವರು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಬಟಿಸ್ಟಾ]] ಜೊತೆ ತನ್ನ ಕಥಾಭಾಗವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು, [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ 23]]ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಪಟ್ಟವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.  [[ಬ್ಯಾಕ್‌ಲ್ಯಾಷ್‌]]ನ ಲಾಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮರುಪಂದ್ಯ ಆಡಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಉತ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸರಿಸಮ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.  ಮೇ 11ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!''  ಕಂತಿನಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಬಟಿಸ್ಟಾ ಉಕ್ಕಿನ ಪಂಜರದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಪಂದ್ಯ ಸರಿಸಮವಾಯಿತು.  ಪಂದ್ಯ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಮಾರ್ಕ್‌ ಹೆನ್ರಿ ಮರಳಿಬಂದು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದರು.  ಹಲ್ಲೆ ನಡೆದ ಮರುಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೇ, ಅದನ್ನೇ ಸಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಎಡ್ಜ್‌ [[ಮನಿ ಇನ್‌ ದ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಟೈಟಲ್ ಷಾಟ್‌ ನೀಡಿದರು, ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಎಡ್ಜ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಬೇಕಾಯಿತು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಖಾಡದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದಾಗ, ಮಾಂತ್ರಿಕರು ಅವರನ್ನು ತೆರೆಯ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋದರು.

[[ಚಿತ್ರ:Undertaker WHC.jpg|thumb|left|ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XXIVರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಎಡ್ಜ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ.]]
ಕ್ಯಾಲವೇರು [[ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹೆನ್ರಿ ಲೋಕಲ್ [[ಜಾಬರ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಬಹುಬೇಗನೆ ಸೋಲಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ಪುನರಾಗಮನವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ತನಕ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೇಲೆ ತಾನು ನಡೆಸಿದ ಹಲ್ಲೆಯನ್ನು ಜಂಬದಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪುನರಾಗಮಿಸಿ [[ಅನ್‌ಫರ್ಗೀವನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ನಡೆದ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!'' ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ,  ಹೆನ್ರಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/unforgiven/matches/|title=Unforgiven 2007 Results|accessdate=2007-09-16|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2006-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20060902112331/http://www.wwe.com/shows/unforgiven/matches/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಬಟಿಸ್ಟಾ ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಮ್ಮ ವೈರತ್ವವನ್ನು [[ಸೈಬರ್ ಸಂಡೇ]]ಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು [[ವಿಶೇಷ ಆಹ್ವಾನಿತ ರೆಫರಿ]]ಯಾಗಿ ಸ್ಟೋನ್‌ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವ್‌ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಬಟಿಸ್ಟಾ ಆ ಪಟ್ಟವನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pwwew.net/ppv/wwf/october/cyber2007.htm|title=Cyber Sunday 2007 Results|accessdate=2007-11-19|publisher=PWWEW.net|archive-date=2010-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20100612165937/http://pwwew.net/ppv/wwf/october/cyber2007.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯ ಹೆಲ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೋರಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಡ್ಜ್‌ ಪುನರಾಗಮಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಬಟಿಸ್ಟಾರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Louie|last=Dee|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/history/2007/matches/4334964/results/|title=On the Edge of Hell|accessdate=2007-11-19|date=2007-11-18|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2016-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306041539/http://www.wwe.com/shows/survivorseries/history/2007/matches/4334964/results|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ಮುಂದಿನ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!'' ನಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌, [[ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕಿ]]ಯಾದ [[ವಿಕಿ ಗುಯೆರ್ರೆರೊ]]ರಿಗೆ  ಟೂಂಬ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ ಪಿಲಿಡ್ರೈವರ್‌ ಪ್ರಹಾರ ನೀಡಿ ಅವರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.  ಸಹಾಯಕ ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಥಿಯೋಡರ್ ಲಾಂಗ್ ಮರಳಿಬಂದು ಆ ಪದವಿಗಾಗಿ [[ಅರ್ಮಗೆಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಪಲ್ ಥ್ರೆಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಎಡ್ಜ್‌ ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.

[[ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XXIVರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಡ್ಜ್‌ರ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ ನೋ ವೇ ಔಟ್‌|ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌   [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XXIV]]ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಡ್ಜ್‌ರ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನ ನೋ ವೇ ಔಟ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ,  [[ಎಲಿಮಿನೇಷನ್ ಕೊಠಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಫಿನ್ಲೆ]], ಬಟಿಸ್ಟಾ, ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಖಲಿ, ಮಾಂಟೆಲ್ ವಾಂಟಾವಿಯಸ್ ಪೋರ್ಟರ್, ಹಾಗೂ [[ಬಿಗ್ ಡ್ಯಾಡಿ V]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಒಂದನೇ ಸ್ಥಾನದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ನಿಂತರು. ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ &quot;ಹೆಲ್ಸ್‌ ಗೇಟ್&quot; ಎಂಬ ಅವತಾರದಿಂದ ಎಡ್ಜ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ತನ್ನ ಎಡರನೇ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕೂಡ ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡು [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗೆಲುವಿನ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನು 16–0ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;NoWayOut08&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/nowayout/history/2008/matches/6364982/results/|title=No Way Out Match results|accessdate=2008-02-17|first=Louie|last=Dee|date=2008-02-17|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225063218/http://www.wwe.com/shows/nowayout/history/2008/matches/6364982/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾದ [[ಬ್ಯಾಕ್‌ಲ್ಯಾಷ್‌]] ಮರುಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಎಡ್ಜ್‌ರನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೋಲಿಸಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಅನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/backlash/matches/6347966/results/|accessdate=2008-05-02|title=Second verse, same as the first|last=Dee|first=Louie|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|date=2008-04-27|archive-date=2008-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501145452/http://www.wwe.com/shows/backlash/matches/6347966/results|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ &quot;ಹೆಲ್ಸ್‌ ಗೇಟ್‌&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ವಿಕಿ ಗುಯೆರ್ರರೊ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  [[ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಡೇ]]ನಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಮ್ಮಿಂದ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಆ ಪದವಿಗಾಗಿ ಎಡ್ಜ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ [[ಕೌಂಟ್‌ಔಟ್‌]]ನಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದರು.  ವಿಕೀರವರು ಪದವಿಯು ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಇರುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಯಾಕೆಂದರೆ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಲ್ಲಾ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂಬ ನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಿದರು.  ಎಡ್ಜ್‌ ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಖಾಲಿಯಾದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ [[ಒನ್ ನೈಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ [[ಟೇಬಲ್ಸ್, ಲ್ಯಾಡರ್ಸ್, ಅಂಡ್ ಚೇರ್ಸ್ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು, ಆದರೆ [[ಲಾ ಫೆಮಿಲಿಯಾ]]ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಸೋಲಬೇಕಾಯಿತು.  ಕರಾರಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನು WWE ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಲೇ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.

==== ಹಲವಾರು ವೈಷಮ್ಯಗಳು  (2008–2009) ====
[[ಚಿತ್ರ:Undertaker at Wrestlemania 25 cropped.jpg|thumb|ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XXVರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಷಾನ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ.]]
2008ನೇ ಇಸವಿಯ ಜುಲೈ 25ರಂದು ನಡೆದ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!''  ಕಂತಿನಲ್ಲಿ, ವಿಕಿ ಗುಯೆರ್ರೆರೊ [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹೆಲ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಡ್ಜ್‌, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/smackdown/archive/07252008/|title=SmackDown: A woman's scorn, a Deadman reborn|accessdate=2008-06-25}}&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.  ಪಂದ್ಯ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಏಣಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಿಂದ ಹಾಗೂ ಅಖಾಡದ ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನಿಂದ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಎಡ್ಜ್‌ರಿಗೆ ಘಟ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಹಾರ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/matches/6541940/results/|title=Unleashed in Hell|last=DiFino|first=Lennie|date=2008-08-17|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|accessdate=2008-08-18|archive-date=2008-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822055025/http://www.wwe.com/shows/summerslam/matches/6541940/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅದರ ನಂತರದ ನಡೆದ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌''  ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಗುಯೆರ್ರೆರೊ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ಗೆ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿ ರಾಜಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ನಾನು ಕ್ಷಮಿಸುವ ರೀತಿಯವನಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.  [[ಅನ್‌ಫರ್ಗೀವನ್‌ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ &quot;ಗುಯೆರ್ರರೊ ಜೀವ ತೆಗೆಯುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದರು&quot; ಹಾಗೂ ಆಕೆಯನ್ನು [[ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಕೊಂಡರು, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆಂದು ಬಂದ ಬಿಗ್ ಷೋ ಅವರನ್ನು ವಂಚಿಸಿ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;ShowknocksTaker&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/unforgiven/matches/bigshowspeaks/results/|title=Big Show lends Guerrero a giant hand|date=2008-09-07|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|accessdate=2008-09-07|archive-date=2008-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080910044919/http://www.wwe.com/shows/unforgiven/matches/bigshowspeaks/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಇದರ ಹೋರಾಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಹಾಗೂ ಬಿಗ್ ಷೋ [[ನೋ ಮರ್ಸಿ]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಎದುರಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಿಗ್ ಷೋ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ತಲೆಗೆ ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಮುಷ್ಠಿಯಿಂದ ಗುದ್ದಿ ಅವರನ್ನು [[ಕೆಡವಿದರು]].&lt;ref name=&quot;ShowvsTaker&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/nomercy/matches/8101498/results/|title=The knockout heard ‘round the WWE Universe|last=Burdick|first=Michael|date=2008-10-05|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|accessdate=2008-10-06|archive-date=2008-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081008104418/http://www.wwe.com/shows/nomercy/matches/8101498/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  [[ಸೈಬರ್ ಸಂಡೇ]]ಯ ಲಾಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಹೆಲ್ಸ್‌ ಗೇಟ್‌]] ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಬಿಗ್ ಷೋರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/cybersunday/matches/8320770/results/|accessdate=2009-09-17|3=2008-10-26|last=Passero|first=Mitch|title=Deadman’s revenge|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090630182014/http://www.wwe.com/shows/cybersunday/matches/8320770/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ನಂತರ ಕ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ ಪಂದ್ಯದ [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬಿಗ್ ಷೋರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ವೈಷಮ್ಯವನ್ನು ತೀರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/matches/8641756/results/|accessdate=2009-09-16|date=2008-11-23|last=DiFino|first=Lennie|title=Beantown burial|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602012546/http://www.wwe.com/shows/survivorseries/matches/8641756/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

WWE ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಎಲಿಮಿನೇಷನ್ ಚೇಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ನೋ ವೇ ಔಟ್‌]] ಪಂದ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಪಲ್‌ H ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ಗೆಲುವಿನ ಸರಮಾಲೆಯ ನಂತರ ಷಾನ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೈರತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌ರನ್ನು ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.  [[ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XXV]]ರಲ್ಲಿ ಈ ವೈರತ್ವ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿ ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗೆಲುವನ್ನು 17–0ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/matches/9074020/results/|accessdate=2009-09-17|date=2009-05-09|last=Adkins|first=Greg|title=Deadman Alive|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090601203659/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/matches/9074020/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನಂತರ, ಬಿಡುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.

==== ಮೂರನೇ ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪದವಿ  (2009–ಪ್ರಸ್ತುತ) ====
[[ಚಿತ್ರ:The Undertaker Wins!.jpg|thumb|left|ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತನ್ನ ಮೂರನೇ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಹೆವಿವೈಯ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಎಂಬ ಪಟ್ಟ ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ.]]
ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಸಮ್ಮರ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮರಳಿಬಂದು, [[ಟೇಬಲ್ಸ್, ಲ್ಯಾಡರ್ಸ್, ಅಂಡ್ ಚೇರ್ಸ್ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಜೆಫ್‌ ಹಾರ್ಡಿಯವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ [[CM ಪಂಕ್‌]] ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/matches/hardypunk/results/?cid=2009EP-00|accessdate=2009-09-17|date=2009-08-23|last=Murphy|first=Ryan|title=CM Punk comes out on top|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827095942/http://www.wwe.com/shows/summerslam/matches/hardypunk/results/?cid=2009EP-00|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಹಂತದಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರೇಕಿಂಗ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ವಶವರ್ತಿಗೊಳ್ಳುವ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂಕ್‌ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು.  ತನ್ನ [[ಹೆಲ್ಸ್‌ ಗೇಟ್‌]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ [[ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕ]] [[ಥಿಯೋಡರ್ ಲಾಂಗ್‌]], ವಿಕಿ ಗುಯೆರ್ರೆರೊ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಪಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ಮುಂದೊಡ್ಡಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.  ರೆಫರಿ [[ಸ್ಕಾಟ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌]] ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಂಕ್‌ ತನ್ನ [[ಅನಕೊಂಡ ವೈಸ್]] ಬಳಸಿ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ (1997ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಸ್ಕ್ರೂಜಾಬ್]] ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwebreakingpoint/matches/11460100/results/|accessdate=2009-09-26|date=2009-09|4=13|last=Tello|first=Craig|title=Hell's Gate-crasher|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2016-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101043437/http://www.wwe.com/shows/wwebreakingpoint/matches/11460100/results|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 25ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ನಡೆದ ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ, ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಅವರನ್ನು ಇಳಿಸಿದ್ದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರ ಈ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಥಿಯೋಡರ್ ಲಾಂಗ್ ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/hellinacell/matches/11798344/preview/|accessdate=2009-10-04|date=2009-10-04|title=Preview:Undertaker vs. World Heavyweight Champion CM Punk (Hell in a Cell Match)|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073507/http://www.wwe.com/shows/hellinacell/matches/11798344/preview/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ವೈರತ್ವ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಹಾಗೂ [[ಹೆಲ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಲ್‌]]ನ ಪೇ-ಪೆರ್-ವ್ಯೂ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ,  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪಂಕ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/10/05/11300786.html|title=Title changes highlight Hell in a Cell|date=2009-10-05|last=Sokol|first=Brian|coauthors=Sokol, Chris|accessdate=2009-10-05|work=Slam Wrestling|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|archive-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419051350/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2009/10/05/11300786.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  [[ಬ್ರಾಗಿಂಗ್ ರೈಟ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫ್ಯಾಟಲ್‌ ಫೋರ್ ವೇ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ [[ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯ ಟ್ರಿಪಲ್ ಥ್ರೆಟ್ ಪಂದ್ಯ ಹಾಗೂ ''ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ CM ಪಂಕ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ತಮ್ಮ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.  ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಾಗಿ ನಡೆದ [[WWE TLC: Tables, Ladders &amp; Chairs|TLC: ಟೇಬಲ್ಸ್‌‌, ಲ್ಯಾಡರ್ಸ್‌ &amp;amp; ಚೇರ್ಸ್‌‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಟಿಸ್ಟಾರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಟಿಸ್ಟಾ [[ಲೋ ಬ್ಲೋ]] ಬಳಸಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಲಾಂಗ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು.

== ಇತರೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ==
ಕ್ಯಾಲವೆ 1991ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ''[[ಸಬರ್ಬನ್ ಕಮ್ಯಾಂಡೊ]]''  ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.artistdirect.com/nad/store/movies/cast/0,,1868784,00.html|title=Suburban Commando cast|publisher=Artist Direct|access-date=2010-01-23|archive-date=2010-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20101029050038/http://www.artistdirect.com/nad/store/movies/cast/0,,1868784,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅವರು 1999ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[Poltergeist: The Legacy]]'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://olympia.fortunecity.com/undertaker/692/poltergeistpics.html|title=Poltergeist: The Legacy|publisher=Fortune City|access-date=2010-01-23|archive-date=2008-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20081225113513/http://olympia.fortunecity.com/undertaker/692/poltergeistpics.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಗಳ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ''[[ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಡೆತ್‌ಮ್ಯಾಚ್]]''  ಎಂಬ ಚಿತ್ರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ಪಾತ್ರದ ಹಲವಾರು [[ಉಪಪಾತ್ರ]]ಗಳನ್ನು  ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.  [[ಚಾವೊಸ್‌‌!]] [[ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಕಾಮಿಕ್‌|''ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌'' ಕಾಮಿಕ್‌]] ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4191/is_19990919/ai_n9959543?lstpn=article_results&amp;lstpc=search&amp;lstpr=external&amp;lstprs=other&amp;lstwid=1&amp;lstwn=search_results&amp;lstwp=body_middle|title=Proessional wrestling slams into comics|last=Radford|first=Bill|date=1999-09-19|publisher=[[The Gazette (Colorado Springs)|Colorado Springs Gazette]]/[[FindArticles]]|access-date=2010-01-23|archive-date=2010-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100814184003/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4191/is_19990919/ai_n9959543/?lstpn=article_results&amp;lstpc=search&amp;lstpr=external&amp;lstprs=other&amp;lstwid=1&amp;lstwn=search_results&amp;lstwp=body_middle|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  2005ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, [[ಪಾಕೆಟ್ ಬುಕ್ಸ್]] ಕಾದಂಬರಿಯೊಂದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರೂ, ''[[Journey into Darkness: An Unauthorized History of Kane]]''  ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇನ್‌ ಕುರಿತು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದ್ದು ಅವರ ಅಣ್ಣನಾಗಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರನ್ನೂ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ನಿಜ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.textbookx.com/product_detail.php?upc=9781416507475&amp;type=book&amp;affiliate=froogle|last=Chiappetta|first=Michael|title=Journey Into Darkness The Unauthorized History Of Kane|publisher=TexbookX.com}}&lt;/ref&gt;

ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಲೀ]]ಯವರು [[ಖಿಲಾಡಿಯೋಂ ಕಾ ಖಿಲಾಡಿ]] ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ (WWF ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 'ನಕಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌' ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವರು).  ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ 1990 ರಿಂದ 1993ನೇ ಇಸವಿಯವರೆಗೆ ಧರಿಸಿದ್ದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶವಸಂಸ್ಕಾರಕನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದು, ಚಿತ್ರದ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಹಾರವಾಗಿ ಟೂಂಬ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ ಪೈಲ್‌ಡ್ರೈವರ್‌ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.  ನವೆಂಬರ್‌ 6ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು, ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ತಾವೇ ನಟಿಸಲಿದ್ದು, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲ ಹಾಗೂ ತನ್ನಲ್ಲಿದ್ದ ಶಕ್ತಿ ಕುರಿತಾದ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.  ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲವೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತಾವೇ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.dreadcentral.com/news/34445/wwe-undertaker-origin-film-coming WWE ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಉದಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ಬರುತ್ತಿದೆ]&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Undertaker with Fire.jpg|thumb|ರಾದ 800ನೇ ಭಾಗದ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು]]
ಆತ 1983ರಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್‌ಟ್ರಿಪ್‌ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌]]ನಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್]] ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;HS&quot;&gt;{{cite web|url=http://hs.houstonisd.org/WaltripHS/TriviaFolder/trivia.htm|title=Waltrip trivia page|publisher=[[Waltrip High School]]|access-date=2010-01-23|archive-date=2012-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831194046/http://hs.houstonisd.org/WaltripHS/TriviaFolder/trivia.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಕ್ಯಾಲವೆ 1989ರಲ್ಲಿ ಜೊಡಿ ಲಿನ್ನ್‌ರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು, ಆದರೆ 1999ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮದುವೆ ಮುರಿದು ಬೀಳುವುದರ ಒಳಗೆ 1993ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಗನ್ನರ್ ಎಂಬ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದನು.  [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಡಿಯಾಗೊ]]ದಲ್ಲಿ WWF ಆಟೋಗ್ರಾಫ್‌ಗೆ ಸಹಿಹಾಕುವಾಗ, ಕ್ಯಾಲವೆ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ಪತ್ನಿ ಸಾರಾಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು.{{Citation needed|date=August 2009}}  ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾರಾರನ್ನು 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಜುಲೈ 21ರಂದು [[ಫ್ಲೋರಿಡಾದ St. ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಮದುವೆಯಾದರು.  ಮಾರ್ಕ್‌ ಹಾಗೂ ಸಾರಾ ಜೋಡಿಯು ಎರಡು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ: ಚೇಸಿ, (ಜನನ 2002ರ ನವೆಂಬರ್‌ 21ರಂದು) ಹಾಗೂ ಗ್ರೇಸಿ, (ಜನನ 2005ರ ಮೇ 15ರಂದು).&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;&gt;{{cite web|title=Wrestler Profiles: The Undertaker|work=Online World of Wrestling|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/profiles/u/undertaker.html|accessdate=2007-12-09}}&lt;/ref&gt;

ಮದುವೆಯ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ, ಕ್ಯಾಲವೆ ಪತ್ನಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ [[ಹಚ್ಚೆ]] ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡರು, ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಾನು ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡ ಹಚ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ತುಂಬಾ ನೋವು ನೀಡಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಇತರೆ ಹಲವಾರು ಹಚ್ಚೆಗಳನ್ನೂ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ:  ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು &quot;ಓರಿಜಿನಲ್ ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌&quot; ಎನ್ನುವ ಶವಶೋಧಕವೂ ಒಂದು,, ತಲೆಬುರುಡೆಗಳು, ಭೂತದ ಕೋಟೆ, ಹಾಗೂ ಮಾಂತ್ರಿಕರಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ.  ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ದೇಹದ ಮೇಲಿರುವ ಚಿತ್ತಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಅವರು ತನ್ನ ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೇ ಕಾಲದ ವಸ್ತುವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.  ಅವರ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ನರ್ತಿಸುವ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ಹಚ್ಚೆ ಇದ್ದು, ಅವರ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ  ಮೇಲೆ BSK ಪ್ರೈಡ್ ಎನ್ನುವ ಹಚ್ಚೆ ಕೂಡ ಇದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.angelfire.com/me4/wrestlertattoos/undertaker.html ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ನ ಹಚ್ಚೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು.]&lt;/ref&gt;

ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕ್ಯಾಲವೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಹವ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿವೆ.  ಅವರು [[ಹಾರ್ಲಿ-ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್]] ಹಾಗೂ [[ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಚಾಪರ್ಸ್]] [[ದ್ವಿಚಕ್ರ]]ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ [[WWF ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]ನ [[1991ರ ಸರ್ವೈವರ್ ಸರಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಹಲ್ಕ್‌ ಹೋಗನ್‌]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸ ದ್ವಿಚಕ್ರವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.  ಕ್ಯಾಲವೆ, ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಚಾಪರ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ [[ಜೆಸ್ಸೀ ಜೇಮ್ಸ್‌]] ತಯಾರಿಸಿದ ತಮಗೆಂದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾದ ದ್ವಿಚಕ್ರವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರು, [[ನಿಕ್ ಕೇವ್‌]] ಹಾಗೂ ಆತನ ಎಲ್ಲ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಅಗಾಧ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ([[ದಿ ಬರ್ತ್‌ಡೇ ಪಾರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ದಿ ಬ್ಯಾಡ್ ಸೀಡ್ಸ್]]‌).  ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಾದ [[ZZ ಟಾಪ್]], [[AC/DC]], [[ಕಿಸ್]], [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್]], [[ಗನ್ಸ್ N' ರೋಸಸ್]], [[ಮೆಟಾಲಿಕಾ]], [[ಜುಡಾಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್]], [[ಐರನ್ ಮೇಯ್ಡನ್]]‌, ಹಾಗೂ [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಲೇಬಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]]ಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಇನ್ನಿತರೆ ಮೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಟ್ರಿ ಹಾಗೂ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸೇರಿವೆ.  ಕುಸ್ತಿಪಂದ್ಯದ ಉತ್ಸುಕ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಕ್ಯಾಲವೆ, 2005ರಲ್ಲಿ ಪೆಕ್ವಿಯಾಓ ಹಾಗೂ ವೆಲಾಸ್‌ಕ್ವೆಜ್ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದ ವೇಳೆ [[ಪೆಕ್ವಿಯಾಓ]] ತಂಡವನ್ನು ಅಖಾಡಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುವಾಗ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಧ್ವಜ]]ವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/news2005/1125678703.shtml|last=Martin|first=Adam|title=The Undertaker to lead Pacquiao's entourage|publisher=WrestleView|date=2005-09-02}}&lt;/ref&gt;  ಇದನ್ನು ಸಹಕುಸ್ತಿಪಟುವಾದ [[ಬಟಿಸ್ಟಾ]]ರು [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್‌]] ವಾರ್ತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ''[[TV ಪ್ಯಾಟ್ರೋಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]'' ಗೆ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡುವಾಗ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.  ಕ್ಯಾಲವೆ [[ಮಿಶ್ರ ಸಮರಕಲೆ]]ಯ ಉತ್ಸುಕ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಲವಾರು [[ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಫೈಟಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ತನ್ನ ತೋಳು ಗಾಯಗೊಂಡ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ 2007ರಿಂದ WWEನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಕ್ಯಾಲವೆ ತನ್ನ ಪಾಲುಗಾರ ಸ್ಕಾಟ್ ಎವರ್ಹಾತ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ವ್ಯವಹಾರದತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು.  ಕ್ಯಾಲವೆ ಹಾಗೂ ಎವರ್ಹಾತ್‌, [[ಕೊಲರಾಡೊನ ಲವ್‌ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು $2.7m ಬೆಲೆಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.  ವಿಶಾಲವಾದ ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಳ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ, ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳ ಅಂತಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ &quot;ದಿ ಕ್ಯಾಲಹರ್ತ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟರು.  ದೂರದರ್ಶನದ ತಾರೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ತನಗೆ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವಾಗುವುದು ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಕ್ಯಾಲವೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು, &quot;ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಇದು ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಜನರು ನಿಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ಕುಳಿತು ಮಾತನಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಇದು ನಮಗೆ ಅನೇಕ ಜನರನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಹಾಗೂ ನಾವು ಏನನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/news2006/1182096452.shtml|last=Martin|first=Adam|title=The Undertaker gets involved in real estate venture; his return to WWE|accessdate=2007-08-21|date=2007-06- 17|publisher=WrestleView}}&lt;/ref&gt; ಕ್ಯಾಲವೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ,  [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ A&amp;amp;M ಪಶುವೈದ್ಯ ಔಷಧ &amp;amp; ಜೀವವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಕಾಲೇಜಿ]]ನಲ್ಲಿ ಜೀಯಸ್ ಕಾಂಪ್ಟನ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಶ್ವಾನ ತಳಿಗಳ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cvm.tamu.edu/zeusfund/|title=The Zeus Compton Calaway Save the Animals fund|publisher=[[Texas A&amp;M College of Veterinary Medicine &amp; Biomedical Sciences]]|access-date=2010-01-23|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412173551/http://www.cvm.tamu.edu/zeusfund/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಕುಸ್ತಿ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ==
{{Image stack
|align=right
|image_size=175
|image1=TakerTombstone.jpg
|image1_cap=The Undertaker about to perform the [[Piledriver (professional wrestling)#Tombstone piledriver|Tombstone piledriver]] on [[Ric Flair]] at [[WrestleMania X8]].
|image2=Undertaker oldschool.jpg
|image2_cap=The Undertaker performs ''Old School'' (an [[Professional wrestling aerial techniques#Arm twist ropewalk chop|arm twist ropewalk chop]]) on [[Jon Heidenreich|Heidenreich]].
|image3= Undertaker-Gogoplata-Edge.jpg
|image3_cap=The Undertaker locks [[Adam Copeland|Edge]] in the [[Professional wrestling holds#Gogoplata|Hell's Gate]].
|image4= Undertaker-Prepares-To-Legdrop-Edge.jpg
|image4_cap=The Undertaker prepares to legdrop [[Adam Copeland|Edge]].
}}

* '''ಕೊನೆಗಳಿಗೆಯ ಚಲನೆಗಳು'''
*
** '''ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ ಆಗಿ'''
*** [[ಚೋಕ್‌ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌‌]]&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/smackdown/undertaker/bio/|title=WWE Bio|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|accessdate=2008-03-31}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
*** ''ಹೆಲ್ಸ್ ಗೇಟ್ ''  ([[ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಗೊಗೊಪ್ಲಾಟ]] )&lt;ref name=&quot;jrblog2&quot;&gt;{{cite web|title=Jr's Blog/Said at Cyber Sunday|work=JR/WWE|url=http://www.jrsbarbq.com/blog/florida-daze-raw-and-smackdown-thoughts|accessdate=2008-10-28|archive-date=2008-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20081108062352/http://www.jrsbarbq.com/blog/florida-daze-raw-and-smackdown-thoughts|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jrsbarbq.com/blog/jerry-ring-lawlerignorent-fan-feedbackknoxbrodyortonmale-fansswagger|accessdate=2009-03-02|date=2008-11-26|title=Jerry &quot;The RING&quot; Lawler...Ignorent, Fan Feedback...Knox/Brody...Orton/Male Fans...Swagger|publisher=JR's BBQ|last=Ross|first=Jim|archive-date=2009-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207030340/http://www.jrsbarbq.com/blog/jerry-ring-lawlerignorent-fan-feedbackknoxbrodyortonmale-fansswagger|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; – 2008–ಪ್ರಸ್ತುತ
*** ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ರೈಡ್ ''  ([[ಎಲಿವೇಟೆಡ್ ಪವರ್‌ಬಾಂಬ್]])&lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt; – 2000–ಪ್ರಸ್ತುತ
*** ''[[ಟೂಂಬ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಪೈಲ್‌ಡ್ರೈವರ್]] '' &lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** '''&quot;ಮೀನ್&quot; ಮಾರ್ಕ್ ಕ್ಯಾಲಸ್‌ ಆಗಿ'''
*
**
*** ''ಕ್ಯಾಲಸ್‌ ಕ್ಲಚ್ ''  ([[ಜಾ ಕ್ಲಚ್]])&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
*** [[ಹಾರ್ಟ್ ಪಂಚ್]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
* '''ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪಟ್ಟುಗಳು'''
*
** [[ಬಿಗ್ ಬೂಟ್]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[ಕಾರ್ನರ್ ಕ್ಲಾತ್ಸ್‌ಲೈನ್]] &lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[ಫ್ಯೂಜಿವಾರ ಆರ್ಮ್‌ಬಾರ್]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನೇತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಎದುರಾಳಿಯ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ [[ಬಿದ್ದ ಗಿಲೋಟೀನ್‌ ಕಾಲು]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[ಎತ್ತರವಾದ ಹಗ್ಗದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಕೈ ಇಳಿಸದೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಜಿಗಿತ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wrestlemania22/matches/22203223/results/|accessdate=2008-07-15|title=Undertaker def. Mark Henry (Casket Match)|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2008-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080619035301/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/history/wrestlemania22/matches/22203223/results/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
** ''ಓಲ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್'' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/smackdown/results/9449292/?cid=2009EP-00|accessdate=2009-03-02|date=2009-02-27|title=No Cena Allowed|last=Burdick|first=Michael|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304051004/http://www.wwe.com/shows/smackdown/results/9449292/?cid=2009EP-00|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ([[ಕೈಗಳನ್ನು ಹಗ್ಗದ ಹಿಂದೆ ತಿರುಗಿಸಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ಕಡಿಯೇಟು ಹಾಕುವುದು]])&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[ರಿವರ್ಸ್‌ STO]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[ರನ್ನಿಂಗ್ DDT]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[ರನ್ನಿಂಗ್ ಜಂಪಿಂಗ್ ಲೆಗ್ ಡ್ರಾಪ್]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[ರನ್ನಿಂಗ್ ಲೀಪಿಂಗ್ ಕ್ಲಾತ್ಸ್‌ಲೈನ್]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
** [[ಸೈಡ್‌ವಾಕ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
* '''[[ಪ್ರಬಂಧಕರು]]'''
** [[ಜನರಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡರ್ ಅಕ್ಬರ್]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.wrestling-caricatures.com/id69.html|title=The Undertaker|publisher=Wrestling-Caricatures|accessdate=2008-03-31}}&lt;/ref&gt;
** [[ಪೌಲ್ ಬೇರರ್‌]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[ಪೌಲ್ E. ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[ಥಿಯೋಡರ್ ಲಾಂಗ್]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[ಬ್ರದರ್ ಲವ್‌]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[ಡಚ್ ಮಂಟೆಲ್‌]]l&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
** [[ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ ಬ್ರೂನೊ]]&lt;ref name=&quot;accelerator&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;wrestling-caricatures&quot;/&gt;
* '''[[ಉಪನಾಮ]]ಗಳು'''
** '''&quot;ದಿ ಫೆನೋಮ್‌&quot;''' &lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bol21&quot;&gt;{{cite book|title=The WrestleCrap Book of Lists!|last=Reynolds|first=R. D.|year=2007|publisher=ECW Press|isbn=1550227629|page=21}}&lt;/ref&gt;
** '''&quot;ದಿ ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌&quot;''' &lt;ref name=&quot;WWEProfile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** &quot;ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಆಸ್&quot;&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** &quot;ಬೂಗರ್ ರೆಡ್&quot;&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** &quot;ದಿ ರೆಡ್ ಡೆವಿಲ್‌&quot;&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** &quot;ಬಿಗ್ ಈವಿಲ್‌&quot;&lt;ref name=&quot;bol21&quot;/&gt;
** &quot;ದಿ ಮ್ಯಾನ್ ಫ್ರಂ ದಿ ಡಾರ್ಕ್ ಸೈಡ್&quot;
** &quot;ದಿ ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/listthis/maniamatches/maniamatches1|title='Mania Matches That Made Us Sweat: 1: Batista vs. Undertaker|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|accessdate=2009-01-14}}&lt;/ref&gt;
** '''&quot;ದಿ ಡೆಮನ್ ಆಫ್ ಡೆತ್ ವ್ಯಾಲಿ&quot;''' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/raw/jimross/sotwarchive/021907sotw|date=2007-02-19|authorlink=Jim Ross|last=Ross|first=Jim|title=J.R.'s Superstar of the Week - Roddy Piper|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2021-07-16|archive-date=2007-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20071221170008/http://www.wwe.com/superstars/raw/jimross/sotwarchive/021907sotw|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;
** &quot;ದಿ ಕನ್‌ಸೈನ್ಸ್‌ ಆಫ್ ದಿ WWE&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/smackdown/jimross/sotwarchive/101206sotw|date=2006-10-12|authorlink=Jim Ross|last=Ross|first=Jim|title=J.R.'s Superstar of the Week - Mr. McMahon?|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=2010-01-23|archive-date=2009-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090604030106/http://www.wwe.com/superstars/smackdown/jimross/sotwarchive/101206sotw|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ಪ್ರವೇಶದ ಸ್ವರಸಂಗತಿಗಳು]]'''
** [[ಒಜ್ಜಿ ಒಸ್‌ಬೋರ್ನ್‌]]ರ &quot;[[ಮಿರಾಕಲ್ ಮ್ಯಾನ್]]&quot; (NJPW)
** [[ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯನ್ಸ್‌‌]]ರ &quot;[[ಚೈನಾ ವೈಟ್]]&quot; (NWA / WCW)
** [[ಜಿಮ್ ಜಾನ್ಸ್‌ಟನ್‌‌‌]]ರ &quot;[[ದಿ ಗ್ರಿಮ್ ರೀಪರ್]]&quot;
** ಜಿಮ್ ಜಾನ್ಸ್‌ಟನ್‌‌‌ರ &quot;[[ಗ್ರೇವ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಸಿಂಫನಿ]]&quot; (1995-1998)
** ಜಿಮ್ ಜಾನ್ಸ್‌ಟನ್‌‌ರ &quot;[[ಡಾರ್ಕ್ ಸೈಡ್]]&quot; (1998–1999)
** ಜಿಮ್ ಜಾನ್ಸ್‌ಟನ್‌‌ರ &quot;[[ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ]]&quot; (1999)
** [[ಕಿಡ್ ರಾಕ್‌]]ರ &quot;[[ಅಮೇರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಡ್ ಆಸ್]]&quot; (2000)
** [[ಲಿಂಪ್ ಬಿಸ್ಕಿಟ್‌‌]]ರ &quot;[[ರೋಲಿನ್‌' (ಏರ್ ರೈಡ್ ವೆಹಿಕಲ್)]]&quot; (2000–2002, 2003)
** ಜಿಮ್ ಜಾನ್ಸ್‌ಟನ್‌‌ರ &quot;[[ಡೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌]] (2002)
** ಜಿಮ್ ಜಾನ್ಸ್‌ಟನ್‌‌ರ &quot;[[ಯು'ಆರ್‌ ಗೋನ್ನ ಪೇ]]&quot; (2002–2003)
** ಜಿಮ್ ಜಾನ್ಸ್‌ಟನ್‌‌ರ '''&quot;[[Raw Greatest Hits: The Music#Track listing|ಗ್ರೇವ್‌ಯಾರ್ಡ್ ಸಿಂಫನಿ]]&quot;'''  (2004–ಪ್ರಸ್ತುತ)

== ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆಗಳು ==
{{col-start}}
{{col-2}}

* '''[[ಪ್ರೋ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್‌]]'''
** [[PWI ಪರ್ಷದ ಕದನ]]  (1991)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwifoty.htm|accessdate=2009-02-03|title=Pro Wrestling Illustrated Award Winners Feud of the Year|publisher=Wrestling Information Archive|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707054311/http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwifoty.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;[[ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ವಾರಿಯರ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ಪಡೆದದ್ದು&lt;/small&gt;
** [[PWI ವರ್ಷದ ಪಂದ್ಯ]]  (1998)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwimoty.htm|accessdate=2009-02-03|title=Pro Wrestling Illustrated Award Winners Match of the Year|publisher=Wrestling Information Archive}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt; [[ಹೆಲ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಸೆಲ್‌ ಪಂದ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ  [[ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿಂಗ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ ಪಡೆದದ್ದು &lt;/small&gt;
** 2002ರ [[PWI 500]]ನಲ್ಲಿ 500 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಲ್ಲಿ PWI ಅವರಿಗೆ #'''2'''  ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwi50002.htm|accessdate=2009-02-03|title=Pro Wrestling Illustrated Top 500 - 2002|publisher=Wrestling Information Archive|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707054429/http://www.100megsfree4.com/wiawrestling/pages/pwi/pwi50002.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]]'''
** [[USWA ಯೂನಿಫೈಯ್ಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ([[1 ಬಾರಿ]])&lt;ref name=&quot;owwprofile&quot;/&gt;
* '''[[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಕ್ಲಾಸ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]]'''
** [[WCWA ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ([[1 ಬಾರಿ]])&lt;ref name=&quot;wcwa&quot;/&gt;
* '''[[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಫೆಡರೇಶನ್‌ / ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್]]'''
** [[WCW ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]  ([[1 ಬಾರಿ]]) – [[ಕೇನ್‌‌]]ರೊಂದಿಗೆ{{ref|1|1}}&lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wcw/wcw-t.html WCW ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಟೈಟಲ್ ಇತಿಹಾಸ ]  wrestling-titles.comನಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt;
** [[ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೈಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ([[3 ಬಾರಿ]], ಪ್ರಸ್ತುತ)&lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwe-world-h.html ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೈಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (WWE ಸ್ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೌನ್‌!) ][http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwe-world-h.html ಇತಿಹಾಸ]  wrestling-titles.comನಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt;
** [[WWF/E ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ([[4 ಬಾರಿ]]){{ref|2|2}}&lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwf-h.html WWWF/WWF/WWE ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೈಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324041254/http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwe-h.html |date=2012-03-24 }} wrestling-titles.comನಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt;
** [[WWF ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]] ([[1 ಬಾರಿ]])&lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwf-hc.html WWF/WWE ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇತಿಹಾಸ]  wrestling-titles.comನಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt;
** [[WWF ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]  ([[6 ಬಾರಿ]]) – [[ಸ್ಟೀವ್ ಆಸ್ಟಿನ್]] (1), [[ಬಿಗ್ ಷೋ]] (2), [[ದಿ ರಾಕ್]] (1) ಮತ್ತು ಕೇನ್‌ರೊಂದಿಗೆ‌ (2)&lt;ref&gt;[http://www.wrestling-titles.com/wwe/wwf-t.html WWWF/WWF/WWE ವಿಶ್ವ ಟ್ಯಾಗ್‌ ಟೀಮ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇತಿಹಾಸ] wrestling-titles.comನಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt;
** [[ರಾಯಲ್ ರಂಬಲ್]]  ([[2007]])
** WWFನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯಶಸ್ವೀ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ([[1996]])  [[ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]  &lt;small&gt;[[ಡೀಸೆಲ್‌]]ನನ್ನು ಕೆಡವಿಹಾಕಿದ ರೀತಿಗೆ&lt;/small&gt;
** ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಚ್ಚೆಗಾಗಿ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[1997]])
** ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರವೇಶ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  (1997)
** ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಹೈಯೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಿಟ್ಯೂಡ್‌ಗಾಗಿ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1997)
** ವರ್ಷದ ([[2009]]) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  &lt;small&gt;ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ XXVರಲ್ಲಿ vs. ಷಾನ್ ಮೈಕೆಲ್ಸ್‌ &lt;/small&gt;
* '''[[ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಅಬ್ಸರ್ವರ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]'''
** [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಿಮಿಕ್]]  (1990–1994)
** [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೀಲ್]]  (1991)
** [[ವರ್ಷದ ಕಾಳಗ]]  (2007) &lt;small&gt;vs. [[ಬಟಿಸ್ಟಾ]] &lt;/small&gt;
** [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಪುರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು]]  (2001)
** [[ಓದುಗರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕನಿಷ್ಟ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾದ ಕುಸ್ತಿಪಟು]] (2001)
** [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಪಂದ್ಯ]] (2001) &lt;small&gt;[[ಅನ್‌ಫರ್ಗಿವನ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾನಿಕ್‌]] vs. ಕೇನ್‌ ಜೊತೆ ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯ&lt;/small&gt;
** [[ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ಅಬ್ಸರ್ವರ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]]  ([[2004ರ ವರ್ಗ]])
** [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಹೋರಾಟ]] (1993) &lt;small&gt;vs. [[ಜೈಂಟ್‌ ಗೊನ್‌ಜಾಲಿಜ್‌]] &lt;/small&gt;
* ''[[ದಿ ಮಿರರ್]]'', ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ಸೋಲಿಲ್ಲದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೆಲುವಿನ ಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ 7ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ನೀಡಿದೆ, ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಏಕೈಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.mirror.co.uk/sport/cricket/2009/06/01/rafa-nadal-and-sport-s-top-10-winning-streaks-115875-21406739/ ಕ್ರೀಡೆಗಳು' ಅತ್ಯುನ್ನತ 10 ಗೆಲುವಿನ ಹೋರಾಟಗಳು] Mirror.co.ukನಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt;

{{small|1 {{note|1}} Won during [[The Invasion (professional wrestling)|The Invasion]].}}&lt;br /&gt;
{{small|2 {{note|2}} The Undertaker's fourth reign was as [[WWE Championship|WWE Undisputed Champion]].}}

{{col-2}}

=== ರೆಸಲ್‌ಮೇನಿಯಾ ದಾಖಲೆಗಳು ===

{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0;background:#FCFDFF;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%&quot;
|  ವರ್ಷ 
|  ಕುಸ್ತಿಪಟು 
|  ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| [[VII]]
| 1991
| [[ಜಿಮ್ಮಿ ಸ್ನೂಕಾ]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[VIII]]
| 1992
| [[ಜೆಕ್ ರೊಬರ್ಟ್ಸ್]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[IX]]
| 1993
| [[ಜೈಂಟ್‌ ಗೊನ್‌ಜಾಲಿಜ್‌]]
| {{small|Won via [[Professional wrestling#Disqualification|disqualification]]}}&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[XI]]
| 1995
| [[ಕಿಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಬಂಡಿ]]
| &lt;ref name=&quot;pwi92&quot;/&gt;
|-
| [[XII]]
| 1996
| [[ಡೀಸೆಲ್‌]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[13]]
| 1997
| [[ಸೈಕೊ ಸಿದ್‌]]
| {{small|For the [[WWE Championship|WWF Championship]] in a [[Professional wrestling match types#No Disqualification match|No Disqualification match]]}}&lt;ref name=&quot;pwi98&quot;/&gt;
|-
| [[XIV]]
| 1998
| [[ಕೇನ್‌‌]]
| &lt;ref name=&quot;pwi100&quot;/&gt;
|-
| [[XV]]
| 1999
| [[ದಿ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಮ್ಯಾನ್]]
| {{small|[[Hell in a Cell]] match}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=WrestleMania XV|work=Pro Wrestling History|url= http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/usa/wwf/mania.html#XV|accessdate=2007-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[X-Seven]]
| 2001
| [[ಟ್ರಿಪಲ್ H]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[X8]]
| 2002
| [[ರಿಕ್ ಫ್ಲೇರ್‌]]
| {{small|[[Professional wrestling match types#No Disqualification match|No Disqualification match]]}}&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[XIX]]
| 2003
| [[ಬಿಗ್ ಷೋ]] ಮತ್ತು [[A-ಟ್ರೇನ್‌]]
| {{small|[[Professional wrestling match types#Handicap match|Handicap match]]}}&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[XX]]
| 2004
| [[ಕೇನ್‌‌]]
| &lt;ref name=&quot;pwi115&quot;/&gt;
|-
| [[21]]
| 2005
| [[ರ್ರ್ಯಾಂಡಿ ಓರ್ಟನ್]]
| &lt;ref name=&quot;pwi117&quot;/&gt;
|-
| [[22]]
| 2006
| [[ಮಾರ್ಕ್‌ ಹೆನ್ರಿ]]
| {{small|[[Professional wrestling match types#Container-based variations|Casket match]]}}&lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
| [[23]]
| 2007
| [[ಬಟಿಸ್ಟಾ]]
| {{small|For the [[World Heavyweight Championship (WWE)|World Heavyweight Championship]]}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=WrestleMania 23|work=Pro Wrestling History|url=http://www.prowrestlinghistory.com/supercards/usa/wwf/mania.html#23|accessdate=2007-12-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[XXIV]]
| 2008
| [[ಎಡ್ಜ್‌]]
| {{small|For the World Heavyweight Championship}}&lt;ref name=&quot;NoWayOut08&quot;/&gt;
|-
| [[XXV]]
| 2009
| [[ಶಾನ್ ಮೈಕಲ್ಸ್]]
|-
| [[XXVI]]
| 2010
| [[ಶಾನ್ ಮೈಕಲ್ಸ್]]
| &lt;ref name=&quot;legacy&quot;/&gt;
|-
|}
{{col-end}}

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist|2}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category|Mark Calaway|The Undertaker}}
* [http://www.wwe.com/superstars/smackdown/undertaker/ WWE ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವರ್ಣನೆ ]
* {{imdb name|id=0130587|name=Mark Calaway}}
* [http://www.onlineworldofwrestling.com/profiles/u/undertaker.html ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಕುಸ್ತಿಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ದಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್]
* [http://prowrestling.wikia.com/wiki/Personas_of_The_Undertaker ರೆಸ್ಲಿಂಗ್‌ ವಿಕಿಯಾ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕರ್‌ರ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು ]

{{Persondata
|NAME= Mark Calaway
|ALTERNATIVE NAMES=The Undertaker
|SHORT DESCRIPTION=Professional wrestler
|DATE OF BIRTH=March 24, 1965
|PLACE OF BIRTH= [[Houston|Houston, Texas]]
|DATE OF DEATH=
|PLACE OF DEATH=
}}
{{DEFAULTSORT:Undertaker, The}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:1965ರ ಜನನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ ಜನ]]
[[ವರ್ಗ:೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ ಜನ]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಲಾಂಗ್ ಬೀಚ್ ಅಲುಮ್ನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]]</text>
      <sha1>o63agc3g4t60f6oabfhm99a24txlbce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿಎಂಡಬ್ಲ್ಯೂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22460</id>
    <revision>
      <id>1373004</id>
      <parentid>1355640</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T07:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112373" sha1="1rmu9jfai513k0n2p3k5gngmupx23se" xml:space="preserve">{{Dablink|This article refers to the German automobile and motorcycle manufacturer. For all other uses see [[BMW (disambiguation)]]}}
{{Infobox company
|company_name      = Bayerische Motoren Werke (BMW) AG
|company_logo      = [[ಚಿತ್ರ:Former BMW logo.svg|160px]]
|company_type      = [[Aktiengesellschaft]] ({{FWB|BMW}})
|foundation        = ೧೯೧೬
|founder           = [[Franz Josef Popp]]
|location_city     = [[Munich]]
|location_country  = [[ಜರ್ಮನಿ]] 
|key_people        = [[Norbert Reithofer]] &lt;small&gt;([[chief executive officer|CEO]]&lt;ref&gt;[http://www.finanznachrichten.de/nachrichten-2006-07/6725645-bmw-to-appoint-production-head-reithofer-as-new-ceo-tomorrow-sources-020.htm BMW to appoint production head Reithofer as new CEO tomorrow]&lt;/ref&gt; and [[Chairman]] of Board of Management)&lt;/small&gt; &lt;br /&gt; Joachim Milberg &lt;small&gt;([[Chair (official)|Chairman]] of [[Supervisory Board]])&lt;/small&gt;
|industry          = [[Automotive industry]]
|products          = [[Automobile]]s, [[motorcycle]]s, [[bicycle]]s
|revenue           = [[Euro|€]]೫೩.೨೦ billion &lt;small&gt;(೨೦೦೮)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;AR2008&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bmwgroup.com/annualreport2008/_downloads/BMW_Group_2008.pdf|format=PDF|title=Annual Report 2008|accessdate=2009-06-11|publisher=BMW Group|archive-date=2010-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106081431/http://www.bmwgroup.com/annualreport2008/_downloads/BMW_Group_2008.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|operating_income  = {{profit}} €೯೨೧ million &lt;small&gt;(೨೦೦೮)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;AR2008&quot; /&gt;
|net_income        = {{profit}} €೩೨೪ million &lt;small&gt;(೨೦೦೮)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;AR2008&quot; /&gt;
|num_employees     = ೧೦೦,೦೪೦ &lt;small&gt;(೨೦೦೮)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;AR2008&quot; /&gt;
|subsid            = [[Rolls-Royce Motor Cars]]
|divisions         = 
|homepage          = [http://www.bmw.com/ bmw.com]
|intl              = yes
}}
{{audio-nohelp|Bayerische Motoren Werke Aktiengesellschaft.ogg|'''Bayerische Motoren Werke AG'''}} ('''BMW''' )({{lang-en|Bavarian Motor Works}})೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ &lt;ref&gt;https://www.google.co.in/search?q=establishment+of+bmw&amp;oq=establishment+of+BM&amp;aqs=chrome.2.69i57j0l3.15258j0j7&amp;client=ms-android-lenovo&amp;sourceid=chrome-mobile&amp;ie=UTF-8&lt;/ref&gt; ಜರ್ಮನಿಯ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್(=ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ)‌, ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನ್‌ ತಯಾರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ. BMW [[MINI]] ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಕಾರುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು [[ರೋಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌ ಮೋಟರ್‌ ಕಾರ್ಸ್‌|ರೋಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌ ಮೋಟರ್‌ ಕಾರ್ಸ್‌ನ]] ಮಾತೃ ಸಂಸ್ಥೆ. 
BMW ತನ್ನ ಸಮರ್ಥ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದಲೂ, ವಿಲಾಸೀ ವೈಭವದಿಂದಲೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.
== ಸಂಸ್ಥೆಯ ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:BMW-HQ.jpg|thumb|right|ಜರ್ಮನಿಯ ಮುನಿಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ BMW ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿ]]
{{Main|History of BMW}}
ಒಂದನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ನಂತರ [[ವರ್ಸೈಲ್ಸ್‌ ಅರ್ಮಿಸ್ಟೈಸ್‌ ಟ್ರೀಟಿ (=ವರ್ಸೈಲ್ಸ್‌ ಕದನ ವಿರಾಮ ಒಪ್ಪಂದ)|ವರ್ಸೈಲ್ಸ್‌ ಅರ್ಮಿಸ್ಟೈಸ್‌ ಟ್ರೀಟಿ (=ವರ್ಸೈಲ್ಸ್‌ ಕದನ ವಿರಾಮ ಒಪ್ಪಂದ)ದ]] ನಿಯಮಗಳಿಂದಾಗಿ  ವಿಮಾನ (ಎಂಜಿನ್‌) ಉತ್ಪಾದನೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ  BMW ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pilotenschule.ch/geschichte.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070528021613/http://www.pilotenschule.ch/geschichte.htm |archivedate=2007-05-28 |title= Fliegerschule St.Gallen - history|accessdate=2008-08-24 |language=German }}&lt;/ref&gt; ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕ್ರಮೇಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ [[ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌]] ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=8XEV3HRlBZ4C|title=BMW Motorcycles|author=Darwin Holmstrom, Brian J. Nelson|isbn=076031098X|publisher=MotorBooks/MBI Publishing Company|year=2002|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120064425/http://books.google.com.au/books?id=8XEV3HRlBZ4C|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ೧೯೨೮-೨೯ರಲ್ಲಿ ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿತು.
BMW ವೃತ್ತಾಕಾರದ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ BMW ಲಾಂಛನ ಅಥವಾ ದುಂಡುಬಿಲ್ಲೆಯು ವಿಮಾನ ಪ್ರೋಪೆಲರ್‌ನ ಚಲನೆಯ ಮಾದರಿಯಂತೆ ರಚಿಸಿತು. ಇದು ನೀಲಿ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ವಿಮಾನದ ಬಿಳಿ ರೆಕ್ಕೆಯ ದ್ಯೋತಕ.   ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ ೧೯೨೯ರಲ್ಲಿ BMW ತನ್ನ  ಲಾಂಛನ ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://jeff.dean.home.att.net/roundel-myth.pdf |format=PDF |title=The Origin of the BMW Logo: Fact and Fiction |date= |accessdate=1 August 2009 |author=Dr. Florian Triebel |work=Mobile Tradition live / Issue 01.2005 |archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090928181810/http://jeff.dean.home.att.net/roundel-myth.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Uniquely BMW|volume= 1|year=2006|publisher=BMW North America}}&lt;/ref&gt; BMW ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ರಾಪ್‌ ಮೋಟರೆನ್ವೆರ್ಕ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಲಾಂಛನವು ವಿಕಸನಗೊಂಡು, BMW ಲಾಂಛನವನ್ನು ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಈ ದುಂಡುಬಿಲ್ಲೆಯಾಕಾರದ BMW ಲಾಂಛನವು [[ಬವರಿಯಾ]] ದೇಶದ ಬಾವುಟದ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹಿಮ್ಮೊಗವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಕಾಣಿಸುವ ವರ್ಣ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು.
BMWನ ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ವಿಮಾನ ಎಂಜಿನ್‌ BMW IIIa ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ೧೯೧೮ರ ದ್ರವದ ಮೂಲಕ ತಂಪುಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ (cooled) ಆರು ಪಿಸ್ಟನ್‌ಗಳನ್ನೂ   ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದ ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿನ ದಕ್ಷತೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2008}} ೧೯೩೦ನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ ಸೇನೆಯ ಶಸ್ತ್ರ ವರ್ಧನೆಗಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜರ್ಮನಿಯ ವಾಯುಪಡೆ ಲಫ್ಟ್‌ವಫ್ಫೆಗಾಗಿ ವಿಮಾನ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. [[BMW 132]] ಮತ್ತು [[BMW 801]] ಗಾಳಿಯಿಂದ  ತಂಪಾಗಬಲ್ಲಂಥ [[ರೇಡಿಯಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಹೀನ್‌ಕೆಲ್‌ ಹೆ 162]] ''ಸಲಮಂದರ್‌''  &quot;ತುರ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಮಾನ&quot;ದ ಚಿಕ್ಕ, ೧೯೪೪-೪೫-ಅವಧಿಯ ಜೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದ ಮೊದಲ [[BMW 003]] [[ಅಕ್ಷೀಯ-ಚಲನೆಯ]] [[ಟರ್ಬೊಜೆಟ್‍]] ಎಂಜಿನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ [[WWII]] ಎಂಜಿನ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಜೆಟ್‌ ಫೈಟರ್‌ ವಿಮಾನ  Messerschmitt Me ೨೬೨ರ, A-೧b ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ BMW ೦೦೩ ಜೆಟ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ BMW ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಲು ವಿಫಲವಾದವು.&lt;ref&gt;https://www.google.co.in/search?q=bmw+engine&amp;oq=bmw+en&amp;aqs=chrome.1.69i57j0l3.4038j0j7&amp;client=ms-android-lenovo&amp;sourceid=chrome-mobile&amp;ie=UTF-8&lt;/ref&gt; ಇದು Junkers ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವರೆಗೆ, ಜೆಟ್‌ ಫೈಟರ್‌ ವಿಮಾನ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Citation |url=https://books.google.com/books?id=dSLBdP22fq0C&amp;pg=PA31 |title=The Jet Race and the Second World War |first=Sterling Michael |last=Pavelec |publisher=Greenwood Publishing Group |year=007 |isbn=0275993558, 9780275993559}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Radinger |first=Will |first2= Walter |last2=Schick. |title=Me262 (in German) |location=Berlin |publisher=Avantic Verlag GmbH |year=1996 |isbn=3-925505-21-0 |page=23 }}&lt;/ref&gt;
೧೯೫೯ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ BMW ಅಟೋಮೋಟೀವ್‌ ವಿಭಾಗವು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;https://www.google.co.in/search?q=bmw+automotive+careers&amp;oq=bmw+automotive&amp;aqs=chrome.1.69i57j0l3.12435j0j7&amp;client=ms-android-lenovo&amp;sourceid=chrome-mobile&amp;ie=UTF-8&lt;/ref&gt; ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೇ ಎನ್ನುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಷೇರುದಾರರ ಸಭೆಯು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದೆ ವಿಮಾನ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜರ್ಮನಿಯ Messerschmitt ಮತ್ತು Heinkelನಂಥ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾರು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ BMW, ನಂತರ ಆಟೋಮೋಟಿವ್‌ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಇಟಲಿಯ ಇಸೊ ಇಸೆಟ್ಟಾವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಆ ಚಿಕ್ಕ ಕಾರುಗಳಿಗೆ BMW ತನ್ನ ಸುಧಾರಿತ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ  ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಪುನಃ ಲಾಭದತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಲು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ೧೯೫೯ರಿಂದ BMW ಅಕ್ಟೀಂಗೆಸೆಲ್‌ಶಾಫ್ಟ್‌ದ ಬಹುಪಾಲು ಷೇರುಗಳು ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ ಸಮೂಹದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ೪೬%ನಷ್ಟು ಷೇರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉಳಿದ ಷೇರು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿತ್ತು.
೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸ]] ಸ್ಟುಡಿಯೊ [[ಡಿಸೈನ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌USA|ಡಿಸೈನ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌USAನ]] ಬಹುಭಾಗದ ಷೇರನ್ನು BMW ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನಂತರ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ BMW ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ರೋವರ್ ಸಮೂಹ|ರೋವರ್ ಸಮೂಹವನ್ನು]]&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com.au/books?id=KdbY5QkQ64cC|title=Corporate Cultures And Global Brands|author=Albrecht Rothacher|year=2004|publisher=World Scientific|isbn=9812388567|pages=239}}&lt;/ref&gt; ಖರೀದಿಸಿತು (ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ರೋವರ್‌]], [[ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೋವರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೊರಿಸ್‌|ಮೊರಿಸ್‌ದಂತಹ]] ಈಗ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹಕ್ಕಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ [[MG]] ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು), ಮತ್ತು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಸಿತು. ವರ್ಷ ೨೦೦೦ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ರೋವರ್‌ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ BMW ಸಂಸ್ಥೆಯು ರೋವರ್ ಸಮೂಹವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. MG ಮತ್ತು ರೋವರ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು [[MG ರೋವರ್‌]] ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಹಾಗೇಯೆ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೋವರ್‌ ಅನ್ನು [[ಫೋರ್ಡ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಖರೀದಿಸಿತು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಹೊಸ [[MINI|MINIಯನ್ನು]] ತಯಾರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು BMW ತನ್ನಲ್ಲೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
ಸುಮಾರು ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ೨೦೦೯ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ [[ಕ್ರಿಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಗಲ್‌]] ತಾನು BMW ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹೊರನಡೆಯುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ [[ಅಡ್ರೀಯನ್‌ ವಾನ್‌ ಹೂಯ್ಡೊಂಕ್‌]] ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಇವರು ಬ್ಯಾಂಗಲ್‌ರ ಬಲಗೈ ಬಂಟರಾಗಿ ದುಡಿದಿದ್ದರು.  ೨೦೦೨ರ ಸರಣಿ-೭  ಮತ್ತು ೨೦೦೨ರ Z೪ನಂತಹ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಗಲ್‌ ಖ್ಯಾತರು (ಅಥವಾ ಕುಖ್ಯಾತರು)ಆಗಿದ್ದರು.  ೨೦೦೭ರ ಜುಲೈಯಲ್ಲಿ, ತಯಾರಿಕಾ ಹಕ್ಕುಗಳು [[ಹಸ್‌ಕ್ವಾರ್ನಾ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್ಸ್‌]] ಅನ್ನು ವರದಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ ೯೩ ದಶಲಕ್ಷ ಯುರೊಗಳಿಗೆ BMW ಖರೀದಿಸಿತು. BMW ಮೋಟರ್‌ರಾಡ್‌ ಹಸ್‌ಕ್ವಾರ್ನಾ ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕಲ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉದ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ವರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
=== ನಾಜಿ ಸಂಪರ್ಕ ===
ಯುದ್ಧವಾಗಿ ೧೫ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ನಂತರ BMWಯ ಬಹುಪಾಲು ಷೇರನ್ನು [[ಗುಂದರ್ ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌|ಗುಂದರ್ ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ರ]] ಕುಟುಂಬವು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೩೩ರಿಂದ ಗುಂದರ್ ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ [[ನಾಜಿ]] ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಲರ್‌ ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ರನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪದವಿಯನ್ನು ನಾಜಿ ಯುದ್ಧ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ನಾಜಿ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಯುದ್ಧೋಪರಕಣ, ಬಂದೂಕುಗಳು, ಫಿರಂಗಿ ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿದಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೆರೆ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿರುವ]] ಗುಲಾಮರನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;businessweek.com&quot;&gt;[http://www.businessweek.com/globalbiz/content/oct2007/gb20071010_765240.htm BMW'ಸ್‌ ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಫೇಸಸ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ನಾಜಿ ಪಾಸ್ಟ್‌]&lt;/ref&gt; ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ರ ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಮಗ್ದಾ. ನಂತರ ಮಗ್ದಾ ನಾಜಿ ಪ್ರಚಾರಕ  ಮುಖಂಡ [[ಜೋಸೆಫ್‌ ಜೀಯೊಬಲ್ಸ್‌|ಜೋಸೆಫ್‌ ಜೀಯೊಬಲ್ಸ್‌ರನ್ನು]] ಮದುವೆಯಾದರು.&lt;ref&gt;[http://www.independent.co.uk/news/world/europe/the-gigolo-the-german-heiress-and-a-1636m-revenge-for-her-nazi-legacy-986855.html ಜರ್ಮನಿಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಣಿ ಗಿಗೊಲೊ ಮತ್ತು ಅವರ ನಾಜಿ ಆಸ್ತಿಗಾಗಿ £6m ಪ್ರತೀಕಾರ]&lt;/ref&gt;
ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಿಂದಲೂ ಸಹ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು ಎಂದು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್‌ TVಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ಬಿಂಬಿಸಿದೆ. ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ BMW ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ರ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ಟೀಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅದರ ಸಮರ ಸಮಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;businessweek.com&quot;/&gt; ನಾಜಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಜರ್ಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವು ಹೊಂದಿತ್ತೆನ್ನಲಾದ ನಾಜಿ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜಯೊಂದಕ್ಕೆ  ನಿಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದೆಂದು ಪಣ ತೊಡುವ ಮೂಲಕ ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ ಕುಟುಂಬವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7035485.stm ] ನಾಜಿ-ಯುಗದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸುವ ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್ಸ್‌ ಕೊಂಡಿಗಳು&lt;/ref&gt;
ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಹಿಂದಿನ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ]] ಕಾರ್ಲ್‌ ಅಡೊಲ್ಫ್‌ ಸೋರೆನ್‌ಸೆನ್‌ರಿಗೆ (b. ca. ೧೯೨೭) ಕ್ವಾಂಡ್ಟ್‌ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಸಂಭನೀಯ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಯಿರಿ ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಸಹ ತುಂಬಾ ತಡವಾಯಿತೆಂದು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಪುನಃ ಪುನಃ ಅವರು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಗಂಡಾಂತರಕಾರೀ ರಸಾಯನಿಕಗಳ ದುಃಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಎದೆಯೊಡ್ಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ೧೭ ವರ್ಷದ ಬಾಲಕ ಕಾರ್ಲ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ೩೯ ಮಂದಿಯ ನಿಗ್ರಹ ದಳವನ್ನು  ಜರ್ಮನಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.ಇಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ದುಡಿದ ಈ ತಂಡದ ಅನೇಕರು ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೀಡಾದರು, ಕೇವಲ ನಾಲ್ವರು ಮಾತ್ರ ಬದುಕುಳಿದರು(೨೦೦೯ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶದಂತೆ).&lt;ref&gt;{{cite web|author=Af Peter Suppli Benson Lørdag den 9. maj 2009, 20:45 |url=http://www.berlingske.dk/article/20090509/danmark/705090081/ |title=BMW brugte danske tvangsarbejdere - Danmark |work=[[Berlingske Tidende]] |language=Danish |date= |accessdate=2009-05-10}}&lt;/ref&gt;
== ಉತ್ಪಾದನೆ ==
೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ, ತಯಾರಾದ ಚತುಷ್ಚಕ್ರ ವಾಹನದ ಸಂಖ್ಯೆ ೧,೩೬೬,೮೩೮;ಇದು ೫ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿತವಾದುದರ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://oica.net/wp-content/uploads/2007/07/bmw.pdf |title=ವಿಶ್ವದ ಮೋಟರ್‌ ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನೆ, OICA ವರದಿಗಾರರ ಸಮೀಕ್ಷೆ |access-date=2010-02-04 |archive-date=2010-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612040841/http://oica.net/wp-content/uploads/2007/07/bmw.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ದೇಶ
!ಉತ್ಪಾದಕರು
!ಕಾರುಗಳು (೨೦೦೬)
!ಮಾದರಿಗಳು
|-
| ಜರ್ಮನಿ
| BMW
| ೯೦೫,೦೫೭
| ಇತರೆ:
|-
| ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್
| [[Mini]]
| ೧೮೭,೪೫೪
| ಎಲ್ಲಾ ಮಿನಿಗಳು
|-
| 
| [[ರೋಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌]]
| ೬೭
| ಎಲ್ಲಾ ರೋಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌
|-
| ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ
| BMW
| ೧೧೪,೩೦೬
| BMW X೩
|-
| ಯುಎಸ್‍ಎ
| BMW
| ೧೦೫,೧೭೨
| BMW X೫, X೬
|-
| ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ
| BMW
| ೫೪,೭೮೨
| BMW ಸರಣಿ-೩
|-
| '''ಒಟ್ಟು''' 
| 
| ೧,೩೬೬,೮೩೮
| 
|}
== ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್ಸ್‌ ==
{{Unreferenced section|date=June 2008}}
{{See also|BMW Motorrad|History of BMW motorcycles}}
[[ಚಿತ್ರ:R32-pn.jpg|thumb|right|ದಿ R32.ಮೊದಲ BMW ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌]]
ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ BMW [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ]] ನಂತರ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ [[BMW ಮೋಟರ್‌ರಾಡ್‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಲಿಯೊಸ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ಲಿಂಕ್‌ ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ, ೧೯೨೩ರಲ್ಲಿ &quot;[[R32]]&quot; ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ &quot;[[ಬಾಕ್ಸರ್‌]]&quot; ಜಂಟಿ ಎಂಜಿನ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಎಂಜಿನ್‌ ಯಂತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಗಾಳಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮುಂಚಾಚಿದ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಏಕ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ (ಇದು ಮೂಲತಃ ಅದೇ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ), ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಮೊದಲು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಭಿನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಹಲವು BMW ವಾಹನಗಳನ್ನು ಇದೇ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುವುದು. ಇದನ್ನು [[R ಸರಣಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:R35-roundel.jpg|thumb|left|1939ರಲ್ಲಿ BMW ರೌಂಡೆಲ್‌(=ದುಂಡುಬಿಲ್ಲೆ)]]ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, BMW [[ಸೈಡ್‌ಕಾರ್‍‌]] (=ವಿಹಾರದ ವಾಹನ) ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ   [[BMW R75]] ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ಇದು [[ಜೂಂದಪ್‌]] KS೭೫೦ಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪಡಿಯಚ್ಚು. ಇದರ ಸೈಡ್‌ಕಾರ್‌ ಚಕ್ರಗನ್ನೂ ಮೋಟರ್‌ ನೆರವಿನ ಚಾಲನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ವಿಧದಲ್ಲಿ [[ಜೀಪ್‌|ಜೀಪ್‌ನ]] [[ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ|ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು]] ಹೋಲುವ ಈ ವಾಹನವು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.
೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ [[K ಸರಣಿ|K ಸರಣಿಯು]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಶಾಫ್ಟ್‌ (=ಚಾಲಕ ದಂಡವನ್ನುರುಳಿಸಿ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಬಲ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದು) ನೆರವಿನ ಚಾಲನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ನೀರಿನಿಂದ ತಂಪುಗೊಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನಿಂದ ಹಿಂದಿನವರೆಗೂ ಒಂದೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ, BMW ಏಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಂತರ ಎರಡು [[ರೋಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆದ್ಯಂತ ರಹಿತ ಸರಪಳಿ ಚಾಲಿತವಾದ [[F]] ಮತ್ತು [[G]] ಸರಣಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.
೧೯೯೦ ದಶಕದ ಮೊದಲು, BMW [[ಏರ್‌ಹೆಡ್‌]] ಬಾಕ್ಸರ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿತು. ಈ ಮಾದರಿಯು [[ಆಯಿಲ್‌ಹೆಡ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಆಯಿಲ್‌ಹೆಡ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಪ್ರತಿ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗೆ ಎರಡು ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌ಪ್ಲಗ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ [[R1150GS|R1150GSನ]] ೮೫ hp (೬೩ kW) ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ೧೧೭೦ ccಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು [[R1200GS|R1200GSಗೆ]] ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಿದ ೧೦೦ hp (೭೫ kW) ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಮತೋಲನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಅಂತರ್ನಿರ್ಮಿತ ಶಾಫ್ಟ್‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದರು. ಆಯಿಲ್‌ಹೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಹೆಕ್ಸ್‌ಹೆಡ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ಶಕ್ತಿಯುತ ವಿವಿಧ ರೂಪಾಂತರಗಳು R೧೧೦೦S ಮತ್ತು R೧೨೦೦Sನಲ್ಲಿ {{Convert|98|hp|kW|0|abbr=on}} {{Convert|122|hp|kW|0|abbr=on}} ಲಭ್ಯವಿದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:K1200gt600.jpg|thumb|right|BMW K1200GT]]
೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ BMW ಹೊಸ K೧೨೦೦S ಕ್ರೀಡಾ ಬೈಕ್‌ನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು BMW ತಯಾರಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೈಕ್ ಆಗಿದೆ. ಇದರ ಎಂಜಿನ್‌ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿದ್ದು (ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ F೧ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಘಟಕ ಸೇರಿ ರಚಿಸಿದ ಎಂಜಿನ್‌{{Convert|167|hp|kW|0|abbr=on}} ಆಗಿದೆ), ಹಿಂದಿನ K ಮಾದರಿಗಳಿಗಿಂತ ಹಗುರವಾಗಿದೆ. [[ಹೊಂಡಾ]], [[ಕವಾಸಕಿ]], [[ಯಮಾಹಾ]] ಮತ್ತು [[ಸುಜುಕಿ|ಸುಜುಕಿಯಂತಹ]] ಕ್ರೀಡಾ ಯಂತ್ರ ತಯಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಇದು BMW ಮಾಡಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನ. ಮುಂದಿನ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಅಕ್ಷಾಧಾರ (ಅಕ್ಷಾಧಾರ) ಮತ್ತು BMW ಡ್ಯುಯೊಲವರ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಹೋಸಾಕ್‌ ಮಾದರಿಯ ಮುಂದಿನ ಫೋರ್ಕ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ BMW ಹಲವಾರು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಆಗಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅಪೂರ್ವ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು BMW ನಡೆಸಿತು.  
೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ BMW ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಂಟಿ-ಲಾಕ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳನ್ನು(=ಬ್ರೇಕ್‌ ಹಾಕದೇ ವಾಹನ ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ)]] ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಆಂಟಿ-ಲಾಕ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ BMW ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ [[ಆಯ ತಪ್ಪದಂತೆ ಸ್ಥಿರತೆ ಯಂತ್ರಿಸುವ]] ಮತ್ತು ಜಾರಿಕೆ ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.
ಒಂದರೊಳಕ್ಕೊಂದನ್ನು ತೂರಿಸುವಂಥ ಮುಂದಿನ ಅಕ್ಷಾಧಾರವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ BMW ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ನ ಅಕ್ಷಾಧಾರದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಹೊಸತನವನ್ನು ಇತರ ತಯಾರಕರು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತಂದಿದೆ. ಅವರು ನಂತರ [[ಎರ್ಲ್ಸ್‌ ಫೋರ್ಕ್‌]], ತೂಗಾಡುವ ಫೋರ್ಕ್‌ನಿಂದ (೧೯೫೫ಯಿಂದ ೧೯೬೯ವರೆಗೆ) ಮುಂದಿನ ಅಕ್ಷಾಧಾರ ಮಾದರಿಗೆ  ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಬಹುಪಾಲು  ಆಧುನಿಕ BMWಗಳು ಸೂಕ್ತವಾದ ಹಿಂದಿನ ಸ್ವಿಂಗಾರ್ಮ್‌, ಹಿಂದೆ ಒಂದೇ ಕಡೆ ಸ್ವಿಂಗಾರ್ಮ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು (ಸಾಮಾನ್ಯ ತೂಗಾಡುವ ಫೋರ್ಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾಗಿ ಇದನ್ನು [[ತೂಗಾಡುವ ಕೈ]] ಎಂದು ಕರೆಯುವರು).
ಕೆಲವು BMWಗಳು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಮೊದಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮುಂದಿನ ಅಕ್ಷಾಧಾರ ವಿನ್ಯಾಸ ಟೆಲಿಲಿವರ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದವು. ಅರ್ಲ್ಸ್‌ ಫೋರ್ಕ್‌ನಂತೆ, ಟೆಲಿಲಿವರ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ ಹಾಕುವಾಗ ವೇಗದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.
==ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರ(=ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌)==
{{Main|List of BMW vehicles}}
=== ನ್ಯೂ ಕ್ಲಾಸ್‌ ===
{{Main|BMW New Class}}
''ನ್ಯೂ ಕ್ಲಾಸ್‌''  (ಜರ್ಮನ್‌: ''ನ್ಯೂ ಕ್ಲಾಸೆ'' ) [[ಸೆಡಾನ್‌ಗಳು (=ನಾಲ್ವರು ಕೂಡಬಹುದಾದ ಮುಚ್ಚಿಗೆ ವಾಹನ)]] ಮತ್ತು ಕೂಪೆಗಳು (=ಇಬ್ಬರು ಕೂಡಬಹುದಾದ ಮುಚ್ಚಿಗೆ ವಾಹನ) ಎರಡರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ  ೧೫೦೦ ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಇದು, ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ೨೦೦೨ರ ಮಾದರಿಯವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.  [[ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಕ್ಷಾಧಾರ, ಮುಂದೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಫೆರ್ಸನ್‌ ಸ್ಟ್ರಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂಥ ನಾಲ್ಕು-ಸಿಲಿಂಡರ್‌|ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಕ್ಷಾಧಾರ]], ಮುಂದೆ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಫೆರ್ಸನ್‌ ಸ್ಟ್ರಟ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂಥ ನಾಲ್ಕು-ಸಿಲಿಂಡರ್‌]]  [[M10]] ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಮಾದರಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು BMW ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲಿನ ಸೆಡಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಬಾಗಿಲಿನ ಕೂಪೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನ್ಯೂ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಸರಣಿಯು, ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ''೦೨ ಸರಣಿ''  ೧೬೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೨ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಎರಡು ಬಾಗಿಲಿನ ಕ್ರೀಡಾ ಸೆಡಾನ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.
ಪವರ್‌ಟ್ರೈನ್‌ ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಯಾವುದೇ ಚಿಕ್ಕ ಕಾರುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು,ಈ ಕ್ರೀಡಾ ವಾಹನಗಳು, ವಾಹನೋತ್ಸಾಹಿಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು BMW ಒಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹೆಸರಾಂತ BMW [[ಸರಣಿ 3|ಸರಣಿ 3ರ]] ಹಿಂದಿನ ಮಾದರಿಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರುಗಳ ಯಶಸ್ಸು ಕಾರು ತಯಾರಕರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆವ ಮೂಲಕ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭವಿಷ್ಯ ಗಟ್ಟಿಗೊಂಡಿತು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ &quot;೦&quot;ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ನಾಲ್ಕು ಬಾಗಿಲಿನ ನ್ಯೂ ಕ್ಲಾಸ್‌ ಸರಣಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯದಾದ BMW ಸರಣಿ 5 ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ದುಬಾರಿ ೨೦೦೦C ಮತ್ತು ೨೦೦೦CS ಕೂಪೆಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು, ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ೨೮೦೦CS ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ[[ಆರು-ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳನ್ನುಳ್ಳ]] [[BMW E9]] ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು.   ಎರಡು ಬಾಗಿಲಿನ ೧೬೦೦ ಕಾರಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ೨೦೦೨ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ೩೨೦i ಆಕ್ರಮಿಸಿತು.
=== ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾದರಿಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:BMW E90.JPG|thumb|BMW ಸರಣಿ 3(E90)]]
೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಸರಣಿ 1|ಸರಣಿ 1ಯನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು BMWನ ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಕಾರು ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೂಪೆ/ಕನ್ವರ್ಟಿಬಲ್‌ (E೮೨/E೮೮) ಮತ್ತು ಜಾರುಬಾಗಿಲು (E೮೧/E೮೭) ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ [[ದುಬಾರಿ ಕಾರು]] ಆಗಿರುವ [[ಸರಣಿ-3]] ಅನ್ನು [[ಮಾದರಿ ರಚನೆಯಾದ ವರ್ಷ]] ೧೯೭೫ರಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಐದನೇ ಪೀಳಿಗೆಯ  ([[E90]]) ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ; ಕ್ರೀಡಾ ಸೆಡಾನ್‌ (E೯೦), ಸ್ಟೇಶನ್‌ ವೇಗನ್‌ (E೯೧), ಕೂಪೆ (E೯೨) ಮತ್ತು ಕನ್ವರ್ಟಿಬಲ್‌ (E೯೩) ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೊದಲನೇ ಪಿಳಿಗೆಯ ಕಾರುಗಳ ನಂತರ, ಸರಣಿ ೩ನ್ನು ಮಾನದಂಡ/ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿನಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು, ಮತ್ತು BMW ಕಾರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ನಾವಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ BMW ಕಾರುಗಳು ಅಗ್ಗದ ಕಾರಿನ ಮಾದರಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ UKಯಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಡ್‌ ಮೊಂಡಿಯೊಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗಿದೆ. ಇದು BMW ಜಾಗತಿಕ ಕಾರುಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಸರಣಿ-5]] [[ಮದ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ]] [[ದುಬಾರಿ ಕಾರು|ದುಬಾರಿ ಕಾರುಆಗಿದ್ದು]], ಸೆಡಾನ್‌ (E೬೦) ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಷನ್ ವೇಗಾನ್‌ (E೬೧) ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವುದು. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ [[ಸರಣಿ 5 ಗ್ರ್ಯಾನ್‌ ಟ್ಯುರಿಸ್ಮೊ]] (F೦೭) ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ.  ಸ್ಟೇಷನ್‌ ವೇಗಾನ್‌ ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಸ್‌ಓವರ್‌ SUV]] ನಡುವೆ ಇದು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newbmwseries.com/2009/05/bmw-5-series-gran-turismo/ |title=BMW 5-Series Gran Turismo |accessdate=2009-10-22 |work=reported by newBMWseries.com |archive-date=2011-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110714170755/http://www.newbmwseries.com/2009/05/bmw-5-series-gran-turismo/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Bmw-f01-wiki-paultan.org.jpg|thumb|BMW ಸರಣಿ 7(F01)]]
[[ಸರಣಿ 7]] [[ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ]] ಆಧಿಪತ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ BMW [[ಸೆಡಾನ್‌]] ವಾಹನ ಎನಿಸಿದೆ. [[iDrive]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾದ ಹಲವಾರು ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳನ್ನು BMW ಸರಣಿ ೭ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಜಲಜನಕವನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ದಹಿಸುವ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನ್‌ನನ್ನು ಸರಣಿ ೭ರ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಇಂಧನವನ್ನಾಗಿ ದ್ರವ ರೂಪೀ [[ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌]](=ಜಲಜನಕ)ಅನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾದ ಈ ಎಂಜಿನ್‌ ಉರಿದ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಹಬೆಯನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವುದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಪೀಳಿಗೆ ಕಾರನ್ನು (F೦೧) ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. BMWನ ಸರಣಿ ೫ರ  ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಆಧಾರವನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, [[ಸರಣಿ 6]] [[ಆರಾಮವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ]] [[ಸುಖಕರವಾದ]] ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಪೆ/ಕನ್ವರ್ಟಿಬಲ್‌ (E೬೩/E೬೪) ಕಾರು. [[Z3]], [[Z4]] (E೮೫) ಮಾದರಿಗಳ ನಂತರ ಬಂದಿರುವ ೨-ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೂಪೆ|ಕೂಪೆಯು]] ೨೦೦೨ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯ ತನಕ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:BMW X3 2.jpg|thumb|right|BMW X3 SUV (E83)]]
BMWನ ಮೊದಲ [[ಕ್ರಾಸ್‌ಒವರ್‌ SUV]] (BMW ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[SAV]] ಅಥವಾ &quot;ಕ್ರೀಡೋದ್ದೇಶದ  ವಾಹನ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ) [[X3]] (E೮೩) ಅನ್ನು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.  E೪೬/೧೬ ಸರಣಿ ೩ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು BMWನ xDrive ಎಲ್ಲಾ ಚಕ್ರಗಳೂ ಚಾಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಯುರೋಪ್‌ನ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ವಾಹನವನ್ನಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. BMW ಎಲ್ಲಾ ಚಕ್ರ ಚಾಲನೆಯ X5 (E೭೦) ಮುಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸುಖಕರ SUV (SAV) ಅನ್ನು ೨೦೦೦ರಿಂದಲೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ೪ ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ರಾಸ್‌ಒವರ್‌ SUV ಅನ್ನು BMW ೨೦೦೭ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. BMW [[X6]] ಅನ್ನು &quot;ಕ್ರೀಡೋದ್ದೇಶದ ಕೂಪೆ&quot;ಯಂತೆ (SAC) ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಮುಂಬರುವ [[X1]] ಮಾದರಿಗೂ BMW ತನ್ನ ಕ್ರೀಡೋದ್ದೇಶದ ಸರಣಿ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.
=== BMW M ಮಾದರಿಗಳು ===
{{Main|BMW M}}
[[ಚಿತ್ರ:BMW M3 E92 coupe front.jpg|thumb|BMW M3 ಕೂಪೆ (E92)]]
ಸರಣಿ ೩ರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ [[M3]] ಮಾದರಿಯು BMWಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸದಾಗಿರುವ ರೇಸ್‌ಗೆ ತಯಾರಾಗಿರುವ ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.  ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ M೩ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸ V೮-ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೭ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ೨೦೦೮ರ ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ U.S.ನಲ್ಲಿ ಕೂಪೆಯಾಗಿ (E೯೨), ನಂತರ ಕ್ಯಾಬ್ರಿಯೊಲೆಟ್‌ (E೯೩) ಮತ್ತು ಸೆಡಾನ್‌ನ (E೯೦) ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸರಣಿ ೫ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ [[M5]] ಮಾದರಿಯು E೬೦ ಸರಣಿ ೫ರ M ವಿಭಾಗದ V೧೦-ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bmw.com/com/en/newvehicles/mseries/m5/2007/_shared/pdf/m5_sedan_touring_datasheet.pdf |title=Equipment and Technical data |accessdate=2008-05-17 |format=PDF |work=BMW AG}}&lt;/ref&gt; ಡ್ರೈವ್‌ಟ್ರೈನ್‌ M೫ನ ಮಾದರಿಯದ್ದಾದ [[M6,]] ಸರಣಿ ೬ರ M ವಿಭಾಗದ ಆವೃತ್ತಿ. Z೪ M, ಅಥವಾ [[M ಕೂಪೆ]]/[[M ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌]] Z೪ನ M ವಿಭಾಗದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. [[X5M]] X೫ನ M ವಿಭಾಗದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[X6M]] X೬ನ M ವಿಭಾಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಆವೃತ್ತಿ. X೫M ಮತ್ತು X೬M ಎರಡೂ ಮಾದರಿಗಳು V೮ ಅವಳಿ ಸ್ಕ್ರೋಲ್‌ ಅವಳಿ ಟರ್ಬೊವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
== ಮೋಟರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ==
{{Unreferenced section|date=June 2008}}
{{Main|BMW in motorsport}}
[[ಚಿತ್ರ:BMW Sauber F1 Team logo.png|thumb|BMW ಸೋಬರ್‌ F1 ತಂಡದ ಲಾಂಛನ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Jacques Villeneuve Canada 2006.jpg|thumb|[47]ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ ಅನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ತಂಡವಾಗಿ  BMW   ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.]]
BMW ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ಉದಯವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡೇ ಇದೆ.
=== ''ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ'' ===
* [[ಫಾರ್ಮುಲಾ BMW]] - ಕಿರಿಯರ ರೇಸಿಂಗ್‌ [[ಫಾರ್ಮುಲಾ]] ವರ್ಗ.
* [[ಕುಂಹೊ BMW ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]] - ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ BMWಗಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುವ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ .
=== ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್ ===
* [[ಐಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ TT]]- ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಮೀಯರ್‌]] ಒಡನೆ BMW ಐಲ್‌ ಆಪ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ TT ರೇಸ್‌ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ವಿದೇಶಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು
* [[ಡಾಕರ್‌ ರ‌್ಯಾಲಿ]]- BMW ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್ಸ್‌ ಡಾಕರ್‌ ರ‌್ಯಾಲಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟು ಆರು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿತ್ತು- ೧೯೮೧, ೧೯೮೩, ೧೯೮೪, ೧೯೮೫, ೧೯೯೯, ಮತ್ತು ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ .
* [[ಸೂಪರ್‌ಬೈಕ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]]- ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ BMW ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹೊಸ ಸುಪರ್‌ಬೈಕ್‌ [[BMW S1000RR|BMW S1000RRನೊಂದಿಗೆ]] ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ರೋಡ್‌ ರೇಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಮರಳಿತ್ತು.
=== ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ ===
[[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌|ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ನಲ್ಲಿ]]  ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಇತಿಹಾಸ BMWಗೆ ಇದೆ.  BMW ಸಮರ್ಥ ಇಂಜಿನ್‌ ಹೊಂದಿದ ಕಾರುಗಳು ೨೦ ರೇಸುಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದವು.೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ BMW [[ಸೋಬರ್‌]] ತಂಡವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆಋಂಭಿಸಿತು. ೨೦೦೭ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಮಟ್ಟಿನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. BMW ಸೋಬರ್‌ F೧ ತಂಡವು [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕ್ಯುಬಿಕಾ|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕ್ಯುಬಿಕಾಚಾಲನೆ]] ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೆನಡಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ    ಯಶ ಗಳಿಸಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಂದರೆ, ೨೦೦೮ರ ಜೂನ್‌ ೮ರಲ್ಲಿ. ಈ ಕೆಳಗಿನವು  ತಂಡದ  ಸಾಧನೆಗಳು:
* ಡ್ರೈವರ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌: ೧ (೧೯೮೩)
* ಕಂಸ್ಟ್ರಕ್ಟರ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌: ೦ (ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ಥಾನ ೨೦೦೨, ೨೦೦೩, ೨೦೦೭)
* ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ ವಿನ್ಸ್‌: ೨೦
* ಪೋಡಿಯಮ್‌ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಿಕೆ: ೭೬
* ಪೋಲ್‌ ಸ್ಥಾನ: ೩೩
* ಅತಿ ವೇಗದ ಲ್ಯಾಪ್ಸ್‌: ೩೩
[[ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]], [[ಬೆನೆಟನ್‌]], [[ಬ್ರಾಬಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆರೋಸ್‌|ಆರೋಸ್‌ಗೆ]] BMW ಎಂಜಿನ್‌ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. [[ಜೆನ್ಸನ್‌ ಬಟನ್‌]], [[ಜಾನ್‌ ಪಬ್ಲೊ ಮೊಂಟೊಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ ವೆಟ್ಟೆಲ್‌]] BMWಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಚಾಲಕರು.
೨೦೦೯ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ತಂಡವನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ BMW ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/8173865.stm | publisher= BBC News | date= 29 July 2009 | accessdate= 29 July 2009 | title= 
BMW to quit F1 at end of season
}}&lt;/ref&gt;
=== ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರು ===
* [[ಲೆ ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌ 24 ಅವರ್ಸ್‌]] - ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ [[BMW V12 LMR]] ಕಾರಿನೊಂದಿಗೆ ಲೆ ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ BMW ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ಹಾಗೇಯೆ [[1995 ಆವೃತ್ತಿ|1995 ಆವೃತ್ತಿಯ]] BMW-ಎಂಜಿನ್‌ ಹೊಂದಿದ [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಲೇರನ್‌ F1 GTR]] ರೇಸ್‌ ಕಾರಿನೊಂದಿಗೆ ಕೊಕುಸೈ ಕೈಹತ್ಸು ರೇಸಿಂಗ್‌ ತಂಡವು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.
* [[ನೂರ್ಬರ್‌ಗ್ರಿಂಗ್‌]] - BMW [[24 ಅವರ್ಸ್‌ ನರ್ಬರ್‌ಗ್ರಿಂಗ್‌]] ಅನ್ನು ೧೮ ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿತ್ತು ಮತ್ತು [[1000 ಕಿ.ಮೀನ ನೂರ್ಬರ್‌ಗ್ರಿಂಗ್‌]] ಅನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ (೧೯೭೬ ಮತ್ತು ೧೯೮೧) ಗೆದ್ದಿತ್ತು.
* [[24 ಅವರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡೇಟೋನಾ-]] BMW ಒಂದು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿತ್ತು (೧೯೭೬)
* [[ಸ್ಪಾ 24 ಅವರ್ಸ್-‌]] BMW ೨೧ ಬಾರಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು.
* ಮ್ಯಾಕ್‌ಲೇರನ್‌ F೧ GTR  - BMW ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ  ೧೯೯೦ ದಶಕದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ GT ರೇಸಿಂಗ್‌ ಕಾರ್‌ ಆಗಿತ್ತು. ೧೯೯೫ ಮತ್ತು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ BMW [[BPR ಗ್ಲೋಬಲ್‌ GT ಸರಣಿ]] ಮತ್ತು [[1995|1995ರಲ್ಲಿ]] [[24 ಅವರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲೆ ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌]] ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು.
=== ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರುಗಳು ===
ಪ್ರವಾಸಿ ಕಾರು ರೇಸಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ BMWಗೆ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ಸು ದಾಖಲಿಸಿದೆ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.
* [[ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಟೂರಿಂಗ್ ಕಾರ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]] (ETCC) - ೧೯೬೮ರಿಂದ BMW ಹಲವು ತಯಾರಕರ ಮತ್ತು ತಂಡದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ೨೪ ಚಾಲಕರ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌{{Citation needed|date=July 2008}}ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.
* [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟೂರಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]] (WTCC) - BMW ಚಾಲಕರ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಅನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ, ಅಂದರೆ ([[1987]], [[2005]], [[2006]] ಮತ್ತು [[2007]]) ಹಾಗೂ ತಯಾರಕರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು (೨೦೦೫–೨೦೦೭) ಮೂರು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿತು.
* DTM ([[ಡಾಶ್‌ ಟೂರ್‌ವೇಗನ್‌ ಮಿಯಿಸ್ಟರ್‌ಷೆಫ್ಟ್‌]]) - BMW ಕಾರುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವ DTM ಚಾಲಕರ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದವರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವರು  BMW ಕಾರುಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು:
** ೧೯೮೯: [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ರವಾಗ್ಲಿಯಾ]], BMW M೩
** ೧೯೮೭: [[ಎರಿಕ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ಪೋಲೆ]], BMW M೩
* ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ [[ಹರಾಲ್ಡ್‌ ಎರ್‌ಟ್ಲ್‌|ಹರಾಲ್ಡ್‌ ಎರ್‌ಟ್ಲ್‌ರು]] [[BMW 320i]] [[ಟರ್ಬೊ]] ಕಾರಿನಲ್ಲಿ DRM ಅನ್ನು (ಡಾಶ್‌ ರೆನ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಮಿಸ್ಟರ್‌ಷೆಫ್ಟ್‌) ಗೆದ್ದರು.
* [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಟೂರಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]] (BTCC) - ೧೯೮೮, ೧೯೯೧ ೧೯೯೨ ಮತ್ತು ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ BMW ಡ್ರೈವರ್ಸ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ೧೯೯೧ ಮತ್ತು ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನುಪ್ಯಾಕ್ಚರರ್ಸ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.
* [[ಜಪಾನೀಸ್‌ ಟೂರಿಂಗ್‌ ಕಾರ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]] (JTCC) - BMW ([[ಶ್ನಿಟ್ಜರ್‌]]) ಯುರೋಪ್‌‌ನಿಂದ ಜಪಾನಿಗೆ ಬಂದು JTCC ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರು.
* [[ಮಿಲ್ಲೆ ಮಿಗ್ಲಿಯಾ]] - ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ [[328]] ಪ್ರವಾಸಿ ಕೂಪೆಗಳೊಂದಿಗೆ BMW ಮಿಲ್ಲೆ ಮಿಗ್ಲಿಯಾ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ೩೨೮ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರುಗಳು ಉತ್ತಮ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು.
=== ರ‌್ಯಾಲಿ ===
* [[RAC ರ‌್ಯಾಲಿ]] - ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ [[328 ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರು|328 ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರುಗಳು]] ಇದನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದವು.
* [[ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಡಕರ್‌ ರ‌್ಯಾಲಿ]] - BMW ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್ಸ್‌ ೬ ಬಾರಿ ಗೆಲವು ಸಾಧಿಸಿತು.
* [[ಟೂರ್‌ ಡೆ ಕೋರ್ಸ್‌]] - ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ [[BMW M3 - E30]] ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತ್ತು
== ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ದಾಖಲೆ ==
ಸಂಸ್ಥೆಯು [[U.S. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ|U.S. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] (EPA) ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಎನ್‌ವೈರ್ನಮೆಂಟಲ್‌ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. EPAಯು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರಿಸರ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. BMWನ ಸೌತ್‌ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ ಎನ್ವೈರ್ನಮೆಂಟಲ್‌ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನ ಸದಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಸರು [[ಡೌವ್‌ಜೋನ್ಸ್‌]] ಸಮರ್ಥನೀಯ ಸಮೂಹ ಸೂಚಿಕೆಯ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;ಗ್ರಾಹ್ಲ್‌, ಸಿ: “ಗ್ರೀನ್‌ ಫಿನಿಷಿಂಗ್‌”, ಪುಟ ೩೫(೪). ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ಪೈಂಟ್‌ ಆಂಡ್‌ ಪೌಡರ್‌, ೨೦೦೬&lt;/ref&gt;
ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗುವ  ದುಃಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು BMW ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈಗಿರುವ ಕಾರಿನ ಮಾದರಿಗಳ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂಬರುವ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಇಂಧನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ  ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಬಾವ ಬೀರಬಲ್ಲ  ಕಾರುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ರಚನೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ: ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ, ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಶಕ್ತಿ (ಇಂಧನ ದಹಿಸುವಿಕೆ, ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಮೋಟರ್‌ಗಳು) ಜಲಜನಕ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು.&lt;ref&gt;ಬರ್ಡ್‌, ಜೆ ಆಂಡ್‌ ವಾಕರ್‌, ಎಮ್‌: “BMW ಎ ಸಸ್ಟೈನಬಲ್‌ ಫ್ಯೂಚರ್‌? ”, ಪುಟ ೧೧. ವೈಲ್ಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ೨೦೦೫&lt;/ref&gt;
EU೫/೬ರ ಹೊಗೆ ಉಗುಳುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನ್ವಯ BMW ೪೯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೦ ಮಾದರಿಗಳು ೧೪೦ ಗ್ರಾಮ್‌/ಕಿಮೀಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ CO೨ ಅನ್ನು ಉಗುಳುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ತೆರಿಗೆ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಂದೆ ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿನ ದೇಶಗಳು ನೀಡುವ ಪರಿಸರ ಬೋನಸ್‌ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, BMW ೧೬೦ ಗ್ರಾಂ CO೨/ಕಿಮೀನ ಸರಾಸರಿಯ ಮಟ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಧ ಲೀಟರ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಇಂಧನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಇಂಧನವನ್ನು ಬಳಸಿತು.{{Citation needed|date=June 2009}} BMWಗೆ ನಿಟಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿರುವ   ಸಂಸ್ಥೆಯು{{Clarify|what are the competitors?|date=June 2009}} BMWಯ ೧೬ ಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ CO೨ ಉಗುಳುವಿಕೆ ಮಟ್ಟಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು. ಇದರ ಮಾದರಿಗಳು ೨೮ ಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಗುಳುವಿಕೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು BMWನ ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಡೀಸಲ್‌ ಉಗುಳುವಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುವುದು.{{Citation needed|date=June 2009}} ೨೦೦೬ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ರ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, BMW ಸುಮಾರು ೧೬%ನಷ್ಟು ಇಂಧನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ಆ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಇಂಧನ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ತಗ್ಗಿತು. BMW ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿನ ಇಂಜಿನ್‌ಗಳ ಕಾರ್ಯ ಕ್ಷಮತೆ ಮಿಕ್ಕ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಾಹನಗಳ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಈಗಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=June 2009}}
ಇದೇನೇ ಇರಲಿ, BMW ಕೆಲವು ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ BMW ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ ೭ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಸೋಗಿನ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ(=ಗ್ರೀನ್‌ವಾಷ್‌)]] ಎಂಬ ಆರೋಪವನ್ನೂ  BMW  ಹೊರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಜಲಜನಕ ಇಂಧನ]] ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಹೊರಹಾಕುವ ತ್ಯಾಜ್ಯಹೊಗೆಯುಗುಳುವ ಹಿಂಗೊಳವೆಯಲ್ಲಿ ಉಗುಳುವ ಹೊಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್‌ ೭ ಕಾರಿನಿಂದಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕೈಗೊಳ್ಳ ಬೇಕಾದ ತುರ್ತು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳ ಹಾದಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕೆಲವು ಟೀಕೆಗಳಿವೆ.
== ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳು ==
BMW ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ವಿತರಕರ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೈಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಬೈಕ್‌ನಿಂದ EUR ೪,೪೯೯ನ ಎಂಡ್ಯುರೊ ಬೈಕ್‌ ವರೆಗಿನ ವಿವಿಧ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬೈಸಿಕಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://shop.bmwgroup.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/WFS/Store-BMWShop-Site/en_GB/-/EUR/ViewStandardCatalog-Browse?CategoryName=LSMOBI&amp;CategoryDomainName=Store-Storefront |title=BMW Online Shop |publisher=Shop.bmwgroup.com |date=2009-03-21 |accessdate=2009-04-11 |archive-date=2012-12-17 |archive-url=https://archive.is/20121217133451/https://shop.bmwgroup.com/is-bin/INTERSHOP.enfinity/WFS/Store-BMWShop-Site/en_GB/-/EUR/ViewStandardCatalog-Browse?CategoryName=LSMOBI&amp;CategoryDomainName=Store-Storefront |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕ್ರೂಸ್‌ ಬೈಕ್ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಬೈಕ್‌ ಮಾದರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯ. 
== BMWನ ಅಶಿಷ್ಟ ಭಾಷೆ ==
'''ಬೀಮರ್‌''' , '''ಬಿಯಮರ್‌‌''' , '''ಬಿಮ್ಮರ್‌'''  ಮತ್ತು '''ಬೀ-ಎಮ್‌''' &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://catalogue.nla.gov.au/Record/3913069|title=Bee em / BMW Motorcycle Club of Victoria Inc|publisher=[[National Library of Australia]] |accessdate=2009-10-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bangkokpost.com/auto/autoreview/24915/no-toupees-allowed|title=No Toupees allowed|publisher=[[Bangkok Post]]|date=209-10-02|accessdate=2009-10-24}}&lt;/ref&gt;-ಇವು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನ ಅಶಿಷ್ಟ ಪದಗಳನ್ನು BMWನ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದು‌.&lt;ref name=&quot;Lighter1&quot;&gt;{{Citation |title=Random House Historical Dictionary of American Slang: A-G |first=Jonathan E. |last=Lighter |publisher =Random House |year=1994 |volume=1 |isbn=0394544277, 9780394544274 |pages=126–7 |quote='''Beemer''' ''n.'' &lt;nowiki&gt;[BMW + ''er'']&lt;/nowiki&gt; a BMW automobile.  Also '''Beamer.'''  '''1982''' S. Black ''Totally Awesome'' 83 BMW (&quot;Beemer&quot;).  '''1985''' ''L.A. Times'' (Apr. 13) V 4: Id much rather drive my Beemer than a truck.  '''1989''' L. Roberts ''Full Cleveland'' 39: Baby boomers... in... late-model Beemers. '''1990''' ''Hull High'' (NBC-TV): You should ee my dad's new Beemer.  '''1991''' ''Cathy'' (synd. cartoon strip) (Apr. 21): Sheila... &lt;nowiki&gt;[ground]&lt;/nowiki&gt; multi-grain snack chips crumbs into the back seat of my brand-new Beamer! '''1992''' ''Time'' (May 18) 84: Its residents tend to drive pickups or subcompacts, not Beemers or Rolles.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lighter2&quot;&gt;{{Citation |title=Random House Historical Dictionary of American Slang: A-G |first=Jonathan E. |last=Lighter |publisher =Random House |year=1994 |volume=1 |isbn=0394544277, 9780394544274 |page=159 |quote='''Bimmer''' ''n.'' &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Beemer.&lt;/span&gt;}}&lt;/ref&gt;
&quot;ನಿಜವಾದ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರೇಮಿ&quot;ಯ &lt;ref&gt;{{Citation |title=Doing Good |first=Pamela |last=Morsi |publisher=Mira |year=2002 |isbn=155166884X, 9781551668840 |page=18 |quote=True aficionados know that the nickname Beemer actually refers to the BMW motorcycle. Bimmer is the correct nickname for the automobile }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು &quot;ಆರಂಭವಾಗದಿ&quot;ರುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ BMW ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬೀಮರ್‌ ಪದವನ್ನೂ, BMW ಕಾರುಗಳನ್ನು&lt;ref name=&quot;boston-bmwcca.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boston-bmwcca.org/reference/Bimmer-Beemer.aspx|title=Bimmer vs. Beemer|accessdate=2007-06-23|work=boston-bmwcca.org|archive-date=2013-07-20|archive-url=https://www.webcitation.org/6IG1iBxKV?url=http://www.boston-bmwcca.org/reference/Bimmer-Beemer.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=The Savvy Guide to Motorcycles |first=Shirley |last=Duglin Kennedy |publisher=Indy Tech Publishing |year=2005 |isbn=0790613166, 9780790613161 |url=https://books.google.com/books?id=kEX7Ncd3hO4C&amp;pg=PA230 |quote='''Beemer''' -- BMW motorcycle; as opposed to Bimmer, which is a BMW automobile. }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |first=Brock |last=Yates  |quote='Bimmer' is the slang for a BMW automobile, but 'Beemer' is right when referring to the company's motorcycles. |url=http://ezproxy.spl.org:2048/login?url=http://proquest.umi.com/pqdweb?did=73786061&amp;Fmt=3&amp;clientId=11206&amp;RQT=309&amp;VName=PQD |date=12 March 1989 |title=You Say Porsch and I Say Porsch-eh |periodical=The Washington Post |page= w45}}{{Dead link|date=September 2009}}&lt;/ref&gt; ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಮ್ಮರ್‌ ಪದವನ್ನೂ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು USನಲ್ಲಿ  ತಜ್ಞರು [[ನೋವಿನಿಂದಲೇ ಶಿಫಾರಸು]] ಮಾಡಿದರು. 
ಕೆನಡಾದ [[ಗ್ಲೋಬ್ ಮತ್ತು ಮೇಲ್‌]] ಬಿಮ್ಮರ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು &quot;ಯುಪ್ಪೀ ಅಬೊಮಿನೇಷನ್‌&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು.&lt;ref&gt;{{Citation |quote=If you're a Bimmer enthusiast (not that horrible leftover 1980s yuppie abomination Beemer), you've undoubtedly read the reviews, |url=http://www.theglobeandmail.com/auto/article874864.ece |title=Why wait for spring? Lease it now |first=Bob |last=English |date=7 April 2009 |periodical=Globe and Mail |location=Toronto, CA |publisher=CTVglobemedia Publishing |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091106051608/http://www.theglobeandmail.com/auto/article874864.ece|archivedate=6 November 2009}}&lt;/ref&gt; [[ಟ್ಯಾಕೋಮಾ ನ್ಯೂಸ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯುನ್‌]] ಪ್ರಕಾರ ಇದು &quot;ಅಟೋ ದಿಗ್ಗಜ&quot;ರು ಮಾಡಿದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಟಂಕಿಸಿದ ಪದವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ದಿ ನೋಸ್‌: ಎಫ್‌ವೇ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ಸ್‌ ನ್ಯೂ ಹು ದೆ ವರ್ ವೋಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ಇನ್‌‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಪೋಲ್‌ :[ಸೌತ್‌ ಸೌಂಡ್‌ ಎಡಿಷನ್‌]. (೨೦೦೨ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೫). ದಿ ನ್ಯೂಸ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯುನ್‌,ಪು. B೦೧. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ವಿಸ್ಟ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈ ೬ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. (ದಾಖಲೆ ID: ೨೨೩೦೩೦೮೩೧) |quote=ಆಟೋ ದಿಗ್ಗಜರು ಹೇಳುವಂತೆ BMW ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು 'ಬೀಮರ್‌' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವರು ಮತ್ತು BMW ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು 'ಬಿಮ್ಮರ್‌‌' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವರು.&lt;/ref&gt; ತಪ್ಪಾದ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ BMW ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೋವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದು.&lt;ref&gt;{{Citation |quote=I was informed a while back that BMW cars are 'Bimmers' and BMW motorcycles are 'Beemers' or 'Beamers.' I know that I am not here to change the world's BMW jargon nor do I even own a BMW, but I thought I would pass along this bit of info as not to offend the car enthusiast that enlightened me. |date=25 May  2005 |periodical=Las Vegas Review-Journal |title=ROAD WARRIOR Q&amp;A: Freeway Frustration |url=http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2005/May-25-Wed-2005/news/26427972.html |access-date=2010-02-04 |archive-date=2010-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100112104623/http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2005/May-25-Wed-2005/news/26427972.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=GWINNETT VENT.(Gwinnett News) |periodical=The Atlanta Journal-Constitution |location=Atlanta, GA |date=11 February 2006 |page=J2 |quote=It is Bimmers people, Bimmers. Not Beamers, not Beemers. Just Bimmers. And start pronouncing it correctly also.&lt;br /&gt;No, it's BMWs, not Bimmers.&lt;br /&gt;WOW! Some Beamer driver must be having a bad hair day. |url=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |quote=Bimmers (yes, it's 'Bimmer' for cars--the often misused 'Beemer' refers only to the motorcycles). |title=Why Is BMW Driving Itself Crazy? The Rover deal was a dog, but it didn't cure BMW's desire to be a big-league carmaker--even if that means more risky tactics. |periodical=Fortune Magazine |first= Sue |last=Zesiger |date=26 June 2000 |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune_archive/2000/06/26/282975/index.htm }}&lt;/ref&gt; Google searchನಲ್ಲಿ ಬೀಮರ್‌ಗಿಂತ ಬಿಮರ್ ಪದವು ೧೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ದೊರೆತ ಪರಿಹಾರದಿಂದ [[ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ವೀಕ್‌|ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ವೀಕ್‌ನ]] ಸಂಪಾದಕರು ತೃಪ್ತರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Citation |url=http://www.businessweek.com/magazine/content/03_26/c3839103_mz030.htm |quote=Editor's note: Both nicknames are widely used, though Bimmer is the correct term for BMW cars, Beemer for BMW motorcycles. A Google search yields approximately 10 times as many references to Bimmer as to Beemer.   |title=International -- Readers Report.   Not All BMW Owners Are Smitten | date=30 June 2003 | periodical=Business Week |publisher=The McGraw-Hill Companies  }}&lt;/ref&gt;
ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ಮಾದರಿ [[BSA|BSAಯನ್ನು]] ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೀಜರ್ ಎಂದು ಉಚ್ಛರಿಸುವರು.&lt;ref&gt;{{Citation |url=https://books.google.com/books?id=FvkDAAAAMBAJ&amp;pg=PA6&amp;dq=Beemer+BMW+Beezer+BSA |title=Forfeit to War |first=Vera |last= Renouf |publisher =Trafford Publishing |year=2006 |isbn=1412245591, 9781412245593 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |url=https://books.google.com/books?id=1YugKeQL3tQC&amp;pg=PA273&amp;dq=beezer+BSA&amp;lr= |periodical=American Motorcyclist |title=Ride for Rights '84 |page=6 |date=July 1984 |volume= 38 |issue= 7 |issn= 0277-9358 |publisher= American Motorcyclist Assoc }}&lt;/ref&gt; 
BMW ಮಾದರಿಯ ಆದ್ಯಕ್ಷರವನ್ನು ಜರ್ಮನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.{{IPA-de|beː ɛm ˈveː|}}&lt;ref&gt;{{Citation |url=https://books.google.com/books?id=qOAYAAAAYAAJ&amp;pg=PA1 |title=A short German grammar for high schools and colleges|first=Edward |last=Stevens Sheldon |publisher=Heath |year=1891 |page=1 }}&lt;/ref&gt; ಮಾದರಿ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ:&quot;Einser&quot;(ಸರಣಿ ೧ಕ್ಕೆ &quot;One-er&quot;),&quot;Dreier&quot;  (ಸರಣಿ ೩ಕ್ಕೆ &quot;Three-er&quot;), &quot;Fünfer&quot;  (ಸರಣಿ ೫ಕ್ಕೆ &quot;Five-er&quot;), &quot;Sechser&quot; (ಸರಣಿ ೬ಕ್ಕೆ &quot;Six-er&quot;), &quot;Siebener&quot;  (ಸರಣಿ ೭ಕ್ಕೆ &quot;Seven-er&quot; ). ಇವುಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಶಿಷ್ಟ ಪರಿಭಾಷೆಯೇನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತಹ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಜರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುವುದು.
== BMW ನಾಮಕರಣ ಪದ್ಧತಿ ==
BMW ವಾಹನಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಯ ನಾಮಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದು ೧ ಅಥವಾ ೨ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು  ೩ ಅಂಕೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು. ಘನ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ಎಂಜಿನ್‌ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟನ ಪ್ರಮಾಣ|ಎಂಜಿನ್‌ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು]] ೧೦೦ರಿಂದ ಭಾಗಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯು(ಭಾಗಲಬ್ಧ) ನಂತರದ ಎರಡು ಸಂಖ್ಯೆಗಳಾಗಿರುವುದು.&lt;ref&gt;ಡಬ್ಲ್ಯು.ಪಿ. BMW ಗ್ರೂಪ್‌ ಕೆನಡಾ Inc. http://www.bmw.ca&lt;/ref&gt; ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ಗಳಾದ [[BMW ಮೋಟರ್‌ರಾಡ್‌|BMW ಮೋಟರ್‌ರಾಡ್‌ಗೂ]] ಸಹ ಅವರು[[ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ನಾಮಕರಣ ಪದ್ಧತಿ]] ಬಳಸಿದರು.
ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾದರಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಅವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:
* A = [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ರವಾನೆ]]
* C = E೪೬ ಮಾದರಿಯ ಕೂಪೆ
* c = [[ಕ್ಯಾಬ್ರಿಯೊಲೆಟ್‌]]
* d = [[ಡೀಸಲ್‌]]&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt;
* e = [[ಈಟಾ]] (ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, [[ಗ್ರೀಕ್ ಅಕ್ಷರ 'η'|ಗ್ರೀಕ್ ಅಕ್ಷರ 'η'ನಿಂದ]] ಬಂದಿದೆ)
* g = [[ಸಂಕುಚಿತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ/CNG]]
* h = [[ಜಲಜನಕ]]
* i = [[ಒಳನುಗ್ಗಿಸಿದ-ಇಂಧನ]]
* L = [[ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಚಕ್ರ]]
* s = ಕ್ರೀಡಾ, E೩೬ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ&lt;sup&gt;††&lt;/sup&gt; &quot;೨ dr&quot;ನಂತೆ ಕೂಡ
* sDrive = [[ಹಿಂಚಕ್ರದ ಚಲನೆ]]
* T = [[ಪ್ರವಾಸಿ (ವೇಗಾನ್‌/ಎಸ್ಟೇಟ್‌)]]
* Ti = [[ಹ್ಯಾಚ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌]]
* x / xDrive = [[BMW xDrive]] [[ಎಲ್ಲಾ ಚಕ್ರದ ಚಾಲನೆ]]
&lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; ಹೆಸರಿಡುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ  ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ &quot;td&quot; ಎಂದರೆ &quot;ಟರ್ಬೊ ಡೀಸಲ್‌&quot; ಎಂದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಡೀಸಲ್‌ ಹ್ಯಾಚ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ಅಥವಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾದರಿ(೫೨೪td, ೫೨೫td)ಎಂದಲ್ಲ.
&lt;sup&gt;††&lt;/sup&gt; ಕ್ರೀಡಾ ಮಾದರಿಯ ಆಸನಗಳು, ವಾಹನದ ಜಿಗಿತ ತಡೆ ಸಾಧನ, ವಾಯುಬಲದ ಬಾಡಿ ಕಿಟ್‌ (body kit), ಸುಧಾರಿತ ಚಕ್ರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದು.
ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ೬.೦ ಲೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇಂಧನ ಪಲ್ಲಟನದ  BMW ೭೬೦Li ಇಂಧನ ಒಳನುಗ್ಗಿಸುವ ಸರಣಿ ೭ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ.
ಆದರೂ ಕೆಲವೊಂದು ಈ ನಿಯಮದಿಂದ ಹೊರತಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;ಕಾರ್ವರ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌. BMW ಸ್ಯಾನ್‌ ಅಂಟೋನಿಯೊ. BMW ಮಾಹಿತಿ http://www.mrbimmer.com/bmw.information {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090309092436/http://www.mrbimmer.com/bmw.information |date=2009-03-09 }}&lt;/ref&gt; BMW ೧೨೫i/೧೨೮i ೩.೦ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಇಂಧನ ಹೀರುವ ಎಂಜಿನ್ ಆಗಿದ್ದು‌, ಇದು ೨೫೦೦cc ಅಥವಾ ೨೮೦೦cc ಎಂಜಿನ್‌ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ನಂಬಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸರಣಿ ಹೆಸರಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೨೦೦೭ BMW ೩೨೮iಯು ಸರಣಿ ೩ವು ೩.೦ ಲೀಟರ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. E೩೬ ಮತ್ತು E೪೬ ೩೨೩i ಮತ್ತು E೩೯ ೫೨೩i ೨.೫ ಲೀಟರ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೯೨-೯೫ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ೧.೮L ([[M42]]) ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ೧೯೯೬ ನಂತರ ತಯಾರಿಸಲಾದ E೩೬ ೩೧೮i ೧.೯L ಎಂಜಿನ್‌ ([[M44]]) ಹೊಂದಿವೆ. ೨೦೦೭ BMW ೩೩೫i ಸಹ ೩.೦ ಲೀಟರ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ [[ಟರ್ಬೊಛಾರ್ಜ್ಡ್-ಜೋಡಿ‌‌]] ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ನಾಮಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.
[[ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌|ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ಗಾಗಿರುವ]] 'M' ಅಕ್ಷರವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರಣಿಯ  ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯ ಮಾದರಿಯಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. (ಉದಾ. M೩, M೫, M೬, ಇತ್ಯಾದಿ). ಉದಾಹರಣೆಗೆ: M೬, ಸರಣಿ ೬ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯ ದಕ್ಷತೆಯುಳ್ಳ ವಾಹನವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ 'M' ಕಾರುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸರಣಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'M' ಕಾರುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರಣಿಯ ತಂಡದಂತೆ  ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.
'L' ಸರಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ (ಉದಾ. L೬, L೭, ಇತ್ಯಾದಿ),ಈ ವೈಭವೋಪೇತ  ವಾಹನವು , ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ವಿಶೇಷ ಒಳಾಂಗಣ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. L೭ ಮಾದರಿಯು E೨೩ ಮತ್ತು E೩೮ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು L೬ ಮಾದರಿಯು E೨೪ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.
'X' ಅನ್ನು ದೊಡ್ಡಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಅದರ ಮುಂದೆ ಸಖ್ಯೆಯು ತನ್ನ  ಸರಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ (ಉದಾ: X೩, X೫, ಇತ್ಯಾದಿ) ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅದು [[BMWನ xDrive]] ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ BMWನ ಕ್ರೀಡೋದ್ದೇಶದ ವಾಹನಗಳನ್ನು (SAV) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು.
'Z' ಸರಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಎರಡು ಆಸನದ ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌ (e.g. Z೧, Z೩, Z೪, etc) ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು. 'Z' ಮಾದರಿಗಳ 'M' ರೂಪಾಂತರಗಳು ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು   ಆಧರಿಸಿ 'M' ಅನ್ನು ಪೂರ್ವ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿ  ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿ  ಸೇರಿಸಲಾಗುವುದು (ಉದಾ. ' 'Z೪ M' ಅನ್ನು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ 'M ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌' ಎಂದು ಕರೆಯುವರು).
ಹಿಂದಿನ X &amp; Z ವಾಹನಗಳು ಎಂಜಿನ್‌ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಸಂಖ್ಯೆ (ಲೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ) ನಂತರ 'i' ಅಥವಾ 'si' ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. ಈಗ ವಾಹನದ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಎರಡು ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಂತರ 'sDrive' ಅಥವಾ 'xDrive' ಅನ್ನು (ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಚಕ್ರದ ಚಾಲನೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದೆ ಎನ್ನುವ ಸರಳಾರ್ಥ)  ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ  BMW X &amp; Z ವಾಹನಗಳ&lt;ref&gt;೨೦೦೯ರ ಮೇ ೮ರ BMWBLOGನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ BMW Z೪ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ FAQ. http://www.bmwblog.com/೨೦೦೯/೦೫/೦೮/faq-from-the-recent-bmw-press-conference{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ನಾಮಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ  ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿತು (ಉದಾ. Z೪ sDrive೩೫iವು ೩.೦L ಜಂಟಿ-ಟರ್ಬೊ ಇಂಧನ ಒಳನುಗ್ಗಿಸಿದ ಎಂಜಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂಬದಿ ಚಕ್ರ ಚಾಲನೆಯ Z೪ ರೋಡ್‌ಸ್ಟರ್‌ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ).
== ಸಮುದಾಯ ==
[[ಚಿತ್ರ:BMW Logo für Werbung auf Gestell montiert.JPG|thumb|ಡುಸೆಲ್‌ಡೊರ್ಫ್‌ನಲ್ಲಿ BMW ಲಾಂಛನವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ]]
೨೦೦೧ರ ಬೇಸಿಗೆಯಿಂದ ೨೦೦೫ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರೀಡಾ ಮಾದರಿಯ ಕಾರುಗಳ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು BMW {{cite web |url=http://www.bmwfilms.com/ |title=BMW Films |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927185229/http://www.bmwfilms.com/ |archivedate=2007-09-27}} ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ವೀಡಿಯೊಗಳು ಕ್ರೀಡಾಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಜಾಹೀರಾತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಿರುವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. 
೧೯೯೯ರಿಂದ ನಡೆಯುವ CAಯ ಸ್ಯಾಂಟ ಬಾರ್ಬರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಬಿಮ್ಮರ್‌ಫೆಸ್ಟ್‌|ಬಿಮ್ಮರ್‌ಫೆಸ್ಟ್‌ವರ್ಷೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ]] ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು BMWನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಬರುವರು. ಇದು U.S.ನಲ್ಲಿ ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ‌ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩,೦೦೦ ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦ BMW ಕಾರುಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿದ್ದವು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮೇ ೫ರಂದು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
=== ಕಲೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:Alexander Calder, 1975 BMW 3.0 CSL.jpg|thumb|left|1975ರಲ್ಲಿ BMW 3.0CSL ಕಾರಿಗೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕ್ಯಾಲ್ಡರ್‌ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹಚ್ಚಿದರು.]]
ಕಾರುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರು ಉತ್ಪಾದಕರು [[ವಿನ್ಯಾಸಗಾರರ]] ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವರು.ಆದರೆ ಕಲೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಅಸಾಧಾರಣ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸುವತ್ತ BMW ಶ್ರಮಿಸಿದೆ;ಇದು ಮೋಟಾರ್‌ ವಾಹನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಕಲೆಯತ್ತ ಸಾಗಿದೆ. BMWನ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಒದಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Citation |title=BMW Commissions Artists for Auto Werke Art Project |periodical=Art Business News| date= 2000 |volume=27 |issue=13 |page=22 }}&lt;/ref&gt; ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ [[ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯ ಕಟ್ಟಡ|ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು]] ಕರ್ಲ್‌ ಶ್ವಾಂಜರ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Patton2009&quot;/&gt; ಕಲಾಕಾರ [[ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್‌ ರಿಚ್ಟರ್‌]] ಕಟ್ಟಡದ ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪವನ್ನು ತನ್ನ ''ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ನೀಲಿ''  ಸರಣಿಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Citation |url=http://www.stoutbooks.com/cgi-bin/stoutbooks.cgi/76418.html |last1=Friedel |first1=Helmut |first2=Robert |last2=Storr |title=Gerhard Richter: Red - Yellow - Blue |publisher=Prestel |isbn=9783791338606 |year=2007 |access-date=2010-02-04 |archive-date=2008-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080411234700/http://www.stoutbooks.com/cgi-bin/stoutbooks.cgi/76418.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |periodical=[[Boston Globe]] |title=Action Painting, motorized |first= Christopher |last=Shea |date=27 March 2009 |url=http://www.boston.com/bostonglobe/ideas/brainiac/2009/03/action_painting.html}}&lt;/ref&gt; ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ [[24 ಅವರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲೆ ಮಾನ್ಸ್‌|24 ಅವರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲೆ ಮಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹರ್ವೆ ಪೋಲೈನ್‌ ಓಡಿಸಿದ [[3.0CSL]] ಕಾರಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕ್ಯಾಲ್ಡರ್‌|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕ್ಯಾಲ್ಡರ್‌ರನ್ನು]] ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಹಾಕ್ನಿ]], [[ಜೆನ್ನಿ ಹೋಲ್ಜರ್‌]], [[ರಾಯ್‌ ಲಿಚನ್‌ಸ್ಟೈನ್‌]] ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲಾಕಾರರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ [[BMW ಆರ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಸ್‌(=ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಾರುಗಳು]] ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲಾ ಕಾರುಗಳು ೧೬ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು [[ಲೋವ್ರೆ]], [[ಬೈಲ್ಬಯೊದ ಗುಗೆನ್ಹೀಮ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ‌|ಬೈಲ್ಬಯೊದ ಗುಗೆನ್ಹೀಮ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ‌ದಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ [[ಲಾಸ್ ಎಂಜೆಲ್ಸ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಟರ್ಮಿನಲ್‌|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Patton2009&quot;&gt;{{Citation
|last=Patton |first=Phil |date=12 March 2009 |title=These Canvases Need Oil and a Good Driver |periodical=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |url=https://www.nytimes.com/2009/03/15/automobiles/collectibles/15artcars.html |page=AU1 }}&lt;/ref&gt; BMW ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ [[ಒಲೊಮನ್‌ ಆರ್‌. ಗುಜೆನ್ಹೀಮ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಗೆನ್ಹೀಮ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ''[[ದಿ ಆರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್ಸ್‌]]''  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ BMW ಮತ್ತು ಗುಗೆನ್ಹೀಮ್‌ ನಡುವಿನ ಹಣಕಾಸು ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅನೇಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಖಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.
{{Commons category|BMW Art Cars}}೨೦೦೬ &quot;BMW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸರಣಿ&quot;ಗೆ ಕಪ್ಪು ಕಾರನ್ನು ಖರೀದಿಸುವವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಜಾಜ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮೈಕ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ರ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು &quot;BMW Blackfilms.com ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿ&quot;ಯ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರ ದೃಶ್ಯ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ &quot;BMW ಪಾಪ್‌-ಜಾಜ್‌ ಲೈವ್‌ ಸರಣಿ&quot;ಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Citation |title=BMW arts series aims at black consumers |periodical=Automotive News |volume=80 |issue=6215 |date=August 7, 2006 |page=37}}&lt;/ref&gt;
== ಸಾಗರೋತ್ತರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==
=== ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ===
[[ಪ್ರೆಟೋರಿಯಾ]] ಹತ್ತಿರದ [[ರೋಸಲಿನ್‌|ರೋಸಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಪ್ರಯಿಟರ್‌ ಮೊಂಟೀರ್ಡರ್‌ ಘಟಕವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ BMW ಜೋಡಣಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ೧೯೭೦ ರಿಂದಲೂ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ BMW ಪ್ರಯಿಟರ್‌ ಮೊಂಟೀರ್ಡರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನಂತರ ಅದು '''BMW ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ'''  ಎಂದಾಯಿತು. ಇದು BMW ಜರ್ಮನಿಯ ಹೊರಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[BMW ಸರಣಿ 3|BMW ಸರಣಿ 3ಕ್ಕೆ]] ೬-ಸಿಲಿಂಡರ್‌, ೩.೨ ಲೀಟರ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ BMW ೩೩೩i,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bmwplant.co.za/Content/frame_content.jsp@content=http-3a-2f-2fhaf0gau02~5.htm |title=BMW South Africa - Plant Rosslyn |publisher=Bmwplant.co.za |date= |accessdate=2009-04-11}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಪಿನಾ  ೨.೭ ಲೀಟರ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ BMW ೩೨೫ ಮತ್ತು [[BMW M1|BMW M1ನ]] ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ [[E23]] M೭೪೫iಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ BMW  ತಯಾರಿಸಿದ ಮೂರು ಅನನ್ಯ ಕ್ರೀಡೋದ್ದೇಶದ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿವೆ.
೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದೇಶದಿಂದ ಹೊರನಡೆದ ಫೋರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು [[GM|GMನಂತಹ]] U.S. ತಯಾರಕರಿಗಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ  BMW ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು.
೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ [[ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿ|ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯ]] ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಆಮದು ಸುಂಕ ಕಡಿಮೆಯಾದ ನಂತರ, BMW ಸೌತ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾ, ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ ಸರಣಿ ೩ರ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸರಣಿ ೫ ಮತ್ತು ಸರಣಿ ೭ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಈಗ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ BMW ಕಾರುಗಳನ್ನು ಜಪಾನ್‌, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌, [[ಸಿಂಗಾಪೂರ್‌]] ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌, [[ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಹರಾ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶ]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಬಲಗೈ ಚಾಲನೆ|ಬಲಗೈ ಚಾಲನೆಯ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ೧೯೯೭ರಿಂದ BMW ಸೌತ್‌ ಆಫ್ರಿಕಾವು [[ತೈವಾನ್‌]], ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು [[ಇರಾನ್‌]], ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲು [[ಎಡಗೈ ಚಾಲನೆಯ]] ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ BMW ಕಾರುಗಳು &quot;NC೦&quot;ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ [[VIN]] ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
=== ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ===
[[ಚಿತ್ರ:BMWZentrum.jpg|thumb|right|ಸ್ಪಾರ್ಟನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ BMW ಕಾರ್ಖಾನೆ]]
'''[[BMW ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್‌ ಕಂ]]''' ಯು USAಯ ಸ್ಪಾರ್ಟನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸೌತ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ [[X5]] ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ X೬ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ[[.|.&lt;ref&gt;{{cite press release|url=http://www.worldcarfans.com/2060925.003/last-of-first-generation-bmw-x5-manufactured|title=Out with the old, in with the new|publisher=BMW AG|date=2006-10-16|accessdate=2008-09-04}}&lt;/ref&gt;]] ೨೦೦೯–೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾರ್ಟನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ X೩ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಸ್ಪಾರ್ಟನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ BMWನ [[VIN]] ಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ &quot;೪US&quot; ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
=== ಭಾರತ ===
[[BMW ಇಂಡಿಯಾ]] ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಗುರ್‌ಗಾಂವ್‌|ಗುರ್‌ಗಾಂವ್‌ನಲ್ಲಿ]]  (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ವಲಯ) ತನ್ನ ಮಾರಾಟ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ೨೦೦೭ರ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈಯಲ್ಲಿ]] BMW ಸರಣಿ ೩ ಮತ್ತು ೫ರ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಜೋಡಣಾ ಘಟಕವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಒಂದು ಶತಕೋಟಿ ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆರಂಭಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೬ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಘಟಕದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ೨೦೦೭ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಘಟಕವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. [[BMW ಸರಣಿ 3]] ಮತ್ತು BMW ಸರಣಿ 5ರ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Interone Worldwide GmbH |url=http://www.bmw.in/in/en/index_narrowband.html |title=International BMW website |publisher=Bmw.in |date=2006-12-11 |accessdate=2009-04-11 |archive-date=2009-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090417153657/http://www.bmw.in/in/en/index_narrowband.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
=== ಚೀನಾ ===
ಈಶಾನ್ಯ ಚೀನಾದ [[ಶೆಂಯಾಂಗ್‌|ಶೆಂಯಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] BMW [[ಬ್ರಿಲಿಯನ್ಸ್‌ ಚೀನಾ ಆಟೊ|ಬ್ರಿಲಿಯನ್ಸ್‌ ಚೀನಾ ಆಟೊಮೊಟಿವ್]]‌ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ  ೨೦೦೪ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.testdriven.co.uk/news.cfm/bmw-opens-china-factory |title=BMW opens China factory - TestDriven.co.uk |publisher=Testdriven.co.uk |date=2004-05-21 |accessdate=2009-04-11 |archive-date=2009-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090321202512/http://www.testdriven.co.uk/news.cfm/bmw-opens-china-factory |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವು ಸರಣಿ ೩ ಮತ್ತು ೫ ಅನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೩೦,೦೦೦ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರಣಿ ೧ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ೨ನೇ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲು BMW ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.chinacartimes.com/category/bmw-china |title=ಚೀನಾ ಕಾರ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ BMW ಚೀನಾ ಸಾಧನೆ |access-date=2010-02-04 |archive-date=2008-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219021302/http://www.chinacartimes.com/category/bmw-china/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
=== ಕೆನಡಾ ===
೨೦೦೮ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೀಡಿಯಾಕೋರ್ಪ್‌ ಕೆನಡಾ Inc.ರವರು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ BMW ಸಮೂಹ ಕೆನಡಾವು [[ಗ್ರೇಟರ್‌ ಟೊರೊಂಟೊ'ಸ್‌ ಟಾಪ್‌ ಎಂಪ್ಲಾಯರ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಇದನ್ನು [[ಟೊರೊಂಟೊ ಸ್ಟಾರ್‌]] ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eluta.ca/top-employer-bmw-group-canada|title=Reasons for Selection, 2009 Greater Toronto's Top Employers Competition}}&lt;/ref&gt;
=== ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ===
BMW X೩ ಅನ್ನು ಮಾಗ್ನಾ ಸ್ಟೇಯ್ರ್‌ ತಯಾರಿಸಿದೆ.  ಗ್ರಾಜ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇದು ಕೆನಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. BMWಯಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
== ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==
{{Unreferenced section|date=June 2008}}
[[ಚಿತ್ರ:BMW MINI Dealer Moncton.jpg|thumb|ಕೆನಡಾದ ಮೋಂಕ್ಟಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ BMW MINI ಸಂಯುಕ್ತ ವಿತರಣೆ]]
* [[AC ಶ್ನಿಟ್ಜರ್‌]]: BMW ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವಿರುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ.
* [[ಎಲ್ಪಿನಾ]]: ತನ್ನದೇ ಆದ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಮೋಟರ್‌ ತಯಾರಿಸುವವರಾಗಿದ್ದು, BMW ಕಾರುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವರು.
* [[ಅಟೋಮೊಬೈಲ್‌ವೆರ್ಕ್‌ ಏಸೆನಚ್‌]]
* [[ಬ್ರೆಯ್ಟನ್‌]]: BMW ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವಿರುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ತಯಾರಕರು.
* [[ಡೈನಾನ್‌ ಕಾರುಗಳು]]: BMW ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವಿರುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ
* [[G-ಪವರ್‌]]: BMW ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವಿರುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ.
* [[ಗ್ಲಾಸ್‌]]
* [[ಹಮನ್ನ್‌ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌]]: BMW ಕಾರುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಮೋಟಾರ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಶೇಷತಜ್ಞ.
* [[ಹರ್ಟಜ್‌]]: BMW, MINI ಮತ್ತು ರೇಂಜ್‌ ರೋವರ್‌ ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವಿರುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ.
* [[ಹಸ್‌ಕ್ವಾರ್ನಾ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್ಸ್‌]]
* [[ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೋವರ್‌]]: [[ಫೋರ್ಡ್‌|ಫೋರ್ಡ್‌ಗೆ]] ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಈಗ ಇಇದನ್ನು ಭಾರತದ ಆಟೋ ತಯಾರಕ [[ಟಾಟಾ]] ಸಂಸ್ಥೆ ಖರೀದಿಸಿದೆ; ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾದರಿ [[ರೇಂಜ್‌ ರೋವರ್‌]] ಅನ್ನು BMWನ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ೪.೪ L [[V8]] ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ (ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್‌) ಎಂಜಿನ್‌ ಮತ್ತು BMW ೩.೦ L I೬ ಡೀಸಲ್‌ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
* [[MINI]]: ಚಿಕ್ಕ [[ಜಾರು ಗಾಡಿ]]; ಮೂಲ ಮಿನಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರೆಪಿತಗೊಂಡಿದೆ.
* [[MK-ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌]]: BMW ಕಾರುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವಿರುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ.
* [[ರೇಸಿಂಗ್‌ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್‌]]: BMW ಸಮೂಹದ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವಿರುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮೋಟರ್‌ ತಯಾರಕರು.
* [[ರೋಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌ ಮೋಟರ್ ಕಾರ್ಸ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌]]
* ರೋವರ್‌: ಇದು ೧೯೯೪ರಿಂದ ೨೦೦೦ವರೆಗೆ BMW ಒಡೆತನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರವೂ BMW [[ಮಿನಿ|ಮಿನಿಯ]] ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು ([[MG ರೋವರ್ ಗ್ರೂಪ್‌]] ನೋಡಿ).
== ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
{|
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| 
* [[BMW ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಬ್ಯುಲ್ಡಿಂಗ್‌]]
* [[BMW ಕ್ಲೀನ್‌ಎನರ್ಜಿ]]
* [[BMW ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
* [[BMW ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳು]]
| 
* [[ಐಡ್ರೈವ್‌]]
* [[ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ BMW]]
* [[BMW ಮೋಟರ್‌ರಾಡ್‌]]
* [[BMW ಇತಿಹಾಸ]]
| 
* [[BMW ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ಗಳ ಇತಿಹಾಸ]]
* [[BMW ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಕಾರ್ವರ್‌]] BMW ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾರ್ವರ್ ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳು
| 
|}
== ಆಕರಗಳು ==
{{Reflist|2}}
== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category|BMW}}
* [http://www.bmwgroup.com/ BMW ಗ್ರೂಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌]
* [http://www.bmw.com/ BMW ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] 
*[http://www.bmw.com/com/en/index.html BMW ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌]
* [http://www.bmw-motorrad.com/com/en/index.html BMW ಮೋಟರ್‌ರಾಡ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413235505/http://www.bmw-motorrad.com/com/en/index.html |date=2010-04-13 }}
* [http://www.mini.com/ MINI ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌]
* [http://www.rolls-roycemotorcars.com/ ರೋಲ್ಸ್‌-ರಾಯ್ಸ್‌ ಮೋಟರ್ಸ್‌]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:BMW]]
[[ವರ್ಗ:ಮುನಿಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾರು ತಯಾರಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಮೋಟರ್‌ ವಾಹನ ತಯಾರಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ ತಯಾರಕರು]]
[[ವರ್ಗ:1916ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ತುರ್ತು ಸೇವಾ ಸಾಧನ ತಯಾರಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಟೋ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಪೂರೈಕೆದಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಆಟೋಮೋಟಿವ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಉಚ್ಚಾರಣಾ ನಮೂನೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿರುವ ಲೇಖನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ವಿಮಾನ ಎಂಜಿನ್‌ ತಯಾರಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಹನ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಉದ್ದಿಮೆ]]</text>
      <sha1>1rmu9jfai513k0n2p3k5gngmupx23se</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22502</id>
    <revision>
      <id>1373000</id>
      <parentid>1355333</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36447" sha1="0s78p0y6castsh8adolrdut3tle0nx8" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:coaltub.png|right|frame|19 ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನ
ಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿರುದ್ಧದ ಮೊದಲನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.9 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಿಡುತ್ತಿರಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಿಗೆ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು 12 ಘಂಟೆಗಳಿಗೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಇನ್ದುಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ವರ್ಕರ್ ಇನ್ ನೈನ್ಟೀಂತ್ ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಗ್ಲಂಡ್ ಲೌರ ಡೆಲ್ ಕೋಲ್, ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ&lt;/ref&gt;]]

[[ಮಕ್ಕಳ]] ದಿನನಿತ್ಯದ ಹಾಗು ದೀರ್ಘಾವಧಿ [[ದುಡಿಮೆಯ]] ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು '''ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ''' (ಯು. ಯಸ್ '''ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ''') ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಹಲವು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘ]]ಗಳು ಶೋಷಣೀಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕಾಯಿದೆಗೆ ವಿರೋಧವಾದದ್ದು. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ ವಿವಿಧ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

==ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ==
* ಕೆಲವು ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಗದಿತ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕೆಳ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಾವು ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶೋಷಣೀಯ ಅಥವಾ ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿವೆ.(ಮನೆಗೆಲಸ ಅಥವಾ ಶಾಲೆಗೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ).&lt;ref&gt;{{cite web |title =Ratification of the Convention on the Rights of the Child |work=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |url=http:// www.ohchr.org/ english/ countries /ratification/11.htm |accessdate=2006-10-05}}&lt;/ref&gt; ಉದ್ಯೋಗಿಯೊಬ್ಬನು ನಿಗದಿತ ಕೆಳವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 
* ಈ ನಿಗದಿತ ಕಿರಿ ವಯಸ್ಸು ದೇಶ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. 1973ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ [[ಕಿರಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಪದ್ಧತಿ]]ಯನ್ನು, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 14ರಿಂದ 16ರ ವಯಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂಬ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾಯಿದೆ]]ಗಳು, ಪೋಷಕರ ಸಹಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುವ ಕಿರಿ ನಿಗದಿತ ವಯಸ್ಸನ್ನು 16ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿವೆ.
*ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್&lt;ref&gt;ನಾರ್ಬರ್ಗ್, ಜೋಹನ್ (2007), ''[http://www.regeringen.se/content/1/c6/09/15/07/b6578aab.pdf ವಾರ್ಲ್ದೆನ್ಸ್ ವಲ್ಫಾರ್ದ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002152839/http://www.regeringen.se/content/1/c6/09/15/07/b6578aab.pdf |date=2013-10-02 }}''  (ಸ್ಟಾಕ್ಹೊಲ್ಮ್: ಸ್ವೀಡೆನ್ ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಛೇರಿಗಳು), ಪು. 58&lt;/ref&gt; ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ 1960ರಿಂದ 2003ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಶೇಕಡಾ 25ರಿಂದ 10ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿವೆ.

== ಐತಿಹಾಸಿಕ ==
[[ಚಿತ್ರ:ChildLabor1910.png|thumb|left|220px|ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ, ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿ, 1910]] 
*[[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು, ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿ ವಯಸ್ಸಾದ 4 ವರ್ಷದವರನ್ನೂ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹಾಗು ಮಾರಕ ದುಡಿಮೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;&gt;ಇ.ಪಿ ಥಾಮ್ಸನ್, ''ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಕ್ಲಾಸ್'', (ಪೆಂಗ್ವಿನ್, 1968), ಪಿಪಿ. 366-7&lt;/ref&gt; ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು, ಕೆಲವು ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ]] ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿವೆ. *ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಗಿಸಿದ್ದದೆ.ಒಳಗಾಯಿತು.    *[[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದಾಗಿ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು,  
[[ಚಿತ್ರ:Abolish child slavery.jpg|right|thumb|200px|1909 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯ ಲೇಬರ್ ಡೇ ಪರೇಡ್ ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗಿಯರು ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು (ಅದನ್ನು ಮಕ್ಕಳ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಎಂದು ಕರೆದು).]]
*ಚಿಮಣಿಯನ್ನು ಶುದ್ದೀಕರಿಸಲು ಚುರುಕಾದ ಹುಡುಗರನ್ನು; ಯಂತ್ರಗಳ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಹತ್ತಿಯ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ತರಲು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು; ಮತ್ತು [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ತೆವಳಿ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ, ಕಿರಿದಾದ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ತೆವಳಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳು ಸಂದೇಶವಾಹಕರಾಗಿ, ಗುಡಿಸುವವರಾಗಿ, ಬೂಟ್ ಪಾಲಿಶ್ ಮಾಡುವವರಾಗಿ, ಅಥವಾ ಹೂವು, ಕಡ್ಡಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಚಿಲ್ಲರೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು&lt;ref name=&quot;dan&quot;&gt;ಬಾರ್ಬರ ಡೇನಿಯಲ್ಸ್, [http://www.hiddenlives.org.uk/articles/poverty.html ಪಾವರ್ಟಿ ಅಂಡ್ ಫ್ಯಾಮಿಲೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಎರ]&lt;/ref&gt; ಮಾರುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
*ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು [[ವೇಶ್ಯಾ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ]]&lt;ref name=&quot;Labor&quot;&gt;[http://www.victorianweb.org/history/hist8.htmlChild ಲೇಬರ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಡೇವಿಡ್ ಕೋಡಿ, ಹಾರ್ಟ್ವಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್&lt;/ref&gt; ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ಧರು. ಮಕ್ಕಳು 3ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಅವರನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ 5ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ದುಡಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ,.      
* ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು (ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರು) ದಿನಕ್ಕೆ 16 ಗಂಟೆಗಳಕಾಲಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ 25ನೇ ವ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. 1802 ಮತ್ತ್ತು1819ರ ಅವಧಿಯ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ [[ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕಾಯಿದೆಗಳು]] ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೊಳಗಾದ ಬಡ]]ಮಕ್ಕಳ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿಯನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ  12 ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. 
*ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 1831 ರ &quot;ಶಾರ್ಟ್ ಟೈಮ್ ಕಮಿಟಿ&quot;, 1833ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಕಮಿಷನ್ ನ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿನ ಮೇರೆಗೆ, 11-18ರ ಒಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳು ದಿನಕ್ಕೆ ಗರಿಷ್ಟ 12 ತಾಸುಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು, 9-11ರ ಒಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳು ಗರಿಷ್ಟ 8 ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ದುಡಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು 9 ವರ್ಷದ ಒಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಮಾಡಬಾರದೆಂಬ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು. 
*ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಕೇವಲ ಬಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯವಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ, 1847ರ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾಯಿದೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರಿಗೆ  ದಿನಕ್ಕೆ 10 ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ದುಡಿಯುವುದನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Labor&quot; /&gt; 1900ರ ವೇಳೆಗೆ, 1.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರುಗಳು ತಮ್ಮ 15ನೇ&lt;ref&gt;[79] ^ &quot;ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್&quot;. ಶಿಕ್ಷಕರ ವೆಬ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್&lt;/ref&gt; ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. *1910ರಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಲಿಗಾಗಿ ದುಡಿಯುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2 ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಏರಿತು.&lt;ref&gt;[78] ^ &quot;ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೆವಿಸ್ ಹೈನ್:ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಷನ್ ಆಫ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಲೇಬರ್ &quot;. U.S. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಆಡಳಿತ.&lt;/ref&gt;

== ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Young garbage recycler in Saigon.jpg|thumb|right|2006ರಲ್ಲಿ ವಿಯಟ್ನಾಂ ನ ಹೋ ಚಿ ಮಿನ್ಹ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬ ಕಸಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.]]
{{See also|Children's rights}}
*ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯು [[ಪ್ರಪಂಚ]]ದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕೆಲಸ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Child labour in Kyrgyz coal mines |work=BBC News |url=http:// news. bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6955202.stm |accessdate=2007-08-25 | date=2007-08-24}}&lt;/ref&gt;  [[ವೇಶ್ಯಾವೃತ್ತಿ]], ಕಲ್ಲು ಒಡೆಯುವ ಕೆಲಸ, ಕೃಷಿ-ಬೇಸಾಯ, ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ [[ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವುದು (ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದು), ಅಥವಾ ವಿಲಕ್ಷಣ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ. 
* ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಮತ್ತು ಅವರು ಕನಿಷ್ಠ ವೇತನಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬಡತನವಿರುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯು ಇರುತ್ತದೆ. [[ಯೂನಿಸೆಫ್]]ನ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 5 ರಿಂದ 14 ವಯಸ್ಸಿನ ಒಳಗಿನ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರು ಸುಮಾರು 158 ಮಿಲಿಯನ್ ಗಳಷ್ಟು ಇದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಮನೆಗೆಲಸದ ಸೇವಕರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.  [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘ]] ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಶೋಷಣೀಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಯುಏನ್ ನ ಕರಾರಿನಂತೆ [[ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ 32ನೇ ನಿಬಂಧನೆಯಲ್ಲಿ:&lt;blockquote&gt;''...'' ''ಅರ್ಥಿಕ ಶೋಷಣೆಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾದಲ್ಲಿ,ಅಥವಾ ಮಕ್ಕಳ ದೈಹಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ನೈತಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳೆಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಗುರುತಿಸಿವೆ.''  ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 250 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಕ್ಕಳು ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು&lt;ref name=&quot;UN&quot; /&gt;  ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;/blockquote&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Tyre shop worker1.jpg|thumb|left|ಗಾಂಬಿಯಾದ ಹುಡುಗನೊಬ್ಬ ಟೈರನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.]]
.
* ಸಿಎಸಿಎಲ್ ನ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಸುಮಾರು 70 ರಿಂದ 80 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boloji.com/society/0035.htm |title=ಚೈಲ್ಡ್ ಲೇಬರ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಬೈ ಸಬಾ ಸಯೀದ್ |access-date=2010-02-09 |archive-date=2010-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100131044311/http://boloji.com/society/0035.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದ್ದಾರೆ. ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 22 ರಷ್ಟು, ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 32 ರಷ್ಟು, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 17 ರಷ್ಟು, ಅಮೇರಿಕಾ, ಕೆನಡಾ, ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 1 ರಷ್ಟು ಇದೆ. ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಳಗಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

== ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಘಟನೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Young girl working.jpg|thumb|ಮೇ 2008ರ ಮೊರ್ರೋಕ್ಕೋದ ಐತ್ ಬೆನ್ಹಾದ್ದೌನಲ್ಲಿ ಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಯುವ ಹುಡುಗಿಯು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು.]]
*
*ಇಂಡಿಯಾನದ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ನಲ್ಲಿ 2007ರ ಜೂನ್ 26ರಂದು, ಈ ದಾವೆಯ ನ್ಯಾಯಾಧಿಪತಿಯು ಫೈರ್ಸ್ಟೋನ್ ನ ದಾವೆಯನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗಾಗಿ ದಾವೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಿಸಿದರು. 2005 ರ  ನವಂಬರ್ 21 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಎನ್ ಜಿ ಓ ದ ಚುರುಕು ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾದ ಜುನ್ನೆದ್ ಖಾನ್, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ಮತ್ತು ಏನ್ ಜಿ ಓ ಪ್ರಥಮದ ಸಹಾಯದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾಳಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ನವದೆಹಲಿಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕಾರನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದನು.       
*ಈ ಧಾಳಿಯ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ, ಸಿಲಾಂಪುರ್ ನ ಜನಸಂದಣಿಯಿರುವ ಹೊಲಗೇರಿಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಾರು 100 ಕಸೂತಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿನ 480 ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಾಯಿತು.  ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಏನ್ ಜಿ ಓ ಗಳು ಆವೇಶಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ, ವಿಫುಲ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಹುಡುಗರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನ 5-6 ವರ್ಷದವರನ್ನು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.
*ಈ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಿಯೆ, ವಿಶ್ವದ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರೆಸಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೆಳಗೇ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದ್ದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಕಸೂತಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು, 2007 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28 ರ ಸಂಡೆ ಅಬ್ಸರ್ವರ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಬಿಬಿಎನ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು. 
*1997 ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಾಂಚಿಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರೇಷ್ಮೆ ನೇಯುವ/ಮಗ್ಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರುಗಳು 40,000 ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಮಗ್ಗದ ಮಾಲೀಕರಿಗಾಗಿ ದಾಸ್ಯತನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ಅನೇಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತು. 
*ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ, 2007 ರ ವೇಳೆಗೆ ರೈಡ್ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು 4000 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು. [[ಚಾಕೋಲೆಟ್]] ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕೋಕೋ ಪೌಡರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲೂ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಕೋಕೋನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು]] ನೋಡಿ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಂದು ಯುಕೆ ನಲ್ಲಿಯ ಚಳುವಳಿಗಾರರು, ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಗ್ರ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು, ಮಕ್ಕಳು ಕೀಳಲ್ಪಟ್ಟ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬಟ್ಟೆಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. 
*ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಹಚ್ &amp;amp; ಎಂ]] ಮತ್ತು  [[ಜಾರ]] ಹತ್ತಿ ಒದಗಿಸುವವರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿವೆ ಎಂದು [[ಆಂಟಿ-ಸ್ಲೇವರಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಮತ್ತು [[ಎನ್ವಿರೋನ್ಮೆಂಟಲ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್]] (ಇಜೆಎಫ್) ಆರೋಪಿಸಿದೆ. ಅವರ ಹಲವಾರು ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತು ಮೂಲತಃ ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಸಂದೇಹಪಟ್ಟಿದೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ 10 ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಲಾತ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
*

== ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ರಕ್ಷಣೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Child Laborers in a Maine field (1940).jpg|thumb|240px|right|1940ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಮೇನ್ ನ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.]]
*[[ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವಂತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬೇರೆಯವರು ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು [[ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದರಿಂದ]] ಮಕ್ಕಳುನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಪಾಯಕರವಾದ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಶ್ರಮದಾಯಕವಾದ ಬೇಸಾಯ ವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಳ್ಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಾಳಜಿ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 
*ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, [[ಯುನಿಸೆಫ್]] ಅಧ್ಯಯನ ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ [[ಚೈಲ್ಡ್ ಲೇಬರ್ ಡಿಟರೆನ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ನಂತರ, [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]ದ ಸಿದ್ಧ ಉಡುಪುಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಸುಮಾರು 50,000 ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಲಸ ದಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು..
*[[ಮಿಲ್ಟನ್ ಫ್ರೈಡ್-ಮ್ಯಾನ್]]ನ ಪ್ರಕಾರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮೊದಲು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳು ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಕ್ಕಳು ಹೊಲದ ಕೆಲಸದಿಂದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಮುಂದೆ ಅವರ ವೇತನದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಪೋಷಕರು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಬದಲು ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
*ಆದ ಥಾಮಸ್ ಡಿಗ್ರೆಗೊರಿ ಎಂಬುವವರ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕ್ಯಾಟೋ ಸಂಸ್ಥೆಯು]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ ಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್]] ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟ ಪಡಿಸು ವುದೇನೆಂದರೆ, &quot;ತಾಂತ್ರಿಕವಾದ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಗೆ ತರುವುದು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು.  
*ಆಗ ಅವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವಯಸ್ಕರಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿ ಬದುಕಬಹುದು. ಹೀಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯು ಹೇಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿತ್ತೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮುಂತಾದ ಬಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ದುಡಿಯುವ ಮಕ್ಕಳು ಹಲವಾರು ಕುಟುಂಬಗಳ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. 
*ಆದುದರಿಂದ, ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಹೋರಾಡುವುದು ಹೇಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆಯೋ, ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಹಲವಾರು ರಾಜಕೀಯ ಅಡ್ಡಿಗಳಿವೆ..
*is this any of them have been implemented ????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

== ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯ ವಿರುದ್ದದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ==
*ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಯ ತೊಡೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, 1992ರಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘವು ಇಂಟರ್ನಾಷನಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಆನ್ ದಿ ಎಲಿಮಿನೇಶನ್ ಆಫ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಲೇಬರ್(ಐಪಿಇಸಿ) ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದು, ಈ ನಿಷೇಧದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯ ವಿರುದ್ದ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾಧಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. 
*ಐಪಿಇಸಿ ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ 88 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, 2008ರಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರ ಯೋಜನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಖರ್ಚು ವೆಚ್ಚ 61 ಮಿಲಿಯನ್ ಯು.ಎಸ್ ಡಾಲರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮೀರಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಐಎಲ್ಓ ನ ದೊಡ್ಡದಾದ ಏಕ ಮಾತ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಐಪಿಇಸಿ ನ ಜೊತೆಗಾರರು ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದ್ದು, ಈಗ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸಗಾರರು ಮತ್ತು  ಒಡೆಯರ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಇತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಧಾರದ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಏನ್ ಜಿ ಓ ಗಳು, ಮಾಧ್ಯಮದವರು, ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಜನರು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಮೂಹ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಹಾಗು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು. ಐಪಿಇಸಿಯಾ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯ ತೊಡೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯ ಕೆಲಸವು, ಐಎಲ್ಓ ನ ಯೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. 
*ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯು ಮಕ್ಕಳ ಮುಂದಿನ ಉತ್ತಮ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿರುವ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಿರಂತರ ದಾರಿದ್ರ್ಯ ಹಾಗು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ನಷ್ಟವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದು, ಅವರಿಗೆ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಾ, ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕೊಡುವುದರಿಂದ, ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕೆಲಸ ಕೊಡುವುದನ್ನು ರಚಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.ilo.org/ipec/programme/lang--en/index.htm Ilo.org]&lt;/ref&gt;[[ಸುರಕ್ಷಿತ ನೀರಿನಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಮನೆಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮಾದರಿ ಯೋಜನೆ.|.]]

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commonscat|Child labour}}
* [http://www.workingchild.org/ ಕನ್ಸರ್ನ್ಡ್ ಫಾರ್ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601174639/http://www.workingchild.org/ |date=2007-06-01 }} ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ತೊದೆದುಹಾಕುವುದರ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಪರೋಪಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆ 
* [http://uk.oneworld.net/guides/childlabour ದಿ ಒನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಗೈಡ್ ಟು ಚೈಲ್ಡ್ ಲೇಬರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430193316/http://uk.oneworld.net/guides/childlabour |date=2009-04-30 }}
* [http://www.irewoc.nl/ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಸಂಶೋಧನೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191221185856/http://www.irewoc.nl/ |date=2019-12-21 }}
* ಬೋನಿಲ್ಲ, ಫೆರ್ನಾನ್ಡೊ. ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿ: ಒಂದು ಭೇಧ್ಯತೆ ಪಾರ್ಶ್ಚಚಿತ್ರ.
* [http://www.historyplace.com/unitedstates/childlabor/ ಹಿಸ್ಟರಿ ಪ್ಲೇಸ್] 1908–1912 ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಾಲ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಯುವಕರ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಕ್ಕಳ ಹಕ್ಕುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]]</text>
      <sha1>0s78p0y6castsh8adolrdut3tle0nx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23340</id>
    <revision>
      <id>1372947</id>
      <parentid>1350716</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="207935" sha1="8egm8046ifmniyf0yvbpwsh2cadjiwc" xml:space="preserve">{{Very long|date=September 2009}}

[[ಚಿತ್ರ:Dispersive Prism Illustration by Spigget.jpg|thumb|right|ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಸರಣದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ]]
'''ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ'''  ಎನ್ನುವುದು [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕಿನ]] ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು, [[ವಸ್ತು]]ವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಥವಾ ಶೋಧಿಸುವ [[ಉಪಕರಣಗಳ]] ರಚನೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯಿಸುವ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಒಂದು ಶಾಖೆ.&lt;ref name=&quot;McGrawHill&quot;&gt;{{cite book|title=McGraw-Hill Encyclopedia of Science and Technology|edition=5th|publisher=McGraw-Hill|year=1993}}&lt;/ref&gt;  ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ|ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾದ]], [[ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣ|ಅತಿನೇರಳೆ]], ಮತ್ತು [[ಅತಿಗೆಂಪು]] ಬೆಳಕಿನ ಬಗೆಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.  ಬೆಳಕು [[ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ ತರಂಗ]] ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, [[ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ ವಿಕಿರಣ]]ದ ಇತರ ರೂಪಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕ್ಷ-ಕಿರಣ]]ಗಳು, [[ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂಗ]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗ]]ಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;McGrawHill&quot;/&gt;

ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಬೆಳಕಿನ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ]] ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದಲೇ ಆಗಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಏನಾದರೂ, ಬೆಳಕಿನ ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಕಷ್ಟಕರ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಳೀಕರಿಸಿದ ಮಾದರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ, [[ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ಬೆಳಕನ್ನು ಸರಳರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದಾಗ ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲನಗೊಂಡಾಗ ಬಾಗುವ ಒಂದು ಕಿರಣಗಳ ಸಮೂಹ ಎಂದು. [[ಭೌತಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರವಾದ ಬೆಳಕಿನ ಮಾದರಿ. ಇದು ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರದ [[ತರಂಗ]] ಪರಿಣಾಮಗಳಾದ [[ಪಥಪಲ್ಲಟ]] ಮತ್ತು [[ಅಡ್ಡಬರುವಿಕೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಕಿರಣ-ಆಧಾರಿತ ಬೆಳಕಿನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ತದನಂತರ ತರಂಗ-ಆಧಾರಿತ ಬೆಳಕಿನ ಮಾದರಿ. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಾದ ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ ತತ್ತ್ವದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಗಳು ನಿಜದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ ವಿಕಿರಣವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.[[ತರಂಗದಂತಹ ಮತ್ತು ಅಣುವಿನಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು]] ಬೆಳಕು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಸ್ವರೂಪಗಳು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು [[ಪರಿಮಾಣ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ]] ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಅಣುವಿನಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ, ಬೆಳಕನ್ನು &quot;[[ಫೋಟಾನ್|ಫೋಟಾನ್‌]]ಗಳು&quot; ಎನ್ನುವ ಅಣುಗಳ ಸಮೂಹ ಎಂದು ಪರಿಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪರಿಮಾಣ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಮಾಣ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿದೆ.ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]], ವಿವಿಧ [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌|ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, [[ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ]], ಮತ್ತು [[ವೈದ್ಯಕೀಯ]] (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ನೇತ್ರವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಆಪ್ಟೋಮೆಟ್ರಿ]]) ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಬಂಧಿತ ಶಿಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವೆನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕನ್ನಡಿ]]ಗಳು, ಮಸೂರಗಳು, [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕಗಳು]], [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದರ್ಶಕ|ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ]]ಗಳು, ಲೇಸರ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಫೈಬರ್‌ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿನಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Ibn Sahl manuscript.jpg|thumbnail|ಇಬ್ಬನ್ ಶೆಲ್ಸ್‌ನ ಪೇಜ್‌ನ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯು ಅವನ ವಕ್ರೀಕರಣ ನಿಯಮದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ,ಈಗ ಇದು ಸ್ನೆಲ್ಸ್ ನಿಯಮವೆಂದೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.]]
{{Main|History of optics}}
{{See also|Timeline of electromagnetism and classical optics}}
[[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ]]ರು ಮತ್ತು [[ಮೆಸಪಟೋಮಿಯನ್ನರು]] ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಹೊಳಪು ಮಾಡಿದ ಹರಳಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಅನೇಕವೇಳೆ [[ಕ್ವಾರ್ಟ್ಸ್‌]]ನಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಅಸಿರಿಯಾ]]ದ ಮಸೂರಗಳಾದ ಲಾಯರ್ಡ್‌/[[ನಿಂಬೂರ್ಡ್‌ ಮಸೂರ]]ಗಳ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ.700 ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/380186.stm|title=World's oldest telescope?|publisher=BBC News | date=1999-07-01 | accessdate=2010-01-03}}&lt;/ref&gt; [[ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು]] ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕರು ಗಾಜಿನ ಗೋಲಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಗ್ರೀಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ]] ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್‌-ರೋಮನ್‌ ಪ್ರಪಂಚ]]ದಲ್ಲಿ [[ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ''ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌''  ಎಂಬ ಪದ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್‌]] ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ''{{polytonic|ὀπτική}}'', ಅದರ ಅರ್ಥ ''ಕಾಣುವುದು''  ಅಥವಾ ''ನೋಟ''.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Concise Oxford Dictionary of English Etymology|year=1996|author=T. F. Hoad}}&lt;/ref&gt; [[ಪ್ಲೇಟೊ]] ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ [[ಸೂಸುವಿಕೆ ತತ್ವವನ್ನು]] ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಹೊರಹಾಕುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಅದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ''[[ಟೈಮಿಯಾಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗಳ [[ಸಮಾನ]] ಪರಾವರ್ತನದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=A manual of greek mathematics|author=T. L.  Heath|publisher=Courier Dover Publications|isbn=0486432319|pages=181–182|year=2003}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, [[ಯೂಕ್ಲಿಡ್‌]] ಎನ್ನುವವನು ''[[ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌]]''  ಎನ್ನುವ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆತನು [[ದೃಷ್ಟಿ]]ಯ ನಿಖರವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಗುಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Euclid|title=The Arabic version of Euclid's optics = Kitāb Uqlīdis fī ikhtilāf al-manāẓir|editor=Elaheh Kheirandish|publisher=New York: Springer|year=1999|isbn=0387985239}}&lt;/ref&gt; [[ಟಾಲಮಿ]] ತನ್ನ ''[[ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌]]''  ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ, ಯೂಕ್ಲಿಡ್‌ನ ರೇಖಾಗಣಿತದ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮುಂದಕ್ಕೆ, ವಕ್ರೀಭವನ ಮತ್ತು ಅಧಿಪಾತಕೋನದ ನಡುವಿನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾದರೂ ಸಹ [[ವಕ್ರೀಭವನದ ಕೋನ]]ವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Ptolemy&quot;&gt;{{cite book|title=Ptolemy's theory of visual perception: an English translation of the Optics with introduction and commentary|author=Ptolemy|editor=A. Mark Smith|publisher=DIANE Publishing|year=1996|isbn=0871698625}}&lt;/ref&gt;[[ಇಸ್ಲಾಂ ಪ್ರಪಂಚ]]ದಲ್ಲಿ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಬರವಣಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು [[ಆಲ್‌-ಕಿಂಡಿ]] (ಸಿ. 801–73). ''ಡೇ ರೇಡಿಸ್‌ ಸ್ಟೆಲ್ಲಾರಮ್‌''  ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆಲ್‌-ಕಿಂಡಿ ಪ್ಲೇಟೋನ ಹೊರಸೂಸುವ ತತ್ತ್ವ&lt;ref&gt;ಡಿ. ಸಿ. ಲಿಂಡ್‌ಬರ್ಗ್, ''ಥೀಯರೀಸ್ ಆಫ್ ವರ್ಷನ್ ಫ್ರಾಮ್ ಆಲ್-ಕಿಂದಿ ಟು ಕೆಪ್ಲರ್''  ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ, (ಚಿಕಾಗೋ:  ಚಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ. Pr., 1976), ಪು. 19.&lt;/ref&gt; ವನ್ನು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಳಿಸಿದ, ಇದು ಆನಂತರ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಗ್ರೊಸೆಟೆಸ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು ರಾಗರ್‌ ಬೆಕೋನ್‌ನಂತ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=D. C. Lindberg|journal=Isis|volume=62|date=1971|page=469|doi=10.1086/350790|title=Alkindi's Critique of Euclid's Theory of Vision}}&lt;/ref&gt; 984ರಲ್ಲಿ, [[ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ನಾದ [[ಇಬ್ನ್‌ ಸಾಹ್ಲ್‌]] ಎಂಬುವವನು &quot;ಆನ್‌ ಬರ್ನಿಂಗ್‌ ಮಿರರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೆನ್ಸಸ್‌ (ಉರಿಯುವ ಕನ್ನಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೂರಗಳ ಮೇಲೆ)&quot; ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಕ್ರೀಭವನದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಗಣಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ನೆಲ್‌ನ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=R. Rashed|title=A Pioneer in Anaclastics: Ibn Sahl on Burning Mirrors and Lenses|journal=Isis|volume=81|year=1990|page=464}}&lt;/ref&gt; ಈತನು, ಅಕ್ಷರೇಖೆಯ ಒಂದೇ ಬಿಂದುವಿನ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಮಸೂರ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ವಕ್ರೀಭವನ ತತ್ವವನ್ನು ಬಳಸಿದ. 11ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಅಲ್ಹಾಜೇನ್‌]] (ಇಬ್ನ್‌ ಅಲ್‌-ಹೇದಮ್‌) ತನ್ನ ''[[ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌ (ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಪುಸ್ತಕ)]]'' ಅನ್ನು ಬರೆದ, ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಆಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದ್ದ ’ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಇಸ್ಲಾಮೀಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ’ಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾಂತಿ]] ಉಂಟುಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=A. I. Sabra and J. P. Hogendijk|year=2003|title=The Enterprise of Science in Islam: New Perspectives|pages=85–118|publisher=MIT Press|isbn=0262194821|oclc=237875424 50252039}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=G. Hatfield|contribution=Was the Scientific Revolution Really a Revolution in Science?|editor =F. J. Ragep, P. Sally, S. J. Livesey|year=1996|title=Tradition, Transmission, Transformation: Proceedings of Two Conferences on Pre-modern Science held at the University of Oklahoma|page=500|publisher=Brill Publishers|isbn=9004091262|oclc=19740432 234073624 234096934}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=The Medieval History Journal|volume=9|page=89|year=2006|doi=10.1177/097194580500900105|title=The Gaze in Ibn al-Haytham|author=G. Simon}}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಬಿಂದುರಂಧ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಸ್ವರೂಪಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Harv|Wade|Finger|2001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harv|Elliott|1966|Chapter 1}}&lt;/ref&gt; ದೃಷ್ಟಿಯ ಬಗೆಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಪ್ರಾಚೀನ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿವಿಧ [[ಪ್ರಯೋಗ]]ಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು,&lt;ref&gt;{{cite journal|author=D. C. Lindberg|title=The Theory of Pinhole Images from Antiquity to the Thirteenth Century|journal=Archive for History of the Exact Sciences|volume=5|year=1968|page=154}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ [[ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=O. S. Marshall|year=1950|title=Alhazen and the Telescope|journal=Astronomical Society of the Pacific Leaflets|volume=6|page=4}}&lt;/ref&gt;
13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಇಬ್ನ್‌ ಅಲ್‌-ಹೇದಮ್‌ನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗೊಂಡ [[ರಾಗರ್‌ ಬೇಕೊನ್‌]] ಎಂಬುವನು, ಗಾಜಿನ ಗೋಲಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು [[ಭೂತಗನ್ನಡಿ]]ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಬೆಳಕು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. 1284ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ [[ಸಾಲ್ವಿನೊ ಡಿ'ಆರ್ಮೇಟ್‌]] ಎಂಬುವನು ಮೊದಲ ಧರಿಸಬಹುದಾದ ಕನ್ನಡಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite web|author=M. Bellis|title=The History of Eye Glasses or Spectacles|work=About.com:Inventors|url=http://inventors.about.com/od/gstartinventions/a/glass_3.htm|accessdate=2007-09-01}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 1570 ಮತ್ತು 1580ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂಲರೂಪದ ದೂರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು [[ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್‌ ಡಿಗ್ಗೆಸ್‌]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cnx.org/content/m11932/latest/|title=Galileo's Telescope|author=A. van Helden}}&lt;/ref&gt; [[ಟಾಕಿ ಅಲ್‌-ದಿನ್‌]]&lt;ref&gt;{{Cite book|author=H. G.  Topdemir|title=Takîyüddîn'in Optik Kitabi|publisher=Ministry of Culture Press|location=Ankara|year=1999}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಗಿಯಾಂಬಟ್ಟಿಸ್ಟ ಡೆಲ್ಲಾ ಪೋರ್ಟ]] ಎಂಬುವವರು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Giambattista della Porta (Natural Magick)|year=2005|page=339|publisher=NuVision Publications, LLC}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಚೀನ ದೂರದರ್ಶಕಗಳೆಂದರೆ [[ವಕ್ರೀಭವನದ ದೂರದರ್ಶಕ]]ಗಳು, ಇದು ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಸೂರಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗುವ ವಿಧಾನ. 1608ರಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು: [[ಮಿಡಲ್‌ಬರ್ಗ್‌, ಹೋಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕಗಳ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದ [[ಹ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಲಿಪ್ಪರ್‌ಶೇ]] ಮತ್ತು [[ಜಾಚೇರಿಯಸ್‌ ಜಾನ್‌ಸೆನ್‌]], ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಕ್‌ಮಾರ್‌]]ನ [[ಜಾಕೋಬ್‌ ಮೆಟಿಯಸ್‌]]. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ, [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ.  1668ರಲ್ಲಿ, [[ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌]] ಮೊದಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ [[ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ, ಅದಕ್ಕೆ ಆತನ ಹೆಸರೇ ಇದೆ [[ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ]].&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=2LZZginzib4C&amp;pg=PA125 |title=Stargazer: the life and times of the telescope |first=Fred |last=Watson |publisher=Allen &amp; Unwin |year=2007 |pages=125–30 |isbn=9781741753837}}&lt;/ref&gt; 1595ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮಿಡಲ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;[http://nobelprize.org/educational_games/physics/microscopes/timeline/index.html ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕಗಳು: ಟೈಮ್ ಲೈನ್ ], ನೋಬೆಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಏಪ್ರಿಲ್ 3, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ಮೂರು ಜನ ಕನ್ನಡಕಗಳ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಅದರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ: ಲಿಪರ್‌ಶೇ (ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವ); ಜ್ಯಾನ್‌ಸೆನ್‌; ಮತ್ತು ಆತನ ತಂದೆ, ಹ್ಯಾನ್ಸ್‌. ಇಂಗ್ಲೀಷಿನ &quot;ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪ್‌&quot; ಪದದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು [[ಜಿಯೊವನ್ನಿ ಫೇಬರ್‌]] ಮಾಡಿದ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ, ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕಕ್ಕೆ 1625ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಕೊಟ್ಟವನು ಈತನೇ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=S. J. Gould&amp;year=2000|title=The Lying Stones of Marrakech, ch.2 &quot;The Sharp-Eyed Lynx, Outfoxed by Nature&quot;|location=London|publisher=Jonathon Cape|isbn=0224050443}}&lt;/ref&gt;
17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ [[ರೆನೆ ಡೆಸ್ಕಾರ್ಟ್ಸ್‌]] ಬರೆದ [[ಟ್ರೀಟೈಸೆಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ತತ್ವವು ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು ಬೆಳಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದಲೇ ಬೆಳಕು [[ಹೊರಸೂಸು]]ತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವೈವಿಧ್ಯ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Sabra&quot;&gt;{{cite book|title=Theories of light, from Descartes to Newton|author=A. I. Sabra|publisher=CUP Archive|year=1981|isbn=0521284368}}&lt;/ref&gt; ಇದು, ಬೆಳಕು ಕಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಗ್ರೀಕ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕಿಂತ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು. 1660ರ ದಶಕದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1670ರ ದಶಕದ ಮೊದಲಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್ನನು ಡೆಸ್‌ಕಾರ್ಟೆಸ್‌ನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಒಂದು [[ಬೆಳಕಿನ ಕಾರ್ಪುಸಲ್‌ ತತ್ವ]]ವನ್ನಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ, ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿ ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕು, ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಣ್ಣವಾಗಿರದೆ, [[ಲೋಲಕ]]ದ ಸಹಾಯದಿಂದ [[ವರ್ಣಪಂಕ್ತಿ]]ಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ. 1664ರಲ್ಲಿ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹೂಕ್‌]] ನೀಡಿದ್ದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ, 1690ರಲ್ಲಿ, [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಹೇಗೆನ್ಸ್‌]] ಬೆಳಕಿಗೆ [[ತರಂಗ ತತ್ತ್ವ]]ವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ. ಹೂಕ್‌ ತಾನೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಬೆಳಕಿನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಮತ್ತು ಇವರಿಬ್ಬರ ತಿಕ್ಕಾಟವು ಹೂಕ್‌ನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1704ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಟನ್‌ ''[[ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌]]'' ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆತನು ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಬೆಳಕಿನ ಸ್ವಭಾವದ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಜೇತನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Sabra&quot;/&gt;[[ಥಾಮಸ್‌ ಯಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಗಸ್ಟಿನ್‌-ಜೀನ್‌ ಫ್ರೆಸ್‌ನೆಲ್‌ರವರು]]ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದ, ಬೆಳಕಿನ [[ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ]]ದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರೆಗೂ ಅಂದರೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೂ ನ್ಯೂಟನ್ನನ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಯಂಗ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ದ್ವಿಸೀಳು ಪ್ರಯೋಗವು]] ಬೆಳಕು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಣಗಳು ಪಾಲಿಸದ ತತ್ವವಾದ [[ಅತಿ ತತ್ವವನ್ನು]] ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಈ ಕೆಲಸವು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ ವಕ್ರ ವಿಯೋಜನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ಶಾಖೆಯನ್ನೇ ತೆರೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=W. F. Magie|title=A Source Book in Physics|publisher=Harvard University Press|year=1935|page=309}}&lt;/ref&gt; 1860ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ಲೆರ್ಕ್‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌]] ತರಂಗ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು [[ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ ತತ್ವ]]ದ ಜೊತೆಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=J. C. Maxwell|title=[[A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field]]|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London|volume=155|page=459|year=1865}}&lt;/ref&gt;

ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ತತ್ವದ ಮುಂದಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ 1899ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್‌]]ಅನು ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನ ನಡುವಿನ ಶಕ್ತಿ ವಿನಿಮಯ, ತಾನು ''ಕ್ವಾಂಟ''  ಎಂದು ಕರೆದ, ಕೇವಲ ಅಖಂಡ, ಮೊತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ. [[ಕಪ್ಪುದೇಹ ವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಸರಿಯಾದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಾಣಿಸಲಾಯಿತು.|ಕಪ್ಪುದೇಹ ವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಸರಿಯಾದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಾಣಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ಕುರಿತ ಪ್ಲಾಂಕ್ಸ್‌ನ ಭೌದ್ಧಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯೆಡೆಗಿನ ದೃಢವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಾಗಿ, ಮತ್ತು ಅವನು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅರಿಯಲು ನೋಡಿ ಎಚ್. ಕ್ರಗ್, [http://physicsworld.com/cws/article/print/373 ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾಂಕ್ಸ್: ದ ರೆಲುಕ್ಟೆಂಟ್ ರೆವಲ್ಯೂಶನರಿ ], ''ಫಿಜಿಕ್ಸ್ ವಲ್ಡ್''. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1985&lt;/ref&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]]0[[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]][[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ#cite note-27|&lt;span class=&quot;mw-reflink-text&quot;&gt;[27]&lt;/span&gt;]]  1905ರಲ್ಲಿ, [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಐನ್ಸ್‌ಟೈನ್‌]] [[ತೇಜೋವಿದ್ಯುತ್‌ ಪರಿಣಾಮ]]ದ ಬಗೆಗೆ ಒಂದು ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ, ಇದು ಬೆಳಕಿನದೇ ಪರಿಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Einstein |first1=A. |editor1-first=D. |editor1-last=Ter Haar |title=The Old Quantum Theory |url=http://wien.cs.jhu.edu/AnnusMirabilis/AeReserveArticles/eins_lq.pdf |year=1967 |publisher=Pergamon |pages=91–107 |chapter=On a heuristic viewpoint concerning the production and transformation of light }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ 1905ರ ಪೋಟೋಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪ್ರಭಾವದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷಾಂತರದ ಅಧ್ಯಾಯ&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AnnPhysik322132&quot;&gt;{{Cite journal |first=A. |last=Einstein |year=1905 |title=Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt |language=German |trans_title=On a heuristic viewpoint concerning the production and transformation of light |journal=Annalen der Physik |volume=322 |issue=6 |pages=132–148 |doi=10.1002/andp.19053220607}}&lt;/ref&gt; 1913ರಲ್ಲಿ, [[ನೀಲ್ಸ್‌ ಬೋಹರ]]ನು ಕಣಗಳು ಕೇವಲ ಅಖಂಡ ಮೊತ್ತದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಸೂಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ, ಹಾಗಾಗಿ ಅವನು [[ಹೊರಸೂಸುವ]] ಮತ್ತು [[ಹೀರುವಿಕೆ ವರ್ಣಪಂಕ್ತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅಖಂಡ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದಂತಾಯ್ತು.&lt;ref&gt;1913. &quot;[http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Bohr/Bohr-1913a.html ಆನ್ ದ ಕಾನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಆಟಮ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮೊಲಾಕ್ಯುಲೆಸ್,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704225134/http://dbhs.wvusd.k12.ca.us/webdocs/Chem-History/Bohr/Bohr-1913a.html |date=2007-07-04 }}&quot; ''ಫಿಲೋಸಾಫಿಕಲ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್''  26 (ಸರಣಿ 6): 1–25.  [[ಬೋರ್‌ನ ಪರಮಾಣು ಮಾದರಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಲಿಕ್ಯೂಲಾರ್ ಬಾಂಡಿಂಗ್]] ಕುರಿತು ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾದ ಪ್ರಬಂಧ.&lt;/ref&gt; ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ನಂತರ ಬಂದ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂವಹನಗಳು ಪರಿಮಾಣ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[ಪರಿಮಾಣ ಯಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ [[ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಪರಿಣಾಮ ವಿದ್ಯುದ್ಬಲ ವಿಜ್ಞಾನ]] ತತ್ವವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಎಲ್ಲ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿಜ ಮತ್ತು [[ತಾತ್ವಿಕ]] [[ಫೋಟೋನ್‌]]ಗಳ ವಿನಿಮಯದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=R. Feynman|year=1985|url=http://www.amazon.com/gp/reader/0691024170|title=QED: The Strange Theory of Light and Matter|chapter=Chapter 1|page=6|publisher=Princeton University Press}}&lt;/ref&gt; 1953ರಲ್ಲಿ [[ಮೇಸರ್‌]]ನ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮತ್ತು 1960ರಲ್ಲಿ ಲೇಸರ್‌ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಮಾಣ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=N. Taylor|title=LASER: The inventor, the Nobel laureate, and the thirty-year patent war|year=2000|publisher=Simon &amp; Schuster|location=New York|isbn=0684835150}}&lt;/ref&gt; 1950 ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಪರಿಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರ ತತ್ವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪೌಲ್‌ ಡೈರಾಕ್‌]]ನ ಕೆಲಸಗಳ ನಂತರ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಸುದರ್ಶನ್‌]], [[ರಾಯ್‌ ಜೆ. ಗ್ಲಾಬರ್‌]], ಮತ್ತು [[ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಂಡೆಲ್‌]] ಎಂಬುವರು ತೇಜೋ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ [[ಅಂಕಿಅಂಶ]]ಗಳ ಬಗೆಗೆ ವಿವರವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪರಿಮಾಣ ತತ್ವವನ್ನು ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡನು.

== ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Wave.png|thumb|right|300px|ಬೆಳಕು ಹೇಗೆ ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಇದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಅಲೆಯಾಗಿ, ವಿಸ್ತಾರ, ತರಂಗಾಂತರ, ಕಂಪನಾಂಕ ಮತ್ತು ವೇಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ]]
ಪೂರ್ವ-ಪರಿಮಾಣ-ಯಾಂತ್ರಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಬೆಳಕು [[ತೂಗಾಡುವ]] [[ವಿದ್ಯುತ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಯಸ್ಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿದ್ಯುದಯಸ್ಕಾಂತ ತರಂಗ. ತರಂಗವು [[ಕಾಲ]]ದ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು [[ಸಮಯದಲ್ಲಿ]] ತೂಗಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite paper |last=Maxwell |first=James Clerk |authorlink=James Clerk Maxwell |title=A dynamical theory of the electromagnetic field | url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/A_Dynamical_Theory_of_the_Electromagnetic_Field.pdf |format=pdf  |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=155 |pages=499 |year=1865}} ಈ ಲೇಖನ ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 1864ರಂದು  ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ವೆಲ್‌ರಿಂದ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಮಂಡನೆಯಾಯಿತು  ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ [[ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತ]].&lt;/ref&gt;
ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗದ [[ಪುನರಾವರ್ತನ]]ವನ್ನು ತೂಗಾಟದ [[ಕಾಲಾವಧಿ]]ಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಂಗವು ವಿವಿಧ ಸಾಮಗ್ರಿ (&quot;[[ಮಾಧ್ಯಮ]]&quot;)ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತನವು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತರಂಗದ ವೇಗವು ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ವೇಗ, ಪುನರಾವರ್ತನ, ಮತ್ತು ತರಂಗಾಯಾನುಗಳು ಈ ಸೂತ್ರದಂತೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ
:&lt;math&gt;v=\lambda\,f,&lt;/math&gt;

ಇಲ್ಲಿ &lt;math&gt;v&lt;/math&gt; ವೇಗವಾದರೆ, &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; ಎನ್ನುವುದು ತರಂಗಾಯಾನು ಮತ್ತು &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ಎನ್ನುವುದು ಪುನರಾವರ್ತನ. ಪುನರಾವರ್ತನವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ತರಂಗದ ವೇಗದಲ್ಲಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಯು ತರಂಗಾಯಾನುವಿನಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=In Quest of the Universe|author=T. Koupelis and K. F. Kuhn|publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers|year=2007|isbn=0763743879|url = https://books.google.com/books?id=WwKjznJ9Kq0C&amp;pg=PA102}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗವು [[ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರ]]ದಿಂದ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;, ಇದು [[ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗ]] &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ವೇಗದ ಅನುಪಾತ ಆಗಿರುತ್ತದೆ:
:&lt;math&gt;n=c/v.&lt;/math&gt;

ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು [[ಅಚಲ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ [[ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ]] 299,792,458 [[ಮೀಟರುಗಳು]].&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Nonlinear optical analogies in quantum electrodynamics|url=http://arxiv.org/abs/hep-th/0610088v1|author=D. H. Delphenich|year=2006|journal=ArXiv preprint}}&lt;/ref&gt; ಆದ್ದರಿಂದ, &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; ತರಂಗಾಯಾನು ಹೊಂದಿದ ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರ ''n''  ಇರುವ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ &lt;math&gt;\lambda / n&lt;/math&gt; ತರಂಗಾಯಾನುವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗದ ವಿಸ್ತಾರವು ಬೆಳಕಿನ [[ತೀವ್ರತೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ತರಂಗದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮತ್ತು ಅಯಸ್ಕಾಂತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೇಖರವಾಗಿರುವ [[ಶಕ್ತಿ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ: ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ.

=== ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ===
{{Summarize|from|Geometrical optics|date=September 2009}}
{{Main|Geometrical optics}}
[[ಚಿತ್ರ:Plane wave wavefronts 3D.svg|thumb|right|300px|ಬೆಳಕಿನ ಅಲೆಗಳು ಆಕಾಶದ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಓಲಾಡುತ್ತದೆ.ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಶಾಲ ತುದಿಯನ್ನು ಸಮತಲದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಇದು ವೇವ್‌ಫ್ರಂಟನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.ಕಿರಣವು ಈ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಮತಲಗಳಿಗೆ ಲಂಬಕೋನದಲ್ಲಿರುವ ಬಾಣವಾಗಿದೆ.]]ರೇಖಾಗಣಿತದ'' ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ'', ಅಥವಾ ''ಕಿರಣ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ'' ವು ಬೆಳಕಿನ [[ಪಸರಿಸುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು &quot;ಕಿರಣಗಳ&quot; ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ &quot;ಕಿರಣ&quot;ವು [[ಅಬ್ಸ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್‌]], ಅಥವಾ &quot;[[ಸಲಕರಣೆ]]&quot;, ಇದನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ಪಥವನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು.  ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಮುನ್ನೆಲೆಗೆ [[ನೇರಸಮಕೋನ]]ವಾದ (ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ [[ತರಂಗ ವಾಹಕ]]ಕ್ಕೆ [[wikt:collinear|ಅನುರೇಖೀಯ]]ವಾದ) ಕಿರಣ. ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ನಡುವಿನ [[wiktionary:interface|ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರ]] ಬದಲಾಗುವ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಕ್ರವಾಗಬಹುದು. ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು ಈ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಪಸರಿಸಲು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿಜವಾದ ತರಂಗಮುನ್ನೆಲೆ ಹೇಗೆ ಪಸರಿಸುತ್ತದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದು ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಗಣನೀಯ ಸಾಧಾರಣೀಕರಣ, ಇದು ಕಿರಣ ವಕ್ರ ವಿಯೋಜನ ಮತ್ತು [[ಧೃವೀಕರಣ]] ಮುಂತಾದ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಒಳ್ಳೆಯ ಸರಾಸರಿಯೇ, ಆದರೆ, ಬೆಳಕು ಸಂವಹನ ಮಾಡುವ ರಚನೆಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ತರಂಗಾಯಾನು ತುಂಬ ಸಣ್ಣದಿರುವಾಗ ಮಾತ್ರ.  ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಲಕ್ಷಣ]]ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ರೇಖಾಗಣಿತ ವಿಷಯಗಳಾದ ಇಮೇಜಿಂಗ್‌ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.ಇದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು [[ಫರ್ಮೆಟ್‌ನ ತತ್ವ]]ದಿಂದ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಇದು ''ಎರಡು ಬಿಂದುಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವ ಪಥದಲ್ಲಿ ಕಿರಣವು ಸಾಗುತ್ತದೋ ಅದೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಬಹುದಾದ ಪಥ'' &lt;ref&gt;ಆರ್ಥರ್ ಚ್ಯುಸ್ಟರ್, ''ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇಂಟ್ರ‍ಡಾಕ್ಷನ್ ಟು ದ ಥೀಯರಿ ಆಫ್ ಆಫ್ಟಿಕ್ಸ್ '', ಲಂಡನ್: ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್, 1904 [https://books.google.com/books?vid=OCLC03146755&amp;amp;id=X0AcBd-bcCwC&amp;amp;pg=PA41&amp;amp;lpg=PA41&amp;amp;dq=fermat%27s-principle ಆನ್‌ಲೈನ್].&lt;/ref&gt; ಎನ್ನುತ್ತದೆ.

==== ಸರಾಸರಿಗಳು ====
[[ಪ್ಯಾರಾಕ್ಸಿಯಲ್‌ ಸರಾಸರಿ]] ಅಥವಾ &quot;ಸಣ್ಣ ಕೋನ ಸರಾಸರಿ&quot; ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಆನಂತರ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಚರ್ಯೆ ಏಕಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸರಳ ಮಾತೃಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಗಾಸಿಯಾನ್‌ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]] ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ''ಪ್ಯಾರಾಕ್ಸಿಯಲ್‌ [[ಕಿರಣ ಶೋಧನೆ]]ಗೆ''  ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸರಾಸರಿ [[ಇಮೇಜ್‌]] ಮತ್ತು ವಸ್ತು-ಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು [[ಪ್ರವರ್ಧನ]]ಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=J. E. Greivenkamp|year=2004|title=Field Guide to Geometrical Optics. SPIE Field Guides vol. '''FG01'''|publisher=SPIE|isbn=0819452947|pages=19–20}}&lt;/ref&gt;

==== ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು ====
{{Main|Reflection (physics)}}
[[ಚಿತ್ರ:Reflection angles.svg|frame|ಕನ್ನಡಿಯಂತಹ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ.]]
ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: [[ಕನ್ನಡಿಯಂತಹ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ]] ಮತ್ತು [[ವಿಕೀರ್ಣ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ]]. ಕನ್ನಡಿಯಂತಹ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಕನ್ನಡಿ ಮುಂತಾದ ಹೊಳೆಯುವ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇವು ಬೆಳಕನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ, ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.  ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ([[ನಿಜವಾದ]]) ಅಥವಾ ಸಮಾನಾಂತರ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ ([[ತಾತ್ವಿಕ]]) ದೇಶದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದು. ವಿಕೀರ್ಣ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಕಾಗದ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲು ಮೊದಲಾದ ಬಿಂಬಾರೋಪಣ ಮುಸುಕು ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ, ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಬೆಳಕಿನ ನಿಖರ ಹಂಚಿಕೆಯು ಮೇಲ್ಮೈನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹೀಯ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವಿಕೀರ್ಣ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕಗಳನ್ನು [[ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್ಸ್‌ ಕೋಸೈನ್‌ ಸೂತ್ರ]] ದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಆ ಸೂತ್ರದಿಂದ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು. ಯಾವ ಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೂ ಸಮನಾದ [[ಹೊಳಪಿರುವ]] ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ಈ ಸೂತ್ರವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.ಕನ್ನಡಿಯಂತಹ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಲ್ಲಿ, [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೇಲ್ಮೈ]]ನೊಂದಿಗೆ ಪತನ ಕಿರಣವು ಯಾವ ಕೋನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಕಿರಣದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಎಂಬುದು ಕಿರಣವು ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಲಂಬವಾಗಿರುವ ರೇಖೆ. ಪತನ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಕಿರಣಗಳು ಒಂದೇ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಕಿರಣದ ನಡುವಿನ ಕೋನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಪತನ ಕಿರಣದ ನಡುವಿನ ಕೋನ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot;&gt;{{cite book|title=University Physics 8e|author=H. D. Young|publisher=Addison-Wesley|year=1992|isbn=0201529815}}ಅಧ್ಯಾಯ 35&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ [[ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸೂತ್ರ]] ಎಂದು ಹೆಸರು.ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ [[ಸಮತಟ್ಟಾದ ಕನ್ನಡಿ]]ಗಳಿಗೆ, ವಸ್ತುಗಳ ಬಿಂಬಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಯ ಮುಂದೆ ಎಷ್ಟು ಅಂತರವಿರುತ್ತದೆಯೋ ಕನ್ನಡಿಯ ಹಿಂದೆಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಅಂತರ ಇರುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಗಾತ್ರ ಒಂದೇ ಅಗಿರುತ್ತದೆ.  (ಒಂದು ಚಪ್ಪಟೆ ಕನ್ನಡಿಯ ವರ್ಧನೆಯು ಏಕತೆಯಾಗಿದೆ.) ಈ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ [[ಕನ್ನಡಿಯ ಬಿಂಬ]]ಗಳು [[ಸಮಾನ ಪರಾವರ್ತನಗೊಂಡಿವೆ]], ಇದನ್ನೇ ನಾವು ಬಲ-ಎಡ ತಿರುಗು ಮುರುಗು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.  ಎರಡು(ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಮಸಂಖ್ಯೆಯ) ಕನ್ನಡಿಗಳಲ್ಲಾದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಿಂದಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಮಾನ ಪರಾವರ್ತನಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಮೂಲೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ]]ಗಳು&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot;/&gt; ಬೆಳಕನ್ನು [[ಹಿಂಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ]], ಪತನ ರೇಖೆಗಳು ಬಂದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಾಪಾಸು ಹೋಗುವ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.[[ಕಿರಣ-ಶೋಧನೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ [[ವಕ್ರ ಮೇಲ್ಮೈ ಇರುವ ಕನ್ನಡಿ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು.  [[ಲಾಕ್ಷಣಿಕ ಮೇಲ್ಮೈಯುಳ್ಳ ಕನ್ನಡಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಕನ್ನಡಿಯ ಮೇಲೆ ಪತನವಾಗುವ ಕಿರಣಗಳು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಕೇಂದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಏಕಮುಖವಾಗುವ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ವಕ್ರ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು ಕೂಡ ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರವು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಚದುರುವಿಕೆ ಆಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ವರ್ತುಲ ಕನ್ನಡಿಗಳು [[ವರ್ತುಲ ವಿಲಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ವಕ್ರ ಕನ್ನಡಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದ ಇಲ್ಲವೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಪ್ರವರ್ಧನದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಲ್ಲುದು, ಮತ್ತು ಬಿಂಬವು ತಿರುಗುಮುರುಗು ಆಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತ ಆ ಪ್ರವರ್ಧನವು ಋಣಾತ್ಮಕವೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಿಂದಾದ ನೇರ ಬಿಂಬವು ಯಾವಾಗಲೂ ತಾತ್ವಿಕವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತಿರುಗುಮುರುಗಾದ ಬಿಂಬವು ನಿಜವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಒಂದು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ಮಾಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot;/&gt;

==== ವಕ್ರೀಭವನಗಳು ====
{{Main|Refraction}}
[[ಚಿತ್ರ:Snells law.svg|thumb|300px|ಸ್ನೆಲ್‌ನ ಕೇಸ್ ಎನ್1 &lt; ಎನ್2 ಗಾಳಿ/ನೀರುಗಳ ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕದಂತಹ ನಿಯಮದ ವಿವರಣೆ]]
ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರವು ಬದಲಾಗುವ ಸ್ಥಳದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕು ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ ’ವಕ್ರೀಭವನ’ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಬೆಳಕನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಮಾನ ಮಾಧ್ಯಮ &lt;math&gt;n_1&lt;/math&gt; ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾಧ್ಯಮ &lt;math&gt;n_2&lt;/math&gt;ನ ನಡುವೆ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ಇದ್ದಾಗ ಸರಳ ವಕ್ರೀಭವನ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.&lt;math&gt;n_2&lt;/math&gt;. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣದ ಅಪಸರಣವನ್ನು [[ಸ್ನೆಲ್‌ನ ತತ್ವ]]ವು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ:

:&lt;math&gt;n_1\sin\theta_1 = n_2\sin\theta_2\ &lt;/math&gt;

ಇಲ್ಲಿ &lt;math&gt;\theta_1&lt;/math&gt; ಮತ್ತು &lt;math&gt;\theta_2&lt;/math&gt;ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ (ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ) ಮತ್ತು ಪತನ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನಗೊಂಡ ತರಂಗಗಳ ಕೋನಗಳು. ಮೇಲೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಘಟನೆಯು ಬೆಳಕಿನ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವ ವೇಗದೊಂದಿಗೆಯೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿದೆ, ಇದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ :

:&lt;math&gt;v_1\sin\theta_2\ = v_2\sin\theta_1&lt;/math&gt;

ಇಲ್ಲಿ, ಅದರದರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ &lt;math&gt;v_1&lt;/math&gt; ಮತ್ತು &lt;math&gt;v_2&lt;/math&gt;ಗಳು ತರಂಗ ವೇಗಗಳು.&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot;/&gt;

ಸ್ನೆಲ್‌ನ ತತ್ವದ ವಿವಿಧ ತತ್ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, ಉಚ್ಚ ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂತ್ರ ಹೊಂದಿದ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಅಲ್ಪ ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರ ಹೊಂದಿದ ವಸ್ತುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ, ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಭಾವ ಶೂನ್ಯ ಪ್ರಸಾರವೂ ಆಗಬಹುದು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು [[ಪೂರ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ [[ಫೈಬರ್‌ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಸಂಕೇತಗಳು ಫೈಬರ್‌ ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ತಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪೂರ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ತಂತಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬೆಳಕು ನಷ್ಟವಾಗದಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನದ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ [[ಧೃವೀಕೃತ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ: ವಕ್ರೀಭವನಗೊಂಡ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಕಿರಣಗಳು [[ಲಂಬಕೋನ]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತ ಕಿರಣವು &quot;ಸಮ ಧೃವೀಕರಣ&quot;ದ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಘಟನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಅಧಿಪಾತಕೋನವನ್ನು ಬ್ರ್ಯೂಸ್ಟರ್‌ನ ಕೋನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot;/&gt;
ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು &quot;ಏಕ ಮಾಧ್ಯಮ&quot;ದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವುಗಳ ಅಪಸರಣವನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಸ್ನೆಲ್‌ನ ತತ್ವವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದ ರೇಖಾಗಣಿತವು ತಿಳಿದಿರುವವರೆಗೂ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೋಲಕದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿದರೆ, ಲೋಲಕದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಅದು ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಅಪಸರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಜೊತೆಗೆ, ಬಹುತೇಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವಿವಿಧ ಆವರ್ತನಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ವಕ್ರೀಭವನವನ್ನು ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ವಿಕೀರ್ಣ ವರ್ಣಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಲೋಲಕದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕು ಹಾದು ಹೋಗುವಾಗ ನಡೆಯುವ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವನು ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌ ಎಂದೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot;/&gt;
ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುವ ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ನೇರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಬದಲು ವಕ್ರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಲಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ [[ಮರೀಚಿಕೆ]]ಗಳಿಗೆ ಈ ಪರಿಣಾಮವೇ ಕಾರಣ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರವು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ವಕ್ರವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಯಂತಹ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳು ಇರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ (ನೀರಿನ ಕೊಳದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲಿರುವಂತೆ). ಬದಲಾಗುವ ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಏರು-ಸೂತ್ರದ ವಸ್ತು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವು [[ಜೆರಾಕ್ಸ್‌ ಯಂತ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕ್ಯಾನರ್‌ಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ ಅನೇಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.  ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು [[ಏರು-ಸೂತ್ರದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಇ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಮಾರ್ಚಂದ್, ಗ್ರೇಡಿಯೆಂಟ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಎನ್‌ವೈ, ಆಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರೆಸ್, 1978.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:lens3b.svg|360px|thumb|ಪೀನ ಮಸೂರಕ್ಕೆ ಕಿರಣ ಗುರುತಿಸುವ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]]

ಏಕಮುಖವಾದ ಅಥವಾ ವಿಕೀರ್ಣ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಮಸೂರ ಎಂದು ಹೆಸರು.  ತೆಳು ಮಸೂರಗಳು ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತೇಜೋಕೇಂದ್ರಬಿಂದುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು [[ಮಸೂರಮಾಡುವ ಸಮೀಕರಣ]]ದ ಮೂಲಕ ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;&gt;{{cite book|author=E. Hecht|year=1987|title=Optics|edition=2nd|publisher=Addison Wesley|isbn=020111609X}} ಅಧ್ಯಾಯಗಳು 5 &amp;amp; 6.&lt;/ref&gt; ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಎರಡು ರೀತಿಯ ಮಸೂರಗಳು ಇವೆ: [[ಪೀನ ಮಸೂರ]]ಗಳು, ಇದು ಸಮಾನಾಂತರ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಏಕಮುಖವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು [[ನಿಮ್ನ ಮಸೂರ]]ಗಳು, ಇವು ಸಮಾನಾಂತರ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ವಿಕೀರ್ಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ವಕ್ರ ಕನ್ನಡಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಕಿರಣ-ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ಮಸೂರಗಳು ಹೇಗೆ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ಊಹಿಸಬಹುದು. ವಕ್ರ ಕನ್ನಡಿಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ತೆಳು ಮಸೂರಗಳು ಒಂದು ಸರಳ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಮೀಕರಣವು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೇಂದ್ರ ಉದ್ದ (&lt;math&gt;f&lt;/math&gt;) ಮತ್ತು ವಸ್ತು ಅಂತರ (&lt;math&gt;S_1&lt;/math&gt;) ಇದ್ದಾಗ ಬಿಂಬದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ:
:&lt;math&gt;\frac{1}{S_1} + \frac{1}{S_2} = \frac{1}{f} &lt;/math&gt;

ಇಲ್ಲಿ &lt;math&gt;S_2&lt;/math&gt; ಎಂಬುದು ಬಿಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂತರ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಮಸೂರದ ಪಕ್ಕಕ್ಕೇ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಋಣಾತ್ಮಕ ಎಂದೂ ಮತ್ತು ಮಸೂರದ ವಿರುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇದ್ದರೆ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt; ನಿಮ್ನ ಮಸೂರಗಳಿಗೆ ತೇಜೋಕೇಂದ್ರದ ಉದ್ದ f ಅನ್ನು ಋಣಾತ್ಮಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪೀನ ಮಸೂರವು ಒಳಬರುವ ಸಮಾನಾಂತರ ಕಿರಣಗಳನ್ನು, ಮಸೂರದ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಸೂರದ ಒಂದು ತೇಜಕೇಂದ್ರ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗು-ಮುರುಗು ನಿಜ ಬಿಂಬವನ್ನಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.  ಪರಿಮಿತ ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಬರುವ ಕಿರಣಗಳನ್ನು, ತೇಜಕೇಂದ್ರದ ಅಂತರಕ್ಕಿಂತ ದೂರವಾಗಿ ಮಸೂರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ವಸ್ತುವು ಮಸೂರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಷ್ಟೂ, ಬಿಂಬವು ಮಸೂರದಿಂದ ದೂರ ಇರುತ್ತದೆ. ಪೀನ ಮಸೂರಗಳಲ್ಲಿ, ಒಳಬರುವ ಸಮಾನಾಂತರ ಕಿರಣಗಳು, ತಾವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಮಸೂರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದ ನಂತರ ವಿಕೀರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವು ಮಸೂರದ ಒಂದು ತೇಜಕೇಂದ್ರ ಅಳತೆಯ ಒಂದು ನೇರ ತಾತ್ವಿಕ ಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪರಿಮಿತ ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಬರುವ ಕಿರಣಗಳು ತೇಜಕೇಂದ್ರದ ಅಳತೆಗಿಂತ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವು ಮಸೂರದ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಅದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ತಾತ್ವಿಕ ಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿದೆ.  ವಸ್ತುವು ಮಸೂರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಷ್ಟೂ ತಾತ್ವಿಕ ಬಿಂಬವು ಮಸೂರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುತ್ತದೆ.ಹಾಗೆಯೇ, ಮಸೂರದಿಂದುಟಾಗುವ ಪ್ರವರ್ಧನವನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ -

:&lt;math&gt; M = - \frac{S_2}{S_1} = \frac{f}{f - S_1} &lt;/math&gt;

ಇಲ್ಲಿ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಋಣಾತ್ಮಕ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ನೇರ ವಸ್ತುಗಳು ಗುಣಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಿರುಗುಮುರುಗು ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ.  ಕನ್ನಡಿಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಏಕ ಮಸೂರಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ನೇರ ಬಿಂಬಗಳು ತಾತ್ವಿಕವಾದವು ಆದರೆ ತಿರುಗು-ಮುರುಗು ಬಿಂಬಗಳು ನಿಜವಾದವು.&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot;/&gt;
ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತೇಜಕೇಂದ್ರಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಕೆಡಿಸುವ [[ವಿಲಕ್ಷಣ]]ಗಳಿಂದ ಮಸೂರಗಳು ತೊಂದರೆಗೀಡಾಗುತ್ತವೆ. ರೇಖಾಗಣಿತದ ಅಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತರಂಗಾಯಾನುಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗುವ ವಕ್ರೀಭವನದ ಸೂತ್ರ, ಎರಡೂ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತವೆ ([[ವರ್ಣಾತ್ಮಕ ವಿಲಕ್ಷಣ]]).&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot;/&gt;

=== ಭೌತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ===
{{Main|Physical optics}}

''ಭೌತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ''  ಅಥವಾ [[ತರಂಗ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು]], ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ತರಂಗದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಬಿಂದುವೂ ಒಂದು ಹೊಸ ಕ್ಷೋಭೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುವ [[ಹೈಜೆನ್‌ನ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಆಧಾರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಸುಪರ್‌ಪೊಸಿಶನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಇದು, ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನೇ ಹೋಲುವ ದೂರದಲ್ಲಿಟ್ಟ ಬಹು ವಿಧವಾದ ಆಕರಗಳು ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಿಗಳು ಇದ್ದಾಗ ಹೇಗೆ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;phyoptics&quot;&gt;{{cite book|author=R. S. Longhurst|title=Geometrical and Physical Optics, 2nd Edition|year=1968|publisher=Longmans|location=London}}&lt;/ref&gt;
ಭೌತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮಾದರಿಗಳು, ಅಲೆಯ ತರಂಗಾಂತರ, ಗಾತ್ರ ಹಾಗೂ [[ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಜಲು]]ಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಂದು ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಒಂದೇರೀತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಜಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಿಂದುಪಥದ ಚಲನೆಗೆ ಹೊಣೆಯಾಗಬಲ್ಲವು.&lt;ref name=&quot;phyoptics&quot;/&gt;  ಜೊತೆಗೆ, ಜ್ಯಾಮಿತಿ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬಂದ ಎಲ್ಲಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು, [[ಶಬ್ದಸಂಬಂಧಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಕೇತ ಸಂಸ್ಕರಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಂಥದ್ದೇ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ [[ಫ್ಯೂರಿಯರ್ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ]] ತಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮರಳಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗಣಕಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಮಾದರಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಚಲನೆಯನ್ನು ತೋರ್‌ಪಡಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹಲಾವಾರು ವ್ಯತಿಕರಣ, ಇಂಟರ್‌ಫರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಧ್ರುವೀಕರಣ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.  ಇಂಥ ವಿಡಂಬನೆಗಳು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ಈಗಲೂ ಅಂದಾಜಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಬೆಳಕಿನ ಚಲನೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಅಲೆಗಳ ಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ಧಾಂತವಲ್ಲ.  ಇಂಥ ಪೂರ್ಣ ಮಾದರಿ ಗಣಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಯುಳ್ಳದ್ದು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಖಚಿತತೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=J. Goodman|year=2005|title=Introduction to Fourier Optics|edition=3rd ed,|publisher=Roberts &amp; Co Publishers|isbn=0974707724|url= https://books.google.com/books?id=ow5xs_Rtt9AC&amp;printsec=frontcover}}&lt;/ref&gt; [[ಗಾಶಿಯನ್ ವಿಕಿರಣ ರಶ್ಮಿಯ ಪ್ರಸರಣವು]] ಲೇಸರ್ ಕಿರಣಗಳಂಥ ಸುಸಂಬದ್ಧ ಪ್ರಸರಣದ ಒಂದು ಸರಳ ಪಾರ್ಶ್ವಾಕ್ಷದ ಭೌತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾದರಿ.  ಈ ತಂತ್ರವು, ಒಂದು ಲೇಸರ್ ಕಿರಣವು ದೂರದೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದರ ಮತ್ತು ಕಿರಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರ - ಇವುಗಳ ನಿಖರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, ವ್ಯತಿಕರಣಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.   ಹಾಗಾಗಿ ಗಾಶಿಯನ್ ವಿಕಿರಣ ರಶ್ಮಿಯ ಪ್ರಸರಣವು ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಮತ್ತು ಭೌತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=A. E.  Siegman|year=1986|title=Lasers|publisher=University Science Books|isbn=0935702113}} ಅಧ್ಯಾಯ 16.&lt;/ref&gt;

==== ಒಂದರಮೇಲೊಂದು ಇರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಬರುವಿಕೆ ====
{{Main|Superposition principle|Interference (wave propagation)}}
[[ರೇಖಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ]] ಪರಿಣಾಮಗಳ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ, [[ಸೂಪರ್‌ಪೊಸಿಶನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವು, ಕ್ಷೋಭೆಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಅಲೆಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಮುಂದಾಗಿ ಹೇಳಲು ಬಳಸಲ್ಪಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;interference&quot; /&gt;  ಫಲಿತ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಈ ಅಲೆಗಳ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಇಂಟರ್‌ಫರೆನ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿವಿಧ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲುದು.   ಒಂದೇ ತರಂಗಾಂತರ ಮತ್ತು ಆವರ್ತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ಅಲೆಗಳು ''ಒಂದೇ ''ತೆರನಾದ''  ಬೆಳವಣಿಗೆಯ '' ಮಜಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಆ ಅಲೆಗಳ ತುದಿ ಮತ್ತು ಕುಳಿಗಳು ಸಾಲಾಗಿರುತ್ತವೆ.   ಇದು [[ರಚನಾತ್ಮಕ ಇಂಟರ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಅಲೆಯ ಹೊಳೆಯುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಅಲೆಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.   ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಒಂದೇ ತರಂಗಾಂತರ ಮತ್ತು ಆವರ್ತನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಅಲೆಗಳು ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಜಲನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಅಲೆಗಳ ತುದಿಗಳು ಕುಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಮ ಪರಿಣಾಮವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.   ಇದು [[ವಿನಾಶಕಾರಕ ಇಂಟರ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌]]ನ್ನು ಉಂಟುಮಾದುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಾಕಿಗೆ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಅಲೆಯ ಮಬ್ಬಾಗುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಅಲೆಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖವಾಗುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.   ಈ ಪರಿಣಾಮದ ಸಚಿತ್ರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಗಮನಿಸಿ.&lt;ref name=&quot;interference&quot;&gt;{{cite book|title=University Physics 8e|author=H. D. Young|publisher=Addison-Wesley|year=1992|isbn=0201529815}}ಅಧ್ಯಾಯ 37&lt;/ref&gt; 
{|
|-
| '''ಸಂಯೋಜಿತ''' &lt;br /&gt;''' ಅಲೆ''' 
|  colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;3&quot;|[[ಚಿತ್ರ:Interference of two waves.png|600px|thumb|left|ಎರಡು ಅಲೆಗಳು]]
|-
| '''ಅಲೆ 1''' 
|-
| '''ಅಲೆ 2''' 
|-
| &lt;br /&gt;
| '''ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಜಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಅಲೆಗಳು''' 
| '''ಎರಡು ಅಲೆಗಳು 180° ಯಷ್ಟು ''' &lt;br /&gt;'''ಫೇಸ್‌ನ ಹೊರಗೆ''' 
|}

[[ಚಿತ್ರ:Dieselrainbow.jpg|thumb|right|300px|ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಇಂಧನ ಚೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ತೆಳು-ಫಲಕ ಅಡ್ಡಬರುವಿಕೆಯಿಂದ ವರ್ಣರಂಜಿತ ವಿನ್ಯಾಸ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ]]
ಹೈಜೆನ್‌ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವು, ಅಲೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಬಿಂದುವೂ ಒಂದು ಹೊಸ ಕ್ಷೋಭೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಒಡಗೂಡಿರುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ, ಹೊಳೆಯುವ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪುಛಾಯೆಯ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ನಿಯತ ಅಥವಾ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತ ಒಂದು ಅಲೆಗೆ ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾಗಿ ಅದರಷ್ಟಕ್ಕೇ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;interference&quot; /&gt;  [[ಇಂಟರ್‌ಫರ್‌ಮೆಟ್ರಿಯು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತರ ಅಥವಾ [[ಕೋನೀಯ ತಳಿ]]ದಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;interferometry&quot;&gt;{{cite book|author=P. Hariharan|title=Optical Interferometry|edition=2nd|publisher=Academic Press|place=San Diego, USA|year=2003|url=http://www.astro.lsa.umich.edu/~monnier/Publications/ROP2003_final.pdf}}&lt;/ref&gt;   [[ಮೈಕೆಲ್‌ಸನ್ ಇಂಟರ್‌ಫೆರೋಮೀಟರ್]] ಬೆಳಕಿನ ವೇಗವನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಅಳೆಯಲು ಇಂಟರ್‌ಫರೆನ್ಸ್ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಪಕರಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=E. R. Hoover|title=Cradle of Greatness: National and World Achievements of Ohio's Western Reserve|place=Cleveland|publisher=Shaker Savings Association|year=1977}}&lt;/ref&gt; [[ತೆಳು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಕಾಗದ ಮತ್ತು ಲೇಪನ]]ಗಳ ಆಗಮನವು ಇಂಟರ್‌ಫರೆನ್ಸ್ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ನೇರ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿತ್ತು.   [[ವಿರುದ್ಧಪ್ರತಿಫಲನ ಲೇಪನ]]ಗಳು ಅವು ಲೇಪಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ವಿನಾಶಕಾರಕ ಇಂಟರ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಅನಗತ್ಯ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಲು ಬಳಸಬಹುದು.   ಸರಳ ಸನ್ನಿವೇಶವೆಂದರೆ ಬಿದ್ದ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರದ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ದಪ್ಪವಾಗಿರುವ ಒಂಟಿ ಪದರ.   ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಕಾಗದದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಅಲೆ ಮತ್ತು ಚಾಯಾಚಿತ್ರ ಕಾಗದ/ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳ ಅಂತರ್ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಅಲೆಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ೧೮೦° ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಜಲಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಇದು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಇಂಟರ್‌ಫರೆನ್ಸ್‌ನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೋಚರಿತ ವರ್ಣಪಂಕ್ತಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ೫೫೦ ನ್ಯಾನೋಮೀಟರ್‌ನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ, ಇರುವ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರಂಗಾಂತರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅಲೆಗಳು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಜಲಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.   ಬಹು ವಿಧದ ಪದರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಅಗಲವಾದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು, ಅಥವಾ ಒಂಟಿ ತರಂಗಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲವು.
ರಚನಾತ್ಮಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ತೆಳು ಪರದೆಯು ತರ೦ಗಾಂತರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ, ಅದು ಲೇಪನದ ನಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲ೦ಬಿತವಾಗಿ ಕಿರಿದಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿಶಾಲವಾಗಿರಬಹುದು.   ಈ ಫಲಕಗಳನ್ನು [[ದ್ವಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ]]ಗಳು, [[ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಶೋಧಕ]]ಗಳು, [[ಶಾಖ ಪ್ರತಿಫಲಕ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಬಣ್ಣ ದೂರದರ್ಶಕ]] ಕ್ಯಾಮರಾಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ವವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಶೋಧಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವರು. ಈ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಪರಿಣಾಮವು ತೈಲದ ನಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವರ್ಣರ೦ಜಿತ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ ನಮೂನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;interference&quot;/&gt;

==== ಪಥಪಲ್ಲಟ ಮತ್ತು ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ಲೇಷಣ ====
{{Main|Diffraction|Optical resolution}}
[[ಚಿತ್ರ:Double slit diffraction.svg|300px|right|thumb|ಎರಡು ಸೀಳುಗಳ ಮೇಲೆ ಡಿ ಅಂತರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಡಿಫ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್ ಕಪ್ಪು ಗೆರೆಗಳು ಕಪ್ಪು ಗೆರೆಗಳಿಗೆ ಸೇರುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಗೆರೆಗಳು ಬಿಳಿಯ ಗೆರೆಗಳಿಗೆ ಸೇರುವಲ್ಲಿ, ಗೆರೆಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬೆಳ್ಳನೆಯ ಅಂಚುಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ.ಈ ಅಂಚುಗಳು \ಥೀಟಾ ಕೋನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎನ್ ಕ್ರಮಾಂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]]
ಪಥಪಲ್ಲಟ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.  ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ೧೬೬೫ ರಲ್ಲಿ ''ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮಾರಿಯಾ ಗ್ರಿಮಾಲ್ಡಿ'' ಯಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅವರು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಶಬ್ದ ''ಡಿಫ್ರಿಂಜರ್''  ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ’ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸು’.&lt;ref&gt;{{cite book|title=A Treatise on Optics|author=D. Brewster|year=1831|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown &amp; Green and John Taylor|place=London|page = 95|url = https://books.google.com/books?vid=OCLC03255091&amp;id=opYAAAAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA95}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Memoires pour l'histoire des sciences et des beaux arts|author=J. L. Aubert|publisher=Impr. de S. A. S.; Chez E. Ganeau|place=Paris|year=1760|page=149|url=https://books.google.com/books?vid=OCLC58901501&amp;id=3OgDAAAAMAAJ&amp;pg=PP151}}&lt;/ref&gt;    ಆ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ರಾಬರ್ಟ ಹೂಕ್ ಮತ್ತು ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ ಇವರುಗಳೂ ಕೂಡ ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರು, ಅದು ಈಗ ಪಥಪಲ್ಲಟದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಟನ್ ನ ಮುದ್ರಿಕೆ]]&lt;ref&gt;{{cite book|author=R. Hooke|title=Micrographia: or, Some physiological descriptions of minute bodies made by magnifying glasses|place=London|publisher=J. Martyn and J. Allestry|year=1665}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ]] ಪಕ್ಷಿಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಪಥಪಲ್ಲಟದ ನಮೂನೆಯ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು (ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು)ನಮೂದಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=H. W. Turnbull|title=Early Scottish Relations with the Royal Society: I. James Gregory, F.R.S. (1638-1675)|journal = Notes and Records of the Royal Society of London|year=1940–1941|volume=3|page=22|url = http://www.jstor.org/stable/531136}}&lt;/ref&gt;  ಹೈಜಿನ್ ನ ತತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾದ ಪಥಪಲ್ಲಟದ ಪ್ರಥಮ ಭೌತಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಮಾದರಿಯು ೧೮೦೩ ರಲ್ಲಿ [[ಥಾಮಸ್ ಯಂಗ್]] ನಿಂದ, ಎರಡು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತೆರವಾದ ವಿದಳನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ನಮೂನೆಯ ಅವನ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಎರಡು ವಿದಳನಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂಗಗಳಂತಲ್ಲದೆ ಎರಡು ಅನನ್ಯ ಮೂಲಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅವನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಯಂಗ್ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟನು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=T. Rothman|title=Everything's Relative and Other Fables in Science and Technology|publisher=Wiley|place=New Jersey|year=2003|isbn=0471202576}}&lt;/ref&gt; 1815 ಮತ್ತು 1818, ರಲ್ಲಿ, ಆಗಸ್ಟೀನ್-ಜೀನ್ ಫ್ರೆಸ್ನೆಲ್ ಹೇಗೆ ತರಂಗ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವು ಪಥಪಲ್ಲಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt;
ಪಥಪಲ್ಲಟದ ಸರಳ ಭೌತಿಕ ನಮೂನೆಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಕೋನಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತರಂಗಾಂತರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದಟ್ಟ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತವೆ (&lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt;). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸಮೀಕರಣವು ಈ ಬಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ

:&lt;math&gt;m \lambda = d \sin \theta&lt;/math&gt;

ಅಲ್ಲಿ  ಎರಡು ತರ೦ಗಾಭಿಮುಖ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣವು &lt;math&gt;d&lt;/math&gt;0/ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ( ಯಂಗ್ ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಎರಡು ವಿದಳನ]]ವಾಗಿತ್ತು), &lt;math&gt;\theta&lt;/math&gt;ಇದು ಕೇಂದ್ರದ ಅಂಚಿನ ನಡುವಣ ಕೋನಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣ ಮತ್ತು &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ನೇ ನಮೂನೆಯ ಅಂಚು, ಎಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಗರಿಷ್ಠತೆತೆಯು &lt;math&gt;m = 0&lt;/math&gt; ಆಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;diffraction&quot;&gt;{{cite book|title=University Physics 8e|author=H. D. Young|publisher=Addison-Wesley|year=1992|isbn=0201529815}}ಅಧ್ಯಾಯr 38&lt;/ref&gt;
ವಿವಿಧ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಏಕೈಕ ತೆರಪಿನಲ್ಲಿ ಪಥಪಲ್ಲಟ, ಅಥವಾ ಸಮನಾದ ತೆರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿದಳನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಪಥಪಲ್ಲಟ ಜಾಲರಿ]]ಯ ಮೂಲಕ ಪಥಪಲ್ಲಟ.&lt;ref name=&quot;diffraction&quot;/&gt;  ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಪಥಪಲ್ಲಟದ ನಮೂನೆಗಳು [[ಫ್ರೆಸ್ನೆಲ್]] ಅಥವಾ [[ಫ್ರಾನ್ ಹೋಫರ್]] ನ ಪಥಪಲ್ಲಟದ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಜೊತೆ ಕೆಲಸಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;phyoptics&quot;/&gt; [[ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಪಥಪಲ್ಲಟವು]] [[ಹರಳಿ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕಣಗಳು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಆಂಗ್ ಸ್ಟೋರ್ಮ್]] ನ ಮೇಲೆ ಸಾಲಾಗಿರುವ ನಿಯತ ತೆರವಿನ ದೂರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.  ಪಥಪಲ್ಲಟದ ನಮೂನೆಯನ್ನು ನೋಡಲು, ಹರಳಿನ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಸದೃಶ ತರಂಗಾಂತರದ ತೆರಪಿನ ಜೊತೆ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಗಳನ್ನು ಹಾಯಿಸಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹರಳುಗಳು ಎರಡು-ಆಯಾಮದ ಜಾಲರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂರು-ಆಯಾಮದ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಪಥಪಲ್ಲಟದ ನಮೂನೆಯು ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, [[ಬ್ರಾಗ್ ನ ಪ್ರತಿಫಲನಕ್ಕೆ]] ಅನುಗುಣವಾಗಿ, [[ಅನನ್ಯ ನಮೂನೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕಾಂತಿಯುತ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು &lt;math&gt;d&lt;/math&gt; ಅಣುಗಳ ನಡುವೆ ದ್ವಿಗುಣ ತೆರಪುಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;diffraction&quot;/&gt;  ಪಥಪಲ್ಲಟದ ಪರಿಣಾಮಗಳು  [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ]] ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲಗಳ ಬಳಿಗೆ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಶೋಧಕದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.  ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, [[ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರ]]ದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಬೆಳಕು ಪಥಪಲ್ಲಟದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುವ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳು ([[ಪಥಪಲ್ಲಟ-ಸೀಮಿತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಸಿದಂತೆ)ದಟ್ಟ ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಬೆರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಂತಿಯುತ ಮುದ್ರಿಕೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಾಣದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ: ಈ ನಮೂನೆಯು [[ಏಯರಿ ನಮೂನೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಾಂತಿಯುತ ಪಟಲವು [[ಏಯರಿ ಡಿಸ್ಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt;  ಆ ಮುದ್ರಿಕೆಯ ಗಾತ್ರವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ

:&lt;math&gt; \sin \theta = 1.22 \frac{\lambda}{D}&lt;/math&gt;

ಅಲ್ಲಿ ''θ '' ಕೋನಗಳುಳ್ಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣ, ''λ '' ಇದು ಬೆಳಕಿನ [[ತರ೦ಗಾಂತರ]], ಮತ್ತು ''ಡಿ''  ಇದು ಮಸೂರ ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರದ [[ವ್ಯಾಸ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಎರಡು ಬಿಂದುಗಳ ನಡುವಣ ಕೋನಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣವು  ಏಯರಿ ಡಿಸ್ಕ್ ತ್ರಿಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಮ್ಮಿಯಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಆ ಎರಡು ಬಿಂದುಗಳು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಕೋನಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣವು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ಎರಡು ಬಿಂದುಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಿತ್ರಗಳು ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ರೇಲಿಯು]] ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ &quot;[[ರೇಲಿಯನ್ ಮಾನದಂಡ]]&quot;ದಲ್ಲಿ ನಿರಂಕುಶವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ ಹೇಗೆಂದರೆ ಯಾವ ಎರಡು ಬಿಂದುಗಳ ಕೋನಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣವು ಏಯರಿ ಡಿಸ್ಕ್‌ನ ತ್ರಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ (ಮೊದಲು ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಅಳತೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಅದು ಬೆಳಕು ಕಾಣದಿರುವ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವಾಗುತ್ತದೆ)ಅದನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.  ಮಸೂರ ಅಥವಾ ಅದರ ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರದ ವ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚು ಇದ್ದಷ್ಟೂ ಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;diffraction&quot; /&gt; ಇಂಟರ್‌ಫೆರೋಮೆಟ್ರಿ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್ ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋನೀಯ ದೃಶ್ಯಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;interferometry&quot; /&gt; ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು [[ಹೊಳೆಯುವಂತೆ]] ಮಾಡುವ ವಾತಾವರಣದ [[ಹರಡಿರುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಾತಾವರಣವು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಾಣುವ ವರ್ಣಪಟಲದ ದೃಶ್ಯಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ದೃಶ್ಯಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೋಟ]]ದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಇಂತಹ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಮತ್ತು ಪಥಪಲ್ಲಟ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುವ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಬಳಸುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು [[ಸಂಯೋಜಿತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;'' ರಾಬರ್ಟ್ ನಿಗೆಲ್ ಟಬ್ಸ್‌ರಿಂದ''  [http://www.mrao.cam.ac.uk/telescopes/coast/theses/rnt/ ಲಕ್ಕಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊಜರ್ಸ್: ಡಿಫ್ರಾಕ್ಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಸ್ಟ್ರೊನಾಮಿಕಲ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಥ್ರೂ ದ ಅಟ್ಮೊಸ್‌ಪಿಯರ್]&lt;/ref&gt;

==== ಪ್ರಸರಣ ಮತ್ತು ಚೆದುರಿಕೆ ====
{{Main|Dispersion (optics)|Scattering}}

[[ಚಿತ್ರ:Light dispersion conceptual waves.gif|thumb|right|ತ್ರಿಭುಜದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಸರಣದ ಊಹಾತ್ಮಕ ಆ‍ಯ್‌ನೀಮೇಶನ್.ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಂಪನಾಂಕದ (ನೀಲಿ) ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚು ಓರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ,ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಕಂಪನಾಂಕದ (ಕೆಂಪು)ಬೆಳಕು ಕಡಿಮೆ ಓರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ]]
ವಕ್ರೀಕಾರಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭೌತಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ತರ೦ಗಾಂತರವು (ಅಥವಾ ತರ೦ಗ ದೂರವು) ಚದುರಿಕೆಯ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿ, ಉಳಿದ ಅಂತರಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.    [[ಥೊಮ್ಸನ್ ಚದುರಿಕೆಯು]] ಒಂದು ಸರಳ ವಿಧವಾದ ಚದುರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ತರ೦ಗಗಳು ಏಕೈಕ ಕಣಗಳಿಂದ ಪಥತಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.   ಎಲ್ಲಿ ತರ೦ಗದ೦ಥ ಅಲೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಪ್ರಕಾಶವು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಥೊಮ್ಸನ್ ಚದುರಿಕೆಯ ಎಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆವರ್ತನದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ ಬೆಳಕು ಚದುರುತ್ತದೆ,  [[ಕೊಮ್ಪ್ಟನ್ ಚದುರಿಕೆಗೆ]] ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಯಾವುದು ಆವರ್ತನದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆಯೊ ಮತ್ತು ಕರಾರುವಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು [[ಗೊತ್ತಾದ ಪರಿಮಾಣದ ಯಾಂತ್ರಿಕ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆಯೊ ಅದು ಬೆಳಕಿನ ಸಹಜಗುಣವನ್ನು ಕಣಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.   ಸಂಖ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಬೆಳಕಿನ ತರ೦ಗಾಂತರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಣಗಳಿಂದ ನಡೆಯುವ ಬೆಳಕಿನ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಚದುರಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ರೇಲಿ ಚದುರಿಕೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ತರ೦ಗಾಂತರವಿರುವ ಕಣಗಳ ಚದುರಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು [[ಮಿ ಚದುರಿಕೆ]] ಎನ್ನುವರು ಜೊತೆಗೆ [[ತಿಂದಾಲ್ ಪರಿಣಾಮವು]] ಸಾಮುದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.   ಆಟಮ್ ಅಥವಾ ಮೊಲಿಕ್ಯುಲ್ಸ್ ಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಳಕಿನ ಚದುರಿಕೆಯು [[ರಾಮನ್ ಚದುರಿಕೆಗೆ]] ಒಳಗಾಗಬಹುದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಆಟಮ್ ಮತ್ತು ಮೊಲಿಕ್ಯುಲ್ಸ್ ಗಳ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಆವರ್ತನವು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದಟ್ಟ(ಸಾಂದ್ರ)ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಆವರ್ತನವು ಬದಲಾದರೆ ಅದನ್ನು [[ಬ್ರಿಲ್ಲುಯಿನ್ ಚದುರಿಕೆ]] ಎನ್ನುವರು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=C. F. Bohren and D. R. Huffman|title=Absorption and Scattering of Light by Small Particles|publisher=Wiley|year=1983|isbn=0471293407}}&lt;/ref&gt; ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಸ್ವತ್ತು (''ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಸರಣ'' ) ಅಥವಾ [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ತರ೦ಗಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ]] (''ತರ೦ಗಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪ್ರಸರಣ'' ) ಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಯಾವಾಗ ಭಿನ್ನರೀತಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಆವರ್ತನಗಳು ಭಿನ್ನವಾದ [[ಮಜಲಿನ ವೇಗವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆಯೊ ಆವಾಗ ಪ್ರಸರಣವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.  ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಸರಣದ ಬಗೆಯೆಂದರೆ ತರ೦ಗಾಂತರವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸೂಚಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.   ಇದು &quot;ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಸರಣ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ [[ದ್ವಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಮೂಲವಸ್ತು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲಿ ಮೂಲವಸ್ತುವು ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆ ತರ೦ಗಾಂತರದ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;J286&quot;&gt;{{cite book|author=J. D.  Jackson|title=Classical Electrodynamics|edition=2nd|publisher=Wiley|year=1975|isbn=047143132X|page=286}}&lt;/ref&gt; ಎಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರವು  ತರ೦ಗಾಂತರದ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಗ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಯೊ, ಅಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಯ ವಕ್ರೀಕರಣವು ತರ೦ಗಾಂತರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು &quot;ಅಸ೦ಬದ್ಧ ಪ್ರಸರಣ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;J286&quot; /&gt; ವರ್ಣಪಲ್ಲಟ ಕೊಳವೆಯ ಮುಖಾಂತರ ವರ್ಣವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ವರ್ಣಪಲ್ಲಟ ಕೊಳವೆಯ ಮೆಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ನೆಲ್ ನ ಕಟ್ಟಳೆಯು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ ೮ ನೆ ಕೋನದ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಸಹಜಸ್ಥಿತಿಯವರೆಗೆ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಘಟನೆಯು ಬಾಗಿದ ಕೋನದ೦ತೆ (ಸಿನ್(೮)/''ಎನ್'' ) ವಕ್ರೀಕಾರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.   ಹೀಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವಕ್ರೀಕಾರಕ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು, ಕೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವಾಗಿ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ]] ನಮೂನೆ ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Geoptics&quot;/&gt; 
[[ಚಿತ್ರ:Wave group.gif|frame|ಪ್ರಸರಣ: ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸುವ ಎರಡು ಸಿನುಸಾಯಿಡ್‌ಗಳು ಚಲಿಸುವ ಅಡ್ಡಬರುವಿಕೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ.ಕೆಂಪು ಬಿಂದುವು ಫೇಸ್ ವೇಗದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ,ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಿಂದು ಗುಂಪು ವೇಗದಿಂದ ಹರಡುತ್ತದೆ.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫೇಸ್ ವೇಗವು ಗುಂಪು ವೇಗದ ಎರಡರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಾಗ ಕೆಂಪು ಬಿಂದುವು ಎರಡು ಹಸಿರು ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆಹಾಕುತ್ತದೆ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಲೆಯು(ಫೇಸ್ ವೇಗದಿಂದ ಚಲಿಸುವ) ಅಲೆಯ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ಟಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ(ಗುಂಪು ವೇಗದಿಂದ ಚಲಿಸುವ).]]
ಮೂಲವಸ್ತು ಪ್ರಸರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಅಸ೦ಬದ್ಧ ಸಂಖ್ಯೆ]] ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಮೂರು ನಿಶ್ಚಿತ ವಕ್ರೀಕಾರಕಗಳ ಸೂಚಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರಸರಣದ ಒಂದು ಸುಲಭ ಮಾಪನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.  ತರ೦ಗಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪ್ರಸರಣವು [[ಪ್ರಜನನ ಸ್ಥಿರಾಂಕದ]] ಮೇಲೆ ಅವಲ೦ಬಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt; ಎರಡೂ ಬಗೆಯ ಪ್ರಸರಣಗಳು ತರ೦ಗದ ಗುಂಪು ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ತರ೦ಗ ಪೊಟ್ಟಣಗಳ ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಆವರ್ತನದೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೆ ವಿದ್ಯುದ್ಕಾಂತೀಯ ತರ೦ಗಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವೂ ಕೂಡ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.  &quot;ಗುಂಪು ವೇಗ ಪ್ರಸರಣ&quot;ವು  ವಿಕಿರಣದ ಹೊದಿಕೆ ಸಂಕೇತವು ಹರಡಿ-ಹೊರಬೀಳುವುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಗುಂಪು ಪ್ರಸರಣ ವಿಳಂಬ ಮಾನದ೦ಡದ ಜೊತೆ ಅಳತೆ ಮಾಡಬಹುದು:

:&lt;math&gt;D = \frac{1}{v_g^2} \frac{dv_g}{d\lambda}&lt;/math&gt;
ಅಲ್ಲಿ &lt;math&gt;v_g&lt;/math&gt; ಯು ಗುಂಪು ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;optnet&quot;&gt;{{cite book|author=R. Ramaswami and K. N. Sivarajan|title=Optical Networks: A Practical Perspective|publisher=Academic Press|location=London|year=1998}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಏಕರೀತಿಯ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ, ಗುಂಪು ವೇಗವು 
:&lt;math&gt;v_g = c \left( n - \lambda \frac{dn}{d\lambda} \right)^{-1}&lt;/math&gt;

ಅಲ್ಲಿ ''ಎನ್''  ಎಂಬುದು ವಕ್ರೀಕರಣದ ಸೂಚಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ''ಸಿ '' ಎಂಬುದು ನಿರ್ವಾತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಬ್ರಿಲೊಂಟಿನ್, ಲಿಯೋನ್. ''ವೇವ್ ಪ್ರೊಪೊಗೆಷನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಗ್ರುಪ್ ವೆಲೊಸಿಟಿ ''. ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರೆಸ್ Inc., ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ (1960)&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರಸರಣ ವಿಳಂಬ ಮಾನದ೦ಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸುಲಭ ಬಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ:

:&lt;math&gt;D = - \frac{\lambda}{c} \, \frac{d^2 n}{d \lambda^2}.&lt;/math&gt;

''ಡಿ''  ಯು ಶೂನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೆ, ಮಧ್ಯಂತರವು ''ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಸರಣ''  ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಡಿ''  ಯು ಶೂನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ, ಮಧ್ಯಂತರವು ''ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಸರಣ'' ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚದುರಿಸುವ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಿಸಿದರೆ, ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶವು ತಗ್ಗಿದ ಆವರ್ತನ ಘಟಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಚ್ಚ ಆವರ್ತನ ಘಟಕದ ನಿಧಾನ ಇಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ  ಹಾಗಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು, ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಆವರ್ತನವು ಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ ''ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ [[ಉಲಿ]]'' ಯುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ''ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಉಲಿ'' ಯುತ್ತದೆ   ಇದು ವರ್ಣಪಲ್ಲಟ ಕೊಳವೆಯಿಂದ ಹೊರಬರುವ ವರ್ಣಪ೦ಕ್ತಿಯು ಅತ್ಯಲ್ಪ ವಕ್ರೀಕಾರಕ ಕೆಂಪು ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ವಕ್ರೀಕಾರಕ ನೀಲಿ/ನೇರಳೆ ಬೆಳಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.    ಇದಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮವಾಗಿ, ಒಂದು ಕಿರಣವು ಅಸ೦ಬದ್ಧವಾಗಿ (ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ) ಚದುರಿಸುವ ಮಧ್ಯಂತರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದರೆ, ಉಚ್ಚ ಆವರ್ತನ ಘಟಕವು ತಗ್ಗಿದ ಆವರ್ತನಕ್ಕಿಂತ ಜೋರಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ''ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಉಲಿ'' ಯುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ''ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ-ಉಲಿ'' ಯುತ್ತವೆ, ಆವರ್ತನವು ಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ ಇಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=M. Born and E. Wolf|title=Principle of Optics|publisher=Cambridge University Press|year=1999|location=Cambridge|pages=14–24|isbn=0521642221}}&lt;/ref&gt; ಗುಂಪು ವೇಗ ಪ್ರಸರಣದ ಫಲಿತಾಂಶವು, ಋಣತ್ಮಕವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿರಲಿ, ಕಟ್ಟಕಡೆಯದಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳ ಮಾರ್ಪಡುವ ಹರಡುವಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಇದು ಪ್ರಸರಣದ ಆಡಳಿತವನ್ನು [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಫೈಬರ್]] ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ತರುವಾಯ ಪ್ರಸರಣವು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಂಪು ಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದು ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಆಗದ೦ತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;optnet&quot;/&gt;  
==== ಧ್ರುವೀಕರಣ ====
{{Main|Polarization (waves)}}

ಧ್ರುವೀಕರಣವು ತರಂಗದ ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸ್ವತ್ತಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಆಂದೋಲನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು (ನೆಲೆಯನ್ನು) ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುದ್ಕಾಂತೀಯ ತರಂಗಗಳಂತಹ [[ವ್ಯತ್ಯಸ್ತ ತರ೦ಗ|ವ್ಯತ್ಯಸ್ತ ತರಂಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ,  ಸಮತಲದಲ್ಲಿನ ಆಂದೋಲನದ ನೆಲೆಯು ತರಂಗದ ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಲಂಬವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆಂದೋಲನಗಳು ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ([[ರೇಖಾತ್ಮಕ ಧ್ರುವೀಕರಣ]])ನೆಲೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಆಂದೋಲನದ ಮಾರ್ಗವು ತರಂಗವು ಚಲಿಸಿದಂತೆ([[ವೃತ್ತಾಕಾರ]]ವಾಗಿ ಅಥವಾ [[ದೀರ್ಘವೃತ್ತಾಕಾರದ ಧ್ರುವೀಕರಣ]]) ಬದಲಾಗಬಹುದು (ತಿರುಗಬಹುದು). ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಧ್ರುವೀಕರಣಗೊಂಡ ತರಂಗಗಳು ಚಲನೆಯ ಮಾರ್ಗದ ಬಲಮುಖವಾಗಿ ಅಥವಾ ಎಡಮಖವಾಗಿ ತಿರುಗಬಹುದು, ಮತ್ತು ತರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅವುಗಳ ಎರಡು ಪರಿಭ್ರಮಣವನ್ನು ತರಂಗದ [[ಅಸಮಮಿತತೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;light&quot;&gt;{{cite book|title=University Physics 8e|author=H. D. Young|publisher=Addison-Wesley|year=1992|isbn=0201529815}}ಅಧ್ಯಾಯ 34&lt;/ref&gt; ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ವಿದ್ಯುದ್ಕಾಂತೀಯ ತರಂಗವು ಪ್ರಸಾರಿಸಿದಂತೆ ಸದಿಶ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ [[ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ]] ನೆಲೆಯ ಜಾಡನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು.   ಸಮತಲ ತರಂಗದ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನೆಲೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಎಕ್ಸ್ '' ಮತ್ತು ''ವೈ''  ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಡುವ ಎರಡು [[ಘಟಕಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಜೊತೆಗೆ '''ಝಡ್'''  ಇದು ಚಲನೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ). ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನೆಲೆಯಿಂದ ಎಕ್ಸ್-ವಾಯ್ ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಆಕಾರವು [[ಲಿಸ್ಸಜೌಸ್ ಆಕೃತಿ]]ಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದು ''ಧ್ರುವೀಕರಣ ಸ್ಥಿತಿ'' ಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt;  ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆಕೃತಿಗಳು ಕಾಲದ ಜೊತೆಗೆ (ಲಂಬ ರೇಖೆ), ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಇದರ ''ಎಕ್ಸ್''  ಮತ್ತು ''ವಾಯ್''  ಘಟಕಗಳ ಜೊತೆ(ಕೆಂಪು/ಬಲಗಡೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು/ಎಡಗಡೆ), ಮತ್ತು ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ(ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣ)ಘಟಕಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ನೆಲೆ(ನೀಲಿ)ಯ ವಿಕಸನದ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ:   ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಬಿಂದುವನ್ನು ಪ್ರಜನನದ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವಾಗ ಅದೇ ರೀತಿಯ ವಿಕಸನವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

----&lt;div style=&quot;float:left;width:170px&quot;&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Linear polarization schematic.png|center|ರೇಖೀಯ ದ್ರುವೀಕರಣದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ.]]
&lt;center&gt;''ರೇಖಾತ್ಮಕ'' &lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float:left;width:170px&quot;&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Circular polarization schematic.png|center|ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದ್ರುವೀಕರಣದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ.]]
&lt;center&gt;''ವೃತ್ತಾಕಾರದ'' &lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float:left;width:170px&quot;&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Elliptical polarization schematic.png|center|ಅಂಡಾಕಾರದ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]]
&lt;center&gt;''ದೀರ್ಘವೃತ್ತಾಕಾರದ ಧ್ರುವೀಕರಣ
'' &lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;
{{clear}}

ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಎಡಗಡೆಯಿರುವ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗದ ಎಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಾಯ್ ಘಟಕಗಳು ಮಜಲುಗಳಾಗಿವೆ.  ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಯ ಅನುಪಾತವು ಅಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಥದ ಮಾರ್ಗವು ( ಈ ಎರಡು ಘಟಕಗಳ ಪಥದ ಮೊತ್ತ) ಅಚಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಅನಂತರ ಪಥದ ತುದಿಯು ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ರೇಖೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ, ಈ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದೃಷ್ಟಾಂತವು [[ರೇಖಾತ್ಮಕ ಧ್ರುವೀಕರಣ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪುತ್ತದೆ. ಈ ರೇಖೆಯ ಮಾರ್ಗವು ಎರಡು ಘಟಕಗಳ ಸಂಬಂಧ ಸೂಚಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ) ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;light&quot; /&gt; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅಸಂಬಂದಿತ ಘಟಕಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (ವಿಸ್ತೀರ್ಣ)ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮಜಲಿನಿಂದ 90° ಹೊರಗಿರುತ್ತವೆ.  ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗ ಒಂದು ಘಟಕವು ಅದರ ಗರಿಷ್ಠ ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆಯೊ ಆಗ ಇನ್ನೊಂದು ಘಟಕವು ಶೂನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಂತದ ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳಿವೆ ಅವು ಈ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ: ''ಎಕ್ಸ್''  ಘಟಕವು 90° ಯಲ್ಲಿ ''ವಾಯ್''  ಘಟಕಕ್ಕಿಂತ ಮುಂದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ 90°ಯಲ್ಲಿ ''ವಾಯ್''  ಘಟಕಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿರಬಹುದು.  ಈ ವಿಶಿಷ್ಟಾದ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಪಥವು ಸಮತಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ತುಲವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಧ್ರುವೀಕಣವು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವರ್ತುಲದಲ್ಲಿನ ಪರಿಭ್ರಮಣದ ಮಾರ್ಗವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಮಜಲುಗಳ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ''ಬಲಭಾಗದ ವರ್ತುಲ ಧ್ರುವೀಕರಣ''  ಮತ್ತು ''ಎಡಭಾಗದ ವರ್ತುಲ ಧ್ರುವೀಕರಣ'' ಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt; ಉಳಿದ ಇತರ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಿ ಎರಡು ಘಟಕಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮಜಲುಗಳ ಭಿನ್ನತೆಯು ಶೂನ್ಯವೂ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ 90°ಯ ಗುಣಕಗಳೂ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಈ ರೀತಿಯ ಧ್ರುವೀಕರಣವು [[ದೀರ್ಘವೃತ್ತಾಕಾರದ ಧ್ರುವೀಕರಣ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಪಥವು ಸಮತಲದಲ್ಲಿ [[ದೀರ್ಘವೃತ್ತ]]ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ( ''ಧ್ರುವೀಕರಣ ದೀರ್ಘವೃತ್ತ'' ).     ಮೇಲೆ ಬಲಗಡೆಯಿರುವ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧ್ರುವೀಕರಣದ ವಿವರವಾದ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರವು [[ಜೋನ್ಸ್ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು [[ಗೀಟಿನ ಮಾನದ೦ಡ|ಗೀಟಿನ ಮಾನದಂಡ]]ದ ಮುಖಾಂತರ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt;----
ಭಿನ್ನ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಬಗೆಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ''[[ಜೋಡಿವಕ್ರೀಕರಣ]]'' ಗಳು ಎನ್ನುವರು.&lt;ref name=&quot;light&quot;/&gt; ಈ ಪರಿಣಾಮದ ಸುಪರಿಚಿತ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವು ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ [[ತರ೦ಗ ಫಲಕ|ತರಂಗ ಫಲಕ]]/ ವಿಳಂಬಕ (ರೇಖಾತ್ಮಕ ಬಗೆಗಳು) ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಫ್ಯಾರಡೆ ಭ್ರಮಣ]]/[[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಭ್ರಮಣ]] (ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಭ್ರಮಣ)ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt; ಜೋಡಿವಕ್ರೀಕರಣ ಮಾದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದ ಉದ್ದವು ಸಾಕಷ್ಟಿದ್ದರೆ, [[ವಕ್ರೀಕರಣ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನ ಪ್ರಜನನ ದಿಕ್ಕಿನ ಜೊತೆ ಸಮತಲ ತರಂಗಗಳು ಮೂಲವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇದು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್ ಖನಿಜದ]] ಹರಳುಗಳ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ, ಇದು ನೋಡುಗರಿಗೆ ಎರಡು ಪ್ರತಿಭಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಏನನ್ನೇ ನೋಡಿದರೂ ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿ ವಕ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.   ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಇ[[ರಾಮಸ್ ಬಾರ್ತೊಲಿನಸ್]] ಗೆ ೧೬೬೯ ರಲ್ಲಿ  ವಕ್ರೀಕರಣದ ಮೊದಲ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮಜಲು ಸ್ಥಿತಿ, ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆವರ್ತನ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದು, [[ದ್ವಿವರ್ಣತ್ವದ]] ಸಂಯೋಗದೊಂದಿಗೆ, ಅನೇಕವೇಳೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಬೆಳಕನ್ನು ಮತ್ತು ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ ತರದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. [[ಖನಿಜ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಬಹುವರ್ಣತ್ವ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆ ರೀತಿಯ ಸ್ವತ್ತುಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ ಯಂತ್ರಗಳ]]ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಜೊತೆಗೆ, ಜೋಡಿವಕ್ರೀಕಾರಕಗಳಲ್ಲದ ಹಲವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಗಳು [[ಯಾಂತ್ರಿಕ ಒತ್ತಡ]]ದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗಾಗುತ್ತವೆ, ಇದು [[ಪ್ರಕಾಶಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ]]ದ ತಳಹದಿಯ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಘಟನೆ.&lt;ref name=&quot;light&quot;/&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Malus law.svg|right|thumb|350px|ರೇಖೀಯ ಧ್ರುವೀಕರಣಗೊಂಡ ಬೆಳಕಿನ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಧ್ರುವೀಕರಣ.  ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, θ1 - θ0 = θi.]]

ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಕ್ರೀಕರಣ ಬಗೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಮಾದ್ಯಮವು ''[[ದ್ವಿವರ್ಣಿ]]''  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಎಲ್ಲಾ ನಿಕಟ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ''ಧ್ರುವೀಕರಣ ಶೋಧಕ''  ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ &quot;[[ಧ್ರುವೀಕಾರಕ]]ಗಳು&quot; ಎನ್ನುವರು.  ಮೆಲುಸ್ ನ ಸಂಹಿತೆ, ನಂತರ [[ಎಟಿಯನ್-ಲೂಯಿಸ್ ಮೆಲುಸ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಹಿತೆಯು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ ಯಾವಾಗ ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ಧ್ರುವೀಕರಣವು ರೇಖಾತ್ಮಕ ಧ್ರುವೀಕೃತ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಅಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆ, ''ಆಯ್'', ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ

:&lt;math&gt; I = I_0 \cos^2 \theta_i \quad,&lt;/math&gt;
ಇದರಲ್ಲಿ
:''ಆಯ್''  &lt;sub&gt;ಒ&lt;/sub&gt; ಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತೀವ್ರತೆಗಳು,
::ಮತ್ತು ''೮ '' &lt;sub&gt;ಆಯ್&lt;/sub&gt; ಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಅಕ್ಷದ ನಡುವಿನ ಕೋನಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;light&quot;/&gt;

ಅಧ್ರುವೀಕೃತ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಭವನೀಯ ಕೋನಗಳ ಏಕಪ್ರಕಾರದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಬಹುದು. ಆದುದರಿಂದ 1/2 ಸರಾಸರಿ ಮೌಲ್ಯ&lt;math&gt;\cos^2 \theta&lt;/math&gt;, ಪ್ರಸಾರಣಾ ಸಹಪ್ರಮಾಣವು ಹೀಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ 
:&lt;math&gt; \frac {I}{I_0} = \frac {1}{2}\quad.&lt;/math&gt;
ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ, ಧ್ರುವೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬೆಳಕು ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ರುವೀಕೃತ ಬೆಳಕಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಸರಣವು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಧ್ರುವೀಕಾರಕ-ವಿಧದ ಧ್ರುವೀಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರಾಗಿ 38% ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಕೆಲವು ಜೋಡಿವಕ್ರೀಕರಣ ವರ್ಣಪಲ್ಲಟ ಕೊಳವೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾ(&gt;49.9%) ಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt; ವ್ಯಾಪಿತ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿವಕ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ದ್ವಿವರ್ಣತ್ವಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ವಿಭಿನ್ನ ವಕ್ರೀಕಾರಕ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು ಮೂಲವಸ್ತುಗಳ (ಪ್ರತಿಫಲಿತ) ಅಂತರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳ ನಡುವೆ  ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳೂ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳು [[ಫ್ರೆಸ್ನೆಲ್ ಸಮೀಕರಣ]]ದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.  ಕಾರ್ಯದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯ ಕೋನ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಕರಣದ ಕೋನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ಅನುಪಾತದ ಜೊತೆಗೆ, ತರಂಗದ ಒಂದು ಭಾಗವು ಪ್ರಸಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಭಾಗವು ವಕ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ   ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಭೌತಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಬ್ರೆವ್ಸ್ಟರ್ ನ ಕೋನ]]ದಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt; 
[[ಚಿತ್ರ:CircularPolarizer.jpg|right|thumb|400px|ಒಂದು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶದ ಮೇಲೆ ಧ್ರುವೀಕರಣ ಶೋಧಕದ ಪ್ರಭಾವ ಎಡ ಬದಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಧ್ರುವೀಕರಣವಿಲ್ಲದೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆಬಲಗಡೆಯ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಕಾಶದಿಂದ ಚೆದುರಿದ ನೀಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಕೆಲವು ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಶೋಧಕವನ್ನು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.]]ಹೆಚ್ಚಿನ [[ವಿದ್ಯುದ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣ]]ಗಳ ಮೂಲಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಟಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೊಲಿಕ್ಯುಲ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.  ವಿಸರ್ಜಕಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತಗೊಂಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗುರಿಯು [[ಸಹಸ೦ಬ೦ಧಿತ|ಸಹಸಂಬಂಧಿತ]]ವಾಗಿರಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ, ಆ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ''ಅಧ್ರುವೀಕೃತ'' ವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಅಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಕಗಳ ನಡುವೆ ಭಾಗಶಃ (ಅಪೂರ್ಣ)ಸಹಸಂಬಂಧವಿದ್ದರೆ, ಬೆಳಕು ''ಭಾಗಶಃ ಧ್ರುವೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ''. ಧ್ರುವೀಕರಣವು ವರ್ಣಪಂಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸುಸಂಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಭಾಗಶಃ ಧ್ರುವೀಕೃತ ಬೆಳಕನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ಥಾನದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ರುವೀಕೃತ ಅಂಶ, ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಧ್ರುವೀಕೃತ ಭಾಗ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಗ ಬೆಳಕನ್ನು [[ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಮಟ್ಟದ]] ನಿಭಂದನೆಗಳ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘವೃತ್ತದ ಮಾನದಂಡದ ಮೂಲಕ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt; ಮಿರುಗುವ ಪಾರದರ್ಶಕ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಳಕು, ಬೆಳಕು ಸಮತಲಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ (ಲಂಬವಾಗಿರುವ)ಸಮಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭಾಗಶಃ ಅಥವಾ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಧ್ರುವೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಎಟಿಯನ್ ಲೂಯಿಸ್ ಮೆಲುಸ್]] ಗೆ ಧ್ರುವೀಕೃತ ಬೆಳಕಿನ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ನಮೂನೆಯ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು [[ವಾತಾವರಣ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಚದುರಿದಾಗ ಧ್ರುವೀಕರಣವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಚದುರಿದ ಬೆಳಕು ನಿರ್ಮಲ [[ಆಕಾಶ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಧ್ರುವೀಕಾರಕ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಚದುರಿದ ಬೆಳಕಿನ ಈ ಭಾಗಶಃ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಹುದು.   [[ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದ್ವಿವರ್ಣತ್ವ]] ಮತ್ತು [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಭ್ರಮಣ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಧ್ರುವೀಕರಣವು [[ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ (  [[ದೃಷ್ಟಿಸಹಾಯಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ]] [[ಅಸಮಮಿತ]] [[ಮೊಲಿಕ್ಯುಲ್ಸ]]ಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಜೋಡಿವಕ್ರೀಕರಣ'' ).&lt;ref name=&quot;hecht&quot;/&gt;

==ಆಧುನಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ==
{{Main|Optical physics|Optical engineering}}
ಬೆಳಕಿನ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ''ಆಧುನಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ''  ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿದ್ದು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ.   
ಈ ಎಲ್ಲಾ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಖೆಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಅಥವಾ ಬೆಳಕಿನ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾದರೂ ಇನ್ನುಳಿದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೂ ಅದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆಧುನಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಅಂಗವಾದ [[ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ವಿಕಿರಣ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು.  ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇವಲ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ; ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿಯೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಇದರ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ಲೇಸರ್ ರೀತಿಯ ಹಲವಾರು ಆಧುನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.  [[ಫೋಟೋಮಲ್ಟಿಪ್ಲೈಯರ್‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಚಾನೆಲ್ಟ್ರೋನ್‌]]ಗಳ ರೀತಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಫೋಟಾನ್‌ಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತವೆ.  ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, [[ಸಿಸಿಡಿ]]ರೀತಿಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಇಮೇಜ್‌ ಸೆನ್ಸರ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಫೋಟಾನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಾದಿಸಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ [[ಧ್ವನಿ ಹೊರಡಿಸುತ್ತವೆ]]    ಹಾಗೆಯೇ,[[ಬೆಳಕಿನ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಡಿಯೋಡ್‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಫೋಟೋವೋಲ್ಟಾಯಿಕ್‌ ಸೆಲ್‌]]ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಂಭವ.  ಈ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಕರಣಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ]]ವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಡಿ. ಎಫ್. ವಾಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಿ. ಜೆ. ಮಿಲ್ಬರ್ನ್''ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್''  (ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್ 1994)&lt;/ref&gt;  [[ಸ್ಪಟಿಕ]] ಹಾಗೂ [[ಮೆಟಾಮೆಟೀರಿಯಲ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಬೆಳಕು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನೂ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಶೇಷ ಶಾಖೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.  ಇನ್ನಿತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು [[ಓರೆಣಿಕೆಯ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಚಿತ್ರ ರಹಿತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]],[[ರೇಖಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]],[[ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಸಂಬಂಧಿ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]] ಹಾಗೂ [[ರೆಡಿಯೋಮೆಟ್ರಿ]]ಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಅಲೆಗಳ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ.  ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಎಂಜಿನೀಯರ್‌]]ಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಸಂಘಟಿತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಯಾಂತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿ]] ಹಾಗೂ [[ಫೋಟೋನಿಕ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್‌]] ಕುರಿತು ಆಸಕ್ತಿವಹಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಇವುಗಳನ್ನು ’ಭವಿಷ್ಯದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌’ಗಳ ಹೊಳವುಗಳೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;ಅಲಾಸ್ಟೇರ್ ಡಿ.ಮ್ಯಾಕ್‌ಅವುಲೆ ಯವರಿಂದ ''ಆಪ್ಟಿಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್: ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ '', ''ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್: ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ''  ಪುಸ್ತಕ(1999)&lt;/ref&gt; ಇಂದು, ಅನ್ವಯಿಕ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನೀಯ ಬೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ಅಥವಾ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನೀಯ ಎಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್‌]]  ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪ್ರಜ್ವಲನ ಎಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್]]‌, [[ಫೋಟೋನಿಕ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಆಪ್ಟೊಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಸಹ-ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನೀಯ ಎಂಜನೀಯರಿಂಗ್‌, [[ಲೆನ್ಸ್‌ ವಿನ್ಯಾಸ]],[[ದೃಷ್ಟಿ ಅನುಕೂಲಿ ಮಸೂರಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷೆ]], [[ಚಿತ್ರಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ]]ಗಳಂಥ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.    ಜಗತ್ತಿನ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಹಲವೆಡೆ ಹಲವು ರೀತಿಯ   ವಿಚಾರಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಗತಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತಳಿಕೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಗೋಜಲಾಗುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=SPIE society|url=http://spie.org/}}&lt;/ref&gt;   [[ಲೇಸರ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ದ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಳೆದ ಹಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ರೇಖಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಶೋಧಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=The principles of nonlinear optics|author=Y. R.  Shen|publisher=New York, Wiley-Interscience|year=1984}}
&lt;/ref&gt;

=== ಲೇಸರ್‌ಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Military laser experiment.jpg|thumb|300px|ಈ ರೀತಿಯದಾದ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯ ಲೇಸರ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಆಧುನಿಕ ಆಪ್ಟಿಕ್ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ]]
{{Main|Laser}}
''[[ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ (ಸ್ಟಿಮ್ಯುಲೇಟೆಡ್ ಎಮಿಷನ್ )]]'' ಎಂಬ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕನ್ನು (ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣ) ಹೊರಸೂಸುವ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಲೇಸರ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ''Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation''  ಎಂಬುದೇ ''ಲೇಸರ್ ನ (LASER) '' [[ವಿಸ್ತ್ರತ]] ರೂಪ.&lt;ref name=&quot;laser&quot;&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-15|url=http://dictionary.reference.com/browse/laser|title=laser|publisher=[[Reference.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;laser&quot;/&gt;  ಲೇಸರ್ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ]]ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಿರಿದಾದ [[ಅಲ್ಪ ಅಪಸರಣ ಕಿರಣ]]ಗಳಾಗಿ ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವುಗಳನ್ನು [[ಮಸೂರ]]ದಂತಹ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲಕ ಏಕಕಿರಣವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು. [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತರಂಗ]]ಗಳು ಸಹ ಲೇಸರ್ ಕಿರಣಗಳ ಸಮಾನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''ಮೇಸರ್ ''   ಸಾಧನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಢಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸೂಕ್ಶ್ಮ ತರಂಗಗಳು ಮತ್ತು [[ರೇಡಿಯೊ]] ತರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಮೇಸರ್ಸ್''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nobelprize.org/physics/laureates/1964/townes-lecture.pdf|title=Charles H. Townes - Nobel Lecture}}&lt;/ref&gt; ಕಾರ್ಯನಿರತ ಲೇಸರ್ ಸಾಧನವನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1960 ಮೇ 16 ರಂದು [[ಥಿಯೋಡರ್ ಮೇಮನ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಹೂಗ್ಸ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-15|url=http://www.press.uchicago.edu/Misc/Chicago/284158_townes.html|title=The first laser|publisher=University of Chicago|author=C. H. Townes}}&lt;/ref&gt; ಲೇಸರ್ ಸಾಧನ ಕಂದುಹಿಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧಕರು ಅದನ್ನು &quot;ಸಮಸ್ಯೆಗೊಂದು ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite book|title=A Century of Nature: Twenty-One Discoveries that Changed Science and the World|author=C. H. Townes|chapter=The first laser|editor= Laura Garwin and Tim Lincoln|publisher=University of Chicago Press|year=2003|pages=107–12|isbn=0226284131}}&lt;/ref&gt; ಆನಂತರದಲ್ಲಿ, ಲೇಸರ್ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗತೊಡಗಿತು. ದೈನಂದಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕು ಅನಿಸುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಲೇಸರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1974 ರಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ [[ಬಾರ್ ಕೋಡ್]] ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ ಆಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Handheld barcode scanner technologies|url=http://www.denso-wave.com/en/adcd/fundamental/barcode/scanner.html
}}&lt;/ref&gt; 1978 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಲೇಸರ್ ಡಿಸ್ಕ್]] ಪ್ಲೇಯರ್ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.ಆದರೆ, ನಂತರ ಬಂದ ಲೇಸರ್ ಅಳವಡಿಕೆಯ [[ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್]] ಪ್ಲೇಯರ್ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ, 1982 ರಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಯ ನೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;BBC6950933&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6950933.stm|title=How the CD was developed
|publisher=BBC News|date=2007-08-17|accessdate=2007-08-17}}&lt;/ref&gt; [[ದ್ಯುತಿ ಸಂಗ್ರಹ]]ದ ಈ ಸಾಧನಗಳು [[ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್ ಲೇಸರ್]] ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಗಲ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಲೇಸರ್ ಗಳು ಡಿಸ್ಕ್ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬೆಳಕಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸಲು, [[ಫೈಬರ್ - ಆಪ್ಟಿಕ್ ಸಂವಹನ]]ವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೇಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.  [[ಲೇಸರ್ ಪ್ರಿಂಟರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಲೇಸರ್ ಪಾಯಿಂಟರ್ಸ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು  ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.  ವೈದ್ಯಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಲೇಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿಫುಲ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ರಕ್ತರಹಿತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]], [[ಕಣ್ಣಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]], ಮೃತದೇಹಗಳ [[ಅಂಗಾಂಗ ಪರೀಕ್ಷೆ]], ಸೇನಾಪಡೆಯಲ್ಲಿ [[ಕ್ಷಿಪಣಿ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]], [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ - ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕೌಂಟರ್ ಮೆಷರ್ಸ್]] (EOCM) ಮತ್ತು [[LIDAR]] ನಲ್ಲಿ ಲೇಸರ್ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಲೇಸರ್ ಅನ್ನು [[ಹಾಲೋಗ್ರಾಮ್]], [[ಬಬಲ್ ಗ್ರಾಮ್ಸ್]], [[ಲೇಸರ್ ಲೈಟ್ ಪ್ರದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು [[ಕೂದಲು ತೆಗೆದು ಹಾಕಲು]] ಲೇಸರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=J. Wilson and J.F.B. Hawkes|year=1987|title=Lasers: Principles and Applications, Prentice Hall International Series in Optoelectronics|publisher=Prentice Hall|isbn=0135236975}}&lt;/ref&gt;

== ಉಪಯೋಗಗಳು ==
ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಾವು [[ದೃಶ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಠೆ]]ಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. [[ಐದು ಇಂದ್ರಿಯ ಜ್ಞಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿದರ್ಶನ. ಹಲವಾರು ಜನರು [[ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕನ್ನಡಕ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ಲೆನ್ಸ್]] ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಕ್ಯಾಮೆರಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಹಕ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು ಅಪಾರ ಕೊದುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು [[ಮರೀಚಿಕೆಗಳು]] ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು. [[ದೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಬೆಳಕಿನ ಸಂವಹನ ತತ್ವಗಳು]] [[ಅಂತರಜಾಲ]] ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ [[ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಆಧಾರಸ್ಥಂಭಗಳಾಗಿವೆ.

=== ಮಾನವನ ಕಣ್ಣು ===
[[ಚಿತ್ರ:Eye-diagram no circles border.svg|300px|thumb|right|ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು 3. ಸಿಲಿಯರಿ ಮಸಲ್, 6. ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆ, 8. ಕಾರ್ನಿಯಾ, 10. ಲೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್, 22. ಆಪ್ಟಿಕ್ ನರ, 26. ಫೋವಿಯಾ, 30. ರೆಟಿನಾ]]
{{Main|Human eye|Photometry (optics)}}ಮಾನವನ ಕಣ್ಣಿನ [[ದೃಶ್ಯಗ್ರಾಹಿ ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ದೃಶ್ಯಗ್ರಾಹಿ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷಿಪಟಲ ಅಥವಾ [[ರೆಟಿನಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಷಿಪಟಲವು ಕಣ್ಣಿನ ಹಿಂಬದಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕಿನೆಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಕಣ್ಣಿನ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಲವು ಪಾರದರ್ಶಕ ಪದರಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಬೆಳಕು, ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಕಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಯ ಮುಂಭಾಗ ಕಾಣುವ [[ಪಾರದರ್ಶಕ ಪಟಲ]] ಅಥವಾ ಕಾರ್ನಿಯಾವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಬಹುಪಾಲು ದೃಶ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ನಿಯಾ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ, ಬೆಳಕು ಕಾರ್ನಿಯಾ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಣ್ಣಿನ ದ್ರವರೂಪದ ಪದರ [[ಆಂಟಿರಿಯರ್ ಚೇಂಬರ್]] ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ನಂತರ [[ಪ್ಯೂಪಿಲ್‌]] ಪದರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ, ಬೆಳಕು ಕಣ್ಣಿನ [[ಮಸೂರ]]ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮಸೂರವು ಬೆಳಕನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಸಲು ಅಥವಾ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ, ಬೆಳಕು ಕಣ್ಣಿನ ಪ್ರಮುಖ [[ದ್ರವ ರೂಪದ ಗಾಜಿನ ಪದರ]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕೊನೆಗೆ ಅಕ್ಷಿಪಟಲ ತಲುಪುತ್ತದೆ. [[ದೃಷ್ಟಿನರ]]ವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕಣ್ಣಿನ ಹಿಂಬದಿಯನ್ನು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಕುರುಡುತನ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೃಶ್ಯಗ್ರಾಹಿ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ. ಅವುಗಳಿಗೆ ರಾಡ್ ಜೀವಕೋಶ ಮತ್ತು ಕೋನ್ ಜೀವಕೋಶ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋಶಗಳು ವಿವಿಧ ಪ್ರಖರತೆಯ ಬೆಳಕಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;eyeoptics&quot;&gt;{{cite book|author=D. Atchison and G. Smith|title=Optics of the Human Eye|date=2000|isbn=0750637757|publisher=Elsevier}}&lt;/ref&gt; ವಿಸ್ತ್ರತ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ, ಬೆಳಕಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಗಳಾಗಿರುವ ರಾಡ್ ಜೀವಕೋಶಗಳೇ, [[ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ದೃಶ್ಯ]] ಅಥವಾ ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾಗುತ್ತವೆ. ರಾಡ್ ಕೋಶಗಳು ಅಕ್ಷಿಪಟಲ ಭಾಗದ [[ಫೋವಿಯಾ ಅಥವಾ ಕುಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವು ಬೆಳಕಿನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಜಾಗಗಳಿಗೆ ಕೋನ್ ಕೋಶಗಳಂತೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಕ್ಷಿಪಟಲದಲ್ಲಿ ಕೋವ್ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ಇಪ್ಪತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಡ್ ಕೋಶಗಳಿಬೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಡ್ ಕೋಶಗಳು ಇರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ರಾಡ್ ಕೋಶಗಳೇ [[ಬಾಹ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ]]ಗೆ ಕಾರಣ.&lt;ref name=&quot;Kandel&quot;&gt;{{cite book|author=E. R. Kandel, J. H. Schwartz, T. M.  Jessell|title=Principles of Neural Science|edition= 4th|year=2000|publisher=McGraw-Hill|place=New York|isbn=0838577016| pages=507–513}}&lt;/ref&gt; 
ಆದರೆ, ಕೋನ್ ಕೋಶಗಳು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೆಳಕಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗೆ ಅಲ್ಪ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ತೋರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವು ಮೂರು ಬಗೆಯ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿ ಗುಣ ತೋರುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಕೋನ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು [[ಪ್ರಕಾಶಮಾನ]]ವಾದ ಹಾಗೂ [[ವರ್ಣಮಯ]] ದೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ದೃಶ್ಯಗಳ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಫೋವಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಕೋನ್ ಕೋಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ದೃಷ್ಟಿ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಅವು ರಾಡ್ ಕೋಶಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ರೆಸಲೂಷನ್ ಅಥವಾ ಅಭಿನಿವೇಶ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದರ್ಥ. ಕೋನ್ ಕೋಶಗಳು ಮಂಕು ಬೆಳಕಿಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ರಾಡ್ ಕೋಶಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಬಹುಪಾಲು [[ರಾತ್ರಿ ದೃಷ್ಟಿ]] ರಾಡ್ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೋನ್ ಕೋಶಗಳು ಫೋವಿಯಾದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಮುಖ ಕಣ್ಣಿನ ನೋಟ ಅಥವಾ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಕೋನ್ ಕೋಶಗಳಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪುಸ್ತಕಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ಹೊಲಿಗೆ, ವಿವಿಧ ವಸ್ತುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಕಸೂತಿಯಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ಕೋನ್ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Kandel&quot;/&gt;
ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರದ ಸುತ್ತ ಇರುವ [[ಸಿಲಿಅರಿ ಸ್ನಾಯುಗಳು]] ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.  ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು [[ಅನುಕೂಲವರ್ತನೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ಹತ್ತಿರದ ಮತ್ತು ದೂರದ ಅಂತರಗಳನ್ನು [[ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಬಿಂದು]] ಮತ್ತು [[ದೂರ ದೃಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಬಿಂದು]]ಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಹ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯ. ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಷ್ಟಿ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ದೂರ ಬಿಂದುವು ಅನಂತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.  ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಾಗಲು ಅಥವಾ ಹೊರಳಾಡಲು ಸಿಲಿಅರಿ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿಯ ನೆಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರದ ಆಯಸ್ಸನ್ನೂ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. [[ದೃಷ್ಟಿಮಾಪನಕಾರರು]], [[ನೇತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ನೇತ್ರತಜ್ಞರು]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಓದುವ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಾದ (ಸುಮಾರು 25 ಸೆಂಮೀ ಅಂತರ) ದೂರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;eyeoptics&quot;/&gt; ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು. ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರವು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಈ ಸ್ಠಿತಿಗೆ [[ದೂರದೃಷ್ಟಿ ದೋಷ ಅಥವಾ ಪ್ರೆಬ್ಯೊಪಿಯಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ, [[ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿ ದೋಷ ಅಥವಾ ಹ್ಯೆಪೆರೋಪಿಯಾ]] ದೋಷದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಮೀಪದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೃಷ್ಟೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರದ ನಾಭಿದೂರವು (ಫೋಕಲ್ ಲೆಂಥ್) ಸಾಕಷ್ಟು ತಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೂರದ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ನೆಡಲು ನೆರವಾಗುವಂತೆ ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರದ ನಾಭಿದೂರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು [[ಸಮೀಪದೃಷ್ಟಿ ದೋಷ ಅಥವಾ ಮಯೋಪಿಯಾ]]ದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥವರು ಅನಂತ ದೂರದವರೆಗಿನ ದೂರ ಬಿಂದು ಅಥವಾ ದೃಷ್ಟಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ವರ್ತುಲಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾದ ಅಕ್ಷಿಪಟಲವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಾಗಿದಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸ್ಠಿತಿಗೆ [[ಅಸಮ ದೃಷ್ಟಿದೋಷ ಅಥವಾ ಅಸ್ಟಿಗ್ಮ್ಯಾಟಿಸಂ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಸಮ ದೃಷ್ಟಿದೋಷವು ಅಕ್ಷಿಪಟಲದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಲಂಬಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಚಿರುವ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಸಮತಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಚಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದೃಷ್ಟೀಕರಿಸುಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಬಿಂಬಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮೂಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;eyeoptics&quot;/&gt;[[ಸರಿಪಡಿಸಿದ ಮಸೂರ]] ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಈ ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು. ದೂರದೃಷ್ಟಿ ದೋಷ ಅಥವಾ ಪ್ರೆಬ್ಯೊಪಿಯಾ ಇರುವವರು [[ಪರಿಚ್ಢಿನ್ನ ಮಸೂರ (ಕನ್ವರ್ಜೆಂಟ್ ಲೆನ್ಸ್)]]ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ಅದು ಕಣ್ಣಿನ ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮೀಪದೃಷ್ಟಿ ದೋಷ ಅಥವಾ ಮಯೋಪಿಯಾ ಇರುವವರು [[ಅಪಸರಣ ಮಸೂರ (ಡೈವರ್ಜಿಂಗ್ ಲೆನ್ಸ್)]] ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ದೂರದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಅನಂತ ದೂರದವರೆಗೆ ಹಾಯಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ವಕ್ರತೆ (ಕರ್ವೇಚರ್ ) ಅಥವಾ ಬಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಅದು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಸಮ ದೃಷ್ಟಿದೋಷವನ್ನು [[ವರ್ತುಲ ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿ ಮೇಲ್ಮೈ]] ಹೊಂದಿರುವ ಮಸೂರ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಮಸೂರಗಳಲ್ಲಿನ ವಕ್ರತೆಗಳು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಥಿತಿ ಹೊಂದಿರದ ಅಕ್ಷಿಪಟಲವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;lensdesign&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.opticampus.com/cecourse.php?url=lens_design/&amp;OPTICAMP=f1e4252df70c63961503c46d0c8d8b60|title=Ophthalmic Lens Design|author=D. Meister|work=OptiCampus.com|accessdate=November 12, 2008|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 27, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081227021113/http://www.opticampus.com/cecourse.php?url=lens_design%2F&amp;OPTICAMP=f1e4252df70c63961503c46d0c8d8b60|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸರಿಪಡಿಸಿದ ಮಸೂರಗಳ ದೃಶ್ಯಗ್ರಾಹಿ ಅಥವಾ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು [[ಡಯಾಪ್ಟರ್]] ನಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಯಾಪ್ಟರ್ ನ ಅಳತೆಯು [[ಮೀಟರ್]] ನಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾದ ನಾಭಿದೂರಕ್ಕೆ (ಫೋಕಲ್ ಲೆಂಥ್) [[ಪರಸ್ಪರ]] ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಧನಾತ್ಮಕ ನಾಭಿದೂರವು ಪರಿಚ್ಢಿನ್ನ ಮಸೂರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ನಾಭಿದೂರವು ಅಪಸರಣ ಮಸೂರಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಸಮ ದೃಷ್ಟಿದೋಷವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಮಸೂರಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ದೃಷ್ಟಿ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಮಸೂರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ, ವರ್ತುಲ ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿಯ ದೃಷ್ಟಿ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಅಸಮ ದೃಷ್ಟಿದೋಷ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕೋನಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;lensdesign&quot;/&gt;

==== ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ====
{{Main|Optical illusions|Perspective (graphical)}}
{{for|the visual effects used in film, video, and computer graphics|visual effects}}
[[ಚಿತ್ರ:Ponzo illusion.gif|right|thumb|ಪೋಂಝೋ ಭ್ರಮೆಯು, ಸಮಾನಾಂತರ ಗೆರೆಗಳು ಅನಂತವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಜೊತೆ ಸೇರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಂಶದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ.]]
ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ನೈಜತೆ ಅಥವಾ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ [[ಗ್ರಹಿಸುವ ದೃಶ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿ ಅಥವಾ ದೃಶ್ಯ ಭ್ರಾಂತಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣು ಕಲೆಹಾಕುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮೆದುಳು ಸಂಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಸ್ತುವಿನ ದೃಶ್ಯವು ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ [[ಗ್ರಹಿಕೆ]]ಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.  ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಬದಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಭೌತಿಕ ಪರಿಣಾಮ ಸೇರಿದಂತೆ ಬೆಳಕಿನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವಿಧ ಸಂಗತಿಗಳಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ವಿಪರೀತ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶಾರೀರಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಲೂ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆ, ವಕ್ರತೆ, ಬಣ್ಣ, ಚಲನೆ) ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಗ್ರಹಣ ಭ್ರಾಂತಿ (ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಇಲ್ಲೂಷನ್)ಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮೆದುಳು ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯ ನಿಷ್ಪಲ ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livescience.com/strangenews/080602-foresee-future.html|title=Key to All Optical Illusions Discovered|author=J. Bryner|publisher=LiveScience.com|date=6-2-2008}}&lt;/ref&gt; ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ತತ್ವಗಳ ದುರುಪಯೋಗ ಹಾಗೂ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಕೊರತೆಯಿಂದಲೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಹಣ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪರಿಚ್ಢಿನ್ನ ಮತ್ತು ಅಪಸರಣ ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ದೂರವನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು [[ಅಮೆಸ್ ರೂಮ್]], [[ಹೆರಿಂಗ್]], [[ಮುಲ್ಲೆರ್-ಲೈರ್]], [[ಒರ್ಬಿಸನ್]], [[ಪಾಂಜೊ]], [[ಸಾಂಡರ್]] ಮತ್ತು [[ವುಂಟ್ ನ ಭ್ರಾಂತಿ]] ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನೇ ಎಲ್ಲರೂ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಸಮಾನಂತರ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು (ಅಥವಾ ಸಮಾನಂತರ ರೇಖೆಗಳ ಗುಂಪು) ಅನಂತ ದೂರದ [[ಅದೃಷ್ಯ ಬಿಂದು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಈ ಕಿರಣಗಳು ಎರಡು ಪರಿಮಾಣಗಳಿಂದ [[ಕಲಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು]] ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲೂ ಎಲ್ಲರೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20060212072618/http://mathdl.maa.org/convergence/1/ ಕನ್ವರ್ಜೆನ್ಸ್‌ದಲ್ಲಿ][https://archive.is/20120729192618/mathdl.maa.org/convergence/1/?pa=content&amp;amp;sa=viewDocument&amp;amp;nodeId=477&amp;amp;bodyId=598 ಜೊಮೆಟ್ರಿ ಆಫ್ ದ ವಾಶಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್]&lt;/ref&gt; ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಹೆಸರಾಂತ [[&quot;ಚಂದ್ರ ಭ್ರಾಂತಿ&quot;]]ಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರ ಅದೇ ಕೋನಾಕೃತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, [[ಶಿಖರ ಅಥವಾ ತುತ್ತತುದಿ]]ಗಿಂತ [[ಕ್ಷಿತಿಜ]]ದ ಸಮೀಪ ವಿಸ್ತ್ರತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಬಹುದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://facstaff.uww.edu/mccreadd/ &quot;ದ ಮೂನ್ ಇಲ್ಲ್ಯೂಶನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೇನ್ಡ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151204212728/http://facstaff.uww.edu/mccreadd/ |date=2015-12-04 }}, ಡಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕ್ರೇಡಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ಸಿನ್ ವೈಟ್‌ವಾಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ&lt;/ref&gt; [[ಟೊಲೆಮಿ]] ಎಬಾತ ಈ ಭ್ರಾಂತಿ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿದ. ಇದು ವಾಯುಮಂಡಲದ ವಕ್ರೀಭವನ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧ ಮತ್ತು ''[[ದೃಷ್ಟಿಶಾಸ್ತ್ರ]]'' ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;Ptolemy&quot;/&gt; ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಧ ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಯು ಇಲ್ಲದಿರುವ ಹಲವು ವಿಫಲ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮಸೂತ್ರ ಅಥವಾ ಅಸಮಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಫೆ ವಾಲ್, ಇರೆನ್ ಸ್ಟೀನ್, ಫ್ರೆಸರ್ ಸ್ಪೈರಲ್, ಹಾಗೆನ್ ಡಾರ್ಫ್ ಮತ್ತು ಝೋಲ್ ನರ್ ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು.   ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಫೆ ವಾಲ್, ಎಹ್ರೆಸ್ಟೀನ್, ಫ್ರೇಸರ್ ಸ್ಪೈರಲ್, ಪೋಗೆಂಡಾರ್ಫ್ ಮತ್ತು ಝೋಲ್ನರ್ ಇಲ್ಲೂಶನ್ಸ್. ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಆದರೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಲ್ಲದ ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಗಳು, ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಚನೆಗಳಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ನಮೂನೆಗಳಾಗಿವೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಾಲರಿ ಸ್ವರೂಪದ [[ಪಾರದರ್ಶಕ]] ಪೊರೆಯು ಆಕರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ [[ಮೊಯಿರ್ ನಮೂನೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಾರದರ್ಶಕ ನಮೂನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಮಾನಂತರ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ರೇಖೆ ಅಥವಾ ವಕ್ರತೆಗಳು [[ರೇಖೆ ಮೊಯಿರ್]] ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Energy Minimization Methods in Computer Vision and Pattern Recognition|author=A. K. Jain, M. Figueiredo, J. Zerubia|publisher=Springer
|year=2001|url = https://books.google.com/books?visbn=3540425233&amp;id=yb8otde21fcC&amp;pg=RA1-PA198}}&lt;/ref&gt;

==== ದೃಷ್ಟಿ ಉಪಕರಣಗಳು ====
[[File:Table of Opticks, Cyclopaedia, Volume 2.jpg|thumb|right|300px|1728ರಿಂದ ವಿವಿಧ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಧನ ವಿವರಣೆಯ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ]]
{{Main|Optical instruments}}
ಏಕಮಸೂರದಿಂದ ಹಲವಾರು ಉಪಯೋಗಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮಸೂರ]]ಗಳು, ಪರಿಶೋಧಿಸಿದ ಮಸೂರಗಳು ಮತ್ತು [[ಭೂತ ಮಸೂರ]]ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಏಕದರ್ಪಣ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಅಲಂಕಾರಿಕ [[ಪ್ರತಿಫಲಕ]] ಮತ್ತು [[ಅಪರೂಪದ ದೃಷ್ಟಿ ದರ್ಪಣ]]ವಾಗಿ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಹಲವು ದರ್ಪಣ, ಪ್ರಿಸಂ ಮತ್ತು ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಂಯುಕ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎರಡು ಸಮತಲದ ಮಸೂರ ಅಳವಡಿಸಿ, ತಯಾರಿಸಲಾದ ಪರಿದರ್ಶಕ ಅಥವಾ ಪೆರಿಸ್ಕೋಪ್ ಉಪಕರಣವನ್ನು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.  ವಿಜ್ಞಾನದ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ ಉಪಕರಣಗಳಾದ [[ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ]] (ಮೈಕ್ರೋಸ್ಕೋಪ್) ಹಾಗೂ [[ದೂರದರ್ಶಕ]] (ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್) ವನ್ನು ಡಚ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;instrument&quot;&gt;{{cite book|title=University Physics 8e|author=H. D. Young|publisher=Addison-Wesley|year=1992|isbn=0201529815}}ಅಧ್ಯಾಯ 36&lt;/ref&gt;[[ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುವಿನ ಮಸೂರ]] ಮತ್ತು [[ನೇತ್ರಕ]]ವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಳವಡಿಸಿ, ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವನ್ನು ಮೊದಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಹ್ಯ ವಸ್ತುವಿನ ಮಸೂರವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಭೂತಗಾಜು. ಇದನ್ನು ಅತಿಸಣ್ಣ ನಾಭಿದೂರದೊಂದಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ನೇತ್ರಕವು ಸಹಜವಾಗಿ ದೀರ್ಘ ನಾಭಿದೂರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸಮೀಪ ವಸ್ತುಗಳ ಭೂತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಭೂತಚಿತ್ರಗಳು ಮಂಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂಲವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಹುಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ [[ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ ಭೂತಚಿತ್ರಗಳು ಮಂಕಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ''ಸಂಯುಕ್ತ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಆಧುನಿಕ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವು ಹಲವು ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ(ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಮಸೂರ). ಈ ಮಸೂರಗಳು ಚಿತ್ರಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸ್ಥಿರತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ದೃಗ್ಗೋಚರದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;instrument&quot;/&gt; ತುಸು ಭಿನ್ನವಾದ [[ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ]]ವು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಪಕ್ಕ ಒಂದರಂತೆ ನೋಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು [[ಸ್ಟೀರಿಯೋಸ್ಕೋಪಿಕ್]] [[ಬೈನಾಕ್ಯುಲರ್]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂರು ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾದುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.microscopyu.com/articles/stereomicroscopy/stereointro.html|title=Introduction to Stereomicroscopy|author=P. E. Nothnagle, W. Chambers, M. W. Davidson|publisher=Nikon MicroscopyU}}&lt;/ref&gt;
ವಕ್ರೀಭವನ ದೂರದರ್ಶಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ದೂರದರ್ಶಕ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ಮಸೂರ ಮತ್ತು ನೇತ್ರಕ ಅಳವಡಿಸಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಎಂಬಂತೆ, ದೂರದರ್ಶಕದ ಬಾಹ್ಯ ಮಸೂರವನ್ನು ದೀರ್ಘ ನಾಭಿದೂರ (ಫೋಕಲ್ ಲೆಂಥ್ )ದೊಂದಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಉನ್ಮಾದ ಅಥವಾ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ದೂರದರ್ಶಕದ ಬಾಹ್ಯ ಮಸೂರವು ತನ್ನ ನಾಭಿ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ದೂರದ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ನಾಭಿದೂರ ಹೊಂದಿರುವ ನೇತ್ರಕದ ನಾಭಿ ಬಿಂದು ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಮಸೂರದ ನಾಭಿ ಬಿಂದುವನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕಿನ ವರ್ಧನೆಯೇ ದೂರದರ್ಶಕ ಯಂತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಬಾಹ್ಯ ಮಸೂರದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದೇ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ. ಹಾಗಾಗಿ, ಬಾಹ್ಯ ಮಸೂರಗಳು ಸೂಚಿಸುವ ಡಯಾಮೀಟರ್ ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ನೇತ್ರಕದ ಗುಂಡಿ ಒತ್ತಿದ ತಕ್ಷಣ ಬದಲಾಗುವ ಬೆಳಕಿನ ವರ್ಧನೆಯನ್ನು ಅದು ಅವಲಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಬಾಹ್ಯ ಮಸೂರದ ನಾಭಿದೂರವನ್ನು ನೇತ್ರಕದ ನಾಭಿದೂರದಿಂದ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಉಪಲಬ್ದವು ದೂರದರ್ಶಕದ ಬೆಳಕಿನ ವರ್ಧನೆಗೆ ಸಮನಾದ ಕಾರಣ, ಪುಟ್ಟ ನಾಭಿ ದೂರದ ನೇತ್ರಕವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;instrument&quot;/&gt; ದೊಡ್ದ ಕನ್ನಡಿಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಸೂರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯು ಕಷ್ಟಕರ. ಬಹುಪಾಲು ಆಧುನಿಕ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ''[[ಪ್ರತಿಫಲಕ ದೂರದರ್ಶಕ]]'' ಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದರೆ, ಈ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಬಾಹ್ಯ ಮಸೂರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ದರ್ಪಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಗಣನೆಗಳು ಪ್ರತಿಫಲನ ದೂರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕನ್ನಡಿ ವಿಶಾಲವಿದ್ದಷ್ಟೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ವರ್ಧನೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕನ್ನಡಿಯ ನಾಭಿದೂರವನ್ನು ನೇತ್ರಕದ ನಾಭಿದೂರದಿಂದ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ಉಪಲಬ್ದಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವೃತ್ತಿಪರ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೇತ್ರಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ನಾಭಿ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರಣ ಉಪಕರಣವೊಂದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;instrument&quot;/&gt;

=== ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ===
{{Main|Science of photography}}
[[ಚಿತ್ರ:Jonquil flowers at f32.jpg|thumb|right|300px|ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರದಿಂದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ [214]32]]
[[ಚಿತ್ರ:Jonquil flowers at f5.jpg|thumb|right|300px|ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರದಿಂದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ [215]5]]
[[ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ]] ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಮಸೂರ]] ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಸೂರ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮವು [[ಫಲಕ]], [[ಪೊರೆ]] ಅಥವಾ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರಣ ಸಾಧನ]]ವಾಗಿರಬಹುದು. ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು, ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮತ್ತು ಕ್ದ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿದ ಚಿತ್ರದ [[ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬದ್ಧತೆ]] ಪರಿಗಣಿಸಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಮ್ಮೀಕರಣವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಸೂಕ್ತ.

:ತೆರೆತ (ಎಕ್ಸ್ ಪೋಷರ್) ∝ ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರ (ಅಪರ್ಚರ್ ಏರಿಯಾ) ∝ ತೆರೆತ ಸಮಯ (ಎಕ್ಸ್ ಪೋಷರ್ ಟೈಂ) ∝ ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆ (ಸೀನ್ ಲೂಮಿನನ್ಚ್).&lt;ref&gt;
{{cite book
|title=Investigations on the Theory of the Photographic Process
|author=Samuel Edward Sheppard and Charles Edward Kenneth Mees
|publisher=Longmans, Green and Co
|year=1907
|page = 214
|url = https://books.google.com/books?id=luNIAAAAIAAJ&amp;pg=PA214&amp;dq=Abney+Schwarzschild+reciprocity+failure&amp;lr=&amp;as_brr=3&amp;as_pt=ALLTYPES&amp;ei=5YCnSayOKYWekwSEr7GiBA
}}&lt;/ref&gt;

ಇದನ್ನೇ ಬೇರೆ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, (ಉತ್ತಮ ತೇಜಕೇಂದ್ರಧಾರಣ ನೀಡುವ) ರಂಧ್ರವು ಸಣ್ಣದಾದಷ್ಟೂ, ಕಡಿಮೆ ಬೆಳಕು ಒಳಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಸಮಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಗೊಳಿಸಬೇಕು (ಇದರಿಂದ ಚಲನೆ ಉಂಟಾದರೆ ಮಂಜುಮಂಜಾಗಿ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ). ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬದ್ಧತೆಯ ನಿಯಮದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ [[ಸನ್ನಿ 16 ನಿಯಮ]], ಇದು, ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ [[ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಷರ್‌ (ಬೆಳಕೊಡ್ಡು ಸಮಯ)]]ಅನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಬೇಕಾದ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳ ಒಂದು ಕರಡು ಅಂದಾಜನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Mastering Black-and-White Photography|author=B. J. Suess|publisher=Allworth Communications|year=2003|isbn=1581153066|url=https://books.google.com/books?id=7LaRPNINH_YC&amp;pg=PT112}}&lt;/ref&gt;

ಒಂದು ಕ್ಯಾಮರಾದ ರಂಧ್ರವನ್ನು [[f-ಸಂಖ್ಯೆ]] ಅಥವಾ f-ಸ್ಟಾಪ್‌, ಎಂದು ಕರೆಯುವ {{f/}}#, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಘಟಕರಹಿತ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ - 
:&lt;math&gt;f/\# = N = \frac fD \ &lt;/math&gt;
ಇಲ್ಲಿ &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ಎನ್ನುವುದು [[ತೇಜಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]], ಮತ್ತು &lt;math&gt;D&lt;/math&gt; ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರವೇಶ ಬಿಂದು (ಎಂಟ್ರೆನ್ಸ್‌ ಪ್ಯೂಪಿಲ್‌)ವಿನ ವ್ಯಾಸ.  ರೂಢಿಯಿಂದ, &quot;{{f/}}#&quot; ಅನ್ನು ಏಕಚಿಹ್ನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು, [[ಸಂಖ್ಯಾ ಚಿಹ್ನೆ]]ಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ {{f/}}#ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. f-ಸ್ಟಾಪ್‌ಅನ್ನು ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡುವ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ, ಒಂದು ಪ್ರವೇಶ ಬಿಂದುವಿನ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಚಿಕ್ಕದು ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ತೇಜಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ([[ಜೂಮ್‌ ಮಸೂರ]]ಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು). ದೊಡ್ಡ f-ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ದೊಡ್ಡ [[ದೃಶ್ಯಗಹನತೆ]]ಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅಂತರ ಎಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ ಎಲ್ಲಾ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಮಾಡಬಲ್ಲ [[ಬಿಂದುರಂಧ್ರ ಕ್ಯಾಮರಾ]]ಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮಸೂರಗಳು ಮುಟ್ಟುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ತುಂಬಾ ದೀರ್ಘವಾದ ಬೆಳಕೊಡ್ಡು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Basic Photography|author=M. J. Langford|isbn=0240515927|year=2000|publisher=Focal Press}}&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಮಾರಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಮಸೂರಗಳು ಎಷ್ಟು ದೃಶ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಕರ್ಣೀಯ ಉದ್ದದಿಂದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟಪಡಿಸಿರುವ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಹಕದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು

* [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಸೂರಗಳು]]: ವ್ಯಾಸದ ನೋಟದ ಕೋನವು ಸುಮಾರು 50°, ತೇಜಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸರಾಸರಿ ವ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿದ್ದಾಗ ಈ ಕೋನವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=View Camera Technique|author=Leslie D. Stroebel|publisher=Focal Press|year=1999|isbn=0240803450|url=https://books.google.com/books?id=71zxDuunAvMC&amp;pg=PA136}}&lt;/ref&gt; 
* [[ದೊಡ್ಡ ಮಸೂರಗಳು]]: ನೋಟದ ಕೋನವು 25°ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ತೇಜಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಈ ಮಸೂರಗಳನ್ನು [[ಕ್ಲೋಸ್‌-ಅಪ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಅಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಅಧೀನದ ಪ್ಲೇನ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಪ್ಲೇನ್‌ಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://photo.net/learn/macro/|publisher=Photo.net|title=Guide to macro photography|access-date=2010-05-14|archive-date=2011-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110418035738/http://photo.net/learn/macro/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[ವಿಶಾಲ-ಕೋನದ ಮಸೂರಗಳು]]: ನೋಟದ ಕೋನವು 60°ಗೂ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ತೇಜಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Using the View Camera|author=S. Simmons|publisher=Amphoto Books|year=1992|isbn=0817463534|page=35}}&lt;/ref&gt;
* [[ಟೆಲಿಫೋಟೋ ಮಸೂರಗಳು]] ಅಥವಾ ಲಂಬ-ತೇಜಕೇಂದ್ರ ಮಸೂರಗಳು: ನೋಟದ ಕೋನವು ಕಿರಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೇಜಕೇಂದ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಲಂಬ-ತೇಜಕೇಂದ್ರ ಮಸೂರಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಟೆಲಿಫೋಟೋ ಮಸೂರಗಳ ನಡುವೆ ಕೆಲವು ಸಾರಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ತನ್ನ ತೇಜಕೇಂದ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಿಂತ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಟೆಲಿಫೋಟೋ ಮಸೂರಗಳು ''ಟೆಲಿಫೋಟೋ ಗುಂಪು'' ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|url = https://books.google.com/books?visbn=0312313675&amp;id=zqkdNwRxSooC&amp;pg=PA109 |title=The New York Times Guide to Essential Knowledge|author=New York Times Staff|isbn=9780312313678|year=2004|publisher=Macmillan}}&lt;/ref&gt; ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವು ಬೆಳಕಿಗೆ ಎಷ್ಟು [[ಶೀಘ್ರಗ್ರಾಹಿ]] ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾದ ಬೆಳಕೊಡ್ಡುವ ಸಮಯದ ಸರಿಯಾದ ಮೌಲ್ಯವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ([[ಫಿಲ್ಮ್‌ ವೇಗ]]ದಲ್ಲಿ ಅಳತೆಮಾಡಿದಂತೆ, ಅಥವಾ, ಡಿಜಿಟಲ್‍ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ [[ಕ್ವಾಂಟಮ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ]]ಯ ಮೂಲಕ).&lt;ref&gt;{{cite book|title=Principles of Radiographic Imaging: An Art and a Science|author=R. R. Carlton, A. McKenna Adler|publisher=Thomson Delmar Learning|year=2000|isbn=0766813002|url = https://books.google.com/books?id=oA-eBHsapX8C&amp;pg=PA318}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಶೀಘ್ರಗ್ರಾಹಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಜ್ವಲ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೂ ಕೂಡ   ಬೆಳಕೊಡ್ಡುವ  ಸಮಯವು  ದೀರ್ಘವಾಗಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು.  ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮುಂದುವರೆದ ಹಾಗೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳ ಶೀಘ್ರಗ್ರಾಹಿತ್ವವೂ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=W. Crawford|title=The Keepers of Light: A History and Working Guide to Early Photographic Processes|year=1979|publisher=Morgan &amp; Morgan|location=Dobbs Ferry, New York|isbn=0871001586|page=20}}&lt;/ref&gt; ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ರೇಖಾಗಣಿತದ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಕ್ಯಾಮೆರಾ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರೇಲ್ಹೈ ಮಾನದಂಡವು ಹೇಳುವಂತೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಯಾಮೆರಾದ ಗರಿಷ್ಠ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಿಂದು ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಅಪಸರಣದ ಮಿತಿ]]ಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=J. M. Cowley|year=1975|title=Diffraction physics|location=Amsterdam|publisher=North-Holland|isbn=0444107916}}&lt;/ref&gt;
=== ವಾತಾವರಣೀಯ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ===
[[ಚಿತ್ರ:Firesunset2edit.jpg|thumb|right|300px|ವರ್ಣರಂಜಿತ ಆಕಾಶವು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಚದುರುವಿಕೆಯನ್ನು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007ರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚಿನ ವೇಳೆಯ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ಈ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು.]]
ವಾತಾವರಣದ ಅನನ್ಯ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಗುಣಗಳು ಹಲವು ಬಗೆಯ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಆಕಾಶದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು [[ರೇಲ್ಹೈ ವಿಕಿರಣದ]] ನೇರ ಫಲಿತಾಂಶ, ಅದು ಅಧಿಕ ಪುನಾರಾವರ್ತನವಿರುವ (ನೀಲಿ) ಬೆಳಕನ್ನು ವೀಕ್ಷಕನ ನೋಟದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸು ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು ಕೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗಿಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಕಿರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಸೂರ್ಯವು ದಪ್ಪ ವಾತಾವರಣದ ಮೂಲಕ ನೋಡಿದಾಗ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ, [[ಸೂರ್ಯೋದಯ]] ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ]]ದಲ್ಲಾಗುವಂತೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಕಣಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ವಿಕಿರಣಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಇದರಿಂದ ಅರುಣೋದಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಹೊಳೆಯುವ ಆಕಾಶವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಂಜಿನ ಹರಳುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಣಗಳು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ [[ಪ್ರಭಾವಳಿ]], [[ಸಂಜೆಯ ಬೆಳಕು]], [[ಕಿರೀಟ]]ಗಳು, [[ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಮಿಥ್ಯಾ ಸೂರ್ಯ]]ಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಕಣಗಳ ವಿವಿಧ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಮಿತಿಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=C. D. Ahrens|year=1994|title=Meteorology Today: an introduction to weather, climate, and the environment|edition = 5th|pages=88–89|publisher=West Publishing Company}}&lt;/ref&gt; ಮರಿಚೀಕೆಗಳು [[ವಾತಾವರಣದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರೀಭವನ]]ದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಘಟನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಘಟನೆಯು [[ನೊವಯ ಜೆಮ್ಲ್ಯ ಪರಿಣಾಮ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಊಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಕೊಂಕಾದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದಾನೇನೋ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. [[ತಾಪಮಾನ ತಿರುಗು-ಮುರುಗಿ]]ನಿಂದ [[ಫ್ಯಾಟಾ ಮೋರ್ಗಾನಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕ ವಕ್ರೀಭವನ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕ್ಷಿತಿಜದಲ್ಲಿರುವ ಅಥವಾ ಕ್ಷಿತಿಜದ ಆಚೆಗೂ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದ್ವೀಪಗಳು, ಕಮ್ಮರಿಗಳು, ಹಡಗುಗಳು ಅಥವಾ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಗಳು, ಉದ್ದವಾದಂತೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, &quot;ಕಿನ್ನರ ಕತೆಯ ಕೋಟೆಗಳ&quot; ತರಹ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mintaka.sdsu.edu/GF/mirages/mirintro.html|title=An Introduction to Mirages|author=A. Young}}&lt;/ref&gt; ಕಾಮನಬಿಲ್ಲುಗಳು ಹಲವು ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಜತೆಗೂಡಿ ಆಗುವ ಘಟನೆ: ಪೂರ್ಣ ಆಂತರಿಕ ವಕ್ರೀಭವನ ಮತ್ತು ಮಳೆಹನಿಗಳಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಚದುರಿಕೆ. ಒಂದು ಮಳೆಹನಿಗಳ ವ್ಯೂಹದ ಹಿಂದೆ ಆಗುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ 40°ಯಿಂದ 42°ಕೋನ ಇರುವ, ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಇರುವ ಒಂದು ಸುಸಂಗತ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.  50.5°ನಿಂದ 54°ನ ಕೋನವಿರುವ ಎರಡು ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಗಳಾದರೆ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣ ಇರುವ ಇಮ್ಮಡಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲುಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ.  ಏಕೆಂದರೆ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯದಿಂದ 180° ದೂರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ನೋಡಬೇಕು, ಕ್ಷಿತಿಜಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನು ಹತ್ತಿರವಾದಷ್ಟೂ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;light&quot;/&gt;

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
{{portal|Physics}}
* [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು]]

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist|colwidth=30em}}

;ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ
* {{cite book|author=M. Born and E.Wolf|title=Principles of Optics (7th ed.)|publisher=Pergamon Press|year=1999}}
* {{cite book|author=E. Hecht|title=Optics (4th ed.)|publisher=Pearson Education|year=2001|isbn=0805385665}}
* {{cite book|author=R. A. Serway and J. W.  Jewett|title=Physics for Scientists and Engineers (6th ed.)|publisher=Brooks/Cole|year=2004|isbn=0534408427}}
* {{cite book|author=P. Tipler|title=Physics for Scientists and Engineers: Electricity, Magnetism, Light, and Elementary Modern Physics (5th ed.)|publisher=W. H. Freeman|year=2004|isbn=0716708108}}
* {{cite book|author=S. G. Lipson|title=Optical Physics  (3rd ed.)|publisher=Cambridge University Press|year=1995|isbn=0521436311}}
* {{cite book|author=Fowles, Grant R.|title=Introduction to Modern Optics|publisher=Dover Publications|year=1989|isbn=0-486-65957-7}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category|Optics}}
;ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ಯೂಟೋರಿಯಲ್ಸ್
* [http://www.lightandmatter.com/area1book5.html ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050622052219/http://www.lightandmatter.com/area1book5.html |date=2005-06-22 }} – ಮುಕ್ತ-ಆಕರ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ
* [http://www.optics2001.com ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ 2001] – ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ
* [http://www.cvimellesgriot.com/products/Documents/TechnicalGuide/fundamental-Optics.pdf ಮೂಲಭೂತ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130922231052/https://www.cvimellesgriot.com/Products/Documents/TechnicalGuide/fundamental-Optics.pdf |date=2013-09-22 }} - ಸಿವಿಐ ಮೆಲೆಸ್ ತಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ
;ವಿಕಿಬುಕ್ಸ್ ಮಾಡ್ಯುಲ್ಸ್
{{Col-begin}}
{{Col-break|width=50%}}
* [[wikibooks:Physics Study Guide/Optics|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಶೋಧನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ /ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]]
{{Col-break|width=50%}}
* [[wikibooks:Optics|ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]]
{{Col-end}}

;ಸಮಾಜಗಳು
{{Col-begin}}
{{Col-break|width=50%}}
* [[ಎಸ್‌ಪಿಐಇ]] – [http://www.spie.org ಕೊಂಡಿ]
* [[ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ]] – [http://www.osa.org ಕೊಂಡಿ]
* [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]]  – [http://www.myeos.org ಕೊಂಡಿ]
{{Col-break|width=50%}}
* [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫೋಟೋನಿಕ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಕಂಸೊರ್ಟಿಯಮ್]] – [http://www.epic-assoc.com ಕೊಂಡಿ]
* [[ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] – [http://www.osiindia.org ಕೊಂಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224123918/http://www.osiindia.org/ |date=2008-02-24 }}
* [[ಡಾಚ್ ಫೋಟೋನಿಕ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ]]  – [http://www.photonicscluster-nl.org ಕೊಂಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181213172905/http://www.photonicscluster-nl.org/ |date=2018-12-13 }}
{{Col-end}}

{{physics-footer}}
{{Glass science}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಅನ್ವಯಿಕ ಮತ್ತು
ಅಂತಶ್ಯಾಸ್ತ್ರೀಯ
ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣ]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ನ ಸ್ವೀಕೃತ-ಪದ]]
[[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>8egm8046ifmniyf0yvbpwsh2cadjiwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23456</id>
    <revision>
      <id>1372981</id>
      <parentid>1354258</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173814" sha1="lz7uzcff7o68oa4acpgq5nrwcu2h42a" xml:space="preserve">{{about|the English football league|}}
{{Infobox football league
| logo       = Premier League.svg
| pixels     = 150
| country    = {{flagicon|ENG}} [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]
| confed     = [[UEFA]]
| founded    = 20 February 1992
| teams      = [[#Members for 2009–10|20]]
| relegation = [[Football League Championship]]
| levels     = 1
| domest_cup = [[FA Cup]], [[Football League Cup|League Cup]]
| confed_cup = [[UEFA Champions League|Champions League]], [[UEFA Europa League|Europa League]]
| champions  = [[Manchester United F.C.|Manchester United]]
| season     = [[2008–09 Premier League|2008–09]]
| most successful club = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] (11)
| sponsorship_name = Barclays Premier League
| tv         = [[Sky Sports]], [[ESPN (UK)|ESPN]]
| website    = [http://www.premierleague.com/ PremierLeague.com]
| current    = [[2009–10 Premier League]]
}}
'''ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'''  ಎಂಬುದು [[ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]]‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಒಂದು [[ಆಂಗ್ಲ]] ವೃತ್ತಿಪರ ಲೀಗ್‌‌. [[ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಇದು, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. 20 ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು, [[ಬಡತಿ ಹಾಗೂ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌]]‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಒಂದು [[ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು ಅದರ 20 ಸದಸ್ಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು [[ಷೇರುದಾರ]]ರಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳು ಆಗಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ತಂಡವು 38 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ 380 ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಶನಿವಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾನುವಾರಗಳಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದಾದರೂ, ಕೆಲ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ವಾರದ ದಿನಗಳ ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌]] ಇದನ್ನು [[ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತದಾ]]ದರಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ '''ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'''  ಎಂದೇ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

1888ರಲ್ಲಿ ಮೂಲವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದ, ಲಾಭಕರವಾದ ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯವಹಾರದ ಲಾಭ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ  [[ದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌]]ನಿಂದ ಹೊರಬರಲು [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಡಿವಿಷನ್‌/ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗ]]ದ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರದ ನಂತರ 20 ಫೆಬ್ರವರಿ 1992ರಂದು FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಆಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಿನಿಂದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೋಡಲ್ಪಡುವ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌‌ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | author = Campbell, Dennis | url = http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,6903,626773,00.html | title = United (versus Liverpool) Nations | publisher = The Observer | date = 6 January 2002 | accessdate = 8 August 2006 | location=London}}&lt;/ref&gt; ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಲಾಭಕರವಾದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಆಗಿದೆ, 2007–08ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಆದಾಯವು £1.93 ಶತಕೋಟಿ ($3.15bn)ರಷ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Revenues&quot;&gt;{{cite news| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8078533.stm | title = Premier League revenues near £2bn | publisher = BBC | date = 4 June 2009 | accessdate = 4 June 2009}}&lt;/ref&gt; ಲೀಗ್‌‌ಗಳು ಐರೋಪ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಸಾಧನೆ ಮೇರೆಗೆ ನೀಡಿದ [[UEFA ಗುಣಾಂಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌‌'ನ [[ಲಾ ಲಿಗಾ]] ಹಾಗೂ ಇಟಲಿ'ಯ [[ಸೆರೀ A]]ಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.xs4all.nl/~kassiesa/bert/uefa/data/method3/trank2006.html|title=UEFA ranking of European leagues|publisher=UEFA|year=2006}}&lt;/ref&gt;

21 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2010ರಂದು, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಸಾಧನೆಗೆ [[ಕ್ವೀನ್‌‌'ಸ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ ಫಾರ್‌‌ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್‌‌/ರಾಣಿಯವರ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಘನತೆವೆತ್ತ [[ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ II]]ರಿಂದ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url= http://www.premierleague.com/page/Headlines/0,,12306~2030479,00.html |title= Prestigious Award for Premier League |publisher= The Premier League |date= 21 April 2010 |accessdate= 21 April 2010 |archive-date= 22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100422200715/http://www.premierleague.com/page/Headlines/0%2C%2C12306~2030479%2C00.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅದು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಹಾಗೂ ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌‌'ನ]] ಪ್ರಸಾರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಇದು ತಂದುಕೊಡುವ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ.ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು 2007ರಿಂದ 2009ರ ನಡುವಣ ಮೂರು ಸತತ 12-ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವರಮಾನ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಟ್ಟದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುದುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[43 ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದವಾ]]ದರೂ, ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ : [[ಆರ್ಸೆನಲ್‌]], [[ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್]]‌‌, [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]], ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌]]. [[2008–09]]ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ತಂಡವು ಗೆದ್ದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿಯಾದ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಬಾರಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
=== ಮೂಲಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:English-fa-premier-league.png|thumb|ದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ (1992–2007) ಮೂಲ ಲೋಗೋ]]

1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 1980ರ ದಶಕದ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ  ಗಮನಾರ್ಹ ಐರೋಪ್ಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, 80ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಭಾಗವು ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಾಣಿಸಿತು. [[ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು]] ನಾಶವಾಗುತ್ತಾ ಇದ್ದವಲ್ಲದೇ, ಬೆಂಬಲಿಗರು ಕಳಪೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು, [[ಪುಂಡಾಟಿಕೆ]]ಯು ತುಂಬ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತಲ್ಲದೇ 1985ರಲ್ಲಿ [[ಹೇಸೆಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆ]]ಗಳಿಂದಾಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಐರೋಪ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/31/newsid_2481000/2481723.stm | title = 1985: English teams banned after Heysel | publisher = BBC Archive | accessdate = 8 August 2006 | date=31 May 1985}}&lt;/ref&gt; 1888ರಿಂದಲೇ ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಡಿವಿಷನ್‌/ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗ, ಹಾಜರಾತಿ ಹಾಗೂ ಆದಾಯಗಳಿಗಾಗಿ ಇಟಲಿ'ಯ [[ಸೆರೀ A]] ಹಾಗೂ ಸ್ಪೇನ್‌‌'ನ [[ಲಾ ಲಿಗಾ]]ನಂತಹಾ ಲೀಗ್‌‌ಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಂಗ್ಲ ಆಟಗಾರರು ವಿದೇಶಕ್ಕೂ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;premsitehistory&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.premierleague.com/page/History/0,,12306,00.html | title = A History of The Premier League | publisher = Premier League | accessdate = 22 November 2007 | archive-date = 18 ನವೆಂಬರ್ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111118121453/http://www.premierleague.com/page/History/0%2C%2C12306%2C00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, 1990ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಳಿಕೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಲು ಆರಂಭವಾದುದಲ್ಲದೇ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[1990ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ, ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ಸ್‌‌ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಐರೋಪ್ಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌'ನ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆ, [[UEFA]]ಯು ಐರೋಪ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಆಂಗ್ಲ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ನಿಷೇಧವನ್ನು 1990ರಲ್ಲಿ (ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]]‌ [[UEFA ಕಪ್‌‌ ವಿನ್ನರ್ಸ್‌' ಕಪ್‌]]‌ ಅನ್ನು 1991ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿತು) ಹಿಂತೆಗೆದುದಲ್ಲದೇ [[ಹಿಲ್ಸ್‌ಬರೋ ದುರಂತ]]ದ ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನಕಗಳನ್ನು, ಸಂಪೂರ್ಣ-ಆಸನಾವೃತ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ [[ಟೇಲರ್‌ ವರದಿ]]ಯನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷದ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.footballnetwork.org/dev/communityfootball/violence_taylor_report.asp | title = The Taylor Report | publisher = Footballnetwork | accessdate = 22 November 2007 | archive-date = 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061016222436/http://www.footballnetwork.org/dev/communityfootball/violence_taylor_report.asp | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ಕಿರುತೆರೆ ಹಣವೂ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯತೊಡಗಿತ್ತು; ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌  1986ರಲ್ಲಿ ಎರಡು-ವರ್ಷಗಳ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ £6.3 ದಶಲಕ್ಷ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು, ಆದರೆ 1988ರಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯವಹಾರವು ನವೀಕೃತಗೊಂಡಾಗ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ £44mಗೆ ಏರಿತು.&lt;ref name=&quot;leicester_tv&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.le.ac.uk/sociology/css/resources/factsheets/fs8.html | title=Fact Sheet 8: British Football on Television | publisher=University of Leicester Centre for the Sociology of Sport |last=Crawford |first=Gerry | accessdate=10 August 2006}}&lt;/ref&gt; 1988ರ ಒಪ್ಪಂದದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಲೀಗ್‌‌ನ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು; ಹತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ತೊರೆದು &quot;ಸೂಪರ್‌ ಲೀಗ್‌‌&quot;ಅನ್ನು ರಚಿಸುವ ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡಿದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.football-league.premiumtv.co.uk/page/History/0,,10794,00.html | title=The History Of The Football League | work=Football League official website | accessdate=10 August 2006 | archive-date=11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080411034859/http://www.football-league.premiumtv.co.uk/page/History/0%2C%2C10794%2C00.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗಿ ಪಂದ್ಯಗಳ ಹಾಜರಾತಿ ಹಾಗೂ ಆದಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂಡಗಳು ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಹರಿದುಬರುತ್ತಿರುವ ಹಣವನ್ನು ಬಂಡವಾಳವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಮರುಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿದವು.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin-left:1em;font-size:90%;float:right&quot; |+ '''ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌  ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು''' !width=&quot;50&quot;|ಋತು/ಸಮಯ/ಕಾಲwidth=&quot;125&quot; | ವಿಜೇತ ತಂಡ |- | align=&quot;center&quot; | [[1992–93 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|1992–93]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[1993–94 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|1993–94]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[1994–95 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌|1994–95]] | [[ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌‌ F.C.|ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[1995–96 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|1995–96]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[1996–97 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್|1996–97]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[1997–98 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|1997–98]] | [[ಆರ್ಸೆನಲ್‌ F.C.|ಆರ್ಸೆನಲ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[1998–99 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|1998–99]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[1999–2000 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್|1999–2000]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[2000–01 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್|2000–01]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[2001–02 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|2001–02]] | [[ಆರ್ಸೆನಲ್‌ F.C.|ಆರ್ಸೆನಲ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[2002–03 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|2002–03]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[2003–04 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|2003–04]] | [[ಆರ್ಸೆನಲ್‌ F.C.|ಆರ್ಸೆನಲ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[2004–05 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|2004–05]] | [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ F.C.|ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]] |- | align=&quot;center&quot; | [[2005–06 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|2005–06]] | [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ F.C.|ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]] |- | align=&quot;center&quot; | [[2006–07 FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|2006–07]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[2007–08 ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|2007–08]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- | align=&quot;center&quot; | [[2008–09 ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌|2008–09]] | [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]] |- 
|-
| align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot; | {{further|&lt;br /&gt;[[List of English football champions|English football champions]]}}
|}

=== ತಳಹದಿ ===
{{See also|Foundation of the Premier League}}
1991ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಕೊನೆಗೆ, ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ತರಬಲ್ಲ ಹೊಸ ಲೀಗ್‌‌ನ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕುರಿತಂತೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು. 17 ಜುಲೈ 1991ರಂದು ಕ್ರೀಡೆಯ ಪ್ರಥಮ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.hmcourts-service.gov.uk/judgmentsfiles/j9/pljmtint.htm | title = In the matter of an agreement between the Football Association Premier League Limited and the Football Association Limited and the Football League Limited and their respective member clubs | publisher = HM Courts Service | year = 2006 | accessdate = 8 August 2006 | archive-date = 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927222536/http://www.hmcourts-service.gov.uk/judgmentsfiles/j9/pljmtint.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಅಗ್ರ ವಿಭಾಗ/ವಿಭಾಗೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಹಾಗೂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ, FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌  ತನ್ನದೇ ಆದ [[ಪ್ರಸಾರ]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ]] ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಲಾಗಿದ್ದ ವಾದವೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯವು ಆಂಗ್ಲ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು  ಯೂರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತದ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.premierleague.com/page/History/0,,12306,00.html | title = A history of the Premier League | publisher = Premier League official website | accessdate = 4 January 2008 | archive-date = 18 ನವೆಂಬರ್ 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111118121453/http://www.premierleague.com/page/History/0%2C%2C12306%2C00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

1992ರಲ್ಲಿ ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಡಿವಿಷನ್‌/ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗದ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ನಿಂದ ''[[ಸಮುದಾಯವಾಗಿ]]''  ತ್ಯಜಿಸಿದವಲ್ಲದೇ/ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದವಲ್ಲದೇ 27 ಮೇ 1992ರಂದು FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌'ನ [[ಲಂಕಾಸ್ಟರ್‌ ಗೇಟ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ [[ನಿಯಮಿತ ಕಂಪೆನಿ]]ಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;premsitehistory&quot;/&gt; ಇದರ ಅರ್ಥ ಅದುವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ 104-ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು; ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಒಂದೇ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುವುದು ಎಂಬುದು ನಿರ್ಧಾರವಾಯಿತು. ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅಷ್ಟೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಂಡಗಳು ಅಗ್ರ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಹಾಗೂ ನವೀನ ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಡಿವಿಷನ್‌/ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ಬಡತಿ ಹಾಗೂ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಾತ್ರ ಹಳೆಯ ಪ್ರಥಮ ಹಾಗೂ ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಾಗಗಳ ನಡುವಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ನಿಯಮಗಳ ಅನುಸಾರವೇ ಇತ್ತು.

ನವೀನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ 22 ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಸದಸ್ಯರೆಂದರೆ [[ಆರ್ಸೆನಲ್‌]], [[ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲಾ]], [[ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌‌]], [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]], [[ಕೊವೆಂಟ್ರಿ ಸಿಟಿ/ನಗರ]], [[ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಪ್ಯಾಲೇಸ್]]‌, [[ಎವರ್ಟನ್‌]], [[ಐಪಿಸ್ವಿಚ್‌ ಟೌನ್‌]], [[ಲೀಡ್ಸ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್]]‌‌, [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌]], [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಸಿಟಿ/ನಗರ]], [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌]], [[ಮಿಡಲ್ಸ್‌‌ಬರೋ]], [[ನಾರ್ವಿಚ್‌‌ ಸಿಟಿ/ನಗರ]], [[ನಾಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌]]‌, [[ಓಲ್ಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌]], [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ ರೇಂಜರ್ಸ್‌‌]], [[ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌]], [[ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ ವೆಡ್ನಸ್‌ಡೇ/ವೆನಸ್‌ಡೇ]], [[ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್‌]], [[ಟೋಟ್ಟೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಹಾಟ್ಸ್‌‌ಪರ್‌‌]], ಹಾಗೂ [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌]].

=== ಸ್ಥಾಪನೆ ===
{{See also|List of Premier League seasons}}
2008–09 ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ 17 ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳು ಪೂರೈಸಿವೆ. ಲೀಗ್‌‌ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಕ್ರೀಡಾಋತುವನ್ನು [[1992–93]]ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿಸಿದ್ದು ಮೂಲತಃ 22 ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಗೋಲ್‌‌ಅನ್ನು ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ನ [[ಬ್ರಿಯಾನ್‌‌ ಡೀನೆ/ನ್‌‌]]ರು 2–1ರಿಂದ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದರು. ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[FIFAನ]], ದೇಶೀಯ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಆಡುವ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಆಗ್ರಹದ ಮೇರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳು ಲೀಗ್‌‌ನಿಂದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಬಡತಿ ಪಡೆದಾಗ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 20ಕ್ಕೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. 8 ಜೂನ್‌ 2006ರಂದು, FIFA ಇಟಲಿ'ಯ ಸೆರೀ A ಹಾಗೂ ಸ್ಪೇನ್‌‌'ನ ಲಾ ಲಿಗಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಐರೋಪ್ಯ ಲೀಗ್‌‌ಗಳನ್ನು, 2007–08ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ 18 ತಂಡಗಳಿಗೆ ಇಳಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. ಅಂತಹ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಜಾಹೀರುಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/5061302.stm | title = Fifa wants 18-team Premier League | publisher = BBC |accessdate = 8 August 2006 | date=8 June 2006}}&lt;/ref&gt; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, 2007–08ರ ಕ್ರೀಡಾಋತು ಮತ್ತೆ 20 ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆಯೇ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಲೀಗ್‌‌ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ''FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'' ನಿಂದ ಸರಳವಾಗಿ ''ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'' ಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.premierleague.com/staticFiles/22/65/0,,12306~91426,00.pdf | title = Premier League and Barclays Announce Competition Name Change | publisher = Premier League | accessdate = 22 November 2006 | format = PDF | archive-date = 4 ಮಾರ್ಚ್ 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090304205428/http://www.premierleague.com/staticFiles/22/65/0%2C%2C12306~91426%2C00.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂರಚನೆ ==
ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಒಂದು ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್‌/ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ 20 ಸದಸ್ಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಅದರ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಕ್ಲಬ್‌ ಓರ್ವ [[ಷೇರುದಾರ]]ನಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ನಿಯಮ ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಒಪ್ಪಂದಗಳಂತಹಾ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಮತದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಲೀಗ್‌‌ನ ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನವಿಡಲು [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]], [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿವಾಹಕ]], ಹಾಗೂ [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ]]ಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&amp;nextPage=enSimpleStories&amp;id=2861&amp;type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&amp;categoryCode=Who%20We%20Are&amp;breadcrumb=about_breadcrumb | title = Our relationship with the clubs | publisher = Premier League | accessdate = 8 August 2006 | archive-date = 14 ನವೆಂಬರ್ 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061114102011/http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&amp;nextPage=enSimpleStories&amp;id=2861&amp;type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&amp;categoryCode=Who%20We%20Are&amp;breadcrumb=about_breadcrumb | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ದೈನಂದಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಷೇರುದಾರನಾಗಿ ವಿಟೋ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&amp;nextPage=enSimpleStories&amp;id=2851&amp;type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&amp;categoryCode=Who%20We%20Are&amp;breadcrumb=about_breadcrumb | title = The Premier League and Other Football Bodies | publisher = Premier League | accessdate = 8 August 2006 | archive-date = 18 ಮಾರ್ಚ್ 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060318214006/http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=setSelectedId&amp;nextPage=enSimpleStories&amp;id=2851&amp;type=com.fapl.website.stories.SimpleStories&amp;categoryCode=Who%20We%20Are&amp;breadcrumb=about_breadcrumb | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ UEFA'ನ ಐರೋಪ್ಯ ಕ್ಲಬ್‌ ಫೋರಮ್‌‌ಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ, ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನೇ [[UEFA ಗುಣಾಂಕಗಳ]] ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರೋಪ್ಯ ಕ್ಲಬ್‌ ಫೋರಮ್‌‌ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌]]‌ ಹಾಗೂ [[UEFA ಯುರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌]]ಗಳಂತಹಾ UEFA ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ UEFA'ನ ಕ್ಲಬ್‌  ಕಾಂಪೆಟಿಷನ್ಸ್‌‌ ಕಮಿಟಿಗೆ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/CommittesPanels/panel=32.html | title = European Club Forum | publisher = UEFA | accessdate = 8 August 2006}}&lt;/ref&gt;

== ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮಾದರಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ==
=== ಸ್ಪರ್ಧೆ ===
ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 20 ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿವೆ. ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (ಆಗಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ) ಪ್ರತಿ ಕ್ಲಬ್‌ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಡುತ್ತದೆ (ಇಮ್ಮಡಿ ಸುತ್ತುಸರದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ), ಒಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಸ್ಥಳದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 38 ಪಂದ್ಯಗಳು. ತಂಡಗಳು ಮೂರು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗೆಲುವಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸರಿಸಮಕ್ಕೆ ಒಂದು  ಅಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸೋಲಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಂಡಗಳು ಒಟ್ಟು ಅಂಕಗಳು, ನಂತರ [[ಗೋಲುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ]], ನಂತರ ಗೋಲುಗಳ ಗಳಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಕೊನೆಗೆ, ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಪಟ್ಟ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಕಗಳು ಸರಿಸಮವಾಗಿದ್ದರೆ, ಗೋಲುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ನಂತರ ಗೋಲುಗಳ ಗಳಿಕೆಗಳು ವಿಜೇತ ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತವೆ. ಆಗಲೂ ಸಮವಾಗಿದ್ದರೆ, ತಂಡಗಳು ಅದೇ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌, ವರ್ಗಾವಣೆಗೆ, ಅಥವಾ ಇತರೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಅರ್ಹತೆಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸರಿಸಮವಾಗಿದ್ದರೆ, ತಟಸ್ಥ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಧಾರಕ ಪಂದ್ಯವು ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.sporting-life.com/football/live/tables/premiership.html | title = Barclays Premier League | publisher = Sporting Life | accessdate = 26 November 2007}}&lt;/ref&gt; ಮೂರು ಕನಿಷ್ಠ ಸ್ಥಾನಗಳ ತಂಡಗಳನ್ನು [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌‌]]‌ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವಲ್ಲದೇ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌‌‌ನಿಂದ [[ನಿರ್ಧಾರಕ ಪಂದ್ಯಗಳ]] ವಿಜೇತ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಅಗ್ರ ಎರಡು ತಂಡಗಳು, ಮೂರರಿಂದ ಆರನೇ ಸ್ಥಾನದವರೆಗಿನ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಯಾ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಬಡತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.goal.com/en/Articolo.aspx?ContenutoId=294727 | title = Huge Stakes For Championship Play-Off Contenders | publisher = Goal.com | accessdate = 26 November 2007}}&lt;/ref&gt;

==== ಐರೋಪ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತೆಗಳು ====
2009–10ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಹಾಗೆ UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆಗಳು ಬದಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಅಗ್ರ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳು UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವಲ್ಲದೇ, ಅಗ್ರ ಮೂರು ತಂಡಗಳು ಗುಂಪು ಹಂತಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದವು. ಹಿಂದೆ ಕೇವಲ ಅಗ್ರ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದ ತಂಡವು ಚಾಂಪಿಯನ್ನರಲ್ಲದವರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ  ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಲ್ಲದೇ ಗುಂಪು ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಎರಡು -ಸುತ್ತಿನ ನಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಸರಿಸಮ ಪಂದ್ಯವೊಂದನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲೇಬೇಕು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=UEFA Executive Committee approves changes to UEFA club competitions |url=http://www.uefa.com/newsfiles/630630.pdf |format=PDF |publisher=UEFA |date=30 November 2007 |accessdate=15 August 2008 }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ತಂಡವು ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ UEFA ಯುರೋಪಾ  ಲೀಗ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ‌, ಎರಡು ದೇಶೀಯ ಕಪ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ವಿಜೇತರು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಆರನೇ ಹಾಗೂ ಏಳನೇ ತಂಡಗಳು ಕೂಡಾ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ಕಪ್‌‌ ವಿಜೇತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಂಡವು ತಮ್ಮ ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಕ, ಯೂರೋಪ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರೆ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆರನೇ -ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ತಂಡವು ಯುರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ಕಪ್‌‌ ವಿಜೇತರಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಥಾನಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರೆ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಹಾಗೂ ಏಳನೇ-ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ತಂಡಗಳು ಯುರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ಅಗ್ರ 4 ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಥಾನಗಳ ಹೊರತಾದ ಯಾವುದೇ ತಂಡಗಳ ನಡುವೆ ದೇಶೀಯ ಕಪ್‌‌ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆದರೂ, ವಿಜೇತ ತಂಡವು ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಅವರ ಅಂತಿಮ ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಥಾನವೇನೇ ಇದ್ದರೂ Uefa ಯುರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. UEFA ಯುರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳು [[ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಟ ಉಪಕ್ರಮ]]ದ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅತ್ಯಧಿಕ ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಟ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಟದ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ತಂಡವು ಈಗಾಗಲೇ ಯೂರೋಪ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರದಿದ್ದರೆ ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ UEFA ಯುರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.uefa.com/uefa/keytopics/kind=8/newsid=795065.html |title=Norway lead Respect Fair Play league |date=26 January 2009 |accessdate=11 March 2009 |publisher=Uefa}}&lt;/ref&gt;

ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ‌ಪಡೆದಿದ್ದ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌]] ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಆ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಅರ್ಹತಾ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಗದಿದ್ದಾಗ [[ರೂಢಿಗತ ಐರೋಪ್ಯ ಅರ್ಹತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಪವಾದ]]ವು 2005ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. UEFA ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌ಗೆ ವಿಶೇಷ ವಿನಾಯತಿಯಾಗಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ಗೆ ಐದು ಅರ್ಹತಂಡಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/l/liverpool/4613695.stm |title=Liverpool get in Champions League |publisher=BBC Sport |date=10 June 2005 |accessdate=11 December 2007 }}&lt;/ref&gt; ತರುವಾಯ UEFA ಪ್ರಸ್ತುತ ಗೆದ್ದ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅವರ ದೇಶೀಯ ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಥಾನಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೀಗ್‌‌ಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ವಿಜೇತ ತಂಡವು ದೇಶೀಯ ಲೀಗ್‌‌'ನ ಅಗ್ರ ನಾಲ್ಕರ ಹೊರಕ್ಕೆ ಉಳಿದರೆ, ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ-ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ತಂಡದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ. ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನವರನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಸಾಧನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ UEFA ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಡತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಲೀಗ್‌, [[ಲಾ ಲಿಗಾ]]ನ ಎಂಟು-ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಮುರಿದಂತಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.5-jahres-wertung.de/APD/Online/5-Jahres-Wertung.htm |title=5 Jahreswertung der UEFA Saison 07/08 (German) |accessdate=17 May 2008 |archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928105403/http://www.5-jahres-wertung.de/APD/Online/5-Jahres-Wertung.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಯೂರೋಪ್‌ನ ಅಗ್ರ ಮೂರು ಲೀಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ‌ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. UEFAನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಪ್ಲಾಟಿನಿ]]ಯವರು, ಅಗ್ರ ಮೂರು ಲೀಗ್‌ಗಳ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದು ಅದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಪ್‌‌ ವಿಜೇತರು ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು UEFA ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಸಮಿತಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/11/13/sfnuef113.xml |title=Clubs force UEFA's Michel Platini into climbdown |publisher=Daily Telegraph |date=13 November 2007 |accessdate=2 December 2007 |location=London |first=David |last=Bond |archive-date=15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/65TlVHPtp?url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2325648/Clubs-force-Uefas-Michel-Platini-into-climbdown.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ, ಅಗ್ರ ನಾಲ್ಕು ಲೀಗ್‌‌ಗಳ ಮೂರನೇ-ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ತಂಡವು ಮೂರನೇ  ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಬದಲಿಗೆ ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಗುಂಪು/ಗ್ರೂಪ್‌ ಹಂತಕ್ಕೆ ನೇರ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಾಲ್ಕನೇ-ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ತಂಡವು ಚಾಂಪಿಯನ್ನರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಎಂದಿರುವ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸುತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಯೂರೋಪ್‌ನ ಅಗ್ರ 15 ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಓರ್ವ ಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸುವ ಸೂಚನೆಯು ಅಂಗೀಕಾರ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಇದು ನೇರವಾಗಿ ಗುಂಪು/ಗ್ರೂಪ್‌ ಹಂತ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಅರ್ಹ ತಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ಹಾಗೆಯೇ ಗುಂಪು/ಗ್ರೂಪ್‌ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ-ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಂಡಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪ್ಲಾಟಿನಿ'ಯವರ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7090646.stm |title=Platini's Euro Cup plan rejected |publisher=BBC Sport |date=12 December 2007 |accessdate=11 December 2007 }}&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ===
1993ರಿಂದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತಾ ಬರಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಲೀಗ್‌‌'ನ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ನಾಮಧೇಯವನ್ನು/ಹೆಸರನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯು ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರಾಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಏನೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ:
* 1993–2001: [[ಕಾರ್ಲಿಂಗ್‌]] (FA ಕಾರ್ಲಿಂಗ್‌  ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಷಿಪ್‌‌)
* 2001–2004: [[ಬಾರ್ಕ್ಲೆಕಾರ್ಡ್‌]] (ಬಾರ್ಕ್ಲೆಕಾರ್ಡ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಷಿಪ್‌‌)
* 2004–2007: [[ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌]] (ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಷಿಪ್‌‌)
* 2007–present: [[ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌]] (ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌) &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.premierleague.com/page/Headlines/0,,12306~1835324,00.html |title=Barclays renews Premier sponsorship |publisher=Barclays |date=23 October 2009 |accessdate=23 October 2009 |archive-date=25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091025105502/http://www.premierleague.com/page/Headlines/0%2C%2C12306~1835324%2C00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
{{See also|List of English football club owners#Premier League|l1=List of Premier League football club owners}}

2007–08ರ ಹಾಗೆ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕ್ಲಬ್‌ ಆದಾಯ/ವರಮಾನಗಳು 26% ಏರಿಕೆ ಕಂಡು £1.93 ಶತಕೋಟಿ ($3.15bn)ಯಷ್ಟಾಗಿದ್ದು ಅದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಲಾಭಕರವಾದ  ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌ ಆಗಿದೆ‌.&lt;ref name=&quot;Revenues&quot;/&gt; ಇಪ್ಪತ್ತು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು. 2007/08ರಲ್ಲಿ ವೇತನ ವೆಚ್ಚವೇ €1.51 ಶತಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದು, ಮುಂದಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ-ವೆಚ್ಚದ ಲೀಗ್‌‌ ಆದ ಇಟಲಿಯ [[ಸೆರೀ A]] (€972m)ಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಎಂದಾದರೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವೇತನಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅದೂ ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು [[ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಆಟಗಾರರ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ 2006ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು, ಸರಾಸರಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಮೂಲವೇತನವು ಲಾಭಾಂಶರಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ £676,000 ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ವಾರಕ್ಕೆ £13,000ರಷ್ಟೆಂದು ತೋರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/163676000-the-average-salary-of-a-premiership-footballer-in-2006-473659.html | work=The Independent | location=London | title=£676,000: The average salary of a Premiership footballer in 2006 | first=Nick | last=Harris | date=11 April 2006 | accessdate=29 March 2010 | archive-date=26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100226053621/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/163676000-the-average-salary-of-a-premiership-footballer-in-2006-473659.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'ನ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯ/ವರಮಾನವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದ್ದು ಮೂರು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ [[ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಲೀಗ್‌‌ಗಳ]] ([[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌]], [[ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್‌‌ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]]‌) ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ/ವರಮಾನಗಳಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿದ್ದರೂ, [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]]‌ಗಿಂತ ಮುಂದಿನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಆದಾಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, 20 ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ತಂಡಗಳ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯ/ವರಮಾನಗಳು 30-ತಂಡಗಳ NBAನ ಸಮೀಪ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ನಡುವೆ &quot;ಬೃಹತ್‌  ನಾಲ್ಕು&quot; ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ  ಲೀಗ್‌‌ಗಳ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಟ್ಟದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಭಿನ್ನತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ವಿಶ್ವ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌  ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವೇ ಶ್ರೀಮಂತ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ತನ್ನ &quot;[[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಮನಿ ಲೀಗ್‌]]‌&quot; ಪಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕ್ಲಬ್‌  ಆದಾಯ/ವರಮಾನಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಡೆಲಾಯಿಟ್‌, 2005–06ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಅಗ್ರ 20ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Deloitte0506&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.deloitte.com/dtt/press_release/0,1014,sid%253D2834%2526cid%253D145152,00.html |title=Real Madrid stay at the top |publisher=Deloitte |date=2 August 2007 |accessdate=2 December 2007 |archive-date=14 ಜೂನ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614110546/http://www.deloitte.com/dtt/press_release/0%2C1014%2Csid%3D2834%26cid%3D145152%2C00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ಲೀಗ್‌‌ ನಾಲ್ಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, [[ಲಾ ಲಿಗಾ]]ದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾದ [[ರಿಯಲ್‌ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[FC ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ]] ಅಗ್ರ 3 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅಗ್ರ 20ರಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ತಂಡಗಳು 2004–05ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನವರೆಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿವೆ. ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'ನ ಹೊಸ TV ವ್ಯವಹಾರವು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಆದಾಯ/ವರಮಾನಗಳಲ್ಲಿ  ಲೀಗ್‌‌ -ಆದ್ಯಂತ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದರಿಂದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಏರಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಕ್ಲಬ್‌ವೊಂದು ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;Deloitte0506&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/7009944.stm| title =Arsenal bullish over £200m income | publisher = BBC News | date = 24 September 2007 | accessdate = 24 September 2007 }}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ನಿಯತ ಆದಾಯದ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಹಾಜರಾತಿ/ಉಪಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಸಿಗುವ ಅವುಗಳ ಆದಾಯ/ವರಮಾನ ಲೀಗ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 35,632ರಷ್ಟು 2008–09ರ ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿ/ಉಪಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ, ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ದೇಶೀಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೆರೀ A]] ಹಾಗೂ [[ಲಾ ಲಿಗಾ]]ಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಆದರೆ, ಜರ್ಮನ್‌ [[ಬುಂಡೆಸ್ಲಿಗಾ]]ದ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾನವಾದ [[ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ]] ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲೀಗ್‌‌'ನ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ (1992–93) ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿ/ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಾದ 21,126ರಿಂದ 14,506ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://stats.football.co.uk/1992/ | title = Football Stats Results for 1992–1993 Premiership |publisher = football.co.uk | accessdate = 10 August 2006}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು [[ಸಂಪೂರ್ಣ-ಆಸನಾವೃತ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳ]] ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ  [[ಟೇಲರ್‌ ವರದಿ]]'ಯ 1994–95ರ ಗಡುವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿ ಆಸನಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಸಿದುದರಿಂದ 1992–93ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.le.ac.uk/fo/resources/factsheets/fs2.html | title = Fact Sheet 2: Football Stadia After Taylor | publisher = University of Leicester | accessdate = 10 August 2006 | archive-date = 26 ಜೂನ್ 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060626011640/http://www.le.ac.uk/fo/resources/factsheets/fs2.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=337736&amp;root=extratime&amp;cc=5901 | title = Shifting stands | publisher = ESPN | date = 27  July 2005 | accessdate = 10 August 2006 | archive-date = 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121021012118/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=337736&amp;root=extratime&amp;cc=5901 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'ನ ದಾಖಲೆಯ 35,989ರಷ್ಟಿನ ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿ/ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು  2007-08ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ ಹಾಜರಾತಿ/ಉಪಸ್ಥಿತಿಗಳು ಏರಿಳಿತ ಕಾಣುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance?league=eng.1&amp;year=2002&amp;cc=5901 | title = Premiership Attendance - 2002/03 | publisher = ESPN | accessdate = 10 August 2006 | archive-date = 12 ಮೇ 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090512005926/http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance?league=eng.1&amp;year=2002&amp;cc=5901 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

== ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ ==
{{See also|List of Premier League broadcasters}}
=== ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌‌  ಹಾಗೂ ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ ===
{{See also|English football on television}}
[[ಚಿತ್ರ:Ruud.JPG|thumb|right|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಹಾಗೂ ಟೋಟ್ಟೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಹಾಟ್ಸ್‌‌ಪರ್‌‌ ನಡುವಿನ ಒಂದು 2004ರ ಪಂದ್ಯ]]
ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಹರಿದು ಬಂದ ಹಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ/ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಒಳಗೆ ಹಾಗೂ ಹೊರಗೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಸಹಾಯ ನೀಡಿದೆ. 1992ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು [[BSkyB]]ಗೆ ನೀಡುವ ಲೀಗ್‌‌'ನ ನಿರ್ಧಾರ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರವೆನಿಸಿತ್ತಾದರೂ, ಲಾಭದಾಯಕವೆನಿಸಿದ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ ಕಿರುತೆರೆ ಎಂಬುದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ UK ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿತ್ತು, ಅದೇರೀತಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನ ಲೈವ್‌ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ನೋಡಲು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ದರ ವಿಧಿಸುವುದು ಹೊಸದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಕೈ'ನ ಮಾರಾಟಕೌಶಲ್ಯ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಕ್ರೀಡೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಹಸಿವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'ನ TV ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳ ಮೌಲ್ಯವು ಗಗನಕ್ಕೆ ಏರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;leicester_tv&quot;/&gt;

ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ತನ್ನ ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಮಷ್ಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಕ್ಲಬ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಾರುವ ಸೆರೀ A ಹಾಗೂ ಲಾ ಲಿಗಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲ ಐರೋಪ್ಯ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರೇಕವಾದ ಈ ವಿಧಾನದಿಂದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲು ಕೆಲವೇ ಅಗ್ರ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಪಡೆಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಈ ಹಣವನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ :&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.premierleague.com/page/Faqs/0,,12306,00.html | title = Frequently asked questions about the F.A. Premier League, (How are television revenues distributed to Premier League clubs?) | publisher = premierleague.com | accessdate = 11 December 2007 | archive-date = 26 ನವೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071126062218/http://www.premierleague.com/page/Faqs/0,,12306,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಅರ್ಧವನ್ನು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ ; ಕಾಲುಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಅಂತಿಮ ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ತಳಮಟ್ಟದ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಇಪ್ಪತ್ತು ಪಟ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಅಗ್ರ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ; ಅಂತಿಮ ಕಾಲುಭಾಗವನ್ನು ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಪಂದ್ಯಗಳ ಸೌಲಭ್ಯದ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ಪಾವತಿಸಲಾಗುತ್ತದಾದರೂ ಇದರ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಗ್ರ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಬಂದ ಆದಾಯವನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಸ್ಕೈ ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೌಲ್ಯವು ಐದು  ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಿಗೆ £304 ದಶಲಕ್ಷಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;fgrc&quot;&gt;{{cite news | author =  | url = http://corporate.sky.com/about_sky/timeline.htm | title = BSkyB Timeline | publisher =  | accessdate = 20 October 2009 | archive-date = 11 ಜನವರಿ 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120111025606/http://corporate.sky.com/about_sky/timeline.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 1997–98ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಮುಂದಿನ ಒಪ್ಪಂದವು, ನಾಲ್ಕು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಿಗೆ £670 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;fgrc&quot;/&gt; BSkyBಯೊಂದಿಗಿನ ಮೂರನೇ ಒಪ್ಪಂದವು 2001–02ರಿಂದ 2003–04ವರೆಗಿನ ಮೂರು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಿಗೆ £1.024 ಶತಕೋಟಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿತ್ತು. 2004–05ರಿಂದ 2006–07ರವರೆಗಿನ ಮೂರು-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯತನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ £320 ದಶಲಕ್ಷ  ಮೊತ್ತವನ್ನು ಲೀಗ್‌‌ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅದು ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನೇ ಪ್ರದೇಶಾವಾರು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾರಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.sportbusiness.com/news/160604/premier-league-launches-international-rights-tender | title = Premier League announce name change | publisher = SportBusiness | accessdate = 3 June 2007}}&lt;/ref&gt; ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಪಂದ್ಯಗಳ ಆರು ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು  [[ಸೆಟಾಂಟಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌‌]]ಗೆ ನೀಡಲಾದ ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2006ರಿಂದ ಸ್ಕೈ'ನ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವು ಮುರಿದುಬಿದ್ದಿತು. ಏಕಮಾತ್ರ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಿರುತೆರೆ ಕಂಪೆನಿಗೆ ನೀಡಬಾರದೆಂಬ [[ಐರೋಪ್ಯ ಕಮಿಷನ್‌]]ನ ಆಗ್ರಹದ ನಂತರ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸ್ಕೈ ಹಾಗೂ ಸೆಟಾಂಟಾಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ £1.7 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದವು, ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳ ಮೌಲ್ಯವು ಒಂದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂದೇ ವ್ಯಾಪಕ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅನೇಕ ನಿರೂಪಕರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದು ಎರಡನೇ-ಮೂರರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಿದ್ದ 3 pmಗೆ ನಡೆಯುವ ಲೈವ್‌‌ ಪಂದ್ಯದ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ ಸೆಟಾಂಟಾ ಹೊಂದಿತ್ತು. [[BBC]] ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅದೇ ಮೂರು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳ(''[[ಮ್ಯಾಚ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಡೇ]]''  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ) ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಅದು ಪಾವತಿಸಿದ್ದ £105 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ 63% ಏರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ £171.6 ದಶಲಕ್ಷ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/match_of_the_day/5060828.stm| title = BBC keeps Premiership highlights | publisher = BBC News | date = 8 June 2006 | accessdate = 8 August 2006 }}&lt;/ref&gt; [[ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌]]ಅನ್ನು ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ರೇಯ್ಡೋ ಟೇಯ್ಲಿಫಿಸ್‌ ಐರಿಯಾನ್‌]] ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.
ಸ್ಕೈ ಹಾಗೂ [[BT]] 242 ಪಂದ್ಯಗಳ ತಡವಾದ/ರಾತ್ರಿಯ ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ (ಅಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಿರುತೆರೆ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವಿಕೆಗೆ) ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯದಿನದ 10 pm ನಂತರ 50 ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಗೆ £84.3 ದಶಲಕ್ಷ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪಾವತಿಸಲು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?view=DETAILS&amp;grid=&amp;xml=/sport/2006/05/26/sfntv26.xml | title = TV deal pays another £84m | publisher = Daily Telegraph | date = 26 May 2006 | accessdate = 8 August 2006 | location = London | first = David | last = Bond | archive-date = 11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011205747/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?view=DETAILS&amp;grid=&amp;xml=%2Fsport%2F2006%2F05%2F26%2Fsfntv26.xml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಸಾಗರೋತ್ತರ ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳು ಹಿಂದಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಹುಪಾಲು ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಮೊತ್ತವಾದ £625 ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6273617.stm | title = Premiership in new £625m TV deal | accessdate = 3 June 2007 | date=18 January 2007 | work=BBC News}}&lt;/ref&gt; ಈ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೊತ್ತವು £2.7 ಶತಕೋಟಿಗೂ ಮೀರಿದ್ದು, 2007ರಿಂದ  2010ರವರೆಗೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷಕ್ಕೆ £45 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಲೀಗ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಆದಾಯ ಹರಿದುಬಂದಂತಾಗಿತ್ತು. ದೇಶೀಯ ಕಪ್‌‌ಗಳ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಅವರು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಪಂದ್ಯಗಳ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ  ಗಮನಾರ್ಹ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕೈನ ನಡುವಿನ TV ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳ ಒಪ್ಪಂದವು ನಿಯಂತ್ರಣಕೂಟವೆಂಬ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಅನೇಕ ಕಾನೂನು/ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. [[ನ್ಯಾಯಬದ್ಧ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕಛೇರಿ]]ಯು 2002ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ತನಿಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ BSkyB ಪಾವತಿ TV ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದರೂ, BSkyB ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.oft.gov.uk/NR/rdonlyres/D36BD282-3F52-410E-86EA-F494E41BC199/0/bskybfinal1.pdf | title = BSkyB investigation: alleged infringement of the Chapter II prohibition | publisher = Office of Fair Trading | date = 17 December 2002 | accessdate = 8 August 2006 | format = PDF | archive-date = 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060823170841/http://www.oft.gov.uk/NR/rdonlyres/D36BD282-3F52-410E-86EA-F494E41BC199/0/bskybfinal1.pdf | url-status = bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಜುಲೈ 1999ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'ನ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಪರವಾಗಿ ಸಮಷ್ಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರುವ ವಿಧಾನವು UK ನಿರ್ಬಂಧಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ತನಿಖೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು, ನಂತರ ಅದು ಒಪ್ಪಂದವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://ec.europa.eu/comm/competition/speeches/text/sp1999_019_en.pdf | format = PDF | title = Sport and European Competition Policy | publisher = European Commission | year = 1999 | accessdate = 8 August 2006 | archive-date = 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060823170837/http://ec.europa.eu/comm/competition/speeches/text/sp1999_019_en.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; BBC'ಯ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ನ, ಶನಿವಾರ ಹಾಗೂ ಭಾನುವಾರಗಳ ರಾತ್ರಿ ಹಾಗೂ ಪಂದ್ಯಗಳು ಸಮಯವು ಹೊಂದಿಕೆಯಾದಾಗ ಇತರೆ ಸಂಜೆಗಳ ಪ್ರಸಾರವು 2013ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7856459.stm |title = BBC retains Premier League rights |publisher = BBC Sport |date = 28 January 2009 | accessdate = 29 January 2009}}&lt;/ref&gt; ಕೇವಲ ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ 2010ರಿಂದ 2013ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಗೆ £1.782bnಗಳ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/7875478.stm|title=New Television Rights|publisher=BBC|year=2009 | date=6 February 2009 | accessdate=6 January 2010}}&lt;/ref&gt;

22 ಜೂನ್‌ 2009ರಂದು, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ £30m ಪಾವತಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಗಡುವಿನಲ್ಲಿ ಪಾವತಿ ಮಾಡಲಾಗದ ಕಾರಣ [[ಸೆಟಾಂಟಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌‌]] ಕೆಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೆದುರಿಸಿದುದರಿಂದ UK ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳ 2009/10ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಒಟ್ಟಾರೆ 46 ಪಂದ್ಯಗಳ ಎರಡು ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ 2010/11ರಿಂದ 2012/13ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯ ಪ್ರತಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿಗೆ 23 ಪಂದ್ಯಗಳ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಅನ್ನು [[ESPN]]ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url= http://www.premierleague.com/page/Headlines/0,,12306~1698362,00.html| title= ESPN win Premier League rights| publisher= Barclays Premier League| date= 22 June 2009| accessdate= 22 June 2009| archive-date= 24 ಜೂನ್ 2009| archive-url= https://web.archive.org/web/20090624031348/http://www.premierleague.com/page/Headlines/0%2C%2C12306~1698362%2C00.html| url-status= dead}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ===
&quot;ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನ&quot; ಎಂದು ಪ್ರಚಾರಗೊಳಿಸಲಾದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಕೈ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ [[ನ್ಯೂಸ್‌ಕಾರ್ಪ್‌‌]]ನ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಾ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 202 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ,&lt;ref name=&quot;Telegraph6Nov2007&quot;&gt;{{cite news | title=Premier League is world's favourite league | url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml;jsessionid=IGZ4VPSTTGE5BQFIQMFSFGGAVCBQ0IV0?xml=/sport/2007/11/06/sfnfro106.xml | publisher=[[The Daily Telegraph]] | date=6 November 2007 | first=Jeremy | last=Wilson | accessdate=7 November 2007 | location=London | archive-date=6 ಜನವರಿ 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080106194759/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml;jsessionid=IGZ4VPSTTGE5BQFIQMFSFGGAVCBQ0IV0?xml=%2Fsport%2F2007%2F11%2F06%2Fsfnfro106.xml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅರ್ಧ ಶತಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂದಿ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌ ಆಗಿದೆ.

[[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು [[ಫಾಕ್ಸ್‌‌ ಸಾಕ/ಕ್ಕರ್‌‌ ವಾಹಿನಿ]], [[ಫಾಕ್ಸ್‌‌ ಸಾಕ/ಕ್ಕರ್‌‌ ಪ್ಲಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ESPN]]ಗಳು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು; ನ್ಯೂಸ್‌ಕಾರ್ಪ್ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೈದಾನದ ಬದಿಯ ಜಾಹಿರಾತು ಫಲಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸ್ಕೈನ ಲೋಗೋದ ಬದಲಾಗಿ ಫಾಕ್ಸ್‌‌ ಸಾಕ/ಕ್ಕರ್‌‌ ವಾಹಿನಿಯ ಲೋಗೋವನ್ನು ಹಾಕುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.sportsbusinessjournal.com/article/61334| title=Bidders line up for U.S. rights to Premiership| publisher=Sports Business Journal| date=26 January 2009| accessdate=8 April 2009| archive-date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090412080047/http://sportsbusinessjournal.com/article/61334| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ESPN'ನ UK ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆಯುವಿಕೆಯು U.S.ನಲ್ಲಿ “ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಪ್ಪಂದ”ವಾಗಿದ್ದು ಮೂಲತಃ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ ಸೆಟಾಂಟಾ  ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/06/21/sports/soccer/21kick.html?ref=sports | title= SETANTA IN FLUX | publisher=New York Times| date= 19 June 2009| accessdate=19 June 2009}}&lt;/ref&gt; ESPN'ನ U.S. ವಾಹಿನಿಗಳು ನಂತರ ಎರಡು ಪಂದ್ಯ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುದಲ್ಲದೇ ಸೆಟಾಂಟಾ'ನ ಆರ್ಥಿಕ-ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ ಶಾಖೆಯು ಅದರ ಉಳಿಕೆಗೋಸ್ಕರ ನ್ಯೂಸ್‌ಕಾರ್ಪ್‌‌ಗೆ ಮರಳಿಸಿತು (ಸೆಟಾಂಟಾ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ).

[[ಕೆನಡಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ವಾರವೂ ಎರಡು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನೂ [[ಸೆಟಾಂಟಾ ಕೆನಡಾ]] ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ; [[ರೋಜ/ಗರ್ಸ್‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನೆಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ದ ಸ್ಕೋರ್‌]]ಗಳೆರಡೂ ಪ್ರಸಾರ ಒಂದೊಂದು ವಾರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. 4 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009ರಂದು, ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನೆಟ್‌ 2010-11 ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿಯೇ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನೆಟ್‌: [http://www.sportsnet.ca/soccer/2009/12/04/sportsnet_epl/ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ನೆಟ್‌ಗೆ ಮರಳುತ್ತಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517234312/http://www.sportsnet.ca/soccer/2009/12/04/sportsnet_epl/ |date=2012-05-17 }} 4 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2009&lt;/ref&gt;

[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಫಾಕ್ಸ್‌‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ)]], ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಐದು ಲೈವ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಒಂಬತ್ತು ಲೈವ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳವರೆಗೆ ವೀಕ್ಷಕರ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://au.fourfourtwo.com/news/58663,never-miss-an-epl-moment.aspx| title=Never Miss An EPL Moment...| publisher=Australian Four Four Two| date=10 August 2007| accessdate=8 April 2009| archive-date=23 ಆಗಸ್ಟ್ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080823174852/http://au.fourfourtwo.com/news/58663,never-miss-an-epl-moment.aspx| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುವ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.blonnet.com/2004/03/21/stories/2004032101440300.htm | title = ESPN-Star extends pact with FA Premier League | publisher = The Hindu Business Line | date = 21 March 2004 | accessdate = 9 August 2006 | archive-date = 29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929092831/http://www.blonnet.com/2004/03/21/stories/2004032101440300.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ವಿದೇಶೀ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 100 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 360 ದಶಲಕ್ಷದವರೆಗಿನ ಕಿರುತೆರೆ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಈ ಪಂದ್ಯಗಳು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/3207829.stm | title = Chinese phone maker's fancy footwork | publisher = BBC News | date = 27 October 2003| accessdate = 9 August 2006 }}&lt;/ref&gt; ಈ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಲೀಗ್‌‌ ಮೂರು ಪೂರ್ವ-ಕ್ರೀಡಾಋತು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಿಂದ ಅಂಗೀಕೃತವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಹೊರಗೆ ನಡೆದ ಸರ್ವದಾ ಪ್ರಥಮ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯು ಇದಾಗಿತ್ತು. ಜುಲೈ 2003ರಲ್ಲಿ, FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್‌‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು [[ಮಲೇಷಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಾದ, ಚೆಲ್ಸಿಯಾ, ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಹಾಗೂ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಸಿಟಿ, ಮತ್ತು [[ಮಲೇಷಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ]]ಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=259488&amp;cc=5901 | title = Premiership trio launch Asia Cup | date = 1 March 2003 | publisher = ESPN | accessdate = 9 August 2006 | archive-date = 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071204083606/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=259488&amp;cc=5901 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; 2005ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾ ಟ್ರೋಫಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಥೈಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ, [[ಥೈಲೆಂಡ್‌‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ]]ವು ಮೂರು ಆಂಗ್ಲ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಾದ —ಎವರ್ಟನ್‌, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಸಿಟಿ/ನಗರ ಹಾಗೂ ಬೋ/ಬಾಲ್ಟನ್‌ ವಾಂಡರರ್ಸ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದ ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ತಂಡವು ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.premierleague.com/fapl.rac?command=forwardOnly&amp;nextPage=enNewsLatest&amp;id=883403&amp;breadcrumb=latestfa_breadcrumb | publisher = premierleague.com | title = English Premier League Launch Asia Trophy | accessdate = 9 August 2006 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಏಷ್ಯಾ ಟ್ರೋಫಿ]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌, ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌‌, ಫಲ್ಹಾಮ್‌ ಹಾಗೂ [[ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ FA ಕಪ್‌]]‌ನ ವಿಜೇತ ತಂಡ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ]]ಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌‌ ಗೆದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article2154102.ece |title=Portsmouth win Asia Trophy after shoot-out |publisher=The Times |accessdate=25 May 2008 |date=27 July 2007 |location=London |archive-date=10 ಮೇ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090510012501/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article2154102.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

FA ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ/ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ/ಕಾಪಿರೈಟ್‌ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದೆ. ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಲೈವ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳ ವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ [[ನೆಟ್‌ರಿಸಲ್ಟ್‌‌]] ಎಂಬ ಆನ್‌‌ಲೈನ್‌ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳ ಸರಕುಮುದ್ರೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಂಪೆನಿಯೊಂದರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/6072266.stm | title = Goal footage warning for website |publisher=BBC | date = 9 August 2006 |accessdate=2 December 2007}}&lt;/ref&gt;

=== ಜಾಲತಾಣ ===
ಆಗಲೇ ಪ್ರಾಯೋಜಕ ಬಾರ್ಕ್ಲೆಕಾರ್ಡ್‌ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ಸಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಸಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ, www.premierleague.comಅನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2002ದವರೆಗೆ ಉಪಕ್ರಮಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Webuser22Oct02&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.webuser.co.uk/websites/website-reviews/sport/football/24134/1/the-premier-league
|title=The Premier League
|work=Webuser
|date=2002-10-22
|accessdate=2009-11-18
|archiveurl=https://www.webcitation.org/5lNnZi8LM?url=http://www.webuser.co.uk/websites/website-reviews/sport/football/24134/1/the-premier-league
|archivedate=2009-11-18
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MarketingWeek04Apr02&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.marketingweek.co.uk/home/premiership-to-launch-website/2049516.article
|title=Premiership to launch website
|work=Marketing Week
|date=2002-04-04
|accessdate=2009-11-18
|archiveurl=https://www.webcitation.org/5lNnSaPyI?url=http://www.marketingweek.co.uk/home/premiership-to-launch-website/2049516.article
|archivedate=2009-11-18
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt;

== ಟೀಕೆಗಳು ==
=== ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಲೀಗ್‌‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಬಿರುಕು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಿಕೆ ===
{{See also|Premier League–Football League gulf}}
ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಬಗ್ಗೆ ಎದ್ದಿರುವ ಟೀಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌  ಹಾಗೂ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗಳ ನಡುವಣ ಅಂತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವುದು. [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌]]ನೊಂದಿಗಿನ ಅದರ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ನಂತರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಸಹವರ್ತಿಗಳಿಂದ ತಾವು ದೂರವಿರುವಂತೆ ನಿಭಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಲೀಗ್‌‌ಗಳ&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{cite news | url = http://football.guardian.co.uk/comment/story/0,,1771399,00.html | title = Rich clubs forced to give up a sliver of the TV pie | publisher = Guardian | accessdate = 8 August 2006 | location=London | first=David | last=Conn | date=10 May 2006}}&lt;/ref&gt; ನಡುವಿನ ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರಸಾರಹಕ್ಕುಗಳ ಆದಾಯ/ವರಮಾನದ ಭಿನ್ನತೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅನೇಕ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಡತಿಗೊಂಡ ತಂಡಗಳು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲೇ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಬವಣೆಪಡುತ್ತಿವೆ. [[2001–02]]ಅನ್ನು ([[ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್]]‌‌, [[ಬೋ/ಬಾಲ್ಟನ್‌ ವಾಂಡರರ್ಸ್‌‌]] ಹಾಗೂ [[ಫಲ್ಹಾಮ್‌]]) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಆರಂಭಿಕ ತಂಡವನ್ನು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಮರಳಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[1997–98]]ರಲ್ಲಿ ಬಡತಿಗೊಂಡ ಮೂರೂ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಕೊನೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title=1997/98 - Season Review | url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=333233&amp;root=extratime&amp;cc=5739 | author=Brewin, John | date=4 July 2005 | accessdate=29 November 2007 | work=ESPN | archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071223022347/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=333233&amp;root=extratime&amp;cc=5739 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಲೀಗ್‌‌ನಿಂದ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಕಿರುತೆರೆ ಆದಾಯ/ವರಮಾನದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು &quot;ಪ್ಯಾರಾಷೂಟ್‌ ಪೇಮೆಂಟ್ಸ್‌/ಪ್ಯಾರಾಷೂಟ್‌ ಪಾವತಿಗಳು/ಧುಮುಕುಕೊಡೆ ಪಾವತಿಗಳ&quot; ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ವಿತರಿಸುತ್ತದೆ. [[2006–07]] ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಈ ಪಾವತಿಗಳು ಕೆಳ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಕ್ಲಬ್‌'ನ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಎರಡು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ £6.5 ದಶಲಕ್ಷನಷ್ಟಿದ್ದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಮೊತ್ತವು 2007–2008ರಲ್ಲಿ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ £11.2 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;guardian&quot;/&gt; ಕಿರುತೆರೆ ಆದಾಯ/ವರಮಾನದ ನಷ್ಟವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ತಂಡಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ (ಸರಾಸರಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ತಂಡವು £45 ದಶಲಕ್ಷ ಪಡೆದರೆ ಸರಾಸರಿ  ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ £1 ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ),&lt;ref name=&quot;guardian&quot;/&gt; ಟೀಕಾಕಾರರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಮೊತ್ತಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿರುವ ಹಾಗೂ ಭಾಗವಹಿಸದ,&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://football.guardian.co.uk/comment/story/0,,1837801,00.html | title = Why clubs may risk millions for riches at the end of the rainbow |date=5 August 2006 | publisher = Guardian | accessdate = 13 August 2006 | location=London | first=Stuart | last=James}}&lt;/ref&gt; ತಂಡಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ತಂಡಗಳು &quot;[[ಮರಳಿ ಜಿಗಿತ]]&quot;ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧಾರಣ ಸಂಗತಿಯಾಗಿಸಿದೆ. [[ಲೀಡ್ಸ್‌‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌]], [[ಚಾರ್ಲ್‌ಟನ್‌‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್]]‌‌, [[ನಾಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌]]‌, [[ಓಲ್ಡ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್]]‌, [[ಷೆಫೀಲ್ಡ್‌‌ ವೆಡ್ನಸ್‌ಡೇ/ವೆನಸ್‌ಡೇ]], [[ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸಿಟಿ]], [[ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌‌ ಸಿಟಿ]], [[ಸೌತಾಂಪ್ಟನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌]]ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಮರುಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಿಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕೆಲ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಕಂಡುಬಂದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಿವಾಳಿತನವೂ ತಲೆದೋರಿದೆ. ಈ ಅಂತರವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲಾಗದ ಕೆಲ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ತಂಡಗಳ ಸೋಪಾನದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thisislondon.co.uk/standard-sport/article-23664566-details/Premier+League+casualties+-+clubs+that+have+struggled+since+relegation/article.do |title=Premier League casualties - clubs that have struggled since relegation |publisher=''Evening Standard'' |author=Ben Bailey and Patrick Whyte |date=19 March 2009 |accessdate=7 April 2009 |archive-date=22 ಮಾರ್ಚ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322034918/http://www.thisislondon.co.uk/standard-sport/article-23664566-details/Premier%2BLeague%2Bcasualties%2B-%2Bclubs%2Bthat%2Bhave%2Bstruggled%2Bsince%2Brelegation/article.do |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/2299511/Down-again-Leicesters-relegation-horror.html |title=Down again: Leicester's relegation horror |publisher=''Daily Telegraph'' |date=5 May 2008 |accessdate=7 April 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt;

=== &quot;ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕು&quot; ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;float:right;margin-left:1em&quot;
|+ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಆರಂಭದಿಂದಿರುವ &quot;ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕು&quot; ತಂಡಗಳು&lt;td&gt;&lt;ref&gt;[http://fchd.info/ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌  ಕ್ಲಬ್‌ ಇತಿಹಾಸ ದತ್ತಸಂಚಯ ]&lt;/ref&gt;&lt;/td&gt;
! ಋತು 
! [[a]] 
! [[C]] 
! [[L]] 
! [[M]]
|-
|  [[1992–93]] 
|  10 
|  11 
|  6 
|  1
|-
|  [[1993–94]] 
|  4 
|  14 
|  8 
|  1
|-
|  [[1994–95]] 
|  12 
|  11 
|  4 
|  2
|-
|  [[1995–96]] 
|  5 
|  11 
|  3 
|  1
|-
|  [[1996–97]] 
|  3 
|  6 
|  4 
|  1
|-
|  [[1997–98]] 
|  1 
|  4 
|  3 
|  2
|-
|  [[1998–99]] 
|  2 
|  3 
|  7 
|  1
|-
|  [[1999–00]] 
|  2 
|  5 
|  4 
|  1
|-
|  [[2000–01]] 
|  2 
|  6 
|  3 
|  1
|-
|  [[2001–02]] 
|  1 
|  6 
|  2 
|  3
|-
|  [[2002–03]] 
|  2 
|  4 
|  5 
|  1
|-
|  [[2003–04]] 
|  1 
|  2 
|  4 
|  3
|-
|  [[2004–05]] 
|  2 
|  1 
|  5 
|  3
|-
|  [[2005/06]] 
|  4 
|  1 
|  3 
|  2
|-
|  [[2006–07]] 
|  4 
|  2 
|  3 
|  1
|-
|  [[2007–08]] 
|  3 
|  2 
|  4 
|  1
|-
|  [[2008–09]] 
|  4 
|  3 
|  2 
|  1
|}
ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಟೀಕೆಯೆಂದರೆ &quot;ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕು&quot; ಎಂದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ.&lt;ref name=&quot;Bestofrest&quot;&gt;{{cite web |url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=405515&amp;root=england&amp;&amp;cc=5739 |title=The best of the rest |date=29 January 2007 |publisher=ESPNsoccernet |accessdate=27 November 2007 |archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071223070645/http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=405515&amp;root=england&amp;&amp;cc=5739 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1996–97ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ನಂತರ, &quot;ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕು&quot; ([[ಆರ್ಸೆನಲ್]]‌, [[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]], [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌]] ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌]]) ಅಗ್ರ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿವೆ, ಅದರಿಂದಲೇ [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌]]ನಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌'ನ 2005ರ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ‌ವಿಜಯದ ನಂತರದ ನಾಲ್ಕೂ ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಲಬ್‌ ಫೈನಲ್‌ ಹಂತ ತಲುಪಿದೆ. CL ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಫೈನಲ್‌ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌  ಹಾಗೂ ಆರ್ಸೆನಲ್‌ಗಳೆರಡೂ ಹೊರನಡೆದ ನಂತರವೇ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2010ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಈ ಓಟ ನಿಂತಿದ್ದು. [[1994–95]]ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌‌ ಟ್ರೋಫಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ಕೇವಲ ಮೂರು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ – ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ (ಕ್ಲಬ್‌'ನ ಹನ್ನೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂಬತ್ತು), ಆರ್ಸೆನಲ್‌ (ಮೂರು ಬಾರಿ) ಹಾಗೂ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ (ಎರಡು ಬಾರಿ). ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ರೂಪುಗೊಂಡ ನಂತರ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಎಂದಿಗೂ ಅಗ್ರ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳ ಹೊರಗೆ ತನ್ನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ, ಆರ್ಸೆನಲ್‌ ಎರಡು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ (12 ಸತತ ಅಗ್ರ 4ನೇ ಸ್ಥಾನದ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ 8 ಸತತ ಅಗ್ರ 2ನೇ ಸ್ಥಾನ ಸೇರಿದಂತೆ) ಉಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಐದರೊಳಗಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೆ, ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವ-ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಯುಗದ 1990ರಲ್ಲಿನ ವಿಜಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಒಂದೂ ಆಂಗ್ಲ ಲೀಗ್‌‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸದ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌, ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ 4ರ ಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಕಳೆದ ಮೂರು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಲ್ಲಿ, &quot;ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕರ&quot;ಪೈಕಿ ಮೂರು ತಂಡಗಳು ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಸೆಮಿ- ಫೈನಲ್‌ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿವೆ. ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಒಂದೇ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ (95),&lt;ref name=&quot;records&quot;&gt;{{cite news |date=2005-05-13 |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/football/teams/c/chelsea/4545045.stm |title=Mourinho proud of battling finish |publisher=BBC |accessdate=2006-12-28 |author= |archive-date=2009-01-16 |archive-url=https://archive.today/20090116051824/http://news.bbc.co.uk/sport1/football/teams/c/chelsea/4545045.stm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅಧಿಕ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಆರ್ಸೆನಲ್‌ 1888-89ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರೆಸ್ಟನ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಎಂಡ್‌ ನಂತರ ಪೂರ್ಣ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ (38 ಪಂದ್ಯಗಳು ಆಡುವ) ಒಂದೇ ಒಂದೂ ಲೀಗ್‌‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋಲದ, ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ  ತಂಡವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರಿಂದ &quot;ದ ಇನ್‌ವಿಸಿಬಲ್ಸ್‌ &quot; ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;invincibles&quot;&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/3713537.stm| title=Arsenal the Invincibles| work=BBC Sport | author=Hughes, Ian| date=2004-05-15| accessdate=2008-08-11}}&lt;/ref&gt;

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕಳೆದ ಐದು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಲ್ಲಿ, ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸದಸ್ಯ ತಂಡಗಳು ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ‌(2005ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌, 2008ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌) ಪಡೆದಿರುವವಲ್ಲದೇ ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ತಂಡವೂ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (2006ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಸೆನಲ್‌, 2007ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌, 2008ರಲ್ಲಿ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಹಾಗೂ 2009ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌) ರನ್ನರ್‌-ಅಪ್‌ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಯಶಸ್ಸು ಈ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳನ್ನು &quot;ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕು&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೆಚ್ಚಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲವೂ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಕಳೆದ ಮೂರು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಹಾ ಅರ್ಹತೆಯಿಂದ ಸಿಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಣಕಾಸಿನ ಲಾಭಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ಈ ಲಾಭಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಆದಾಯ/ವರಮಾನವು, ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು  ಹಾಗೂ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಉಳಿದವುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿದೆಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Bestofrest&quot;/&gt; ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ನ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಕೆವಿನ್‌ ಕೀಗನ್‌]]ರು &quot;ಈ ಲೀಗ್‌‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆದರೆ ಬೇಸರದಾಯಕ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಬೃಹತ್‌‌ ನಾಲ್ಕ'ರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಒಡಕನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಭೀತಿಯಿದೆ ಎಂದರು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/n/newcastle_united/7384247.stm |title=Power of top four concerns Keegan |date=6 May 2008 |accessdate=6 May 2008 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; ಕೀಗನ್‌ರ ಟೀಕೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಸ್ಕೂಡಮೋರ್‌]] ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡು, &quot;ನೀವು  ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದೀರೋ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದೀರೋ ಅಥವಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದೀರೋ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಅನೇಕ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧವಾದ ಸೆಣಸಾಟಗಳು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದು ಸಹಜವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳೇ ಅದನ್ನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/7388360.stm |title=Scudamore defends 'boring' League |date=7 May 2008 |accessdate=9 May 2008 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;.

[[ದ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಮಾರ್ಸೆಲೋ ಪಂಟಾನೆಲ್ಲಾಯವರು ಕೂಡಾ ವಿಭಾಗದ  ಅಗ್ರ ತಂಡಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನ 2ನೇ ದುರದೃಷ್ಟವಾಗಿಸಿದೆ ಎಂದರಲ್ಲದೇ, &quot;1992ರಲ್ಲಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ನಿಂದ  ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ನಂತರ ಏನು ಬದಲಾಗಿದೆ? ಎಲ್ಲವೂ. ನೀವು ಫರ್ಸ್ಟ್‌ ಡಿವಿಷನ್‌/ಪ್ರಥಮ ವಿಭಾಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ, ನೀವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ  ತಂಡವಾಗಿರುತ್ತೀರಿ. ನೀವು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ, ಓರ್ವರ ಬಳಿ ನೀವು £500 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಋಣಿಯಾಗಿರುತ್ತೀರಿ&quot; ಎಂದಿದ್ದರು.&quot;&lt;ref&gt;http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/article5589815.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110810134527/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/article5589815.ece |date=2011-08-10 }} Times Online – ದ ಟೈಮ್ಸ್‌‌’ಸ್‌ 50 ವರ್ಸ್ಟ್‌  ಥಿಂಗ್ಸ್‌‌ ಎಬೌಟ್‌  ಮಾಡರ್ನ್‌  ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌&lt;/ref&gt;

=== ಜಾಗತಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವ ===
[[ನೈಜೀರಿಯಾ]]ದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಹಾಗೂ ತರುವಾಯದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಏರಿಕೆಯು ಇತರೆ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ಪ್ರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌‌ಗಳ ಮೇಲೆ ವಿನಾಶಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ನೈಜೀರಿಯಾ ಆಗಿದ್ದು, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದೇಶೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಹಾಜರಾತಿ/ಉಪಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಲಬ್‌ ನೀಡಲಾಗದ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ನೀಡುವುದರಿಂದಾಗುವ ವೇತನದ ಪ್ರಲೋಭನೆಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಕೊರತೆಯೆಡೆಗೂ ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡಿದರು. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭಾವದ ಅತಿರೇಕದ ಪ್ರಕರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ [[2008ರ UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯ]]ದ ನಂತರ ನಡೆದ ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ಗಳ ವಿರೋಧಿ ಬೆಂಬಲಿಗರ ನಡುವೆ ನೈಜೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ  ಏಳು ಮಂದಿ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು.
ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ (NZFA) ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಅದೇ ತರಹದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ತಮ್ಮ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಉತ್ತಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ 'A-ಲೀಗ್‌‌ ' ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಪುನಾರಚನೆ ಮಾಡಲೇಬೇಕಾಗುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.
&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7526005.stm BBC ನ್ಯೂಸ್‌] ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌  ನೈಜೀರಿಯಾದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ಅನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದೆಯೇ?, 28 ಜುಲೈ  2008&lt;/ref&gt;

== ಪಂದ್ಯದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಚೆಂಡುಗಳು ==
ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ತಾವೇ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪಂದ್ಯದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬರುವಂತೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅದನ್ನು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ' ಕಿಟ್‌ ತಯಾರಕರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1993ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ [[ಮಿಟ್ರೆ/ಮಿಟರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಲೀಗ್‌‌ 'ನ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅವರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಂದ್ಯದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಮಿಟ್ರೆ/ಮಿಟರ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಗೆ ಚೆಂಡುಗಳನ್ನು ಮಿಟ್ರೆ/ಮಿಟರ್‌ ಪ್ರೋ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ (1993–1995) ಹಾಗೂ ನಂತರ ಮಿಟ್ರೆ/ಮಿಟರ್‌ ಅಲ್ಟಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ (1995–2000)ಗಳಿಂದ{{Citation needed|date=August 2009}} ಆರಂಭಗೊಂಡು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿತು.

2000–01ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ [[ನೈಕ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಜಿಯೋ ಮರ್ಲಿನ್‌ ಚೆಂಡನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡು ನೈಕ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪಂದ್ಯದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಚೆಂಡುಗಳ ಸರಬರಾಜುದಾರನಾಯಿತು. ಜಿಯೋ ಮರ್ಲಿನ್‌ಅನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳ ಕಾಲ ಬಳಸಿ ನಂತರ ಮತ್ತೆರಡು ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳು ಕಾಲ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ನೈಕ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಟೋಟಲ್‌ 90 ಏರೋವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. 2004–05ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಹಳದಿ &quot;ಹೈ-ವಿಸ್‌‌&quot; ಚೆಂಡನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಚೆಂಡಿನ ಹಾರುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ತಿರುಗುವಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಹಾಗಿರುವ ಅಸಮ್ಮಿತ ವಿನ್ಯಾಸದ ನೈಕ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ  ಟೋಟಲ್‌ 90 ಏರೋ IIವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 2008–09ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿಗೆ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಚೆಂಡನ್ನಾಗಿ ದಟ್ಟ ಕೆಂಪು ಹಾಗೂ ಹಳದಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಲಿಸಲಾದ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನೈಕ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಟೋಟಲ್‌ 90 ಆಮ್ನಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ನೀಲಿ, ಹಳದಿ ಹಾಗೂ ಕಿತ್ತಳೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ನೈಕ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ T90 ಆಸೆಂಟ್‌‌ಅನ್ನು 2009–10ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು{{Citation needed|date=August 2009}}.

== ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ==
{{Main|List of Premier League clubs}}
{{See also|English football champions|All-time FA Premier League table}}
1992ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಉಪಕ್ರಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು 2008–09ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನವರೆಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ 43 ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿವೆ. ಎರಡು ಇತರೆ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ([[ಲ್ಯೂಟನ್‌ ಪಟ್ಟಣ]] ಹಾಗೂ [[ನಾಟ್ಸ್‌‌ ಕೌಂಟಿ]]) ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ರಚನೆಯ ಮೂಲ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಹಿದಾರರಾಗಿದ್ದರೂ, ಉದ್ಘಾಟನಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಮುನ್ನವೇ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸಾಲಿಗೆ ಮರಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಭೂತ ಹಾಗೂ ವರ್ತಮಾನ ವಿವರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ [[FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹಾಗೂ ಮಿಶ್ರಿತ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು [[ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ FA ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಉಪಕ್ರಮದಿಂದಿರುವ ವಿಜೇತರು ಹಾಗೂ ರನ್ನರ್‌-ಅಪ್‌ಗಳ ಹಾಗೂ  ಪ್ರತಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಅಗ್ರ ಅಂಕಗಳಿಸಿದವರ ಪಟ್ಟಿಗಾಗಿ [[ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] ನೋಡಿ.

ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಉಪಕ್ರಮದಿಂದ ಇದುವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಏಳು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಅದರ  ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೇ ಇವೆ. ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಆರ್ಸೆನಲ್‌, ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲಾ, ಚೆಲ್ಸಿಯಾ, ಎವರ್ಟನ್‌, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌, ಹಾಗೂ ಟೋಟ್ಟೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಹಾಟ್ಸ್‌‌ಪರ್‌‌ಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/sport/football.html?in_article_id=493532&amp;in_page_id=1779 | title = It's official - Tottenham have the worst defence in Premier League history | publisher = Daily Mail |date=14 November 2007 | accessdate = 1 December 2007}}&lt;/ref&gt;

=== 2009–10ರ ಸಾಲಿನ ಸದಸ್ಯರು ===
ಕೆಳಕಂಡ 20 ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ [[2009–10]]ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿವೆ.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!ಕ್ಲಬ್&lt;br /&gt;
!ಸ್ಥಾನಮಾನ&lt;br /&gt;[[2008–09]]ರಲ್ಲಿ
!ಅಗ್ರ ವಿಭಾಗ/ವಿಭಾಗೀಯ ತಂಡದಲ್ಲಿನ &lt;br /&gt;ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ  ಕ್ರೀಡಾಋತು
!ಅಗ್ರ ವಿಭಾಗ/ವಿಭಾಗೀಯ ತಂಡದಲ್ಲಿನ&lt;br /&gt;  ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿನ&lt;br /&gt;  ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
!ಅಗ್ರ ವಿಭಾಗ/ವಿಭಾಗೀಯ ತಂಡದ&lt;br /&gt;ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ&lt;br /&gt;ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ  ಕ್ರೀಡಾಋತು
!ಅಗ್ರ ವಿಭಾಗ/ವಿಭಾಗೀಯ ತಂಡದ&lt;br /&gt;ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
!ಅಂತಿಮ ಅಗ್ರ ವಿಭಾಗ/ವಿಭಾಗೀಯ ತಂಡದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಆರ್ಸೆನಲ್‌]]&lt;sup&gt;a,b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;004&lt;/span&gt;4ನೇಯದು
| 1904–05
| 93
| 18
| 1919–20
| 13
| 2003–04
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಆಸ್ಟನ್‌ ವಿಲ್ಲಾ]]&lt;sup&gt;a,b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;006&lt;/span&gt;6ನೇಯದು
| 1888–89
| 99
| 18
| 1988–89
| 7
| 1980–81
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಸಿಟಿ]]
| &lt;span&gt;YYY&lt;/span&gt;2ನೇಯದು: [[ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]
| 1894–95
| 56
| 6
| [[2009–10]]
| 0
| n/a
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌]]&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;015&lt;/span&gt;15ನೇಯದು
| 1888–89
| 70
| 16
| [[2001–02]]
| 3
| 1994–95
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಬೋ/ಬಾಲ್ಟನ್‌ ವಾಂಡರರ್ಸ್‌‌]]
| &lt;span&gt;013&lt;/span&gt;13ನೇಯದು 
| 1888–89
| 71
| 11
| [[2001–02]]
| 0
| n/a
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಬರ್ನ್ಲೇ]]&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;ZZZ&lt;/span&gt;5ನೇಯದು: [[ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]
| 1888–89
| 52
| 1
| [[2009–10]]
| 2
| 1959–60
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಚೆಲ್ಸಿಯಾ]]&lt;sup&gt;a,b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;003&lt;/span&gt;3ನೇಯದು 
| 1907–08
| 75
| 18
| 1989–90
| 3
| 2005/06
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಎವರ್ಟನ್‌]]&lt;sup&gt;a,b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;005&lt;/span&gt;5ನೇಯದು
| 1888–89
| 107
| 18
| 1954–55
| 9
| 1986–87
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಫಲ್ಹಾಮ್‌]]&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;007&lt;/span&gt;7ನೇಯದು
| 1949–50
| 21
| 9
| [[2001–02]]
| 0
| n/a
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಹಲ್‌‌ ಸಿಟಿ]]&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;017&lt;/span&gt;17ನೇಯದು
| 2008–09
| 2
| 2
| [[2008–09]]
| 0
| n/a
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌]] &lt;sup&gt;a,b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;002&lt;/span&gt;2ನೇಯದು
| 1894–95
| 95
| 18
| 1962–63
| 18
| 1989–90
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಸಿಟಿ/ನಗರ]]&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;010&lt;/span&gt;10ನೇಯದು
| 1899–1900
| 81
| 13
| [[2002–03]]
| 2
| 1967–68
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]]&lt;sup&gt;a,b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;001&lt;/span&gt;1ನೇಯದು
| 1892–93
| 85
| 18
| 1975–76
| 18
| 2008–09
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌‌]]&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;014&lt;/span&gt;14ನೇಯದು 
| 1927–28
| 33
| 7
| [[2003–04]]
| 2
| 1949–50
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಸ್ಟೋಕ್‌ ಸಿಟಿ]]&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;012&lt;/span&gt;12th
| 1888–89
| 54
| 2
| [[2008–09]]
| 0
| n/a
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಸಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]
| &lt;span&gt;016&lt;/span&gt;16ನೇಯದು
| 1890–91
| 79
| 9
| [[2007–08]]
| 6
| 1935–36
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ಟೋಟ್ಟೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಹಾಟ್ಸ್‌‌ಪರ್]]&lt;sup&gt;a,b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;008&lt;/span&gt;8ನೇಯದು
| 1909–10
| 75
| 18
| 1978–79
| 2
| 1960–61
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ವೆಸ್ಟ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಯುನೈಟೆಡ್]]
| &lt;span&gt;17&lt;/span&gt;9ನೇಯದು
| 
| 1923–24
| 53
| 15
| [[2005/06]]
| 0
| n/a
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ವೈಗಾನ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌‌]] &lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
| &lt;span&gt;011&lt;/span&gt;11ನೇಯದು
| 
| 2005/06
| 5
| 5
| [[2005/06]]
| 0
| n/a
|-
|  style=&quot;text-align:left&quot;|[[ವಾಲ್ವರ್‌ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ವಾಂಡರರ್ಸ್‌]]
| &lt;span&gt;XXX&lt;/span&gt;1ನೇಯದು: [[ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌]]
| 
| 1888–89
| 61
| 2
| [[2009–10]]
| 3
| 1958–59
|}
&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;: ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ತಂಡ&lt;br /&gt;
&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;: ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ನಿಂದ ಎಂದೂ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳದ ತಂಡ

== ಆಟಗಾರರು ==
{{See also|List of foreign Premier League players}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin-left:1em;float:right&quot; |+'''ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ  ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು''' &lt;br /&gt; {0}(ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌  ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು ಮಾತ್ರ )
!ಶ್ರೇಣಿ!!ಆಟಗಾರ!!ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು
|-
|1.
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} '''''[[ಡೇವಿಡ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌‌]]'' ''' 
|572
|-
2.
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|WAL}} '''''[[ರ್ರ್ಯಾನ್‌‌ ಗಿಗ್ಸ್‌‌]] '' ''' 
|547
|-
|3
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|WAL}} [[ಗೇರಿ/ಗ್ಯಾರಿ ಸ್ಪೀಡ್‌]]
|535
|-
|4
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} '''''[[ಸೋಲ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌‌]] '' ''' 
|494
|-
|5
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} '''''[[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌]]'' ''' 
|467
|-
|6
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} '''''[[ಎಮಿಲಿ ಹೆಸ್ಕೀ]]'' ''' 
|466
|-
[7].
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} '''''[[ಪಾಲ್‌ ಷೋಲ್ಸ್‌‌]] '' ''' 
|442
|-
|8
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌]]
|441
|-
|9
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} '''''[[ಜೇಮೀ ಕ್ಯಾರ್ರಘರ್‌‌]]'' ''' 
|433
|-
|10
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} '''''[[ಫಿಲ್‌ ನೆವಿಲ್ಲೆ]]'' ''' 
|427
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;small&gt;24 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2010ರ (UTC) 19:04ನ ಹೊತ್ತಿನ ಪ್ರಕಾರ.&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;('''ದಪ್ಪಕ್ಷರವು'''  ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಆಡುತ್ತಿರುವ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(''ಓರೆ ಅಕ್ಷರ'' ವು ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಆಡುತ್ತಿರುವ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;blstats&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.premierleague.com/page/Statistics |title=Barclays Premier League Statistics |accessdate=21 February 2010 |work=premierleague.com |publisher=FA Premier League |archive-date=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203132930/http://www.premierleague.com/page/Statistics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮಿಚ್ಛೆ ಬಂದಷ್ಟು ವಿಧದ ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಟಗಾರರು/ರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ತಂಡದ ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವೇತನ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ, ತಂಡದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ, ರೂಢಿಗತ ಉದ್ಯೋಗ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಯಾವುದೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ, ವಿದೇಶೀ ಆಟಗಾರರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ವಿದೇಶೀ ಆಟಗಾರರ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ – ಪೋಷಕರು ಅಥವಾ ಮಾತಾಪಿತಾಮಹರುಗಳ ಮೂಲಕ EU ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಹೊಂದಿರುವವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ EU ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯುಳ್ಳ ಎಲ್ಲಾ ಆಟಗಾರರು, ಆಡಲು ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವರಲ್ಲದೇ EU ಹೊರಗಿನ ಅಗ್ರ ಆಟಗಾರರು UK ಉದ್ಯೋಗ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅರ್ಹರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'ನ ಆಟಗಾರ ನೊಂದಾವಣೆ ನಿಯಮಗಳು ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಹಾಗೂ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಂತಹಾ ಇತರೆ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಪೂರ್ವಕವಾಗಿರುವುದೆಂದರೆ, ಅಕಾಡೆಮಿ ಮಟ್ಟದ EU ಆಟಗಾರರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನ ಉಪನಿಯಮ/ಬೈಲಾಗೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರವೇಶ ಮಾತ್ರವಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;HOworkpermits&quot;/&gt; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ಅಥವಾ UEFA ಯುರೋಪಾ ಲೀಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ UEFA'ನ ಆಟಗಾರರ-ಅರ್ಹತಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಿರುತ್ತದೆ.

[[1992–93]]ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಪಂದ್ಯಗಳ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹನ್ನೊಂದು ಆಟಗಾರರು ಮಾತ್ರವೇ 'ವಿದೇಶೀಯರು' (ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌‌ ಅಥವಾ [[ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ಗಳ ಹೊರಗಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಆಟಗಾರರು).&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://football.guardian.co.uk/print/0,3858,4487212-3057,00.html | author = Ron Atkinson | title = England need to stem the foreign tide | publisher = [[The Guardian]] | date = 23 August 2002 | accessdate = 10 August 2006 | location = London | archive-date = 15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 | archive-url = https://www.webcitation.org/65TlYTLaE?url=http://www.guardian.co.uk/football/2002/aug/23/sport.comment/print | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[2000–01]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿದೇಶೀ ಆಟಗಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ 36%ರಷ್ಟಿತ್ತು%. [[2004–05]]ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 45%ಗೆ ಏರಿತ್ತು. 26 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1999ರಂದು, ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ತಂಡವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದೇಶೀ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಲಿನ&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://football.guardian.co.uk/news/theknowledge/0,9204,474626,00.html | title=Phil Neal: King of Europe?  | work=Guardian Unlimited | accessdate=10 August 2006 | location=London | first=Sean | last=Ingle | date=12 June 2001}}&lt;/ref&gt; ಆಟಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ತಂಡವಾಯಿತು, ಹಾಗೂ 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2005ರಂದು ಆರ್ಸೆನಲ್‌ ಒಂದು ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದೇಶೀ 16-ಮಂದಿಯ ತಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ತಂಡವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/4266443.stm | title=Wenger backs non-English line-up | work=BBC |date=14 February 2005 |accessdate=10 August 2006}}&lt;/ref&gt; ಯಾವುದೇ ಆಂಗ್ಲ ನಿರ್ವಾಹಕ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿಲ್ಲ; ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಾಲ್ಕು ನಿರ್ವಾಹಕರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳು]] ([[ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಫರ್ಗ್ಯೂಸನ್‌]] (ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌, ಹನ್ನೊಂದು ವಿಜಯಗಳು) ಹಾಗೂ [[ಕೆನ್ನಿ ಡಾಲ್ಗ್‌ಲಿಷ್‌]] (ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌‌, ಒಂದು ಜಯ), ಓರ್ವ [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿ]] ([[ಆರ್ಸೆನೆ ವೆಂಗರ್‌]], ಆರ್ಸೆನಲ್‌, ಮೂರು ಜಯಗಳು) ಹಾಗೂ ಓರ್ವ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ]]ರಿದ್ದರು ([[ಜೋಸ್‌ ಮೌರಿನ್‌ಹೋ]], ಚೆಲ್ಸಿಯಾ, ಎರಡು  ಜಯಗಳು).

ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ವಿದೇಶೀ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಯುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ 1999ರಲ್ಲಿ, [[ಗೃಹ ಕಚೇರಿಯು/ಸಚಿವಾಲಯ]]ವು [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಹೊರಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.gnn.gov.uk/Content/Detail.asp?ReleaseID=32096&amp;NewsAreaID=2 | title=New Work Permit Criteria for Football Players Announced | work=Department for Education and Employment | date=2 July 1999 | accessdate=1 July 2007 | archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930154815/http://www.gnn.gov.uk/Content/Detail.asp?ReleaseID=32096&amp;NewsAreaID=2 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನುಮತಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕುವ EU-ಅಲ್ಲದ ಆಟಗಾರನ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ FIFA ವಿಶ್ವ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು/ಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 70ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಆತ ಆಯ್ಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ, ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ 'A' ಗುಂಪಿನ/ಮಟ್ಟದ ಪಂದ್ಯಗಳ ಕನಿಷ್ಠ 75%ರಲ್ಲಿ ಆಡಿರಬೇಕು. ಓರ್ವ ಆಟಗಾರ ಆ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆತನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದಿರುವ ಕ್ಲಬ್‌ ಆತನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿಭೆ ಇದೆ ಹಾಗೂ &quot;UKನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ ಬೆಳೆಯಲು ಅವರು ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಬಲ್ಲರು&quot; ಎಂದು ಮನವಿ ನೀಡಬಹುದು.&quot;&lt;ref name=&quot;HOworkpermits&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.workingintheuk.gov.uk/working_in_the_uk/en/homepage/work_permits0/applying_for_a_work/sports_and_entertainers/football_players.html | title=Work permit arrangements for football players | work=Home Office | accessdate=1 July 2007 | archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060926091514/http://www.workingintheuk.gov.uk/working_in_the_uk/en/homepage/work_permits0/applying_for_a_work/sports_and_entertainers/football_players.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

260ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದೇಶೀ ಆಟಗಾರರು ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌'ನ ದೇಶೀಯ  ಲೀಗ್‌‌ಗಳಿಂದ 101 ಆಟಗಾರರು [[ಕೊರಿಯಾ]] ಹಾಗೂ ಜಪಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[2002ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[2006ರ FIFA ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ, [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌'ನ ತಂಡ]]ದ 23 ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ 21 ಮಂದಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಎಂಬತ್ತಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕೆ ಹೊಂದಿದ ಲೀಗ್‌‌ ಆಗಿತ್ತು.

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಲಾಭಕರವಾದ ಕಿರುತೆರೆ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಆಟಗಾರರ ವೇತನಗಳು ತೀವ್ರ ಏರಿಕೆ ಕಾಣತೊಡಗಿದವು. ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಆಟಗಾರ ವೇತನವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ  £75,000 ಇದ್ದು,&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://football.guardian.co.uk/comment/story/0,9753,1009392,00.html | title = Forty factors fuelling football inflation  | publisher = The Guardian | date = 31 July 2003 | accessdate = 8 August 2006 | location=London}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲಾನಂತರ ಒಂದು ದಶಕದ,&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=369799&amp;cc=5739 | title = Wages fall, but Premier League still spend big | publisher = ESPN Soccernet | date = 1 June 2006 | accessdate = 8 August 2006 | archive-date = 23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071223022612/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=369799&amp;cc=5739 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಕಾಲ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 20%ರಂತೆ ಏರಿಕೆ ಕಂಡು [[2003–04]]ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಆಟಗಾರನ ವಾರ್ಷಿಕ ವೇತನವು £676,000 ಆದಾಗ ಶಿಖರ ಮುಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article531111.ece | title = The billion-pound revolution | publisher = The Times | date = 8 June 2005 | accessdate = 8 August 2006 | location = London | first = Ashling | last = O'Connor | archive-date = 8 ಮಾರ್ಚ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070308113955/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article531111.ece | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕಾಲಾ/ಜೀವಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ [[ವರ್ಗಾವಣೆ ಶುಲ್ಕವು ದಾಖಲೆ ಮೊತ್ತ]]ವನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಮೀರಿದೆ. ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌‌]] £3 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ವರ್ಗಾವಣೆ ಶುಲ್ಕದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನಿಟ್ಟ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಟಗಾರರಾದರು.&lt;ref name=&quot;OSMtransfers&quot;&gt;{{cite news | url = http://observer.guardian.co.uk/osm/story/0,,1720979,00.html | title = From £250,000 to £29.1m | publisher = Observer |date=5 March 2006 | accessdate = 2 December 2007 | location=London}}&lt;/ref&gt; ಈ ದಾಖಲೆಯು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌'ನ ಮೊದಲ ಕೆಲ ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಏರುತ್ತಾ ಹೋಯಿತಲ್ಲದೇ, ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌‌ ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲು 1996ರಲ್ಲಿ £15 ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;OSMtransfers&quot;/&gt; ಇದು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ರಿಯೋ ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್‌]]ರಿಗೆಂದು ವೆಸ್ಟ್‌ ಹ್ಯಾಮ್‌ಗೆ  £18 ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವವರೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ದಾಖಲೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;OSMtransfers&quot;/&gt; ತರುವಾಯ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ತಂಡವು [[ರುಡ್‌ ವಾನ್‌ ನಿಸ್ಟೆಲ್ರೂಯ್‌‌]], [[ಜುವಾನ್‌ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ ವೆರಾನ್‌]] ಹಾಗೂ ರಿಯೋ ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಬಾರಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.4thegame.com/features/feature/82010/.html | title = Veron and Other Top Transfers | publisher = 4thegame | accessdate = 2 December 2007 | archive-date = 3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071203193102/http://www.4thegame.com/features/feature/82010/.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2002/07/21/uferd.xml | title = Leeds sell Rio for £30 million | publisher = Daily Telegraph | date = 21 July 2002 | accessdate = 2 December 2007 | location = London | archive-date = 3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071203173542/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2002%2F07%2F21%2Fuferd.xml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಚೆಲ್ಸಿಯಾ [[ಆಂಡ್ರೈ ಷೆವ್ಚೆಂಕೋ]]ರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, [[AC ಮಿಲನ್‌]]‌ನಿಂದ ಮೇ 2006ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಮುರಿಯಿತು. ವರ್ಗಾವಣೆ ಮೊತ್ತದ ನಿಖರ ವಿವರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸುಮಾರು £30 ದಶಲಕ್ಷದ ಆಸುಪಾಸು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/5035604.stm | title = Chelsea complete Shevchenko deal | publisher = BBC | date=31 May 2006 | accessdate = 2 December 2007}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌‌ ಸಿಟಿ/ನಗರ'ದ  1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ನಡೆದ  £32.5 ದಶಲಕ್ಷ ಮೊತ್ತದ [[ರಿಯಲ್‌ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌]]ನಿಂದ [[ರಾಬಿನ್‌ಹೋ]]ರ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_city/7593026.stm |title=Man City beat Chelsea to Robinho |date=1 September 2008 |accessdate=2 September 2008 |publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ [[ಗೇರಿ/ಗ್ಯಾರಿ ಸ್ಪೀಡ್‌]]ರ 535 ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌‌]] ಬಹುತೇಕ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌  ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7872584.stm |title=Portsmouth 2-0 Man City |date=14 February 2009 |accessdate=14 February 2009 |publisher=BBC Sport |first=Paul |last=Fletcher}}&lt;/ref&gt;

=== ಅಗ್ರ ಅಂಕಗಳಿಕೆವೀರರು ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;margin-left:1em;float:right&quot; |+'''ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ  ಅಗ್ರ  ಅಂಕಗಳಿಕೆವೀರರು''' &lt;br /&gt; {0}(ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌  ಗೋಲುಗಳು ಮಾತ್ರ)
!ಶ್ರೇಣಿ!!ಆಟಗಾರ!!ಗೋಲುಗಳು
|-
|1
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌‌]]
|260
|-
|2
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಕೋಲ್‌]] 
|187
|-
|3
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|FRA}} ''[[ಥಿಯೆರ್ರಿ ಹೆನ್ರಿ]]'' 
|174
|-
|4
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} ''[[ರಾಬ್ಬೀ ಫೌವ್ಲರ್‌]]'' 
|163
|-
|5
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} [[ಲೆಸ್‌ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್‌]]
|149
|-
|rowspan=2|6
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} '''''[[ಮೈಕೆಲ್‌ ಓವೆ/ವನ್‌‌]] '' ''' 
|147
|-
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} [[ಟೆಡ್ಡಿ ಷೆರಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌]]
|147
|-
|8
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|ENG}} '''''[[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಲ್ಯಾಂಪಾರ್ಡ್‌]]'' ''' 
|128 
|-
|9
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|NED}} [[ಜಿಮ್ಮಿ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಹ್ಯಾಸಲ್‌ಬೈಂಕ್‌]] 
|127 
|-
|10
|style=&quot;text-align:left;&quot;|{{flagicon|TRI}} [[ಡ್ವೈಟ್‌ ಯಾರ್ಕೆ]]
|123
|-
|colspan=&quot;3&quot;|&lt;small&gt;24 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2010ರ  (UTC) 19:07ರ ಹಾಗೆ.&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;('''ದಪ್ಪಕ್ಷರ''' ವು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಆಡುತ್ತಿರುವ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(''ಓರೆ ಅಕ್ಷರ'' ವು ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಆಡುತ್ತಿರುವ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ).&lt;ref name=&quot;blstats&quot;/&gt;&lt;/small&gt;
|}
{{further|[[English football champions#Premier League (1992–present)|Top Scorer (Golden Boot) by season]], [[List of Premier League hat-tricks]], [[List of football players with a Premiership medal|List of football players with a Premier League medal]]}}

ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನ ಆಟಗಾರರು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಾದ [[ಗೋಲ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಮಂತ್‌]]‌ ಹಾಗೂ [[ಗೋಲ್‌‌ ಆಫ್‌ ದ ಸೀಸನ್‌ಗ]]ಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇತರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಆಟಗಾರರು ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಅಗ್ರ-ಅಂಕಗಳಿಕೆ ವೀರರೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಜಿ ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ ರೋವರ್ಸ್‌‌ ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌]]‌ [[ಗೋಲುಪಟು]] [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌]]‌ 260 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಷಿಯರರ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ 14 ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳ ಪೈಕಿ 10ರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಗೋಲು ಅಂಕಗಳಿಕೆದಾರರಾಗಿ ಪಂದ್ಯ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಮೂರು ಬಾರಿ ಅಗ್ರ ಅಂಕಗಳಿಕೆದಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. [[1995–96ರ ಕ್ರೀಡಾಋತು]]ವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು 100 ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಆಟಗಾರರೆನಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/lancashire/sport/brfc/shearer.shtml |title=Super Shearer |publisher=BBC |author=Becky Gamester |accessdate=10 December 2007}}&lt;/ref&gt; ಆಗಿನಿಂದ, 17 ಇತರೆ ಆಟಗಾರರು 100-ಗೋಲುಗಳ ಗುರಿಯನ್ನು/ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ.

1992–93ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಿಂದ 13 ವಿವಿಧ  ಆಟಗಾರರು ಅಗ್ರ ಅಂಕಗಳಿಕೆವೀರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ಅಥವಾ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಥಿಯೆರ್ರಿ ಹೆನ್ರಿ]] ತಮ್ಮ ಮೂರನೇ ಸತತ ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟಾರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಕಗಳಿಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು 2005–06ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ 27 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇದು ಷಿಯರರ್‌'ರ 1994–95ರಿಂದ 1996–97ರವರೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಮೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತ್ತು. ಇತರೆ ಬಹುಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರೆಂದರೆ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಓವೆ/ವನ್‌‌]] ಹಾಗೂ [[ಜಿಮ್ಮಿ ಫ್ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಹ್ಯಾಸಲ್‌ಬೈಂಕ್‌]]ರವರುಗಳಾಗಿದ್ದು ಇಬ್ಬರೂ ಎರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಕೋಲ್‌]] ಹಾಗೂ ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌‌ರವರುಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ಲಾಕ್‌‌ಬರ್ನ್‌ಗಳ ಪರವಾಗಿ ಕ್ರೀಡಾಋತುವೊಂದರಲ್ಲಿ (34) - ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೋಲ್‌'ರ ದಾಖಲೆಯು 1993–94ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ, ಷಿಯರರ್‌'ರ ದಾಖಲೆಯು 1994–95ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದು, ಇವೆರಡೂ 42-ಪಂದ್ಯಗಳ ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.4thegame.com/features/feature/145997/ |title=Barclaycard Premiership top scorers |publisher=4thegame |date=20 January 2004 |accessdate=16 December 2007 |archive-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217051728/http://www.4thegame.com/features/feature/145997/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಷಿಯರರ್‌'ರ 1995–96ರಲ್ಲಿನ 38-ಪಂದ್ಯಗಳ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ 31 ಗೋಲುಗಳ ಗಳಿಕೆಯ ಷಿಯರರ್‌'ರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು 2007–08ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನೋ ರೊನಾಲ್ಡೋ]] ಮೀರಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಕ್ರೀಡಾಋತುವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಕ್ಷೇತ್ರರಕ್ಷಕನಿಂದ ಅಧಿಕ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದುದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.sportinglife.com/fanzine/story_get.dor?STORY_NAME=soccer/08/05/11/SOCCER_Premier_League_Comment.html |title=Fergie deserves his victory dance |date=11 May 2008 |accessdate=11 May 2008 |publisher=Sporting Life |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604224936/http://www.sportinglife.com/fanzine/story_get.dor?STORY_NAME=soccer%2F08%2F05%2F11%2FSOCCER_Premier_League_Comment.html |archivedate=4 ಜೂನ್ 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ಲೀಗ್‌‌'ನ ಉಪಕ್ರಮದ ನಂತರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಗೋಲನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ  ತಂಡವೆನಿಸಿಕೊಂಡ [[ಮಿಡಲ್ಸ್‌‌ಬರೋ]] 4–1ರ ಸೋಲು ಕಂಡ 2005–06ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ, [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನೋ ರೊನಾಲ್ಡೋ]] ಗೋಲು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಈ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿ 1,000 ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ತಂಡವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆರ್ಸೆನಲ್‌, ಚೆಲ್ಸಿಯಾ ಹಾಗೂ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌ಗಳು 1,000-ಗೋಲಿನ ಗುರಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ  ಕೆಲವೇ ಇತರೆ ತಂಡಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/7684736.stm |title=Chelsea 5-0 Sunderland |date=1 November 2008 |accessdate=2 November 2008 |publisher=BBC Sport |first=Chris |last=Bevan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.fifa.com/classicfootball/awards/gala/news/newsid=973350.html| title=Torres goals aid club and country| publisher=FIFA| date=12 December 2008| accessdate=10 April 2009| archive-date=15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081215105552/http://www.fifa.com/classicfootball/awards/gala/news/newsid%3D973350.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತ್ಯಧಿಕ-ಅಂಕಗಳಿಕೆಯು 29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2007ರಂದು  ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌‌ ರೀಡಿಂಗ್‌ರನ್ನು 7-4ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರನೋರ್ವನ ದಾಖಲೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಳಿಕೆಯು ಐದು  ಗೋಲುಗಳಾಗಿದ್ದು ನವೆಂಬರ್‌ 2009ರವರೆಗೆ, ಕೇವಲ ಮೂವರು ಆಟಗಾರರು ಈ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರಥಮರು [[ಆಂಡಿ ಕೋಲ್‌]], ನಂತರ [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌]] ಹಾಗೂ ಅವರ ನಂತರ [[ಜರ್ಮೇನ್‌ ಡೆಫೋ]].&lt;ref name=&quot;BBC22Nov09TottenhamWigan&quot;&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/8365091.stm |title=Tottenham 9 - 1 Wigan |publisher=BBC |date=2009-11-22 |accessdate=2009-11-23 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5lVZ4CbjA?url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/eng_prem/8365091.stm |archivedate=2009-11-23 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಕೇವಲ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ನ [[ರ್ರ್ಯಾನ್‌‌ ಗಿಗ್ಸ್‌‌]] ಮಾತ್ರವೇ ಎಲ್ಲಾ 18 ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sportbusiness.com/marketplace/facts/ryan-giggs-goal-makes-him-only-person-to-score-in-all-pl-seasons |title=Ryan Giggs goal makes him only person to score in all PL seasons trivia |publisher=sportsbusiness.com |accessdate=21 November 2009 |archive-date=13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 |archive-url=https://archive.today/20120913043831/http://www.sportbusiness.com/marketplace/facts/ryan-giggs-goal-makes-him-only-person-to-score-in-all-pl-seasons |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
=== ಪದಕ/ಪಾರಿತೋಷಕ ===

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಪದಕವನ್ನು ರಾಜವಂಶೀಯ ಆಭರಣ ತಯಾರಕರಾದ [[ಲಂಡನ್‌‌ನ ಆಸ್ಪ್ರೆ]] ತಯಾರಿಸಿದ್ದರು. ಅದು {{convert|4|st|kg lb|abbr=on|lk=on}}ರಷ್ಟು ತೂಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, {{convert|76|cm|in|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಎತ್ತರ, {{convert|43|cm|in|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಅಗಲ ಹಾಗೂ {{convert|25|cm|in|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವು ಘನ [[ಅಪ್ಪಟ ಬೆಳ್ಳಿ]] ಹಾಗೂ ಬೆಳ್ಳಿ [[ಲೇಪ]]ಗಳಿಂದಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಪೀಠವನ್ನು [[ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ]] ಹರಳಾದ [[ಮ್ಯಾಲಕೈಟ್‌]]ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೀಠವು ತನ್ನ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಲಕೈಟ್‌'ನ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವು ಕ್ರೀಡೆಯ ಹಸಿರು ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕೂಡಾ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Trophy&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Barclays-Premier-League-Trophy-in-city/277204/ |title=Barclays Premier League Trophy in city |date=26 February 2008 |accessdate=21 May 2008 |publisher=Express India |archive-date=3 ಮೇ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503090140/http://www.expressindia.com/latest-news/Barclays-Premier-League-Trophy-in-city/277204/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪಾರಿತೋಷಿಕದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಹೊಂದಿರುವ  [[:File:FA crest 2009.svg|ಮೂರು ಸಿಂಹಗಳ]] [[ಲಾಂಛನ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಪಾರಿತೋಷಕದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಿಡಿಗಳ ಮೇಲೆ [[ಸಿಂಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡಿದ್ದರೆ – ಮೂರನೇಯದನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ಕೊನೆಗೆ ಪಾರಿತೋಷಕ, ಹಾಗೂ ಅದರ ಚಿನ್ನದ ಕಿರೀಟವನ್ನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವುದರಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ತಂಡದ ನಾಯಕನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Trophy&quot;/&gt; ಪಾರಿತೋಷಕವು ಅದು ಮೊದಲು ರಚನೆಗೊಂಡ ನಂತರ ಇದ್ದ &quot;ದ F.A. ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಮುಖಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2006–07ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಪಾರಿತೋಷಕವು  &quot;ದ ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ಷಿಪ್‌‌&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2007–08ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನ ನಂತರ, ಪಾರಿತೋಷಕದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ &quot;ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌&quot; ಎಂದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ &quot;ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್‌‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌&quot; ಎಂದಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=April 2009}}

2004ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಸೆನಲ್‌ [[ಒಂದೂ ಸೋಲನ್ನು ಹೊಂದದೇ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪಾರಿತೋಷಕದ ವಿಶೇಷ ಚಿನ್ನದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gettyimages.com/detail/51204716/Getty-Images-Sport |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-26 |archive-date=2010-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100417170453/http://www.gettyimages.com/detail/51204716/Getty-Images-Sport |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಮಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕ ===
[[ವಿಜೇತ ತಂಡ'ದ ಪಾರಿತೋಷಕ]] ಹಾಗೂ ವಿಜೇತ ತಂಡ'ದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪದಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ಮಾಸಿಕವಾಗಿ, [[ಮಾಸದ/ತಿಂಗಳ ನಿರ್ವಾಹಕ]] ಹಾಗೂ  [[ಮಾಸದ/ತಿಂಗಳ ಆಟಗಾರ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು, ಹಾಗೂ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ [[ವರ್ಷದ ನಿರ್ವಾಹಕ]] ಹಾಗೂ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋವ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

=== 10 ಕ್ರೀಡಾಋತುಗಳು ===
{{Main|Premier League 10 Seasons Awards}}
2003ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ/ಮೊದಲ ದಶಕವನ್ನು 10 ಸೀಸನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿತು:

* [[ದಶಕದ ತಂಡಗಳು]]:
** '''ದೇಶೀಯ'''  : [[ಡೇವಿಡ್‌ ಸೀಮನ್‌]], [[ಗೇರಿ ನೆವಿಲ್ಲೆ]], [[ಟೋನಿ ಆಡಮ್ಸ್‌‌]], [[ಸ್ಟೀವ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌]], [[ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ ಪಿಯರ್ಸ್]]‌, [[ಡೇವಿಡ್‌ ಬೆಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]], [[ಪಾ/ಪೌಲ್‌ ಇನ್ಸ್‌]], [[ಪಾಲ್‌ ಷೋಲ್ಸ್‌‌]], [[ರ್ರ್ಯಾನ್‌‌ ಗಿಗ್ಸ್‌‌]], [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್]]‌‌, [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಓವೆ/ವನ್‌‌]]
** '''ಸಾಗರೋತ್ತರ''' : [[ಪೀಟರ್‌‌ ಷ್ಮೆಚೆಲ್‌]], [[ಡಾನ್‌ ಪೆಟ್ರೆಸ್ಕು]], [[ಜಾಪ್‌ ಸ್ಟಾಮ್‌]]‌, [[ಮಾರ್ಸೆಲ್‌ ಡೆಸೈಲ್ಲಿ]], [[ಡೆನಿಸ್‌ ಇರ್ವಿನ್‌]] , [[ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ಜಂಗ್‌ಬರ್ಗ್‌]], [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ವಿಯೆರಾ]], [[ರಾಯ್‌ ಕೀನೆ]], [[ರಾಬರ್ಟ್‌‌ ಪೈರ್ಸ್‌‌]], [[ಥಿಯೆರ್ರಿ ಹೆನ್ರಿ]], [[ಎರಿಕ್‌ ಕಾಂಟೊನಾ]]
** '''ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ'''  : [[ಪೀಟರ್‌‌ ಷ್ಮೆಚೆಲ್‌]], [[ಗೇರಿ ನೆವಿಲ್ಲೆ]], [[ಟೋನಿ ಆಡಮ್ಸ್‌‌]], [[ಮಾರ್ಸೆಲ್‌ ಡೆಸೈಲ್ಲಿ]], [[ಡೆನಿಸ್‌ ಇರ್ವಿನ್‌]], [[ಡೇವಿಡ್‌ ಬೆಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]], [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ವಿಯೆರಾ]], [[ಪಾಲ್‌ ಷೋಲ್ಸ್‌‌]], [[ರ್ರ್ಯಾನ್‌‌ ಗಿಗ್ಸ್‌‌]], [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌‌]], [[ಎರಿಕ್‌ ಕಾಂಟೊನಾ]]

{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[ದಶಕದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಟಗಾರ]]  – [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌]]
* [[ದಶಕದ ದೇಶೀಯ ಆಟಗಾರ]] – [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌]]
* [[ದಶಕದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಆಟಗಾರ]]  – [[ಎರಿಕ್‌ ಕಾಂಟೊನಾ]]
* [[ದಶಕದ ಗೋಲು]] – [[ಡೇವಿಡ್‌ ಬೆಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]], 17 ಆಗಸ್ಟ್‌  1996, ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌  v. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌  Utd
* [[ದಶಕದ ಉಳಿಕೆ/ಸೇವ್‌]] – [[ಪೀಟರ್‌‌ ಷ್ಮೆಚೆಲ್‌]] , 21 ಡಿಸೆಂಬರ್‌  1997, ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌  v. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ Utd
* [[ದಶಕದ ಪಂದ್ಯ]]  – ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌‌  4–3 ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌, 3 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1996
* [[ದಶಕದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]]  – ಫಿಲ್‌ ನೋಬಲ್‌‌ ([[PA]]), 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌  1999,  ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ವಿರುದ್ಧದ ಮೈಕೆಲ್‌ ಓವೆ/ವನ್‌‌ರ ಬಿಟ್ಟುಹಾಕುವಿಕೆ
* [[ದಶಕದ ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆಕಾರ]] – [[ಸ್ಕೈ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌]]ನ [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಟೈಲರ್‌]]
{{col-break}}
* [[ದಶಕದ ಉಲ್ಲೇಖ]] – &quot;ನಾನು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ ಅದನ್ನು ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ನನಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ!&quot;) ಎಂದು ತಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸಿದರು.
!&quot;, [[ಕೆವಿನ್‌ ಕೀಗನ್‌]], 29 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1996
* [[ದಶಕದ ನಿರ್ವಾಹಕ]]  – [[ಸರ್‌‌ ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಫರ್ಗ್ಯೂಸನ್‌]]
* [[ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆ]] – [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌‌]]
* [[ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ]] – [[ಲ್ಯುಕಾಸ್‌ ರಡೆಬೆ]]
* [[ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು]] – [[ಗೇರಿ/ಗ್ಯಾರಿ ಸ್ಪೀಡ್‌]] (352)
* [[ಬಹುತೇಕ ಶುದ್ಧ ಸಾಧನೆಯ ಗೋಲುರಕ್ಷಕ]] – [[ಡೇವಿಡ್‌ ಸೀಮನ್‌]] (130)
* [[ಬಹುತೇಕ ತರಬೇತಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗಳು]] – [[ಸರ್‌‌ ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಫರ್ಗ್ಯೂಸನ್‌]] (392)
* [[10,000ನೇ ಗೋಲು]] – [[ಲೆಸ್‌ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್‌]], 15 ಡಿಸೆಂಬರ್‌  2001, ಟೋಟ್ಟೆನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ ಹಾಟ್ಸ್‌‌ಪರ್‌‌ v. ಫಲ್ಹಾಮ್‌
* [[ಅಗ್ರ ಗೋಲುಗಳ ಗಳಿಕೆದಾರ]] – [[ಅಲನ್‌ ಷಿಯರರ್‌‌]] (204)
{{col-end}}

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
* [[ಆಂಗ್ಲ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ದಾಖಲೆಗಳು]]

== ಆಕರಗಳು ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Spoken Wikipedia|Premier League.ogg|4 March 2007}}
{{Commons category|FA Premier League}}
* [http://www.premierleague.com/ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ]

{{Premier League}}
{{UEFA leagues}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ ಲೀಗ್‌‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌‌ (ಸಾಕರ್‌) ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1992ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]]</text>
      <sha1>lz7uzcff7o68oa4acpgq5nrwcu2h42a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಫ್ಲಾಶ್ ಅನಿಮೇಷನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23472</id>
    <revision>
      <id>1372985</id>
      <parentid>1354685</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T04:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63541" sha1="3x5sp9g9lp7p4izsi3zyx6bzkt26y1g" xml:space="preserve">{{Cleanup|date=January 2010}}
{{Refimprove|date=December 2009}}
[[File:Flash Screenshot.JPG|thumb|300px|right|ಫ್ಲಾಶ್‌ MXನಲ್ಲಿರುವ ಸರಳ ಅನಿಮೇಷನ್‌; ಒಂದು ಚಲನೆಯ ಟ್ವೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಂದು ಚೌಕವು ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಇದು ಫ್ಲಾಶ್‌ನ ಮೂಲಭೂತ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಚೌಕದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಲನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಈರುಳ್ಳಿಯ ಸಿಪ್ಪೆಸುಲಿಯುವುದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.]]

ಒಂದು '''ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌'''  ಅಥವಾ '''ಫ್ಲಾಶ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ''' ಯು ಒಂದು [[ಚಲಿತ]] [[ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲಾಶ್‌]] ಅಥವಾ ಅದೇ ಬಗೆಯ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[.swf ಕಡತ ಸ್ವರೂಪ]]ದಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಇದನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಎಂಬ ಪದವು ಕೇವಲ ಕಡತ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಚಲನೆ ಹಾಗೂ ದೃಶ್ಯಗೋಚರ ಶೈಲಿಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಗೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಚಲನೆ-ಶೈಲಿಯ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಗೆಯು ಅನೇಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರಳೀಕೃತ ಅಥವಾ ಅಪರಿಷ್ಕೃತ ಅಥವಾ ನಯನಾಜೂಕು ಇಲ್ಲದ ಬಗೆಯಾಗಿ ನೋಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು, ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು, ಮತ್ತು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌, ಒಂದು ಪುನರುದಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ.

1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಾಲು ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯು ಇನ್ನೂ [[56 kbit/s]] ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಇದ್ದಾಗ, ಅನೇಕ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಲಾವಿದರು ವೆಬ್‌ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಾಗ [[ಸೀಮಿತ ಅನಿಮೇಷನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸಂಪರ್ಕ ಛೇದಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌‌]] ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರವಹಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 1 MB ಅವಕಾಶದ ಅಡಿಯಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿತು. 1999ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ದಿ ಗಾಡ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಿಕ್ಕರ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮ್‌‌]]'' ನ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು ಕೇವಲ 628[[kB]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಕಳಪೆಯಾಗಿ-ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮಾಣಕ ಮುದ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಎಳೆತದ ಚಲನೆಗಳು (ನಡಿಗೆಯ-ಆವರ್ತನಗಳು ಮತ್ತು ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ), ಸ್ವತಃ-ಮಧ್ಯಂತರ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಂಡ ಪಾತ್ರ ಚಲನೆಗಳು, ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣಾರಹಿತವಾದ [[ತುಟಿಚಲನೆ-ಮಾತಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ]], ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಪಾರ್ಶ್ವದೃಶ್ಯದೆಡೆಗಿನ ಹಠಾತ್ತಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬಿಟ್‌ನಕಾಶೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರ್ಯಾಸ್ಟರ್‌‌-ಆಧರಿತ ಕಲೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸಂಯೋಜಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಹೊಂದಿದೆಯಾದರೂ, ಕೇವಲ [[ವೆಕ್ಟರ್‌‌]]-ಆಧರಿತ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಹುಪಾಲು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ವೆಕ್ಟರ್‌‌ ಆಧರಿತ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದುರೀತಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ ನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವೈಡ್‌ ವೆಬ್‌‌‌‌]]ನ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಅನೇಕವೇಳೆ '''ಅಂತರಜಾಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳು''', '''ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳು''', ಅಥವಾ '''ವೆಬ್‌ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು'''  ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ವೆಬ್‌ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು [[ಪಾರಸ್ಪರಿಕ]] ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಒಂದು '''ಸರಣಿ''' ಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಸಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.   ಒಂದು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ [[ವೆಬ್‌ಕಾಮಿಕ್‌‌‌]] ಒಂದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವೆಬ್‌ಕಾಮಿಕ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಚಲಿತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ವೆಬ್‌ನ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕೌಶಲವನ್ನು ಈಗ UKಯಾದ್ಯಂತದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಒಂದು GCSE ಮತ್ತು, o ಮಟ್ಟದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
[[ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ]]ವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಫ್ಲಾಶ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು (ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾದ ಇತರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ) ತಂತ್ರಾಂಶದ ದೈತ್ಯಕಂಪನಿಯಾದ ಅಡೋಬ್‌ 2005ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

''[[ರೆನ್‌ &amp;amp; ಸ್ಟಿಂಪಿ]]''  ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ [[ಜಾನ್‌ ಕ್ರಿಕ್‌ಫಲೂಸಿ]] ಎಂಬಾತ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗಮನಸೆಳೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿದ. 1997ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 15ರಂದು, ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕೆಂದೇ&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://coldhardflash.com/2007/04/john-ks-guide-to-surviving-end-of.html | title=John K’s Guide to Surviving the End of Television | accessdate=2007-04-23 | publisher=ColdHardFlash | archive-date=2011-06-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110612084007/http://coldhardflash.com/2007/04/john-ks-guide-to-surviving-end-of.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ದಿ ಗಾಡ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಿಕ್ಕರ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮ್‌]] ಎಂಬ ಮೊದಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆತ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ. [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲಿಕ್ಕರ್‌]] (ಈ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾತ್ರವು ''ರೆನ್‌ &amp;amp; ಸ್ಟಿಂಪಿ''  ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಅವನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿತು ಎಂಬ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯಿತ್ತು) ಮತ್ತು ಆತನ ಮಂಕು-ಬುದ್ಧಿಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಯಾದ [[ಜಿಮ್ಮಿ ಎಂಬ ಅದೃಷ್ಟಹೀನ ದಡ್ಡ ಹುಡುಗ‌]]ನ (ದಿ ಹ್ಯಾಪ್ಲೆಸ್‌ ಈಡಿಯಟ್‌ ಬಾಯ್) ಪಾತ್ರಗಳು ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಕ್‌ಫಲೂಸಿಯು ಫ್ಲಾಶ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲಿತಚಿತ್ರಗಳ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. Icebox‌.comಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಹಲವಾರು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು, ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋ ಇವು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಮತ್ತಷ್ಟು ನಿರಂತರತೆಯೊಂದಿಗೆ ವೆಬ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳು ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.

1999ರ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.awn.com/index.php?ltype=top&amp;newsitem_no=506 |title=ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ - 2/3/1999 |access-date=2021-08-10 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430132915/http://news.awn.com/index.php?ltype=top&amp;newsitem_no=506 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಫೆಬ್ರುವರಿ 26ರಂದು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ, [[ವರ್ಲ್‌ಗರ್ಲ್‌]] ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ವೆಬ್‌ ಸರಣಿಯು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ವೆಬ್‌ ಸರಣಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ದಿನದಂದು [[ಷೋಟೈಮ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೇಬಲ್‌ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪೂರ್ವಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಷೋಟೈಮ್‌]] ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು‌.&lt;ref name=&quot;Animation World Network - 1/1/2000&quot;&gt;‌[http://mag.awn.com/index.php?&amp;amp;article_no=1079&amp;amp;page=8 ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ - 1/1/2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430132757/http://mag.awn.com/index.php?&amp;article_no=1079&amp;page=8 |date=2009-04-30 }}&lt;/ref&gt; ಡೇವಿಡ್‌ B. ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಆತ ಸ್ತಾಪಿಸಿದ ವಿಷನರಿ ಮೀಡಿಯಾ ಎಂಬ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ವರ್ಲ್‌ಗರ್ಲ್‌]] ಸರಣಿಯು ಸರ್ವರೀತಿಯಲ್ಲೂ-ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿರುವ &quot;ಮಾಧ್ಯಮತಂತ್ರಜ್ಞ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ&quot;ವೊಂದರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಭವಿಷ್ಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಓರ್ವ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಯಕಿಯ ಸಾಹಸಕಥೆಗಳನ್ನು ಈ ಸರಣಿಯು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಣಿಯು ಮೂಲತಃ ಸೀಮಿತ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ಕಾಮಿಕ್‌ ಆಗಿ 1997ರ ವಸಂತಋತುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;‌[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0BDW/is_11_40/ai_54148182 ಬ್ರಾಂಡ್‌ವೀಕ್ - 3/15/1999]&lt;/ref&gt; [[Lycos.com]] ಮತ್ತು [[ವೆಬ್‌TV]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸಿಂಡಿಕೇಟಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, 1998ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಸರಣಿಯು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.allbusiness.com/marketing-advertising/4172771-1.html ಆಡ್‌ವೀಕ್‌ - 7/13/1998]&lt;/ref&gt; ಷೋಟೈಮ್‌ ಕೇಬಲ್‌ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶದ ನಂತರ, ಷೋಟೈಮ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb5053/is_200009/ai_n18379803 |title=ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ &amp; ಕೇಬಲ್‌ - 9/4/2000 |access-date=2010-05-28 |archive-date=2009-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501203941/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb5053/is_200009/ai_n18379803/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫ್ಲಾಶ್‌ ವೆಬ್‌ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆಪಾತ್ರದ ನಾಯಕಿಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.awn.com/index.php?ltype=top&amp;newsitem_no=1173 |title=ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ - 8/8/1999 |access-date=2021-08-10 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430132747/http://news.awn.com/index.php?ltype=top&amp;newsitem_no=1173 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಸರಿಸುಮಾರು ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪ್ರಭಾವದ &quot;ಫ್ರಾಗ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಬ್ಲೆಂಡರ್‌&quot; ಎಂಬ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು [[ಜೋ ಕಾರ್ಟೂನ್‌]] ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. &quot;ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸಿದ&quot; ಅಂತರಜಾಲ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ನಿಜವಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕೃತಿ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಈ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಚಿತ್ರವು 1999ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಂದಿನಿಂದಲೂ 90 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.

ನವೆಂಬರ್‌ 1999ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ವಾನ್‌ ಘೌಲ್ಸ್‌‌‌'' ನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಮೂಲ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌ಯ ಸಂಚಿಕೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹವು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದು 1970ರ ದಶಕದ ಶನಿವಾರದ ಬೆಳಗಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ವೆಬ್‌ ಪ್ರವೇಶತಾಣಗಳು 1990ರ ದಶಕದ ಡಾಟ್‌-ಕಾಮ್‌ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಐಸ್‌ಬಾಕ್ಸ್‌, ಮಾಂಡೋಮೀಡಿಯಾ, ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಚೊವಾಸ್‌, ಮೀಡಿಯಾಟ್ರಿಪ್‌, ಬಾಗ್‌ಬೀಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಆಟಂಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ ಇಂಥ ಕೆಲವು ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. [[ಮಾರ್ವೆಲ್‌ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌‌‌]]ನ ಸ್ಟಾನ್‌ ಲೀಯು ಒಂದು ಚಲಿತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ತಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ.

ವಯಸ್ಕರಿಗೆ-ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಫ್ಲಾಶ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ ತಾಣಗಳ ಹರಡಿಕೆಯನ್ನೂ ಅಂತರಜಾಲವು ಕಂಡಿತು. ಆ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಮಾಡಿದವು. ಕ್ವೀರ್‌ ಡಕ್‌, ಗ್ಯಾರಿ ದಿ ರ್ಯಾಟ್‌, [[ಹ್ಯಾಪಿ ಟ್ರೀ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ-ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ [[ಜಿಬ್‌ಜಾಬ್‌]] ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಸದರಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ತಿರುವುಮುರುವಾಗಿದೆ: ABC ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್‌ಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ರದ್ದುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ''[[ಆಟಂ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌]]''  ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾದ ''[[ದಿ ಕ್ರಿಟಿಕ್‌]]'' ನ ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು 2000-2001ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ವಿಶಾಲ ಪರದೆಗೆ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. 2001ರಲ್ಲಿ, ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌-ಚಲಿತ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದ್ದ ದುರ್ವಿಧಿಯ &quot;ಲಿಲ್‌' ಪಿಂಪ್‌&quot; ಚಿತ್ರದ ಕುರಿತಾದ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಒಂದು ಅಂತರಜಾಲದ ಸರಣಿಯಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು.
 ಅದರ ಅಂತಃಸತ್ವದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ದೊಡ್ಡ ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಲವಾರು ಚಿರಪರಿಚಿತ ನಟರು (ವಿಲಿಯಂ ಷಾಟ್ನರ್‌, ಬೆರ್ನೀ ಮ್ಯಾಕ್‌, ಮತ್ತು ಲಿಲ್‌ ಕಿಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ‌), ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಂಡ, ಹಾಗೂ ಸರಿಸುಮಾರು ನಿಮಿಷಗಳ ನಿರಂತರವಾದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಸದರಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಷರ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತಾದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಲಯನ್‌'ಸ್‌ ಗೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಇದು DVDಯ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.

ಹಲವಾರು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕಾ ಕಂಪನಿಗಳು [[ಮಡೋನ್ನಾ]], [[ದಿ ಬೀಸ್ಟೀ ಬಾಯ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಟೆನೇಷಿಯಸ್‌ D]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕಲಾವಿದರ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚಲಿತ ಸಂಗೀತದ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸತೊಂದು ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ಸಂಗೀತದ ವಿಡಿಯೋಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಸಹ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಿಲ್ಲ.

 ಉಳಿದವರ ಪೈಕಿ ‌‌[[ಆಡಂ ಸ್ಯಾಂಡ್ಲರ್]] ಹಾಗೂ [[ಟಿಮ್‌ ಬರ್ಟನ್‌]] ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕೆ-ಮಾತ್ರವೇ ಮೀಸಲಾದ ಮೂಲ ಚಲಿತಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರಾದರೂ ಸಹ, ಹಣಕಾಸಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಯಶಸ್ವೀ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು. ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಿರುಪಾವತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಒಂದು ಕೊರತೆಯೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸರಣಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ. ಅಂಥ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: [[ESPN]] ಹಾಗೂ [[ಅನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಎಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]-ವಿಜೇತ ''[[ಆಫ್‌-ಮೈಕ್ಸ್‌]]'' ; [[ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌‌‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಗೋಥಾಮ್‌ ಗರ್ಲ್ಸ್‌]]'' ; ''[[ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಥಾಟ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕ್ರೈಮ್‌ ಟೈಮ್‌]], ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಟ್‌ ಚಾಪ್‌ಮನ್‌‌‌]]ರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ '' [[ಹೋಮ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ರನ್ನರ್‌]]''.''

ಮ್ಯಾಕ್ರೋಮೀಡಿಯಾ ಫ್ಲಾಶ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ [[ಚಲಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು]] ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿವೆ. ಸದರಿ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ನಿರ್ಮಾಣವೆಚ್ಚ ಹಾಗೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಇರುವ ಅವಕಾಶವು ಇಂಥ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಇಂಥ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: ''[[ಮೆಟಲೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್‌]]'', ''[[ಬೀಯಿಂಗ್‌ ಇಯಾನ್‌]]'', ''[[ಫಾಸ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಹೋಮ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಮ್ಯಾಜಿನರಿ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'', ''[[ಕಪ್ಪಾ ಮೈಕಿ]]'', ''[[ಹೈ ಹೈ ಪಫಿ ಅಮಿಯೂಮಿ]]'', ''[[ಹ್ಯಾಪಿ ಟ್ರೀ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'', ''[[ಆಡ್‌ ಜಾಬ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌]]'', ''[[ವೋವ್‌! ]]'' ''[[&amp;amp; ವಾವ್‌!]]'' ''[[ವುಬ್‌ಝಿ!]]'', [[BBC]]ಯ ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ''[[ಮಂಕಿ ಡಸ್ಟ್‌]]'', [[ಚಾನೆಲ್‌ ಫೋರ್‌‌]]ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ''[[ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟಾಸ್‌]]'', ''[[ಯಿನ್‌ ಯಾಂಗ್‌ ಯೋ]]'', ''[[ಆಘ್‌! ]]'' ''[[ಇಟ್ಸ್‌ ದಿ ಮಿಸ್ಟರ್‌ ಹೆಲ್‌ ಷೋ]]'', [[ಸಿನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌‌]]ನ ''[[ಎಲಿ'ಸ್‌ ಡರ್ಟಿ ಜೋಕ್ಸ್‌]]'', [[ಷೋಟೈಮ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಬಂದ ''[[ಕ್ವೀರ್‌ ಡಕ್‌]]'', ಹಾಗೂ [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ಷಾರ್ಟೀಸ್‌ ವಾಚಿಂಗ್‌ ಷಾರ್ಟೀಸ್‌]]''.

[[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌]]ನ [[ಅಡಲ್ಟ್‌ ಸ್ವಿಮ್‌]] ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ ''[[ಹೋಮ್‌ ಮೂವೀಸ್‌]]''  ಮತ್ತು ''[[ಹಾರ್ವೆ ಬರ್ಡ್‌ಮನ್‌, ಅಟಾರ್ನಿ ಅಟ್‌ ಲಾ]]'' ನಂಥ ಇತರ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು ಇತರ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಫ್ಲಾಶ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಅನೇಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳು &quot;ವೆಬ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಅಂತರಜಾಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳ&quot; ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ.

 ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ವೆಬ್‌-ಆಧರಿತ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನೆಲೆಗಾಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಕೇವಲ &quot;ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ&quot; ಚಿತ್ರಗಳ ವರ್ಗವು ಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿಯಲಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಉದ್ದ ಹಾಗೂ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಾಹಿನಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೇ ಹೊರತು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಧನಗಳ ವರ್ಗಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲ.

==ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ - ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಯೋಜನೆಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto&quot; ! ವರ್ಷ || ಯೋಜನೆ || ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1999 || ''[[ವರ್ಲ್‌ಗರ್ಲ್‌]]'' - ಷೋಟೈಮ್‌ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನ || ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ಸರಣಿಯಾದ [[ವರ್ಲ್‌ಗರ್ಲ್‌]] ತನ್ನ [[ಷೋಟೈಮ್‌]] ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ, ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಕೇಬಲ್‌ ಜಾಲವು ಸದರಿ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದ ಪ್ರಸಾರದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಚಿಕೆಯು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲಿಕವಾದ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕಂಡಂತಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ಅನಿಮೇಷನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ - 1/1/2000&quot;/&gt; |- | 2000 || ''[[ದಿ ರೋಸೀ ಒ'ಡೊನೆಲ್‌ ಷೋ]]'' - ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು || 2000 ಮತ್ತು 2001ರ ಋತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರಾರಂಭಗಳು [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಬಟರ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಧೀನಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ [[ಬುಲ್ಸ್‌ಐ ಆರ್ಟ್‌‌]]ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು 'ಮುಖ್ಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ವಿನ್ಯಾಸ'ದ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹಗಲುಹೊತ್ತಿನ ಎಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದವು. |- | 2000 || ಬ್ರೇಕಪ್‌ ಗರ್ಲ್‌ || [[ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು 2000ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ &quot;X-ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌&quot; ವಿಭಾಗದ ಅಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿತು. &quot;X-ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್‌&quot; ಎಂಬುದು ಒಂದು ತೆರನಾದ ಮಹಿಳಾ [[ಲಿಕ್ವಿಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] ಆಗಿದ್ದು [[ಕಿಟ್‌ ಲೇಬೋರ್ನ್‌]] ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾಚಿ ಟ್ಯಾಂಟಿಲೋ ಎಂಬಿಬ್ಬರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. |- | 2001 || ಓಲ್ಲೀಸ್‌ ಅಂಡರ್‌ ದಿ ಬೆಡ್‌ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್‌ || ಇದು ಟೆಲಿಟೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡ ಒಂದು ಅರ್ಧ-ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಟೆಲಿಟೂನ್‌ ವಿಶೇಷಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ''[[ಆಲಿವರ್‌'ಸ್‌ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್‌]]'' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಸರಣಿಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. |- | 2001 || ಡ್ಯಾಡಿ / ಕಿಂಗ್‌ ಪೈಲಾನ್‌ || ಈ ಎರಡು ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು UKಯಲ್ಲಿನ ಚಾನೆಲ್‌4ನ ಮೆಶ್‌ ಸ್ಕೀಂಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಕೆವಾಲಿಯರ್‌ನ 'ಡ್ಯಾಡಿ' ಹಾಗೂ ಎಡ್‌ ಹೋಲ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌ನ 'ಕಿಂಗ್‌ ಪೈಲಾನ್‌'ಗಳನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದ ಚಲಿತ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ 2001ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್‌4ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲಾಯಿತು. |- | 2001 || ಕ್ವಾಡ್ಸ್‌‌! || 2001ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ [[ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌]] ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲಾಯಿತು.
|-
| 2001 || TV ವೇರ್‌ಹೌಸ್‌ || ಈ BBC ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲಿಫೆಂಟ್‌ ಎಗ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.
|-
| 2002 || ಗ್ಯಾರಿ ದಿ ರ್ಯಾಟ್‌ || ಮೂಲತಃ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌ಯಾದ ಇದನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ 30 ನಿಮಿಷದ ಒಂದು ಸರಣಿಯಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಸ್ಪೈಕ್‌ TV]]ಗಾಗಿ [[ನಿಕ್‌ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ ಈಸ್ಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೈಗೊಂಡಿತು.
|-
| 2002 || [http://www.unicef.org/meena/ ಮೀನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605135110/http://www.unicef.org/meena/ |date=2010-06-05 }} || [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಥಾಟ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಅನೌನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ (PSAನ) ಒಂದು ನೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿ.
|-
| 2002 || ದಿ ಪ್ರೌಡ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಷಾರ್ಟೀಸ್‌ || ''[[ದಿ ಪ್ರೌಡ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ]]'' ಯ ಈ ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಾರ್ಯಗಳು ಅನಿಮೊಬೈಲ್‌ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಹೈಪರಿಯನ್‌ ಪಿಕ್ಷರ್ಸ್‌‌‌‌‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು. ಎರಡು ಸಂಚಿಕೆಗಳ (''ದಿ ಬೀಚ್‌''  ಮತ್ತು ''ಪಿಕ್ನಿಕ್‌'' ) ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ಅನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಡೆಸಿತು.
|-
| 2002 || ''[[ಹೋಮ್‌ ಮೂವೀಸ್‌]]''  || ಈ ಸರಣಿಯ ಎರಡನೇ ಸರಣಿಯನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.
|-
| 2002 || ''[[¡ಮ್ಯೂಚಾ ಲ್ಯೂಚಾ!]]''  || ಇದು US ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
|-
| 2002 || ದಿ ಮಿಸ್ಟರ್‌ ಡಿಂಕ್‌ ಷೋ || ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಕೆನಡಾದ ಫ್ಲಾಶ್‌ ನಿರ್ಮಾಣ.
|-
| 2002 || ''[[ಬಾಬಿನಾಗ್ಸ್‌‌]]''  || BBC ಟೂ ವೇಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.
|-
| 2002 || ''[[ವೀಬ್ಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬಾಬ್‌]]''  || MTV2 UKಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವೆಬ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌.
|-
| 200? || ''[[ಕ್ಸಿಯಾವೋ ಕ್ಸಿಯಾವೋ]] #3''  || MTVಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಒಂದು ಮನುಷ್ಯನ ರೇಖಾಕೃತಿಯ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಚಿತ್ರ
|-
| 2005 || ''[[ಸ್ಟ್ರೋಕರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೂಪ್‌]]''  || ರದ್ದುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಡಲ್ಟ್‌ ಸ್ವಿಮ್‌ ಸರಣಿಗಳು.
|-
|}

==ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ - ಇತರ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ TV ಸರಣಿಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin: 1em auto 1em auto&quot; ! ವರ್ಷ || ಯೋಜನೆ || ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2003 || ''[[ಚಿಲ್ಲಿ ಬೀಚ್‌]]'' || [[CBC ದೂರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯು, [http://www.ilaugh.com online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615140854/http://www.ilaugh.com/ |date=2012-06-15 }} &quot;[[ವೆಬ್‌ಸಂಚಿಕೆ]]ಗಳಿಂದ&quot; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ TVಗೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. |- | 2004 || ''[[ಫಾಸ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಹೋಮ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಮ್ಯಾಜಿನರಿ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'' || [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. |- | 2004 || ''[[ಹೈ ಹೈ ಪಫಿ ಅಮಿಯೂಮಿ]]'' || [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. |- | 2004 || ''[[ಅಟಾಮಿಕ್‌ ಬೆಟ್ಟಿ]]''|| [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ|US]] [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. |- | 2005 || ''[[ದಿ ಬಝ್‌ ಆನ್‌ ಮ್ಯಾಗೀ]]'' || ರದ್ದುಗೊಂಡ ಈ [[ಡಿಸ್ನೆ ವಾಹಿನಿ]]ಯ ಸರಣಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿಯತಕಾಲದವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. |- | 2005 || ''ಡಿಸ್ನೆ 's [[ಲಿಟ್ಲ್‌ ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್ಸ್‌‌]]'' || ಇದೊಂದು ಶಾಲಾ-ಪೂರ್ವದ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ವಿಡಿಯೋ, ಫೋಟೋ ಕೊಲಾಜ್‌‌, ಮಾಯಾ 3-D ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಮತ್ತು ನಂತರದ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಾಗಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿತು. |- | 2006 || ''[[ಯಿನ್‌ ಯಾಂಗ್‌ ಯೋ]]'' || ಈ ಎರಡನೇ ಡಿಸ್ನೆ ಸರಣಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |- | 2006 || ''[[ಮೆಟಲೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್‌]]'' || [[ಅಡಲ್ಟ್‌ ಸ್ವಿಮ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಸರಣಿ. |- | 2006 || ''[[ಪುಕ್ಕಾ]]'' || ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ VOOZನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಸರಣಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸರಣಿ. ಈ TV ಸರಣಿಯು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋ Bನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. |- | 2006 || ''[[ಕೇವಟಿಕ್‌ (TV ಸರಣಿ)|ಕೇವಟಿಕ್‌]]'' || ಮೂಲ [[ಕೇವಟಿಕ್‌ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ ಗೇಮ್‌‌‌]]ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಒಂದು ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸರಣಿ. |- | 2006 || ''[[ಹ್ಯಾಪಿ ಟ್ರೀ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'' || ಸುಮಾರು 1999ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂತರಜಾಲ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆ‌; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಒಂದು ಅಂತರಜಾಲ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. 2006ರಲ್ಲಿ, [[G4 (TV ವಾಹಿನಿ)|G4]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಧ-ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ TV ಸರಣಿಯಾಗಿ ಇದು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. |- | 2007 || ''[[ಟೋಟಲ್‌ ಡ್ರಾಮಾ ಐಲೆಂಡ್‌]]'' || ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ [[ಟೆಲಿಟೂನ್‌ (ಕೆನಡಾದ TV ವಾಹಿನಿ)|ಟೆಲಿಟೂನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ|US]] [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ (ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು)|ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. |- |- | 2007 || ''[[ಸ್ಕಂಕ್‌ ಫೂ!]]'' || [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಈ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ 2007ರಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. |- | 2008 || ''[[ಕ್ರೈಮ್‌ ಟೈಮ್‌]]'' || [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಥಾಟ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ಫ್ಲಾಶ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಯು, ಜಪಾನ್‌, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌, ರಷ್ಯಾ, ಟರ್ಕಿ, ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ, ಬ್ರೂನೇ, ಉಕ್ರೇನ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಿತ್ತರಗೊಂಡಿತು. |- | 2008 || ''[[ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌‌ (TV ಸರಣಿ)|ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌]]'' || [[ನಿಕಲೋಡಿಯನ್‌ (TV ಜಾಲ)|ನಿಕಲೋಡಿಯನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಅಂತರಜಾಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಸರಣಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. |- | 2008|| ''[[ದಿ ಮಿಸ್ಟರ್‌‌. ಮೆನ್‌ ಷೋ]]'' || [[ರೋಜರ್‌ ಹರ್‌ಗ್ರೀವ್ಸ್‌‌‌‌]]ನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಒಂದು ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. |- | 2008|| ''[[ಎಲಿ'ಸ್‌ ಡರ್ಟಿ ಜೋಕ್ಸ್‌]]'' || ಸಿನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕಿರು-ಸ್ವರೂಪದ ಹಾಸ್ಯ ವೆಬ್‌ಸರಣಿ; ಇದು ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ತೆರಪನ್ನು ತುಂಬುವ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಶ್ರೇಷ್ಟದರ್ಜೆಯ ನಗೆಹನಿಗಳನ್ನು ಹೇಳವ ಓರ್ವ ಹಿರಿಯ ಲೆಕ್ಕಿಗನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನಿಂದ ಜೀವತುಂಬಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. |- | 2009|| '' ಕುಡ್‌ '' || ಇದೊಂದು ಡಚ್‌ ರೇಖಾಚಿತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, [[TMF]]ನ ಕಿಜ್ಕ್‌ ಡಿಟ್‌ ನೌ! ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

|-
| 2010|| ''[[ಅಗ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್‌]]''  || [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌‌‌]]ನಿಂದ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. [[ಸೂಪರ್‌‌ಜೈಲ್‌‌‌]]ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರಾದ [[ಔಗನ್‌ಬ್ಲಿಕ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌]]ನಿಂದ ಇದು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
|-
|}

==ಟೈಮ್‌ಲೈನ್‌ - ಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಯೋಜನೆಗಳು (ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳು)==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:1em auto 1em auto&quot;
|  ಯೋಜನೆಯ 
|  ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
|  2005 
|  ''[[ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಬ್ಲೇಜ್‌]]''  
|  ಬೈರನ್‌ E. ಕಾರ್ಸನ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರವು, ಬ್ಲೇರ್‌ ಅಂಡರ್‌ವುಡ್‌ ಹಾಗೂ ಮೈಕೇಲ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಡಂಕನ್‌ರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೀಮಿತವಾದ ಓಟವನ್ನು ಕಾಣುವ ಮೂಲಕ, ವಿಶಾಲ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವಲ್ಲಿನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಚಲಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
|-
|  2005 
|  ''[[ಕ್ಸುಕ್ಸಿನ್ಹಾ ಎ ಗುಟೋ ಕಾಂಟ್ರಾ ಒಸ್‌ ಮಾನ್ಸ್‌ಟ್ರಸ್‌ ಡೊ ಎಸ್‌ಪ್ಯಾಕೊ]]''  
|  ಕ್ಲೆವೆರ್‌ಸನ್‌ ಸಾರೆಂಬಾ ಎ ಆಂಡ್ರೆ ಪ್ಯಾಸ್ಸೊಸ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ರಯೋ ಡಿ ಜನೈರೋದಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಬೊಸಿನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರವು 2005ರ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.
|-
|  2006 
|  ''[[Romeo &amp; Juliet: Sealed with a Kiss]]''  
|  ಡಿಸ್ನೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿಂದಿನ ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರನಾದ ಫಿಲ್‌ ನಿಬ್ಬಲಿಂಕ್‌ ಇದನ್ನು ರೂಪಿಸಲು 4 1/2 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಮೊಹೊ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವ್ಯಾಕಮ್‌ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ 4ರೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಆತ 112,000 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬರೆದ.
|-
|  2006 
|  ''ದಟ್‌ ಡಾರ್ನ್‌ ಜೀಸಸ್‌''  
|  ಇದು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಒಂದು ಚಲಿತ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, 1.85:1 ಮತ್ತು HD 1080 (1920 px X 1080 px) ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ [http://www.universalremotemovie.com/ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್‌ ರಿಮೋಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201095530/http://universalremotemovie.com/ |date=2011-02-01 }} ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಥಾಟ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
|-
|  2007 
|  ''[[Turma da Mônica: Uma Aventura no Tempo]]''  
|  ರಯೋ ಡಿ ಜನೈರೋದ ಲ್ಯಾಬೊಸಿನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೌರಿಸಿಯೋ ಡೆ ಸೌಸಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸಿನ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
|-
|  2007 
|  ''‌[http://www.ilaugh.com ಚಿಲ್ಲಿ ಬೀಚ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120615140854/http://www.ilaugh.com/ |date=2012-06-15 }}: ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಈಸ್‌ ಹಾಟ್‌ ಎನಫ್‌&quot;''  
| ಇದು [[ಮಾರ್ಚ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟು http://www.ilaugh.comನಿಂದ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಚಿಲ್ಲಿ ಬೀಚ್‌ ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರರೂಪದ ಚಲಿತ ಸರಣಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಒಂದು ಉಪೋತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.
|-
|  2008 
|  ''[[ಮಿಕಿ ದಿ ಸ್ಕ್ವಿರಿಲ್‌]]''  
|  ಚಾಜ್‌ ಬಾಟಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರವು, 76 ನಿಮಿಷ ಅವಧಿಯ ಒಂದು ರೂಪಕ ಚಲಿತ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ವ್ಯಾಕಮ್‌ ಗ್ರಾಫೈರ್‌ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ ಮೇಲೆ 6,500 ಚೌಕಟ್ಟುಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 
|-
|  2008 
|  ''[[ದಿ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಆಫ್‌ ಕೆಲ್ಸ್‌]]''  
|  ರೂಪಕ ಚಿತ್ರದಷ್ಟು-ಉದ್ದದ, ಕೈನಲ್ಲಿ-ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಲಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯಂದಲ್ಲಿನ ಸಹಯೋಗ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ, [[ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ಸಲೂನ್‌]] ಎಂಬ ಐರಿಷ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಹುಭಾಗವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಚಿತ್ರದ ಹಲವಾರು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಫ್ಲಾಶ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.
|-
|  2008 
|  ''[[ಸೀತಾ ಸಿಂಗ್ಸ್‌ ದಿ ಬ್ಲ್ಯೂಸ್‌]]''  
|  ನೀನಾ ಪಾಲೆಯು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಚಿತ್ರವಿದು. 83 ನಿಮಿಷದ ಈ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.
|-
|  2008 
|  ''[[ವಾಲ್ಟ್ಜ್‌ ವಿತ್‌ ಬಶೀರ್‌]]''  
|  [[ಅರಿ ಫೋಲ್ಮನ್‌]] ಎಂಬಾತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ, ಡೇವಿಡ್‌ ಪೋಲನ್ಸ್ಕಿ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿದ್ದ. ಈ 89 ನಿಮಿಷ ಅವಧಿಯು ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೈಬರಹದ-ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ತುಣುಕನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಈ ಚಿತ್ರವು, [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿನ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರದ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು.
|-
|  2010 
|  ''[[ಎಲ್‌ ಸೊಲ್‌]]''  
|  ಇದು ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ ಮೊದಲ ಚಲಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅಡೋಬ್‌ ಫ್ಲಾಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಲಾಯಿತು. ಅಯಾರ್‌ ಬ್ಲಾಸ್ಕೋ ಎಂಬಾತ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ.
|}

==ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಹಂಚಿಕೆ==
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಫ್ಲಾಶ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ, ಸದರಿ ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಮಯ, ಹಣ, ಮತ್ತು ಕುಶಲತೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು, ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ದೂರದರ್ಶನದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, [[ಅಂತರಜಾಲ]] ಹಂಚಿಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಲಭದಾಯಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ್ದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಗ್ರೌಂಡ್ಸ್‌]] ರೀತಿಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟುಗಳು ಉಚಿತವಾದ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಅಥವಾ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯಾದರೂ, ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಅಗತ್ಯವು ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವೆಬ್‌ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[MTV]] ಹಾಗೂ [[G4TV]]ಯಂಥ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡವು.

==ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿನ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌==
ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅನಿಮೇಷನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿದೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿನ ಮರು-ಬಳಕೆಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು (ಅಂದರೆ ಪಾತ್ರಗಳು, ದೃಶ್ಯಗಳು, ಚಲನೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪರಿಕರಗಳಂಥವು) ಸುಸಂಘಟಿಸಬಲ್ಲ ತಂತ್ರಾಂಶದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಕಡತಗಳು [[ವೆಕ್ಟರ್‌‌]] ಕಡತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಕೃತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ರಾಜಿಯಾಗದೇ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು 35&amp;nbsp;mm ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಫಿಲ್‌ ನಿಬ್ಬೆಲಿಂಕ್‌]] ಎಂಬಾತನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಂದ ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಫಿಲ್‌ ನಿಬ್ಬೆಲಿಂಕ್ ತಾನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ....[[Romeo &amp; Juliet: Sealed with a Kiss]] ಎಂಬ 77-ನಿಮಿಷ ಅವಧಿಯ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರವು 2006ರಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಭಿನಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದ ಸ್ಟೀವ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌, ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಡಿಸ್ನೆ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ 50 ಮ್ಯಾಜಿಕಲ್‌ ಇಯರ್ಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕೈನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಡಕ್‌ನ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಫ್ಲಾಶ್‌ ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಚೊಕ್ಕಮಾಡಿ ಬಣ್ಣಹಾಕಲಾಯಿತು.....[[The Drawn Together Movie: The Movie!]] ಎಂಬ, ನೇರವಾಗಿ-DVDಗೆ ರೂಪಾಂತರಿಸಲಾದ [[ಡ್ರಾನ್‌ ಟುಗೆದರ್‌]] ಚಲಿತ ಸರಣಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಮತ್ತು 2010ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಸರಣಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿತು.

==ಇತರ ತಂತ್ರಾಂಶದಿಂದ ಫ್ಲಾಶ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು==
.swf ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲ ಹಲವಾರು ಇತರ ತಂತ್ರಾಂಶದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ [[ಟೂನ್‌ ಬೂಮ್‌]], [[ಟಫೀ]], [[ಕೂಲ್‌ಮೂವ್ಸ್‌]], [[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ಅನಿಮೇಟರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅನಿಮೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಈ ಆರಂಭಿಕ-ಹಂತಗಳು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಚಲನ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದಂಥ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಪಾತ್ರದ ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ, ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳಿಗೂ ಇವು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, 3D ಸ್ವರೂಪದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು 2D ವೆಕ್ಟರ್‌‌ಗಳಿಗೆ {{Citation needed|date=May 2010}} ಪರಿವರ್ತಿಸಬಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಕೂಡಾ ಲಭ್ಯವಿವೆ.

==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ==
* [[CSS ಅನಿಮೇಷನ್‌ಗಳು]]
* [[SVG ಅನಿಮೇಷನ್‌]]

==ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==
{{Reflist|2}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{dmoz|Computers/Multimedia/Software/Macromedia_Flash/Animations/}}

{{Adobe Flash}}
{{Animation}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್]]
[[ವರ್ಗ:ಅನಿಮೇಷನ್‌ ತಂತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಫ್ಲಾಶ್‌ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ವೆಬ್‌ ಅನಿಮೇಷನ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು]]</text>
      <sha1>3x5sp9g9lp7p4izsi3zyx6bzkt26y1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೂರ್ಣಲೇಖನ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23560</id>
    <revision>
      <id>1372976</id>
      <parentid>1353652</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T00:30:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104958" sha1="9yr3vxnh2ionnd84dp6pf97fgsmdkbd" xml:space="preserve">{{ಧಾಟಿ}}

[[File:Hologramm.JPG|thumb|300px|ಜರ್ಮನ್ ಗುರುತು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಐಡೆಂಟಿಗ್ರಾಮ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ಘಟಕವಾಗಿದೆ.(Personalausweis)]]
'''ಪೂರ್ಣಲೇಖನ''' ('''ಹೊಲೊಗ್ರಫಿ''') ([[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]]‍ನಿಂದ ''ὅλος'' -''hólos'' ಪೂರ್ಣ + ''γραφή'' -''grafē''  ಬರೆಯುವುದು, ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುವುದು) ಒಂದು ತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ವಸ್ತುವು ಚದರಿಸಿದ [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕ]]ನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ವಸ್ತುವನ್ನು ಪುನನರ್ನಿಮಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವಸ್ತುವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದಾಗ ಇದ್ದಂತೆ ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅದು ಅದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ನೋಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ನಿಲುವು ಬದಲಾದಂತೆ ಚಿತ್ರವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಿಖರವಾಗಿ ವಸ್ತುವು ಈಗಲೂ ಇರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರವು ('''ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್''') ತ್ರಿವಿಮಿತೀಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲು, ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಪೂರ್ಣಲೇಖನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಲ 3-ಡಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದಾದರೂ, ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ಗಾತ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಇನ್ನೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.

== ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ ==
ಪೂರ್ಣಲೇಖನವನ್ನು 1947 ರಲ್ಲಿ [[ಹಂಗರಿ|ಹಂಗೇರಿಯ]] ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಡೆನ್ನಿಸ್ ಗ್ಯಾಬೊರ್ (1900-1979) ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{citation|doi = 10.1098/rspa.1949.0075|first = Dennis|last = Gabor|author-link=Dennis Gabor|year = 1949|title = Microscopy by recorded wavefronts|journal = Proceedings of the Royal Society|location = London|volume = 197|number = 1051|pages = 454–487}}&lt;/ref&gt; ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 1971 ರಲ್ಲಿ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದರು. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೋಲಂಡ್‍ನ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮೀಸಿಸ್ಲಾ ವುಲ್ಪ್ಕೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕ ಕೆಲಸದಿಂದ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇವರು ಹಿಂದೆ ಪ್ರಗತಿಗಳನ್ನು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಗ್ಬಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಥಾಮ್ಸನ್-ಹೌಸ್ಟನ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಆದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಈ ಪರಿಶೋಧನೆಯಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಇದಕ್ಕಾಗಿ 1947 ರಲ್ಲಿ ಪೇಟೆಂಟ್‍ಗಾಗಿ (ಪೇಟೆಂಟ್ ಜಿಬಿ685286) ದಾಖಲಿಸಿತು. ಮೊದಲು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಬೆಳಕು-ದೃಷ್ಟಿ ಸಂಬಂಧಿ ತಂತ್ರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನವು 1960 ರಲ್ಲಿ [[ಲೇಸರ್]]‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ.

3ಡಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು 1962 ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯಟ್ ಯೂನಿಯನ್‍ನಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;denisyuk&quot;&gt;{{cite journal
| title = On the reflection of optical properties of an object in a wave field of light scattered by it
| last = Denisyuk
| first = Yuri N.
| authorlink = Yuri Denisyuk
| coauthors=
| journal = [[Doklady Akademii Nauk SSSR]]
| volume = 144
| number = 6
| pages = 1275–1278
| year = 1962
| month = 
| url =
| doi = 
| publisher = 
}}&lt;/ref&gt; ಯೂರಿ ಜೆನಿಸಿಯುಕ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಮಿಟ್ ಲೇಥ್ ಹಾಗೂ ಜೂರಿಸ್ ಪುಪಾಟ್ನೀಸ್ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;leith&quot;&gt;{{cite journal
| title = Reconstructed wavefronts and communication theory
| author = Leith, E.N.
| coauthors= Upatnieks, J.
| journal = J. Opt. Soc. Am.
| volume = 52
| number = 10
| pages = 1123–1130
| year = 1962
| month = 
| url =
| doi = 
| publisher = 
}}&lt;/ref&gt; ಉಚ್ಚ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ದ್ಯುತಿರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಗಳನ್ನು ನಿಕೋಲಾಸ್ ಜೆ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಸಾಧಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಎನ್.ಜೆ.ಪಿಲಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಿ.ಪೊರ್ಟರ್, &quot;ಅನ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ ಇನ್ ದ ಪ್ರೊಸೆಸಿಂಗ್ ಆಫ್ ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್ಸ್,&quot; ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಫಿಜಿಕ್ಸ್ ಇ : ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಇನ್ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್(1976) ಪು. 631&lt;/ref&gt;

ಹಲವು ರೀತಿಯ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಲೇತ್ ಮತ್ತು ಉಪಾಟ್ನೀಕ್ಸ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಂತಹ ಪ್ರಸಾರ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಲೇಸರ್ ಬೆಳಕನ್ನು ಬೀರಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನ ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಪುನಃ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಂಡು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ನಂತರದ ಪರಿಷ್ಕರಣವಾದ &quot;ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಪ್ರಸಾರ&quot; ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್ ಲೇಸರ್ ಬದಲು ಬಿಳಿ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಇತರ ಏಕವರ್ಣ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲವಾದ ಪ್ರಜ್ವಲನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪನ್ನ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನ ಈ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪೊರೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರ ನಮೂನೆಗಳಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಲೇಪನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಅವುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನನಿರ್ಮಿಸಲು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್ ಎಂದರೆ ಪ್ರತಿಫಲನ ಅಥವಾ ಡೆನಿಸಿಯುಕ್ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್. ಇದು ದರ್ಶಕನಿರುವ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಜ್ವಲನ ಮೂಲವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬಹುವರ್ಣ ಚಿತ್ರದ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ಲಘು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಶಾದಾಯಕವಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಘನಸ್ಥಿತಿಯ ಲೇಸರ್‌ಗಳ ರಾಶಿ ಉತ್ಪಾದನೆ. ಇವು ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಡಿವಿಡಿ ರೆಕಾರ್ಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನ್ವಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಪೂರ್ಣಲೇಖನಕ್ಕೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಅಗ್ಗವಾದ, ಅಡಕವಾದ, ಘನಸ್ಥಿತಿಯ ಲೇಸರ್‌ಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ, ದುಬಾರಿಯಾದ ಅನಿಲ ಲೇಸರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲವು. ಇವು ಈಗಾಗಲೇ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಸಂಶೋಧಕರು, ಕಲಾಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣಲೇಖನವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭ ಲಭ್ಯವಾಗಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಿವೆ.

== ಸಿದ್ಧಾಂತ ==

[[File:Holograph-record.svg|thumb|400px|ಹೊಲೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ದಾಖಲಾತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]
 
ಹಲವುವೇಳೆ ಪೂರ್ಣಲೇಖನವನ್ನು 3ಡಿ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆ. ಉತ್ತಮ ಹೋಲಿಕೆ ಎಂದರೆ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ. ಅಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಂತರ ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಲು ಆಗಬಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಸ್ತು ಅಥವಾ ವಸ್ತುಗಳ ಸಮೂಹದಿಂದ ಚದರಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಳಕು ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎರಡನೇ ಬೆಳಕಿನ ರಶ್ಮಿಯೂ ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತಿಕರಣ ಆಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮರೂಪಿ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ತೋರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವ ತೀವ್ರತೆಯ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್. ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ಮೂಲ ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದರೆ ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೇತ್ರವು ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ವಸ್ತುಗಳು ಚದರಿಸಿದ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸರ್ವಾಂಗಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ, ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ನೊಳಗೆ ನೋಡುವ ಯಾರಾದರೂ ಅವು ಈಗ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು &quot;ನೋಡು&quot;ತ್ತಾರೆ. ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಪೊರೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಳಸಬಲ್ಲ ಹಲವಾರು ದಾಖಲಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ.

=== ವ್ಯತಿಕರಣ ಮತ್ತು ವಿವರ್ತನೆ ===

ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ತರಂಗಮುಖಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಾರೋಪಿಸಿದಾಗ ವ್ಯತಿಕರಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತರಂಗಮುಖವು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿಗೆ ಎದುರಾದಾಗ ವಿವರ್ತನೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಲೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಕೇವಲ ವ್ಯತಿಕರಣ ಮತ್ತು ವಿವರ್ತನೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಳೀಕೃತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ, ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡುವಷ್ಟು ನಿಖರವಾಗಿದೆ.

==== ಸಮತಲ ತರಂಗಮುಖಗಳು ====
ವಿವರ್ತನ ಜಾಲರಿಯು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಮಾದರಿಯುಳ್ಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ ನಿಯತ ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಳುಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಲೋಹದ ತಟ್ಟೆ. ಅದರ ಮೂಲಕ ಚಲಿಸುವ [[ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ|ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು]] ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಮಾನ λ ಮತ್ತು ಸೀಳುಗಳ ನಡುವಿನ ದೂರ d ಇಂದ ನಿರ್ಧಾರಿತವಾದ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು sinθ = λ/d ಎಂಬ ಸೂತ್ರದಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಬಹಳ ಸರಳವಾದ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ಒಂದೇ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲದ ಎರಡು ಸಮತಲ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಾರೋಪಿಸಿ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಒಂದು (ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿ) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ತಟ್ಟೆಗೆ ಮಾಮೂಲಾಗಿ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು (ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿ) ತಟ್ಟೆಗೆ θ ಎಂಬ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳ ನಡುವಿನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಹಂತವು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಣದ ತಟ್ಟೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ 2πysinθ/λ ಪ್ರಕಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ y ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಣದ ತಟ್ಟೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕಿರುವ ದೂರ. ಈ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಅಡ್ಡಬಂದು ವ್ಯತಿಕರಣ ಮಾದರಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ತುಲನಾತ್ಮಕ ಹಂತವು d = λ/sinθ ಅಷ್ಟು ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ 2π ಅಷ್ಟು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ವ್ಯತಿಕರಣ ಅಂಚುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ d ಆಗಿರುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಹಂತವನ್ನು ಅಂಚು ಮಾದರಿಯ ಗರಿಷ್ಠಗಳು ಹಾಗೂ ಕನಿಷ್ಠಗಳಾಗಿ ಸಂಕೇತಭಾಷೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅಂಚು ಮಾದರಿಯು ವಿವರ್ತನ ಜಾಲರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯು ಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ಮೂಲ ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿಯು ಬಿದ್ದ ಅದೇ ಕೋನ θ ನಷ್ಟೇ ಭಾಗಶಃ ವಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಅಲೆಗಳು ಅಡ್ಡಬಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ವಿವರ್ತನ ಜಾಲರಿಯು &quot;ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿಯನ್ನು&quot; ''ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ''. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್ ಆಗಿದೆ.

==== ಬಿಂದು ಮೂಲಗಳು ====

[[File:Holography-reconstruct.svg|thumb|300px|ಹೊಲೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]

ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿಯಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಿಂದು ಮೂಲವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯಾಗಿ ಸಮತಲ ಅಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ವ್ಯತಿಕರಣ ಮಾದರಿಯು ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ವಿಯೋಜನೆಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ದೂರವಿರುವ ವಕ್ರರೇಖೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬದಲಾಗುವ ಅಂತರದ ವಿವರ್ತನ ಮಾದರಿಯಿಂದ ರೂಪಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಾಗ ಅದು ಜಾಲರಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕೋನಗಳು ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿನ ಮಾದರಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂತರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಇದರ ನಿವ್ವಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ತಟ್ಟೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಬಿಂದು ಮೂಲದಿಂದ ಬೆಳಕು ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಮೂಲವನ್ನು ತೆಗೆದಾಗಲು ಕೂಡ. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ತಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಬೆಳಕು ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿದ್ದ ಬಿಂದು ಮೂಲದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಬೆಳಕಿಗೆ ಸರ್ವಾಂಗಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಬದಿಯಿಂದ ತಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ನೋಡುವ ವೀಕ್ಷಕನು ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಿಂದು ಮೂಲವನ್ನು &quot;ಕಾಣು&quot;ತ್ತಾನೆ, ಅಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಆದ್ಯ ಮೂಲ ಇರಲಿ ಇಲ್ಲದಿರಲಿ.

ಈ ರೀತಿಯ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಮ್ನ ಮಸೂರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸಮತಲ ತರಂಗಮುಖವನ್ನು ಅಪಸಾರಿ ತರಂಗಮುಖವನ್ನಾಗಿ &quot;ಪರಿವರ್ತಿಸು&quot;ತ್ತದೆ. ಅದು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಯಾವುದೇ ಅಲೆಯ ಅಪಸರಣವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ನಿಖರವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಸೂರವು ಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ. ಬಿಂದು ಮೂಲ ಹಾಗೂ ತಟ್ಟೆಯ ನಡುವಿನ ದೂರ ಇದರ ನಾಭಿದೂರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

==== ಸಂಕೀರ್ಣ ವಸ್ತುಗಳು ====

ಸಂಕೀರ್ಣ ವಸ್ತುವಿನ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು, ಅರೆ [[ಬೆಳ್ಳಿ]] ಗಾಜು ಅಥವಾ ದ್ವಿವಕ್ರೀಕಾರಕ ವಸ್ತುವಿನ ರಶ್ಮಿ ವಿಭಾಜಕವನ್ನು ಬಳಸಿ ಲೇಸರ್ ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೆಳಕಿನ ರಶ್ಮಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ರಶ್ಮಿಯು ವಸ್ತುವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿ ವಸ್ತುವು ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಚದರಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ (ಸಂದರ್ಭ) ರಶ್ಮಿಯು ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿವರ್ತನ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಿಂದು ಬೆಳಕಿನ ಬಿಂದು ಮೂಲದಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಿಂದು ಮೂಲ ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಗೆ ಅಡ್ಡಬಂದು ವ್ಯತಿಕರಣ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮರೂಪಿ ಮಾದರಿಯು ''ಬಿಂದು ಮೂಲ''  + ''ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯ'' ವ್ಯತಿಕರಣ ಮಾದರಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ (ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಒಂದು ಅನಂತ ಸಂಖ್ಯೆ) ಮೊತ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಸ್ತುವು ಮುಂದಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯು ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಿಂದು ಮೂಲ ವಿವರ್ತನ ಜಾಲರಿಯು ಅದರ ಬಿಂದು ಮೂಲದಿಂದ ತರಂಗಮುಖವನ್ನು ಪುನನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ವಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವೈಯಕ್ತಿಕ ತರಂಗಮುಖಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ.

ವೀಕ್ಷಕನು ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ ವಸ್ತುವಿನ ಚದರಿದ ತರಂಗಮುಖಕ್ಕೆ ಸರ್ವಾಂಗಸಮವಾಗಿರುವ ತರಂಗಮುಖವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವಸ್ತುವು ಈಗಲೂ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು &quot;ಮಿಥ್ಯಾ&quot; ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವಸ್ತುವು ಅಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಿಥ್ಯಾ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲದ ದಿಕ್ಕು ಮೂಲ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ರಶ್ಮಿಯ ದಿಕ್ಕೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಇದು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಳ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಣ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳು ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಡೆನಿಸ್ಯುಕ್ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮಗಳಂತಹ ಇತರ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜಟಿಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ, ಅಂತಹದೇ ಆದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

=== ಗಣಿತ ಮಾದರಿ ===

ಒಂದು ಬೆಳಕಿನ ಅಲೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆ '''U''' ಯಿಂದ ರೂಪಿಸಬಹುದು. ಇದು ಬೆಳಕಿನ ಅಲೆಯ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಅಥವಾ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಮೌಲ್ಯ ಹಾಗೂ [[ಕೋನ|ಕೋನಗಳು]] ಬೆಳಕಿನ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿನ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ ಅಲೆಗಳನ್ನು '''U'''&lt;sub&gt;O&lt;/sub&gt; ಮತ್ತು '''U'''&lt;sub&gt;R&lt;/sub&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ರಶ್ಮಿಯನ್ನು '''U'''&lt;sub&gt;O&lt;/sub&gt; + '''U'''&lt;sub&gt;R&lt;/sub&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ರಶ್ಮಿಗಳ ಶಕ್ತಿಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಅಲೆಯ ಪರಿಮಾಣದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಪಾತೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ:

&lt;math&gt;|U_O + U_R|^2=U_O U_R^*+|U_R|^2+|U_O|^2+ U_O^*U_R&lt;/math&gt;

ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿ ನಂತರ ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಅದರ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟೆನ್ಸ್ '''T''' ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಬೆಳಕಿನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಪಾತೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;math&gt;T=k[U_O U_R^*+|U_R|^2+|U_O|^2+ U_O^*U_R]&lt;/math&gt;

ಇಲ್ಲಿ k ಒಂದು ನಿಯತಾಂಕ. ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯು ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸಿದ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಾಗ, ತಟ್ಟೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಬೆಳಕು '''U'''&lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt; ಅನ್ನು ಹೀಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ

&lt;math&gt;U_H=TU_R=k[U_O U_R^*+|U_R|^2+|U_O|^2+ U_O^*U_R]U_R=k[U_O+|U_R|^2U_R+|U_O|^2U_R+ U_O^*U_R^2]&lt;/math&gt;

'''U'''&lt;sub&gt;H&lt;/sub&gt; ನಾಲ್ಕು ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು k'''U'''&lt;sub&gt;O&lt;/sub&gt;, '''U'''&lt;sub&gt;R&lt;/sub&gt;'''U'''&lt;sub&gt;R&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಪುನನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಪರಿಮಾಣವು ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೈಶಾಲ್ಯವನ್ನು '''U'''&lt;sub&gt;R&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ನಷ್ಟು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೇಯದು ಕೂಡ ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ವೈಶಾಲ್ಯವನ್ನೂ '''U'''&lt;sub&gt;O&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ನಷ್ಟು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ; ಈ ಮಾರ್ಪಾಡು ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯು ಅದರ ಕೇಂದ್ರ ದಿಕ್ಕಿನ ಸುತ್ತ ವಿವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು &quot;ಅನುಬದ್ಧ ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿಗೇ ಪ್ರತಿಲೋಮವಾದ ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಹೊಲೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ತಟ್ಟೆಯ ಆಚೆಗಿರುವ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನ ನೈಜ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಂಚಿನ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಗಳು ಎರಡೂ ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಗಾಗಿ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಎಲ್ಲ ನಾಲ್ಕು ರಶ್ಮಿಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಅಧ್ಯಾರೋಪಿತವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲೋಸುಗ ಅಕ್ಷರೇಖೆ ರಹಿತ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ಲೀಥ್ ಮತ್ತು ಉಪಾಟ್ನೇಕ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಹೊಲೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಮಿಥ್ಯಾ, ನೈಜ ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭ ತರಂಗಮುಖಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

== ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ==

[[File:Holographic recording.jpg|300px|thumb|right|ವಿಸೃತ ಬೆಳಕಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಮುಂದಿರುವ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ- 8x8 ಮಿ.ಮಿ.]] ಬಲಕ್ಕಿರುವ ಚಿತ್ರವು ವಿಸೃತ  ಬೆಳಕಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಎಮಲ್ಷನ್ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ತೋರಿಸಲಾದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಸುಮಾರು 8 ಮಿ.ಮಿ. ಬೈ 8 ಮಿ.ಮಿ. ಇದೆ. ಹೊಲೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ದಾಖಲಾತಿಯು ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ವ್ಯತ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಕಲೆ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಗೆರೆಗಳಲ್ಲ. ಈ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಗೆರೆಗಳು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಎಮಲ್ಷನ್‌ ಅಂಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಾಜಿನ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ವ್ಯತಿಕರಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು. ಹೇಗೆ ಗ್ರಾಮೊಫೋನ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮೇಲ್ಮೈಯ ರಚನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಗ್ರಾಮೊಫೋನ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೊ ಅದೇ ರೀತಿ ಈಗ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಇದರಿಂದ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಅಪಸಾರಿ ಲೇಸರ್ ರಶ್ಮಿಯು ಈ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದಾಗ, ವೀಕ್ಷಕನು ಅದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ ವಸ್ತುವನ್ನು (ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಟದ ವ್ಯಾನ್) ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಚದರಿದ ಬೆಳಕನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬೆಳಕು ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನಿಂದ ವಿವರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬರು ಒಂದು ದೃಶ್ಯದತ್ತ ನೋಡಿದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಣ್ಣು ದೃಶ್ಯದಿಂದ ಚದರಿದ ಬೆಳಕಿನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಮಸೂರವು ರೆಟಿನಾದ ಮೇಲೆ ದೃಶ್ಯದ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೋನೀಯ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬೆಳಕು ಚಿತ್ರದ ಸಮತಲದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೋನೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಚದರಿದ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಪೂರ್ಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುವುದರಿಂದ, ವೀಕ್ಷಕನು ಅದೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ, ಅದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಚದರಿದ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪಡೆದಿದ್ದಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನಿಂದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಇರಬಹುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ವಸ್ತು ನಿಜವಾದದ್ದೇ ಅಥವಾ ಮಿಥ್ಯಾವಸ್ತುವೇ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವೀಕ್ಷಕನು ಚಲಿಸಿದರೆ ವಸ್ತುವೂ ನಿಖರವಾಗಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮೂಲ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ. ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಗಳಿದ್ದರೆ, ಅವು ಸ್ಥಾನಾಭಾಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ವೀಕ್ಷಕನು ಎರಡೂ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ (ಸ್ಟೀರಿಯೊಸ್ಕೋಪಿಕ್ ದೃಷ್ಟಿ), ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಳದ ಮಾಹಿತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ನಿಖರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನೈಜ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಆಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ.

ಪೂರ್ಣಲೇಖವು ೩ಡಿ [[ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]]ವಲ್ಲ. ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ಏಕೈಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಶ್ಯದ [[ಚಿತ್ರ]]ವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ಯಾಮರಾ ಮಸೂರದ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣಲೇಖವು ಒಂದು ಚಿತ್ರವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಚದರಿದ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ ಒಂದು ಸಂಕೇತೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ನಂತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತ ರಶ್ಮಿಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ರಚಿಸಬಹುದು, ಕ್ಯಾಮರಾದಿಂದ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ. ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಒಂದು ಚದುರಂಗ ಫಲಕವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಚದುರಂಗದ ಕಾಯಿಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನಗಳು ಬದಲಾದಂತೆ ಹೇಗೆ ತೋರಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು, ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿತ ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಲವಾರು ಭಿನ್ನ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಬಿಂದು ಸಮಗ್ರ ಮೂಲ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ಬೆಳಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗದಿಂದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು, ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ಸಣ್ಣ ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಓಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಆಗಲೂ ಪ್ರತಿ ಸಣ್ಣ ಚೂರಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲಿರುವ &quot;ಕಿಟಕಿ&quot; ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನ ಪ್ರತಿ ಸಣ್ಣ ಚೂರು ಕೇವಲ ಕಿಟಕಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಅದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಈಗಲೂ ನೋಡಬಹುದು, ಕಿಟಕಿಯ ಉಳಿದ ಭಾಗ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ.

ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿದಂತೆ ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ - ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು &quot;ಅಸ್ಪಷ್ಟ&quot;ವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿವರ್ತನೆಯ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಮಸೂರ ಅಥವಾ ಮಸೂರ ರಂಧ್ರದ ವ್ಯಾಸವು ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ನಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆಯೊ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಇದು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

== ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಚಿಸುವುದು ==
ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ದಾಖಲಿಸುವಿಕೆ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲೇಖ ರಶ್ಮಿಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ವ್ಯತಿಕರಣ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಒಂದೇ ಆವರ್ತನವನ್ನು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಹಂತವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಅಂದರೆ, ಅವು ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಸಂಸಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕು. ಅನೇಕ ಲೇಸರ್ ರಶ್ಮಿಗಳು ಈ ಷರತ್ತನ್ನು ಈಡೇರಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆವಿಷ್ಕರಣ ಕಾಲದಿಂದ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಲೇಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗ್ಯಾಬೊರ್‌ನ ಮೊದಲ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳು 'ಅರೆ-ವರ್ಣೀಯ' ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ, ಸಂಸಕ್ತಿಯ ಷರತ್ತನ್ನು ಈಡೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದರೆ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಲೇಸರನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜೊತೆಗೆ, ಅಂಚಿನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಂಚಿನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪೃಥಕ್ಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಬಳಸಲಾಗುವ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅಂಚುಗಳ ಅಂತರವು ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಗಳ ನಡುವಣ ಕೋನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಈ ಕೋನವು 45° ಆಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರವು 0.5μm ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅಂಚಿನ ಅಂತರವು ಸುಮಾರು 0.7μm ಅಥವಾ ೧೩೦೦ ಸಾಲುಗಳು/ಮಿ.ಮಿ. ಆಗಿರುವುದು. ಎಲ್ಲ ಅಂಚುಗಳು ಪೃಥಕ್ಕರಣವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಒಂದು ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಚಿತ್ರದ ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯೂ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕಂಪನ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯ ಚಲನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಗಳ ನಡುವಿನ ಯಾವುದೇ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅವಸ್ಥಾ ಬದಲಾವಣೆಯು, ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲಿನ ಅಂಚುಗಳು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವಸ್ಥಾ ಬದಲಾವಣೆಯು π ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಅಂಚು ವಿನ್ಯಾಸವು ಸರಾಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ದಾಖಲಾತಿಯು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ದಾಖಲಿಸುವ ಸಮಯವು ಹಲವು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು π ಯಷ್ಟು ಅವಸ್ಥಾ ಬದಲಾವಣೆ λ/2 ಯಷ್ಟು ಚಲನೆಗೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಮ್ಮತವಾಗಿದ್ದರೆ ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸ್ಥಿರತಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಬೆಳಕಿನ ಸಂಸಕ್ತಿ ಲಂಬವು ಪೂರ್ಣಲೇಖನರೀತ್ಯ ದಾಖಲಿಸಬಲ್ಲ ಆಸಕ್ತಿಯ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಆಳವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಲೇಸರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಸಂಸಕ್ತಿ ಲಂಬವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಳದ ಪೂರ್ಣಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೆನ್ ಲೇಸರ್ ತೋರುಗಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳ ಗಾತ್ರವು ಲೇಸರ್ ತೋರುಗಡ್ಡಿಗಳ ಸಂಸಕ್ತಿ ಲಂಬದಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ (ಅದು ಹಲವಾರು ಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಬಹುದು), ಬದಲಾಗಿ 5&amp;nbsp;mW ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಅವುಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ದೃಶ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು ದೃಷ್ಟಿರೀತ್ಯ ಒರಟಾದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಬೆಳಕನ್ನು ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಚದರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ (ಅಥವಾ ಹೊಳೆಯುವ) ಮೇಲ್ಮೈಯು ಬೆಳಕನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಪ್ರತಿ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಬಹುತೇಕ ಬೆಳಕು ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಒರಟು ಮೇಲ್ಮೈಯುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಚದರಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಳಕು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾದ ವೈಶಾಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಸ್ತುಭೂತ ಕಲೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮತಲ ತರಂಗಮುಖವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪಸಾರಿ ತರಂಗಮುಖವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಲೇಸರ್ ರಶ್ಮಿಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೀನ ಮಸೂರವನ್ನು ಇರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸಾರ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ನಿಂದ ವಸ್ತುವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲು, ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯು ಅದೇ ತರಂಗಾಂತರ ಮತ್ತು ವಕ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಮೂಲ ಸಂದರ್ಭ ರಶ್ಮಿಯಂತೆ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ಅದೇ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಬೇಕು (ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಅವಸ್ಥೆ ಬದಲಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು). ಈ ಯಾವುದೇ ಷರತ್ತುಗಳಿಂದ ಅಡ್ಡ ಸರಿದರೆ ವಿಕೃತವಾದ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು ಲೇಸರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿತ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಒಂದು ಕಿರು-ತರಂಗವ್ಯಾಪ್ತಿ ದೀಪ ಅಥವಾ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಕೂಡ ಸಾಕು.

ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ಪುನರ್ನಿಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ ಬೆಳಕು ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಪುನರ್ನಿಮಿತ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅಣುಗಳ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಗೋಚರ ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿ ನೋಡಲು ಕ್ಷ-ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿತು. ಆದರೆ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಹೊಲೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಚಿತ್ರದ ಅಳೆಯುವುದು, http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/Hbase/optmod/holog.html#c5&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಆವರ್ತನಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಒಂದು ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ತರಂಗಾಂತರದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಳೆಯುವುದು http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/Hbase/optmod/scaleh.html#c1&lt;/ref&gt;

ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನದಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ವಸ್ತುವಿನ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳಾಂತರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನರೀತ್ಯ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿತವಾದ ತರಂಗಮುಖವು ನೇರ ತರಂಗಮುಖದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯತಿಕರಿಸುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುವು ಚಲಿಸಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ ಅಂಚನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

== ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ದಾಖಲೀಕರಣ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು  ==
ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಿದಂತೆ, ವ್ಯತಿಕರಣ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಪೃಥಕ್ಕರಿಸಲು ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ದೃಷ್ಟಿರೀತ್ಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯುವಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಚು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಯಾಗಿರಬೇಕು, ಅಂದರೆ ಎರಡು ರಶ್ಮಿಗಳ ಯಾವುದೇ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಚಲನೆಯು λ/2 ಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಇರಬೇಕು.

ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವು ವ್ಯತಿಕರಣ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು (ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಬೆಳಕಿನ ರಶ್ಮಿಯ ವೈಶಾಲ್ಯ ಅಥವಾ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ) ದೃಷ್ಟಿಯ ಘಟಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕು. ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಸ್ಥಾ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈಶಾಲ್ಯ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ತಿರುವರ್ತನವು ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ನಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ಬದಲಾಗುವ ಹೀರುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು, ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಚೂಷಕವಿರುವ ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸಿದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಎಮಲ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ. ಅವಸ್ಥಾ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿನ ದೃಷ್ಟಿಯ ದೂರವನ್ನು (ಅಂದರೆ, ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ) ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವಸ್ಥಾ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಬಹುತೇಕ ವಸ್ತುಗಳು ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿವರ್ತನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ, ಇದು ದಪ್ಪ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗೆ 100% (ಬ್ರಾಗ್ ವಿವರ್ತನಾ ಸಂದರ್ಭ) ಇರುವುದು ಮತ್ತು ತೆಳು ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗೆ 33.9% (ರಾಮನ್-ನಾಥ್ ವಿವರ್ತನಾ ಸಂದರ್ಭ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವು μm ದಪ್ಪದ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಪೊರೆಗಳು) ಇರುವುದು. ವೈಶಾಲ್ಯ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಅವಸ್ಥಾ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಬಹಳ ವಿರಳ.

ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯು ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ದಾಖಲೀಕರಣದ ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ನ ರಾಶಿ ನಕಲೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಮಿತಿಯು ಪ್ರತಿ ಮಿ.ಮಿ.ಗೆ ಜಾಲರಿಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವ್ಯತಿಕರಣ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆವಶ್ಯಕ ಒಡ್ಡಿಕೆಯು ದೀರ್ಘ ಒಡ್ಡಿಕೆಗೆ ಆಗಿದೆ. ಲಘು ಒಡ್ಡಿಕೆ ಸಮಯಗಳಿಗೆ (ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿನ 1/1000ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಲೇಸರ್‌) ಪರಸ್ಪರತೆ ವೈಫಲ್ಯದ ಕಾರಣ ಅಧಿಕ ಒಡ್ಡಿಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ಪೂರ್ಣಲೇಖನಕ್ಕೆ ದಾಖಲೀಕರಣ ವಸ್ತುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಗಳು.  ಮೂಲ:&lt;ref&gt;2002ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಜಿ.ಮೊಂಟೆಮೆಜ್ಜನಿಯವರಿಂದ [[ಎಟಿಎಚ್ ಜ್ಯೂರಿಚ್‌]]ನಲ್ಲಿ  ''ಹೊಲೋಗ್ರಫಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೇಸ್  conjugation ''  ಒಳಗೊಂಡ ಭಾಷಣ.&lt;/ref&gt;
|-
! ವಸ್ತು 
! ಮರುಬಳಕೆ 
! ಸಂಸ್ಕರಣೆ 
! ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ನ ವಿಧ  
! ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 
! ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಒಡ್ಡಿಕೆ [mJ/cm²] 
! ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಮಿತಿ [mm&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಎಮುಲ್ಷನ್‌ಗಳು
| rowspan=&quot;2&quot; | ಇಲ್ಲ 
| rowspan=&quot;2&quot; | ತೇವ  
|  ವೈಶಾಲ್ಯ  
|  6% 
| rowspan=&quot;2&quot; | 0.001–0.1 
| rowspan=&quot;2&quot; | 1,000–10,000
|-
|  ಅವಸ್ಥೆ ((ಬ್ಲೀಚ್ ಮಾಡಿರುವುದು)) 
|  60% 
|-
|  ಡೈಕ್ರೊಮೇಟೆಡ್‌ ಜೆಲಟಿನ್‌ 
|  ಇಲ್ಲ 
|  ತೇವ  
|  ಅವಸ್ಥೆ 
|  100% 
|  10 
|  10,000 
|-
|  ಪ್ರಕಾಶಪ್ರತಿರೋಧಗಳು 
|  ಇಲ್ಲ 
|  ತೇವ  
|  ಅವಸ್ಥೆ 
|  33% 
|  10 
|  3,000 
|-
|  ಫೋಟೋಥರ್ಮೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು 
|  ಹೌದು 
|  ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣ 
|  ಅವಸ್ಥೆ 
|  33% 
|  0.01 
|  500–1,200
|-
|  ಫೋಟೋಪಾಲಿಮರ್‌‌ಗಳು 
|  ಇಲ್ಲ 
|  ಒಡ್ಡಿಕೆಯ ನಂತರ 
|  ಅವಸ್ಥೆ 
|  100% 
|  1–1,000 
|  2,000–5,000 
|-
|  ಫೋಟೋಕ್ರೊಮಿಕ್‌ಗಳು 
|  ಹೌದು 
|  ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ  
|  ವೈಶಾಲ್ಯ 
|  2% 
|  10–100 
|  &gt;5,000 
|-
|  ಪ್ರಕಾಶವಕ್ರೀಕಾರಕಗಳು 
|  ಹೌದು 
|  ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ  
|  ಅವಸ್ಥೆ 
|  100% 
|  0.1–50,000 
|  2,000–10,000 
|}

== ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ರಾಶಿ ನಕಲೀಕರಣ  ==

[[File:Nokia Battery Hologram.jpg|thumb|ನೊಕೀಯಾ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್. ಬ್ಯಾಟರಿಯ ಮೇಲೆ ಇದು &quot;ಮೂಲ ನೋಕಿಯಾ&quot; ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಅಥವಾ ಅನುಕರಣವಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ.]]
ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಬಹುದು, ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ದಾಖಲೀಕರಣವನ್ನು ಹೋಲುವ ದ್ಯುತಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಣ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬು-ಚಿತ್ರಣದ ಮೂಲಕ. ಮೇಲ್ಮೈ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಣ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಫೋಟೋರೆಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಫೋಟೋಥರ್ಮೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ ರಾಶಿ ನಕಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಉಬ್ಬು-ಚಿತ್ರದ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಈಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸರಕಿನ ಮೇಲಿನ ಭದ್ರತಾ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗಾಗಿ. ದ ರಾಯಲ್ ಕೆನಡಿಯನ್ ಮಿಂಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಅಚ್ಚೊತ್ತುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖಪುಟದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೊಲೊಗ್ರಾಮನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ ಜೆ ಪಿ ಮಿಲ್ಲರ್‌ನ ''ದ ಸ್ಕೂಕ್ '' (ವಾರ್ನರ್ ಬುಕ್ಸ್, 1984). ಅದು ಮಿಲ್ಲರ್‌ನ ಸಚಿತ್ರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಆಡ್ ಇನ್ಫಿನಿಟಮ್‌ನ &quot;ಟೆಲ್‍ಸ್ಟಾರ್&quot; ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್ ಹೊದಿಕೆಯಿರುವ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವಾಯಿತು.

ಉಬ್ಬು-ಚಿತ್ರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಹಂತವೆಂದರೆ, ಫೋಟೋರೆಸಿಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಫೋಟೋಥರ್ಮೊಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಮೇಲೆ ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಉಬ್ಬು-ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ [[ನಿಕಲ್|ನಿಕಲ್‌ನ]] ವಿದ್ಯುಲ್ಲೇಪನದಿಂದ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತುವುದು. ನಿಕೆಲ್ ಪದರವು ಸಾಕಷ್ಟು ದಪ್ಪನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ಮೂಲ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಲೋಹದ ಆಧಾರ ಇರುವ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರವಿರುವ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದಾರ್ಥವು ಪಾಲಿಯೆಸ್ಟರ್ ಆಧಾರ ಪೊರೆ, ರಾಳ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ ಪದರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಪದರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಒಂದು ಥರ್ಮೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಉಬ್ಬು-ಚಿತ್ರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸರಳ ಕಾಯಿಸಿದ ಅಚ್ಚು ಯಂತ್ರದಿಂದ ನಡೆಸಬಹುದು. ನಕಲು ಮಾಡುವ ಪದರದ (ಥರ್ಮೋಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಪದರ) ಕೆಳ ಪದರವನ್ನು ಅದರ ಮೆದುವಾಗುವ ಬಿಂದುವಿಗಿಂತ ಮೇಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶಕ್ಕೆ ಕಾಯಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದು ಆಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಅಚ್ಚು ಯಂತ್ರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದರವನ್ನು ತಣ್ಣಗಾಗಿಸಿ ಅಚ್ಚು ಯಂತ್ರದಿಂದ ತೆಗೆದಾಗ ಈ ಆಕಾರ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬು-ಚಿತ್ರದ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಲು, ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ನ ದಾಖಲೀಕರಣ ಪದರದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರತಿಫಲಕ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಪದರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈಗ ಬೇಕಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಉಬ್ಬುಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಫಲಕ ಸ್ಫೋಟಕ ವಿದ್ಯುದಾವೇಶವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉಕ್ಕಿನೊಳಗೆ ಮುದ್ರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.physorg.com/news124039000.html ಸ್ಪೋಟಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನ, physorg.com]&lt;/ref&gt;

== ಉಪಯೋಗಗಳು ==
=== ದತ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ===
ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದಲ್ಲದೇ ಪೂರ್ಣಲೇಖನವನ್ನು ಇತರ ಅನೇಕ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. '''ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ದತ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆ'''ಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಅಥವಾ ಫೋಟೋಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳೊಳಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಒಂದು ತಂತ್ರ. ಅನೇಕ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಬ್ಲೂ-ರೇ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಚಲಿತ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯ ದತ್ತ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ (ಬರೆಯುವ ರಶ್ಮಿಗಳ ವಿವರ್ತನಾ ಸೀಮಿತ ಗಾತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದ), ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ದತ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಅನುಕೂಲವೇನೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಬದಲಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮದ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಎಂ‌ಗಳು 1024×1024-ದ್ವಯಾಂಕ ಪೃಥಕ್ಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು 1000 ಭಿನ್ನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲವು. ಸರಿಯಾದ ಬಗೆಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ (LiNbO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ಬದಲಾಗಿ ಬಹುಶಃ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳು), ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 1 ಗಿಗಾಬಿಟ್‌ ಬರೆಯುವ ವೇಗವಾಗಿ ಪರ್ಯವಸಾನವಾಗುವುದು. ಓದುವ ವೇಗಗಳು ಇದನ್ನು ಮೀರಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 1-ಟೆರಾಬಿಟ್ ಓದುವುದು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

2005ರಲ್ಲಿ, ಆಪ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌‍ನಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳು 120 ಎಂಎಂ‌ ಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದು ಇದು ಸಂಭಾವ್ಯ 3.9 TB (ಟೆರಾಬೈಟ್‌) ನಷ್ಟು ದತ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಪದರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಇವುಗಳನ್ನು ಹೊಲೊಗ್ರಾಫಿಕ್‌ ವರ್ಸಟಾಯಿಲ್‌ ಡಿಸ್ಕ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಿವೆ. ಇನ್‌ಫೇಸ್‌ ಟೆಕ್‌ನಾಲಜೀಸ್‌ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಕಂಪೆನಿಯು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅನೇಕ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ದತ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಮಾದರಿಗಳು &quot;ಪುಟ-ಆಧಾರಿತ&quot; ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿವೆಯಾದರೂ (ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ದತ್ತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ), ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಉಪಮೈಕ್ರೊಮೀಟರ್‌ ಗಾತ್ರದ &quot;ಮೈಕ್ರೊ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌&quot;ಗಳ ಬಳಕೆ ಮೇಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಹಲವಾರು ಸಂಭಾವ್ಯ 3ಡಿ ದ್ಯುತಿ ದತ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಪರಿಹಾರಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ. ದತ್ತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಪುಟ-ಆಧಾರಿತ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ವೇಗದ ದತ್ತ ದರಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ವೆಚ್ಚ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಭದ್ರತೆ ===

ಭದ್ರತಾ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಮೂಲ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ನಿಂದ [[ಪ್ರತಿಕೃತಿ]] ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಬಾಳುವ, ವಿಶೇಷೀಕೃತ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ನೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್‌ ರಿಯಲ್‍ 20 ನೋಟು, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪೌಂಡ್‌ 5/10/20 ನೋಟುಗಳು, ಕೆನಡಾ ಡಾಲರ್‌ 5/10/20/50/100 ನೋಟುಗಳು, [[ಯೂರೋ]] 5/10/20/50/100/200/500 ನೋಟುಗಳು, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ವಾನ್‌ 5000/10000/50000 ನೋಟುಗಳು, ಜಪಾನ್‌ ಯೆನ್‌ 5000/10000 ನೋಟುಗಳು ಮುಂತಾದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು, [[ಪುಸ್ತಕ]]ಗಳು, ಡಿವಿಡಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಲಕರಣೆಯಲ್ಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಕಲೆ ===

ಮುಂಚಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡರು, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಕಲೆಯು ಹಲವುವೇಳೆ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ನಡುವಣ ಸಹಯೋಗದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪೂರ್ಣಲೇಖನಕಾರರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎರಡೂ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಲ್ವೇಡಾರ್‌ ಡಾಲಿಯು ಪೂರ್ಣಲೇಖನವನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಮೊದಲು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ಹಾಗೇ ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಆತನೇ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅತಿ ಯಥಾರ್ಥವಾದಿ, ಆದರೆ 1972ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಡಾಲಿಯ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ, 1968ರಲ್ಲಿ ಮಿಚಿಗನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕ್ರ್ಯಾನ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆದಿತ್ತು ಮತ್ತು 1970ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಫಿಂಚ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆದಿತ್ತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಮೂಲ: http://holophile.com/history.htm,  2005ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಲಾ ಸ್ಟೂಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಲ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಹೊಲೊಗ್ರಫಿ, ರೊಸ್‌ಮೆರಿ (ಪೊಸಿ) ಎಚ್‌. ಜ್ಯಾಕ್‌ಸನ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ದ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಹೊಲೊಗ್ರಫಿ, ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಟುಂಗ್‌ ಜಿಯೋಂಗ್‌ (ಟಿ.ಜೆ.) ಆಯೋಜಿಸಿದ ಲೇಕ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಕಾಲೇಜು ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿಗಳು[http://www.holokits.com/tung_jeong.htm] ಇದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳೂ ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಹೊಲೊಗ್ರಾಫಿಕ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ [http://www.holocenter.org] ಮತ್ತು ಸಿಯೋಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಲೊಸೆಂಟರ್‌ [http://www.holocenter.or.kr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722140846/http://www.holocenter.or.kr/ |date=2011-07-22 }} ಇವೆ. ಇವು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವು ಪೂರ್ಣಲೇಖನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಖ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ [http://www.universal-hologram.com/]. ಎಂ‌ಐ‌ಟಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ [http://web.mit.edu/museum/collections/holography.html] ಮತ್ತು ಜೊನಾತನ್‌ ರಾಸ್‌ ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲಾ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಆನ್‍ಲೈನ್‌ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

=== ಹವ್ಯಾಸಿ ಬಳಕೆ ===

[[File:Concealment.jpg|250px|thumb|right|ಹವ್ಯಾಸಿ ಡೇವ್ ಬ್ಯಾಟಿನ್‌ರಿಂದ &quot;ಪೀಸ್ ವಿದಿನ್ ರೀಚ್&quot; ಎಂಬ ಒಂದು ಡೆನಿಸ್‌ಯುಕ್ ಡಿಸಿಜಿ ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್.]]

ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ, ಪ್ರಯೋಗಕಾರರು ಅದರ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1971ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಲ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್‌ಸಿಸ್ಕೊ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಹೊಲೊಗ್ರಫಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಸಲಕರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಈ ವಿಧಾನವು, ದ್ಯುತಿ ಸಂಬಂಧಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ತೇವ [[ಕಂಪನ]]ಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಆಳದ ಮರಳಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮೇಜನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.

ಈ ಪೂರ್ಣಲೇಖನಕಾರರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಕಲಾತ್ಮಕ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. 1983ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಡ್‌ ಅಂಟೆರ್‌ಸೆಹೆರ್‌ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು, ಓದಲು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾದ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ ತಯಾರಿಕೆಯ ವರ್ಣನೆ ಅದರಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಪೂರ್ಣಲೇಖನಕಾರರ ಹೊಸ ಅಲೆಯೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಎಜಿಎಫ್‌ಎ (AGFA) ಸಿಲ್ವರ್‌ ಹ್ಯಾಲೈಡ್‌ ದಾಖಲೀಕರಣ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸುಲಭವಾದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.

2000ರಲ್ಲಿ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಡಿಫ್ರಿಟಾಸ್‌ ಷೂಬಾಕ್ಸ್‌ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸದರು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನ ಲೇಸರ್‌ ಪಾಯಿಂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅರೆವಾಹಕ ಲೇಸರ್‌ ಡಯೋಡ್‍ಗಳು ರಾಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದರಿಂದ 5 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ ಲೇಸರ್‌ನ ಬೆಲೆಯು $1200ರಿಂದ $5ಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿತು. ಈಗ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಹವ್ಯಾಸಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನಕಾರರು ಇದ್ದಾರೆ.

2006ರಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಹಸಿರು ಲೇಸರ್‌ಗಳು (ಕೊಹೆರೆಂಟ್‌ ಸಿ315) ಲಭ್ಯವಾದವು ಮತ್ತು ಡೈಕ್ರೊಮೇಟೆಡ್‌ ಜಲ್ಯಾಟಿನ್‌ಗಳು ಹವ್ಯಾಸಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನಕಾರರ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಾಯಿತು. ಹಸಿರು [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕಿಗೆ]] ಡಿಸಿಜಿಗಳ ಅತ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂವೇದನತ್ವ ಕಂಡು ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಸಮುದಾಯವು ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡಿತು. ಸಂವೇದನತ್ವವು ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹೊಸ ಲೇಸರ್‌ಗಳಿಗೆ ವೇಗ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಜೆಫ್‌ ಬ್ಲಿತ್‌ ಡಿಸಿಜಿಯ ಜಿ307 ಸೂತ್ರೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸಿದನು.

ಸಿಲ್ವರ್‌ ಹಾಲೈಡ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಪೊರೆ ಸರಬರಾಜುದಾರರು ಬಂದು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪೊರೆ ಉತ್ಪಾದಕರು ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ತುಂಬಿದ್ದಾರಾದರೂ, ಅನೇಕ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳು ಈಗ ತಮ್ಮದೇ ಪೊರೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಡೈಕ್ರೊಮೇಟೆಡ್‌ ಜೆಲಟಿನ್‌, ಮೆತಿಲೀನ್‌ ಬ್ಲೂ ಸೆನ್ಸಿಟೈಸ್ಡ್‌ ಡೈಕ್ರೊಮೇಟೆಡ್‌ ಜೆಲಟಿನ್‌ ಮತ್ತು ಡಿಫ್ಯೂಷನ್‌ ಮೆತಡ್‌ ಸಿಲ್ವರ್‌ ಹ್ಯಾಲೈಡ್‌ ಪ್ರೆಪರೇಷನ್‍ಗಳು ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಸೂತ್ರೀಕರಣಗಳು. ಜೆಫ್‌ ಬ್ಲಿತ್‌ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಅಥವಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೊರೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಹಳ ನಿಖರವಾದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ: http://www.holowiki.com/index.php/Special:Search?search=Blyth&amp;amp;go=Go {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307232834/http://www.holowiki.com/index.php/Special:Search?search=Blyth&amp;go=Go |date=2012-03-07 }}&lt;/ref&gt;

ಹವ್ಯಾಸಿಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತಂಡವು, ಚಲಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತದ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಲೇಸರ್‌ಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cabd0.tripod.com/holograms/index.html |title=ಜೆಫ್ ಬ್ಲಿತ್‌ನ ಫಿಲ್ಮ್ ಫಾರ್ಮುಲೇಶನ್ |access-date=2010-06-04 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717102303/http://cabd0.tripod.com/holograms/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನ ===

ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನವು (HI)&lt;ref&gt;ಪೊವೆಲ್ ಆರ್‌ಎಲ್ &amp;amp; ಸ್ಟೇಟ್ಸನ್ ಕೆ‌ಎ, 1965, ಜೆ.ಆಪ್ಟ್. Soc. Am., 55, 1593-8&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಜೋನ್ಸ್ ಆರ್ ಮತ್ತು ವೈಕ್ಸ್ ಸಿ,ಹೊಲೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸ್ಪೆಕಲ್ ಇಂಟರ್‌ಫೆರೊಮೆಟ್ರಿ, 1989, ಕೆಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ISBN 0-521-34417-4&lt;/ref&gt; ದೃಷ್ಟಿರೀತ್ಯ ಒರಟು ಮೇಲ್ಮೈಗಳುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳ ನಿಶ್ಚಲ ಮತ್ತು ಚಾಲಕಬಲದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗಳನ್ನು ದ್ಯುತಿ ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನದ ನಿಖರತೆಯೊಂದಿಗೆ (ಅಂದರೆ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರದ ಭಿನ್ನಾಂಕಗಳಷ್ಟು) ಅಳತೆಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುವ ಒಂದು ತಂತ್ರ. ಇದನ್ನು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ದ್ಯುತಿ ಮಾರ್ಗ ಲಂಬದ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಲೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇದು ದ್ರವದ ಹರಿವನ್ನು ದೃಶ್ಯೀಕರಿಸು ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಮೈಯ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.

ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ, ಬಿಗಿತ ಮತ್ತು ಕಂಪನವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.

=== ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶನ ===

ಕ್ಷೇತ್ರದ ವೈಶಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಸ್ಥೆ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್ ಇಡುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಸೂಸಿದ ಬೆಳಕಿನ ಅದೇ ಚೆದರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಅಂತಹ ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ದ್ಯುತಿರಂಧ್ರವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ದ್ಯುತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶನದ ಪ್ರಥಕ್ಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅನುರೂಪದ ತಂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯತಿಕರಣಮಾಪನ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶನದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಧನೆಗಳು ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಾಲುಭಾಗ-ತರಂಗಾಂತರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;U1&quot;&gt;{{cite journal
|url=http://www.opticsexpress.org/abstract.cfm?id=134719
| author=Y.Kuznetsova
| coauthors=A.Neumann, S.R.Brueck 
| title=Imaging interferometric microscopy–approaching the linear systems limits of [[optical resolution]]
| journal=[[Optics Express]]
| volume=15
| pages=6651–6663
| year=2007 
| doi=10.1364/OE.15.006651
}}&lt;/ref&gt;

=== ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ===

ನಿಶ್ಚಲ ಪೂರ್ಣಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ದಾಖಲೀಕರಣ, ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಬೇಕಿರದ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಲೋಗ್ರಾಮನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ವಸ್ತುಗಳೂ ಇವೆ. ಇದು ಸರ್ವ ದ್ಯುತಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸರಳವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಪೂರ್ಣಲೇಖನವನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ನಿಜ ಕಾಲದ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‍ಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಅವಸ್ಥಾ-ಅನುಬದ್ಧ ಕನ್ನಡಿಗಳು (ಬೆಳಕಿನ &quot;ಕಾಲ-ಬದಲಾವಣೆ&quot;), ದ್ಯುತಿ ಕ್ಯಾಶ್ ಸ್ಮೃತಿ ಕೋಶ, ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ (ಸಮಯ-ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿ ಗ್ರಹಿಕೆ), ಮತ್ತು ದ್ಯುತಿ ಗಣನೆ.

ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಮಾಣ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದಾಗಿದೆ (terabit/s). ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ದಾಖಲೀಕರಣ ಸಮಯ (ಒಂದು µs  ನಷ್ಟು ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ) ಈಗಲೂ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶವನ್ನು ಇದು ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಹೋಲೊಗ್ರಾಮ್‌ ಮಾಡುವ ದ್ಯುತಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಿಂತ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಕೂಡ. ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಯವು ಮೂಲತಃ ಗುಣಾಕಾರ ಅಥವಾ ಅವಸ್ಥಾ ಕೂಡಿಕೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದ್ಯುತಿವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಫೋರಿಯರ್ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಆಗಲೇ ಸುಲಭವಾಗಿ ರೇಖಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಕೇವಲ ಮಸೂರದಿಂದ, ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಡಬೇಕು. ಇದು ದ್ಯುತಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸುವ ಸಾಧನದಂತಹ ಕೆಲವು ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಆರ್. ರೈಫ್ ಎಟ್ ಆಲ್l. [http://ol.osa.org/abstract.cfm?id=65530 High-frame-rate joint Fourier-transform correlator based on Sn&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;P&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;S&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; crystal], ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್ ಲೆಟರ್ಸ್ '''26''', 1666-1668 (2001)&lt;/ref&gt;

ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪೂರ್ಣಲೇಖನಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಅರೇಖೀಯ ದ್ಯುತಿ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟವು ಸಕ್ರಿಯವಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ ದ್ಯುತಿವಕ್ರೀಕಾರಕ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು, ಆದರೆ [[ಅರೆವಾಹಕ|ಅರೆವಾಹಕಗಳು]] ಅಥವಾ ಅರೆವಾಹಕ ಭಿನ್ನರಚನೆಗಳು (ಉದಾ. ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಬಾವಿಗಳು) ಪರಮಾಣು ಬಾಷ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಅನಿಲಗಳು, [[ಪ್ಲಾಸ್ಮ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ)|ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು]] ಮತ್ತು ದ್ರವಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಶಾದಾಯಕ ಅನ್ವಯವೆಂದರೆ ದ್ಯುತಿ ಅವಸ್ಥಾ ಕೂಡಿಕೆ. ಒಂದು ಅಪಸಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವಾಗ ಬೆಳಕಿನ ರಶ್ಮಿಯು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ತರಂಗಮುಖ ವಿಕಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಇದು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ ಆ ಬೆಳಕಿನ ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ಅನುಬದ್ಧ ಅವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ಅಪಸಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಕಳುಹಿಸುವ ಮೂಲಕ. ಇದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಉದಾ. ಮುಕ್ತ-ಆಕಾಶ ದ್ಯುತಿ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು (ನಕ್ಷತ್ರ ಪ್ರಕಾಶ ಹೊಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವಿದ್ಯಮಾನ).

=== ದ್ಯುತಿರಹಿತ ಅನ್ವಯಗಳು ===

ತಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿ, ಯಾವುದೇ [[ತರಂಗ]]ಕ್ಕೆ ಹೊಲೋಗ್ರಾಮನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.

ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕಿನ ಅಲೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಅಲೆಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದು. ಪೃಥಕ್ಕರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ವಿಪಥನಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಡೆನಿಸ್ ಗ್ಯಾಬೊರ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪೂರ್ಣಲೇಖನವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದನು. ಇಂದು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಳ್ಳನೆಯ ಪೊರೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮಾದರಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವ ವ್ಯತಿಕರಿಸುವ ತರಂಗದ ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಆರ್. ಇ. ದುನುನ್-ಬೊರ್ಕೊವ್ಸ್ಕಿ ಎಟ್ ಅಲ್.,ಮೈಕ್ರೊಸ್ ರೆಸ್. ಮತ್ತು ಟೆಕ್. ಸಂಪುಟ. 64, ಪುಪು. 390-402 (2004)&lt;/ref&gt; ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ತತ್ವವನ್ನು ವ್ಯತಿಕರಣ ಶಿಲಾಮುದ್ರಣಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಕೆ. ಒಗಾಯ್ ಎಟ್ ಅಲ್., ಜಪಾನ್. ಜೆ. Appl. Phys., ಸಂಪುಟ. 32, ಪುಪು.5988-5992 (1993)&lt;/ref&gt;

ಶ್ರವಣಸಂಬಂಧಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನವು ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಕಣ ವೇಗ ಸಂಜ್ಞಾಪರಿವರ್ತಕಗಳ ವ್ಯೂಹದ ಮೂಲಕ ಮೂಲದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರವಣಸಂಬಂಧಿ ನಿಯತಾಂಕಗಳನ್ನು ಅಳೆದು ಒಂದು ಮೂಲದ ಹತ್ತಿರ ಧ್ವನಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿಧಾನ. ಶ್ರವಣಸಂಬಂಧಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನದೊಳಗೆ ಸೇರಿರುವ ಅಳೆಯುವ ತಂತ್ರಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸಾಗಣೆ, ವಾಹನ ಹಾಗೂ ವಿಮಾನ ವಿನ್ಯಾಸ, ಮತ್ತು ಎನ್‌ವಿಎಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಶ್ರವಣಸಂಬಂಧಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ದಾರಿತೋರಿದೆ, ಉದಾ. ಸಮೀಪ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶ್ರವಣಸಂಬಂಧಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ (NAH) ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತ ಸಮೀಪ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶ್ರವಣಸಂಬಂಧಿ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ (SONAH). ಶ್ರವ್ಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ, ತರಂಗ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಮನ್ವಯವು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

ಪರಮಾಣು ಪೂರ್ಣಲೇಖನವು ಪರಮಾಣು ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ರೂಪಗೊಂಡಿದೆ. ಫ್ರೆಸ್‌ನೆಲ್ ವಿವರ್ತನಾ ಮಸೂರ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಕನ್ನಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಮಾಣು ಪೂರ್ಣಲೇಖನವು ಪರಮಾಣು ರಶ್ಮಿಗಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ (ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಗಳು) ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಮಾಣು ಕನ್ನಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಏಣುಗಳುಳ್ಳ ದರ್ಪಣಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಪರಮಾಣು ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಆವಶ್ಯಕವಾದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ,&lt;ref name=&quot;holo&quot;&gt;{{ cite journal | title = Reflection-Type Hologram for Atoms | author = F.Shimizu | coauthors=J.Fujita | journal = [[Physical Review Letters|PRL]] | volume = 88 | number = 12 | pages = 123201 | numpages = 4 | year = 2002 | month = March |url=http://prola.aps.org/abstract/PRL/v88/i12/e123201 | doi = 10.1103/PhysRevLett.88.123201 | publisher = [[American Physical Society]] }}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಅಂತಹ ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.

=== ಇತರೆ ಅನ್ವಯಗಳು ===

ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ಶೋಧಕ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಹಡಗು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಮೂರು-ಆಯಾಮದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳ ಅಳತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸಾಗಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರಕ್ ಅಥವಾ ಸರಕುಗಳ ರಾಶಿ ಸಾಗಣೆಗೆ ಹೇರು ವೇದಿಕೆಯಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಮಾಣಗಳ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪೂರ್ವ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‍ಗೆ ಅನುಮತಿಸಲು ಇವುಗಳನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ತೂಕಗಾರನೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ ==

{{refbegin}}
* {{citation|title = Optical Holography: principles, techniques, and applications|last = Hariharan|first = P|year = 1996|publisher = [[Cambridge University Press]]|isbn = 978-0521439657}}
* ''ಲೇಸರ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಹೊಲೋಗ್ರಫಿ: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇಂಟರ್‌ಡಕ್ಷನ್ ಟು ಕೊಹೇರೆಂಟ್ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್ ''  ಡಾಬ್ಲ್ಯೂ. ಇ. ಕಾಕ್, ದೋವರ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ (1981), ISBN 978-0-486-24041-1
* ''ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಹೊಲೋಗ್ರಪಿ''  ಎಚ್. ಎಮ್. ಸ್ಮಿತ್, ವಿಲ್ಲೆ (1976), ISBN 978-0-471-80341-6
* ಜಿ. ಬರ್ಗರ್ ಎಟ್ ಆಲ್., ''ಡಿಜಿಟಲ್ ಡಾಟಾ ಸ್ಟೊರೇಜ್ ಇನ್ ಎ ಫೇಸ್-ಎನ್ಕೊಡೇಡ್ ಹೊಲೋಗ್ರಾಪಿಕ್ ಮೆಮೊರಿ ಸಿಸ್ಟಮ್: ಡಾಟಾ ಕ್ವಾಲೀಟಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ '', ಎಸ್‌ಪಿಐಇಯ ಪ್ರೊಸಿಡಿಂಗ್ಸ್, ಸಂಪುಟ. 4988, ಪು.&amp;nbsp;104-111 (2003)
* ''ಹೊಲೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ವಿಜನ್ಸ್:ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಸೈನ್ಸ್ '' ಸೀನ್ ಎಫ್. ಜಾನ್ಸ್‌ಟನ್,ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ (2006), ISBN 0-19-857122-4
{{refend}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

{{Commons category|Holography}}
* ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೂರ್ಣಲೇಖನ ತಯಾರಕರ ಸಂಸ್ಥೆ. [http://www.ihma.org]
* {{US patent|3506327}} — &quot;''ವೇವ್‌ಫ್ರಂಟ್ ರೀಕನ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಯುಸಿಂಗ್ ಕೊಹೇರೆಂಟ್ ರೆಫೆರೆನ್ಸ್ ಬೀಮ್'' &quot; — ಇ. ಎನ್. ಲೇತ್ ಎಟ್ ಆಲ್.
* [http://nobelprize.org/physics/laureates/1971/gabor-autobio.html ಡೆನ್ನಿಸ್ ಗ್ಯಾಬೊರ್‌ರ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರೈಜ್ ಭಾಷಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210420/http://nobelprize.org/physics/laureates/1971/gabor-autobio.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.media.mit.edu/spi/ ಹೊಲೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಥಿಯರಿ ಮತ್ತು ಹೊಲೋಗ್ರಾಪಿಕ್ ವೀಡಿಯೊ ಬಗ್ಗೆ ಪೇಪರ್ ಜೊತೆಗೆ ಎಮ್‌ಐಟಿಯ ಸ್ಪಾಟಿಯಲ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ಗ್ರುಪ್]
* [http://www.holokits.com/a-holography_medical_applications.htm ಪೂರ್ಣಲೇಖನದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನ್ವಯಗಳು]
* [http://science.howstuffworks.com/hologram.htm ಹೌ ಸ್ಟಫ್ ವರ್ಕ್ಸ್-ಹೊಲೋಗ್ರಾಮ್ಸ್]
* [http://holocenter.org ಹೊಲೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಲೆಗೆ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ - ಒಂದು ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೊಲೋಗ್ರಫಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ.]
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7230258.stm ಹೊಲೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಟೈಲ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಶೀಘ್ರವಾದ ದಾರಿ]
* [http://www.newscientist.com/article/mg20126911.300-our-world-may-be-a-giant-hologram.html?page=3 ಹೊಲೋಗ್ರಾಮಾಗಿ ವಾಸ್ತವದ ಸಿದ್ಧಾಂತ]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>9yr3vxnh2ionnd84dp6pf97fgsmdkbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಯ್ ಜೋನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23572</id>
    <revision>
      <id>1372999</id>
      <parentid>1355296</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47444" sha1="6jrzj5eq7yawu2exin0q5ayr3vp660c" xml:space="preserve">{{use dmy dates}}
{{Refimprove|date=October 2009}}
{{Infobox musical artist| 
| Name                = Boyzone
| Img                 = Boyzone 2009.jpg
| Caption             = Boyzone, 2009
| Origin              = [[Dublin]], [[Republic of Ireland|Ireland]] 
| Background          = group_or_band 
| Genre               = Pop
| Years_active        = &lt;small&gt;1993–2000&lt;br&gt;2007–Present&lt;/small&gt;
| Label               = [[Universal Music Group|MCA Music, Inc.]]/[[Ravenous Records|Ravenous]]/[[Mercury Records|Mercury]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.geocities.com//patmil007/5514.jpg |title=Picture |access-date=7 ಜೂನ್ 2010 |archive-date=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091027162413/http://geocities.com/patmil007/5514.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| URL                 = 
| Current_members     = [[Keith Duffy]] &lt;small&gt;(1993–Present)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Mikey Graham]] &lt;small&gt;(1993–Present)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Ronan Keating]] &lt;small&gt;(1993–Present)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Shane Lynch]] &lt;small&gt;(1993–Present)&lt;/small&gt;
| Past_members        = [[Stephen Gately]] &lt;small&gt;(1993–2009)&lt;/small&gt; (deceased)
}}
'''ಬಾಯ್ ಜೋನ್ '''  ಒಂದು  [[ಐರಿಶ್]] [[ಬಾಯ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ]]. ಈ ವಾದ್ಯ ತಂಡವು ಐರ್ಲೆಂಡ್,ದಿ UK,ಏಷ್ಯಾ,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ತಂಡ.ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಯುರೊಪಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ಕಂಡಿದೆ. ಈ ಗುಂಪು ಒಟ್ಟು ಆರು #1 [[UK]]ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐದು #೧ ಆಲ್ಬಮಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಒಟ್ಟು ೨೦ ದಶಲಕ್ಷ ರೆಕಾರ್ಡಗಳನ್ನು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ &lt;ref&gt;&quot;[http://www3.take40.com/news/16817/boyzone-to-hook-up-with-mark-ronson ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಟು ಹುಕ್ ಅಪ್ ಉಯಿತ್ ಮಾರ್ಕ್ ರೊನ್ ಸನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716190218/http://www3.take40.com/news/16817/boyzone-to-hook-up-with-mark-ronson |date=16 ಜುಲೈ 2011 }}&quot;. ''[[ಟೇಕ್ 40]]''. 5 ಜುಲೈ 2005 ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 8 ಜನವರಿ 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ವೆಲ್ಚ್, ಅಂಡಿ. &quot;[http://www.halesowennews.co.uk/newsxtra/4220856.Mum_s_the_word_for_Ronan_Keating/ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಮಮ್ಸ್  ದಿ ವರ್ಡ್ ಫಾರ್ ರೊನನ್ ಕೀಟಿಂಗ್ ]&quot;. ''[[ಹೇಲ್ಸೊನ್ ನಿವ್ಸ್ ]]''. 28 ಮಾರ್ಚ್ 2009 ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 8 ಜನವರಿ 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[http://news.bbc.co.uk/newsbeat/hi/entertainment/newsid_7724000/7724426.stm ಫರ್ಸ್ಟ್ ಗೇ ಕಪಲ್ ಇನ್ ಬಾಯ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ವಿಡಿಯೊ]&quot;. ''BBC''. 12 ನವೆಂಬರ್ 2008. ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 8 ಜನವರಿ 2010.&lt;/ref&gt; ಮಾಡಿದೆ.

ಅವರು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು [[೨೦೦೭]] ರಲ್ಲಿ ಮರು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಯಶ ಪಡೆದರು.ಅವರು ಸುಮ್ಮನೆ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು.ರೊನನ್ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಅವರು ಇದನ್ನು &quot;ಔಟ್ ಡು&quot; [[ಟೇಕ್ ದ್ಯಾಟ್]] ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮೀರಿಸುವಂತೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಿಂಗಲ್ಸಗಳನ್ನು ಹಿಟ್ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಮಹದಾಸೆ &lt;ref&gt;{{citeweb |url=http://www.sundaymail.co.uk/tv-showbiz-news/music-news/2008/05/11/boyzone-return-to-go-head-to-head-with-rivals-take-that-78057-20413503/ |title=Boyzone return to go head-to-head with rivals Take That |publisher=Sunday Mail |date=11 May 2008}}&lt;/ref&gt; ಇತ್ತು.

ಬಾಯ್ ಜೋನ್ [[೧೯೯೩]] ರಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿತು[[,ಲುಯಿಸ್ ವಾಲ್ಶ್]] ಮೂಲಕ ಇದು ಮರುಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಪಡೆಯಿತು.ಈತ [[ಜಾನಿ ಲೊಗನ್]] ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟ್ ಲೈಫ್]] ತಂಡಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಜಾಣ್ಮೆಯೂ ಅವರಲ್ಲಿದೆ. ಯಾವುದೇ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗಗೆ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ RTÉ ನ ''[[ದಿ ಲೇಟ್ ಲೇಟ್ ಶೊ]]''  ಕಾಣಿಸಿತು. ಅವರ ಮೊದಲ ಅಲ್ಬಮ್ ''[[ಸೇಡ್ ಅಂಡ್ ಡನ್]]'' [[೧೯೯೫]] ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು,ಅದಲ್ಲದೇ [[೧೯೯೬]],[[೧೯೯೮]],ಮತ್ತು [[೨೦೧೦]] ರಲ್ಲಿ ಮೂರು[[ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ]]ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದುವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳನ್ನು ಸಂಕಲನಗೊಳಿಸಿ ಇದುವರೆಗೆ ಸಮಗ್ರ ಆಲ್ಬಮ್ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕ [[ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಗೇಟ್ಲಿ]] ಆಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦, ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೩೩ ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ [[ಮಜೊರಿಕಾ ಸ್ಪೇನ್]] ನಲ್ಲಿ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿತು.

==ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇತಿಹಾಸ==
===ಆರಂಭ===
ಸುಮಾರು ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಐರಿಶ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಹಿರಾತು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಐರಿಶ್ &quot;ಬಾಯ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ &quot;ಗುಂಪನ್ನು ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಆಡಿಶನ್ ಧ್ವನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಂಗಮಂದಿರದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ವಾಲ್ಶ್ &quot;ಐರಿಶ್ [[ಟೇಕ್ ದ್ಯಾಟ್]] &quot;ಹುಟ್ಟುಹಾಕಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಎಣಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಈ ಹುಡುಗರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಆಶಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಶ್ರವಣ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು [[ಡಬ್ಲಿನ್]] ನ ದಿ ಒರ್ಮೊಂಡ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಸುಮಾರು 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಕು ಜನರು ಈ ಜಾಹಿರಾತಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಈ ಆಸಿಶನ್ ಗೆ ಬಂದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಜಾರ್ಜ್ ಮೈಕೆಲ್ ಅವರ &quot;[[ಕೇರ್ ಲೆಸ್ ವ್ಹಿಸ್ಪರ್ ]]&quot;ಹಾಡನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಡಿಶನ್ ನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಅರ್ಜಿದಾರರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟು ೩೦೦ ರಲ್ಲಿ ೫೦ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು [[ರಿಚರ್ಡ್ ರಾಕ್]] (ಸನ್ ಆಫ್ [[ಡಿಕ್ಕೆ ರಾಕ್]] )ಇನ್ನೊಂದು ಬಾರಿ ಎರಡನೆಯ ಆಯ್ಕೆ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಆಡಿಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರನ್ನು ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವಂತೆ ಹೇಳಲಾಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರದೇ ಆದ ಹಾಡನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಮಿಕಿ ಗ್ರಾಹಮ್]] ಹಾಡು &quot;[[ಟು ಔಟ್ ಆಫ್ ಥ್ರೀ ಆರ್ನಾಟ್ ಬ್ಯಾಡ್ ]]&quot; ಬೈ ಮೀಟ್ ಲೋಫ್. [[ಕೆಥ್ ಡಫ್ಫಿ]] ಹಾಡು &quot;[[ಐ ಆಮ್ ಟೂ ಸೆಕ್ಸಿ ]]&quot; ಬೈ ರೈಟ್ ಸೇಡ್ ಫ್ರೆಡ್. [[ರೊನಾನ್ ಕೀಟಿಂಗ್]] ಹಾಡು &quot;[[ಫಾದರ್ ಅಂಡ್ ಸನ್]] &quot;ಬೈ ಕ್ಯಾಟ್ ಸ್ಟೆವೆನ್ಸ್ (ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ಆವೃತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಗೇಟ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯು ಸದ್ಯ ತಿಳಿವಿಗೆ ನಿಲುಕದು. ಇವರಲ್ಲಿನ ೫೦ ರಲ್ಲಿ ೧೦ ಜನರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಯಲ್ಲೊ ರೊನಾನ್ ಕೀಟಿಂಗ್,ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಗೇಟ್ಲಿ,ಕೇಥ್ ಡಫಿ,ರಾಕ್ [[ಶೇನೆ ಲಿಂಚ್]] ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ವಾಲ್ಟನ್ ಅವರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಗ್ರಾಹಮ್ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಆದರೆ ರಿಚರ್ಡ್ ರಾಕ್ ನ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರ ಆತ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡನು. ರೊನಾನ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿತಂದೆ ತಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿರೋಧ ಅನುಭವಿಸಿದ. ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಓದಲು ಆತ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಕಾಲರ್ಶಿಪ್ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದ್ದ.ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ನ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದಕ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ್ ಬಗ್ಗೆ ಅದಮ್ಯ ಆಸೆ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಡಫ್ಫಿಯ ತಂದೆತಾಯಿಗಳು ಸಹ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬದುಕಿನ ಯೋಜನೆ ಬಿಟ್ಟು ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೇರುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. [[ಲುಯಿಸ್ ವಾಲ್ಶ್]] ಉತ್ತಮ ಆಲ್ಬಮ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನಾದರೂ ಆತ್ ಬಾಯ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪೂರ್ವ ಹಲವು ನಿರಾಕರಣೆ ಪತ್ರಗಳು ಅವನ ಪಾಲಿಗಿದ್ದವು. ಲಿಂಚ್ ಮತ್ತು ಡಫ್ಫಿ ಇಬ್ಬರೂ ಮಾರಾಣಾಂತಿಕ ಕಾರು ಅಪಘಾತದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಗಾಯಗಳಿಲ್ಲದೇ ಪಾರಾದರು. ವಾಲ್ಶ್ ಈ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬಾ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯುಳ್ಳ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡು ಬಾಯ್ಸ್ ಕರಾರುಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರೆ ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಭಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆತ ಊಹಿಸಿದ್ದ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://aditimukherjee.tripod.com/tthistory.htm |title=ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಇತಿಹಾಸ |access-date=7 ಜೂನ್ 2010 |archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925151252/http://aditimukherjee.tripod.com/tthistory.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರ===
ಕೆಲವು ಮೂಲ ಗಾಯಕರು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವಾಗಲೇ ಹೊಸಬರ ಸೇರ್ಪಡೆ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಉಲ್ಲಾಸ ತಂದಿತು.ಹೀಗೆ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ತನ್ನ ಐವರ ಗುಂಪಿನಿಂದ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿತು ಶೇನ್ ಲಿಂಚ್,ರೊನಾನ್ ಕೀಟಿಂಗ್,ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಗೇಟ್ಲಿ,ಮೈಕಿ ಗ್ರಾಹಮ್,ಕೇಥ್ ಡಫ್ಫಿ ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ರಿಚರ್ಡ್ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಬಗೆಗಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ. ಅವರು ೧೯೯೩ ರಾದ್ಯಂತ ಹಾಗು ೧೯೯೪ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನೆಲ್ಲೆಡೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಪಬ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸಿದರು.[[ಪಾಲಿಗ್ರಾಮ್]] ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅವರು [[ಫೋರ್ ಸೀಜನ್ಸ್]] ಹಿಟ್ ಆದಂತಹ &quot;[[ವರ್ಕಿಂಗ್ ಮಾಯ್ ವೇ ಬ್ಯಾಕ್ ಟು ಯು]]&quot;ಇದರಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಾಮ್ ಮತ್ತು ಗೇಟ್ಲಿಯವರು ಮೂಲ ಗಾಯಕ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.  ಅದು ಐರಿಶ್ ಚಾರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 3ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ.

ಅವರ ಕವರ್ ವರ್ಶನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ [[ಒಸ್ಮೊಂಡ್ಸ್]] ಹಿಟ್ &quot;[[ಲೌ ಮಿ ಫಾರ್ ಎ ರೀಸನ್]] &quot;ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಚಾರ್ಟನ್ನೇ ಮೀರಿತು. ಹಿಟ್ ನಂಬರ ೨ UK ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿನ ಹಿಟ್ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಆಲ್ಬಮ್ ''[[ಸೇಡ್ ಅಂಡ್ ಡನ್]]''  ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು UKದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬಮ್ ನಂಬರ್ ೧ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.

===''ಡಿಫರಂಟ್ ಬೀಟ್'' ===
ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಆಲ್ಬಮ್ ''[[ಎ ಡಿಫರಂಟ್ ಬೀಟ್]]''  1996ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ UK ನ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ ಆಯಿತು.''[[ಬೀ ಗೀಸ್]]''  ನ ಹಿಟ್ &quot;[[ವರ್ಡ್ಸ್ ]]&quot;ಕೂಡ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿತು. &quot;.ಈ ಆಲ್ಬಮ್ ನಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಇವೆ;&quot;[[ಎ ಡಿಫರಂಟ್ ಬೀಟ್]] &quot; ಮತ್ತು &quot;ಇಜಂಟ್ ಇಟ್ ಎ ವಂಡರ್ &quot; ಕೀಟಿಂಗ್ ಸದ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಮುಂಚೂಣಿ ಹಾಡುಗಾರ [[ಐವೊರ್ ನೊವೆಲ್ ಅವಾರ್ಡ್]] ನ್ನು ಆತ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿಪಿಕ್ಚರ್ ಆಫ್ ಯು ಗೆ ಬರೆದ ಹಾಡಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿದೆ.

===''ವ್ಹೇರ್ ಉಯಿ ಬಿಲಾಂಗ್'' ===
ಅವರ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್ ''[[,ವ್ಹೇರ್ ಉಯಿ ಬಿಲಾಂಗ್ ]]'' ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು,ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನ ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅದು ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಗಳಾದ &quot;[[ಆಲ್ ದ್ಯಾಟ್ ಐ ನೀಡ್]] &quot;(ಇದು MTV ಏಶಿಯಾ ಚಾರ್ಟ್ಸನಲ್ಲಿ ಆರು ವಾರಗಳ ಕಾಲಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿತ್ತು)&quot;[[ಬೇಬೆ ಕ್ಯಾನ್ ಐ ಹೊಲ್ಡ್ ಯು]] &quot;([[ಟ್ರೇಸಿ ಚಾಪ್ ಮನ್]] ಕವರ್ )&quot;[[ನೊ ಮ್ಯಾಟರ್ ವಾಟ್ ]]&quot;ಇತ್ಯಾದಿ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ಅಂಡ್ರೆವ್ ಲೊಯೊಡ್ ವೆಬ್ಬರ್]] ಗಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು.ಸ್ಟೇಜ್ ಮ್ಯುಸಿಕಲ್ ''[[ವ್ಹಿಸ್ಟಲ್ ಡೌನ್ ದಿ ವಿಂಡ್]]''  &quot;ನೊ ಮ್ಯಾಟರ್ ವಾಟ್ &quot;ಗುಂಪಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಅದು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಲ್ ಹಿಟ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಯಿತು. ಈ ಹಾಡು ಕೂಡಾ [[ಮೇಟ್ ಲೋಫ್]] ನಿಂದ ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್ ಆಗಿತ್ತು.ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟ್ಯೇಜ್ ನ್ನು ಹಂಕಿಕೊಂಡಿತು.ಆತನ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ನೇರ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿ ನಡೆಯಿತು.

===ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ಸ್===
ಆಗ 1999ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಸಂಕಲನವಾಗಿದೆ,ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ''[[ಬೈ ರೆಕ್ವೆಸ್ಟ್]]''   ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು,ಅದಲ್ಲದೇ ಪ್ರವಾಸವೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಜೂನ್ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಗೇಟ್ಲಿ ತಾನು ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿಯೆಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಆದರೆ ಮಾಜಿ (ಕಾಟ್ ಇನ್ ದಿ ಆಕ್ಟ್ )ಎಲೊಯ್ ಡೆ ಜೊಂಗ್ ಜೊತೆಗಾರನಾದ. ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇಟಿಂಗ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ್ ಸೊಲೊ ಸಿಂಗಲ್ &quot;[[ವ್ಹೆನ್ ಯು ಸೇ ನಥಿಂಗ್ ಎಟ್ ಆಲ್]] &quot;ಒಂದು [[ಅಲಿಸನ್ ಕ್ರೌಸ್]] ಈ ಹಾಡನ್ನು ''[[ನೊಟಿಂಗ್ ಹಿಲ್ಲ್]]''  ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಹಿನ್ನಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡಗಳ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರು ಕೆಲಕಾಲ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನಿಂದ ಬಿಡುವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಸೊಲೊ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳತ್ತ ವಾಲಿದರು.

===ಒಡೆದು ಹೋಗುವ ಮುಂಚಿನ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ===
ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಜನವರಿ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಅವುಗಳ (ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಆಗಾಗ ಕಡಿಮೆ)ಯಾದರೂ ಅವರ ದಿ ಲೇಟ್ ಲೇಟ್ ಶೊ ದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೦ ದಶಲಕ್ಷ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳ ಮಾರಾಟದ ದಾಖಲೆ ಪಡೆದರು. ಎಲ್ಲಾ ಅವರ ಹದಿನಾರು ಸಿಂಗಲ್ಸ್ UK ನ ಟಾಪ್ ಐದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೆ ಐರಿಶ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪಟ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂತು,ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.  ಅವರ ೧೯೯೮ ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಲ್ಲಾ ಮಾರಾಟಗಳ ದಾಖಲೆ ಮುರಿಯಿತು,ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೩೫,೦೦೦ ಟಿಕೆಟ್ ಗಳು {{Citation needed|date=July 2008}}ಮಾರಾಟವಾದವು. ಒಂದು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನ ಸದಸ್ಯರು ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು {{Citation needed|date=July 2008}}ಮಾಡಿತು.

==ಮರುಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ==
ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರ ಒಡಕಿನ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು. ಕೇಟಿಂಗ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಗೇಟ್ಲಿ ಸೊಲೊ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ತನ್ನ ಬದುಕಿಗೆ ಕಳೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ.ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಸ್ಟೇಜ್ ಮ್ಯುಸಿಕಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ.ಡಫಿ ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಅಭಿನಯದ ಮೂಲಕ ( TV ''[[ಕೊರೊನೇಶನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ]]'' )ಸೋಪ್ ಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತ ಮಿಚಿದ.)

ಸುಮಾರು ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನ ಮರುಒಗ್ಗೂಡಿಕೆಯ ವದಂತಿಗಳು ಹಬ್ಬಿದವು. ಸಹ ಕಲಾವಿದ ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಗಾಯಕರ [[ಟೇಕ್ ದ್ಯಾಟ್]] ನ ಮರುಒಗ್ಗೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಪ್ರವಾಸದ ೨೦೦೬ ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಚಾರವೂ ನಡೆಯಿತು, ೨೦೦೮ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಐವರು ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮ್ಯಾನೇಜರ್, ''[[ದಿ X ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ]]''  ತೀರ್ಪುಗಾರ ವಾಲ್ಶ್ ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.

ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಮರುಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಒಂದುಗೂಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರಗಳನ್ನು &lt;ref&gt;{{cite news |last= |first= |url=http://www.fashion.ie/women-ireland-fashion_beauty_news_celebrity_gossip/boyzone-to-reunite-as-ronan-keating-says-yes-/spId/0A981F6B-DC1E-629A-66976562602F017D.html |title=Boyzone to reunite as Ronan Keating says 'Yes' |publisher=Fashion.ie |date=2007-01-09 |accessdate=2007-01-09 |archive-date=25 ಜೂನ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090625132543/http://www.fashion.ie/women-ireland-fashion_beauty_news_celebrity_gossip/boyzone-to-reunite-as-ronan-keating-says-yes-/spId/0A981F6B-DC1E-629A-66976562602F017D.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ ೮, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನ ಮಾಜಿ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ [[ಲುಯಿಸ್ ವಾಲ್ಶ್]] ನನ್ನು[[ITV]]ಶೊ''[[The X ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ (UK)]]''  ದಿಂದ ಕೈ ಬಿಡಲಾಯಿತು.(ನಂತರ ಆತನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು)&quot;ನಾನು ವೆಸ್ಟ್ ಲೈಫ್ [[ಶ್ಯಾಯನೆ ವಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು ಬಾಯ್ಸ್ ಜೋನ್ ನ ಮರು ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕೆಲಸಗಳಿಂದಾಗಿ ವರ್ಷವಿಡೀ &lt;ref&gt;{{cite news |last= |first= |url=http://entertainment.uk.msn.com/news/Article.aspx?cp-documentid=3895653 |title=X Factor to replace Kate and Louis |publisher=MSN Entertainment |date=2007-03-08 |accessdate=2007-03-08 |archive-date=25 ಜೂನ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090625125028/http://entertainment.uk.msn.com/news/Article.aspx?cp-documentid=3895653 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಚಟುವಟಿಕೆಯುಳ್ಳನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ&quot;.

.ಏಪ್ರಿಲ್ ೮, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ UK ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿರುವಂತೆ ಇದರ ಮರು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದಾಗಿ ರದ್ದಾಯಿತೆಂದು ವದಂತಿ ಹಬ್ಬಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ಕಿಅಂಪನಿ ಅಥವಾ ಹಣ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಇದರೆ ಮುಂಬರುವ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಕೊಡದೇ ಟೇಕ್ ದ್ಯಾಟ್ ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಅಕ್ಟೊಬರ್ ೧೧, ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಶ್ ನನ್ನು ''[[ದಿ ಗ್ರಾಹಮ್ ನೊರ್ಟೊನ್ ಶೊ]]''  ದ ಮೇಲೆ ಸಂದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು;ಆಗ [[ಗ್ರಾಹಮ್ ನೊರ್ಟೊನ್]] ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಂತೆ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪುನರಚನೆ ಮಾಡುತ್ತೀರಾ ಎಂದಾಗ ಆಗ ವಾಲ್ಶ್ &quot;ಐ ಥಿಂಕ್ ಸೊ&quot;ಎಂದಿದ್ದ.

===ಬ್ಯಾಕ್ ಅಗೇನ್... ನೊ ಮ್ಯಾಟರ್ ವಾಟ್===
BBCಯ ವಾರ್ಷಿಕ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಮತ್ತೆ ಪುನರ್ ಒಂದುಗೂಡಲಿದೆ ಎಂದು ಕೇಟಿಂಗ್ ನವೆಂಬರ್ ೫,೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ.[[ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಇನ್ ನೀಡ್]] ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಹೊಸ ಪ್ರವಾಸ ಅಥವಾ ಆಲ್ಬಮ್ ಬಗೆಗೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದೂ ಆತ ಹೇಳಿದ.

ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಎಲ್ಲಾ ಐದೂ ಸದಸ್ಯರು UKಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮೇನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲು ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದರು.ಇದು ಏಳು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಪ್ರವಾಸ ಆಗುತಿತ್ತು. ಐರಿಶ್ ಬಾಯ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಕೇಟಿಂಗ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬದುಕನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಈ ಗುಂಪು ಸೇರಿ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಕಾರಣನಾದನು.

ನವೆಂಬರ್ ೧೬ ರಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಇನ್ ನೀಡ್ ಭಾಗದ ಅವತರಣಿಕೆಯಾಗಿ ಅವರು UK ನ BBC1 ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು,ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು UK ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಜೂನ್ 2008ಕ್ಕಾಗಿ &lt;ref&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7079524.stm | work=BBC News | title=Boyzone back for Children In Need | date=5 November 2007 | accessdate=26 April 2010}}&lt;/ref&gt; ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗುಂಪು ಪ್ರವಾಸದ ಟಿಕೆಟ್ ಗಳನ್ನು ದಾಖಲೆಯೇ ಮಾಡಿತೆನ್ನಬಹುದು,ಕೇವಲ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦,೦೦೦ ಟಿಕೆಟ್ ಗಳ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.ಅವರ ಮೊದಲನೆಯ ದಿನವೇ ಅವರು 20,000ಟಿಕೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಮಾರಿ ತಮ್ಮ RDS ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.ಕೇಟಿಂಗ್ ''ಡೇಲಿ ಸ್ಟಾರ್''  ಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ:&quot;ನಾವು ಇದನ್ನು ಗಿನ್ನೀಸ್ ದಾಖಲೆಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತೇವೆ ಹೊರಗೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ನಾವು ಬರಿ ಎರಡು ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯಿತು. ನಾವೀಗ ಪ್ರವಾಸದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಆಹಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ, ನಾವೀಗ ಜಿಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ತರಬೇತು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಬಹುತೇಕ ನಾನೀಗ ಎಂದಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನನಗನಸಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಾವೀಗ ಮೊದಲಿಗಿಂತಲೂ ಈಗ ಉತ್ತಮರಾಗಿ ಕಾಣುತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಟೇಕ್ ದ್ಯಾಟ್ ನ್ನು ನಾವು ಪ್ರವಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳಿತ ಮಾಡಿ ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೂ ಬಳಸಿದ್ದೇವೆ,ಆದರೆ ಟಕ್ ದ್ಯಾಟ್ ನ ವರ್ತನೆಗಳು ನಮಗೆ ಹೇಗೆ ಸುಧಾರಣಾ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದನ್ನುತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ನಾವು ಹೇಗೆ ಅದನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯತನದ ಮೂಲಕ ನೋಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಸಡಿಲತೇಲ್ಲ,ಅಥವಾ ಬೇಸರ ತರಿಸುವ ರಂಗವೇದಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ನಾವು ಮತ್ತೆ ನರ್ತಿಸಿ,ಕುಣಿದು ನಾವು ಈ ಮೊದಲು ಮಾಡಿರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ತಮ್ಮ ನೇರ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಅದರ ಸತ್ವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಮತೆ ಒಂದುಗೂಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದೇವೆ. ನಾನು ಮತ್ತೆ ರಸ್ತೆಗೆ ಮರಳಲು ಸಿದ್ದನಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.&quot;

ದಿನಾಂಕ ೨೯-ದಿನ ಪ್ರವಾಸವು, ನಗರಗಳಾದ  ಕಾರ್ಡಿಫ್, ನಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್, ಲಿವರ್ ಪೂಲ್, ಲಂಡನ್ O2 ಎರೆನಾ ಮತ್ತು ವೆಂಬ್ಲೆ, ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್, ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್, ಗ್ಲಾಸ್ಗೊ, ಅಬೆರ್ಡೀನ್, ಶೆಫೆಲ್ಡ್, ನಿವ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್, ನಾಟ್ಟಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್, ಎಡಿನ್ ಬರ್ಗ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್ ಮತ್ತು RDS ಡಬ್ಲಿನ್. ಈ ಪ್ರವಾಸವು ೨೫ ಮೇ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಬೆಲ್ ಫಾಸ್ಟ್ ನ [[ಒಡಿಸ್ಸಿ]] ಎರಿನಾ ಮೂಲಕ ಆಗಷ್ಟ್ ೨೩, ೨೦೦೮ ಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಲಿಸ್ಲೆ ಬಿಟ್ಟೆ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು.

[[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪೂಲ್ ಇಲ್ಲುಮ್ಯುನೇಶನ್ಸ್]] ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯ್ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಗಷ್ಟ್ ೨೯, ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ [[ಸಂಡಿ ಥೊಮ್]] ಮತ್ತು[[ಸ್ಕೌಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಗರ್ಲ್ಸ್]] ಎಂಬುದನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪೂಲನಲ್ಲಿ ಸಾಂಗತ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭವು [[BBC ರೇಡಿಯೊ ೨]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩ ರಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೊ &quot;[[ಲೌ ಯು ಎನಿವೇ]] &quot;[[ದಿ ಬಾಕ್ಸ್]] &quot;ಎಂಬ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮ್ಯುಸಿಕಲ್ ಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲ ೫ ಗಾಯಕರು ಕೀಟಿಂಗ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಿಂಗಲ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿತು,ಆಗಷ್ಟ್ ೨೦, ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ [[ಟೆರ್ರಿ ವೊಗನ್]] ನ ರೇಡಿಯೊ ಬ್ರೇಕ್ ಫಾಸ್ಟ್ ೨ ನ ಶೊದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು. ಅಕ್ಟೊಬರ್ ೬ ರಲ್ಲಿ &quot;ಲೌ ಯು ಎನಿವೇ&quot;UK ಚಾರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 5ನೆಯ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು.ಇದು ಅವರ ಹದಿನೇಳನೆಯ ನಿರಂತರ ಟಾಪ್ ಫೈ ಸಿಂಗಲ್ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಆಗಷ್ಟ್ ೨೮ ಈ ಗ್ರುಪ್ [[ಯೆಟ್ಟೆ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ]]ನ್ನು ಎಡಿನ್ ಬರ್ಗನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿತು,ಅಲ್ಲಿ ITV2ಶೊಗಾಗಿ ''[[ಘೋಷ್ಟ್ ಹಂಟಿಂಗ್...ಗಾಗಿ]]''  ಅದರ ಜೊತೆ...ಸೇರಿತು.

===ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಗೇಟ್ಲಿಯ ಸಾವು===
{{Main|Stephen Gately#Death|l1=Stephen Gately's death}}
ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦, ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೆಫನ್ ಗೇಟ್ಲಿ]] ತನ್ನ ೩೩ ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಜೊರಿಕಾ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ,ಆಗ ಅತನ ಜೊತೆಗಾತಿ ಆಂಡ್ರಿವ್ ಕೌಲೆಸ್ ಇದ್ದಳು. ಅಕ್ಟೊಬರ್ ೧೩, ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ AP ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಆತನ ಶವಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಗೇಟ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಸೋಂಕು ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸನಾಳದಲ್ಲಿ ದೃವ ತುಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾನೆ. ಬ್ಯಾಲೆರಿಕ್ ಐಲೆಂಡಿನ್ ಸುಪಿರಿಯರ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಟ್ರಿಬುನಲ್ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿತು. &quot;ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನ್ ಈ ಐರಿಶ್ ಸಿಂಗರ್ ನೈಸರಗಿಕ ಕಾರಣ 'ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಸೋಂಕು' ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು ಎಂದು ಆತ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ.

ಆತನ ಹಠಾತ್ ನಿಧನದಿಂದ ಲಿಂಚ್ ತೀವ್ರ ಘಾಸಿಗೊಂಡುದಲ್ಲದೇ ಗೇಟ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಸುನೀಗಿದ್ದಾನೆ,ಎಂದು ಆತ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ವರದಿಯಾಗಿದ್ದೆಂದರೆ &quot;ನಾನು&quot;ಅದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ,ಏಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಕಾರಣವೂ ಬೇಕು. ನಾನೀಗ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೆ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಏಕೆ-ಆಗ ನನಗೆ ಹೇಳಬಹುದು ಆದರೆ ಈಗ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a192077/lynch-god-took-gately-for-a-reason.html | title=Lynch: 'God took Gately for a reason' | author=Sarh Rollo | date=2009-12-19 | accessdate=2009-12-22 | archive-date=11 ಜನವರಿ 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111071238/http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a192077/lynch-god-took-gately-for-a-reason.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬೇಡ.&quot;

===ಬ್ರದರ್(೨೦೦೯–ಪ್ರಸ್ತುತ)===
ತಮ್ಮ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸ ಅಲ್ಬಮ್ ನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗುವುದೆಂಬ ವದಂತಿಯನ್ನು ಕೀಟಿಂಗ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ,ಅದಲ್ಲದೇ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಗೇಟ್ಲಿಯ್ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ೨೦೧೦ ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಸೂಚನೆ ಕೊಟ್ಟ.ಅದರಲ್ಲಿ ಗೇಟ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಪೂರ್ವ ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಒಂದು ಹಾಡು ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಗಾರ [[ಮಿಕಾ]]ನಿಂದ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.digitalspy.co.uk/music/a167631/ronson-to-produce-new-boyzone-album.html | title=Ronson 'to produce new Boyzone album' | author=Alex Fletcher | publisher=Digital Spy | date=2009-07-27 | accessdate=2009-10-15 | archive-date=1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090901030928/http://www.digitalspy.co.uk/music/a167631/ronson-to-produce-new-boyzone-album.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.sky.com/skynews/Home/Showbiz-News/Boyzone-On-Stephen-Gately-Band-Tells-Of-Pride-At-How-Dublin-Turned-Out-For-Funeral/Article/200910415427829?lpos=Showbiz_News_Carousel_Region_0&amp;amp;lid=ARTICLE_15427829_Boyzone_On_Stephen_Gately%3A_Band_Tells_Of_Pride_At_How_Dublin_Turned_Out_For_Funeral ಸ್ಟಿಫನ್ ಗೇಟ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್ ನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿದೆ]&lt;/ref&gt; ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.
ತಾನು ಬರೆದ ಈ ಹೊಸ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಫನ್ ಗೇಟ್ಲಿಯ ಸಂಗೀತ ಗಾಯನದ ಸಂಯೋಜನೆ ಇದೆಯೆಂದು ಆತ ಘೋಷಿಸಿದ,ಹೀಗೆ ಅದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಗಿ ೮  ಮಾರ್ಚ್,೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a188398/mika-wrote-final-stephen-gately-song.html | title=Mika 'wrote final Stephen Gately song | author=David Balls, music reporter | work=digitalspy | date=2009-11-24 | accessdate=2009-12-19 | archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091227161741/http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a188398/mika-wrote-final-stephen-gately-song.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹೊರಬಂತು.

ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಕಾ ಬರೆದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಂಗಲ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.ಅದನ್ನು &quot;ಗೇವ್ ಇಟ್ ಆಲ್ ಅವೆ&quot;ಎಂದು [[ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು]]. ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಈ ಹಾಡಿನ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಸಿಂಗಲ್ ಗಳ ಮರುಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಈ ಹಾಡು ಅದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಜನವರಿ ೧೭, ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/mika-puts-a-spoke-in-boyzones-comeback-plans_1004161.html | title=Mika puts a spoke in Boyzone’s comeback plans | date=2007-10-14 | 4=accessdate-2010-01-08 | source=The Sun | access-date=7 ಜೂನ್ 2010 | archive-date=16 ಜುಲೈ 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110716215101/http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/mika-puts-a-spoke-in-boyzones-comeback-plans_1004161.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕಂಡಿತು. [[ಮಿಕಿ ಗ್ರಾಹಮ್]] ಹೇಳುವಂತೆ [[ಗೇವ್ ಇಟ್ ಆಲ್ ಅವೆ]] ಮಾರ್ಚ್ ೧, ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಅದರ ಆಲ್ಬಮ್ ಮುಂದಿನ ವಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.rte.ie/arts/2009/1209/boyzone.html | title=Boyzone upset over new album | date=2009-12-09 | accessdate=2010-01-08 | source=The Star | work=RTÉ entertainment | archive-date=14 ಜನವರಿ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100114092310/http://www.rte.ie/arts/2009/1209/boyzone.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಜನವರಿ ೧೦, ೨೦೧೦ ದಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ೭ ವರೆಗೆ ಮಿಕಿ [[ಡಾನ್ಸಿಂಗ್ ಆನ್ ಐಸ್]] ನ ಐದನೆಯ ಸರಣಿಯ ಸ್ಪ್ರರ್ಧಾಳು ಆಗಿದ್ದ. ಆತ ೯ ನೆಯ ವಾರದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟು&quot; [[ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡರ್ಸ್]] ನಟಿ [[ಡ್ಯಾನಿಲ್ಲಾ ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ರೂಕ್]] ಗಳ ಪೈಪೊಟಿಯಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ರೂಕ್ ಳ ೩ ಮತಗಳು ಹಾಗು ಎರಡು ಮತಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋತುಹೋದ.

ಅವರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಆಲ್ಬಮ್ [[ಬ್ರದರ್]] ಮಾರ್ಚ್ ೮, ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8466402.stm ಸ್ಟಿಫನ್ ಗೇಟ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಹೊಸ ಹಾಡನ್ನು ಬಿಡುಗ ಡೆ ಮಾಡಲಿದೆ]&lt;/ref&gt; ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಇದುವರೆಗಿನ ಉತ್ತಮ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಅಗಿ &lt;ref name=&quot;news.bbc.co.uk&quot;/&gt; ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.

&quot;[[ಲೌ ಈಸ್ ಎ ಹರ್ರಿಕೇನ್]] &quot;''ಬ್ರದರ್ '' ನಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಸಿಂಗಲ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಗಲಿದೆ. ಇದು ೧೭ ನೆಯ ಮೇನಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{cite web
  |url   =http://www.boyzone.net/2010/04/new-boyzone-single/
  |title   =New boyzone single
  |work   =Boyzone.net
  |date   =April 10, 2010
  |accessdate   =
  |archive-date   =21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012
  |archive-url   =https://www.webcitation.org/65cqIMItV?url=http://boyzonenetwork.com/
  |url-status   =dead
  }}&lt;/ref&gt; ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದು.

====ಭವಿಷ್ಯದ ಪ್ರವಾಸ====

ಗೇಟ್ಲಿಯ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ಕಾರ್ಯ್ಕ್ರಮವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಬಹುದೆಂಬ ಅನುಮಾನವಿತ್ತು,ಆದರೆ ಕೈಐಟಿಂಗ್ ತನ್ನ ಸೊಲೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ನ್ಯುಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂಡವು ೨೦೧೦ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವಾಸ ಆರಂಭಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವು &lt;ref&gt;{{ cite web | url=http://www.stuff.co.nz/the-press/entertainment/christchurch-music/3302225/Boyzone-singer-at-his-best-crooning-mainstream-hits | title=Boyzone singer at his best crooning mainstream hits | date=2010-02-07 | accessdate=2010-02-08 }}&lt;/ref&gt; ನೀಡಿದ.

ರೊನಾನ್ ಕೂಡಾ ಸ್ಟೆಫೆನ್ ಗೇಟ್ಲಿಯ ಮರಣದ ನೋವಿನಲ್ಲೂ ಸ್ಕ್ಯ್ ನಿವ್ಸ್ ಪ್ರವಾಸ ಹಾಗು ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕನಸು &lt;ref&gt;{{ cite web | url=http://news.sky.com/skynews/Home/Showbiz-News/Boyzone-Ronan-Keating-And-Keith-Duffy-Say-Band-May-Tour-Despite-Pain-Over-Stephen-Gatelys-Death/Article/201003115565306?f=rss | title=Boyzone 'May Tour' Despite Pain Over Gately | author=Huw Borland | work=Sky News Online | accessdate=2010-03-10 | date=2010-03-02 }}&lt;/ref&gt; ಕಟ್ಟಿದ.

ಮಾರ್ಚ್ ೩೧ ನೆಯ ದರಂದು ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರುಪ್ ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಸದ್ಯ ೨೫ ದಿನಾಂಕಗಳು ೧೨ UK ನಗರಗಳು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

==ಪ್ರಶಂಸೆ==
{{Citation needed|date=July 2008}}ಲಂಡನ್ ನ ರಾಕ್ ಸರ್ಕಸ್ ಆವ್ಹಾನಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿತು,ಅವರ ಕೈ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು &quot;ವಾಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ &quot;ಜೊತೆಗೆ [[ಮೈಕೆಲ್ ಜಾಕ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಎರಿಕ್ ಕ್ಲ್ಯಾಪ್ಟೊನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ {{Citation needed|date=July 2008}}ಸೇರಿಸಿತು.

==ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ==
{{Main|Boyzone discography}}

*1995: ''[[ಸೇಡ್ ಅಂಡ್ ಡನ್ ]]'' 
*1996: ''[[ಎ ಡಿಫರಂಟ್ ಬೀಟ್ ]]'' 
*1998: ''[[ವ್ಹೇರ್ ಉಯಿ ಬಿಲಾಂಗ್ ]]'' 
*2010: ''[[ಬ್ರದರ್ ]]''

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://www.boyzone.net/ ಅಧಿಕೃತ ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ವೆಬ್ ಪೊರ್ಟಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19991010130112/http://www.boyzone.net/ |date=10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1999 }}
*[http://www.bbc.co.uk/norfolk/content/image_galleries/events_boyzone_blickling_20080821_gallery.shtml BBC ಗ್ಯಾಲರಿ: ಬಾಯ್ ಜೋನ್ ಅಟ್ ಬ್ಲಿಕಿಂಗ ಹಾಲ್ (summer 2008)]
* [http://www.tikonline.de/top-stories/detail.php?nr=38124&amp;amp;rubric=Top-Stories ಬಾಯ್ ಜೋನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಇನ್ ಜರ್ಮನಿ!]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:1990ರ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:2000ದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಯ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಯ್ ಜೋನ್]]
[[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ್ ಪಾಪ್ ಗ್ರುಪ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:MTV ಯುರೋಪ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರರು.]]
[[ವರ್ಗ:ಇಸವಿ 1968ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯ್ಸುಸಿಕಲ್ ಗ್ರುಪ್ಸ್ ರಿಎಸ್ಟ್ಯಾಬ್ಲಿಶ್ಡ್ in 2007]]
[[ವರ್ಗ:ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]</text>
      <sha1>6jrzj5eq7yawu2exin0q5ayr3vp660c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಫೆಡೋರಾ (ಲೈನಕ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರೀಬ್ಯುಶನ್)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23574</id>
    <revision>
      <id>1372984</id>
      <parentid>1354528</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T03:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78259" sha1="k658fx3xg2snk0gpknk9jifpr84oy27" xml:space="preserve">{{Infobox OS
| name                   = Fedora
| logo                   = RH-Fedora_logo-nonfree.svg
| screenshot             = Fedora 12 GNOME.png
| caption                = Fedora 12 (Constantine)
| developer              = [[Fedora Project]],&lt;br /&gt; (sponsored by [[Red Hat|Red Hat, Inc.]])
| family                 = [[Unix-like]]
| source_model           = [[Free and open source software]]
| working_state          = Current
| released               = 2003-11-16&lt;ref name=&quot;fc1-release&quot; /&gt;
| latest_release_version = 12 &lt;!-- If you update this, do not forget to update [[Comparison of Linux distributions]] --&gt;
| latest_release_date    = {{release date|mf=yes|2009|11|17}}
| latest_test_version    = 13 beta
| latest_test_date       = {{release date|2010|04|13}}&lt;ref&gt;[https://fedoraproject.org/wiki/Releases/13/Schedule  Fedora 13 Schedule]&lt;/ref&gt; 
| language               = Multilingual 
| kernel_type            = [[Monolithic kernel|Monolithic]] ([[Linux kernel|Linux]])
| userland               = [[GNU Core Utilities|GNU]]
| ui                     = [[GNOME]]
| license                = [[GNU GPL]] &amp; Various others.
| website                = [http://www.fedoraproject.org/ www.fedoraproject.org]
| updatemodel            = [[Yellow dog Updater, Modified|Yum]] ([[PackageKit]])
| package_manager        = [[RPM Package Manager]]
| supported_platforms    = [[IA-32]], [[x86-64]], [[PowerPC]]
}}

'''ಫೆಡೋರಾ''',{{pron-en|fəˈdɔrə}} ಇದು ಒಂದು [[ಆರ್‌ಪಿಎಂ]]-ಆಧಾರಿತ, ಸಮುದಾಯ- ಬೆಂಬಲಿತ [[ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆ]] ಮತ್ತು [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್]] ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ [[ಲೈನಕ್ಸ್ ಕರ್ನಲ್]] ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ [[ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದೆ. 
ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ಯೇಯ ಸಹಕಾರಯುತ ಸಮುದಾಯದಂತ ವಿಷಯ ಒಳಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಮೂಲ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.&lt;ref name=&quot;FPOverview&quot;&gt;{{cite web |url=http://fedoraproject.org/wiki/Overview | title=Fedora Project Overview | accessdate=2009-11-04}}&lt;/ref&gt;

ಫೆಡೋರಾದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದರೆ, ಬರೀ [[ಉಚಿತ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಮೂಲ]] ಪರವಾನಿಗೆ ಒಳಗಡೆ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ, ಜತೆಗೆ ಅಂಥ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದೂ ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;SlashdotMS&quot;&gt;{{cite web |url=http://interviews.slashdot.org/article.pl?sid=06/08/17/177220 | title=Fedora Project Leader Max Spevack Responds | accessdate=2006-12-17|author=Max Spevack}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FPObjectives&quot;&gt;{{cite web | url=http://fedoraproject.org/wiki/Objectives | title=Fedora Project Objectives | accessdate=2007-02-12 | date=2006-12-19}}&lt;/ref&gt;   ಫೆಡೋರಾವನ್ನು ವಿಶೇಷ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ, [[ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬದಲಾವಣೆ]]ಗಳನ್ನು ತರುವ ಹಾಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಫೆಡೋರಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಗಳು ಎಲ್ಲ [[ಜಿಎನ್ ಯು/ ಲೈನಕ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯುಶನ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2008-May/msg00006.html | title=Fedora 9 | author=Paul W. Frields | publisher=[[Fedora Project]] | date=2008-05-12 | accessdate=2008-07-27 }}&lt;/ref&gt;

ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಫೆಡೋರಾ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ಆವರ್ತ ಹೊಂದಿದೆ: ವರ್ಶನ್ ''X'' +2 ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ವರ್ಶನ್ ''X''  ಇರುತ್ತದೆ. 
ಬಿಡುಗಡೆಯ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವರ್ಶನ್ ನ ಮೆಂಟೇನನ್ಸ್ ಅವಧಿ ಸುಮಾರು 13 ತಿಂಗಳು ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://fedoraproject.org/wiki/LifeCycle ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆಯ ಜೀವನ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ], ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2009–04–07.&lt;/ref&gt;

ಪ್ರೊಸೆಸ್ಸರ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ [[ಪವರ್ ಪಿಸಿ]]ಗೆ ಸಮಂಜಸವಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದರಿಂದಾಗಿ ತಾವು ಫೆಡೋರಾ ಬಳಸಿದ್ದಾಗಿ [[ಲೈನಕ್ಸ್ ಕೆರ್ನಲ್]] ನ ಲೇಖಕ [[ಲಿನಸ್ ತೋರ್ವಾಲ್ಡ್ಸ್]] ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 
ಈ ಅಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆತನಿಗೆ ಸರ್ವೆ ಸಾಮಾನ್ಯಯಿತು ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ (2008ರಂತೆ).&lt;ref name=&quot;LinusFedora&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.simple-talk.com/opinion/geek-of-the-week/linus-torvalds,-geek-of-the-week/ | title=Linus Torvalds, Geek of the Week | date=2008-07-17 | accessdate=2009-08-03 |author=Richard Morris}}&lt;/ref&gt;

[[ಡಿಸ್ಟ್ರೋವಾಚ್]] ಪ್ರಕಾರ, 2010ರ [[ಉಬುಂಟು]] ನಂತರದಲ್ಲಿ ಫೆಡೋರಾ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಲೈನಕ್ಸ್-ಆಧಾರಿತ [[ಅಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]] ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Second&quot;&gt;http://distrowatch.com/index.php?dataspan=52&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==

[[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಲೈನಕ್ಸ್]] ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ನಂತರ, 2003ರಲ್ಲಿ ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;FPAnnounce&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.redhat.com/archives/rhl-list/2003-September/msg00064.html | title=Fedora Project: Announcing New Direction | date=2003-09-22 | accessdate=2007-10-18 | archive-date=2007-11-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071120053411/http://www.redhat.com/archives/rhl-list/2003-September/msg00064.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   ಫೆಡೋರಾ ಸಮುದಾಯ ಹಂಚಿಕೆದಾರನಾಗಿರುವ ವೇಳೆ, [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಎಂಟರಪ್ರೈಸ್ ಲೈನಕ್ಸ್]] ಇದು ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ನ ಲೈನಕ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರೀಬ್ಯೂಶನ್ ಅಧಿಕೃತ ಬೆಂಬಲಿತ ಏಕೈಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;FPAnnounce&quot; /&gt;   ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಎಂಟರಪ್ರೈಸ್ ಲೈನಕ್ಸ್ ಶಾಖೆಗಳು ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ಫೆಡೋರಾ ವರ್ಶನ್ಸ್ ಗಳಿಂದ ಬಂದವುಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{ cite web | url=http://www.redhat.com/magazine/022aug06/features/fedora_rhel_4/ | title=The Fedora Project and Red Hat Enterprise Linux, part 4 | date=2006-08-22 | accessdate=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;

ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಲೈನಕ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರೀಬ್ಯೂಷನ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಒದಗಿಸಿದ [[ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಯೋಜನೆ]], ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ನ [[`ಶ್ಯಾಡೋಮ್ಯಾನ್']] ಲಾಂಛನದ [[ಫೆಡೋರಾ]]ದಲ್ಲಿ  ಬಳಕೆಯಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಫೆಡೋರಾ ಲೈನಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಫೆಡೋರಾ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.   ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಏತರರು ಸರಳವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು, ಮತ್ತು ಬಳಸಲು ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ನ್ನು ಮೂರನೇ ಪಕ್ಷಗಾರ ಉತ್ತಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಡಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಭಂಡಾರ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಅಂಡರ್ ಗ್ರ್ಯಾಜುವೇಟ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದರಂತೆ, 2002ರಲ್ಲಿ ವಾರೆನ್ ಟೊಗಾಮಿಯಿಂದ ಫೆಡೋರಾ ಲೈನಕ್ಸ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು.  ಜಾಗತಿಕ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಫೆಡೋರಾ ಭಂಡಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಹಕಾರಯುತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಫೆಡೋರಾ ಲೈನಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಲೈನಕ್ಸ್ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಯ ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.linux.com/archive/feature/31767 | title=Warren Togami on the new Fedora Project | accessdate=2010-02-09}}&lt;/ref&gt;   ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಫೆಡೋರಾ ಲೈನಕ್ಸ್  ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗೃಹಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಹಕಾರಯುತ ಅಪ್ರೋಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://people.redhat.com/wtogami/archive/2006/lax_seminar.odp| title=Why Fedora? (.odp presentation)| accessdate=2010-03-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
ಫೆಡೋರಾ ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ನ ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್ ಆಗಿದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಫೆಡೋರಾ ರಿಪಾಜಿಟರಿ ಮ್ಯಾನೇಜಮೆಂಟ್ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ]]ಉತ್ಪಾದಕರಿಂದ ವಿವಾದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಈ ಪ್ರಕರಣ ಇದೀಗ ಪರಿಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.fedora.info/redHat.shtml | title=Red Hat Inc.'s Use of The Fedora Name | accessdate=2009-06-25 | archive-date=2006-10-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061013141813/http://www.fedora.info/redHat.shtml | url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

ಇದೀಗ ಫೆಡೋರಾ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ [http://fedoraproject.org/wiki/Board ಮಂಡಳಿ] ಯಿಂದ ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://lwn.net/Articles/279059/ | title=Fedora goes to a community-dominated board | accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ==
=== ವಿತರಣೆ ===

[[ಚಿತ್ರ:PackageKit on Fedora.png|thumb|right|ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಕಿಟ್‌, ಫೆಡೋರಾದಲ್ಲಿನ ಡೀಫಾಲ್ಟ್ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ನಿರ್ವಾಹಕ ಫ್ರಂಟ್‌-ಎಂಡ್]]

ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆ ಹಲವು ವಿಧದ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಡೋರಾ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ:&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://docs.fedoraproject.org/install-guide/f10/en_US/ch-new-users.html#sn-howto-download | title=New Users – How Do I Download Installation Files? | author=[[Fedora Project]] | accessdate=2009-04-03 | archive-date=2009-02-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090228161427/http://docs.fedoraproject.org/install-guide/f10/en_US/ch-new-users.html#sn-howto-download | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ಫೆಡೋರಾ ಡಿವಿಡಿ/ಸಿಡಿ ಸೆಟ್- ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವ ಡಿವಿಡಿ ಅಥವಾ ಸಿಡಿ ಸೆಟ್ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ಫೆಡೋರಾ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್;
* [[ಲೈವ್ ಇಮೇಜಿಸ್]]- [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಡ್ರೈವ್]]‌ನಿಂದ ಮತ್ತು ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಹಾರ್ಡ್‌ಡಿಸ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಬೂಟ್ ಅಥವಾ [[ಲೈವ್ ಸಿಡಿ]]ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಸಿಡಿ ಅಥವಾ ಡಿವಿಡಿ ಗಾತ್ರದ ಇಮೇಜಿಸ್.
* ಮಿನಿಮಲ್ ಸಿಡಿ- [[ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಸ್]] ಅಥವಾ [[ಎಫ್‌ಟಿಪಿ]], [[ಎಚ್‌ಟಿಟಿಪಿ]] ಮೇಲೆ ಇನಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://docs.fedoraproject.org/install-guide/f10/en_US/ch-other-install-methods.html | title=Alternative Install Methods | author=[[Fedora Project]] | accessdate=2009-04-03 | archive-date=2009-02-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090205044107/http://docs.fedoraproject.org/install-guide/f10/en_US/ch-other-install-methods.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಈ ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆಯು ಫೆಡೋರಾ ಸ್ಪಿನ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಫೆಡೋರಾ ಕಸ್ಟಮ್ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಹಂಚುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://fedoraproject.org/wiki/CustomSpins ಕಸ್ಟಮ್ಸ್‌ಸ್ಪಿನ್ಸ್‌ - ಫೆಡೋರಾ  ಯೋಜನೆ ವಿಕಿ].&lt;/ref&gt;  ಫೆಡೋರಾ ಸ್ಪಿನ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕಸ್ಟಮ್ ವೇರಿಯೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಫೆಡೋರಾವನ್ನೂ ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಕೊನೆಯ ಬಳಕೆದಾರನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಜತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.   ಫೆಡೋರಾ ಸ್ಪಿನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಫೆಡೋರಾ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Fedora Spins&quot;&gt;{{cite web | url=http://spins.fedoraproject.org | title= Custom Spins | author=[[Fedora Project]] | date=2007-11-19 | accessdate=2007-11-19 }}&lt;/ref&gt;   ಫೆಡೋರಾ [[ಲೈವ್ ಯುಎಸ್ ಬಿ]] ಉತ್ಪಾದಕ ಅಥವಾ [[ಯುಎನ್‌ಇ ಬೂಟ್ ಇನ್]] ಬಳಸುವ ಫೆಡೋರಾದ ಲೈವ್ ಯುಎಸ್ ಬಿ ವರ್ಶನ್ಸ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲೂ ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಎಕ್ ಸ್ಟ್ರಾ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ಫಾರ್ ಎಂಟರಪ್ರೈಸ್ ಲೈನಕ್ಸ್ (ಇಪಿಇಎಲ್) ಇದು ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಆಧಾರಿತ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಡ್-ಆನ್ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಅದರಿಂದ ಫೆಡೋರಾ ಬೇಸಡ್ [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಎಂಟರಪ್ರೈಸ್ ಲೈನಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ ಓಎಸ್ ಅಥವಾ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಲೈನಕ್ಸ್ ನಂತೆ ಅದರ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬಲ್ಲ ಸ್ಪಿನ್ ಆಫ್ಸ್ ಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆ ಭಂಡಾರ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://fedoraproject.org/wiki/EPEL ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್ ಲಿನಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳು (ಎಪಿಇಎಲ್)], ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2009–05–15.&lt;/ref&gt;

ತಂತ್ರಾಂಶ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮೂಲತಃ [[ಯುಮ್‌]] ಯುಟಿಲಿಟಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;FPYumDoc&quot;&gt;{{cite web | url=http://docs.fedoraproject.org/yum/en/sn-software-management-tools.html | title=Software Management Tools in Fedora Core | author=Stuart Ellis | accessdate=2007-11-18 | archive-date=2007-10-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071028060600/http://docs.fedoraproject.org/yum/en/sn-software-management-tools.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   ''ಪೈರಟ್''  ಮತ್ತು ''ಪಪ್ '' ನಂಥ ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಇಂಟರಫೇಸಸ್ ಅಲ್ಲದೆ, ಅಪ್ ಡೇಟ್ಸ್ ಲಭ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಪ್ಯಾನೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ''ಪಪ್ ಲೆಟ್ '' ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;FPYumDoc&quot; /&gt; [[ಆಪ್ಟ್-ಆರ್ ಪಿಎಂ]] ಇದು ಯುಮ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಡಿಬೇನ್ ಅಥವಾ [[ಡಿಬೇನ್]] ಬೇಸಡ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜನ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರಬಹುದು, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲು [[ಸುಧಾರಿತ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಸಲಕರಣೆ]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{ cite web | url=http://fedoraproject.org/wiki/Tools/Apt | title=APT and Fedora | author=[[Fedora Project]] | accessdate=2007-11-18 }}&lt;/ref&gt;   ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಧಿಕ ಭಂಡಾರ ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಫೆಡೋರಾದಲ್ಲಿ ಉಪಲಬ್ಧವಿಲ್ಲದ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ಗಳನ್ನು ಇನಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಡಲು ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://docs.fedoraproject.org/yum/en/sn-using-repositories.html | title=Using Repositories | author=Stuart Ellis | accessdate=2007-11-18 | archive-date=2007-10-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071027053417/http://docs.fedoraproject.org/yum/en/sn-using-repositories.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ತಂತ್ರಾಂಶ ಭಂಡಾರಗಳು ===

ಫೆಡೋರಾ 7 ಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಭಂಡಾರಗಳಿದ್ದವು- ಕೋರ್ ಹಾಗೂ ಎಕ್ ಸ್ಟ್ರಾ. ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್.  ಅಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲ ಮೂಲ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಇತರ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ಸಿಡಿ, ಡಿವಿಡಿಗಳನ್ನು ಇನಸ್ಟಾಲ್ಲೇಶನ್ ಜತೆಗೆ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಫೆಡೋರಾ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌, ದ್ವಿತೀಯ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್‌ 3ರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಮೂಹದಿಂದ ನಿಯಂತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಸಿಡಿ/ಡಿವಿಡಿ ಇನ್ಸ್ಟಾಲೇಷನ್‌ನಿಂದ ಹಂಚೆಕೆ ಮಾಡಲಾಗದು.  ಫೆಡೋರಾ 7 ಇದು ಕೋರ್ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ ಒಂದಾದ ಸಮಯದಿಂದಲೂ ಇದರ ಹಂಚಿಕೆಯು ''ಕೋರ್''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಇದು ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-devel-list/2007-January/msg00091.html |title= Fedora 7 |accessdate=2007-01-17}}&lt;/ref&gt;
ಇದು ಸಮೂಹ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಈ ಮೊದಲು ರೆಡ್‌ಹ್ಯಾಟ್‌ ಡೆವೆಲಪರ್ಸ್‌ರಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.

ಅಲ್ಲದೆ, ಫೆಡೋರಾ 7 ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು ಫೆಡೋರಾ ಲೆಗಾಸಿ ಎಂಬ ಮೂರನೇ ಭಂಡಾರ ಇತ್ತು.   ಈ ಭಂಡಾರವು ಸಮುದಾಯ- ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಲ್ಲದ ಆಯ್ದ ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಲೈನಕ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವುಗಳ ಲೈಫ್ ಸೈಕಲ್ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;FPLegacy&quot;&gt;{{ cite web | url=http://fedoraproject.org/wiki/Legacy | title=Fedora Legacy | author=[[Fedora Project]] | accessdate=2007-11-18 }}&lt;/ref&gt;  ಫೆಡೋರಾ ಲಿಗಾಸಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-legacy-list/2006-December/msg00049.html | title=Fedora Legacy shutting down | author=David Eisenstein | date=2006-12-29 | accessdate=2007-11-18 }}&lt;/ref&gt;

ಆ ತಂತ್ರಾಂಶದ ವಿತರಣೆಯಿಂದ ಯುಎಸ್ ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಥವಾ ಫೆಡೋರಾದ ಉಚಿತ ತಂತ್ರಾಂಶ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪಲು ಆಗದ್ದರಿಂದ ಫೆಡೋರಾ ಒಳಗೊಳ್ಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಥರ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿ ಭಂಡಾರಗಳು ವಿತರಣೆ ಮಾಡಿದವು.  ಪ್ರಥಮ ಥರ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿ ಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದದ್ದೆಂದರೆ ಆರ್ ಪಿಎಂ ಫ್ಯೂಜನ್ ಮತ್ತು ಲಿವ್ನಾ.   ಆರ್ ಪಿಎಂ ಫ್ಯೂಜನ್ ಇದು ಹಲವು ಥರ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಜಂಟಿ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.   ಕಾನೂನಿನ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಲಿವ್ನಾ ಈಗಲೂ ಆರ್ ಪಿಎಂ ಫ್ಯೂಜನ್ ನ ವಿಸ್ತರಣೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.  ಮತ್ತು ಎನಕ್ರಿಪ್ಟೆಡ್ ಡಿವಿಡಿ ಪ್ರೇಬ್ಯಾಕ್ ಸಪೋರ್ಟ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾತ್ರ [[ಲಿಬ್ ಡಿವಿಡಿಸಿಎಸ್ ಎಸ್]] (libdvdcss) ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಭದ್ರತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ===

ಭದ್ರತೆ ಫೆಡೋರಾದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.  [[ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಎನೆಹಾನ್ಸಡ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್]]  ಇದು ಫೆಡೋರಾ ಭದ್ರತಾ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.  ಲೈನಕ್ಸ್ ಕೆರ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ [[ಲೈನಕ್ಸ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಮಾಡುಲಸ್]] (ಎಲ್ ಎಸ್ ಎಂ) ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕಡ್ಡಾಯ ಎಕ್ಸೆಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭದ್ರತಾ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://w3.linux-magazine.com/issue/69/Access_Control_with_SELinux.pdf | title=Mandatory Access Control with SELinux | accessdate=2007-10-07 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; ಫೆಡೋರಾ ಇದು ಸೀ ಲೈನಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರಮುಖ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://w3.linux-magazine.com/issue/69/Access_Control_with_SELinux.pdf | title=Mandatory Access Control with SELinux | accessdate=2007-10-07 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;  ಎಸ್‌ಇಲಿನಕ್ಸ್‌ ಇದು ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 2ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.  ಇದು ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ನಿಂದ ಅಸಮರ್ಥ, ಅಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೋ ಅದರಂತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ, ಸ್ಪಾರ್ಕ್ (ಎಸ್ ಪಿಎಆರ್ ಸಿ) ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ.{{Clarify|date=November 2009}}

== ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ==
=== ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 1–4 ===

[[ಚಿತ್ರ:Fedora Core 1.png|thumb|ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್‌ 1]]
[[ಚಿತ್ರ:Fedora Core 4.png|thumb|GNOME ಬಳಸಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂ‌ಕರ್ವ್ ಥೀಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್‌ 4]]

'' ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ 1''  ಮೊದಲ ವರ್ಶನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು 2003ರ ನವೆಂಬರ್ 6ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;fc1-release&quot;&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2003-November/msg00000.html | title=Announcing Fedora Core 1 | author=[[Red Hat]] | date=2003-11-06 | accessdate=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;   ಇದರ ಗುಪ್ತ ನಾಮ ''ಯಾರೋ''  (ವೈಎಆರ್ ಆರ್ ಓಡಬ್ಲೂ) ಆಗಿತ್ತು.   ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ 1 ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಲೈನಕ್ಸ್ 9 ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಲೈನಕ್ಸ್ ಕರ್ನಲ್ ನ ವರ್ಶನ್ 2.4.19,  [[ಜಿಎನ್ಓಎಂಇ]]ಯ ವರ್ಶನ್ 2.4 ಡೆಸ್ಕಟಾಪ್ ಎನ್ವಿರಾನಮೆಂಟ್, ಮತ್ತು ವರ್ಶನ್ 3.1 ಆಫ್ [[ಕೆಡಿಇ]] (ದಿ ಕೆ ಡೆಸ್ಕಟಾಪ್ ಎನ್ವಿರಾನಮೆಂಟ್) ಯೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;FC1 RN&quot;&gt;{{cite web |url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc1/x86/ |title=Fedora Core 1 Release Notes |accessdate=2007-10-19 |archive-date=2003-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031202145058/http://fedora.redhat.com/docs/release-notes/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ 2 '' ಮೇ 18 2004ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೋಡ್ ಹೆಸರು ''ಟೆಟ್ ನಂಗ್''.&lt;ref name=&quot;FC2Rel&quot;&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2004-May/msg00010.html | title=Presenting Fedora Core 2 | author=[[Red Hat]] | date=2004-05-18 | accessdate=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;  ಇದು ಲೈನಕ್ಸ್ 2.6, ಜಿಎನ್ ಓಎಂಇ 2.6, ಕೆಡಿಇ 3.2, ಮತ್ತು [[ಎಸ್‌ಇಲೈನಕ್ಸ್]]‌‍&lt;ref name=&quot;FC2Rel&quot; /&gt; ನೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. (ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ ರಾನ್ ನ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಸೀಲೈನಕ್ಸ್ ಕಾಣದಾಗಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಯಿತು).&lt;ref name=&quot;FC2 RN&quot;&gt;{{cite web |url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc2/x86/ |title=Fedora Core 2 Release Notes |accessdate=2007-10-19 |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025045323/http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc2/x86/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಎಕ್ಸ್ ಫ್ರೀ 86 ಇದನ್ನು ಹೊಸದಾದ ಎಕ್ಸ್.ಓಆರ್ ಜಿ ಬದಲಿಸಿತು, ಈ ಮೊದಲಿನ ಅಧಿಕೃತ ಬಿಡುಗಡೆ ಎಕ್ಸ್11ಆರ್6 ಸೇರ್ಪಡೆ, ಎಕ್ಸ್ ರೆಂಡರ್ ಗೆ ಹಲವಾರು ಅಪ್ ಡೇಟ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ, [[ಎಕ್ಸ್ ಎಫ್ ಟಿ]], ಎಕ್ಸ್ ಕರ್ಸರ್, ಫಾಂಟ್ ಕಾನ್ಫಿಗ ಲೈಬ್ರರೀಸ್, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮಹತ್ವದ ಸುಧಾರಣೆಗಳು.&lt;ref name=&quot;FC2 RN&quot; /&gt;

''ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ 3''  ನವೆಂಬರ್ 8ರ 2004ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಕೋಡ್ ಹೆಸರು ''ಹೇಡಲಬರ್ಗ್''.&lt;ref name=&quot;FC3Rel&quot;&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2004-November/msg00002.html | title=Announcing the release of Fedora Core 3 | author=[[Red Hat]] | date=2004-11-08 | accessdate=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;   ಇದು [[ಮೋಜಿಲ್ಲಾ ಫೈರಫಾಕ್ಸ್ ]][[ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್]] ಒಳಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಜತೆಗೆ [[ಇಂಡಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಗಳಿಗೆ ಸಪ್ಪೋರ್ಟ ಆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;FC3Rel&quot; /&gt;   [[ಲೈಲೋ ಬೂಟ್ ಲೋಡರ್]] ಇಳಿಕೆಗೆ [[ಗ್ರಬ್ (ಜಿಆರ್ ಯುಬಿ)]] ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೂ ಇದರ ಬಿಡುಗಡೆ ತೋರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;FC3Rel&quot; /&gt;   [[ಸೀಲೈನಕ್ಸ್]] ಕೂಡ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಅಸಮರ್ಥವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ 2ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ನಿಯಮಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಹೊಸದೊಂದು ನಿಯಮ ನಿಮಿತ್ತಪಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;FC3Rel&quot; /&gt; ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 3 shipped with GNOME 2.8 and KDE 3.3.&lt;ref name=&quot;FC3Rel&quot; /&gt;  ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ 3 ಜಿಎನ್ಓಎಂಇ 2.8 ಮತ್ತು ಕೆಡಿಇ 3.3ಯೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಗಣೆಯಾಯಿತು.  ಇದು ಹೊಸ ಫೆಡೋರಾ ಎಕ್ಸಟ್ರಾಸ್ ರೆಪೋಜಿಟರಿ ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಥಮ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;FC3 RN&quot;&gt;{{cite web |url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc3/x86/ |title=Fedora Core 3 Release Notes |accessdate=2007-10-19 |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025045333/http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc3/x86/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ 4''  ಜೂನ್ 13, 2005ರಲ್ಲಿ ''ಸ್ಟೆಂಟ್ಜ್''  ಎಂಬ ಕೋಡ್ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;FC4Rel&quot;&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2005-June/msg00010.html | title=The Amazing Fedora Core 4! | author=[[Fedora Project]] | date=2005-06-13 | accessdate=2007-11-18 }}&lt;/ref&gt;   ಇದು ಲೈನಕ್ಸ್ 2.6.11,&lt;ref name=&quot;FC4Rel&quot;/&gt; ಕೆಡಿಇ 3.4 ಮತ್ತು ಜಿಎನ್ಓಎಂಇ 2.10 ನೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಗಣೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;FC4 RN&quot;&gt;{{cite web | url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc4/ | title=Fedora Core 4 Release Notes | publisher=[[Fedora Project]] | accessdate=2007-11-18 | archive-date=2007-10-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071028014017/http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc4/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಬ್ಲ್ಯೂಕರ್ವ್]] ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ  ಹೊಸ ಕ್ಲೀಯರ್ ಲೂಕ್ಸ್ ವಿಷಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಈ ವರ್ಶನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;FC4 RN&quot;/&gt;   ಅಲ್ಲದೇ ಓಪನ್ [[ಆಫಿಸ್.ಓಆರ್ ಜಿ 2.0 ಆಫೀಸ್ ಸ್ಯೂಟ್]] ನೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಗಣೆಯಾಯಿತು, ಅದರಂತೆ [[ಎಕ್ಸೆನ್]], ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರ ಮುಕ್ತ ಮೂಲ ವರ್ಚುವಲೈಜೇಶನ್ ಫ್ರೇಮ ವರ್ಕ್.&lt;ref name=&quot;FC4 RN&quot;/&gt;    [[ಪಾವರ್ ಪಿಸಿ]] ಸಿಪಿಯು ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಗೆ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿಯೂ, ಮತ್ತು [[ಸೀಲೈನಕ್ಸ್‌‌]]ಗೆ ಸುಮಾರು 80 ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಇದು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;FC4 RN&quot;/&gt;

=== ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 5–6 ===

[[ಚಿತ್ರ:Fedora Core 6.png|thumb|DNA ಥೀಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್‌ 6]]

ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಕೋರ್ ಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ನಿಶ್ಚಿತ ಕುಶಲಕಲೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದವು.  ಆ ನಂತರದ ಫೆಡೋರಾ ವರ್ಶನ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಟ್ರೆಂಡ್ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದುಕೊಂಡು ಬಂತು.

''ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್''  5 ಮಾರ್ಚ್ 20, 2006ರಲ್ಲಿ ''ಬೋರ್ಡೆಕ್ಸ್ ಕೋಡ್''  ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಫೆಡೋರಾ ಬಬಲ್ಸ್ ಕುಶಲಕಲೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;FC5Rel&quot;&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2006-March/msg00027.html | title=Announcing the release of Fedora Core 5 | date=2006-03-20 | accessdate=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;  ಇದು [[ಬೀಗಲ್]], ಎಫ್-ಸ್ಪಾಟ್ ಮತ್ತು [[ಟಾಂಬೆ]] ನಂಥ [[ಮೋನೋ]] ಮತ್ತು ಟೂಲ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿತ ಒಳಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಫೆಡೋರಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;FC5Rel&quot; /&gt;   ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಪಪ್ ಮತ್ತು ಪೈರಟ್ ([[ಯೆಲ್ಲೋ ಡಾಗ್ ಅಪ್ ಡೇಟರ್, ಮಾಡಿಫೈಡ್ ನೋಡಿ) ನಂಥ ಹೊಸ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮ್ಯಾನೇಜಮೆಂಟ್ ಟೂಲ್ಸ್ ಪರಿಚಯಿಸಿತು|''ಯೆಲ್ಲೋ ಡಾಗ್ ಅಪ್ ಡೇಟರ್, ಮಾಡಿಫೈಡ್ ನೋಡಿ) ನಂಥ ಹೊಸ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮ್ಯಾನೇಜಮೆಂಟ್ ಟೂಲ್ಸ್''  ಪರಿಚಯಿಸಿತು]].   ಅಲ್ಲದೇ, [[ನೇಟಿವ್ ಪಾಸಿಕ್ಸ್ ಥ್ರೇಡ್]] ಲೈಬ್ರರಿಯಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗಿದ್ದ  ಲಾಂಗ್ ಡೆಪ್ರೆಕೇಟೆಡ್ (ಬಟ್ ಕೆಪ್ಟ್ ಫಾರ್ ಕಾಂಪಿಟೇಬಿಲಿಟಿ) [[ಲೈನಕ್ಸ್ ಥ್ರೇಡ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದ ಮೊದಲ ಫೆಡೋರಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc5/release-notes-ISO/#id3083554 | title=Fedora Core 5 Release Notes | accessdate=2007-10-18 | archive-date=2007-10-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071011081054/http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc5/release-notes-ISO/#id3083554 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್''  6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2006ರಲ್ಲಿ'' ಜೋಡ್ '' ಎಂಬ ಕೋಡ್ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2006-October/msg00008.html | title=Announcing Fedora Core 6 (Zod) | author=[[Fedora Project]] | date=2006-10-24 | accessdate=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;   ಇದು ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್ 5ದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಫೆಡೋರಾ ಬಬಲ್ಸ್ ಕುಶಲಕಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ, ಫೆಡೋರಾ ಡಿಎನ್ ಎ ಕುಶಲಕಲೆಯನ್ನು ಇದು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;FC6Rel&quot;&gt;{{cite web | url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc6/en_US/sn-OverView.html#id2974245 | title=Fedora Core 6 Release Notes | author=[[Fedora Project]] | accessdate=2007-10-18 | archive-date=2007-10-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071020031113/http://docs.fedoraproject.org/release-notes/fc6/en_US/sn-OverView.html#id2974245 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   ಈ ಕೋಡ್ ಹೆಸರು ವಿಲ್ಲೇನ್, [[ಜನರಲ್ ಜೋಡ್]] ಕುಖ್ಯಾತಿಯ ಸೂಪರ್ ಮ್ಯಾನ್ ಡಿಸಿ ಕಾಮಿಕ್ ಬುಕ್ಸ್ ನಿಂದ ನಿಷ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{ cite web | url=http://www.redhat.com/magazine/024oct06/features/fsr/ | title=Fedora status report: Announcing Zod | author=[[Red Hat]] | accessdate=2007-10-18 }}&lt;/ref&gt;   [[ಕಾಂಪೀಜ್]] [[ಕಾಂಪೋಜಿಟಿಂಗ್ ವಿಂಡೋ ಮ್ಯಾನೇಜರ್]] ಮತ್ತು [[ಎಐಜಿಎಲ್ ಎಕ್ಸ್]] (ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಡೆಸ್ಕಟಾಪ್ ಮೇಲೆ ಜಿಎಲ್- ಎಕ್ಸಲರೇಟೆಡ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಶಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ) ಗೆ ಈ ವರ್ಶನ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಪರಿಚಯಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;FC6Rel&quot; /&gt;   [[ಫೈರಫಾಕ್ಸ್ 1.5]] ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸರ್ ಆಗಿ, ಮತ್ತು ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಗೆ ತಾವು ಬಳಸುವ ಹಾರ್ಡವೇರ್ ಬಗ್ಗೆ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುವ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವ ಟೂಲ್ [[ಸ್ಮೋಲ್ಟ್]] ಆಗಿ ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಗಣೆಯಾಯಿತು.

=== ಫೆಡೋರಾ  7 ===

ಫೆಡೋರಾ 7, ಕೋಡ್ ಹೆಸರು ''ಮೂನ್ ಶೈನ್'', ಇದು ಮೇ 31, 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;F7Announce&quot;&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2007-May/msg00009.html | title=Announcing Fedora 7 (Moonshine) | author=[[Fedora Project]] | date=2007-05-31 | accessdate=2007-11-07 }}&lt;/ref&gt;  ಫೆಡೋರಾ 6 ಮತ್ತು ಫೆಡೋರಾ 7 ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಎಂದರೆ, ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ `ಕೋರ್' ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಎಕ್ಸಟ್ರಾಸ್ ರೆಪೋಜಿಟರೀಸ್ ಸೇರಿಸುವುದು&lt;ref name=&quot;F7Announce&quot; /&gt;, ಮತ್ತು ಆ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅದರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಹೊಸ ಸ್ಥಾಪಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.   ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಪೂರ್ತಿ ಅನುಸರಣೆಯಾದ ಫೆಡೋರಾ ಡಿಸ್ಟ್ರೀಬ್ಯೂಶನ್ಸ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸ ನಿರ್ಮಿತ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸಿದ ಟೂಲ್ಸ್ ಬಳಸಿ ಇದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಥರ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿ ಪ್ರೊವೈಡರಿಂದ ಬಂದ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;F7Announce&quot; /&gt;

ಫೆಡೋರಾ 7ಕ್ಕೆ ಮೂರು ವಿಧದ ಅಧಿಕೃತ ''ಸ್ಪಿನ್ಸ್''  ಲಭ್ಯ ಇವೆ.&lt;ref name=&quot;F7 RN&quot;&gt;{{cite web | url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/f7/en_US/sn-OverView.html | author=[[Fedora Project]] | title=Fedora 7 Release Highlights | accessdate=2007-11-18 | archive-date=2007-10-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071030033928/http://docs.fedoraproject.org/release-notes/f7/en_US/sn-OverView.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

*  ಲೈವ್- ಎರಡು ಲೈವ್ ಸಿಡಿಗಳು (ಒಂದು ಜಿನೋಮ್ ಗೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಕೆಡಿಇಗೆ);
*  ಫೆಡೋರಾ- ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವ ವೇಳೆಯ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಸ್ ಒಳಗೊಂಡ ಡಿವಿಡಿ;
*  ಎವರಿಥಿಂಗ್- ಯು ಮತ್ತು ಇಂಟರನೆಟ್ ಇಸ್ಟಾಲ್ಲೇಶನ್ಸ್ ಗಳಿಂದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇರುವ ಸರಳ ಇನಸ್ಟಾಲ್ಲೇಶನ್ ಟ್ರೀ.

ಫೆಡೋರಾ 7 ಫೀಚರ್ಡ್ ಜಿನೋಮ್ 2.18 ಮತ್ತು ಕೆಡಿಇ 3.5, ಹೊಸ ಥೀಮ್ ಎಂಟೈಟಲ್ಡ್ ''ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಹೈ'', [[ಓಪನ್ ಆಫೀಸ್]]. ಓಆರ್ ಜಿ 2.2 ಮತ್ತು [[ಫೈರ್‌‍ಫಾಕ್ಸ್]] 2.0.&lt;ref name=&quot;F7 RN&quot; /&gt;  [[ವೇಗದ ಬಳಕೆದಾರ]] ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ನಿಂದ ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಸ್ವೀಚ್ಚಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;F7 RN&quot; /&gt;  ಅಲ್ಲದೇ, ಸೀಲೈನಕ್ಸ್ ಗೆ ಅಸಂಖ್ಯ ಅಪ್ ಡೇಟ್ಸ್ ಇರುತ್ತವೆ, ಡಿಬಗ್ಗಿಂಗ್ [[ಸೀಲೈನಕ್ಸ್]] ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ನೋಟಿಫಿಕೇಶನ್ಸ್ ಗೆ ಹೊಸ ''ಸೀಟ್ರಬಲ್ ಶೂಟ್ ಟೂಲ್'', ಮತ್ತು ಹೊಸ, [[ಎಸ್‌ಇಲೈನಕ್ಸ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಫೈನ್ ಟ್ಯೂನಿಂಗ್ ಗಾಗಿ ತಲಸ್ಪರ್ಶಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ- ಕಾನ್ಫಿಗ- ಸೀಲೈನಕ್ಸ್ ಟೂಲ್.&lt;ref name=&quot;F7 RN&quot; /&gt;

=== ಫೆಡೋರಾ  8 ===

[[ಚಿತ್ರ:Fedora 8 GNOME.png|thumb|ಇನ್‌ಫಿನಿಟಿ ಥೀಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಫೆಡೋರಾ 8]]

ಫೆಡೋರಾ 8, ಕೋಡ್ ಹೆಸರು ''ವೇರ್‌ವೋಲ್ಫ್'', ಇದು ನವೆಂಬರ್ 8ರ 2007ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://fedoraproject.org/wiki/Releases/Schedule | title=Fedora Project Release Schedule | accessdate=2007-10-07}}&lt;/ref&gt;

ಫೆಡೋರಾ 8 ಒಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಪ್ ಡೇಟ್ಸ್ ಹೀಗಿವೆ:&lt;ref name=&quot;F8RelSummary&quot;&gt;{{ cite web | url=http://fedoraproject.org/wiki/Releases/8/ReleaseSummary | title=Fedora 8 Release Summary | date=2007-11-07 | accessdate=2007-11-07 }}&lt;/ref&gt;

*  ''[[ಪಲ್ಸ್ ಆಡಿಯೋ]]'' - ಬಗೆಬಗೆಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಾಗುವಂತೆ ಆಡಿಯೋ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಇರುವ ಸೌಂಡ್ ಡೆಮೋನ್.   ಫೆಡೋರಾ ಡಿಫಾಲ್ಟ್‌‌ನಿಂದ ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಶನ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;F8RelSummary&quot;/&gt;
*  '' ಸಿಸ್ಟಮ್- ಕಾನ್ಫಿಗ್‌‌-ಫೈರ್‌‍ವಾಲ್'' - ಇದು ಹೊಸ ಫೈರವಾಲ್ ಕಾನ್ಫಿಗರೇಶನ್ ಟೂಲ್. ಇದು ಈ ಮೊದಲಿನ ಸಿಸ್ಟಮ್- ಕಾನ್ಫಿಗ- ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಲೆವೆಲ್ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು.
*  ''ಕೊಡೈನಾ'' -ಈ ಸಾಧನವು ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ತಾನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ವಸ್ತುವಿಷ್ಯಗಳ ಮಾಲಿಕತ್ವ ಅಥವಾ ಪೆಟೆಂಟ್‌‍ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು [[ಫ್ಲೂಯೆಂಡೊ]]ನಿಂದ ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇದೊಂದು ಐಚ್ಛಿಕವಾದ ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದು; ಇದನ್ನು [[Gಸ್ಟ್ರೀಮರ್]]‌, [[ಲಿವ್ನಾ]]ದ ಕೊಡೆಕ್‌ ಪ್ಲಗ್‌-ಇನ್‌ಗಳಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವು ಉಚಿತವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ.  
*  ''[[ಐಸ್ಡ್‌‍ ಟೀ]]'' - ಎನ್‌‍ಕಂಬರ್ಡ್ ಕೋಡ್‌ನಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ ಫೆಡೋರಾಕ್ಕೆ [[ಓಪನ್ ಜೆಡಿಕೆ]] ತರಲು ಈ ಯೋಜನೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
*  ''[[ನೆಟ್‌‍ವರ್ಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್]]'' - ವೇಗದ, ಹೆಚ್ಚು ಭರವಸೆಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು;&lt;ref name=&quot;F8RelSummary&quot;/&gt; ಉತ್ತಮ ಭದ್ರತೆ ([[ಕೀರಿಂಗ್]] ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ); ನಿಸ್ತಂತು ನೆಟವರ್ಕ್ಸ್ ನಿಚ್ಛಳವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನ; ಉತ್ತಮ [[ಡಿ-ಬಸ್]] ಇಂಟಿಗ್ರೇಶನ್.
*  ''ಉತ್ತಮ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ ಬೆಂಬಲ'' -ಬ್ಯಾಟರಿ ಲೋಡ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೆರ್ನಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿಯ [[ಕ್ರಾನ್‌]]ನ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಸ್ತಂತು ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು ಬ್ಯಾಟರಿ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವೇಳೆ ಅದನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರೀಯಗೊಳಿಸಬಹುದು.

ಫೆಡೋರಾ 8 ಕೂಡ ''ಇನ್ಫಿನಿಟಿ''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹೊಸ ಡೆಸ್ಕಟಾಪ್ ಕುಶಲಕಲೆ, ಮತ್ತು ''ನೋಡೋಕಾ''  ಹೆಸರಿನ ಹೊಸ ಡೆಸ್ಕಟಾಪ್ ಥೀಮ್ ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.   ಇನ್ಫಿನಿಟಿಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಎಂದರೆ, ಹಗಲಿನ ವೇಳೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲು ಹಗಲಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ ಪೇಪರ್ ಬದಲಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;F8RelSummary&quot; /&gt;

2008ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, [[x86]] ಮತ್ತು [[x86-64]] ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಗಾಗಿ ಹೊಸ [[ಎಕ್ಸಎಫ್ ಸಿಇ]] ಲೈವ್ ಸಿಡಿ `ಸ್ಪಿನ್' ಹೊರ ತರಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;f8-xfce&quot;&gt;{{ cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2008-February/msg00005.html | title=Announcing Fedora 8 Xfce Spin | author=Rahul Sundaram | publisher=[[Fedora Project]] | date=2008-02-13 | accessdate=2008-05-17 }}&lt;/ref&gt;   ಈ [[ಲೈವ್ ಸಿಡಿ]] ಆವೃತ್ತಿ Xಎಫ್ ಸಿಇ ಡೆಸ್ಕಟಾಪ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವೇಗ ಮತ್ತು ಹಗುರ ತೂಕದ ಉದ್ದೇಶದ್ದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈಗಲೂ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೋಜ್ಞ ಮತ್ತು ಸರಳ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ.   ಜಿನೋಮ್ ಮತ್ತು ಕೆಡಿಇ ಸ್ಪಿನ್ಸ್, ಎಕ್ಸ ಎಫ್ ಸಿಇ ಸ್ಪಿನ ನಂತೆ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಗೆ ಇನ್ ಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;f8-xfce&quot; /&gt;

=== ಫೆಡೋರಾ  9 ===

[[ಚಿತ್ರ:Fedora.png|thumb|ವೇವ್ಸ್ ಥೀಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಫೆಡೋರಾ 9]]

 ಫೆಡೋರಾ 9, ಕೋಡ್ ಹೆಸರು ''ಸಲ್ಫರ್‌‍'', ಇದು ಮೇ 13, 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;F9Announce&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2008-May/msg00007.html | title=The Prophecy of the 9 comes true (Fedora 9 walks the earth!) | author=Jesse Keating | publisher=[[Fedora Project]] | date=2008-05-13 | accessdate=2008-05-13 }}&lt;/ref&gt;

 ಫೆಡೋರಾ 9 ಒಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/f9preview/en_US/sn-OverView.html | title=Fedora 9 Release Notes | publisher=[[Fedora Project]] | accessdate=2008-05-13 | archive-date=2009-01-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090115092057/http://docs.fedoraproject.org/release-notes/f9preview/en_US/sn-OverView.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

*  ''[[ಜಿನೋಮ 2.22]]''.
*  ''[[ಕೆಡಿಇ 4.0]]'', ಕೆಡಿಇ ಸ್ಪಿನ್ ನ ವಿಭಾಗದಂತೆ ಇದು ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಇಂಟರಫೇಸ್.
*  [[ಐಸ್ಡ್‌ ಟೀ]]ಯನ್ನು ''[[ಓಪನ್ ಜೆಡಿಕೆ 6]]''   ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
| url=http://developer.redhatmagazine.com/2008/03/12/openjdk-to-replace-icedtea-in-fedora-9/
| title=OpenJDK in Fedora 9!
| last=Wade
| first=Karsten
| publisher=redhatmagazine.com
| quote=''Thomas Fitzsimmons updated the Fedora 9 release notes source pages to reflect that Fedora 9 would ship with OpenJDK 6 instead of the IcedTea implementation of OpenJDK 7. Fedora 9 (Sulphur) is due to release in May 2008.''
| date=2008-03-13
| accessdate=2008-04-05
| archive-date=2008-04-21
| archive-url=https://web.archive.org/web/20080421100346/http://developer.redhatmagazine.com/2008/03/12/openjdk-to-replace-icedtea-in-fedora-9/
| url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

*  ''[[ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌‍ಕಿಟ್]]''  ಇಸ್ ಇನಕ್ಲೂಡೆಡ್ ಆಸ್ ಎ ಫ್ರಂಟ್- ಎಂಡ್ ಟು ಯುಮ, ಆಂಡ್ ಆಸ್ ದಿ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್.
*  ''ಒನ್ ಸೆಕಂಡ್ X''  ಅಂದಾಜು ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಕಮಾಂಡ್ ಲೈನ್ ನಿಂದ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ [[X ವಿಂಡೋ ಸಿಸ್ಟಮ್‌‍]]ಗೆ  ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅದರಂತೆ X ಆದಷ್ಟು ಶೀಘ್ರ ಮುಚ್ಚಲೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{ cite web | url=http://fedoraproject.org/wiki/Features/OneSecondX | title=One Second X | publisher=[[Fedora Project]] | accessdate=2008-05-09 }}&lt;/ref&gt;
*  ಅಪ್‌ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌‌ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.
*  [[ಅನಾಕೊಂಡಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಾಲರ್‌]]‍ಗೆ ಹಲವು ಸುಧಾರಣೆಗಳು; ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳ ನಡುವೆ, ಸದ್ಯ ಇದು ಸಪ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ರೀಸೈಜಿಂಗ್ ಇಎಕ್ಸ ಟಿ2, ಇಎಕ್ಸ್ ಟಿ3 ಮತ್ತು ಎನ್ ಟಿಎಫ್ ಎಸ್ ಫೈಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ಮತ್ತು ಫೆಡೋರಾಕ್ಕೆ ಎನ್ ಕ್ರಿಪ್ಟೆಡ್ ಫೈಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಇನಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{ cite web | url=http://fedoraproject.org/wiki/Releases/9/Beta/ReleaseNotes#head-eaadbfea30e5d3ca0b72a51953519d6f8fd53d3c | title=Fedora 9 (Beta) Release Notes | publisher=[[Fedora Project]] | accessdate=2008-01-04 }}&lt;/ref&gt;
*  [[ಫೈರ್‌‍ಫಾಕ್ಸ್]] 3.0 ಬಿಟಾ 5 ಅನ್ನು ಈ ಬಿಡುಗಡೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಂತೆಯೇ ಅದೇ ದಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಆದ 3.0 ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ.
*  ''ಪರ್ಲ್ 5.10'', ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮೆಮೊರಿ ಫೂಟ್‌‌‍ಪ್ರಿಂಟ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು.
*  ಯುಎಸ್ ಬಿ ಇಮೇಜಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶ ದೃಢತೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fedoraproject.org/wiki/How_to_create_and_use_Live_USB |title=How to create and use Live USB—FedoraProject |publisher=Fedoraproject.org |date= |accessdate=2008-12-01}}&lt;/ref&gt;

 ಫೆಡೋರಾ 9, ''ವೇವ್ಸ್‌‌‌''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಹೊಸ ಕುಶಲಕಲೆ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ, ಅದು ಫೆಡೋರಾ 8ರಲ್ಲಿನಂತೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುವ ''ಇನ್ಫಿನಿಟಿ'' ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

=== ಫೆಡೋರಾ  10 ===

[[ಚಿತ್ರ:Fedora 10 GNOME.png|thumb|ಸೋಲಾರ್ ಥೀಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಫೆಡೋರಾ 10]]
ಫೆಡೋರಾ  10, ''ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌'' ‍ ಎಂಬ ಗುಪ್ತನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದು ನವೆಂಬರ್‌ 25, 2008ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;F10-ReleaseSchedule&quot;&gt;{{ cite web | url=http://fedoraproject.org/wiki/Releases/10/Schedule?oldid=50362 | title=Fedora 10 Release Schedule | publisher=[[The Fedora Project]] | date=2008-09-24 | accessdate=2008-09-25 }}&lt;/ref&gt;   ಇದು ಹೊಸತಾದ ''ಸೊಲಾರ್''  ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.  ಇದರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fedoraproject.org/wiki/Releases/10/FeatureList |title=Fedora 10 Feature List |work=[[The Fedora Project]] | accessdate=2008-11-30}}&lt;/ref&gt;

*  ಪ್ಲೇಮೌತ್‌ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದ ಆರಂಭವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.(ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ರೆಡ್‌ ಹ್ಯಾಟ್‌‍ ಗ್ರಾಫಿಕಲ್‌ ಬೂಟ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ)
*  [[ext4]] ಫೈಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗೆ ಇದು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
*  [[ಶುಗರ‍್]] ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌‍.
* [[LXDE]] ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌‌.
* GNOME 2.24
* KDE 4.1
* [[OpenOffice.org]] 3.0

=== ಫೆಡೋರಾ  11 ===

[[ಚಿತ್ರ:Fedora 11 GNOME.png|thumb|ಬರ್ಡ್ ಥೀಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಫೆಡೋರಾ 11]]
ಫೆಡೋರಾ  11- ಇದು ''ಲಿಯೋನಿಡಾಸ್‌''  ಎಂಬ ಗುಪ್ತನಾಮದಿಂದ ಜೂನ್‌ 9, 2009ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Fedora11internetnews&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.internetnews.com/dev-news/article.php/3817686/Red+Hat+Fedora+11+Focuses+on+the+Linux+Desktop.htm|title=Red Hat Fedora 11 Focuses on the Linux Desktop|first=Sean Michael Kerner:|date=April 28, 2009|publisher=internetnews.com|accessdate=2009-04-30}}&lt;/ref&gt;  ಇದು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾದ ಕಲಾಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೇಸರಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡದೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಥೀಮ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

 ಫೆಡೋರಾ 11 ರಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

* [[ext4]] ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ [[ಫೈಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌]] ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
*  ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ [[Btrfs]] ಇದು ಬೂಟಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ''IcantbelieveitsnotBTR''  ಎಂಬ ಕಮಾಂಡ್‌ಲೈನ್‌‍‍ನೊಂದಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Fedora11btrfs&quot;&gt;{{cite news|url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/f11/en-US/sect-Release_Notes-File_Systems.html|title=Fedora 11 File systems|publisher=fedoraproject.org|accessdate=2009-07-04|archive-date=2009-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612024035/http://docs.fedoraproject.org/release-notes/f11/en-US/sect-Release_Notes-File_Systems.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;   
*  ಕೇವಲ 20 ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಬೂಟ್‌ ಅಪ್‌ ಲಭ್ಯ.
* GCC 4.4
* GNOME 2.26
* KDE 4.2
* 2.6.29 [[ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಕೆರ್ನಲ್‌]]
* [[ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್‌]] 3.4.2&lt;ref name=&quot;F11Eclipse&quot;&gt;{{cite web |
         url=http://docs.fedoraproject.org/release-notes/f11/en-US/sect-Release_Notes-Eclipse.html |
         title=Fedora 11 - Eclipse |
         publisher=Fedora Project |
         accessdate=2009-06-15 |
         archive-date=2009-06-12 |
         archive-url=https://web.archive.org/web/20090612084103/http://docs.fedoraproject.org/release-notes/f11/en-US/sect-Release_Notes-Eclipse.html |
         url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* [[ನೆಟ್‌ಬೀನ್ಸ್‌‍]] 6.5
* [[nವಿಡಿಯಾ]] ಕೆರ್ನಲ್‌ ಮೊಡ್‌ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು ಅದರ ಮುಕ್ತ ಮೂಲವಾದ [[ನೌವ್ಯೂ (ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್‌‍)]] ಡ್ರೈವರ್‌ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;F11Accepted&quot;&gt;{{cite web|url=http://fedoraproject.org/wiki/Releases/11/FeatureList|title=Fedora 11 Accepted Features |publisher=Fedora Project|accessdate=2009-05-18}}&lt;/ref&gt;
* ಓಪನ್‌ ಆಫಿಸ್‌ 3.1
* ಪೈಥಾನ್‌ 2.6
* Xfce to 4.6
* X ಸರ್ವರ್‌ 1.6
* [[fprint]] -‍ [[ಬೆರಳಚ್ಚು ಸಂವೇಧನೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳನ್ನು ಇದು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಫೆಡೋರಾ  12 ===
[[ಚಿತ್ರ:Fedora 12 GNOME.png|thumb|ಫೆಡೋರಾ 12]]
ಫೆಡೋರಾ  12, ಕೋಡ್‌ಹೆಸರು ''ಕಾನ್ಸ್‌‍ಟಂಟೈನ್‌'', ಅನ್ನು ನವೆಂಬರ್‌ 17, 2009&lt;ref&gt;http://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2009-ನವೆಂಬರ್‌/msg00006.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

 ಫೆಡೋರಾ 12 ರ ಕೆಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:

* ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯ. 32-ಬಿಟ್‌ (x86_32) ಶಿಲ್ಪದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳನ್ನು i686 ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವೆಬ್‌ಕ್ಯಾಮ್‌ ಬೆಂಬಲ
* [[Ogg]] [[Theora]] ದ ಒಂದು ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವೀಡಿಯೊ ಕೋಡೆಕ್‌
* ಆಡಿಯೋ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು
* ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಬಗ್ ವರದಿಮಾಡುವ ಸಾಧನ (abrt)
* ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಬ್ಲೂ‌‍ಟೂತ್‌
* ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಿರ್ವಾಹಕ
* ಅನೇಕ ವರ್ಚುಅಲೈಸೇಶನ್‌ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಳು ([[KVM]], [[libvirt]], [[libguestfs]])
* [[ext4]] ಬೂಟ್ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಸಹಾ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ 
* ಮೊಬ್ಲಿನ್‌ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌
* Yum-presto ಪ್ಲಗ್‌ಇನ್‌ ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ ಡೆಲ್ಟಾ RPMಗಳನ್ನು ನವೀಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ
* ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ವೇಗದ ನವೀಕರಣಗಳಿಗಾಗಿ [[RPM]] ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಕಂಪ್ರೆಷನ್ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ([[XZ]], ಹೊಸ LZMA ಫಾರ್ಮ್ಯಾ‍ಟ್‌)
* ATI [[R600]]/[[R700]] ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ 3D ಬೆಂಬಲ
* GCC 4.4
* [[ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್‌]] ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಟ್ಯಾಪ್‌]] 1.0 
* GNOME 2.28
* GNOME ಶೆಲ್ ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ
*  27 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2010 ರಂದು KDE 4.3, KDE 4.4 ಅನ್ನು ನವೀಕರಣಗಳು ರೆಪಾಸಿಟರಿಗೆ ತಳ್ಳಲಾಯಿತು&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web |url=ftp://download.fedora.redhat.com/pub/fedora/linux/updates/12/SRPMS/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091225202600/http://download.fedora.redhat.com/pub/fedora/linux/updates/12/SRPMS/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://admin.fedoraproject.org/updates/kdebase-4.4.0-5.fc13?_csrf_token=d25de98c358c8cdd7beec77cb637da0cfbd42d53{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 27 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2010 ರಂದು 2.6.31 [[ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಕೆರ್ನಲ್‌]], ಕೆರ್ನಲ್‌ 2.6.32 ಅನ್ನು ನವೀಕರಣಗಳು ರೆಪಾಸಿಟರಿಗೆ ತಳ್ಳಲಾಯಿತು&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;https://admin.fedoraproject.org/updates/ಕೆರ್ನಲ್‌-2.6.32.9-39.fc11?_csrf_token=d25de98c358c8cdd7beec77cb637da0cfbd42d53{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*  ಮಲ್ಟಿ-ಪಾಯಿಂಟರ್ X (MPX) ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ X ಸರ್ವರ್‌ 1.7 
* ನೆಟ್‌ಬೀನ್ಸ್‌‍ 6.7
* PHP 5.3
* [[ರಾಕುಡೊ Rakudo Perl]] (Perl 6)

=== ಆವೃತ್ತಿ ಇತಿಹಾಸ ===

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! ಬಣ್ಣ
! ಅರ್ಥ
|-
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| ಕೆಂಪು
|  ಬಿಡುಗಡೆ ಇನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;FPReleases&quot;&gt;{{ cite web | url=http://fedoraproject.org/wiki/Releases | title=Releases | author=[[Fedora Project]] | accessdate=2008-06-23 }}&lt;/ref&gt;
|-
|  style=&quot;background:#a0e75a&quot;| ಹಸಿರು
|  ಬಿಡುಗಡೆ ಇನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ
|-
|  style=&quot;background:SkyBlue&quot;| ನೀಲಿ
|  ಭವಿಷ್ಯದ ಬಿಡುಗಡೆ
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!ಯೋಜನೆ ಹೆಸರು
!ಆವೃತ್ತಿ
!ಕೋಡ್‌ ಹೆಸರು
!ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ
!ಕೆರ್ನಲ್ ಆವೃತ್ತಿ
|-
! rowspan=&quot;6&quot;| ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 1
|  ಯಾರೋ‌ವ್‌
|  2003–11–05
|  2.4.19
|-
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 2
|  ಟೆಟ್‌ನಂಗ್‌
|  2004–05–18
|  2.6.5
|-
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 3
|  ಹೈಡಲ್‌ಬರ್ಗ್‌
|  2004–11–08
|  2.6.9
|-
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 4
|  ಸ್ಟೆಂಟ್ಸ್‌
|  2005–06–13
|  2.6.11
|-
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 5
|  ಬಾರ್ಡೋ
|  2006–03–20
|  2.6.15
|-
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 6
|  ಜೋಡ್‌
|  2006–10–24
|  2.6.18
|-
! rowspan=&quot;8&quot;| ಫೆಡೋರಾ 
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 7
|  ಮೂನ್‌ಶೈನ್‌
|  2007–05–31
|  2.6.21
|-
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 8
|  ವರ್‌ವೂಲ್ಫ್‌
|  2007–11–08
|  2.6.23
|-
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 9
|  ಸಲ್ಫರ್‌
|  2008–05–13
|  2.6.25
|-
|  style=&quot;background:Salmon&quot;| 10
|  ಕೇಂಬ್ರಿಜ್
|  2008–11–25
|  2.6.27
|-
|  style=&quot;background:#a0e75a&quot;| 11
|  ಲಿಯೋನಿದಾಸ್‌
|  2009–06–09&lt;ref name=&quot;F11-ReleaseSchedule&quot;&gt;{{ cite web | url=http://fedoraproject.org/w/index.php?title=Releases/11/Schedule&amp;oldid=105085 | title=Fedora 11 Release Schedule | publisher=[[The Fedora Project]] | date=2009-05-31 | accessdate=2009-06-10 }}&lt;/ref&gt;
|  2.6.29
|-
|  style=&quot;background:#a0e75a&quot;|12
|  ಕಾನ್‌ಸ್ಟಂಟೈನ್
|  2009–11–17&lt;ref&gt;http://fedoraproject.org/wiki/Releases/12/Schedule&lt;/ref&gt;
|  2.6.31
|-
|  style=&quot;background:SkyBlue&quot;|13
|  ಗೊಡಾರ್ಡ್‌
|  2010–05–18 &lt;ref&gt;http://fedoraproject.org/wiki/Releases/13/Schedule&lt;/ref&gt;
|  2.6.33
|-
|  style=&quot;background:SkyBlue&quot;|14
|  ???
|  2010–10–26 &lt;ref&gt;https://fedoraproject.org/wiki/Releases/14/Schedule&lt;/ref&gt;
|  ???
|}

{{Timeline Fedora Linux}}

=== ಫೆಡೋರಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ===

&lt;gallery&gt;
File:Fedora_Core_1.png|ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 1
File:Fedora_Core_2.png|ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 2
File:Fedora_Core_3.png|ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 3
File:Fedora_Core_4.png|ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 4
File:Fedora_Core_5.png|ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 5
File:Fedora Core 6 Desktop.png|ಫೆಡೋರಾ  ಕೋರ್‌ 6
File:Fedora 7 Desktop.png|ಫೆಡೋರಾ  7
File:Fedora 8 GNOME.png|ಫೆಡೋರಾ  8
File:Fedora.png|ಫೆಡೋರಾ  9
File:Fedora 10 GNOME.png|ಫೆಡೋರಾ  10
File:Fedora 11 GNOME.png|ಫೆಡೋರಾ  11
File:Fedora 12 GNOME.png|ಫೆಡೋರಾ  12
&lt;/gallery&gt;

== ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ==

: &lt;small&gt;ಮೂಲ: ''[[ಡಿಸ್ಟ್ರೋವಾಚ್‌]]'' &lt;/small&gt;
* ಎ‌ಎಸ್‌ಪಿಲೈನಕ್ಸ್‌ – ಒಂದು ರಷ್ಯಾದ ಫೆಡೋರಾ ಆಧಾರಿತ ಹಂಚಿಕೆ. ಎ‌ಎಸ್‌ಪಿಲೈನಕ್ಸ್‌ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲ [[NVIDIA]] ಮತ್ತು [[ATI]] ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಆಡಿಯೋ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೊ [[ಕೋಡೆಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.asplinux.ru/ ಎ‌ಎಸ್‌ಪಿ ಲಿನಕ್ಸ್ ಜಾಲತಾಣ], ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2009–05–15.&lt;/ref&gt;
* ಅರೋರಾ [[SPARC ಲೈನಕ್ಸ್‌]] – SPARC ಪ್ಲಾ‍ಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಾಗಿ.
* ಬೆರ್ರಿ [[ಲೈನಕ್ಸ್‌]] – ಒಂದು ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ ಫೆಡೋರಾ ಆಧಾರಿತ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಜಪಾನೀ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
* ಬ್ಲಾಗ್‌ [[ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು GNU]] – ಇದೊಂದು ಫೆಡೋರಾ [[ಡೆಬಿಯನ್‌‍]]ನ APT ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಡ್ ಡೌನ್ 1-CD ಆಗಿದೆ.
* ಈಡೋರಾ (Eeedora)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://code.google.com/p/eeedora/|title=eeedora - A Fedora distribution optimized for the Asus Eee PC|author=[http://code.google.com/u/martin.andrews/ martin.andrews]|coauthors=[http://code.google.com/u/messageforchris/ messageforchris] and [http://code.google.com/u/afsilva/ afsilva]|work=Google code|publisher=[[Google Inc.]]|accessdate=7 January 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/5mbkX0wIB?url=http://code.google.com/p/eeedora/|archivedate=7 ಜನವರಿ 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; – [[Asus Eee PC]] ಗಾಗಿನದಾಗಿದ್ದು, 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://code.google.com/p/eeedora/source/detail?r=1|title=initial revision of the project|work=Google code|publisher=[[Google Inc.]]|accessdate=7 January 2010|quote=Initial directory structure.|archiveurl=https://www.webcitation.org/5mbkX8D6w?url=http://code.google.com/p/eeedora/source/detail?r=1|archivedate=7 ಜನವರಿ 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ಎಕಾಟಿ (Ekaaty) – ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಿಂದ.
* ಫಾಕ್ಸ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ – ಇದನ್ನು ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ವೆಬ್ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್, ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಮುದ್ರಣ, ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕ್ ಬರ್ನಿಂಗ್ ಮುಂತಾದ ಮೂಲ ಗೃಹ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಫೆಡೋರಾ [[ಕೋಲೈನಕ್ಸ್‌]] - ಇದೊಂದು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಕೋಲೈನಕ್ಸ್‌‍ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಫೆಡೋರಾ ಕೋರ್‌ 6 ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://sourceforge.net/projects/fedoracolinux ಫೆಡೋರಾ  ಕೊಲಿನಕ್ಸ್ ], ಪಡೆದ ದಿನಾಂಕ 2009–05–15.&lt;/ref&gt;
* [[ಲಿನ್‌ಪಸ್‌]] - ಇದನ್ನು ಥೈವಾನೀ ಸಂಸ್ಥೆ ಲಿನ್‌ಪಸ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀ ಏಷ್ಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.
* [[ಲೈನಕ್ಸ್‌ XP]] – ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಲೈನಕ್ಸ್‌‍ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಮನೆ ಬಳಕೆಯ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಆಗಿ [[ವಿಂಡೋಸ್ XP]] ಅನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಮಿತ್‌ಡೋರಾ –  [[ಮಿಥ್‌ಟಿವಿ]]ಯ ಮೀಡಿಯಾ ಸೆಂಟರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಸುತ್ತ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.
* ನುಸಾಂತರಾ – ಇದೊಂದು ಲೈನಕ್ಸ್‌‍ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮಂತ್ರಾಲಯವು ಒಂದು ಡೆಸ್ಕ್‌‍ಟಾಪ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ‌.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nusantara-linux.web.id/?q=content%2Ftentang-nusantara |title=ಟೆಂಟಾಂಗ್ ನುಸಾಂತರ |access-date=2021-08-11 |archive-date=2012-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120224161226/http://www.nusantara-linux.web.id/?q=content%2Ftentang-nusantara |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ಒಜುಬಾ [[ಲೈನಕ್ಸ್‌]] - ಇದೊಂದು ಅರೆಬಿಕ್ ಲೈನಕ್ಸ್‌‍ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
* ಒಮೇಗಾ - ರಾಹುಲ್ ಸುಂದರಮ್‌ ಎಂಬ ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್‌ನ ಸಮುದಾಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ ಒಂದು ಫೆಡೋರಾ ರೀಮಿಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅದು MP3 ಮತ್ತು DVD ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್‌ ಬೆಂಬಲ ಸೇರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ RPM ಫ್ಯೂಶನ್‌ನಿಂದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಲಿವ್ನಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ರೆಪಾಸಿಟರಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2008-September/msg00015.html Omega Linux], accessed 2009–05–15.&lt;/ref&gt;
* ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಎಂಟರೆಪ್ರೈಸ್ ಲೈನಕ್ಸ್‌ – ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್‌ನಿಂದ ಎಂಟರೆಪ್ರೈಸ್‌ ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಫೆಡೋರಾ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್‌ನಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
* [[ರಷ್ಯಾದ ಫೆಡೋರಾ ರೀಮಿಕ್ಸ್‌]] - ಇದು ರಷ್ಯಾಗಾಗಿ ಮಾಡಲಾದ ಫೆಡೋರಾ ಆವೃತ್ತಿ. ಇದು ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಡ್ರೈವರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ‌.
* ಸಿಂಪ್ಲಿಸ್‌ – ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಲ್ಲ ಲೈನಕ್ಸ್‌ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಕಸ್ಟಮ್ KDE ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.
* ಎಲ್ಲೋ ಡಾಗ್‌ [[ಲೈನಕ್ಸ್‌]] – ಪವರ್‌ಪಿಸಿ ಪ್ಲಾ‍ಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌‌ಗಾಗಿ.
* ಮೊಬ್ಲಿನ್‌ – 2.0 ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ. ನೆಟ್‌ಬುಕ್‌ ಮತ್ತು ಮಿಡ್‌ ಮಾತ್ರ.

== ಭದ್ರತೆ ಹೇರಿಕೆ ==

ಆಗಸ್ಟ್‌ 2008 ರಲ್ಲಿ ಫೆಡೋರಾದ ಅನೇಕ ಸರ್ವರ್‌ಗಳು ಹೊಂದಾವಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ತನಿಖೆಯ ನಂತರ ಕಂಡುಕೊಂಡದ್ದೇನೆಂದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರ್ವರ್ ಅನ್ನು ಫೆಡೋರಾ ನವೀಕರಣ [[ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳನ್ನು]] ಸೈನ್ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆ]] ಪ್ರಕಾರ, ದಾಳಿಕಾರನಿಗೆ(ರಿಗೆ) ಪ್ಯಾಕೇಜ್ [[ಸೈನಿಂಗ್ ಕೀ]] ಸಿಗಲಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಬಳಸಿ ಆತ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರ್ಣವಾದ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಫೆಡೋರಾ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಯೋಜನೆ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ [[ಟ್ರೋಜನ್ ಹಾರ್ಸ್‌]] ಅನ್ನು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಕುರುಹು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಹೊಸ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಸೈನಿಂಗ್ ಕೀಗಳಿಗೆ ಬದಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.securityfocus.com/news/11532 |title=Security Breach—securityfocus.com |access-date=2010-06-07 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924114945/http://www.securityfocus.com/news/11532 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2008-August/msg00012.html |title=Security Breach—Red Hat Mailing list}}&lt;/ref&gt;

ಫೆಡೋರಾ 30 ಮಾರ್ಚ್‌ 2009 ರಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.redhat.com/archives/fedora-announce-list/2009-March/msg00010.html |title=Update and Report on Fedora August 2008 Intrusion—Red Hat Mailing list}}&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==

* [[ಲಿನಕ್ಸ್]]
* [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಲಿನಕ್ಸ್]]
* [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ಲಿನಕ್ಸ್]]

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist|colwidth=30em}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commonscat-inline|bullet=none|Fedora (Operating System)}}
* [http://www.fedoraproject.org/ ಫೆಡೋರಾ  ಯೋಜನೆ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209064428/https://fedoraproject.org/ |date=2014-12-09 }}
** [http://www.fedoraproject.org/wiki/International ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೆಡೋರಾ  ಯೋಜನೆ ತಾಣಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608152119/http://fedoraproject.org/wiki/International |date=2009-06-08 }}
* {{DistroWatch|fedora|NAME=Fedora}}

{{RedHatFedora-distro}}

{{Red Hat}}

{{Xfce}}

{{Linux-distro}}

{{DEFAULTSORT:Fedora (Operating System)}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಫೆಡೋರಾ ಯೋಜನೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಆರ್‌ಪಿ‌ಎಮ್ ಆಧಾರಿತ ಲಿನಕ್ಸ್ ವಿತರಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:X86-64 ಲಿನಕ್ಸ್ ವಿತರಣೆಗಳು]]</text>
      <sha1>k658fx3xg2snk0gpknk9jifpr84oy27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದ್ರವೀಯ ಸ್ಫಟಿಕ ಪ್ರದರ್ಶಕ ದೂರದರ್ಶನ ಅಥವಾ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಟೆಲಿವಿಷನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23888</id>
    <revision>
      <id>1372949</id>
      <parentid>1372549</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T14:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108147" sha1="hsnsy1q7pskztinrtzw37juau6eytw3" xml:space="preserve">{{about|Liquid crystal display (LCD) based televisions|LCD technology|Liquid crystal display}}

[[File:LCD generic tv.jpg|thumb|right|200px|ಎ ಜನರಿಕ್ LCD TV, ವಿಥ್ ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್ ಆನ್ ಐಥರ್ ಸೈಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್.]]
'''''' ದ್ರವೀಯ-ಸ್ಫಟಿಕ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಥವಾ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ ಟೆಲಿವಿಷನ್, (LCD ಟಿವಿಗಳು) ಎಂಬುದು LCD ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಬಿಂಬವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಮೇಲೆ ಮೂಡಿಸುವ ಸೆಟ್ಟುಗಳು. LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳು ಒಂದೇ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದರೂ [[CRT]] ಗಳಿಗಿಂತ ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗೂರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ದ ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. LCDಯ ಈ ಗುಣವಿಶೇಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ CRTಗಳಿದ್ದರೂ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಒದಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕಾ ವೆಚ್ಚವು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಮೇಲಂತೂ ಇವೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವು.

ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ, LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಮಾರಾಟವು[[CRT]]-ಆಧಾರಿತ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಮೀರಿತು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಾರಾಟದ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೇರೆ ಇತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲ್ಲೂ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.  ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ LCD TVಗಳು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ [[ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಡಿಸ್ ಪ್ಲೇ ಪ್ಯಾನಲ್]] ಮತ್ತು [[ರೇರ್-ಪ್ರೊಜೆಕ್ಷನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ಅನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕಿಕಿದೆ.  ಇವತ್ತು LCD ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವುಳ್ಳ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು, ಇದು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವುಳ್ಳದ್ದನ್ನು ಮೂಲೆಗೆ ತಳ್ಳಿದೆ.

LCDಯ ಅನೇಕ ಅನುಕೂಲತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು CRT ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲೂ ನಾನಾ ವಿಧವಾದ ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳಿವೆ. ಈ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬೇರೆ ಇತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನೋಡುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ  [[OLED]]ಗಳು, [[FED]] ಮತ್ತು [[SED]] ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಆದರೆ{{asof|2010|lc=on}} ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅಣಿಯಾಗಿಲ್ಲ.

==ವಿವರಣೆ==
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
====LCDಯ ಮೂಲತತ್ವಗಳು====
[[File:Home cinema 01.jpg|thumb|LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಟ್ ಹೋಮ್ ಟುಗೆಥರ್ ವಿಥ್ ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್ 3 ಆಂಡ್ ಸಮ್ ಅಥರ್ ಎಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್]]
LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಬಿಂಬವನ್ನು ಆಯ್ದ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ, ಸರಣಿ [[ಕೋಳ್ಡ್ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ಫ್ಲೋರಿಸೆಂಟ್ ಲ್ಯಾಂಪ್]] ಗಳ (CCFLಗಳ) ಸಹಾಯದಿಂದ ಬೆಳಕು ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಬಣ್ಣಗೊಂಡಿರುವ [[LED]]ಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಗ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಂಡಿರುವ ದಶ ಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕ LCD ಕವಾಟುಗಳು, ತೆಗೆದು ಮುಚ್ಚಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಒಂದು ಅಳತೆಯಷ್ಟು ಬಿಳಿ ಬೆಳಕನ್ನು ತನ್ಮೂಲಕ ಹಾಯಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ಶೋಧಕವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಇದರ ಮೂಲಕ ಕೆಂಪು, ಹಸಿರು ಅಥವಾ ನೀಲಿ (RGB) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಮಿಕ್ಕ ಎಲ್ಲಾ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲು, ಮೂಲ ಬಿಳಿ ಭಾಗದ ಬಣ್ಣದಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕವಾಟು-ಶೋಧಕವು ಒಂದು ''ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್''  ಆಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳು ಎಷ್ಟು ಸಣ್ಣವು ಎಂದರೆ ಸಮೀಪದಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಕವನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಸಿದರೂ ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಣ್ಣಗಳು ಹೇಗೆ ಸಂಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಒಂಟಿ ''[[ಪಿಕ್ಸೆಲ್]]'', ಇದೊಂದು ಒಂಟಿ ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಯೇನೋ ಎನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಪ್ರಖರತೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

[[ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್]] ಗಳು, ಸಹಜವಾಗಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವ ಸಣ್ಣ ಎಳೆಗಳಂತಾಗುವ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ದಂಡಾಕಾರದ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ಹಾಗೆ ಅಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಸಾಧಾರಣ [[ದ್ರವ]]ವು ಇದಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ''ನಿಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ಸ್''  ಗಳು ಎಳೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಜೋಡಣೆಯನ್ನೂ ಕಾಣಿಸಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದೆಡೆಗೆ ಇರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಇದನ್ನು ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶೀಯವಾದ ಕೊರಕಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸಲಕರಣೆಯಾದ ''ಜೋಡಣೆ ಎಳೆ''  ಅಥವಾ ''ನಿರ್ದೇಶಕ'' ದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದೇಶಕದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಎಳೆಗಳು ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದರ್ಶೀಯ ಕೊರಕಲೊಡನೆ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಎಳೆಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ ಎಳೆಗಳೊಡನೆಯೂ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಮೊತ್ತವಾಗಿ ಇವು ನಿರ್ದೇಶಕಗಳ ಜೋಡಣೆಯ ರೀತಿ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. LCDಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು, ಎರಡು ನಿರ್ದೇಶಕಗಳನ್ನು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತೊಂಬತ್ತು ಡಿಗ್ರಿ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಒತ್ತಡ ಅಥವಾ ಬಲದಿಂದಾಗಿ ಎಳೆಗಳು ಎರಡು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸೆದ ರಚನೆಯು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಇರುತ್ತದೆ.

LCD ಕವಾಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಘಟಕಗಳ ಕಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕವಾಟಿನ ತಳ ಮತ್ತು ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ಪೊಲಾರೈಜರ್]] ಪ್ಲೇಟುಗಳ ಸೆಟ್ಟನ್ನು ತೊಂಬತ್ತು ಡಿಗ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನೊಂದು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಬೆಳಕು ಈ ರೀತಿಯ ಜೋಡಣೆಯ ಪೊಲಾರೈಜರ್ ಜೊತೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದುದರಿಂದಲ್ಲೇ ಪ್ರದರ್ಶಕವು ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವುದು. ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ಗಳೂ ಸಹಾ ನಿರ್ದೇಶಕಗಳನ್ನು ಹೊಸೆದ ರಚನೆಯನ್ನು ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ನ ಅಕ್ಕ-ಪಕ್ಕ ಇರಲು ಹೊತ್ತೊಯುತ್ತವೆ. ಬೆಳಕು ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ನ ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಹೊರ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅದು ಸಹಜವಾಗಿ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಹೊಸೆತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಸರಿಯಾದ ಕೋನದಿಂದ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಮುಂಭಾಗವು ಹೊರಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. LCDಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕವಾಟನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕಾದರೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಮುಂಭಾಗದವರೆಗೂ ಹಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಆದಾಗ ದಂಡಾಕಾರದ ಕಣಗಳು, ಹೊಸೆದ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತ ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾವೇ ನಿರ್ದೇಶಕಗಳ ಬದಲಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೊತೆ ಸಾಲಾಗುತ್ತಾದೆ. ಬೆಳಕು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಪೊಲಾರೈಜೇಷನ್ ಅನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪೊಲಾರೈಜರ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾದೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗೆ ಹಾಯಿಸುವ ವೋಲ್ಟೇಜನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮುಖಾಂತರ ಉಳಿದ ಹೊಸೆತವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕವಾಟುಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಸ್ವಿಚಿಂಗ್ ಸಮಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಕಣಗಳನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಡ್ದಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ನಿರ್ದೇಶಕಗಳ ಜೊತೆ ಬಲವು ಹೆಚ್ಚಿ ಅವಷ್ಟಕ್ಕವೇ ಪುನರ್-ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು, ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೈಖರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೇನ್ ಸ್ವಿಚಿಂಗ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇಗಳು (IPS ಮತ್ತು S-IPS) ವ್ಯಾಪಕ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಮರು-ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಳ್ಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಬೆಳೆಯುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ವೇಳೆ ಕಡಿಮೆಗೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತದೆ. IPS ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾನಿಟರ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದ್ದ ಪಂಕ್ತಿಯ ಜೋಡಣೆ (VA, S-PVA ಮತ್ತು MVA) ಅಧಿಕ  [[ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಸಮಯ ಸ್ಪಂದನವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಪಾರ್ಶ್ವ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲದ ಪೊಲಾರೈಜೇಷನ್ ಅನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

====ಉಪ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗ====
[[File:TN display closeup 300X.jpg|thumb|right|ಎ ಕ್ಲೋಸ್-ಅಪ್ (300×) ವ್ಯೂ ಆಫ್ ಎ ಟಿಪಿಕಲ್ LCD ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ, ಕ್ಲೀಯರ್ಲಿ ಶೋವಿಂಗ್ ದಿ ಸಬ್-ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್. ದಿ &quot;ನಾಚ್&quot; ಅಟ್ ದಿ ಲೋವರ್ ಲೆಫ್ಟ್ ಆಫ್ ಈಚ್ ಸಬ್-ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಇಸ್ ದಿ ಥಿನ್-ಫಿಲ್ಮ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್. ದಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಅಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಲೈನ್ಸ್ ಆರ್ ಲೊಕೇಟೆಡ್ ಅರೌಂಡ್ ದಿ ಶಟ್ಟರ್, ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್ ಏರಿಯಾಸ್.]]

ಒಂಟಿ ಕವಾಟನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲು ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ನ ಮೇಲೆ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಸರಣಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಲಂಬ ಅಥವಾ ಉದ್ದ ಪಟ್ಟೆಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ಮತ್ತೊಂದು ಲಂಬವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ವೋಲ್ಟೇಜನ್ನು ಹಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದು ಅವು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಧಿಸಿ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಲೋಹದ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್]] ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ  LCDಗಳು [[ಇಂಡೀಯಂ ಟಿನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್]] ನಂಥ ಪಾರದರ್ಶಕ ನಿರ್ವಾಹಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ಕವಾಟನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿವುದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪಂಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಂಬಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತನ್ನು ಹಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತಣದ ಕವಾಟುಗಳಿಗೆ ಸೋರಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ಸ್ ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂದರೆ ಸಣ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೋರಿಕೆಯೂ ಕೆಲವು ಹಂತದ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತಣದ ಕವಾಟುಗಳ ಈ ಪಾರ್ಶ್ವ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಚಿತ್ರವು ಮಸುಕಾಗಿ ಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. LCD ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ತೊಂದರೆ ಇದ್ದದ್ದು ಎಂದರೆ, ಕವಾಟನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೊಸೆತಕ್ಕೆ ಹೊಸೆಯಲು ಬೇಕಾಗುವ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಈ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗಳ ಮರುಜೋಡಣೆಗೆ ಬಹಳ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿರುವುದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ [[ಸ್ಪಂದನದ ಸಮಯ]]ಯವು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಮೇಲೆ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಾಗಿ  &quot;ಅಸ್ಪಷ್ಟಾಕೃತಿಗಳು&quot; ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೌಸ್‌ನ ಕರ್ಸರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡು ಬರುವಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಸುತ್ತುವಂತೆ ಓಡುವ ಲಿಪಿ ಕೂಡ ಓದಲು ಆಗದಂಥೆ ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್ ವೇಗವು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಆಧುನಿಕ LCDಗಳು [[ಆಕ್ಟೀವ್ ಮೆಟ್ರ‍ಿಕ್ಸ್]] ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಹಾಯಿಸುವ ಬದಲು, ಒಂದು ಸೆಟ್‌ಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ಮುಂದಿನದನ್ನು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಗ್ರೌಂಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕವಾಟನ್ನು [[ತೆಳು-ಫಿಲ್ಮ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್]]ನೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅದು ಆಗ 0 ಯಿಂದ +5 ವಿವಿಧ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಹಂತದವರೆಗೂ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್ ಸ್ಪಂದನವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಹೊಸ ಲೈನ್ ''ಗೇಟ್ ಲೈನ್''  ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಂಕ್ತಿ ಸಾಲು ಮತ್ತು ಉದ್ದನೆಯ ಲಂಬಗಳು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅಡ್ಡ ಹಾಯುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕವಾಟುಗಳಿರುವ ಹಾಗೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್‌ಗಳು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ; ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೋರಿಕೆಯೂ ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತಣದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಿಚ್ ಹಾಕಿದ್ದಾಗ, ''ಸೋರ್ಸ್ ಲೈನ್''  ನಿಂದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸಿಸ್ಟರ್ ಮುಖಾಂತರ [[ಕ್ಯಾಪಾಸಿಟರ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಧಿಕ ಚಾರ್ಜ್‌ಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಸರಿಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಿತ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್ ಅನ್ನು ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಆನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಾಮನ್ ಗ್ರೌಂಡ್‌ಗೆ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಮುಖಾಂತರ ಸೋರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ತುಂಬಾ ವೇಗವಾಗಿದ್ದು ಚಾರ್ಜ್‌ನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದುದರಿಂದ [[ಪಲ್ಸ್ ಕೋಡ್ ಮಾಡ್ಯೂಲೇಷನ್]] ಅನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆ ಹರಿವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕವಾಟಿನ ಮೇಲೆ ನಿಖರವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣವಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯ ಮಾಡದೆ ಅದರ ಸ್ಪಂದನಾ ಸಮಯವನ್ನೂ ನಾಟಕೀಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತುಂಬ ಬಹುದು ಅಥವಾ ಖಾಲಿಯೂ ಮಾಡಬಹುದು.

====ಪ್ರದರ್ಶಕದ ನಿರ್ಮಾಣ====
ಮಾದರಿ ಕವಾಟಿನ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಎಳೆಗಳು ಪದರು ಪದರಾಗಿ ಎರಡು ತೆಳನೆಯ ಗಾಜಿನ ಶೀಟ್ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಶೇಖರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. 30 ಇಂಚುಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಗಾಜಿನ ಶೀಟುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದಿನ ಶೀಟು-ಪೊಲಾರೈಜಿಂಗ್ ಫಿಲ್ಮ್, ಗಾಜಿನ ಶೀಟ್, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ಸ್‌ಗಳೊಡನೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಆನಂತರ ನಿರ್ದೇಶಕದೊಡನೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಮುಂಭಾಗದ ಶೀಟು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅದರ ಬದಲು ಬಣ್ಣದ ಫಿಲ್ಟ್‌ರುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಜೋಡಣೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಶೀಟ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ಲಾಸ್ಟೀಕ್ ಶೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದ್ರವವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕವಾಟನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಶೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ.

ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕದ ವಿಷಮಾವಸ್ಥೆಯೆಂದರೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವುದು. ಈ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಇವು ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಮೇಲೆ &quot; ಸತತವಾಗಿ ಆನ್&quot; ನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮುರಿದ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆಗ ಪರದೆಯನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯಾತ ತಿರಸ್ಕೃತ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ದರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2006 ಹಾಗೂ 2008ರಲ್ಲಿ ದರಗಳೇಕೆ ಇಳಿದವೆಂದರೆ ಅದು ಈ ತಿರಸ್ಕೃತ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡು ಬಂದವು.

ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಕವಾಟಿನ್ನು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ನೊಡನೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಫ್ಯೂಸರ್ ಅಥವಾ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಮಿರರ್‌ನ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಲ್ಯಾಂಪಿನ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ದೊಡ್ದ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಲ್ಯಾಂಪ್ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಇದರ ಬದಲು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಲ್ಯಾಂಪುಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಬಹುದು. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೈಟಿಂಗ್ ಸಾಧಿಸುವುದು ಈಗಲೂ ಒಂದು ಸವಾಲೇ ಸರಿ ಮತ್ತು ದಟ್ಟ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಅಸಾಮಾನ್ಯವೇನಲ್ಲ.

==ಹೋಲಿಕೆ==
[[File:Sony KDL-S19A10.jpg|thumb|ಎ 19&quot; ಸೋನಿ LCD TV]]
====ಪೊಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿಮಾಡುವಿಕೆ====
CRTಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬೀಮ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಲೋಹಕ್ಕೆ ಶಾಖ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ಉಂಟು ಮಾಡಬಹುದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಅದರ ಹೊರಮೈಯಿಂದ ಎದ್ದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆಗ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಗಳು ವೇಗವಾಗಿ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಗನ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್]] ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. CRTಯ ಪವರ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪಾಲು ಫಿಲಾಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಕಾವು ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ CRT-ಆಧಾರಿತ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಹಿಂಬದಿ ಭಾಗ ಅಷ್ಟು ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ಯಾಸ್ ಕಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ವಾಲುವುದರಿಂದ ಇಡೀ ಟ್ಯೂಬನ್ನು ನಿರ್ವಾತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಇಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದ ಪರಿಸರದ ಬಲವು ಪ್ರದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಎಂದೂ ಅಧಿಕವೆನ್ನಿಸುವಷ್ಟು ದಪ್ಪನೆಯ ಗಾಜಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಸ್ತವದಿಂದ CRTಗಳ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು 30&amp;nbsp;ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ ; 40&amp;nbsp;ಇಂಚುಗಳಷ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಅದು ಅನೇಕ ನೂರು ಪೌಂಡುಗಳ ತೂಕವಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳು ಬೇರೆ ಅಂದರೆ [[ರೇರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಷನ್]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು.

LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾತವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಅನುಕೂಲವೇ; CCFL ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿರ್ವಾತವಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದುದರಿಂದ ಇದು ಸಹಜವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಫ್ಲಾಟ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಬಲವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಭಾರವಾದ ಗಾಜಿನ ಹೊರಮೈಯಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಬಿಡುವುದರಿಂದ LCDಗಳು ಬೇರೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಹಗೂರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶಾರ್ಪ್ LC-42D65, ಚಂದದ ನಮೂನೆಯ 42-ಇಂಚಿನ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್, ಇದು ಸ್ಟಾಂಡ್ ಸೇರಿಸಿ ತೂಕದಲ್ಲಿ 55&amp;nbsp;lbs ಇರುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;LC42D65&quot;&gt;[http://www.sharpusa.com/products/ModelDetailedSpecs/0,1161,2036-,00.html &quot;LC-42D65&quot;]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''sharp.com''&lt;/ref&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾಡೆಲ್ ಸೋನಿ KV-40XBR800, 40&quot; 4:3 CRTಯು ಸ್ಟಾಂಡಿಲ್ಲದೆ ಭಾರಿ ತೂಕ ಅಂದರೆ 304&amp;nbsp;lbs ಇರುತ್ತದೆ, ಇದು ಆರರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕವುಳ್ಳದಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;KV40XBR800&quot;&gt;[http://esupport.sony.com/perl/model-documents.pl?mdl=KV40XBR800 &quot;ಸೋನಿ KV-40XBR800 FD ಟ್ರಿನಿಟ್ರಾನ್ XBR Wega&quot;]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''sony.com'', ನೋಡಿ &quot;ಡೈಮೆನ್ಷನ್ಸ್ ಡೈಯಾಗ್ರಾಮ್ಸ್&quot;&lt;/ref&gt;

ಬೇರೆ [[ಫ್ಲಾಟ್ ಪ್ಯಾನಲ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ]]ಗಳಂತೆ LCD ಪ್ಯಾನಲ್‌ಗಳು CRTಗಳಿಗಿಂತ ತೆಳ್ಳಗಿರುತ್ತದೆ. ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿಕೊಂಡೇ CRTಯು ಮಾತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಬೀಮ್ ಅನ್ನು ಬಾಗಿಸಬಲ್ಲುದು, ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಅನತಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಗನ್ ಅನ್ನು ಇಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 1950ರ ಆರಂಭಿಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೋನವು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಅಂದರೆ 35 ಡಿಗ್ರೀಗಳು ಆಕ್ಸಿಸ್‌ನಿಂದಾಚೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಬದಲಾಗಿದೆ ಅದೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬೆಂಬಲಿತ ಅಭಿಗಮನವಾದ ಮೇಲಂತೂ ನಾಟಕೀಯ ಸುಧಾರಣೆಯೇ ಆಗಿದೆ. ಏನೇ ಆದರೂ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ CRTಗಳು LCDಗಳಿಗಿಂತ ಆಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ;  KV-40XBR800 26&amp;nbsp;ಇಂಚು ಆಳ,&lt;ref name=&quot;KV40XBR800&quot; /&gt; ಅದೇ LC-42D65U ಎಂಬುದು 4&amp;nbsp;ಇಂಚುಗಳ ದಪ್ಪ&lt;ref name=&quot;LC42D65&quot; /&gt; – ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಅದರ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಪರದೆಗಿಂತ ಆಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ LCDಗಳು ಯಾವುದೇ ಗಾತ್ರಕ್ಕೂ ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಇತಿಮಿತಿಯೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಷಯ. ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆಲ್ಲಾ, LCD ಪರದೆಯ ಗಾತ್ರವೂ ಬೆಳೆಯಿತು, 14 ರಿಂದ 30&quot;ಗಳಿಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ 42&quot;ಗಳಿಗೆ, ಆಮೇಲೆ 52&quot;ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು  65&quot; ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಲಭ್ಯ. ಈ LCDಗಳು, ಮನೆಯೊಳಗಡೆ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸಬಹುದಾದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಿತು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ನೇರ-ವೀಕ್ಷಣೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ LCDಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಬಿಂಬದ ಗುಣಮಟ್ಟವಿತ್ತು. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾದ  100&amp;nbsp;ಇಂಚುಗಳ ಸೆಟ್ಟುಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

====ಸಾಮರ್ಥ್ಯ====
ಪ್ರತಿ ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ LCDಗಳು ಸದೃಷ್ಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಪೇಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದು, ಕಾರಣ ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಳಪಡುವ ಬೆಳಕನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಲುಪುವ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಮುಂಭಾಗದ ಪೊಲಾರೈಜರ್ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳು ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲ ಬೆಳಕನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಬಿಂಬವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಪರದೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಕವಾಟುಗಳ ಸುತ್ತವಿರುವ ಕಣಗಳ ರಚನೆಯೇ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ, ಇವೇ ಅನೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದು ಬಿಡುವುದು. ಆನಂತರ ಪ್ರತಿ ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ಬಣ್ಣದ ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಖವನ್ನು ತೆಗೆದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ನ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು, ಕವಾಟುಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 3M ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಸರಾಸರಿ 8 ರಿಂದ 10% ಮಾತ್ರ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;3m&quot;&gt;3M, [http://solutions.3m.com/wps/portal/3M/en_US/Vikuiti1/BrandProducts/main/marketsweserve/displayaftermarket/ &quot;ವಿಕ್ಯೂಟಿ: ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್‌ಸ್&quot;]&lt;/ref&gt;

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲೇ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ  ''ವಿಪರೀತ''  ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಅನೇಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ CCFLಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬದಲು, ಅನೇಕ ನೂರು ವ್ಯಾಟ್‌ಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿರುವುದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಷ್ಟೇ ಶಕ್ತಿ ಇದೇ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಮನೆಗೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಒಂದೇ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳು CRTಯಷ್ಟೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, 245 W ಅನ್ನು KV-40XBR800 ಹೊರಬಿಡುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;KV40XBR800&quot; /&gt; ಅದೇ LC-42D65-235&amp;nbsp;W ಅನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;LC42D65&quot; /&gt; ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳದ್ದೇ ತುಂಬಾ ಹೀನಾಯ; ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವುಗಳೆಲ್ಲಾ  LCDಗಳ ಪಂಕ್ತಿಗೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಒಂದೇ ನಮೂನೆಯ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://reviews.cnet.com/4520-6475_7-6400401-3.html?tag=arw &quot;ದಿ ಚಾರ್ಟ್: 139 HDTVs' ಪವರ್ ಕನ್‌ಸಂಪ್ಶನ್ ಕಂಪೇರ್ಡ್&quot;], ''cnet''&lt;/ref&gt;

ಆಧುನಿಕ LCD ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು  &quot;ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೈಟಿಂಘ್&quot; ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅನ್ಯ ಕಾರಣ ಬಳಕೆಗೆ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅದರ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಡೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ). ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರದ ದಟ್ಟ ಭಾಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. CCFLಗಳೆಂಬುದು ಪರದೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳು, ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪರದೆಯ ಹೊಳಪನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಅಗಲ ಬ್ಯಾಂಡುಗಳನ್ನಾದರೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಈ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಯ ಚಿತ್ರಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಚಲನಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಸೂಚಕ ಪಟ್ಟಿಯ ಹಾಗೆ. LEDಗಳು ಬಳಸುವ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ LED ಲೈಟಿಂಗ್‌ಗೆ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಒಂದು ನಮೂನೆಯೆಂದರೆ ಅದು 16 X 16 ತೇಪೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೊಳಪನ್ನು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾವೇ ಸರಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಗಲವಾದ ಚಿತ್ರಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯೆಂದರೆ, ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೋ ಅಷ್ಟು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮರು ಬಳಸಲು ಬೆಳಕನ್ನು ಒಂದು ಪಥದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೆಂದರೆ, ಬೇಡದಿರುವ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಫಿಲ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲಾಗಿ ಮೈಕ್ರೋ ಪ್ರಿಸ್ಮ್ ಅಥವಾ ಡೈಕ್ರೋಮಿಕ್ ಮಿರರ್ಸ್ ಅನ್ನು R, G ಮತ್ತು B ಯನ್ನಾಗಿ ''ಸೀಳು'' ವುದು. ಒಂದು ಯಶಸ್ವೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಘಟಕದ ಮೇಲೆ ಸಾಧಾರಣವಗಿ ಬೀಳುವ ಇನ್ನೊಂದು ಬೆಳಕನ್ನು ಕವಾಟಿನ ಪಾರದರ್ಶಕ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಮರಳಿ ಬೀಳಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಂಪನಿಗಳು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ 3M ಪರದೆಯ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಬೆಳಕನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ  ಅನೇಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;3m&quot; /&gt;

ಅನೇಕ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ OLED, FED ಮತ್ತು SEDಗಳು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಹಂತಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಕೋ ಅಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಸೋನಿಯು ಕೇವಲ 14 Wನಲ್ಲಿ 36&quot; FED ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಅಧಿಕ ಹೊಳಪಿನ ಬಿಂಬವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಅದೇ ಗಾತ್ರದ LCDಯ 1/10ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. OLEDಗಳು ಮತ್ತು SEDಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ FEDಗಳ ರೀತಿಯಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಅಗತ್ಯಗಳ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಂಥ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಲಘು ತೂಕ ಮತ್ತು ತೆಳನೆಯ ಆಕಾರದಿಂದಾಗಿ ಈ ಉಪಕರಣಗಳೇ LCD ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸನ್ನು ಕಂಡುದುದು.

====ಬಿಂಬದ ಗುಣಮಟ್ಟ====
[[File:TVportatil.jpg|thumb|ಎ ಟ್ರಾವೆಲ್ಲರ್ ಪಾಕೆಟ್-ಸೈಜ್ LCD TV]]
ಆರಂಭದ LCD ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು, ಅವುಗಳ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಬಿಂಬಗಳಿಗಾಗಿ, ಪ್ರೇತಗಳ ಚಿತ್ರದಂತಿರುವ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ, ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ವೈರುಧ್ಯದ ಅನುಪಾತದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಸುಕು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದಾಗಿ ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು. LCDಗಳನ್ನು ಇತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹಿಂದಿಕ್ಕುತ್ತಾವೆ ಎಂಬ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯನ್ನು ಅನೇಕರು ಮಾಡಿದರೂ LCDಗಳ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಅದರ ತಯಾರಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಬಿಂಬಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣಕ್ಕೆ ಹೂಡಲಾಗಿದೆ. http://flatpaneldisplay.blogspot.com/2010/04/image-post-processing-in-entertainment.html{{Citation needed|date=June 2009}}

=====ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯ=====
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ವೀಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 60 ಫ್ರೇಮ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಿಷಯ, ಪ್ರತಿ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಅನ್ನು ಮರಳಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ 17&amp;nbsp;ms ಗೆ ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಇದು 20&amp;nbsp;ms). ಆರಂಭದಲ್ಲಿ LCD ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಒಂದು ಮಿಲ್ಲಿಸೆಕೆಂಡಿನ ನೂರರ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆನ್ನಲಾಗಿತ್ತು. 1970ದಿಂದೀಚೆಗೆ ಆಕ್ಟೀವ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಂತೆ ಅನೇಕ ಉಪಕರಣಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. 2000ದಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ, 20 msಗಳ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ LCD ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಇದು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

[[NEC]]ಯವರು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಣೆಯು ದೊಡ್ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮೊದಲ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. NECಯು, ದ್ರವೀಯ ಸ್ಫಟೀಕಗಳು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ನೆಲೆಗೆ ತೆರಳಲು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದ ಚಲನೆಯ ವೇಗವನ್ನು ತ್ವರೆಗೊಳಿಸುವುದಾದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. NECಯ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ, ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್ ಚಾರ್ಜ್ ಆಗುವ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ  &quot;ಸ್ಪಿನ್ ಅಪ್ ಪೀರಿಯಡ್&quot; ನ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ, ಆನಂತರ ಅಗತ್ಯ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನ ಸಾಧಾರಣ ಹಂತಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇದು ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗ, ಪಲ್ಸ್‌ನ ಅಗಲ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಧ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಮೊತ್ತ ಮಾತ್ರ ಅಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು NECಯವರು &quot;ಓವರ್‌ಡ್ರೈವ್&quot; ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಈಗ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಹುತೇಖ ಎಲ್ಲಾ LCDಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಾಣಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ-ಇದು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲೇನೋ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಆದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ LCD ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಕಾರಣವಾದ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮಾನಿಟರ್]] ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ಟೀವ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಬರಿದು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಆನಂತರ ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ರೀಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಕೇಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪರದೆಯ ಬಹುತೇಖ ಬಿಂಬವು ಫ್ರೇಮಿನಿಂದ ಫ್ರೇಮಿಗೆ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಮತ್ತು ಆನಂತರದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸ್ಮೃತಿ]]ಯಲ್ಲಿಡಿದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ, ಮತ್ತು ನಿಖರವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ರೀಸೆಟ್ ಮಾಡುವುದು, ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್‌ನ್ನು ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕಳೆವ ಸಮಯವನ್ನು ಇಳಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕ್ಯಪಾಸಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬರಿದು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದರ ಬದಲು ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಚಾರ್ಜ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಗಿನ ಚಾರ್ಜಿಂಗ್ ಪಲ್ಸ್‌ಗಳು ಬೇಕಾಗಿವೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಡ್ರೈವರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜಾರಿ ಮಾಡಲು ಅಗ್ಗವೂ ಆಗಿತ್ತು, ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.

ಜೊತೆಗೆ, ದ್ರವೀಯ ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಸತತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಮತ್ತು ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟ್ ಅನ್ನು 60&amp;nbsp;Hz ನಿಂದ 120 ಮತ್ತು 240 Hzಗೆ ಏರಿಸಿ, ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಸಮಯವು 2000ರಲ್ಲಿ 20&amp;nbsp;msನಿಂದ 2&amp;nbsp;ms‌ಗೆ ಇಳಿದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದರ ವೇಗವು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಕಾರಣ ಫ್ರೇಮ್ ಪ್ರದರ್ಶಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ CRTಗಳು 1&amp;nbsp;msಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಹಾಗು OLED ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಸಮಯವನ್ನು 0.001&amp;nbsp;msನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನೂ ಮುಂದಕ್ಕೆ ''ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ''  ರಿಫ್ರೆಶ್ ರೇಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ &quot;ಸೂಪರ್ ಸ್ಯಾಂಪ್ಲಿಂಗ್&quot; ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಬೆಲೆಯ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ರೀತಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮಸುಕು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು, LCD ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ನ ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವದರಿಂದ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ [[ಮೋಷನ್ ಕಾಂಪನ್ಸೇಷನ್]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಫ್ರೇಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದು ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮುಗಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟ್ಸ್ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೆಟ್ಟುಗಳು 120&amp;nbsp;Hz ಅನ್ನು ಕೊಡಮಾಡುತ್ತದೆ (ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ) ಅಥವಾ 100&amp;nbsp;Hz (ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ). ಇನ್ನೊಂದು ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಕವಾಟು ಪೂರ್ತಿ ಸ್ವಿಚ್ ಆದಾಗ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು. ಪ್ರದರ್ಶಕವು ಮಿಣುಕಾಟ ಮಾಡದಿರಲು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ರಿಫ್ರೆಷ್‌ಗೆ ದಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಯಾವ ರೀತಿಯೆಂದರೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕವಾಟು ಒಂದೊಂದು ಫ್ರೇಮಿಗೂ ತೆರೆಯುವುದು ಮುಚ್ಚುವುದು ಮಾಡಿದಂತೆ.

=====ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತ=====

ಸ್ವಿಚ್ ಆಫ್ ಅಂದರೆ ಪೂರ್ತಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ದ್ರವೀಯ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು ಕೆಲ ಬೆಳಕನ್ನು ಕವಾಟಿನ ಮೂಲಕ ಸೋರಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳು ಅವುಗಳ ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು 1600:1ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ANSI ನಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ (ANSI IT7.215-1992). ತಯಾರಕರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಘೋಶಿಸುವುದು &quot;ಪೂರ್ತಿ ಆನ್/ಆಫ್&quot; ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತ, ಅದು 25% ಯಾವುದೇ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.practical-home-theater-guide.com/contrast-ratio.html &quot;ವಾಟ್ ಇಸ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್: ಡಿಫೈನಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಮೆಷ್ಯೂರಿಂಗ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112044237/http://www.practical-home-theater-guide.com/contrast-ratio.html |date=2006-01-12 }}, ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಹೋಮ್ ಥೀಯೇಟರ್ ಗೈಡ್&lt;/ref&gt;

ಈ ವೈದೃಶ್ಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ದಟ್ಟವಾದ ಕಪ್ಪು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ; ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕಾದರೆ LCD ಕವಾಟುಗಳು ಪೂರ್ತ ಅಪಾರದರ್ಶಕತೆಗೆ ತೆರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಅನ್ಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಆದಷ್ಟು ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ &quot;ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರ&quot; ದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಂಗಡನೆಗೊಂಡ ಬಣ್ಣಗಳು ನೆರಳಿನಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ LCD TVಗಳ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ &quot;ನೆರಳಿನ ವಿವರ&quot;ವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಆಲ್ ಗ್ರಿಫಿನ್, [http://www.soundandvisionmag.com/hdtvs/1836/sony-bravia-kdl-40xbr2-40-inch-lcd-hdtv.html?print_page=y &quot;ಸೋನಿ ಬ್ರೇವಿಯಾ KDL-40XBR2 40-ಇಂಚ್ LCD HDTV&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091108132719/http://www.soundandvisionmag.com/hdtvs/1836/sony-bravia-kdl-40xbr2-40-inch-lcd-hdtv.html?print_page=y |date=2009-11-08 }}, ''ಸೌಂಡ್ ಆಂಡ್ ವಿಷನ್ ಮ್ಯಾಗಝೈನ್'', ನವೆಂಬರ್ 2006&lt;/ref&gt; ವೈದೃಶ್ಯದ ವಿಷಯವಾಗಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ದುಬಾರಿಯ LCD TVಗಳು ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು 5000:1ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು  ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ  50,000:1 ಕೊಡಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.catsdigital.co.za/samsung-ps-50b850-50-plasma-tv-wall-bracket-.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-06 |archive-date=2010-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100202032458/http://www.catsdigital.co.za/samsung-ps-50b850-50-plasma-tv-wall-bracket-.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕ್ಯಾನನ್‌ರವರ ಪ್ರೊಟೊಟೈಪ್  55&quot; [[SED]] ಕೂಡ  50,000:1 ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ರಿಚರ್ಡ್ ಲಾವ್ಲರ್, [http://www.engadget.com/2006/10/03/55-inch-sed-hdtvs-on-the-way-in-08/ &quot;55-ಇಂಚ್ SED HDTVs ಆನ್ ದಿ ವೇ ಇನ್ '08&quot;], ''ಎನ್‌ಗ್ಯಾಡ್ಜೆಟ್'', 3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006&lt;/ref&gt;

ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕವಾಟಿನದು ಮತ್ತು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಬೆಳಕು ತಲುಪುತ್ತದೆ, ಆಧುನಿಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳು &quot;ಡೈನಾಮಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಲೈಟಿಂಗ್&quot; ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಮತ್ತು ನೆರಳಿನ ವಿವರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪರದೆಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗವು ದಟ್ಟವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೆಟ್ಟು ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬೇಕಾದರೆ ತನ್ನ ಕವಾಟನ್ನು ಅಪಾರದರಶಕತೆಗೆ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಏನೇ ಆದರೂ, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಕವಾಟನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಬಹುದು, ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಕವಾಟಿನ ಹಂತಗಳು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕೊಡಮಾಡುವುದು (ವಿದ್ಯುತ್ ಉಳಿತಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಿಂದೆ ವಿರೋಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು), ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪರದೆಯ ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. LCD ಕವಾಟುಗಳು ಸುಮಾರು 1000:1 ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ 30 ಹಂತದ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು 30,000:1ಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಏನೇ ಆದರೂ, ಪರದೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಡೈನಾಮಿಕ್ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು ಹಿಂಬದಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವೇ ಕಾರಣ. CCFLಗಳು ತೆಳನೆಯ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿಯೇ ಪರದೆಯ ಸುತ್ತ ಅನೇಕ ಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಸಹಾ) ಹೊತ್ತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಈ ಬೆಳಕೇ ಡಿಫ್ಯೂಜರ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಹರಡುವುದು. CCFL ಮುಂದಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಿಂಬದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬಿಂಬದ ಒಂದು ಭಾಗ ಹೊಳಪಾಗಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ದಟ್ಟವಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ತಂತ್ರವು ಫಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ತ [[LED]]ಗಳ ವ್ಯೂಹವು ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳ ಹಿಂಬದಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಅನುಕೂಲವಿದೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿ LEDಯು ಪರದೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತ್ಯಾಪೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊತ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಾನಾ ವಿಧದ ಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಲೈಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಡ್ಜ್-ಲಿಟ್ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಈ ಅನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ LEDಗಳು ಕೇವಲ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು LCD ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಟರುಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಅಡ್ದ ಫೈರಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಹಿಮ್ಮಡಿಚುವ ಸಾವಿರಾರು ಕಾನ್ವೆಕ್ಸ್ ಬಂಪ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಬೆಳಕಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. LEDಗಳು ಎಡ್ಜ್-ಲಿಟ್ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಸುಕಾಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿಯೇ ಮಾಡಬೇಕು.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲೇ ಅನೇಕ ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಮೇಲೆ &quot;ಡೈನಾಮಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ&quot; ವನ್ನು ಅದರ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಶೀಟ್ ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಿರುವುದು. ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಈ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ನಿಜವೇ ಅಲ್ಲವೇ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆಯ ಮಾತೇ ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ವಾಗ್ವಾದವನ್ನೇ ಉಂಟು ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;ಡೇವಿಡ್ ಫೀಳ್ಡ್, [http://www.itnews.com.au/News/85948,opinion-dynamic-contrast-ratio-is-the-new-evil-in-displays.aspx &quot;ಒಪೀನಿಯನ್: ಡೈನಾಮಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ಇಸ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಈವಿಲ್ ಇನ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇಯ್ಸ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621060824/http://www.itnews.com.au/News/85948,opinion-dynamic-contrast-ratio-is-the-new-evil-in-displays.aspx |date=2009-06-21 }}, ''iTನ್ಯೂಸ್'', 3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.practical-home-theater-guide.com/contrast-ratio.html &quot;ದಿ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ಗೇಮ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060112044237/http://www.practical-home-theater-guide.com/contrast-ratio.html |date=2006-01-12 }}, ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಹೋಮ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಗೈಡ್, 23 ಆಗಸ್ಟ್ 2007&lt;/ref&gt; ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಏನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ಹೊಂದಿದ LCD ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ವೀಕ್ಷಕರು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಟ್ರಾಸ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋಗೆ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ದಟ್ಟ ಕಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ.

=====ಬಣ್ಣದ ಹರವು=====
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಿಳಿಯ ಮೂಲದಿಂದ ಶೋಧಿಸುವುದರಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸದೃಶವಾದ ಮೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಕವಾಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆಯು ಹಿಂಬದಿ ಬಣ್ಣದ ಮೂಲದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಸಹಾ ಅದರ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದ LCDಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ CCFLಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗೇನೂ ಬೆಳ್ಳಗಿರಲಿಲ್ಲ ದಟ್ಟ ಹಸಿರಿನಂತೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆಧಿನಿಕ ಬ್ಯಾಕ್‌ಲೈಟಿಂಗ್ ಈಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಣ್ಣದ ಹರಹುವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದು  [[NTSC 1953 ಬಣ್ಣದ ಹರವು]] 75%ರಷ್ಟನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ LEDಗಳನ್ನು ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾನೋಕೋ ಗುಂಪು ತಾನು ಜಪಾನಿನ ದೊಡ್ಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯೊಡನೆ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಕ್ವಾಂಟಂ ಡಾಟ್ಸ್ LED ಬ್ಯಾಕ್ ಲೈಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಕೊಡಲು ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nanocogroup.com/content/Library/NewsandEvents/articles/Nanoco_Signs_Agreement_with_Major_Japanese_Electronics_Company/136.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-06 |archive-date=2010-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100201211554/http://www.nanocogroup.com/content/Library/NewsandEvents/articles/Nanoco_Signs_Agreement_with_Major_Japanese_Electronics_Company/136.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಕ್ವಾಂಟಂ ಡಾಟ್ಸ್]] ಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಿಗೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಅವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ [[ಗಾಸ್ಸೀಯನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರೀಬ್ಯೂಷನ್]] ಅನ್ವಯ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಕಣ್ಣು ಗ್ರಹಿಸುವ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಶೋಧಕವಾಗದ ಕಾರಣ [[ಕ್ವಾಂಟಂ ಡಾಟ್ಸ್]] ಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
[[File:2008Computex Press Center at TWTC Hall 1 time zones and LCD TV.jpg|thumb|ಆನ್ LCD TV ಹ್ಯಾಂಗಿಂಗ್ ಆನ್ ಎ ವಾಲ್ ಇನ್ ದಿ ಟಾಯ್‌ಪೇಯಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ದಿ ಕಂಪ್ಯೂಟೆಕ್ಸ್ ಟಾಯ್‌ಪೇಯಿ ಶೋ ಇನ್ 2008.]]

====ಆರಂಭಿಕ ಶ್ರಮಗಳು====
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
1980ರಲ್ಲಿ, ನಾನಾ ವಿಧದ ಹೊತ್ತೊಯಬಲ್ಲ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಅಪ್ರವರ್ತಕ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್ LCDಗಳಾಯಿತು. ಅದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇವು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದವು. LCDಗಳು ಬಹಳ ನಿಧಾನದ ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲ್ಲೇ ತಿರುಗುವ ಲಿಪಿಯೊಡನೆಯೂ ಪರದೆ ಮಸುಕು ಆಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಲಘು ತೂಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯು ದೊಡ್ದ ಅನುಕೂಲವೂ ಹೌದು. ಹಿಮ್ಮಡಿಚುವುಳ್ಳ LCDಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಪರದೆಗಳಿಗೆ ಆಂತರಿಕ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದುದರಿಂದಲ್ಲೇ ಇವುಗಳನ್ನು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎನ್ನುವುದು.

ರಿಫ್ರೆಷ್ ರೇಟ್ಸ್‌ಗಳು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ತುಂಬಾನೆ ನಿಧಾನವೆನ್ನಿಸಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒತ್ತಡವೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಪೃಥಕರಣಗಳನ್ನು [[ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿವರಣೆಗೆ]] ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದೇ ಗುಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; [[ಸೂಪರ್ VHS]] ಉತ್ತಮಗೊಂಡ ಬಣ್ಣದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೊಡಮಾಡಿದವು, ಹಾಗೂ  [[DVD]]ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೃಥಕರಣಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದವು. ಈ ಪ್ರಗತಿಗಳೊಂದಿಗೂ 30&quot; ಗಳ ಪರದೆಯ ಅಳತೆಯೂ ಅಪರೂಪದ್ದೇ ಆಗಿದ್ದವು ಕಾರಣ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ದೂರದಿಂದ ದೊಡ್ದ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿಬಂಧಕದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೀಕ್ಷಕರು ನೋಡುವ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. 1988ರಲ್ಲಿ, [[ಶಾರ್ಪ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] ನವರು 14&quot; ಮಾದರಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ನಾಜೂಕು ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಗುರಿ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದವು ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಹೊಳಪು ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಿನ್ನಡೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಏನೇ ಆದರೂ, ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಯ ಸರಣಿಯೂ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವನ್ನು LCDಗಳಿಗಿಂತ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ, 1979ರಲ್ಲಿ ಫ್ಯುಜಿಟ್ಸುವಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, 1984ರಲ್ಲಿ ಹಿಟಾಚಿಯ ಉತ್ತಮವಾದ ಫಾಸ್ಫರಸ್, ಮತ್ತು 1980ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ AT&amp;amp;Tಯವರ ಉಪ-ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ನಡುವಣ ಕಪ್ಪು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವರ್ಜಿತಗಳು-ಸೇರಿತು. 1980ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕಗಳು LCDಗಳಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.

====ಅಧಿಕ-ಸ್ಫುಟತೆ====
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
ನಿಧಾನ ಗತಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಧಿಕ ಸ್ಫುಟತೆಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪಾದನೆಯೇ ಹೊಸ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ್ದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಅಗಲವಾದ 16:9 [[ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ]]ದ ಹೊಸ ವಸ್ತುವಿಗೆ CRTಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ; CRTಯಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ನಿರ್ವಾತ ಇರಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ರೇಷಿಯೋ ಹೆಚ್ಚು ಆಯಾತಾಸ್ರವಾಗಿ ಟ್ಯೂಬುಗಳಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಇವುಗಳು ಕೊಡಮಾಡುವ ಅಧಿಕ ಪೃಥಕರಣವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪರದೆಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದುದರಿಂದ CRTಗಳು ಅವಳಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು-ಒಂದು,ದೊಡ್ದದಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಯಾತಾಸ್ರವಾಗಿ ಆಗುವುದು. LCDಗಳ ಕಾಲವು ಇನ್ನೂ ವೇಗಾವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಬಿಂಬಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಪೃಥಕ್ಕರಣದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು 1990ರ ಮಧ್ಯದಿಂದೀಚೆಗೆ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕವೊಂದೇ ನೈಜವಾದ ಅಧಿಕ ಪೃಥಕ್ಕರಣವನ್ನು ಕೊಡಮಾಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು.

1990ರ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭದ 2000ಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯವಾದ HDTV  ಮುಖಾಂತರ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕವೇ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಧಿಕ ಸ್ಫುಟತೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆ, ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೀದಿಗೆ ತರುವ ವೆಚ್ಚವೆರಡೂ, CRTಗಳಂಥ ಹಳೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆವುಳ್ಳವು ತಮ್ಮ ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ತಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡವು ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಆದಾಗ್ಯೂ, LCDಯೂ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಿಕೊಂಡಂಥ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅಧಿಕ ಸ್ಫುಟತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದಲ್ಲೇ ದೂರ ಉಳಿದು ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು.

ಈ ಸಂದರ್ಭವು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಭರವಸೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರದರ್ಶಕವು ದೊಡ್ದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ   ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ [[ಎಕಾನಮೀಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕೇಲ್]] ಕಾಣಲೇ ಇಲ್ಲ, ದುಬಾರಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಓವರ್ ಡ್ರೈವ್‌ನಂಥ LCD ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯ ಸೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟಿತು, LCDಗಳು, ಎಕಾನಮೀಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಕೇಲ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಸೋತ ಕಡೆ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟವು. 2004ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ, 32&quot; ಮಾದರಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು, 42&quot; ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು, ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೋಟೈಪ್‌ಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಂದವು.

====ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ವಾಮ್ಯಸ್ವಾಧೀನ====

ಆದಾಗ್ಯೂ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಚಿತ್ರದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ LCDಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಇತ್ತು, ಬೆಲೆಯು ಕೂಡ 42&quot; ಸೆಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿಯೇ ಇದೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಇತ್ತು, LCD ಬೆಲೆಗಳು ತ್ವರಿತವಾಗಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಪರದೆಯ ಗಾತ್ರವು ಏರುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. 2006ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಮಾರಾಟಗಾರರು 42&quot; LCDಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದೂ ಮಾಮೂಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗೇ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು, ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದವರ ಏಕೈಕ ಭದ್ರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಅತೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ, LCDಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೃಥಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ನೈಜವಾಗಿ [[1080p]] ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಅದೇ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದವರು [[720p]] ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಟ್ಟು ಬೆಲೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಎದ್ದು ತೋರುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;shift&quot;&gt;ರೀಯ್ಟರ್ಸ್, [http://www.msnbc.msn.com/id/15916808/ &quot;ಶಿಫ್ಟ್ ಟು ಲಾರ್ಜ್  LCD TVs ಓವರ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121025205528/http://www.msnbc.msn.com/id/15916808/ |date=2012-10-25 }}, ''MSNBC'', 27 ನವೆಂಬರ್ 2006&lt;/ref&gt;

LCDಗಳ ಬೆಲೆಯು ಇಳಿಯ ಬಹುದೆಂದು ಭವಿಷ್ಯತ್ ವಾಣಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡಿತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರು &quot;ಕಾದು ನೋಡೋಣ&quot; ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವ ತಾಳಿದರು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ಗಳ ಮಾರಾಟವು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;shift&quot; /&gt; 2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಮತ್ತು LCDಗಳು ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡವು, ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, LCDಯ ಅಧಿಕ ಪೃಥಕರಣವು ಅದರ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೆಲ್ಲುವ ಅಂಶವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;shift&quot; /&gt; 2007ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, LCDಗಳು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಾವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಫಿಲ್ಲಿಪ್ ಸ್ವಾನ್, [http://www.tvpredictions.com/sam102907.htm &quot;ಸ್ಯಾಮ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ CEO: LCD ವಿಲ್ ಸರ್ಪಾಸ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121133132/http://www.tvpredictions.com/sam102907.htm |date=2010-11-21 }}, TVಪ್ರೆಡಿಕ್ಷನ್ಸ್, 29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://news.zdnet.com/2100-9584_22-6138290.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-06 |archive-date=2007-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070304144255/http://news.zdnet.com/2100-9584_22-6138290.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳು ಚಿತ್ರದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚನ್ನಾಗಿದ್ದಾವೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ನಡುವೆಯೂ LCDಗಳ ಮಾರಾಟ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾತು ಮೂಡಿದವು, ಆದರೆ ಚುಂಘ್ವಾ ಪಿಕ್ಚರ್ ಟ್ಯೂಬ್ಸ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ತಮ್ಮ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ತಯಾರಿಕ ಘಟಕವನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತ, &quot;ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ, ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು, ಅಧಿಕ ಬಂಡವಾಳಗಳು, ಅಧಿಕ ಮಂದಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಪನ್ನದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದುದರಿಂದ ಅವರು ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದನು.&lt;ref name=&quot;shift&quot; /&gt;

2007ರ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಅವಧಿಯ ಮಾರಾಟದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪಂಡಿತರಿಗೇ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು, LCDಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನಷ್ಟೇ ಮೀರಿಸಿಲ್ಲ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ CRTಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;outship&quot;&gt;ವುಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗ್ರನ್ನರ್, [http://www.tgdaily.com/content/view/36119/118/ &quot;LCD TVs ಔಟ್‌ಶಿಪ್ TVs ಫಾರ್ ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಟೈಮ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226094529/http://www.tgdaily.com/content/view/36119/118/ |date=2008-02-26 }}, ''TG ಡೈಲಿ'', 19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008&lt;/ref&gt; ಈ ಉಗಮವು ದೊಡ್ದ ಪರದೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.  ಹಿಂಬದಿ-ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದವರು ಮೀರಿಸಿದ್ದರು,&lt;ref&gt;[http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=169300184 &quot;ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ TV ಸೇಲ್ಸ್ ಓವರ್‌ಟೇಕ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಷನ್ ಯೂನಿಟ್ಸ್, ಸೇಯ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100105204008/http://www.eetimes.com/news/latest/showArticle.jhtml?articleID=169300184 |date=2010-01-05 }}, ''EEಟೈಮ್ಸ್'', 17 ಆಗಸ್ಟ್ 2005&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಈ ಕೊನೆಯ ಗ್ರಾಹಕರಾದ ಹಿಂಬದಿ-ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯವರೂ ಕೂಡ ಹೋದರು. ಕೆಲ ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ CRTಗಳಿಗೂ ಇದೇ ಅಂಶ ನಿಜವಾಯಿತು ; ಸೋನಿಯವರು ತಮ್ಮ ಖ್ಯಾತ [[ಟ್ರಿನಿಟ್ರಾನ್]] ಮಾರಾಟವನ್ನು  2007ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಅದರ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ವಾಚ್, [http://www.marketwatch.com/news/story/sony-stop-making-old-style-cathode/story.aspx?guid=%7B097C2A31-1395-41BC-A8B7-6A3A65B27F97%7D &quot;ಸೋನಿ ಟು ಸ್ಟಾಪ್ ಮೇಕಿಂಗ್ ಓಳ್ಡ್-ಸ್ಟೈಲ್ ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ರೇ ಟ್ಯೂಬ್ TVs&quot;], ''ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರ‍ೀಟ್ ಜರ್ನಲ್ ', 3 ಮಾರ್ಚ್ 2008''&lt;/ref&gt; ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ [[ಪಯನೀರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]] ನವರು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪರದೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಘೋಶಿಸಿದ್ದು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೊನೆಯ ಮಾತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಜೋಸ್ ಫರ್ಮೋಸೋ, [http://newteevee.com/2009/02/21/pioneers-kuro-killing-a-tipping-point-in-the-plasma-era/ &quot;ಪಯನೀರ್ಸ್ ಕುರೋ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್: ಎ ಟಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಇನ್ ದಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಎರಾ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716015143/http://newteevee.com/2009/02/21/pioneers-kuro-killing-a-tipping-point-in-the-plasma-era/ |date=2010-07-16 }}, newteevee.com, 21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009&lt;/ref&gt;

ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ LCDಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಅತೀ ವೇಗವಾಗಿ ಏರುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;shift&quot; /&gt; ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗಾತ್ರದ ವಿಚಾರವೊಂದರಲ್ಲೇ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಕಾಣುವುದು, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಗ್ರಾಹಕರ ವಲಯವನ್ನೂ ಅಂದರೆ 40 ರಿಂದ 50&quot; ಗಳ ಪರದೆಯನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರನ್ನೂ ಆವರಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಗತಿಯ ಗ್ರಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಹಾಲಿ ಸಣ್ಣ CRT ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು 14 ರಿಂದ 30&quot;ಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನೂ ಪಡೆದಿದೆ.   ಈ ವ್ಯಾಪಕ ಮಾರಾಟದ ಹರಹುವಿನಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳೂ ಕಡಿಮೆಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;outship&quot; /&gt;

ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರನೆಯ ಪೀಳಿಗೆಯ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ತಯಾರಕರೆಂದರೆ-[[ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್]], [[ಸೋನಿ]], [[LG ಪ್ರದರ್ಶಕ]] ಮತ್ತು [[ಶಾರ್ಪ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]] ನವರು. ಇವರುಗಳು ಘೋಷಿಸಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಯ ಮಾಡೆಲ್‌ಗಳೆಂದರೆ:

* ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004ರಲ್ಲಿ, ಶಾರ್ಪ್‌ನವರು ತಾವು ಯಶಸ್ವೀಯಾಗಿ 65&quot; ಪ್ಯಾನಲ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.
* ಮಾರ್ಚ್ 2005ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್‌ನವರು 82&quot; LCD ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.samsung.com/PressCenter/PressRelease/PressRelease.asp?seq=20050307_0000101589 |title=ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ - ಮೇಯ್ನ್ |access-date=2010-07-06 |archive-date=2005-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050313055654/http://www.samsung.com/PressCenter/PressRelease/PressRelease.asp?seq=20050307_0000101589 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ಆಗಸ್ಟ್ 2006ರಲ್ಲಿ, LG ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಕನ್‌ಸ್ಯೂಮರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ನವರು 100&quot; LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newscenter.philips.com/About/news/article-15499.html |title=ಅಬೌಟ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ - ರಾಯಲ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ |access-date=2010-07-06 |archive-date=2007-08-11 |archive-url=https://archive.today/20070811201127/http://www.newscenter.philips.com/About/news/article-15499.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ, ಶಾರ್ಪ್‌ನವರು 108&quot; LCD ಪ್ಯಾನಲ್ ಅನ್ನು  [[AQUOS]] ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್‌ನ [[CES]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/story/0,2933,242431,00.html FOXNews.com - ಶಾರ್ಪ್ ಅನ್ ವೇಯ್ಲ್‌ಸ್ 108-ಇಂಚ್ ಫ್ಲಾಟ್-ಪ್ಯಾನಲ್ TV - ಸೈನ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್ | ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ | ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ನ್ಯೂಸ್]&lt;/ref&gt;

====ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆ====
{{Unreferenced section|date=June 2009}}
LCD ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಬಣ್ಣಗಳ ಮರುಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕೆಲ ಉತ್ಪಾದಕರು ಪ್ರಯೋಗ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಣ್ಣಗಳ ಸಮೂದಾಯ ಮತ್ತು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್ಸ್‌ನ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಇರುವ LCD ಪ್ಯಾನಲ್‌ಗಳು ಎಲ್ಲಾ [[sRGB]] ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ತಯಾರಕರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸ ಬೇಕೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾದಿಯ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅಥವಾ ಐದು ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಬಣ್ಣದ ಶೋಧಕ ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು. ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ನ್ಯಾರೋಬ್ಯಾಂಡ್ [[ಹಿಂಬದಿಬೆಳಕು]]ಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[LED]]ಗಳು), ಪ್ಯಾನಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆಪ್ಟೀಕಲ್ ಫಿಲ್ಟರ್ಸ್‌ನ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಫ್ರೇಮ್‌ನ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯಿಸುವುದು.
ಬಣ್ಣದ ಹರವುವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕಾ ಚಾನಲ್‌ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧ್ಯತೆ ಎಂದರೆ, TV ತಯಾರಕ ರೂಪಿಸಿರುವ ಬಣ್ಣಗಳ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಟ್ಟದಾಚೆ ನೋಡುಗನು ಬಣ್ಣಗಳ ವರ್ಧಕವನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡುವುದು, ಆದರೆ ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಯಾಚ್ಯೂರೇಟೆಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊರೆಯಲು ಆಗದೆ ಇರುವ ನಷ್ಟವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

====ಪೈಪೋಟಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು====
ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ LCDಯ ಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಬೇರೆ ಅನೇಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು ಆದರೆ ಅವುಗಳ ನ್ಯೂನತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರದರ್ಶಕದ ಮುಂಭಾಗದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ OLED, FED ಮತ್ತು SEDಗಳಂಥ ಆಯ್ದ ಹಿಂಬದಿ ಬೆಳಕುಗಳನ್ನು LCDಗಳು ತಡೆದು ಚಿತ್ರಬಿಂಬವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. LCDಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಉತ್ತಮ ವೀಕ್ಷಕ ಕೋನವನ್ನು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಳಪನ್ನು ಮತ್ತು 5,000,000:1ದಷ್ಟು ವೈದೃಶ್ಯ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಕೊಡಮಾಡುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ತುಂಬಿದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು, ನಿಖರತೆಯನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯುತ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 1/10ರಷ್ಟು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಇವು ಕಡಿಮೆ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದವು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕಾ ವೆಚ್ಚವೂ ಕಡಿಮೆ ತಗಲುತ್ತದೆ.

ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಈ ಪರದೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯು ಅಷ್ಟೇನೂ ಕಷ್ಟವಲ್ಲ. ಸೋನಿ ಕಂಪನಿಯವರು ತಮ್ಮ FED ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2009ರಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು,&lt;ref&gt;[http://www.engadgethd.com/2009/03/26/sonys-field-emission-technologies-closing-its-doors/ &quot;ಸೋನಿಸ್ ಫೀಳ್ಡ್ ಎಮಿಷನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಇಟ್ಸ್ ಡೋರ್ಸ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527030849/http://www.engadgethd.com/2009/03/26/sonys-field-emission-technologies-closing-its-doors/ |date=2009-05-27 }}, ''ಎನ್‌ಗ್ಯಾಡ್ಜೆಟ್''&lt;/ref&gt; ಆದರೆ OLED ಸೆಟ್ಟುಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಕ್ಯಾನನ್ ಕಂಪನಿಯವರು ತಮ್ಮ SED ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಭವಿಷ್ಯದವರೆಗೂ ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸದಿರಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ರಬಿನ್ ಹರ್ಡಿಂಗ್, [http://www.ft.com/cms/s/577ed3f0-c011-11dd-9222-0000779fd18c,Authorised=false.html?_i_location=http%3A%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F577ed3f0-c011-11dd-9222-0000779fd18c.html&amp;amp;_i_referer=http%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FSurface-conduction_electron-emitter_display &quot;ಕ್ಯನನ್ ಕ್ಲೀಯರ್ ಟು ಲಾಂಚ್ ನ್ಯೂ ಟೈಪ್ ಆಫ್ TV&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121019181331/http://www.ft.com/cms/s/577ed3f0-c011-11dd-9222-0000779fd18c,Authorised=false.html?_i_location=http:%2F%2Fwww.ft.com%2Fcms%2Fs%2F0%2F577ed3f0-c011-11dd-9222-0000779fd18c.html&amp;_i_referer=http:%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FSurface-conduction_electron-emitter_display |date=2012-10-19 }}, ''ಫೈನ್ಯಾನ್ಷಿಯಲ್ ಟೈಮ್ಸ್'', 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008&lt;/ref&gt;

ಕೆಲ ಸಮಯಕ್ಕೆ 14.1, 31 ಮತ್ತು 40 ಇಂಚುಗಳ [[ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್]] OLED ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು, [[ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಟೋನಿಯೋ]] ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[SID 2009]] ಟ್ರೇಡ್ ಶೋನಲ್ಲಿ 14.1 ಮತ್ತು 31&amp;nbsp;ಇಂಚುಗಳ ಸೆಟ್ಟುಗಳು &quot;ತಯಾರಿಕೆಗೊಂಡು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.oled-display.net/smd-unveils-production-ready-oled-tvs-and-amoleds-at-sid-2009 |title=&quot;SMD ಅನ್ವೇಯ್ಲ್ಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ರೆಡಿ OLED-TVs ಆಂಡ್ AMOLEDs ಆಟ್ SID 2009&quot; |access-date=2010-07-06 |archive-date=2010-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100720094014/http://www.oled-display.net/smd-unveils-production-ready-oled-tvs-and-amoleds-at-sid-2009 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಪರಿಸರೀಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು==
{{Related|[[Electronic waste]]}}
LCD ಪರದೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಟ್ರೈಫ್ಲೋರೈಡ್]] (NF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;) ಅನ್ನು ಎಚ್ಚಣೆ ದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ತೆಳುವಾದ ಫಿಲ್ಮ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. NF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಬಲವಾದ [[ಹಸಿರು ಮನೆಯ ಅನಿಲ]], ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಅರ್ಧ-ಬದುಕು]] [[ಜಾಗತಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ''ಜಿಯೋಫಿಸಿಕಲ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಲೆಟರ್ಸ್''  ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿರುವಂತೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವು ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ [[ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್]] ನಂಥ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಸಿರು ಮನೆಯ ಅನಿಲಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. NF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ಬಳಕೆಯು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲದೇ ಇದುದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು [[ಕ್ಯೋಟೋ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು &quot;ದಿ ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್ ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್&quot;&lt;ref name=&quot;nf3&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.alternet.org/environment/95111/your_flat_screen_has_(greenhouse)_gas/ |title=&quot;NF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ಯೂಸ್ಡ್ ಇನ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಆಂಡ್  LCD ಸ್ಕ್ರೀನ್ಸ್&quot; |access-date=2010-07-06 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629164556/http://www.alternet.org/environment/95111/your_flat_screen_has_(greenhouse)_gas/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕರು ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ತಯಾರಾದ ಎಲ್ಲಾ NF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ಗಳನ್ನು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಶುಭ್ರತೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ NF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; ಗಳು ಮುರಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ; ಎರಡು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ 2% ರಿಂದ 3% ವರೆಗಿನ ಅನಿಲ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯ ನಂತರ ವಿನಾಶದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;natgas&quot;&gt;ಹನ್ನಾಹ್ ಹೋಗ್, [http://www.nature.com/climate/2008/0808/full/climate.2008.72.html &quot;ದಿ ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್‌ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್&quot;], ''ನೇಚ್ಯೂರ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ಸ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೇಂಜ್'', 10 ಜುಲೈ 2008&lt;/ref&gt; ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ, ವರದಿಯು NF&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;ನ ಬದಲಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಹಸಿರು ಮನೆಯ ಅನಿಲವಾದ [[ಪರ್‌ಫ್ಲುರೋಕಾರ್ಬನ್]] ನ ಪರಿಣಾಮದೊಡನೆ ಹೋಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಸೋತಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ 30% ರಿಂದ 70%ರವರೆಗೂ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;natgas&quot; /&gt;

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ==
{{refbegin}}
*[[ಪ್ರದರ್ಶಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಹೋಲಿಕೆ]]
*[[ಆಂಬೀಲೈಟ್]], ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
*[[ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಪ್ಲಸ್]],
*[[ಕ್ವಾಟ್ರಾನ್]], ಎಂಬುದು ಶಾರ್ಪ್‌ನಿಂದ LCD TV ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇದು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ಬಣ್ಣವಾದ ಹಳದಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ
{{refend}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Refimprove|date=June 2009}}
====ಲೇಖನಗಳು====
{{reflist}}

====ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ====
{{refbegin}}

{{refend}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commonscat|LCD TVs}}
* [https://www.nytimes.com/2006/12/25/technology/25flat.html ''ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಇಸ್ ಬೆಟರ್ ದ್ಯಾನ್  LCD?'' ] 2006ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ಯಾನಾಸೋನಿಕ್]] ಪ್ರಕಾರ

{{Display Technology}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ದ್ರವ ರೂಪದ ಸ್ಫಟಿಕಗಳು]]</text>
      <sha1>hsnsy1q7pskztinrtzw37juau6eytw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬ್ರೂಸ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ಟೀನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24172</id>
    <revision>
      <id>1373008</id>
      <parentid>1356576</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="281898" sha1="j1wx0sj1tzf6c40m3iswjxuy7o3c0ub" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| Name                = Bruce Springsteen
| Img                 = BruceSpringsteen2009.jpg
| Img_size            = &lt;--!Only for images smaller than 220px! --&gt;
| Landscape           = Yes
| Img_capt            = Bruce Springsteen in concert during 2009
| Background          = solo_singer
| Birth_name          = Bruce Frederick Joseph Springsteen 
| Alias               = The Boss
| Born                = {{birth date and age|mf=yes|1949|09|23}}&lt;br /&gt;[[Long Branch, New Jersey|Long Branch]], New Jersey, U.S. &lt;!--PLEASE NOTE THAT HE WAS BORN IN A HOSPITAL IN LONG BRANCH BUT WAS RAISED IN FREEHOLD--&gt;
| Instrument          = Vocals, guitar, harmonica, piano
| Genre               = [[Heartland rock]], [[folk rock]], [[Americana (music)|Americana]]
| Occupation          = [[Singer-songwriter]]
| Years_active        = 1972–present 
| Label               = [[Columbia Records|Columbia]]
| Associated_acts     = [[E Street Band]], [[Steel Mill]], [[Miami Horns]], [[The Sessions Band]]
| URL                 = [http://www.brucespringsteen.net/ brucespringsteen.net]
| Notable_instruments = [[Fender Telecaster]]&lt;br /&gt;[[Fender Esquire]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.uberproaudio.com/content/view/161/38/1/1/|title=Bruce Springsteen Guitar Gear Rig and Equipment|publisher=uberproaudio.com|accessdate=2009-05-15|archive-date=2009-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090611145142/http://www.uberproaudio.com/content/view/161/38/1/1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[Takamine Guitars]]&lt;br /&gt;[[Hohner|Hohner Marine Band Harmonica]]
}}

'''ಬ್ರೂಸ್‌ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌'''  ({{Lang-en|Bruce Frederick Joseph Springsteen}}; ಜನನ: 1949ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 23), &quot;'''ದಿ ಬಾಸ್‌''' &quot; ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಅಥವಾ ಉಪನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ಓರ್ವ [[ಗಾಯಕ-ಗೀತ ರಚನೆಕಾರ]]ನಾಗಿದ್ದಾನೆ. [[E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] ಎಂಬ ವಾದ್ಯವೃಂದದೊಂದಿಗೆ ಆತ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ಪಾಪ್‌ ಸಂಗೀತದ ಕೊಂಡಿಗಳು, ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ]] ಭಾವುಕತೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ತನ್ನ [[ಹಾರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರಾಕ್‌]] ಬ್ರಾಂಡ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://intunemusiconline.com/2009/09/30/bruce-springsteen-east-rutherford-930/ |title = inTuneMusic Online: Bruce Springsteen @ East Rutherford 9/30 |accessdate = 2009-10-04 |author = Ambrose, Anthony |archive-date = 2011-10-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20111005033055/http://intunemusiconline.com/2009/09/30/bruce-springsteen-east-rutherford-930/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ವಾಣಿಜ್ಯದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಲಭಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ರಾಕ್‌‌ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಶೂನ್ಯ [[ಜಾನಪದ]]-ಉದ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪರ್ಯಾಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಕಡೆಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಒಲವು ತೋರಿಸಿವೆ. ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಥಾನಮಾನವು ದೊರಕಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಆತನಿಂದ ಮತ್ತು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಕಟವಾದ [[ಲಾವಣಿಗಳು]], ಪ್ರಚೋದಿಸುವ [[ಹರ್ಷಗೀತೆಗಳು]], ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕೂಟದ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಅಥವಾ ಗಾಢವಾಗಿ ಭಾವಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ಕಥೆಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
3 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಸಾಗುವ, ಆವೇಗ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಉಣಬಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವನು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 4 ಅಥವಾ 5 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೂ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ಸುಮಾರು 1.6 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣಗಳಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವನು ಸಂಗೀತ ಪ್ರಪಂಚದ ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿರುವ ಸಂಗೀತಕುಶಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದು, ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲೆರಡು ಸ್ಥಾನಗಳು U2 ಮತ್ತು ದಿ ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌ಗೆ ದಕ್ಕಿವೆ. ಸಂಗೀತ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ 80ರ ದಶಕದ ತಾರೆಗಳ ಪೈಕಿ, ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೃತಿಗಳು ಈಗಲೂ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವೀ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಾದ, ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]''  ಮತ್ತು ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.]]''  ಇವು, ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿನ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವನ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಪಡಿಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ. ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A. ಗೀತಸಂಪುಟವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಅತೀವವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 1980ರ ದಶಕದ ಕಲಾವಿದರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಅವನಿಗೆ ತಂದಿತ್ತಿತು. ಓರ್ವ [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್‌]] (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ) ಆಗಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯ [[ಜಾನ್‌ ಕೆರ್ರಿ]] ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬರಾಕ್‌ ಒಬಾಮಾ]]ರವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲದಿಂದಾಗಿ, [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಧುನಿಕ ಉದಾರವಾದ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂಗೀತವು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವಂತಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2008/04/16/bruce-springsteen-endorse_n_96933.html|title=Bruce Springsteen Endorses Obama|publisher=huffingtonpost.com|author=Sklar, Rachel|date=2008-04-16|accessdate=2009-07-23}}&lt;/ref&gt; ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ಬಗೆಬಗೆಯ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಬಲಗಳಿಂದಾಗಿಯೂ ಅವನು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 2001ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 11ರ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ]] ತನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಆತ ಹೊರತಂದ  ''[[ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌]]''  ಎಂಬ ಗೀತಸಂಪುಟದಿಂದಲೂ ಅವನು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.musicbox-online.com/9-11.html|title=Bruce Springsteen – The Rising|publisher=musicbox-online.com|accessdate=2009-07-23}}&lt;/ref&gt;

ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆತ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದು, ಇಪ್ಪತ್ತು [[ಗ್ರಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಎರಡು [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಇದು ಇಷ್ಟಕ್ಕೇ ನಿಲ್ಲದೇ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಅಭಿಮಾನಿ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪಯಣವನ್ನು ಅವನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ 65 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 120 ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=tblTopArt|title=Top Selling Artists|publisher=riaa.com|accessdate=2008-09-04}}&lt;/ref&gt; 2009ರಲ್ಲಿ ಆತ [[ಕೆನಡಿ ಸೆಂಟರ್‌ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ]] ಪುರಸ್ಕೃತನಾದ ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌‌]] ಪತ್ರಿಕೆಯು ತನ್ನ 'ದಿ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ 100' ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ 6ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.forbes.com/lists/2009/53/celebrity-09_The-Celebrity-100_Rank.html | title = The Celebrity 100 | publisher = Forbes.com}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
=== 1949–1972: ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು ===
ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ [[ಲಾಂಗ್‌ ಬ್ರಾಂಚ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌  ಜನಿಸಿದ.
[[ಫ್ರೀಹೋಲ್ಡ್‌ ಬರೋ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಆತ ಕಳೆದ. ಫ್ರೀಹೋಲ್ಡ್‌ ಬರೋದಲ್ಲಿನ ಈಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಅವನು [[ಫ್ರೀಹೋಲ್ಡ್‌ ಬರೋ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಅವನ ತಂದೆಯಾದ ಡೋಗ್ಲಸ್‌ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, [[ಡಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಐರಿಷ್‌]] ವಂಶಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದ; ಅವನು ಕೈಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಪೈಕಿ, ಅವನು ಓರ್ವ ಬಸ್‌ ಚಾಲಕನಾಗಿದ್ದುದೂ ಸೇರಿತ್ತು; ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮನೆತನದ ಹೆಸರು, ''ಸ್ಟೆಪಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಡಚ್‌ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;&quot;ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ 'ನೆಗೆ‌' ಎಂಬ ಅರ್ಥಬರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಭಾಷಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ''ಜಂಪಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  (ನೆಗೆಯುವ ಸ್ಟೋನ್‌) ಎಂಬುದು ಸರಿಯಾದ ಅನುವಾದ.&lt;/ref&gt; ಅವನ ತಾಯಿಯಾದ ಅಡೆಲೆ ಆನ್‌ (ಜನ್ಮನಾಮ ಝೆರಿಲ್ಲಿ), ಓರ್ವ ಕಾನೂನು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು [[ಇಟಲಿಯ]] ವಂಶಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದವಳಾಗಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.niaf.org/research/contribution.asp/ |title = Italian American Contributions |accessdate = 2010-03-05 |author = NIAF |archive-date = 2010-03-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100308113407/http://www.niaf.org/research/contribution.asp |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅವನ ಪರಂಪರೆಯು 50%ನಷ್ಟು ಇಟಲಿಯದ್ದು, 37%ನಷ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ಮತ್ತು 13%ನಷ್ಟು ಡಚ್ ಆಗಿತ್ತು‌.&lt;ref&gt;{{cite web |url = 
http://pinkcadillacmusic.wordpress.com/le-origini-napoletane-di-bruce/ |title = Bruce’s neapolitan origin |accessdate = 2010-03-05 |publisher = pinkcadillacmusic.wordpress.com | language=Italian}}&lt;/ref&gt; ಅವನ ತಾಯಿಕಡೆಯ ಅಜ್ಜನು, [[ನೇಪಲ್ಸ್‌‌‌]]ಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಒಂದು ನಗರವಾದ [[ವಿಕೋ ಈಕ್ವೆನ್ಸ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ.&lt;ref&gt;[http://www.google.com/search?q=cache:DRNqIAYYdywJ:www.wargs.com/other/springsteen.html ಆನ್‌ಸೆಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌], ವಿಲಿಯಂ ಆಡಮ್ಸ್‌ ರೀಟ್‌ವೈಸ್ನರ್‌ನಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ&lt;/ref&gt; ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಮತ್ತು ಪಮೇಲಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಬ್ಬರು ಕಿರಿಯ ಸೋದರಿಯರನ್ನು ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. [[ಪಮೇಲಾ]] ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು; ಆದರೆ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವಳು ನಟನಾವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಳು; ''[[ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಟಚ್‌]]''  ಮತ್ತು ''[[ಲಕಿ ಟೌನ್‌]]''  ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವಳು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಳು.

ಓರ್ವ [[ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0819803/bio|title=Bruce Springsteen - Biography|publisher=imdb.com|accessdate=2010-03-21}}&lt;/ref&gt; ಆಗಿ ಬೆಳೆದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, ಫ್ರೀಹೋಲ್ಡ್‌ ಬರೋದಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್‌ ರೋಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಮಾ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡ; ಇಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಸಹ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಂಗೀತದ ಬಹುಭಾಗವು ಒಂದು ಆಳವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅನೇಕ ರಾಕ್‌‌-ಪ್ರಭಾವಿತ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಐರಿಷ್‌-ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌]] ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;glorydays&quot;&gt;''ಗ್ಲೋರಿ ಡೇಸ್‌: ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಇನ್‌ ದಿ 1980ಸ್‌''. ಡೇವ್‌ ಮಾರ್ಷ್‌, 1987, ಪುಟ 88–89.&lt;/ref&gt;

ಆತ ಒಂಬತ್ತನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಫ್ರೀಹೋಲ್ಡ್‌ ರೀಜನಲ್‌ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡನಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅವನಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಹಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಕರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅವನೊಬ್ಬ &quot;ಏಕಾಂತಜೀವಿಯಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಹೆಚ್ಚಿನದೇನನ್ನೂ ಬಯಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.&quot; ಆತ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವನಿಗೆಷ್ಟು ಮುಜುಗರವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ತನ್ನದೇ ಪದವಿ ಸ್ವೀಕಾರ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಅವನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ.&lt;ref&gt;''ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌''. ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹಿಲ್‌ಬರ್ನ್‌, 1985, ಪುಟ 28.&lt;/ref&gt; [[ಓಷನ್‌ ಕೌಂಟಿ ಕಾಲೇಜನ್ನು]] ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ಅವನು ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾದನಾದರೂ, ನಂತರ ಅದನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟ.&lt;ref name=&quot;glorydays&quot;/&gt;

''[[ದಿ ಎಡ್‌ ಸಲಿವಾನ್‌ ಷೋ]]''  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ [[ಎಲ್ವಿಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ, ತನ್ನ ಏಳನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಯಿತು. ತನ್ನ 13ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, 18$ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿ ಆತ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಗಿಟಾರ್‌ನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ; ನಂತರದಲ್ಲಿ, 16-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ ಒಂದು 60$ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಕೆಂಟ್‌ ಗಿಟಾರ್‌‌ ಖರೀದಿಸಲು ಅವನ ತಾಯಿ ಸಾಲವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು; ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆತ ತನ್ನ [[&quot;ದಿ ವಿಶ್‌‌&quot;]] ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಂತರ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

1965ರಲ್ಲಿ ಟೆಕ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮೇರಿಯನ್‌ ವಿನ್ಯಾರ್ಡ್‌‌ರ ನೆಲೆಗೆ ಆತ ತೆರಳಿದ; ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿನ ಕಿರಿಯ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆತ ಪ್ರಮುಖ ಗಿಟಾರ್‌‌‌ ವಾದಕನಾಗುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ದಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟೈಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕನಾಗುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಅವನಿಗೆ ನೆರವಾದರು. [[ಬ್ರಿಕ್‌ ಟೌನ್‌ಷಿಪ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂಲ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟೈಲ್ಸ್‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು [[ಕೆಫೆ ವಾ?]] ಎಂಬ ತಾಣವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ನುಡಿಸಿತು. ಕೆಫೆ ವಾ? ತಾಣವು [[ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ಹಳ್ಳಿ]]ಯಲ್ಲಿತ್ತು. ತಾನು ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್‌ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ತಾನು ನಂಬಿದುದಾಗಿ ಮೇರಿಯನ್‌ ವಿನ್ಯಾರ್ಡ್‌ ಹೇಳಿದಳು.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://newstranscript.gmnews.com/news/2002/0417/Front_page/003.html| title=Musicians' best friends to be honored in Freehold| date=2002-04-17| access-date=2010-08-03| archive-date=2012-12-05| archive-url=https://archive.is/20121205061313/http://newstranscript.gmnews.com/news/2002/0417/Front_page/003.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ 19 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಬಂತು; ಆದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯತೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅನುತ್ತೀರ್ಣನಾದ ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. 1984ರಲ್ಲಿ ''[[ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]]''  ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, &quot;ನನ್ನ ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯತೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲೆಂದು ನಾನು ಬಸ್‌ ಹತ್ತಿದಾಗ, ನಾನು ಇದರಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಆಲೋಚನೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿತ್ತು&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ಅವನಿಗೆ 17 ವರ್ಷಗಳಾಗಿದ್ದಾಗ, ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್‌‌ ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆದ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ಅವನು ನರಳಿದ್ದ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಅವನ &quot;ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ&quot; ವರ್ತನೆಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಆತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವನಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು 4F ದರ್ಜೆಯು ದೊರಕಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/news/coverstory/5933449|title=The Rolling Stone Interview: Bruce Springsteen|author=Loder, Kurt|date=1984-12-06|publisher=rollingstone.com|accessdate=2010-03-21|archive-date=2009-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090421085029/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/5933449|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:Beach tickets.JPG|left|thumb|ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಂಥ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಬೀಚ್‌ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ನ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಸಾಧಾರಣ ಜೀವನದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿವೆ.

]]

1960ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಥ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು [[ಪವರ್‌ ಟ್ರಯೋ]] ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ; ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಲಬ್ಬುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುವುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ &quot;[[ದಿ ಬಾಸ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದ; ವಾದ್ಯವೃಂದದ ರಾತ್ರಿಯ ವೇತನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ತನ್ನ ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಸಹವರ್ತಿಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಕ್ಲಬ್ಬಿನ ಗಿಗ್‌ ಸಂಗೀತಗಳನ್ನು ಅವನು ನುಡಿಸಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಈ ಉಪನಾಮವು ದೊರಕಿತು.&lt;ref&gt;''ರೇಸಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌: ದಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ರೀಡರ್‌'', ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌, 2004.&lt;/ref&gt; ಬಾಸ್‌ಗಳ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/7829013.stm|title='What's in a nickame?'|author=Brett, Oliver|publisher=bbc.co.uk|accessdate=2009-01-21 | date=2009-01-15 | location=London}}&lt;/ref&gt; ಕುರಿತಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದುದರಿಂದ, ಈ ಉಪನಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಸಹ ಒಂದು ಮೌನಸೂಚಿತ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾನರ್‌‌ಗಳು, ಪರವಾನಗಿ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬಗೆಬಗೆಯ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ಮತ್ತು &quot;[[ಬಾಸ್‌ ಟೈಂ]]&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಅವನಿಗೆ &quot;ಡಾಕ್ಟರ್‌‌&quot; ಎಂಬ ಉಪನಾಮವಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |first= |last= |authorlink= |coauthors= |title=Backstage With Bruce: Springsteen On His Early Work |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=100038036 |quote= |work=[[National Public Radio]] |date=November 15, 2005 |accessdate=2009-02-02 }}&lt;/ref&gt; 1969ರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 1971ರ ಆರಂಭದವರೆಗೆ, [[ಸ್ಟೀಲ್‌ ಮಿಲ್‌‌]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ; [[ಡ್ಯಾನಿ ಫೆಡೆರಿಸಿ]], [[ವಿನಿ ಲೋಪೆಜ್‌]], [[ವಿನ್ನೀ ರೋಸ್ಲಿನ್‌]] ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೀವ್‌ ವ್ಯಾನ್‌ ಝಾಂಡ್ಟ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ರಾಬ್ಬಿನ್‌ ಥಾಂಪ್ಸನ್‌‌]] ಮೊದಲಾದವರೂ ಸಹ ಈ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌-ಮಧ್ಯದ ಕಾಲೇಜ್‌ ಮಂಡಲ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅವರು ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುತ್ತಲೇ ಹೋದರು. 1970ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ''[[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್‌‌‌]]'' ನ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಸಂಗೀತ ವಿಮರ್ಶಕನಾದ ಫಿಲಿಪ್‌ ಎಲ್‌ವುಡ್‌ ಎಂಬಾತ, ಸ್ಟೀಲ್‌ ಮಿಲ್‌‌ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಉಜ್ಜ್ವಲವಾದ ನಿರ್ಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕುರಿತಾಗಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ: &quot;ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರತಿಭೆಯೊಂದರಿಂದ ನಾನು ಹಿಂದೆಂದೂ ಇಷ್ಟೊಂದು ಮೂಕವಿಸ್ಮಿತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ&quot; ಎಂಬುದು ಅವನು ನೀಡಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್‌ವುಡ್‌ ತನ್ನ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, ಸಂಗೀತ ತಂಡದವರ &quot;ಒಂದಾಗಿಸುವ ಸುಶ್ರಾವ್ಯತೆ&quot;ಯ ಕುರಿತು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, &quot;ಓರ್ವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಂಯೋಜಕ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನನ್ನು ಅವನು ಆಯ್ದು ತೆಗೆದ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಕ್ಲಬ್ಬುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ನಿಯತವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಮತ್ತು [[ಜೆರ್ಸಿ ಷೋರ್‌]] ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ. ಒಂದು ಅನನ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಅಪ್ಪಟವಾದ, ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶನ ತಂಡಗಳೂ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಡಾ. ಜೂಮ್‌ &amp; ದಿ ಸೋನಿಕ್‌ ಬೂಮ್‌ (1971ರ ಆರಂಭಿಕ–ಮಧ್ಯಭಾಗ), ಸನ್‌ಡಾನ್ಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ (1971ರ ಮಧ್ಯಭಾಗ), ಮತ್ತು ದಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ (1971ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ–1972ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ). [[ಡೇವಿಡ್‌ ಸ್ಯಾನ್ಷಿಯಸ್‌]] ಎಂಬ ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕನ ಸೇರ್ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ತಂಡವೊಂದರ ಮುಖ್ಯಭಾಗವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು; &quot;ದಿ ಜೂಮೆಟ್ಸ್‌&quot;ನಂಥ (&quot;ಡಾ. ಜೂಮ್‌&quot;ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಡುಗಾರರಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರ ಒಂದು ಗುಂಪು) ಕಹಳೆ ವಿಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಗಮಾಲಿಕೆಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಸೌತ್‌ಸೈಡ್‌ ಜಾನಿ ಲಿಯಾನ್‌]] ರೀತಿಯ ಕೆಲವೊಂದು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನೂ ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌, R&amp;amp;B, ಜಾಝ್‌, ಚರ್ಚ್‌ ಸಂಗೀತ, ಆರಂಭಿಕ ರಾಕ್‌ 'ಎನ್‌' ರೋಲ್‌, ಮತ್ತು ಸೌಲ್ ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿದ್ದವು. ಅವನ ಭವಿಷ್ಯದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕಾ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಚಾರ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, &quot;ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಕಲಾವಿದರು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು&quot; ಹಾಡು ಬರೆಯುವ ಅವನ ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು, ಅವನ ಜೀವನದ ಗತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಲಿದ್ದ ಹಲವರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಅವನ ಕುಶಲತೆಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾದವು: ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾದ [[ಮೈಕ್‌ ಆಪ್ಪೆಲ್]] ಮತ್ತು ಜಿಮ್‌‌ ಕ್ರೆಟೆಕೋಸ್‌, ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌‌‌‌]]ನ ಪ್ರತಿಭಾ ಶೋಧಕನಾದ [[ಜಾನ್‌ ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌]] ಅಂಥವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು; ಜಾನ್‌ ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌ನಂತೂ ಆಪ್ಪೆಲ್‌ನ ಒತ್ತಡದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ 1972ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಧ್ವನಿಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ.

ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರವೂ, ಅವನ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಮೂಲಗಳು ಅವನ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಆತ ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ &quot;ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಎಂಬ ಮಹಾನ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹೊಗಳುತ್ತಿದ್ದ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ತನ್ನ ಅನುಕ್ರಮಿಕ ಸಂಗೀತ ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, [[ದಿ ಸ್ಟೋನ್‌ ಪೋನಿ]] ಮತ್ತು ಕಡಲತೀರದ ಇತರ ರಾತ್ರಿಕ್ಲಬ್ಬುಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಅನೇಕಬಾರಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ [[ಜೆರ್ಸಿ ಷೋರ್‌ ಧ್ವನಿ]]ಯ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾಗಿ ಆತ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ.

=== 1972–1974: ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಹೋರಾಟ ===
[[ಜಾನ್‌ ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌]] ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ 1972ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಜೊತೆಗಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ವ್ಯವಹಾರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಹಿಹಾಕಿದ; ಇದಕ್ಕೂ ಒಂದು ದಶಕದಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇದೇ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ [[ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌]] ಸಹಿಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ ಹ್ಯಾಮಂಡ್ ಪ್ರಧಾನಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದ. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ–ಮೂಲದ ತನ್ನ ಹಲವಾರು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಸ್ಟುಡಿಯೋದೊಳಗೆ ಕರೆತಂದ; ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ [[E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] ಎಂಬ ವಾದ್ಯವೃಂದವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು (ಆದರೂ ಸಹ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಾದ್ಯವೃಂದಕ್ಕೆ ಸದರಿ ಹೆಸರನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ). ''[[ಗ್ರೀಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌, N.J.]]''  ಎಂಬ ಅವನ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯದ ಗೀತಸಂಪುಟವು 1973ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು; ಇದರ ಮಾರಾಟವು ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವನನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರ ಓರ್ವ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ&lt;ref&gt;{{cite web| author=[[Lester Bangs]]| url=https://web.archive.org/web/20071224125845rn_1/www.rollingstone.com/reviews/album/107193/greetings_from_asbury_park_nj| title=Greetings From Asbury Park, NJ|date=1973-07-05| publisher=Rolling Stone|accessdate=2010-03-21}}&lt;/ref&gt; ಸಂಗೀತಗಾರನನ್ನಾಗಿ ನೆಲೆಗಾಣಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು. &quot;[[ಬ್ಲೈಂಡೆಡ್‌ ಬೈ ದಿ ಲೈಟ್‌]]&quot; ಮತ್ತು &quot;[[ಫಾರ್‌ ಯೂ]]&quot;ನಂಥ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ರೂಪಿಸಿದ ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕತೆ ಮತ್ತು [[ಜಾನಪದ ರಾಕ್‌‌]]–ಮೂಲದ ಸಂಗೀತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಸಂಬಂಧದ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ವಿಮರ್ಶಕರು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌‌]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು. 1973ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲೇ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮಾರಾಟದ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ, 1973ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳ ''[[ಕ್ರಾಡ್ಯಾಡಿ]]''  ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಸಂಪಾದಕ ಪೀಟರ್‌ ನೋಬ್ಲರ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಮೊದಲ ಸಂದರ್ಶನ/ಕಿರು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕುರಿತು ಬರೆಯುತ್ತಾ, &quot;ಅವನೆಷ್ಟು ತಾಜಾತನ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾನೆಂದರೆ, '[[ಲೈಕ್‌ ಎ ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]]' ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಓಲಾಡಿದಾಗಿನಿಂದ ಆ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗೀತೆಯನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟ. ರಾಕ್‌‌ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನನ್ನು ''ಕ್ರಾಡ್ಯಾಡಿ''  ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಅವನ ಆರಂಭಿಕ ಸಮರ್ಥಕನಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.crawdaddy.com/index.php/2008/05/14/happy-one-year-anniversary-a-time-to-celebrate-and-look-back/|title=History of ''Crawdaddy''|publisher=crawdaddy.com|accessdate=2010-03-21}}&lt;/ref&gt; (1976ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ''ಕ್ರಾಡ್ಯಾಡಿ''  ನಿಯತಕಾಲಿಕದ 10ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂತೋಷಕೂಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.)&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40C15F93C5B167493CBA9178DD85F428785F9&amp;scp=1&amp;sq=springsteen%20crawdaddy&amp;st=cse|title=''Crawdaddy'' Party Mirrors Magazine|publisher=NY Times|author=Rockwell, John|date=1976-05-09|accessdate=2010-03-21}}&lt;/ref&gt; 1975ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೀಂ]] ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ [[ಲೆಸ್ಟರ್‌ ಬ್ಯಾಂಗ್ಸ್‌‌]] ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ವಿಮರ್ಶಕನು ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಮೊದಲ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ &quot;... ನಮ್ಮಲ್ಲನೇಕರು ಅದನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದೆವು: ಆತ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾನ್‌ ಮಾರಿಸನ್‌]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ, ವ್ಯಾನ್‌ ಮಾರಿಸನ್‌ ಮತ್ತು [[ರಾಬೀ ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ ಮಾರಿಸನ್‌ನ ವಾದ್ಯವೃಂದವು ಧ್ವನಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಧ್ವನಿಸಿದ ವಾದ್ಯವೃಂದವೊಂದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಅವನು ವಹಿಸಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| author=Lester Bangs| url=http://home.theboots.net/theboots/articles/bangs_btr_review.html| title=Hot Rod Rumble In The Promised Land| date=1975-11| publisher=[[Creem]]| accessdate=2010-03-21| archive-date=2002-08-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20020804133139/http://home.theboots.net/theboots/articles/bangs_btr_review.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ &quot;[[ಸ್ಪಿರಿಟ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ನೈಟ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಧ್ವನಿಪಥವು ಅವನ ಮೇಲೆ ಮಾರಿಸನ್‌ನ ಪ್ರಭಾವವಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ, &quot;[[ಲಾಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಫ್ಲಡ್‌]]&quot; ಧ್ವನಿಪಥವು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಪರಿಣತ ಯೋಧ]]ರ (ಅಥವಾ ಮಾಜಿಯೋಧರ) ಅನೇಕ ನುಡಿಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊದಲಿನದಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ &quot;[[ಗ್ರೋಯಿಂಗ್‌ ಅಪ್‌]]&quot; ಧ್ವನಿಪಥವು ಹರೆಯದ ಮರುಕಳಿಸುವ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಲೆಸ್ಟರ್‌ ಬ್ಯಾಂಗ್ಸ್‌ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ.

1973ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ''‌‌[[ದಿ ವೈಲ್ಡ್‌, ದಿ ಇನ್ನೊಸೆಂಟ್‌ &amp;amp; ದಿ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಷಟ್ಲ್]]''  ಎಂಬ ಅವನ ಎರಡನೇ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತೇ ವಿನಃ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು.   ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಹಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ವೈಭವಯುತವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು; ಕಡಿಮೆ ಜಾನಪದೀಯವಾಗಿರುವ, ಹೆಚ್ಚು R&amp;amp;B ವೈಬ್‌ ಶೈಲಿಯನ್ನು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಒದಗಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಜೀವನವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಅನೇಕವೇಳೆ ರಂಜನೀಯವಾಗಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಹಾಡುಗಳು ಈ ವೈಭವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. &quot;[[4ತ್‌ ಆಫ್‌ ಜುಲೈ, ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ (ಸ್ಯಾಂಡಿ)]]&quot; ಮತ್ತು &quot;ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ ಆನ್‌ 57ತ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌&quot; ಗೀತೆಗಳು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಗೀತೆಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು, ಹಾಗೂ &quot;[[ರೊಸಾಲಿಟಾ (ಕಮ್‌ ಔಟ್‌ ಟುನೈಟ್‌)]]&quot; ಎಂಬ ಸುದೀರ್ಘವಾದ, ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಗೀತೆಯು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ನ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಡುಪ್ರೇಮದ ಗೀತೆಗಳ ಪೈಕಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿದೆ.

ಬಾಸ್ಟನ್‌ನ ''[[ದಿ ರಿಯಲ್‌ ಪೇಪರ್‌‌]]''  ಪತ್ರಿಕೆಯ 1974ನೇ ಇಸವಿಯ ಮೇ 22ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಜೋನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡೌ]] ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ವಿಮರ್ಶಕನು, ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ಹೀಗೆ ಬರೆದ: &quot;ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಸಂಗೀತದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಾನುಕಂಡೆ; ಅದರ ಹೆಸರು ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನನಗೆ ಹರೆಯದ ಅನುಭೂತಿ ಬೇಕೆನಿಸಿದಾಗ, ನಾನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿರುವೆನೇನೋ ಎಂಬ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನು ಅವನು ನನಗೆ ನೀಡಿದ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| author=[[Jon Landau]]| date=1974-05-22| url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20057685_20057687_20152218,00.html| title=Growing Young With Rock and Roll| publisher=[[The Real Paper]]| accessdate=2010-03-21| archive-date=2010-01-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20100116052323/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C20057685_20057687_20152218%2C00.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಲ್ಯಾಂಡೌ ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ [[ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ]] ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ, ಹಾಗೂ ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]''  ಎಂಬ ಬೃಹತ್‌‌ ಹೊಸ ಗೀತಸಂಪುಟವನ್ನು ಮುಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನೆರವಾದ. ವ್ಯಾಪಾರೀ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲ ಒಂದು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿನ ಹೋರಾಟದ ಒಂದು ಅಂತಿಮ-ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಒಂದು ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ್ದರಿಂದ, [[ವಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಸೌಂಡ್‌]] ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಅದರಿಂದ ಮುಂದುವರಿಯದಾದ. ಆದರೆ, [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ರಾಕ್‌ ರೇಡಿಯೋ]]ಗೆ ಮಾಡಲಾದ &quot;[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]&quot;ನ ಒಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಗೀತಸಂಪುಟದ ಬಿಡುಗಡೆಯೆಡೆಗಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸದರಿ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳಲು 14 ತಿಂಗಳುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು; &quot;ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌&quot; ಗೀತೆಯೊಂದಕ್ಕೇ ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸದರಿ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಆಶಾಭಂಗದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಹೆಣಗಾಡಿದ; ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿನ ಇತರರಿಗೆ ವಿವರಿಸಲು ತನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂಥ &quot;ತನ್ನ ತಲೆಯಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು&quot; ತಾನು ಕೇಳಿದುದಾಗಿ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಈ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲೇ &quot;ಮಿಯಾಮಿ&quot; [[ಸ್ಟೀವ್‌ ವ್ಯಾನ್‌ ಝಾಂಡ್ಟ್‌‌]] ಸ್ಟುಡಿಯೋದೊಳಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಎಡತಾಕುತ್ತಿದ್ದ; &quot;[[ಟೆನ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಫ್ರೀಜ್‌-ಔಟ್‌]]&quot; ಗೀತೆಗೆ (ಇದು ಸದರಿ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಅವನ ಏಕೈಕ ಬರಹರೂಪದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿತ್ತು) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಹಳೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಆತ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ, ಮತ್ತು ಇದು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಆತ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=August 2009}} ವ್ಯಾನ್‌ ಝಾಂಡ್ಟ್‌, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಓರ್ವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಿಂದಿನ ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಓರ್ವ ಸಹಯೋಗಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ. ತಾನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವುದು ಎಂಬುದು ಅವನಿಗೆ ಅರಿವಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವೊಂದು ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ರೂಪಾಂತರಿಸುವುದು ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ, ಶಕ್ತಿಗುಂದಿಸುವ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಅವಧಿಗಳ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ; ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೀತಸಂಪುಟವನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಆತ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೆ ಎಸೆದ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆತ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳವಾದ ದಿ [[ಬಾಟಮ್‌ ಲೈನ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಗೀತಸಂಪುಟವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ತುಂಡರಿಸುವುದಾಗಿ ಆತ ಜೋನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡೌಗೆ ಹೇಳಿದ.{{Citation needed|date=August 2009}}

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಓರ್ವ ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1002972,00.html?iid=chix-sphere|title=27 Years Ago In Time|author=Barovick, Harriet; Gregory, Sean; Robinson, David; Winters, Rebecca|publisher=[[Time (magazine)|Time]]|date=2002-08-05|accessdate=2010-03-21|archive-date=2009-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101082239/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1002972,00.html?iid=chix-sphere|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== 1975–1983: ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿ ===
1975ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 13ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಬಾಟಮ್‌ ಲೈನ್‌]] ಕ್ಲಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಐದು-ರಾತ್ರಿಯ, 10-ಪ್ರದರ್ಶನದ ಠಿಕಾಣಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಠಿಕಾಣಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ, [[WNEW-FM]] ಮೂಲಕ ನೇರ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಅವನನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅಂಶವು ಅನೇಕ ಸಂದೇಹವಾದಿಗಳಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. (ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ''[[ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]]''  ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ 50 ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಸದರಿ ಠಿಕಾಣಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| date=2004-06-24| url=http://www.rollingstone.com/news/story/6085455/the_moments/| title=The Moments| publisher=Rolling Stone| access-date=2021-07-17| archive-date=2007-12-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20071204181514/http://www.rollingstone.com/news/story/6085455/the_moments/| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) 1975ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 25ರಂದು ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]''  ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡ. ಸದರಿ ಗೀತಸಂಪುಟವು [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ 200]] ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸಿನ, ಏಕಗೀತೆಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, &quot;[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]&quot; (ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ #23), &quot;[[ಥಂಡರ್‌ ರೋಡ್‌]]&quot;, &quot;[[ಟೆನ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಫ್ರೀಜ್‌-ಔಟ್‌]]&quot; (ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ #83), ಮತ್ತು &quot;[[ಜಂಗಲ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]&quot; ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ [[ಗೀತಸಂಪುಟ-ಉದ್ದೇಶಿತ ರಾಕ್‌‌‌]] ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದೊಂದಿಗೆ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಾನುಲಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕಂಡವು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ [[ಶಿಷ್ಟ ರಾಕ್‌‌]] ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಗೀತೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಹಾಡು ಬರೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಹಿಂದಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾದವಾದರೂ, ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನು ಅವು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡವು. ತನ್ನ ಸರ್ವತೋದೃಷ್ಟಿಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ನಿರೂಪಣೆ, ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಹುಚ್ಚುಧೈರ್ಯದ ಆಶಾವಾದಿತ್ವದ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ''ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟವು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಹಾಗೂ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ರಾಕ್‌‌ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿಯಾದ ಮತ್ತು ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಭಾಗದ ರಾಕ್‌‌ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದ, ಓರ್ವ ನಿಜವಾದ ಮತ್ತು ಚುರುಕಾದ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಇದು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿತು. ತನ್ನ ವಿಜಯೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲೆಂಬಂತೆ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 27ರಂದು, ಒಂದೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ''[[ಟೈಮ್‌]]''  ಮತ್ತು ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌]]''  ಈ ಎರಡೂ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ಮುಖಪುಟಗಳ ಮೇಲೂ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಪ್ರಚಾರದ ಅಲೆಯು ಅದೆಷ್ಟು ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತೆಂದರೆ, ತನ್ನ ಮೊದಲ ಕಡಲಾಚೆಯ ಸಾಹಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿಯೇ ಎದ್ದುನಿಂತ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, [[ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಹಾಜರಿ]]ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರದ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹರಿದುಹಾಕಿದ.

ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕನಾದ [[ಮೈಕ್‌ ಆಪ್ಪೆಲ್‌‌‌‌]]ನೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಕಾನೂನು ಸಮರದಿಂದಾಗಿ, ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ [[ಸ್ಟುಡಿಯೋ]]ದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[U.S. ಆದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು]] E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಅವನು ತೊಡಗಿಸಿದ. ಆತ ಆಶಾವಾದದ ಉತ್ಕಟಾಸಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕವೇಳೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನಾದರೂ, ಅವನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕವೇಳೆ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳು, ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಸಾಹಶೂನ್ಯ ದನಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. 1977ರಲ್ಲಿ ಆಪ್ಪೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಫೈಸಲಾತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ, ಮತ್ತು ತರುವಾಯದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಎಡ್ಜ್‌ ಆಫ್‌ ಟೌನ್‌‌]]''  (1978) ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಸಾಂಗೀತಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌'ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಟ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಎರಡು ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಕಚ್ಚಾ, ಸುರಿಮಳೆಯ‌ ಸಾಹಿತ್ಯದ, ಅಳತೆಮೀರಿದ ಪಾತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘವಾದ, ಬಹು-ಭಾಗದ ಸಂಗೀತಕುಶಲ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಇಲ್ಲವಾದವು; ಈಗ ಬಂದ ಹಾಡುಗಳು ಲಘುವಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಅರಿವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಅವು ಶುರುಮಾಡಿದವು. ಕೆಲವೊಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ''ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್‌''  ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುಸಂಗತವಾದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ; &quot;[[ಬ್ಯಾಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌]]&quot; ಮತ್ತು &quot;ದಿ ಪ್ರಾಮಿಸ್ಡ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌&quot;ನಂಥ ಧ್ವನಿಪಥಗಳು ಮುಂದಿನ ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಪ್ರಧಾನ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರೆ, &quot;[[ಪ್ರೂವ್‌ ಇಟ್‌ ಆಲ್‌ ನೈಟ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಧ್ವನಿಪಥವು ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಾನುಲಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕಂಡ ರಾಕ್‌ ಗೀತಸಂಪುಟ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಸಾಹಸಮಯಿಯಾಗಿದ್ದ ಮುಂಚಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಕೃತಿಗೆ ಇತರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ‌.&lt;ref&gt;{{cite web| author=Stephen Metcalf|date=2005-05-02| url=http://slate.com/id/2117845/| title=Faux Americana| publisher=[[Slate (magazine)|Slate]]}}&lt;/ref&gt; ಗೀತಸಂಪುಟದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ [[1978ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸ]]ವು, ಅದರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಗಾಢತೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

1970ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಓರ್ವ ಗೀತ ರಚನೆಕಾರನಾಗಿ ಪಾಪ್‌ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದ; ಅವನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳು ಇತರ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಕ್ತವಾದವು. [[ಮ್ಯಾನ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ ಮನ್‌‌‌ನ ಅರ್ಥ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] U.S.ನ ಪಾಪ್‌ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತ್ತು; ''ಗ್ರೀಟಿಂಗ್ಸ್‌‌‌'' ನ ಒಂದು ಅತೀವವಾದ ಮರುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ''', 1977ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, &quot;[[ಬ್ಲೈಂಡೆಡ್‌ ಬೈ ದಿ ಲೈಟ್‌]]&quot; ಎಂಬುದು ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ''' '''''ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ &quot;[[ಬಿಕಾಸ್‌ ದಿ ನೈಟ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಒಂದು ಕೃತಿಯನ್ನು (ಇದರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು ಸ್ಮಿತ್‌) ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ 1978ರಲ್ಲಿ 13ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ [[ಪ್ಯಾಟಿ ಸ್ಮಿತ್]] ತಲುಪಿದರೆ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಕೃತಿಯಾದ &quot;[[ಫೈರ್‌‌]]&quot;ನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ 1979ರಲ್ಲಿ [[ದಿ ಪಾಯಿಂಟರ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್‌]] ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದರು.''' ''

[[ಚಿತ್ರ:Springsteen 05051981 01 200.jpg|thumb|right|ದಿ ರಿವರ್‌ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕಚೇರಿ. ಡ್ರಾಮ್ಮೆನ್‌ಶಾಲ್ಲೆನ್‌‌, ಡ್ರಾಮ್ಮೆನ್‌, ನಾರ್ವೆ, ಮೇ 5, 1981.]]
1979ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, [[ಮ್ಯುಸಿಷಿಯನ್ಸ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಸೇಫ್‌ ಎನರ್ಜಿ]] ಎಂಬ [[ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ವಿರೋಧಿ]] ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಸೇರಿಕೊಂಡರು; [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾತ್ರಿಗಳವರೆಗೆ ನಡೆದ ಈ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷೇಪಿತ ವೃಂದದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ತನ್ನ ಮುಂಬರಲಿದ್ದ ಗೀತಸಂಪುಟದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಆತ ನೀಡಿದ. ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ನೋ ನ್ಯೂಕ್ಸ್‌‌]]''  ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಗೀತಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ಅದನ್ನನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸಮ್ಮರ್‌‌‌ಳ ''[[ನೋ ನ್ಯೂಕ್ಸ್‌‌]]''  ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು, ಕಟ್ಟುಕಥೆಯಂತೆ ಹೇಳಿದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ತುಣುಕನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದವು; ಜೊತೆಗೆ ಇವು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿನ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಇಳಿತವನ್ನೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದವು.

1980ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ದಿ ರಿವರ್‌]]''  ಎಂಬ 20-ಹಾಡುಗಳ ಜೋಡಿ ಗೀತಸಂಪುಟದೊಂದಿಗೆ, [[ಶ್ರಮಿಕ-ವರ್ಗ]]ದ ಜೀವನದ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಗಮನದ ಕ್ರೋಡೀಕರಣವನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮುಂದುವರಿಸಿದ; ಭೋಗಲಾಲಸೆಯ ಸಂತೋಷಕೂಟದ ರಾಕ್‌‌ ಸಂಗೀತಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಭಾವಪರವಶವಾಗಿ ಉತ್ಕಟವಾದ ಲಾವಣಿಗಳವರೆಗಿನ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಿರೋಧಾಭಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮೂಲದ್ರವ್ಯದ ಒಂದು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಓರ್ವ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ ಅವನ ಮೊದಲ 'ಟಾಪ್‌ ಟೆನ್‌' ಏಕಗೀತೆಯಾದ &quot;[[ಹಂಗ್ರಿ ಹಾರ್ಟ್‌]]&quot;ನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದು ನೀಡಿತು. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಹಿಂದಿನ ಯಾವುದೇ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ತಪ್ಪಿಹೋಗಿದ್ದ, ಒಂದು ಪಾಪ್‌-ರಾಕ್‌‌ ಧ್ವನಿಯೆಡೆಗಿನ ಅವನ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಈ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಅಂಕಿತಹಾಕಿತು. ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಪಾಪ್‌-ರಾಕ್‌ನ‌ ಕೆಲವೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಶೈಲಿಯ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಫಲನದ-ತಾರಸ್ವರದ ಡ್ರಮ್‌ಗಳು, ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ಶೈಲಿಯ ತಾಳವಾದ್ಯ/ಗಿಟಾರ್‌ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇವೇ ಆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆಯು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಬೌದ್ಧಿಕ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ಬೊಟ್ಟುಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದರೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ-ಪರಿಚಯವಾಗದ ಒಂದೆರಡು ಧ್ವನಿಪಥಗಳು ಅವನ ಸಂಗೀತಕುಶಲ ದಿಕ್ಕಿನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದವು. ಈ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾರಾಟಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ ಪಾಪ್‌ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮೊದಲ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಗೀತಸಂಪುಟ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು [[1980 ಮತ್ತು 1981ರಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರವಾಸ]]ವೊಂದು ಬಂದಿತು. ಯುರೋಪ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಸಂಗೀತಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಪ್ರವಾಸವು, U.S.ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಬಹು-ರಾತ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಠಿಕಾಣಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.

1982ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ದಿ ರಿವರ್‌''  ಕೃತಿಯನ್ನು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ]] ತನಿ ಕೃತಿಯಾಗಿರುವ ''[[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ]]''  ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತು. [[ಮಾರ್ಷ್‌]] ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳ ಅನುಸಾರ, ಈ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಬರೆದಾಗ ಅವನು ಒಂದು ದನಿಯಿಳಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ, ಮತ್ತು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜೀವನದ ಒಂದು ನಿರ್ದಯ ಚಿತ್ರಣವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಇದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಧ್ವನಿಪಥವು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಸ್ಟಾರ್ಕ್‌ವೆದರ್‌‌‌]]ನ ಕೊಲೆ ಅತಿರೇಕದ ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಷ್‌‌ನ ಅನುಸಾರ, E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನುಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಹೊಸ ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಟೇಪ್‌ ಆಗಿ ಸದರಿ ಗೀತಸಂಪುಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು; ಆದರೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ತನಿ ಗೀತೆಗಳಾಗಿ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಉತ್ತಮವಾದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಲ್ಯಾಂಡೌ ಇಬ್ಬರೂ ಅರಿತುಕೊಂಡರು. E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ಸರಳವಾದ, ಕಡಿಮೆ-ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ನಾಲ್ಕು-ಧ್ವನಿಪಥ ಟೇಪ್‌‌ ಡೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಮೂಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವು, ಅವು ಪಡೆಯಲು ಹೊರಟಿದ್ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆವೃತ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಅವರ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಳೆದ ಅವಧಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವೇನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ''[[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ]]'' ದ ಮೂಲಸಾಹಿತ್ಯದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಬರೆದಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ವಾದ್ಯವೃಂದವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. &quot;[[ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.]]&quot; ಮತ್ತು &quot;[[ಗ್ಲೋರಿ ಡೇಸ್‌]]&quot;ನಂಥ ಗೀತೆಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳು ನಂತರದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ; ನಂತರ ಅವು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಗೀತಸಂಪುಟದ ಆಧಾರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದವು.

''ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ''  ಕೃತಿಯು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾರಾಟಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ವಿಮರ್ಶಕರ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಇದು ಪಾತ್ರವಾಯಿತು (''ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು &quot;ವರ್ಷದ ಗೀತಸಂಪುಟ&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು) ಮತ್ತು [[U2]]ನ ''[[ದಿ ಜೋಷುವಾ ಟ್ರೀ]]''  ಎಂಬ ಗೀತಸಂಪುಟವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಬಂದ ನಂತರದ ಗಣನೀಯ ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. [[ಇಂಡೀ-ರಾಕ್‌‌ ಸಂಗೀತಪ್ರೇಮಿಗಳ]] ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಪಂಥವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ, [[ಕನಿಷ್ಟ ನಿಷ್ಠೆ ಸಾಧನದ ಸಂಗೀತ]] ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ನೆರವಾಯಿತು. ''ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ'''ದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.''' ''

=== 1984–1991: ವ್ಯಾಪಾರೀ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗತಿ ===
''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.]]''  (1984) ಎಂಬ ತನ್ನ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾಯಶಃ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ; U.S.ನಲ್ಲಿ ಇದು 15 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳಷ್ಟು ಮಾರಾಟವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಇದರ ಏಳು ಏಕಗೀತೆಯ ಗಾಯನಗಳು 'ಟಾಪ್‌ 10' ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ-ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳ ಪೈಕಿ ಇದು ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಗಾಧ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದ ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರವಾಸವೂ ಬಂದಿತು. ಇದರ [[ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಧ್ವನಿಪಥ]]ವು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಪರಿಣತ ಯೋಧ]]ರ (ಅಥವಾ ಮಾಜಿ ಯೋಧರ) ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಕಟು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿತ್ತು; ಈ ಯೋಧರ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಸಹವರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಕಿರುಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿರುವುದು ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು; ಆದರೆ ಹಾಡಿನ ಹರ್ಷಗೀತಾತ್ಮಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಅನೇಕರಿಗೆ ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳವರೆಗಿನ ಜನರು ಇದರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಅನೇಕರ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು. ಆದರೆ ವೃಂದಗಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;ಗ್ಯೂಟರ್‌ಮನ್‌, ಜಿಮ್ಮಿ. ರನ್‌ವೇ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡ್ರೀಮ್‌. ಕೇಂಬ್ರಿಜ್‌, MA: ಡಾ ಕ್ಯಾಪೊ ಪ್ರೆಸ್‌‌, 2005. 153. ಮುದ್ರಣ.&lt;/ref&gt; ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. [[ಅತಿರೇಕದ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮದ]] ಗೀತೆಯಾಗಿ ಈ ಹಾಡು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು [[1984ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಾರು ಜಾಹೀರಾತೊಂದರಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, [[ಕ್ರಿಸ್ಲರ್‌‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌]] ವತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಹಲವಾರು ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರುಗಳ ನೀಡಿಕೆಯ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಕೂಡಾ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ. (ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆಡಂಬರದ ಮಾತನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಮೂಲ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶದವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕೇವಲ ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ಗಿಟಾರ್‌ನ್ನು ಪಕ್ಕವಾದ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ. ನಂತರದ ಬಂದ ''ಟ್ರಾಕ್ಸ್‌‌''  ಎಂಬ ಒಂದು ಗೀತಸಂಪುಟದಲ್ಲೂ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ಆವೃತ್ತಿಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.) ''ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.'' ಗೆ ಸೇರಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಏಳು ಏಕಗೀತೆಯ ಗಾಯನಗಳ ಪೈಕಿ &quot;[[ಡಾನ್ಸಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಡಾರ್ಕ್‌]]&quot; ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ, [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌]] ಸಂಗೀತ ಕೋಷ್ಟಕಗಳ ಮೇಲೆ 2ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು. ಈ ಹಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಂಗೀತದ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹರೆಯದ [[ಕರ್ಟ್ನಿ ಕಾಕ್ಸ್‌]] ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಸೇರಿತ್ತು; ಈ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಆ ನಟಿಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಯಿತು. [[ಡೊನ್ನಾ ಸಮ್ಮರ್‌‌‌]]ಗಾಗಿ &quot;[[ಕವರ್‌ ಮಿ]]&quot; ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಬರೆದನಾದರೂ, ಹೊಸ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಕಾದಿರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪನಿಯು ಅವನ ಮನವೊಲಿಸಿತು. ಸಮ್ಮರ್‌‌‌ಳ ಕೃತಿಯ ಓರ್ವ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, ಅವಳಿಗಾಗಿ &quot;[[ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಬರೆದ. ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಖ್ಯಾತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ಬ್ರಿಯಾನ್‌ ಡಿ ಪಾಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಸೇಯ್ಲ್ಸ್‌]] ರೂಪಿಸಿದರು. 1985ರಲ್ಲಿ ಬಂದ &quot;[[ವೀ ಆರ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]&quot; ಹಾಡು ಮತ್ತು [[ಗೀತಸಂಪುಟ]]ದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ.

'ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.' ಪ್ರವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿ [[ಜೂಲಿಯಾನ್ನೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌‌‌]]ಳನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಭೇಟಿಯಾದ. 1985ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ 13ರಂದು ಓರೆಗಾಂವ್‌ನ ಲೇಕ್‌ ಓಸ್ವೆಗೊ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವರು ಮದುವೆಯಾದರು; ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಅತೀವವಾದ ಗಮನ ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿತ್ತು. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವೈರುಧ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಮದುವೆಯು ಸುದೀರ್ಘ-ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. 1987ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ''ಟನೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌''  ಎಂಬ ಗೀತಸಂಪುಟವು, ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿನ ಅವನ ಕೆಲವೊಂದು ಅಸಂತೋಷದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅನೇಕ ಚಿಕಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ (ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್‌‌ಗಳಿಂದ) ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ತರುವಾಯದ [[ಟನೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]] ಪ್ರವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ಯಾಟಿ ಸಿಯಾಲ್ಫಾ]] ಎಂಬ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿದ. ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕಾಗಿ 1988ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| accessdate=2008-01-21| url=http://www.rollingstone.com/artists/brucespringsteen/biography| title=Bruce Springsteen biography| archive-date=2007-12-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20071230074133/http://www.rollingstone.com/artists/brucespringsteen/biography| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1989ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಚ್ಛೇದನವು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

[[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 183-1988-0719-38, Bruce Springsteen, Konzert in der DDR.jpg|thumb|left|upright|1988ರ ಜುಲೈ 19ರಂದು ಪೂರ್ವ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಾಡ್ರೆನ್‌ಬಾನ್‌ ವೆಯ್ಬೆನ್ಸೀಯಲ್ಲಿನ ಟನೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು.]]
ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ಆತ ಹಿಂದೆಂದೂ ಮುಟ್ಟಿರದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಗೋಚರತ್ವದ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ''ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.''  ಅವಧಿಯು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತು (ಏಕಗೀತೆಯ ಹಾಡುಗಳ ಪೈಕಿ ಮೂರರ ಕುರಿತಾದ [[ಆರ್ಥರ್‌ ಬೇಕರ್‌‌]]ನ [[ನೃತ್ಯ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣಗಳ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ನೆರವು ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು).   ಐದು-ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಒಂದು ಸಂಚಯವಾದ ''[[ಲೈವ್‌/1975–85]]''  (ಮೂರು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟುಗಳು ಅಥವಾ ಮೂರು CDಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು), 1986ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು [[U.S.ನ ಗೀತಸಂಪುಟದ ಕೋಷ್ಟಕಗಳ]] ಮೇಲೆ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಸಂಚಯ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಇದು ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. U.S.ನಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ 13 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳಷ್ಟು ಮಾರಾಟವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಆ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ''ಲೈವ್‌/1975–85''  ಗೀತಸಂಪುಟವು ತಂದುಮುಟ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಅವನ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು: ದುಃಖದ ಚರಮಗೀತೆಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಕೂಟ ರಾಕ್‌‌ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿರುಗುವುದು; ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನಡುವಿನ ಉದ್ದೇಶದ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ; ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಷ್ಟಕರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಅಂಶಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬರುವ, ಸುದೀರ್ಘವಾದ, ಉತ್ಕಟವಾದ ಮಾತಿನ ರೂಪದ ಸಂಗೀತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಭಾಗಗಳು; ಮತ್ತು &quot;[[ರೇಸಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]&quot;ಗೆ ಇರುವ ಸುದೀರ್ಘವಾದ [[ದೀರ್ಘ ಗೀತಭಾಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂಥ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ಕುಶಲತೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಗೀತಸಂಪುಟದ ಹಾಡಿನ ಆಯ್ಕೆಯು ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು, ವಾಡಿಕೆಯ [[ಕಳ್ಳತಯಾರಿಕೆಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ]] ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾರುವಿಕೆಯ ವಾಡಿಕೆಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ.

80ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಮಹಾನ್‌‌ ತಾರಾಪಟ್ಟವು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, UKನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಗ್ಯಾರಿ ಡೆಸ್ಮಂಡ್‌ನ 'ಕ್ಯಾಂಡಿ'ಸ್‌ ರೂಮ್‌' ಪತ್ರಿಕೆಯು 1980ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದಿತು. ನಂತರ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಡ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ 'ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಬ್ಲಾಂಕ್‌', ಡೇವ್‌ ಪರ್ಸಿವಲ್‌ನ 'ದಿ ಫಿವರ್‌', ಜೆಫ್‌ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್‌ನ 'ರೆಂಡೆಜ್‌ವಸ್‌' ಮತ್ತು ಪಾಲ್‌ ಲಿಂಬ್ರಿಕ್‌ನ 'ಜ್ಯಾಕ್‌ಸನ್‌ ಕೇಜ್‌‌' ಮೊದಲಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ದಾಂಗುಡಿಯಿಟ್ಟವು. USನಲ್ಲಿ, ಸಿಯಾಟ್ಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ''[[ಬ್ಯಾಕ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್‌]]''  ಈಗಲೂ ಸಹ ಒಂದು ಹೊಳಪುಕಾಗದದ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಈಗ ಅದು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ವ್ಯಾಪಾರೀ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಈ ಉತ್ತುಂಗ ಶಿಖರವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ನಂತರ, ''[[ಟನೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌]]''  (1987) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಅತೀವವಾದ ಉದ್ವೇಗರಹಿತ ಮತ್ತು ಚಿಂತನಶೀಲ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ. ಇದು ಕಂಡುಕೊಂಡ, ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಅಪವ್ಯಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರೀತಿಯ ಅನೇಕ ಮುಖಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಥವನ್ನು ಕೇವಲ ಆರಿಸಿ ತೆಗೆದು ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಬಳಕೆಮಾಡಿತು.

 ಇದು ಜೂಲಿಯಾನ್ನೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಅವನ ಮದುವೆಯು ಮುರಿದು ಬೀಳಲಿರುವುದನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಕವಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಪ್ರೀತಿಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾ, ''ಬ್ರಿಲಿಯಂಟ್‌ ಡಿಸ್‌ಗೈಸ್‌''  ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಈ ರೀತಿ ಹಾಡಿದ: 
{{cquote|I heard somebody call your name, from underneath our willow. I saw something tucked in shame, underneath your pillow. Well I've tried so hard baby, but I just can't see. What a woman like you is doing with me.}}

ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಟನೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]] ಪ್ರವಾಸವು, ವೇದಿಕೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಕಹಳೆವಾದ್ಯ ಆಧರಿತ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿತು. 1988ರಲ್ಲಿ ಆದ ಐರೋಪ್ಯ ಪ್ರವಾಸದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಿಯಾಲ್ಫಾ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಸಂಬಂಧವು ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತು. ನಂತರ 1988ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ [[ಹ್ಯೂಮನ್‌ ರೈಟ್ಸ್‌ ನೌ!]] ಪ್ರವಾಸದ ಮೂಲಕ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಚಾರಗಿಟ್ಟಿಸಿದ. ಇದು [[ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌‌‌]]ಗೋಸ್ಕರ ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರವಾಸವಾಗಿತ್ತು. 1989ರ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಅವನು ಹಾಗೂ ಸಿಯಾಲ್ಫಾ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. 1991ರಲ್ಲಿ ಸಿಯಾಲ್ಫಾಳನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮದುವೆಯಾದ. ಅವರಿಗೆ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ: ಇವಾನ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ (ಜನನ: 1990), ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ರೇ (ಜನನ: 1991) ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್‌ ರೈಯಾನ್‌ (ಜನನ: 1994).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.people.com/people/profile/0,,628673,00.html |title=ಜನರು.com |access-date=2010-08-03 |archive-date=2011-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110521053801/http://www.people.com/people/profile/0,,628673,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== 1992–2001: ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಏಳು-ಬೀಳುಗಳು ===
1992ರಲ್ಲಿ, ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ಗೆ ತೆರಳುವ (ಜೆರ್ಸಿ ಷೋರ್‌ನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಗಾಢವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಓರ್ವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಚಲನಾ-ಕ್ರಮ) ಮೂಲಕ &quot;ಹಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ&quot; ಅಪವಾದಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ನಂತರ ಮತ್ತು [[ಅವಧಿ ಸಂಗೀತಗಾರರ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡು ಗೀತಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ. ''[[ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಟಚ್‌]]''  ಮತ್ತು ''[[ಲಕಿ ಟೌನ್‌]]''  ಕೃತಿಗಳು, ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಬೇರಾವುದೇ ಕೃತಿಗಿಂತ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಆತ್ಮಶೋಧಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಅವು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದವು. ಸಂತೋಷದ ಕುರಿತಾದ ಕನಸನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದ ಅವನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಕಳವಳವನ್ನು ಆತ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಅವನ ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ''ಲಕಿ ಟೌನ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟದ ಕೆಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸ್ವತಃ ತನಗಾಗಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.

ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ''[[MTV ಅನ್‌ಪ್ಲಗ್ಡ್‌]]''  ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆಯು (''[[ಇನ್‌ ಕನ್ಸರ್ಟ್‌/MTV ಅನ್‌ಪ್ಲಗ್ಡ್‌]]''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದು ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು) ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಅತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಗೊಳಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಕೆಲವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಅರಿತುಕೊಂಡ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿಯೇ [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಕೀರ್ತಿಭವನ]]ದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಸೇರ್ಪಡೆಯ ಕುರಿತು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುವಾಗ ತನ್ನ ದಿವಂಗತ ತಂದೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಾಸ್ಯಭರಿತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಾತನಾಡಿದ: 
{{cquote|I've gotta thank him because — what would I conceivably have written about without him? I mean, you can imagine that if everything had gone great between us, we would have had disaster. I would have written just happy songs – and I tried it in the early '90s and it didn't work; the public didn't like it.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.loose-ends.it/halloffame.html| title=Bruce Springsteen's Speech After Being Inducted into the Rock 'n Roll Hall of Fame }}&lt;/ref&gt;}}

ಹಲವು [[ಗ್ರಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳ ವಿಜೇತನಾದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, &quot;[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]&quot; ಎಂಬ ತನ್ನ ಹಾಡಿಗಾಗಿ 1994ರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನೂ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ; ಈ ಹಾಡು ''[[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸದರಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ, [[AIDS]]ನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಓರ್ವ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಮನುಷ್ಯನ ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ಹಾಡು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ನಿರೂಪಣೆಗಾಗಿ ಅದು ಅನೇಕರ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.{{Citation needed|date=December 2007}} ಈ ಹಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಗೀತದ ವಿಡಿಯೋ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ನಿಜವಾದ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಒಂದು ಪೂರ್ವಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ಧ್ವನಿಪಥಕ್ಕೆ ಆತ ನೀಡಿದ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ಚಿತ್ರಣ ಇದಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=November 2008}} ಈ ಕೌಶಲವನ್ನು &quot;ಬ್ರಿಲಿಯಂಟ್‌ ಡಿಸ್‌ಗೈಸ್‌&quot; ವಿಡಿಯೋ ಮೇಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

1995ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಮೊದಲ ''[[ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಹಿಟ್ಸ್‌]]''  ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ (''[[ಬ್ಲಡ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌‌]]''  ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಅವಧಿಯ ಕುರಿತು ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವೊಂದು ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮರು-ಸಂಘಟನೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ''[[ದಿ ಘೋಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟಾಮ್‌ ಜೋಡ್‌]]''  ಎಂಬ ತನ್ನ ಎರಡನೇ (ಪ್ರಾಯಶಃ) ತನಿ ಗಿಟಾರ್‌‌ ಗೀತಸಂಪುಟವನ್ನು ಅವನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ; ಪುಲಿಟ್ಜರ್‌‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತರಾದ, ಲೇಖಕ [[ಡೇಲ್‌ ಮಹಾರಿಡ್ಜ್‌‌]] ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ [[ಮೈಕೇಲ್‌ ವಿಲಿಯಮ್‌ಸನ್‌‌]]ರಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಜರ್ನಿ ಟು ನೋವೇರ್‌: ದಿ ಸಾಗಾ ಆಫ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ ಅಂಡರ್‌ಕ್ಲಾಸ್‌''  ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಇದು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ''ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ'' ದಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ; ಇದರಲ್ಲಿನ ಬಹುಪಾಲು ಹಾಡುಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕನಿಷ್ಟತಮ [[ಮಾಧುರ್ಯ]], ಠೇಂಕಾರದ ಗಾಯನಭಾಗಗಳು, ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವರೂಪ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಹ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದ ವಲಸೆಗಾರರು ಮತ್ತು ಇತರರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಈ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಧ್ವನಿ ನೀಡಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಸುದೀರ್ಘವಾದ, ಸಣ್ಣ-ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ, ತನಿ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ, ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ [[ಘೋಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟಾಮ್‌ ಜೋಡ್‌ ಪ್ರವಾಸ]]ವು, ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮರುರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಅವನ ಅನೇಕ ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿತು; ಆದರೂ, ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ನಿಶ್ಯಬ್ದದಿಂದಿರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ತನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿದ್ದ. {{Citation needed|date=April 2010}}

ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಗೆ ಮರಳಿದ.&lt;ref&gt;{{cite news
|url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1002987-2,00.html
|title= Bruce Rising
|accessdate= 2008-03-23
|last= Tyrangiel
|first= Josh
|coauthors= Kate Carcaterra
|date= 2002-08-05
|publisher= Time Magazine
|pages= 2 of 6
|archive-date= 2007-12-24
|archive-url= https://web.archive.org/web/20071224174330/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C1002987-2%2C00.html
|url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;
1998ರಲ್ಲಿ, ''[[ಟ್ರಾಕ್ಸ್‌‌]]''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ, [[ತಿರಸ್ಕೃತ-ಭಾಗ]]ಗಳ ನಾಲ್ಕು-ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ತಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ [[ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಸಂಚಯ]]ವನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ. ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ, 1990ರ ದಶಕವು ತನಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು &quot;ಕಳೆದುಹೋದ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು&quot; ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ: &quot;ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸವನ್ನೇನೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೊರತರಲಿಲ್ಗ ಎಂದು ಕೆಲವು ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಆತ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡ.&lt;ref name=&quot;rs-cover&quot;&gt;{{cite news | title=Bringing It All Back Home | author=[[David Fricke|Fricke, David]] | publisher=Rolling Stone | format=PDF | date=2009-02-05 | url=http://www.shorefire.com/media/R1071Bruce_20090123_113016.pdf | accessdate=2009-05-03 | archive-date=2009-03-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090325122048/http://www.shorefire.com/media/R1071Bruce_20090123_113016.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1999ರಲ್ಲಿ ಆತ [[U2]] ವತಿಯಿಂದ [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಕೀರ್ತಿಭವನ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನಾದರೂ, ಈ ಮೆಚ್ಚಿಕೆ ಅಥವಾ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಆತ 2005ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದ.

1999ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ನಡೆದ, ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಪುನರ್ಮಿಲನದ ಪ್ರವಾಸ]]ವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಪ್ರವಾಸದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹಂತವನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಪೂರ್ವ ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌‌ ಅರೆನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ 15-ಪ್ರದರ್ಶನದ ಓಟದ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ-ಮಾರಾಟಗೊಂಡಿದ್ದರ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯು ಈ ಪ್ರವಾಸದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು.

E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಪುನರ್ಮಿಲನದ ಪ್ರವಾಸವು ಒಂದು ವಿಜಯೋತ್ಸಾಹದ ಹತ್ತು-ರಾತ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು; 2000ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಕೂಟದ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾರಾಟಗೊಂಡವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ಅಮಡೌ ಡಯಲೊ]] ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಆರಕ್ಷಕರು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿದುದರ ಕುರಿತಾದ &quot;[[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸ್ಕಿನ್‌ (41 ಷಾಟ್ಸ್‌)]]&quot; ಎಂಬ ಹೊಸ ಹಾಡಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ವಿವಾದಕ್ಕೂ ಅದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಅವು ಒಂದು [[HBO]] ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು; ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ DVD ಮತ್ತು ಗೀತಸಂಪುಟಗಳು...''[[Bruce Springsteen &amp; the E Street Band: Live in New York City]]''  ಎಂಬುದಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು.

=== 2002ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಮರಳಿಕೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:RisingTourGiantsStadiumLot.jpg|thumb|right|250px|2003ರ ಜುಲೈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ  ಬ್ಯಾನರ್‌‌-ಗುರುತು ಮಾಡಿರುವ, ದಾಖಲಾರ್ಹ-ಸಜ್ಜಿಕೆಯ 10-ರಾತ್ರಿಯ ಠಿಕಾಣಿಯ ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನ ನಿಲುಗಡೆ ತಾಣದ ಹೊರಗಿರುವ ದೃಶ್ಯ.]]
18 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾದ್ಯವೃಂದದೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಪ್ರಯತ್ನವಾದ ''[[ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌]]''  ಎಂಬ ಗೀತಸಂಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ 2002ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ; ಇದು [[ಬ್ರೆಂಡಾನ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯೆನ್‌‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪ್ರಾಯಶಃ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 11ರ ದಾಳಿಗಳ]] ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿದ್ದ ಈ ಗೀತಸಂಪುಟವು, ವಿಮರ್ಶಕರ ವಲಯದಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಗಳಿಸಿತು. (ದಾಳಿಗಳ ಬಲಿಪಶುಗಳಾದವರ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ನಡೆಸಿದ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಿಂದ ಇದರ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು; ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಂಗೀತವು ಹೇಗೆ ಅವರ ಜೀವಗಳಿಗೆ ತಟ್ಟಿದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸದರಿ ಸದಸ್ಯರು ಬಲಿಪಶುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ ನಿಧನವಾರ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.) [[ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಧ್ವನಿಪಥ]]ವು ರೇಡಿಯೋದ ಹಲವಾರು ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಸದರಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯು 15 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮೂಲಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಮಾರಾಟಕಂಡ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಗೀತಸಂಪುಟ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ''[[ದಿ ಟುಡೇ ಷೋ]]''  ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಮುಂಜಾನೆಯ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ 2002ರಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌ ಪ್ರವಾಸ]]ವು, U.S. ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಏಕರಾತ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಠಿಕಾಣಿಯ ಒಂದು ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ಊರೂರು ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಗೀತಸಂಪುಟದ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾಹೋಯಿತು; ಮತ್ತು ಬೃಹತ್‌‌-ಪ್ರಮಾಣದ, ಬಹು-ರಾತ್ರಿಗಳ, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2003ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. ಕಟ್ಟಾ ನಿಷ್ಠರಾದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಬಳಗವನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ (ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ‌‌) ಕಾಯ್ದಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದನಾದರೂ, ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ U.S.ನ ದಕ್ಷಿಣದ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ-ಪಶ್ಚಿಮದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಕುಸಿದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಯುರೋಪ್‌‌‌ ಮತ್ತು U.S. ಕಡಲತೀರಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅದು ಇನ್ನೂ ಬಲವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯಲ್ಲಿನ [[ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ನಲ್ಲಿ ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದ 10 ರಾತ್ರಿಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಆತ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸಿದ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳು ಮಾರಾಟವಾದ ಪರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಗೀತಕುಶಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರನೂ ಹತ್ತಿರ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web| author=Jon Wiederhorn| date=2003-09-16| url=http://www.mtv.com/news/articles/1478248/20030916/story.jhtml| title=Springsteen Is Box-Office Boss With Projected $120M Gross| access-date=2010-08-03| archive-date=2003-12-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20031206052319/http://www.mtv.com/news/articles/1478248/20030916/story.jhtml| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತುಂಬ ದೂರದ ಊರುಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೊಂದು ದೇಶದಿಂದ ಬಂದು ಜಮಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಗೀತರಸಿಕರಿಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ; ದೃಢವಾದ, ಬ್ರೂಸ್‌-ಉದ್ದೇಶಿತ [[ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳ]] ಉದಯವು ಇಂಥ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿಸಿತ್ತು. [[ಷಿಯಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯು ನಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌ ಪ್ರವಾಸವು ಮುಕ್ತಾಯದ ಘಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿತು; &quot;ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸ್ಕಿನ್‌&quot;  ಗೀತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ನವೀಕೃತ ವಿವಾದ ಹಾಗೂ ಅತಿಥಿ-ಕಲಾವಿದನಾಗಿ [[ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌]] ನೀಡಿದ ಒಂದು ಹಾಜರಿಯು ಇದರ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು.

2000ದ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌‌]]ನ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಓರ್ವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಮರ್ಥಕನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ, ಹಾಗೂ ಬಗೆಬಗೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದ ರಜಾದಿನದ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದವು; ''ಟ್ರಾಕ್ಸ್‌‌''  ಗೀತಸಂಪುಟವು ಬರುವವರೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ, ''E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಷಫಲ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟದ ತಿರಸ್ಕೃತ ಭಾಗವಾದ &quot;ಥಂಡರ್‌ಕ್ರಾಕ್‌&quot;ನಂಥ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಗುಂಪು ನಲಿದಾಡುತ್ತಾ-ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಡು ಇದಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ವಾಡಿಕೆಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಅದು ತಬ್ಬಿಬ್ಬಾಗಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ತಾಲೀಮುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಈ ಕುರಿತು ಎಷ್ಟೊಂದು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದರೆ, ಮುಂಬರಲಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಂಗೀತದ ಯಾವುದೆಲ್ಲಾ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ತಾಲೀಮು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಟ್ಟಡದ ಆಚೆಯಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. &quot;[[ಮೈ ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ರೂಯಿನ್ಸ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಮೂಲತಃ ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್ ಕುರಿತು ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು; ನಗರವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾದ ಹಾಡು ಇದಾಗಿತ್ತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 11ರ ಘಟನೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಒಂದು ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಸೂಕ್ತವಾದ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ, &quot;ಮೈ ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ರೂಯಿನ್ಸ್‌&quot; ಹಾಡನ್ನು ಅವನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ; ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಸುವಾರ್ತೆಯ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು &quot;ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ!&quot; ಮಾಡುವ ಅದರ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕವಾದ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅದು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಒಂದು ಭಾವಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಾಂಶ ಎಂಬುದಾಗಿ ತತ್‌ಕ್ಷಣವೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 9/11 ಘಟನೆಯ ನಂತರದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಈ ಹಾಡು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ''ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ತರುವಾಯದ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಕೋರಿಕೆ ಗೀತೆಯನ್ನಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅವನು ಆರಿಸಿದ.

[[2003ರ ಗ್ರಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]] ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ [[ದಿ ಕ್ಲಾಶ್‌‌‌‌‌]]ನ &quot;[[ಲಂಡನ್‌ ಕಾಲಿಂಗ್‌]]&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ; ಇದರಲ್ಲಿ [[ಎಲ್ವಿಸ್‌ ಕೋಸ್ಟೆಲೊ]], [[ಡೇವ್‌ ಗ್ರೋಹ್ಲ್‌‌]], ಮತ್ತು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಸದಸ್ಯನಾದ [[ಸ್ಟೆವನ್‌ ವ್ಯಾನ್‌ ಝಾಂಡ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ನೋ ಡೌಟ್‌‌‌‌]]ನ ಬೇಸ್‌ ವಾದ್ಯಗಾರ, [[ಟೋನಿ ಕೆನಾಲ್‌]] ಅವನಿಗೆ ಜೊತೆ ನೀಡಿದರು. [[ಜೋ ಸ್ಟ್ರಮ್ಮರ್‌‌]] ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ ಗೀತೆ ಇದಾಗಿತ್ತು. ''[[ದಿ ರಿವರ್‌]]''  ಎಂಬ ಜೋಡಿಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ''[[ಸ್ಯಾಂಡಿನಿಸ್ಟಾ!]]''  ಎಂಬ ತ್ರಿವಳಿ ಸಂಪುಟಗಳು ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಶ್‌ ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಬಹು-ಗೀತಸಂಪುಟದ-ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 2004ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಸದಸ್ಯರು &quot;[[ವೋಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಚೇಂಜ್‌]]&quot; ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. [[ಜಾನ್‌ ಮೆಲೆನ್‌ಕ್ಯಾಂಪ್‌]], [[ಜಾನ್‌ ಫಾಗೆರ್ಟಿ]], [[ಡಿಕ್ಸೀ ಚಿಕ್ಸ್‌]], [[ಪರ್ಲ್‌ ಜ್ಯಾಂ]], [[R.E.M.]], [[ಬ್ರೈಟ್‌ ಐಸ್‌]], [[ಡೇವ್‌ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ಜಾಕ್‌ಸನ್‌ ಬ್ರೌನೆ]], ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಕಮಿಂಗ್‌ ಟುಗೆದರ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು [[ಉದಾರವಾದ]]ದ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನಾ ಗುಂಪಿನ ಸಹಾಯಾರ್ಥವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೋಂದಾಯಿಸಿ ಮತದಾನವನ್ನು ಮಾಡಲು ಜನರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನೂ [[ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಪ್ರವಾಸದ ಸ್ಥಿತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, D.C.ಯಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಒಂದು ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಾರಂಭವು ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು. ಆ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಮತಸಂಗ್ರಹವು ತೀರಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವೆನ್ನುವಂತೆ ನಿಕಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ, ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಇಂಥದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಆಯೋಜಿಸಿದ. [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಪರಿಣತ ಯೋಧ]]ರು (ಅಥವಾ ಮಾಜಿ ಯೋಧರು), [[ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌]], ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿಕ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]] ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, [[ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ]]ಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತಾನು ನಂಬಿದ್ದ ಸದುದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಾರ್ಥದ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸುವ ಗೊಡವೆಗೆ ಅವನು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ (ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, 1984ರ ರೇಗನ್‌‌ &quot;ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಚೋದಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು [[ವಾಲ್ಟರ್‌ ಮೊಂಡೇಲ್‌]] ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಅವನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದ). ಈ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಪಕ್ಷ-ಸಮರ್ಥಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. [[ಜಾನ್‌ ಕೆರ್ರಿ]]ಯ [[ಅಪಜಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ &quot;ನೋ ಸರೆಂಡರ್‌&quot; ಗೀತೆಯು ಪ್ರಚಾರ ವಿಷಯದ ಮುಖ್ಯ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು; ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆರ್ರಿಯ ಬಹಿರಂಗ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿನ ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಕೆಲವೊಂದು ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ.

[[ಚಿತ್ರ:Bruce Springsteen 2005.jpg|thumb|left|250px|2005ರ ಜೂನ್‌ 15ರಂದು ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನ ಫೆಸ್ಟ್‌ಹ್ಯಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಕ ಡೇವಿಸ್‌ &amp;amp; ಡಸ್ಟ್‌ ಪ್ರವಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ಗೀತೆ.]]
2005ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 26ರಂದು ''[[ಡೇವಿಸ್‌ &amp;amp; ಡಸ್ಟ್]]''  ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ನೆರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಮಂದ್ರ-ಸ್ಥಾಯಿಯ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ಗೀತಸಂಪುಟವಾಗಿದ್ದು, ''ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ''  ಮತ್ತು ''ದಿ ಘೋಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟಾಮ್‌ ಜೋಡ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟಗಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆಯಾದರೂ, ಕೊಂಚವೇ ಹೆಚ್ಚೆನ್ನಬಹುದಾದ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಕೆಲವೊಂದು ಗೀತೆಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ 10 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆ, ಘೋಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟಾಮ್‌ ಜೋಡ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದಾದ ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು; ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆರಡನ್ನು ಆಗಲೇ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಅವು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;‌[http://abcnews.go.com/Entertainment/wireStory?id=505843 ABC ನ್ಯೂಸ್‌: ABC ನ್ಯೂಸ್]&lt;/ref&gt; ಇದರ [[ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಧ್ವನಿಪಥ]]ವು [[ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಓರ್ವ ಸಾಧಾರಣ ಯೋಧನ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದೆ. ‌‌ಸದರಿ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾವಿರೋಧಿ ನೀತಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ, ಈ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಹ-ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆ ರೂಪಿಸುವಿಕೆಯ ಒಂದು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು [[ಸ್ಟಾರ್‌ಬಕ್ಸ್]] ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. 10 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ (ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ, ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌, ಸ್ವೀಡನ್‌, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌, ಇಟಲಿ, ಜರ್ಮನಿ, ನೆದರ್‌ಲೆಂಡ್ಸ್‌, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌) ಗೀತಸಂಪುಟ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತಸಂಪುಟವು 1ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆಹಾಕಿತು. ಗೀತಸಂಪುಟದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಒಂಟಿ [[ಡೇವಿಸ್‌ &amp;amp; ಡಸ್ಟ್‌ ಪ್ರವಾಸ]]ವನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ತಾಣಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ. ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಪ್ರೇಮಿಗಳ ಹಾಜರಿಯು ನಿರಾಶಾದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ನಿದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಡೆಯೂ (ಯುರೋಪ್‌ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ತೀರಾ ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು. 1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಾನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಒಂಟಿಪ್ರವಾಸಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪಿಯಾನೋ, [[ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಪಿಯಾನೋ]], [[ಪಂಪ್‌ ಆರ್ಗನ್‌ ವಾದ್ಯ]], [[ಒತ್ತುಸಿತಾರು]], [[ಯುಕುಲೇಲಿ]], [[ಬ್ಯಾಂಜೊ]], ವಿದ್ಯುಚ್ಚಾಲಿತ ಗಿಟಾರ್‌‌, ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಂಪಿಂಗ್‌ ಬೋರ್ಡ್ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆತ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ಗಿಟಾರ್‌‌ ಮತ್ತು ರಾಗಮಾಲಿಕೆಗಳೂ ಸಹ ವಾದ್ಯವೃಂದದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಒಂಟಿ ಧ್ವನಿಗೆ ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವು. (ನೇಪಥ್ಯದ ಸಿಂಥಸೈಜರ್‌, ಗಿಟಾರ್‌‌, ಮತ್ತು ತಾಳವಾದ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಕೆಲವೊಂದು ಹಾಡುಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.) &quot;ರೀಸನ್‌ ಟು ಬಿಲಿವ್‌&quot;, &quot;ದಿ ಪ್ರಾಮಿಸ್ಡ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌&quot;, ಮತ್ತು [[ಸುಸೈಡ್‌‌‌‌]]ನ &quot;ಡ್ರೀಮ್‌ ಬೇಬಿ ಡ್ರೀಮ್‌&quot; ಗೀತೆಗಳ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು ಕುಲುಕಾಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಗಮನ ಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅಪರೂಪದ ಗೀತೆಗಳು, ವಾಡಿಕೆಯ [[ಸಿದ್ಧ ಪಟ್ಟಿ]]ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಪಿಯಾನೋ ತಪ್ಪುಗಳು ಕೇಳಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಒಂದು ಸಮ್ಮತಿ ಇವು ಅವನ ಬಹುಪಾಲು ನಿಷ್ಠ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿರಿಸಿದವು.

2005ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಒಂದು 24-ಗಂಟೆಗಳ, ವಾರದ ಏಳೂದಿನ ಚಾಲೂ ಇರುವ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವೊಂದನ್ನು ಚಾನೆಲ್‌ 10ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಇದಕ್ಕೆ [[E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ರೇಡಿಯೋ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು. 
 
 ಜಾಹೀರಾತು-ಮುಕ್ತ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಈ ವಾಹಿನಿಯು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಅಪರೂಪದ ಧ್ವನಿಪಥಗಳು, ಸಂದರ್ಶನಗಳು, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಾದ್ಯಂತ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ನ ಮತ್ತು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ದೈನಂದಿನ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.

[[ಚಿತ್ರ:Bruce Springsteen Milan 2006 05 12.jpg|thumb|right|250px|2006ರ ಮೇ 12ರಂದು ಇಟಲಿಯ ಮಿಲಾನ್‌ನಲ್ಲಿನರುವ ಫಿಲಾ ಫೋರಂನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಹಾಗೂ ದಿ ಸೆಷನ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಾದರಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]]
2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ...''[[We Shall Overcome: The Seeger Sessions]]'' ನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ; ಇದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೂಲ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಪೀಟ್‌ ಸೀಗರ್‌]] ಎಂಬಾತನ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸಂಗೀತಕುಶಲ ಕ್ರಿಯಾವಾದದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 15 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜಾನಪದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುವುದರ ಸುತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಪ್ಯಾಟಿ ಸಿಯಾಲ್ಫಾ, ಸೂಝೀ ಟೈರೆಲ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ [[ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹಾರ್ನ್ಸ್‌‌‌]]ನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಮೇಳವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಇದನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕೇವಲ ಮೂರು ಒಂದು-ದಿನದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ವಾದ್ಯವೃಂದವು ಧ್ವನಿಪಥಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು. [[ದಿ ಸೀಗರ್‌‌ ಸೆಷನ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಪ್ರವಾಸ]]ವು ಅದೇ ತಿಂಗಳು ಶುರುವಾಯಿತು; ದಿ ಸೀಗರ್‌‌ ಸೆಷನ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ (ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ದಿ ಸೆಷನ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡ) 18-ಸಂಗೀತಗಾರರ ಒಂದು ಸದೃಢವಾದ ಮೇಳವನ್ನು ತಂಡವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ''ಸೀಗರ್‌‌ ಸೆಷನ್ಸ್‌‌‌'' ನ ಘಟಕಾಂಶವು ಅತೀವವಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ (ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮರುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಂಡಿದ್ದ) ಒಂದಷ್ಟು ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಯುರೋಪ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರವಾಸವು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ಪ್ರದರ್ಶನದ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಾರಾಟಗೊಂಡಿದ್ದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,,1774131,00.html | work=The Guardian | location=London | title=A runaway American dream | first=Sarfraz | last=Manzoor | date=2006-05-14 | accessdate=2010-04-27}}&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ ದೊರೆತವು; ಆದರೆ, U.S.ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಹಲವಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಂಗೀತರಸಿಕರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು ಎಂಬುದಾಗಿ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವರದಿಮಾಡಿದವು.&lt;ref&gt;[http://www.popmatters.com/music/concerts/s/springsteen-bruce-060531.shtml ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಸೀಗರ್‌‌ ಸೆಷನ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ – ಪಾಪ್‌ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್‌ ಕನ್ಸರ್ಟ್‌ ರಿವ್ಯೂ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‌[http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=436152 JS ಆನ್‌ಲೈನ್‌: ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ಸ್ಟ್ರನ್]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.chicagotribune.com/chi-springsteen-review-story,1,5443206.story?coll=chi-homepagenews-utl ಚಿಕಾಗೊ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2006ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಸೀಗರ್‌‌ ಸೆಷನ್ಸ್‌ ಪ್ರವಾಸವು ಯುರೋಪ್‌ನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಂತು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಡಬ್ಲಿನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ದಿ ಪಾಯಿಂಟ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ, 2006ರ ನವೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರು ರಾತ್ರಿಗಳ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ...''[[Bruce Springsteen with The Sessions Band: Live in Dublin]]'' ನ್ನು ಮುಂದಿನ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

[[ಚಿತ್ರ:Bruce Springsteen 20080815.jpg|thumb|250px|left|2008ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 15ರಂದು ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಜಾಕ್ಸನ್‌ವಿಲ್ಲೆಯ ವೆಟರನ್ಸ್‌ ಮೆಮರಿಯಲ್‌ ಅರೆನಾದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ನಿಲುಗಡೆಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಹಿಂದಿರುವ ಡ್ರಮ್‌ ವಾದಕ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ವೇನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌.]]
''[[ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌]]''  ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಗೀತಸಂಪುಟವು 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಈ ಗೀತಸಂಪುಟವು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ 10 ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ದಿ ಸೆಷನ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ &quot;[[ಲಾಂಗ್‌ ವಾಕ್‌ ಹೋಮ್‌]]&quot; ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಡಗಿಸಿಡಲಾದ ಧ್ವನಿಪಥ (ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು), 2007ರ ಜುಲೈ 30ರಂದು ಅಸುನೀಗಿದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಹಾಯಕನಾದ ಟೆರ್ರಿ ಮ್ಯಾಗವರ್ನ್‌ ಎಂಬಾತನ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದ್ದ &quot;[[ಟೆರ್ರಿ'ಸ್‌ ಸಾಂಗ್‌‌]]&quot; ಎಂಬ ಗೀತೆ ಇವಿಷ್ಟನ್ನೂ ಸಹ ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;back&quot;&gt;[http://www.backstreets.com/news.html &quot;ಟೆರ್ರಿ ಮ್ಯಾಗವರ್ನ್‌, ರೆಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ಪೀಸ್‌&quot;], Backstreets.com, ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 1, 2007. 2007ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 28ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; &quot;[[ರೇಡಿಯೋ ನೋವೇರ್‌‌]]&quot; ಎಂಬ ಮೊದಲ ಏಕಗೀತೆಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 28ರಂದು ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 7ರಂದು ''ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು UKಯಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ''ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಹಿಟ್ಸ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟವು ಐರಿಷ್‌ ಕೋಷ್ಟಕಗಳಲ್ಲಿ 57ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರೆ, ''ಲೈವ್‌ ಇನ್‌‌ ಡಬ್ಲಿನ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟವು ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ 'ಟಾಪ್‌ 20' ಕೋಷ್ಟಕದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಮುರಿಯಿತು. ''ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, [[ಸಿರಿಯಸ್‌ ಸೆಟಲೈಟ್‌ ರೇಡಿಯೋ]] ಸಹ 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 27ರಂದು ಚಾನೆಲ್‌ 10ರ ಮೇಲೆ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ರೇಡಿಯೋವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-01-21| url=http://investor.sirius.com/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=264991| title='E Street Radio' Channel, dedicated to Bruce Springsteen and the E Street Band, returns exclusively to SIRIUS Satellite Radio}}&lt;/ref&gt; ಹೊಸ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯಾವುದೇ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡದಿರುವಂತೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವಂತೆ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಟ ರಾಕ್‌‌ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಆದೇಶವನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ [[ಕ್ಲಿಯರ್‌ ಚಾನೆಲ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ರೇಡಿಯೋ ವಾಣಿಜ್ಯಕೂಟವು ಆಪಾದನೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರಸಾರ-ನಿರೋಧವೊಂದರ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳಗೇ ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕ್ಲಿಯರ್‌ ಚಾನೆಲ್‌ನ [[ಅಡಲ್ಟ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌]] (ಅಥವಾ &quot;AAA&quot;) ಕೇಂದ್ರವಾದ KBCO, ಸದರಿ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಧ್ವನಿಪಥಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url= http://www.foxnews.com/story/0,2933,306164,00.html
|title= D-Day for Britney Spears: New CD 'Blackout' Drops : D-Day for Britney/Bruce: No Radio Play/Denise Rich Raises $5M for Cancer/Rotten Meets Cruise
|accessdate= 2008-03-22
|last= Friedman
|first= Roger
|date= 2007-10-30
|work= 
|publisher= Fox News
}}&lt;/ref&gt;
ಗೀತಸಂಪುಟದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಪ್ರವಾಸ]]ವು [[ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ಸಿವಿಕ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು. NBCಯ ''[[ಟುಡೆ ಷೋ]]'' ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯವೃಂದ ಸದಸ್ಯರು ನೇರಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/20995086/ |title=ಟುಡೆ ಷೋ: ದಿ ಬಾಸ್‌ ರಾಕ್ಸ್‌ ದಿ ಪ್ಲಾಜಾ! |access-date=2010-08-03 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207202829/http://www.msnbc.msn.com/id/20995086/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.
E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆರ್ಗನ್‌ ವಾದಕನಾದ [[ಡ್ಯಾನಿ ಫೆಡೆರಿಸಿ]] ಎಂಬಾತ [[ಮೆಲನೋಮಾ]]&lt;ref name=&quot;reut112207&quot;&gt;{{cite web
|url= http://www.reuters.com/article/musicNews/idUSN2122708620071123
|title= Springsteen Bandmate on Hiatus for Health Reasons
|accessdate= 2008-03-22
|date= 2007-11-22
|publisher= Reuters
}}&lt;/ref&gt; ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 2007ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಮರಳಿದ; ಸದರಿ ಕಾಯಿಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೂರು-ವರ್ಷ ಹೆಣಗಾಡಿದ ಬಳಿಕ 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 17ರಂದು ಅವನು ಅಸುನೀಗಿದ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.sun-sentinel.com/sfl-418brucespingsteen,0,3217057.story | title=Springsteen concert postponed over bandmate's death | author=Sean Piccoli | publisher=[[South Florida Sun-Sentinel]] | date=2008-04-17 | accessdate=2008-04-17 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ಇತ್ತೀಚಿನ ಘಟನೆಗಳು ===
2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, [[U.S. ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯ]]ನಾದ [[ಬರಾಕ್‌ ಒಬಾಮಾ]]ನ [[2008ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ]]ದಲ್ಲಿ, ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಅನುಮೋದನೆ ಇರುವುದರ ಕುರಿತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಘೋಷಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.usatoday.com/news/politics/election2008/2008-04-16-springsteen_N.htm?csp=34 | title=Springsteen endorses Obama for president | publisher=Associated Press for ''USA Today'' | date=2008-04-16 | accessdate=2008-04-16}}&lt;/ref&gt; ಒಬಾಮಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಓಹಿಯೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಬಹಿರಂಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ, &quot;ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿನ ಸತ್ಯ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರತೆ, ಒಂದು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಒಂದು ಜೀವನ ವೇತನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಒಂದು ಸಂಭಾವಿತ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಘನತೆ, ನೆಲೆಯ ಭರವಸೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಯೂ ಹೊಂದಿರುವ ಹಕ್ಕಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಚರ್ಚಿಸಿದ...ಆದರೆ, ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಅವಧಿಯ ಒಂದು ಅವಿಚಾರದ, ಅಜಾಗರೂಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕವಾಗಿ-ಜಾಡುತಪ್ಪಿದ ಆಡಳಿತವು ಇಂದು ಆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದೆ&quot; ಎಂಬುದು ಅವನ ಚರ್ಚೆಯ ಸಾರಾಂಶವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.idiomag.com/peek/47658/bruce_springsteen|title=Bruce Springsteen News – Recording Artists' Eleventh Hour Campaigns – Mostly for Obama|accessdate=2008-11-03|date=2008-11-03|publisher=[[idiomag]]}}&lt;/ref&gt;

2008ರ ಜೂನ್‌ 18ರಂದು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌, D.C.ಯಲ್ಲಿನ ಕೆನಡಿ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಟಿಮ್‌ ರಸೆರ್ಟ್‌]] ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ, ರಸೆರ್ಟ್‌ನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ &quot;ಥಂಡರ್‌ ರೋಡ್‌&quot;ನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸಲು, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ನೇರಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. &quot;ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ&quot; ರಸೆರ್ಟ್‌ಗೆ ಸದರಿ ಹಾಡನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ.{{Citation needed|date=November 2008}}

2008ರ&lt;ref&gt;‌[https://web.archive.org/web/20081007094709/http://www.pitchforkmedia.com/article/news/146179-bruce-springsteen-adds-acoustic-obama-shows ಪಿಚ್‌ಫೋರ್ಕ್‌: ನ್ಯೂಸ್]&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಬಾಮಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಒಂದಷ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ಒಂಟಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮಾಡಿದ; ನವೆಂಬರ್‌ 2ರಂದು ನಡೆದ ಒಂದು ಬಹಿರಂಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಗೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಸಿಯಾಲ್ಫಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಯುಗಳ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ &quot;[[ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌]]&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಾಡಿದ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Springsteen plays new 'Working on a Dream' tune at Obama rally in Cleveland|date=2008-11-02|url=http://www.cleveland.com/popmusic/index.ssf/2008/11/springsteen_plays_new_working.html|publisher=[[Cleveland Plain Dealer]]}}&lt;/ref&gt;

{{multiple image
| align             = right
| direction         = horizontal
| header            = Springsteen at a rally for then-presidential candidate [[Barack Obama]] 
| header_align      = center
| header_background =
| footer            ={{city-state|Cleveland|Ohio}} on November 2, 2008
| footer_align      = center
| footer_background =
| width             =
| image1            = 20081102 Bruce Springsteen at Barack Obama rally in Cleveland.JPG
| width1            = 150
| caption1          =
| image2            = 20081102 Bruce Springsteen and Barack Obama hug.JPG
| width2            = 150
| caption2          =
| image3            = 20081102 Bruce Springsteen Michelle and Barack Obama.JPG
| width3            = 150
| caption3          =
}}

ನವೆಂಬರ್‌ 4ರಂದು, ಚಿಕಾಗೊದ [[ಗ್ರಾಂಟ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ-ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಒಬಾಮಾ ಮಾಡಿದ ವಿಜಯ-ಭಾಷಣದ ನಂತರ, ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಮೊದಲ ಹಾಡು &quot;ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌&quot; ಆಗಿತ್ತು.

ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ''[[ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌]]''  ಗೀತಸಂಪುಟವು 2009ರ ಜನವರಿ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;sfm111708&quot;&gt;{{cite press release | url=http://www.shorefiremedia.com/index.php?a=pressrelease&amp;o=2462 | title=Bruce Springsteen's 'Working On A Dream' Set For January 27 Release On Columbia Records | publisher=[[Shore Fire Media]] | date=2008-11-17 | accessdate=2008-11-18 | archive-date=2011-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110716063703/http://www.shorefiremedia.com/index.php?a=pressrelease&amp;o=2462 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; 
2009ರ ಜನವರಿ 18ರಂದು ನಡೆದ...[[We Are One: The Obama Inaugural Celebration at the Lincoln Memorial]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಂಗೀತಕುಶಲ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದ; ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 400,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ಸೇರಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;WP1&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/01/18/AR2009011800917.html?hpid=topnews&amp;sid=ST2009011802825&amp;s_pos= | title=Jamming on the Mall for Obama | author=Steve Hendrix and Jonathan Mummolo | publisher=[[Washington Post]]| date=January 18, 2009}}&lt;/ref&gt; ಮಹಿಳೆಯರನ್ನಷ್ಟೇ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು ವೃಂದಗಾನದೊಂದಿಗೆ ಅವನು &quot;ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆತ [[ಪೀಟ್‌ ಸೀಗರ್‌]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ವುಡಿ ಗಥ್ರೀ]]ಯ &quot;[[ದಿಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಈಸ್‌ ಯುವರ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ.

2009ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು, [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತೆಗಾಗಿರುವ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು &quot;[[ದಿ ರೆಸ್ಲರ್‌‌]]&quot; ಗೀತೆಗಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ; ಇದು [[ಮಿಕಿ ರೂರ್ಕೆ]] ಎಂಬಾತನ [[ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ದ ಗೀತೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;GGwin&quot;&gt;[http://www.billboard.com/bbcom/news/springsteen-rahman-snag-musical-golden-globes-1003929219.story ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, ರಹಮಾನ್‌ ಸ್ನಾಗ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್‌ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್ಸ್‌‌]&lt;/ref&gt;

2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 1ರಂದು [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XLIII]]ನಲ್ಲಿನ [[ಅರ್ಧಾವಧಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ; ಹಿಂದಿನ ಅನೇಕ ಆಹ್ವಾನಗಳ ನಂತರ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇದಾಗಿತ್ತು. &quot;ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು, ಸರಿ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದನ್ನು ನಾವು ಈಗ ಮಾಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಾವು ಯಾತಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ನಾನು ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಇದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುವೆ” ಎಂದು ಈ ಕುರಿತು ಅವನು ನುಡಿದ.&lt;ref name=&quot;nyt-laur&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/02/01/arts/music/01pare.html | title=The Rock Laureate | author=[[Jon Pareles|Pareles, Jon]] | publisher=''The New York Times'' | date=2009-02-01 | accessdate=2009-01-29}}&lt;/ref&gt; ಆಟಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, &quot;ಹನ್ನೆರಡು-ನಿಮಿಷಗಳ ಸಂತೋಷಕೂಟ&quot;ವೊಂದನ್ನು ನೀಡುವ ಕುರಿತು ಅದರಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ. ಇಂಥದೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸಮೂಹದ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ನೀಡುವಾಗ ನಿನಗೆ ಧೈರ್ಯಗೆಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, [[ಲಿಂಕನ್‌ ಮೆಮರಿಯಲ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[We Are One: The Obama Inaugural Celebration at the Lincoln Memorial|&quot;ವೀ ಆರ್‌ ಒನ್‌&quot; ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ: &quot;ಬಹಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನ ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, ಆದರೆ ಸಂಭವನೀಯ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಲಿಂಕನ್‌ ಭವನದಲ್ಲಿ ನೀವು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ತೆಗೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಅವನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ.&lt;ref&gt;[http://www.shorefiremedia.com/index.php?a=pressrelease&amp;amp;o=2462 ಶೋರ್‌ ಫೈರ್‌‌ ಮೀಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716063703/http://www.shorefiremedia.com/index.php?a=pressrelease&amp;o=2462 |date=2011-07-16 }}. 2008ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 2ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/01/30/sports/football/30springsteen.html | work=The New York Times | title=Springsteen Promises ‘12-Minute Party' at Halftime | first=Joe | last=Lapointe | date=2009-01-30 | accessdate=2010-04-27}}&lt;/ref&gt; E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ದಿ ಮಿಯಾಮಿ ಹಾರ್ನ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಅವನ 12:45 ಸಜ್ಜಿಕೆಯು, &quot;[[ಟೆನ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಫ್ರೀಜ್‌-ಔಟ್‌]]&quot;, &quot;[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]&quot;, &quot;[[ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌]],&quot; ಮತ್ತು &quot;[[ಗ್ಲೋರಿ ಡೇಸ್‌]]&quot; ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಸಂಕ್ಷೇಪಿತ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು; ಕೊನೆಯ ಗೀತೆಯಾದ &quot;ಗ್ಲೋರಿ ಡೇಸ್&quot; ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಕುರಿತಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿನ ಹಾಜರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, &quot;ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ತಿಂಗಳಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ನುಡಿದ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.mtv.com/news/articles/1604738/20090210/springsteen_bruce.jhtml | title=Bruce Springsteen Exclusive: 'I Didn't Even Know I Was Up For A Grammy!' | author=Wallace, Lindsay | publisher=[[MTV News]] | date=2009-02-10 | accessdate=2009-03-07 | archive-date=2009-02-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090214150322/http://www.mtv.com/news/articles/1604738/20090210/springsteen_bruce.jhtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2009ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1ರಂದು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್‌ ಜೋಸ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ [[ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌ ಪ್ರವಾಸ]]ಕ್ಕೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ. ಟಿಕೆಟ್ಟು ವಿತರಿಸುವ ತಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸದ ಪಾಲುದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಟಿಕೆಟ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌‌]], ತಮ್ಮ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಟಿಕೆಟ್ಸ್‌‌ನೌ]] ಕಡೆಗೆ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ, 2009ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರವಾಸವು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಈಡಾಯಿತು; ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳು ಮುಖಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸದರಿ ಟಿಕೆಟ್ಸ್‌‌ನೌ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳು ಏರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.idiomag.com/peek/63854/bruce_springsteen|title=Ticketmaster &amp; Springsteen|date=2009-02-10|accessdate=2009-02-12|publisher=Idiomag.com}}&lt;/ref&gt; &quot;ನಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ದೂಷಿಸಿದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನಿಂದ ಒಂದು ರೋಷಾವೇಷದ ಹೇಳಿಕೆಯು ಬಂದ ನಂತರ, ಟಿಕೆಟ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ CEO ಆದ [[ಇರ್ವಿಂಗ್‌ ಅಜಾಫ್‌]] ಎಂಬಾತ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆಯ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/news/ticketmaster-responds-to-springsteen-fans-1003938632.story|title=Ticketmaster Responds To Springsteen Fans|author=Ray Waddell|date=2009-02-05|publisher=Billboard}}&lt;/ref&gt; ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nme.com/news/bruce-springsteen/42570|date=2009-02-05|title=Bruce Springsteen 'furious' with Ticketmaster|publisher=NME.com}}&lt;/ref&gt; ಹೊಸ ಗೀತಸಂಪುಟದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಕೆಲವೇ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಸದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಲಾಯಿತು; ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ [[2000ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಹಿನ್‌ಸರಿತ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತಿದ್ದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಶಿಷ್ಟಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿನ [[ಸಿದ್ಧ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ppg051709&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.post-gazette.com/pg/09137/970254-388.stm?cmpid=newspanel0 | title=Bruce Springsteen and E Street Band break tradition by improvising set list | author=Mervis, Scott | publisher=''[[Pittsburgh Post-Gazette]]'' | date=2009-05-17 | accessdate=2009-06-21}}&lt;/ref&gt; ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಕೋರುತ್ತಿದ್ದ ಗೀತೆಗಳ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಈ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ಅಂತಿಮ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಪಾಠವೊಂದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಅವರು ಕೋರುತ್ತಿದ್ದ ಗೀತೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆಯಲ್ಲಿನ [[ಗ್ಯಾರೇಜ್‌ ರಾಕ್‌‌]] ಅಥವಾ [[ಪಂಕ್‌ ರಾಕ್‌‌]] ಶಿಷ್ಟಗೀತೆಗಳು ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಮರೆಯಾದ ನಮೂದುಗಳಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;ppg051709&quot;/&gt; ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಡ್ರಮ್ ವಾದಕ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ವೇನ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಬದಲಿಗೆ ಅವನ 18-ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಗನಾದ [[ಜೇ ವೇನ್‌ಬರ್ಗ್‌‌]]ನನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಈ ಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ''[[ದಿ ಟುನೈಟ್‌ ಷೋ ವಿತ್‌ ಕೊನಾನ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯೆನ್‌]] ಗೀತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ವೇನ್‌ಬರ್ಗ್ ವಾದ್ಯಮೇಳದ ಓರ್ವ ಮುಖಂಡನಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ppg051709&quot;/&gt;''

2009ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ 3ರಂದು [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ, ಪೀಟ್‌ ಸೀಗರ್‌‌ನ 90ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಒಂದು ಆಚರಣೆಯಾದ [[ದಿ ಕ್ಲಿಯರ್‌ವಾಟರ್‌ ಕನ್ಸರ್ಟ್‌‌‌‌]]ನ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ.

[[ಚಿತ್ರ:American Land ESB Fireworks Giants 100309.jpg|thumb|right|250px|&quot;E! Street! Band!&quot; ಮುಕ್ತಾಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಾಣಬಿರುಸು-ಪಟಾಕಿಗಳು ವೈಭವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದು. ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿನ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಉತ್ತೇಜನ.]]
ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಸದಸ್ಯರು [[ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವ]]ಗಳ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದರು; ನೆದರ್‌ಲೆಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಪಿಂಕ್‌ಪಾಪ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌]], ಮೂರು ಹಾಡುಗಳಿಗಾಗಿ [[ಫಿಷ್‌]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ [[ಬೊನ್ನಾರೂ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌‌]], ಮತ್ತು UKಯಲ್ಲಿನ [[ಗ್ಲಾಸ್ಟನ್‌ಬರಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌]] &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8122365.stm|title=Glastonbury bows down to The Boss |date=2009-06-28|work=BBC News|accessdate=2009-06-29 | location=London}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಹಾರ್ಡ್‌ ರಾಕ್‌ ಕಾಲಿಂಗ್‌‌]]ನಂಥ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಅವರು ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nme.com/news/bruce-springsteen/45713|title=Bruce Springsteen covers The Clash at London Hyde Park|date=2009-06-29|work=NME|accessdate=2009-06-29}}&lt;/ref&gt; ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಬ್ರಿಟನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಡೆಸ್‌ ವಿಯೆಲ್ಲೆಸ್‌ ಚಾರುಯೆಸ್‌‌‌‌]] ಎಂಬ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಆತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದನಾಗಿಯೂ ಅವನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ; ಇದು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಅವನ ಏಕೈಕ ಪ್ರವಾಸ ಠಿಕಾಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಮಗ ಎವಾನ್‌, ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸದರಿ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ.

ತನ್ನ ತವರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ [[ಜೈಂಟ್ಸ್‌ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಐದು ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹೊಚ್ಚಹೊಸ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ; &quot;ವಯಸ್ಸಾದ ಹೆಂಗಸಿಗೆ&quot; ಸಮರ್ಪಿಸಲಾದ (ಮತ್ತು ಅದರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಹೇಳಲಾದ) ಈ ಗೀತೆಗೆ &quot;ರೆಕಿಂಗ್‌ ಬಾಲ್‌&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;nyt101109&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2009/10/12/arts/music/12bruce.html | title=For Springsteen and Giants Stadium, a Last Dance | author=[[Jon Pareles|Pareles, Jon]] | newspaper=The New York Times | date=2009-10-11 | accessdate=2009-10-14}}&lt;/ref&gt; ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಮತ್ತು ಅವನ ಜೆರ್ಸಿ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಈ ಹಾಡು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. U.S. ಪ್ರವಾಸದ ಮೂರನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿನ ಠಿಕಾಣಿಯಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]'', ''[[ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಎಡ್ಜ್‌ ಆಫ್‌ ಟೌನ್‌‌]]'', ಅಥವಾ ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.]]'' &lt;ref name=&quot;nsl101009&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.nj.com/entertainment/music/index.ssf/2009/10/bruce_springsteen_rocks_giants.html | title=Bruce Springsteen rocks Giants Stadium for the last time | author=Lustig, Jay | newspaper=[[The Star-Ledger]] | date=2009-10-10 | accessdate=2009-10-14}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೀತಸಂಪುಟದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.

ಸದರಿ ಪ್ರವಾಸವು E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಾಗಲಿದೆ ಎಂಬ ಊಹನದ ನಡುವೆ, ನಿಗದಿತ ಯೋಜನೆಯಂತೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಫೆಲೊದಲ್ಲಿ 2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, &quot;ಒಂದು ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ&quot; ಇದೊಂದು ವಿದಾಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2009/11/23/bruce-springsteen-and-e-street-say-goodbye-for-a-little-while-as-tour-wraps-in-buffalo/ | title=Bruce Springsteen and E Street Band “Say Goodbye for a Little While” as Tour Wraps in Buffalo | author=Green, Andy | work=Rolling Stone | date=2009-11-23 | accessdate=2010-03-04 | archive-date=2010-01-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100127072021/http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2009/11/23/bruce-springsteen-and-e-street-say-goodbye-for-a-little-while-as-tour-wraps-in-buffalo/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2009ರಲ್ಲಿ, [[ದಿ ಪೀಪಲ್‌ ಸ್ಪೀಕ್‌]] ಎಂಬ ಸುದೀರ್ಘವಾದ, ಚಲನಚಿತ್ರರೂಪದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ತನ್ನ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ; ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಹೋವರ್ಡ್‌ ಝಿನ್‌‌]]ನ &quot;[[ಎ ಪೀಪಲ್‌'ಸ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]” ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು, ದಿನಂಪ್ರತಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪತ್ರಗಳು, ದಿನಚರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳ ನಾಟಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thepeoplespeak.com/pages/credits/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-05 |archive-date=2010-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100513003536/http://www.thepeoplespeak.com/pages/credits/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, [[U2]], [[ಸ್ಟೀವೀ ವಂಡರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅರೆಥಾ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌‌]]ರಂಥ ಕಲಾವಿದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಕೀರ್ತಿಭವನ]]ದ 25ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಪ್ರಯೋಜನದ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rockhall25.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-05 |archive-date=2010-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209060315/http://www.rockhall25.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸುದ್ದಿಯ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದ.

2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ 17ರಂದು, ಆಟಿಸಂ ಸ್ಪೀಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಅನಾಥಾಶ್ರಮದ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಕಾರ್ನೆಗಿ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;http://www.autismspeaks.org/press/seinfeld_springsteen‌_concert.php&lt;/ref&gt; ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ಅಲ್ಲಿ ಆತ &quot;ಇಫ್‌ ಐ ಷುಡ್‌ ಫಾಲ್‌ ಬಿಹೈಂಡ್‌&quot; ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು  ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ; ಎಲ್ಲ ಜನರನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ನೆರವಾಗುವ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆಟಿಸಂ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದಿಗಿರುವ ಜನರನ್ನು ನಮ್ಮವರೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ಹಾಡು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 6ರಂದು, [[ಕೆನಡಿ ಸೆಂಟರ್‌ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ]] ಪುರಸ್ಕೃತರಾದವರ ಪೈಕಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕೂಡಾ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ; ಇದು ಕಲಾಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ನೀಡಲಾಗುವ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8398675.stm | work=BBC News | title=Obama honours Bruce Springsteen | date=2009-12-07 | accessdate=2010-04-27}}&lt;/ref&gt;. ಕೆನಡಿ ಸೆಂಟರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕೃತ ರೂಢಿಪಾಲನಾ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಒಬಾಮಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಮಿಷೆಲ್ಲಿ ಒಬಾಮಾರಿಂದ ಆರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾದರಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸತ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ತನ್ನ ಭಾಷಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಉದಾರ ಹೃದಯದ ಹಾಡುಗಳ ವರ್ಣಫಲಕದಲ್ಲಿ ನಿಯತರಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜೀವನವನ್ನು ಆತ ಹೇಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರಾಕ್‌-ಅಂಡ್‌-ರೋಲ್‌ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗಿಂತ ಅವನ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು, ಉನ್ನತ-ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವು ಹೇಗೆ &quot;ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳನ್ನು&quot; ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿವೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಆತ ಮಾತನಾಡಿದ. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಒಬಾಮಾ ತನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, &quot;[[We Are One: The Obama Inaugural Celebration at the Lincoln Memorial|&quot;ವೀ ಆರ್‌ ಒನ್‌&quot; ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ]]ಯಂಥ ದಿನಗಳಂದು ಮತ್ತು ಇಂದು ನಾವು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ನಾನೀಗ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ದಿ ಬಾಸ್‌ ಆಗಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂಬ ಷರಾವನ್ನು ನಮೂದಿಸಿ ತನ್ನ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯಹಾಡಿದ. 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 6ರಂದು ನಡೆದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಜೊನ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌]], [[ಬೆನ್‌ ಸ್ಟಿಲ್ಲರ್‌‌]], [[ಎಡ್ಡೀ ವೆಡ್ಡರ್‌‌]], [[ಸ್ಟಿಂಗ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಎಥರಿಡ್ಜ್‌‌]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಗಣ್ಯರಿಂದ ಗೌರವಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ತಮಾಷೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ ಒಂದು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಗೌರವಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಜೊನ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌ ತನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ: &quot;ನಾನೊಬ್ಬ ಸಂಗೀತ ವಿಮರ್ಶಕನಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸಕಾರನಲ್ಲ, ಅಥವಾ ದಫ್ತರ-ರಕ್ಷಕನಂತೂ ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ. ಅಮೆರಿಕಾದ ಗೀತಸಂಗ್ರಹದ ಮಹಾಪುರುಷರ ಪೈಕಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಲಾರೆ. ಅವನ ಕೃತಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದ ಮೇಲೆ, ಅಥವಾ ನಮ್ಮ ಮಹಾನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ನಾನು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಲಾರೆ. ಆದರೆ ನಾನು ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿದವ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಾನು ಏನನ್ನು ನಂಬುತ್ತೇನೋ ಅದನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿಮಗೆ ಹೇಳಬಲ್ಲೆ. ಮತ್ತು ನಾನು ನಂಬಿದ ಸಂಗತಿಯೇನೆಂದರೆ, ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ ಒಂದು ಶಿಶುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಹೌದು! ಮತ್ತು ಅವರು ಈ ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು, ನೀವು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದಂತೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ... ಅಂತರಕುಲದ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಅಂದರೆ ಅವೇನಾಗಿದ್ದವೋ ಅದೇ ಆಗಿರುವ ಒಂದೇ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಬಂಧಗಳು...ಈ ಶಿಶುವನ್ನು ಜೆರ್ಸಿ ಸುಂಕದಕಟ್ಟೆಯ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲಿನ 8A ಮತ್ತು 9 ಎಂಬ ನಿರ್ಗಮನದ ಎರಡು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಕೂಡುವುದರ ನಡುವಿನ ರಸ್ತೆಯ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟವು... ಆ ಶಿಶು ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಆಗಿತ್ತು&quot; ಎಂದು ಅವನು ನುಡಿದ. ಆತ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, &quot;ನಾನು ನಂಬಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಭಾಷೆ, ಸಂಗೀತಕುಶಲ ನೈಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡಿವಾಣವಿಲ್ಲದ, ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಆನಂದ ಇವೆಲ್ಲದರ ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅನನ್ಯವಾಗಿ ಎಂದೂ ಹೇಳಲ್ಪಡದಿರುವ ಕಥೆಗಳನ್ನು, ತುಂಬಾ ಆಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಕಥನಕಲೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಅವನು ಇದನ್ನೀಗ ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು. ಅವನೊಬ್ಬ ವಿನೀತ ಮನುಷ್ಯ, ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಸೂಟನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿರುವ ಪುಟ್ಟಪುಟ್ಟ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಡ್ರೀಮ್‌ಕ್ಯಾಚರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿರುವ ಬೇರೇನನ್ನಾದರೂ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು, ಆ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಅವನೆಂದೂ ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದಾದ, ಆದರೂ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಬಯಸದ ತನ್ನ ಗಿಟಾರ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಅವನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಬಾಸ್ ಆಗಿದ್ದಾನೆ... ಆದರೆ ನಾನು ಹಂಬಲಿಸಲು ಶುರುಮಾಡುವವರೆಗೂ, ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಅವನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ನನ್ನದೇ ಆದ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವರೆಗೆ ನನಗೆ ಇದು ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಮಂಚದ ಮೇಲಿನ ಆನಂದದಾಯಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅರ್ಥವಾಗುವ ತನಕ ನನಗಿದು ಅರಿವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಜೀವನಗಳ ಕಥೆಗಳ ಕುರಿತಾದುದಾಗಿತ್ತು.   ಮತ್ತು ನೀವು ಸಾಧಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗಬಹುದಾದ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದರೆ, ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು. ನಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡದಿರುವುದು ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ವಿಷಯ, ಏಕೈಕ ವೈಫಲ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ನಾನು ಆತನಿಗೆ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದೇ ಇದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.... ನಾನು ಅಲ್ಲಿರಲಾರೆ ಎಂಬುದು ದೇವರಿಗೂ ಗೊತ್ತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಕುರಿತಾದ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂಗೀತದ ಕುರಿತಾದ ಮಾತುಗಳ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ, ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ನಾನು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ನುಡಿದ.

ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಬರಹಗಾರನಾದ [[ರೋನ್‌ ಕೊವಿಕ್‌]] ನಂತರ ವೇದಿಕೆಗೆ ಬಂದ; 1978ರಲ್ಲಿ, ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಸನ್‌ಸೆಟ್‌ ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್‌ ಹೊಟೇಲ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ನನ್ನು ತಾನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಭೇಟಿಮಾಡಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆತ ವಿವರಿಸಿದ. ಒಂದು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಎದುರಾದ ಅವಕಾಶವು ಕಲಾವಿದರ ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು; ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಫೋರ್ತ್‌ ಆಫ್‌ ಜುಲೈ]]''  ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಪರಿಣತ ಯೋಧ ಹಾಗೂ ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.]]''  ಕೃತಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರನ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸ್ನೇಹವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಸಂಗೀತಕುಶಲ ಗೌರವಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಕೋವಿಕ್‌ ಪರಿಚಯಿಸಿದ; ಮ್ಯಾಥೆಸ್‌ ಆಲ್‌-ಸ್ಟಾರ್‌ ವಾದ್ಯವೃಂದವು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ &quot;[[ಟೆನ್ತ್‌ ಅವೆನ್ಯೂ ಫ್ರೀಜ್‌-ಔಟ್‌]]&quot; ಗೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಗ್ರಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಸಂಗೀತಗಾರನಾದ [[ಜಾನ್‌ ಮೆಲೆನ್‌ಕ್ಯಾಂಪ್‌]] ಎಂಬಾತ &quot;[[ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.]]&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ಮೆಲುದನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ. ಇದಾದ ನಂತರ, ಬಹು-ಗ್ರಾಮಿ ವಿಜೇತರಾದ [[ಬೆನ್‌ ಹಾರ್ಪರ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ಜೆನ್ನಿಫರ್‌ ನೆಟಲ್ಸ್‌]] ವತಿಯಿಂದ &quot;[[ಮೈ ಫಾದರ್‌'ಸ್‌ ಹೌಸ್‌]]&quot;, &quot;[[ಗ್ಲೋರಿ ಡೇಸ್‌]]&quot; ಮತ್ತು &quot;[[ಐಯಾಮ್‌ ಆನ್‌ ಫೈರ್‌‌‌]]&quot; ಗೀತೆಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಗೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಯಿತು; ಇದಕ್ಕೆ [[ರಾಬ್‌ ಮ್ಯಾಥೆಸ್‌ ವಾದ್ಯವೃಂದ]]ದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಸಂಗೀತಗಾರನಾದ [[ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಎಥರಿಡ್ಜ್‌‌]] ಎಂಬಾತ &quot;[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]&quot; ಗೀತೆಯ ಒಂದು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ-ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸಿದ; ಇದಾದ ನಂತರ ಗ್ರಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಗಾಯಕನಾದ [[ಎಡ್ಡೀ ವೆಡ್ಡರ್‌‌]] ಎಂಬಾತನಿಂದ &quot;[[ಮೈ ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ರೂಯಿನ್ಸ್‌]]&quot; ಗೀತೆಯ ಒಂದು ಸ್ಫೋಟಕಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರವೆಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಓರ್ವ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಗ್ರಾಮಿ, ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಮತ್ತು ಎಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತನಾದ [[ಸ್ಟಿಂಗ್‌‌]], &quot;[[ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌]]&quot; ಗೀತೆಯ ಒಂದು ಮರೆಯಲಾಗದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆ ರಾತ್ರಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಹಾಡಿದ; ಇದಕ್ಕೆ [[ದಿ ಜೋಯ್ಸ್‌ ಗ್ಯಾರೆಟ್‌ ಕಾಯ್ರ್‌‌]] ಮೇಳವು ಸಂಗೀತದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಆ ಸಂಜೆಯ ಉತ್ತೇಜನಾತ್ಮಕ ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಗೌರವಾರ್ಪಣೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಒಬಾಮಾ, ಶ್ರೀಮತಿ ಒಬಾಮಾ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪುರಸ್ಕೃತರು, ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕಡೆಗೇ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು.

[[2010 ಹೈಟಿ ಭೂಕಂಪ]]ದ ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಕ್ಲೂನಿ]] ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದ,...''[[Hope for Haiti Now: A Global Benefit for Earthquake Relief‎]]'' &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=RSoNzGWJrGs | title=Bruce Springsteen performing 'We Shall Overcome'}}&lt;/ref&gt; ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು, 2010ರ ಜನವರಿ 22ರಂದು ಅನೇಕ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ.

ಬಗೆಬಗೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಆಹಾರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವ ಸಂಗತಿ. ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಆತ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ ಹಣದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. 2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ 3ರಂದು, NCಯ ಚಾರ್ಲೊಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತನ್ನ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಒಂದರ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ನೆರವಾಗಲು, 10,000$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಒಂದು ದೇಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಆತ ಶುರುಮಾಡಿ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿದ.

''ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ನಿಯತಕಾಲಿಕವು&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.rollingstone.com/issue1094-95 | title=The Voices:
Artists of the Decade | work=Rolling Stone | accessdate=2009-12-19 | archive-date=2009-12-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091213013718/http://www.rollingstone.com/issue1094-95 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನನ್ನು ದಶಕದ ಎಂಟು ಕಲಾವಿದರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ದಶಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಗಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕಲಾವಿದರ ಪೈಕಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಪ್ರವಾಸಗಳು ಅವನನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, 2000ದ ದಶಕವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.billboard.com/#/features/top-touring-artists-of-the-decade-1004053065.story | title=Top Touring Artists of the Decade | work=Billboard | accessdate=2009-12-19}}&lt;/ref&gt;

ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಆಯ್ದ...''[[London Calling: Live in Hyde Park]]''  ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ DVDಯೊಂದನ್ನು 2010ರ ಜೂನ್‌ 22ರಂದು ಅವನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ.

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Bruce Springteen Front (cropped).jpg|thumb|right|2005ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌.]]
[[ಚಿತ್ರ:20081102Bruce Springsteen and family greet Barack Obama and family.JPG|thumb|right|2008ರ ನವೆಂಬರ್‌ 2ರಂದು...[142]ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಒಬಾಮಾ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕುಟುಂಬ.]]

ತನಗೆ 35 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗುವವರೆಗೆ ಓರ್ವ ಅವಿವಾಹಿತನಾಗಿದ್ದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, 25 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ [[ಜೂಲಿಯಾನ್ನೆ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌]] (ಜನನ: ಮೇ 6, 1960) ಎಂಬಾಕೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. 
1985ರ ಮೇ 13ರಂದು [[ಓರೆಗಾಂವ್‌ನ ಲೇಕ್‌ ಓಸ್ವೆಗೊ]]ನಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿವಾಹವು ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;http://www.superiorpics.com/bruce_springsteen‌/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
ಅವಳ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಏಳಿಗೆಯಾಗುವಲ್ಲಿ ಈ ಮದುವೆಯು ನೆರವಾಯಿತಾದರೂ, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ವೈರುಧ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವನ ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಸವು ಅವರಿಬ್ಬರ ಸಂಬಂಧದ ಮೇಲೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. [[ಪ್ಯಾಟಿ ಸಿಯಾಲ್ಫಾ]] (ಜನನ: ಜುಲೈ 29, 1953) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಒಂದು ಪ್ರಣಯ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಹಾನಿಯ ಅಂತಿಮ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು; ಈ ಹಿಂದೆ ಪ್ಯಾಟಿ ಸಿಯಾಲ್ಫಾ ತನ್ನ ವಾದ್ಯವೃಂದವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡ ನಂತರದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 1984ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಡೇಟಿಂಗ್‌ ನಡೆಸಿದ್ದ. 1988ರ ವಸಂತಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಬೇರೆಯಾದರು, ಮತ್ತು 1988ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 30ರಂದು ಜೂಲಿಯಾನ್ನೆ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಳು. 1989ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 1ರಂದು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌/ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌‌ ವಿಚ್ಛೇದನವು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯು 1988ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಿಯಾಲ್ಫಾಳೊಂದಿಗೆ ಬ್ರೂಸ್‌ ವಾಸಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದ. ಮುಂದಾಲೋಚನೆ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಯಾಲ್ಫಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸಾಕಷ್ಟು ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗಿಬಂತು. ದಿ [[ಅಡ್ವೊಕೇಟ್]]‌ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಜೋಡಿಯು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನೈತ್ಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಚಾರದ ಕುರಿತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮಾತನಾಡಿದ. &quot;ಈ ವಿಚಿತ್ರ ಸಮಾಜವು ಜನರು ತಾವು ಯಾರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ತಾನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ನಾನು ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಷಯವನ್ನು ಮೂಲತಃ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ. 'ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಇದು ನಿಜವೆನಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ನಾನು ಈ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿರುವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದೇ ಜೀವನ' ಎಂದಷ್ಟೇ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ&quot; ಎಂದು ಅವನು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡ. 1990ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಮತ್ತು ಸಿಯಾಲ್ಫಾ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮಗುವಾದ ಇವಾನ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದರು. 1991ರ ಜೂನ್‌ 8ರಂದು ಬ್ರೂಸ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಟಿ ಮದುವೆಯಾದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಾದ ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ರೇಯನ್ನು (ಜನನ: ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 30, 1991) ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 
&quot;ಒಂದು ವಿಚ್ಛೇದನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ನಾನು ಹಾದುಹೋದೆ; ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಷ್ಟಕರ ಹಾಗೂ ಯಾತನಾಮಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಮದುವೆಯಾಗುವುದರ ಕುರಿತು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಹೆದರಿಕೆಯಿತ್ತು. ಏಯ್‌, ಅದೊಂದು ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವೇ? ಎಂದು ನನ್ನ ಅಂತರಾತ್ಮ ಹೇಳಿತು

 ಆದರೆ ಇದು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೇ ಸುಮ್ಮನೇ ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಮುಂದಡಿಯಿಡುವುದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಮಾಜವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವುದರ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವದು, ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನೀವು ಮಾಡುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ...ಪ್ಯಾಟಿ ಮತ್ತು ನಾನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ ಇದರಲ್ಲಿ ಏನೋ ಅರ್ಥವಿದೆ&quot; ಎಂದು ಆತ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನುಡಿದ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.brucespringsteen.hu/docs/1995advocate.doc |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-03 |archive-date=2012-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313013142/http://www.brucespringsteen.hu/docs/1995advocate.doc |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಈ ಜೋಡಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಗುವಾದ ಸ್ಯಾಮ್‌ ರೈಯಾನ್‌, 1994ರ ಜನವರಿ 5ರಂದು ಜನಿಸಿದ. ಈ ಕುಟುಂಬವು [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ರಮ್‌ಸನ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಕೋಲ್ಟ್ಸ್‌ ನೆಕ್‌]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುದುರೆ ಸಾಕಣೆಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ವೆಲಿಂಗ್ಟನ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಮನೆಗಳನ್ನು, [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಪಾಮ್‌ ಬೀಚ್‌]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕುದುರೆ ಹಿಂಡನ್ನೂ ಸಹ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ನ್ಯೂಟನ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾದ [[ಚೆಸ್ಟ್‌ನಟ್‌ ಹಿಲ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಬಾಸ್ಟನ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಅವನ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಎವಾನ್‌ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಮಗಳಾದ [[ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]], ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಓರ್ವ [[ಅಶ್ವಾರೋಹಿ]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌‌ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.nj.com/sports/njsports/index.ssf/2009/10/jessica_springsteen_finishes_s.html | title=Jessica Springsteen finishes second at Talent Search Finals East, deciding whether to pursue equitation | author=Jaffer, Nancy | newspaper=[[The Star-Ledger]] | date=October 9, 2009}}&lt;/ref&gt;

2000ನೇ ಇಸವಿಯ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜೆಫ್‌ ಬರ್ಗರ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮವನ್ನು ಜರುಗಿಸಿದ; ತನ್ನ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ 1000 ಎಂಬ ವೆಬ್‌ತಾಣದೆಡೆಗೆ ವೆಬ್‌ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹರಿಸುವ ದುರುದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ brucespringsteen.com ಎಂಬ ತಾಣದ (ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಮಂದಿ ಗಣ್ಯರ ಹೆಸರಿನ ಡೊಮೈನ್‌ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ) ಹೆಸರನ್ನು ಆತ ನೋಂದಾಯಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಜರುಗಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾನೂನು ಸಂಬಂಧಿ ದೂರು ಒಮ್ಮೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಸದರಿ ಡೊಮೈನ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶ ಫಲಕದೆಡೆಗೆ ಬರ್ಗರ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ. 2001ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಬರ್ಗರ್‌ ಎದುರಿಗೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ ಸೋಲಾಯಿತು. ಒಂದು [[WIPO]] ಸಮಿತಿಯು ಬರ್ಗರ್ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.wipo.int/amc/en/domains/decisions/html/2000/d2000-1532.html WIPO ಆರ್ಬಿಟ್ರೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆಡಿಟೇಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌] ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ತಂಡದ ತೀರ್ಮಾನ, ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ -v- ಜೆಫ್‌ ಬರ್ಗರ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಸ್ಮಿತ್‌, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ''[http://www.theregister.co.uk/2001/02/09/bruce_springsteen_loses_cybersquatting_dispute/ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಲೂಸಸ್‌ ಸೈಬರ್‌ಸ್ಕ್ವಾಟಿಂಗ್‌ ಡಿಸ್‌ಪ್ಯೂಟ್‌],''  ದಿ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌‌, ಫೆಬ್ರುವರಿ 9, 2001.&lt;/ref&gt;

[[ಮಿಸ್ಸೌರಿಯ ಕನ್ಸಾಸ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿ [[ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌ ಪ್ರವಾಸ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 2009ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 26ರಂದು ನಡೆಯಬೇಕಿದ್ದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಅದರ ನಿಗದಿತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಿಂತ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಹಾಯಕ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಲೆನ್ನಿ ಸಲ್ಲಿವನ್‌ ಎಂಬಾತನ ಸಾವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.brucespringsteen.net/news/index.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130091230/http://www.brucespringsteen.net/news/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಓರ್ವ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಒಂದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ ಸದ್ದಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದ. ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರರಿಲ್ಲದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಕಬೇಕು ಎಂಬ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ, 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಿಂದ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಗೆ ತೆರಳಿದ. ಅರ್ಧಾವಧಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XLIII]] ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯು, ಅವನ ಕೊನೆಯ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯು ನಡೆದ 25 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಅವಧಿಯ ನಂತರ ನಡೆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಂದು ರೇಡಿಯೋ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[NPR]] ಮತ್ತು BBC ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಾಜರಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ''ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌''  ಎಂಬ ತನ್ನ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಆತ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, [[60 ಮಿನಿಟ್ಸ್‌‌]]&lt;ref&gt;http://www.cbsnews.com/stories/2007/10/04/60minutes/main3330463.shtml&lt;/ref&gt; ವಾಹಿನಿಯು TVಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಿತು.

== E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ==
{{Main|E Street Band}}
1974ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ವರೆಗೂ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ತನ್ನ ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, 1972ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;rs-esb&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.rollingstone.com/news/story/25556603/the_band_on_bruce_their_springsteen/print | title=The Band on Bruce: Their Springsteen | author=[[David Fricke|Fricke, David]] | publisher=Rolling Stone | date=2009-01-21 | accessdate=2009-02-07 | archive-date=2009-04-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090401080648/http://www.rollingstone.com/news/story/25556603/the_band_on_bruce_their_springsteen | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.brucespringsteen.it/e_streetx.htm| title=Bruce Springsteen Bands: from Rogues to E Street Band, passing from Castiles and Steel Mill}}&lt;/ref&gt; 1995ರಲ್ಲಿ ಆದ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪುನರ್ಮಿಲನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, 1988ರ ಅಂತ್ಯದಿಂದ 1999ರ ಆರಂಭದವರೆಗೆ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.

=== ಈಗಿನ ಸದಸ್ಯರು ===
* ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ – ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯನಭಾಗಗಳು, ಗಿಟಾರ್‌‌, [[ರಾಗಮಾಲಿಕೆ]], ಪಿಯಾನೋ
* [[ಗ್ಯಾರಿ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌]] – ಮಂದ್ರ ಗಿಟಾರ್‌‌, [[ಟ್ಯೂಬ]]
* ‌‌[[ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್‌ &quot;ಬಿಗ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌&quot; ಕ್ಲೆಮನ್ಸ್]] – [[ಸ್ಯಾಕ್ಸೋಫೋನ್‌]], ತಾಳವಾದ್ಯ, ಪೂರಕವಾದ ಗಾಯನಭಾಗಗಳು
* [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ವೇನ್‌ಬರ್ಗ್‌]] – ಡ್ರಮ್‌ಗಳು, ತಾಳವಾದ್ಯ (1974ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ‌ಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ)
* [[ರಾಯ್‌ ಬಿಟನ್‌]] – ಪಿಯಾನೋ, ಕೀಬೋರ್ಡುಗಳು (1974ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ)
* [[ಸ್ಟೆವನ್‌ ವ್ಯಾನ್‌ ಝಾಂಡ್ಟ್‌]] – [[ಪ್ರಮುಖ ಗಿಟಾರ್‌‌]],&lt;ref&gt;[http://www.salon.com/ent/audiofile/2007/06/09/little_steven/index.html ಲಿಟ್ಲ್‌ ಸೆವೆನ್‌ ಸ್ಪೀಕ್ಸ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101081639/http://www.salon.com/ent/audiofile/2007/06/09/little_steven/index.html |date=2009-01-01 }} salon.com. 2008ರ ಜನವರಿ 2ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/16/AR2007121601766.html?nav=rss_education ಟಾಪ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ಸ್‌ ಆರ್‌ ಕಂಪೋಸಿಂಗ್‌ ಓನ್‌ ಕರಿಕ್ಯುಲಾ] washingtonpost.com. 2008ರ ಜನವರಿ 2ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt; ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಗಾಯನಭಾಗಗಳು, [[ಮ್ಯಾಂಡೊಲಿನ್‌‌]] (ಹಿಂದಿನ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದ ನಂತರ 1975ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ; ಒಂಟಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡಲೆಂದು 1982ರಲ್ಲಿ ತಂಡವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನಾದರೂ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ವಾದ್ಯವೃಂದದೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ, ಮತ್ತು 1995ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ; [[&quot;ಇತರ ವಾದ್ಯವೃಂದದ&quot; ಪ್ರವಾಸ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿಯಾದ.
* [[ನಿಲ್ಸ್‌ ಲೊಫ್‌ಗ್ರೆನ್]] – ಗಿಟಾರ್‌‌, [[ಪೆಡಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌‌ ಗಿಟಾರ್‌‌]], ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಗಾಯನಭಾಗಗಳು (1984ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀವ್‌ ವ್ಯಾನ್‌ ಝಾಂಡ್ಟ್‌ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ; ವ್ಯಾನ್‌ ಝಾಂಡ್ಟ್‌ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ)
* [[ಪ್ಯಾಟಿ ಸಿಯಾಲ್ಫಾ]] – [[ಪೂರಕವಾದ]] ಮತ್ತು [[ಯುಗಳ]] [[ಗಾಯನಭಾಗಗಳು]], [[ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ಗಿಟಾರ್‌‌]], ತಾಳವಾದ್ಯ (1984ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಳು; 1991ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಹೆಂಡತಿಯಾದಳು)
* [[ಸೂಝೀ ಟೈರೆಲ್‌]] – [[ಪಿಟೀಲು]], [[ವಿದ್ಯುತ್‌ಚಾಲಿತವಲ್ಲದ ಗಿಟಾರ್‌‌]], ತಾಳವಾದ್ಯ, ಪೂರಕವಾದ ಗಾಯನಭಾಗಗಳು (2002ರಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;ಇತರರಂತೆ ಟೈರೆಲ್‌ ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಓರ್ವ ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸಮರ್ಥನಾದ ಸದಸ್ಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆಯೇ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ: ಕೆಲವೊಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ಅನುಸಾರ ಅವಳು &quot;ಜೊತೆಗೆ&quot; ಅಥವಾ &quot;ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ&quot; ಎಂಬ ರಿತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಅವಳ ಹೆಸರನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ &quot;ಸೂಜೀ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿದ್ದಾಳೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.&lt;/ref&gt; ಸೇರಿಕೊಂಡಳು, ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು)
* [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಗಿಯಾರ್ಡನೊ]] – [[ಆರ್ಗನ್‌‌‌]], [[ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್‌‌‌]], [[ಘಂಟಾ ತಾಳವಾದ್ಯ]] (ಈತ ಮೂಲತಃ ಸೆಷನ್ಸ್‌‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯ, ಡ್ಯಾನಿ ಫೆಡೆರಿಸಿ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿದ್ದಾಗ, 2007ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸೇವೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಇವನು ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೆಡೆರಿಸಿ ಮರಣಿಸಿದ ನಂತರ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಾದನಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ.)&lt;ref&gt;ಇತರರಂತೆ ಗಿಯಾರ್ಡನೊ ಕೂಡಾ ಓರ್ವ ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸಮರ್ಥನಾದ ಓರ್ವ ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂಬುದು ಕೂಡಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;/ref&gt;

=== ಹಿಂದಿನ ಸದಸ್ಯರು ===
* [[ವಿನಿ &quot;ಮ್ಯಾಡ್‌ ಡಾಗ್‌&quot; ಲೋಪೆಜ್‌]] – ಡ್ರಮ್‌ಗಳು (1974ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯವರೆಗೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ, ನಂತರ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವಂತೆ ಅವನಿಗೆ ಕೇಳಲಾಯಿತು).
* [[ಡೇವಿಡ್‌ ಸ್ಯಾನ್ಷಿಯಸ್‌]] – ಕೀಬೋರ್ಡುಗಳು (1973ರ ಜೂನ್‌ನಿಂದ 1974ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ವರೆಗೆ)
* [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌ &quot;ಬೂಮ್‌&quot; ಕಾರ್ಟರ್]] – ಡ್ರಮ್‌ಗಳು (1974ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ವರೆಗೆ)
* [[ಸುಕಿ ಲಹಾವ್‌]] – ಪಿಟೀಲು, ಪೂರಕವಾಗಿರುವ ಗಾಯನಭಾಗಗಳು (1974ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ನಿಂದ 1975ರ ಮಾರ್ಚ್‌ವರೆಗೆ)
* [[ಡ್ಯಾನಿ ಫೆಡೆರಿಸಿ]] – ಆರ್ಗನ್‌‌‌, ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್‌‌‌, ಘಂಟಾ ತಾಳವಾದ್ಯ ([[ಮೆಲನೋಮಾ]] ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ 2008ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 17ರಂದು ಅಸುನೀಗಿದ)
* [[ಜೇ ವೇನ್‌ಬರ್ಗ್‌]] – ಡ್ರಮ್‌ಗಳು, ತಾಳವಾದ್ಯ (2009 ಪ್ರವಾಸದ ಕೆಲಭಾಗಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ)

== ಚಲನಚಿತ್ರ ==
=== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಸಂಗೀತ ===
ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಸಂಗೀತವು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಚಲನಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. 1983ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಜಾನ್‌ ಸೇಯ್ಲ್ಸ್‌]] ಎಂಬಾತನ ''[[ಬೇಬಿ, ಇಟ್ಸ್‌ ಯೂ]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಮೂಲಕ, ಅವನ ಸಂಗೀತವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ  ಬಾರಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ನಂಟನ್ನು ಹೊಂದಿತು; ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ''ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ''ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.''  ಮತ್ತು ''ಟನೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೇಯ್ಲ್ಸ್‌ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸೇಯ್ಲ್ಸ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡ ಸಂಬಂಧವು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು. &quot;[[(ಜಸ್ಟ್‌ ಅರೌಂಡ್‌ ದಿ ಕಾರ್ನರ್‌ ಟು ದಿ) ಲೈಟ್‌ ಆಫ್‌ ಡೇ]]&quot; ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು [[ಮೈಕೇಲ್‌ J. ಫಾಕ್ಸ್‌‌]]/[[ಜೋವನ್‌ ಜೆಟ್‌‌‌]]ರ ಆರಂಭಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ''[[ಲೈಟ್‌ ಆಫ್‌ ಡೇ]]'' ಗಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಬಂದ, ಬ್ರೂಸ್‌ ವಿಲ್ಲಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಎಮಿಲಿ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ನಂಥ ತಾರೆಯರು ನಟಿಸಿದ್ದ &quot;ಇನ್‌ ಕಂಟ್ರಿ&quot; ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರವು &quot;ಐಯಾಮ್‌ ಆನ್‌ ಫೈರ್‌‌&quot; ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಅನೇಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಜಾನ್‌ ಕುಸ್ಸಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಕ್‌ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌‌ನಂಥ ತಾರೆಯರು ನಟಿಸಿದ್ದ, 2000ರಲ್ಲಿ ಬಂದ &quot;ಹೈ ಫಿಡೆಲಿಟಿ&quot; ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕನಸಿನ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಪ್ರೀತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.

ಅವನ ಮೂಲ ಕೃತಿಯು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಜೋನಾಥನ್‌ ಡೆಮ್ಮೆ]] ಎಂಬಾತನ ''[[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]''  (1993) ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಬರೆದ &quot;[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]&quot; ಎಂಬ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ ಒಂದು ಆಸ್ಕರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಲಭಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;imdb1993&quot;&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0107818/ IMDB – ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]&lt;/ref&gt; ''[[ಡೆಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ವಾಕಿಂಗ್‌]]''  (1995) ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಬರೆದ &quot;ಡೆಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ವಾಕಿಂಗ್‌'&quot; ಎಂಬ ಹಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಎರಡನೆಯ ಆಸ್ಕರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಅವನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತನಾಗಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;imdb1995&quot;&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0112818/ IMDB – ಡೆಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ವಾಕಿಂಗ್‌]&lt;/ref&gt;

1995ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸೀನ್‌ ಪೆನ್‌ನ ''[[ದಿ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್‌ ಗಾರ್ಡ್‌]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಫಲಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ &quot;ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್‌&quot; ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. 2003ರಲ್ಲಿ ಇದು &quot;ದಿ ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌&quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.

1995ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಹಿಟ್ಸ್‌''  ಗೀತಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವನ &quot;ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಗಾರ್ಡನ್‌&quot; ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು, 1996ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್‌ ಕ್ರೌ]] ಎಂಬಾತನ ''[[ಜೆರ್ರಿ ಮ್ಯಾಗೈರ್‌]]''  ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ಅವನ &quot;ಐಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌&quot; ಎಂಬ ಹಾಡು ಧ್ವನಿಪಥದ ಗೀತಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, 2007ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ಇನ್‌ ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ವುಮೆನ್‌]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm0819803/&lt;/ref&gt;

2008ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಡಾರೆನ್‌ ಅರೊನೊಫ್ಸ್ಕಿ]] ಎಂಬಾತನ ''[[ದಿ ರೆಸ್ಲರ್‌‌]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ಒಂದು [[ನಾಮಸೂಚಕ ಹಾಡನ್ನೂ]] ಬರೆದ. [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಹಾಡಿಗಾಗಿರುವ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಈ ಹಾಡಿಗೆ ಪ್ರದಾನಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು &quot;ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತೆ&quot; ಎಂಬ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ MTV ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಈ ಹಾಡನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೇವಲ ಮೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುವ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ನಿರ್ಧಾರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಒಂದು ನಾಮಕರಣವನ್ನೂ ಗಳಿಸಲು ಈ ಹಾಡು ವಿಫಲಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡಿಗೆ ಮುಖಭಂಗವಾದಂತಾಯಿತು.

[[ಆಡಂ ಸ್ಯಾಂಡ್ಲರ್‌‌]] ನಟಿಸಿದ್ದ ''[[ರೇನ್‌ ಓವರ್‌ ಮಿ]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ &quot;[[ದಿ ರಿವರ್‌]]&quot; ಗೀತಸಂಪುಟವನ್ನೂ ಸಹ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
ಅದೇ ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ &quot;ಡ್ರೈವ್‌ ಆಲ್‌ ನೈಟ್‌&quot; ಮತ್ತು &quot;ಔಟ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್‌‌&quot; ಎಂಬ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವಾಗಿ ನುಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

1997ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಕಾಪ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]] ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ರಿವರ್‌]]''  ಗೀತಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ &quot;ಡ್ರೈವ್‌ ಆಲ್‌ ನೈಟ್‌&quot; ಮತ್ತು &quot;[[ಸ್ಟೋಲನ್‌ ಕಾರ್‌‌]]&quot; ಎಂಬ ಹಾಡುಗಳನ್ನು [[ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್‌ ಸ್ಟಾಲೋನ್‌‌‌]]ನ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯು ತನ್ನ ತಿರುಗುಜಗಲಿಯ ಮೇಲೆ ಚಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.

&quot;[[ಹಂಗ್ರಿ ಹಾರ್ಟ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಅವನ ಧ್ವನಿಪಥವನ್ನು &quot;ಎ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌,&quot; ''[[ದಿ ವೆಡಿಂಗ್‌ ಸಿಂಗರ್‌]]''  ಮತ್ತು ''[[ರಿಸ್ಕಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಡಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ''[[ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌]]''  ಎಂಬ ಅವನ ಗೀತಸಂಪುಟದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ &quot;ದಿ ಫ್ಯೂಸ್‌&quot; ಎಂಬ ಧ್ವನಿಪಥವನ್ನು ''[[25ತ್‌‌ ಅವರ್‌‌]]''  ಎಂಬ [[ಸ್ಪೈಕ್‌ ಲೀ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಫಲಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, &quot;ಲಕಿ ಟೌನ್‌&quot; ಎಂಬ ಅವನ ಗೀತಸಂಪುಟದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಹಾಡನ್ನು, [[ಎರಿಕ್‌ ಬಾನಾ]] ಮತ್ತು [[ಡ್ರ್ಯೂ ಬ್ಯಾರಿಮೋರ್‌‌]] ನಟಿಸಿದ ''[[ಲಕಿ ಯೂ]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಆರಂಭದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ಇನ್‌ ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ವುಮೆನ್‌]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅದರ OSTಯ ಭಾಗವಾಗಿ ''ಟ್ರಾಕ್ಸ್‌‌''  ಎಂಬ ಗೀತಸಂಪುಟದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾದ 'ಐಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌' ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 2009ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಫುಡ್‌ ಇಂಕ್‌.]]'' ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿರುವ [[ದಿಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಈಸ್‌ ಯುವರ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]] ಎಂಬ ಹಾಡಿನ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಫಲಕವು ತೋರಿಸಲ್ಪಡುವಾಗ ಈ ಹಾಡು ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಅವನ &quot;[[ರೊಸಾಲಿಟಾ (ಕಮ್‌ ಔಟ್‌ ಟುನೈಟ್‌)]]&quot; ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು 2007ರಲ್ಲಿ ಬಂದ &quot;[[ದಿ ಹಾರ್ಟ್‌ಬ್ರೇಕ್‌ ಕಿಡ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

=== ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ===
ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವನ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. [[ಸೀನ್‌ ಪೆನ್‌]] ಕಥೆ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''[[ದಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರನ್ನರ್‌]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಾನು &quot;[[ಹೈವೇ ಪ್ಯಾಟ್ರೋಲ್‌ಮನ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಹಾಡಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿದ್ದಾಗಿ ಪೆನ್‌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Gleiberman |first=Owen |title=Blood Brothers |publisher=[[Entertainment Weekly]] |date=1991-10-11 |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,315772,00.html |accessdate=2008-11-18 |archive-date=2008-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022043942/http://www.ew.com/ew/article/0,,315772,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

‌[[ಕೆವಿನ್ ಸ್ಮಿತ್‌]] ಎಂಬಾತ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ-ಸಂಜಾತನಾದ ಸಹವರ್ತಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ&lt;ref&gt;http://silentbobspeaks.com/?p=292&lt;/ref&gt; ಓರ್ವ &quot;ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿ&quot;ಯಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ [[ಟಾಮ್‌ ವೇಟ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಹಾಡಿನಿಂದಾಗಿ ''[[ಜೆರ್ಸಿ ಗರ್ಲ್‌]]''  ಎಂಬ ತನ್ನ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕೆವಿನ್ ಸ್ಮಿತ್‌ ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಈ ಹಾಡನ್ನು ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.

=== ನಟನೆ ===
''[[ಹೈ ಫಿಡೆಲಿಟಿ]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬೆಳ್ಳಿ-ತೆರೆಯ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ; ಈ ಚಿತ್ರವು [[MTV ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]] ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ &quot;ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಿರುಪಾತ್ರ&quot; ಎಂಬ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.ew.com/ew/article/0,,85070,00.html ಆರ್ಟಿಕಲ್‌ ಆನ್‌ ಕೇಮಿಯೊ ಇನ್‌ ಹೈ ಫಿಡೆಲಿಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110806043409/http://www.ew.com/ew/article/0,,85070,00.html |date=2011-08-06 }} ''ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ವೀಕ್ಲಿ''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0146882/awards ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಿರುದೃಶ್ಯ MTV ಪ್ರಶಸ್ತಿ]&lt;/ref&gt;

== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:Bruce Springsteen 1988.jpg|thumb|right|ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನ 1988ರ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ರೈಟ್ಸ್‌ ನೌ! ಪ್ರವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ಹೌಫೌಟ್‌-ಬೊಯಿಗ್ನಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌.]]
{{Main|Bruce Springsteen discography}}
ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಗೀತಸಂಪುಟಗಳು (ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ U.S. [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ 200]] ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಅವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗೆ):
* 1973: ''[[ಗ್ರೀಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌, N.J.]]''  (–)
* 1973: ''[[ದಿ ವೈಲ್ಡ್‌, ದಿ ಇನ್ನೊಸೆಂಟ್‌ &amp;amp; ದಿ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಷಟ್ಲ್‌‌]]''  (–)
* 1975: ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]''  (#3) 
* 1978: ''[[ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್‌ ಆನ್‌ ದಿ ಎಡ್ಜ್‌ ಆಫ್‌ ಟೌನ್‌‌]]''  (#5)
* 1980: ''[[ದಿ ರಿವರ್‌]]''  (#1)
* 1982: ''[[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ]]''  (#3)
* 1984: ''[[ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.]]''  (#1)
* 1987: ''[[ಟನೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌]]''  (#1)
* 1992: ''[[ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಟಚ್‌]]''  (#2)
* 1992: ''[[ಲಕಿ ಟೌನ್‌]]''  (#3)
* 1995: ''[[ದಿ ಘೋಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟಾಮ್‌ ಜೋಡ್‌]]''  (#11)
* 2002: ''[[ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌]]''  (#1)
* 2005: ''[[ಡೇವಿಸ್‌ &amp;amp; ಡಸ್ಟ್‌]]''  (#1)
* 2006: ''[[We Shall Overcome: The Seeger Sessions]]''  (#3)
* 2007: ''[[ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌]]''  (#1)
* 2009: ''[[ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌]]''  (#1)

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Kennedy Center honorees 2009 WhiteHouse Photo.jpg|thumb|right|2009ರರ ಕೆನಡಿ ಸೆಂಟರ್‌ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಐದು ಮಂದಿಯ ಪೈಕಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ (ಬಲದಿಂದ ಎರಡನೆಯವನು) ಸೇರಿದ್ದ.]]

=== ಗ್ರಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ 20 [[ಗ್ರಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಗೆದ್ದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ವಿವರಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ (ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿರುವ ವರ್ಷಗಳು ಯಾವ ''ವರ್ಷಕ್ಕಾಗಿ''  ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತೋ ಅದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಹೊರತು, ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿತರಣಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತೋ ಅದನ್ನಲ್ಲ):

* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ಗಾಯನದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ಪುರುಷ]], 1984, &quot;[[ಡಾನ್ಸಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಡಾರ್ಕ್‌]]&quot;
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ಗಾಯನದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ಪುರುಷ]], 1987, &quot;[[ಟನೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌]]&quot;
* [[ವರ್ಷದ ಹಾಡು]], 1994, &quot;[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]&quot; 
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ಹಾಡು]], 1994, &quot;[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]&quot;
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ಗಾಯನದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ, ತನಿ]], 1994, &quot;[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]&quot;
* [[ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ದೂರದರ್ಶನ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆಯಲಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತೆ]], 1994, &quot;[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]&quot;
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮಕಾಲೀನ ಜಾನಪದ ಗೀತಸಂಪುಟ]], 1996, ''[[ದಿ ಘೋಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟಾಮ್‌ ಜೋಡ್‌]]'' 
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ಗೀತಸಂಪುಟ]], 2002, ''[[ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌]]'' 
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ಹಾಡು]], 2002, &quot;[[ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌]]&quot;
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ರಾಕ್‌‌ ಗಾಯನದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ]], 2002, &quot;[[ದಿ ರೈಸಿಂಗ್‌]]&quot;
* [[ಗಾಯನಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿ]], 2003, &quot;ಡಿಸಾರ್ಡರ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಹೌಸ್‌&quot; ([[ವಾರೆನ್‌ ಜೆವೋನ್‌]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ)
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತನಿ ರಾಕ್‌‌ ಗಾಯನದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ]], 2004, &quot;ಕೋಡ್‌ ಆಫ್‌ ಸೈಲೆನ್ಸ್‌&quot; 
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತನಿ ರಾಕ್‌‌ ಗಾಯನದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ]], 2005, &quot;[[ಡೇವಿಸ್‌ &amp;amp; ಡಸ್ಟ್‌]]&quot; 
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಗೀತಸಂಪುಟ]], 2006, ''[[The Seeger Sessions: We Shall Overcome]]'' 
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುದೀರ್ಘ ಸ್ವರೂಪದ ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋ]], 2006, ''[[ವಿಂಗ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ವೀಲ್ಸ್‌: ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌‌]]'' 
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತನಿ ರಾಕ್‌‌ ಗಾಯನದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ]], 2007, &quot;[[ರೇಡಿಯೋ ನೋವೇರ್‌‌]]&quot; 
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ಹಾಡು]], 2007, &quot;[[ರೇಡಿಯೋ ನೋವೇರ್‌‌]]&quot; 
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ವಾದ್ಯಸಂಗೀತದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ]], 2007, &quot;ಒನ್ಸ್‌ ಅಪಾನ್‌ ಎ ಟೈಮ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ವೆಸ್ಟ್‌&quot;
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಕ್‌‌ ಹಾಡು]], 2008, &quot;[[ಗರ್ಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದೆರ್‌ ಸಮ್ಮರ್‌ ಕ್ಲೋತ್ಸ್‌]]&quot;
* [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತನಿ ರಾಕ್‌‌ ಗಾಯನದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ]], 2009, &quot;[[ವರ್ಕಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌]]&quot;
ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಮಿಶ್ರ-ಪ್ರಕಾರದ &quot;ಪ್ರಮುಖ&quot; ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಾಗಿವೆ (ವರ್ಷದ ಹಾಡು, ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ, ಅಥವಾ ಗೀತಸಂಪುಟ); ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಹಲವು ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಗೆಲ್ಲಲು ವಿಫಲನಾದ.

=== ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
* 1994ರಲ್ಲಿ &quot;[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]&quot;ಗಾಗಿ ದೊರಕಿದ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಗೀತೆಗಾಗಿರುವ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]].&lt;ref name=&quot;GGwin&quot;/&gt;
* 2009ರಲ್ಲಿ &quot;[[ದಿ ರೆಸ್ಲರ್‌‌]]&quot;ಗಾಗಿ ದೊರಕಿದ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಗೀತೆಗಾಗಿರುವ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]].&lt;ref name=&quot;GGwin&quot;/&gt;

=== ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
* ''[[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]''  ಗೀತಸಂಪುಟದಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ &quot;[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]&quot; ಗೀತೆಗಾಗಿ 1993ರಲ್ಲಿ ದೊರೆತ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಗೀತೆಗಾಗಿರುವ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.songwritershalloffame.org/songs/awards/C179 |title=1994ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಗೀತೆಗಾಗಿರುವ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |access-date=2010-08-03 |archive-date=2011-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806092922/http://www.songwritershalloffame.org/songs/awards/C179 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಎಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
*...''[[Bruce Springsteen &amp; the E Street Band: Live In New York City]]''  ಎಂಬ [[HBO]] ವಿಶೇಷ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯು 2001ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಾಂತ್ರಿಕ [[ಎಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0291775/awards ಲೈವ್‌ ಇನ್‌ NYC ಎಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌]&lt;/ref&gt;

=== ಇತರ ಮಾನ್ಯತೆ ===
1975ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 27: 'ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌' ಮತ್ತು 'ಟೈಮ್‌' ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ಮುಖಪುಟಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಏಕಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ.

* 1997ರಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ [[ಪೋಲಾರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.polarmusicprize.org/newSite/1997.shtml |title=ಪೋಲಾರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಪ್ರೈಜ್‌ |access-date=2010-08-03 |archive-date=2004-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040607041432/http://polarmusicprize.org/newSite/1997.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 1999ರಲ್ಲಿ [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಕೀರ್ತಿಭವನ]]ದಲ್ಲಿ ಇವನ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.rockhall.com/inductee/bruce-springsteen ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಕೀರ್ತಿಭವನ]&lt;/ref&gt;
* 1999ರಲ್ಲಿ [[ಗೀತ ರಚನೆಕಾರರ ಕೀರ್ತಿಭವನ]]ದಲ್ಲಿ ಇವನ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.songwritershalloffame.org/exhibits/C179 |title=ಗೀತ ರಚನೆಕಾರರ ಕೀರ್ತಿಭವನ |access-date=2010-08-03 |archive-date=2010-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128054747/http://www.songwritershalloffame.org/exhibits/C179 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2007ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಕೀರ್ತಿಭವನ]]ದಲ್ಲಿ ಇವನ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rollingstone.com/rock%E2%80%8C%E2%80%8Cdaily/index.php/2008/05/06/bruce-springsteen-inducted-into-new-jersey-hall-of-fame/ |title=NJ Hall of Fame |access-date=2008-06-22 |archive-date=2008-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080622053126/http://www.rollingstone.com/rock%E2%80%8C%E2%80%8Cdaily/index.php/2008/05/06/bruce-springsteen-inducted-into-new-jersey-hall-of-fame/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* &quot;[[ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌]]&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶಾಸನಸಭೆಯು &quot;ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಅನಧಿಕೃತ ಯುವ ಹರ್ಷಗೀತೆಯಾಗಿ&quot; ಹೆಸರಿಸಿತು; ಇದು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂತು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಹಾಡು &quot;ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯನ್ನು ಬಿಡುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿದೆ&quot; ಎಂಬುದು ಅವನ ಪರಿಗಣನೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.eonline.com/Features/Features/Bruce/index2.html| title=A Brunch O' Bruce}}&lt;/ref&gt;
* ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಆಕ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ I. P. ಗ್ರಿಫಿನ್‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ 1999ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ 23990 ಎಂಬ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹಕ್ಕೆ, ಅವನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://cfa-www.harvard.edu/iau/special/rocknroll/0023990.html (23990) ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌], IAU ಮೈನರ್‌ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ ಸೆಂಟರ್‌&lt;/ref&gt;
* 2004ರಲ್ಲಿ ''ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ನಿಯತಕಾಲಿಕ{{'}}ವು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ 100 ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್‌ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ #23ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದ‌.&lt;ref&gt;{{cite web| title = The Immortals: The First Fifty| work = Rolling Stone Issue 946| publisher = Rolling Stone| url = http://www.rollingstone.com/news/story/5940039/the_immortals__the_greatest_artists_of_all_time_23_bruce_springsteen| access-date = 2021-07-17| archive-date = 2008-08-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20080822035047/http://www.rollingstone.com/news/story/5940039/the_immortals__the_greatest_artists_of_all_time_23_bruce_springsteen| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
* ''ಟೈಮ್‌''  ನಿಯತಕಾಲಿಕದ 2008ರ ವರ್ಷದ 100 ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ಜನರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಕಂಡುಕೊಂಡ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1733748_1733752_1735322,00.html |title=ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕ |access-date=2010-08-03 |archive-date=2013-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130822203646/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0%2C28804%2C1733748_1733752_1735322%2C00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2009ರಲ್ಲಿ &quot;[[ದಿ ರೆಸ್ಲರ್‌‌]]&quot;ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತೆಗಾಗಿರುವ [[ಕ್ರಿಟಿಕ್‌‌'ಸ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ.&lt;ref&gt;[http://www.nme.com/news/bruce-springsteen/41980 ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ವಿನ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಚಾಯ್ಸ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ ಫಾರ್‌ 'ದಿ ರೆಸ್ಲರ್‌‌' ಸಾಂಗ್‌]&lt;/ref&gt;
* [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XLIII]]ನ ಅರ್ಧಾವಧಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ.
* 2009ರಲ್ಲಿ [[ಕೆನಡಿ ಸೆಂಟರ್‌ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು]] ಗಳಿಸಿದ.

== ಪ್ರಭಾವ ==
ತನ್ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಬೀರಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಭಾವದ ಜೊತೆಗೆ, ತನ್ನ ನಂತರದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕೃತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಲವು ತಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಅವನು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾನೆ. ಅವೆಂದರೆ: [[ಬಾನ್‌ ಜೋವಿ]], [[ಆರ್ಕೇಡ್‌ ಫೈರ್‌‌]], [[ಗ್ಯಾಸ್‌ಲೈಟ್‌ ಆಂಥೆಮ್‌]], [[ದಿ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟೈನ್ಸ್‌]], [[ದಿ ಹೋಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೆಡಿ]], [[ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌]], [[ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಿಯಾನ್‌]], [[ದಿ ಕಿಲ್ಲರ್ಸ್‌]], [[U2]], [[ಜಾನಿ ಕ್ಯಾಶ್‌]]. ಅವನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಲವು ಹನ್ನೊಂದು ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವರ ವಿವರಗಳು ಹೀಗಿವೆ: [[ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಎಥರಿಡ್ಜ್‌‌]], ಜಾನಿ ಕ್ಯಾಶ್‌, [[McFLY]], [[ಟೆಗಾನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸಾರಾ]], [[ಡೇಮಿಯೆನ್‌ ಜುರಾಡೊ]], [[ಐಮೀ ಮಾನ್‌]], [[ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಡಿಸ್ಟಾರ್ಷನ್‌]], [[ರೇಜ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ದಿ ಮೆಷೀನ್‌]], [[ಬೆನ್‌ ಹಾರ್ಪರ್‌‌]], [[ಎರಿಕ್‌ ಬ್ಯಾಚ್‌ಮನ್‌]], [[ಜೋಶ್‌ ರಿಟ್ಟರ್‌]], [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಟರ್ನರ್‌‌]], ಮತ್ತು [[ಹ್ಯಾಂಕ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ III]]; ಇವರ ಜೊತೆಗೆ [[ಆರ್ಕೇಡ್‌ ಫೈರ್‌‌]] ಮತ್ತು [[ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌]] ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://voices.washingtonpost.com/postrock/2007/11/meet_the_new_bosses_indie_find.html |title=ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಪೋಸ್ಟ್‌ |access-date=2010-08-03 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927135718/http://voices.washingtonpost.com/postrock/2007/11/meet_the_new_bosses_indie_find.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[U.S. ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ರಾಕ್‌‌ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ]]

== ಆಕರಗಳು ==
* [[ಆಲ್ಟರ್‌ಮನ್‌, ಎರಿಕ್‌]]. ''ಇಟ್‌ ಏನ್ಟ್‌‌ ನೋ ಸಿನ್‌ ಟು ಬಿ ಗ್ಲಾಡ್‌ ಯೂ ಆರ್‌ ಅಲೈವ್‌: ದಿ ಪ್ರಾಮಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌''. ಲಿಟ್ಲ್‌ ಬ್ರೌನ್‌, 1999. ISBN 0-316-03885-7.
* ಕೋಲ್ಸ್‌‌, ರಾಬರ್ಟ್‌. ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌'ಸ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ: ದಿ ಪೀಪಲ್‌ ಲಿಸನಿಂಗ್‌, ಎ ಪೊಯೆಟ್‌ ಸಿಂಗಿಂಗ್‌‌''. ರ್ಯಾಂಡಮ್‌ ಹೌಸ್‌, 2005. ISBN 0-375-50559-8.
* ಕ್ರಾಸ್‌, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ R. ''ಬ್ಯಾಕ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್‌: ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ - ದಿ ಮ್ಯಾನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹಿಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌''  ಹಾರ್ಮೊನಿ ಬುಕ್ಸ್‌‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ 1989/1992. ISBN 0-517-58929-X. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ 15ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿರದ ಗೀತಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1965–1990 ಅವಧಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟೀಕರಣ - ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಧ್ವನಿಪಥದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ನೂರಾರು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು.
* ಕಲ್ಲೆನ್‌, ಜಿಮ್‌‌. ‌''ಬಾರ್ನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ U.S.A.: ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಟ್ರೆಡಿಷನ್''. 1997; ಮಿಡ್ಲ್‌ಟೌನ್‌, CT: ವೆಸ್ಲೆಯನ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, 2005. 1997ದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪುಸ್ತಕದ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯು, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ISBN 0-8195-6761-2
* [[ಆಪ್ಪೆಲ್‌, ಮೈಕ್‌]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಎಲಿಯಟ್‌, ಮಾರ್ಕ್‌. ''ಡೌನ್‌ ಥಂಡರ್‌ ರೋಡ್‌''. ಸೈಮನ್‌ &amp; ಷುಸ್ಟರ್‌, 1992. ISBN 0-671-86898-5.
* ‌[[ಗ್ರಾಫ್, ಗ್ಯಾರಿ]]. ''ದಿ ಟೈಸ್‌ ದಟ್‌ ಬೈಂಡ್‌: ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ A ಟು E ಟು Z''. ವಿಸಿಬಲ್‌ ಇಂಕ್‌, 2005. ISBN 1-57859-151-1.
* ಗ್ಯೂಟರ್‌ಮನ್‌, ಜಿಮ್ಮಿ. ''ರನ್‌ಅವೇ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡ್ರೀಮ್‌: ಲಿಸನಿಂಗ್‌ ಟು ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌''. ಡಾ ಕ್ಯಾಪೊ, 2005. ISBN 0-306-81397-1.
* ಹಿಲ್‌ಬರ್ನ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌. ''ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌''. ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, 1985. ISBN 0-684-18456-7.
* ನೋಬ್ಲರ್‌, ಗ್ರೆಗ್‌ ಮಿಚೆಲ್‌ನಿಂದ ದೊರೆತ ವಿಶೇಷ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ. &quot;ಹೂ ಈಸ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ವೈ ಆರ್‌ ವಿ ಸೇಯಿಂಗ್‌ ಆಲ್‌ ದೀಸ್‌ ವಂಡರ್‌ಫುಲ್‌ ಥಿಂಗ್ಸ್‌ ಎಬೌಟ್‌ ಹಿಮ್‌?&quot;, ''[[ಕ್ರಾಡ್ಯಾಡಿ]]'', ಮಾರ್ಚ್‌ 1973.
* ‌[[ಮಾರ್ಷ್, ಡೇವ್‌]]. ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌: ಟೂ ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌: ದಿ ಡೆಫಿನಿಟಿವ್‌ ಬಯಾಗ್ರಫಿ, 1972–2003''. ರೌಲೆಟ್ಜ್‌‌, 2003. ISBN 0-415-96928-X. (''ಬಾರ್ನ್‌ ಟು ರನ್‌''  (1981) ಮತ್ತು ''ಗ್ಲೋರಿ ಡೇಸ್‌''  (1987) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಿಂದಿನ ಮಾರ್ಷ್‌ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಕಲನ.)
* ವೋಲ್ಫ್‌‌, ಡೇನಿಯಲ್‌. ''4ತ್‌ ಜುಲೈ, ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಪ್ರಾಮಿಸ್ಡ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌''. ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿ, 2005. ISBN 1-58234-509-0.

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
* ''ಗ್ರೀಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌''. ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌‌, 2006. ISBN 0-8118-5348-9.
* ‌‌''ಡೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹೋಪ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌: ಆನ್‌ ಇಂಟಿಮೇಟ್‌ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್‌ ಆಫ್ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌''. ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌‌, 2003. ISBN 0-8230-8387-X.
* ‌''ರೇಸಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌: ದಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ರೀಡರ್''. ಪೆಂಗ್ವಿನ್‌, 2004. ISBN 0-14-200354-9.
* ''ರನ್‌ಅವೇ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಡ್ರೀಮ್‌: ಲಿಸನಿಂಗ್‌ ಟು ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌''. ಡಾ ಕ್ಯಾಪೊ ಪ್ರೆಸ್‌‌, 2005. ISBN 0-306-81397-1.
* ''ದಿ ಟೈಸ್‌ ದಟ್‌ ಬೈಂಡ್‌: ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ A ಟು E ಟು Z''. ವಿಸಿಬಲ್‌ ಇಂಕ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, 2005. ISBN 1-57859-157-0.
* ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌: &quot;ಟಾಕಿಂಗ್‌‌&quot;''. ಆಮ್ನಿಬಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, 2004. ISBN 1-84449-403-9.
* ‌‌''ಫಾರ್‌ ಯೂ: ಒರಿಜಿನಲ್‌ ಸ್ಟೋರೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್ಸ್‌ ಬೈ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌'ಸ್‌ ಲೆಜೆಂಡರಿ ಫ್ಯಾನ್ಸ್''. LKC ಪ್ರೆಸ್‌, 2007. ISBN 978-0-9784156-0-0.
* ‌‌''ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಆನ್‌ ಟೂರ್: 1968–2005''. -ಇಂದ: [[ಡೇವ್‌ ಮಾರ್ಷ್‌]] ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರಿ USA, 2006. ISBN 978-1-59691-282-3.
* ''ದಿ ಗಾಸ್ಪೆಲ್‌ ಅಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ ಟು ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌: ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೆಡೆಂಪ್ಷನ್‌ ಫ್ರಂ ಆಸ್ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಟು ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌''. -ಇಂದ: ಜೆಫ್ರಿ B. ಸೈಮಿನ್‌ಕೈವಿಕ್ಜ್‌. ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ಜಾನ್‌ ನಾಕ್ಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌‌, 2008. ISBN 978-0-664-23169-9.
* ‌''ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ನೈಟ್‌: ದಿ ವರ್ಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಆಫ್ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌''  -ಇಂದ: [[ರಾಬ್‌ ಕಿರ್ಕ್‌ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌‌]]. ಸೇಂಟ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌'ಸ್‌ ಗ್ರಿಫಿನ್‌, 2009. ISBN 0-312-53380-2.
* ''ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ಹೋಪ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌‌ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟಿಂಗ್‌ 25 ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಇನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌''  -ಇಂದ: ಗ್ರೆಗ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಯ್ರಾ ಷಾರ್ಕೆ. ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ರ್ಯಾಟ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌‌. ISBN 978-0-9562722-0-1

== ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commons|Bruce Springsteen}}
{{wikiquote}}
* [http://www.brucespringsteen.net/ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌] – ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌
* [http://www.backstreets.com Backstreets.com] – ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಅರೆ-ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ
* ''ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌‌‌‌'' ನಲ್ಲಿ [http://www.rollingstone.com/artists/brucespringsteen/biography ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230074133/http://www.rollingstone.com/artists/brucespringsteen/biography |date=2007-12-30 }}
* [[ಇಡಿಯೊಮ್ಯಾಗ್‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ [http://www.idiomag.com/artist/bruce_springsteen ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌]'''' 
* [http://www.billboard.com/bbcom/discography/index.jsp?pid=5738&amp;amp;aid=1202021 ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ]
* {{National Public Radio|100038036}} 2005ರಲ್ಲಿ
* [http://www.bbc.co.uk/glastonbury/2009/artists/brucespringsteen/index.shtml  ಗ್ಲಾಸ್ಟನ್‌ಬರಿ 2009ರಲ್ಲಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು.]
* [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=14837922 NPR ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌]
* [http://www.asburyboardwalk.com/ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100917144701/http://asburyboardwalk.com/ |date=2010-09-17 }} – ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಆಸ್‌ಬರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಕಾಲುದಾರಿ ಇತಿಹಾಸ
* [http://virtualglobetrotting.com/map/bruce-springsteens-house/view/?service=1  ಗೂಗಲ್‌ ಅರ್ಥ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಮನೆ]
* [https://web.archive.org/web/20090321105133/http://weblogs.newsday.com/entertainment/tv/blog/2009/03/springsteen_on_daily_show.html ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ]
* [http://www.wolfgangsvault.com Wolfgangsvault.comನಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌]
* [http://www.brucespringsteenspecialcollection.net/ ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌ ವಿಶೇಷ ಸಂಗ್ರಹಣೆ (ಸಂಶೋಧನಾ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹಗಳು)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925210917/http://www.brucespringsteenspecialcollection.net/ |date=2010-09-25 }}
* {{imdb title|1156524|The People Speak}}
* http://articles.latimes.com/2009/dec/12/entertainment/la-et-people-speak12-2009dec12

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:1949ರ ಜನನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಮಕಾಲೀನ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಧ್ಯಮ ಶಾರೀರದ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಪುರುಷ ಗಾಯಕ-ಗೀತ ರಚನೆಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಡಚ್‌ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಐರಿಷ್‌ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ರಾಕ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ರಾಕ್‌ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತೆಗಾಗಿರುವ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಗೀತ ರಚನೆಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:BRIT ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌]]
[[ವರ್ಗ:ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೆರ್ಸಿ ಷೋರ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಿ ಸೆಂಟರ್‌‌ ಗೌರವ ಪಡೆದವರು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್‌ಗಳು (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು)]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ ಮಾನ್‌ಮೌತ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೋಲಾರ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಬಹುಮಾನ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಕೀರ್ತಿಭವನದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗೀತ ರಚನೆಕಾರರ ಕೀರ್ತಿಭವನದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವರು]]
[[ವರ್ಗ:Sony/ATV ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ನ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:E ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:MTV ವಿಡಿಯೋ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]</text>
      <sha1>j1wx0sj1tzf6c40m3iswjxuy7o3c0ub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಿಕೋಟಿನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24183</id>
    <revision>
      <id>1372960</id>
      <parentid>1351866</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:08:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99639" sha1="plzbzodiqoatolyd8eo2d9jdtl1i45c" xml:space="preserve">{{Drugbox| Watchedfields = changed
| verifiedrevid = 266129205
|
|IUPAC_name = 3-[(2''S'')-1-methylpyrrolidin-2-yl]pyridine
| image=Nicotine.svg
| width=177px
| image2=Nicotine-3D-vdW.png
| CAS_number=54-11-5
| CASNo_Ref = {{cascite}}
| ChemSpiderID = 80863
| ATC_prefix=N07
| ATC_suffix=BA01
| ATC_supplemental={{ATCvet|P53|AX13}}
| PubChem=942
| smiles = C1=CC=NC=C1[C@@H]2CCCN2C
| DrugBank=DB00184
| C=10 | H=14 | N=2 |
| molecular_weight = 162.26 g/mol
| density= 1.01
| boiling_point= 247
| melting_point= -79
| bioavailability= 20 to 45% (oral)
| metabolism = hepatic
| elimination_half-life= 2 hours
| excretion =
| pregnancy_US = D
| legal_AU = Unscheduled
| legal_CA =
| legal_UK = Unscheduled
| legal_US = Unscheduled, but age restricted.
| legal_status =
| routes_of_administration= '''[[Tobacco smoking|smoked]]''' (as smoking tobacco, mapacho, etc.), '''[[Insufflation (medicine)|insufflated]]''' (as tobacco snuff or nicotine nasal spray), '''[[Chewing|chewed]]''' (as nicotine gum, tobacco gum or chewing tobacco), '''[[Nicotine patch|transdermal]]''' (as nicotine patch, nicogel or topical tobacco paste), '''intrabuccal''' (as dipping tobacco, snuffs, dissolvable tobacco or creamy snuff), '''[[vaporized]]''' (as electronic cigarette, etc.), '''directly inhaled''' (as nicotine inhaler), '''oral''' (as nicotini)
| dependency_liability = Medium to high
}}
'''ನಿಕೋಟಿನ್'''  [[ನೈಟ್ ಶೇಡ್]] (''[[ಸೋಲಾನಾಸಿಯಾ]]'' ) ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, 0.6–3.0% ತೂಕದಷ್ಟು [[ಒಣ ತಂಬಾಕನ್ನು]]&lt;ref name=&quot;acs&quot;&gt;{{cite web |url=http://pubs.acs.org/cgi-bin/abstract.cgi/jafcau/1999/47/i08/abs/jf990089w.html |title=Determination of the Nicotine Content of Various Edible Nightshades (Solanaceae) and Their Products and Estimation of the Associated Dietary Nicotine Intake |work= |accessdate=2008-10-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dccps.nci.nih.gov/tcrb/monographs/9/m9_3.PDF|format=PDF|title=Smoking and Tobacco Control Monograph No. 9|access-date=2010-08-04|archive-date=2012-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415073229/http://dccps.nci.nih.gov/tcrb/monographs/9/m9_3.PDF|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ]]ಯು ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆ, ಸಾರವು ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿತವಾಗುವ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಒಂದು [[ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರ]].  ಇದು ವಿಶೇಷತಃ ಕೀಟಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿವಿರೋಧಿ ರಾಸಾಯನಿಕ]]ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ [[ಕೀಟನಾಶಕ]]ವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=RiwSYFgZ2fEC&amp;amp;pg=PA933&amp;amp;lpg=PA933&amp;amp;dq=nicotine+widely+used+pesticide&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=KaYsWIJLC_&amp;amp;sig=ZnDL_ENqpngDiOWi5ksxaU12TOc&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=7uw_SueFHJSuswPK_YG3AQ&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=2 ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ತಂಬಾಕಿನ ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.coopext.colostate.edu/4DMG/VegFruit/organic.htm |title=ಜೈವಿಕ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ಕೀಟನಾಶಕಗಳು |access-date=2010-08-04 |archive-date=2011-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110620065008/http://www.coopext.colostate.edu/4dmg/VegFruit/organic.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಈಗ [[ಇಮಿಡಾಕ್ಲೋಪ್ರಿಡ್]] ನಂತಹ ನಿಕೋಟಿನ್ ಮಾದರಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ (ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಸಿಗರೇಟ್]] ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ), ಇದು [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತೇಜಕ]]ವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತತ್ಕಾರಣವಾಗಿ [[ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ]](ಧೂಮಪಾನ)ಯ ಅವಲಂಬನ-ಉಂಟಾಗಿಸುವ ಗುಣಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಮೂಲ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. &quot;ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿಕೋಟಿನ್ [[ವ್ಯಸನ]]ವು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾದ ವ್ಯಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾರ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತದೆ. ತಂಬಾಕಿನ ದುಶ್ಚಟವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಔಷಧವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಡುವಳಿಕೆಯ ಸ್ವರೂಪಗಳು [[ಹೆರಾಯಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊಕೈನ್‌]]ನಂತಹ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.americanheart.org/presenter.jhtml?identifier=4753 ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾರ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್] ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್ ಚಟ.&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಸಿಗಾರೆಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಂಶಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂದಿದೆ, ಮತ್ತು 1998 ಮತ್ತು 2005 ನಡುವೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಾಸರಿ 1.6% ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು.   ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಿಗಾರೆಟ್‌ನ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | title = Trends in nicotine yield in smoke and its relationship with design characteristics among popular US cigarette brands, 1997-2005
 | journal = Tobacco Control
 | volume = 16
 | issue = 5
 | pages = e5
 | year = 2007
 | pmid = 17897974
 | doi = 10.1136/tc.2006.019695
 | author1 = Connolly, G. N
 | author2 = Alpert, H. R
 | author3 = Wayne, G. F
 | author4 = Koh, H}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹೆಸರು ==
ತಂಬಾಕಿನ ಗಿಡವಾದ ''[[ನಿಕೋಟಿಯಾನಾ ಟಬಾಕಮ್]]''  ನಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಆ ಗಿಡವನ್ನು 1560ರಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆಂದು ಪರಿಚಯಗೊಳಿಸಲು ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ಅದರ ಬೀಜಗಳನ್ನು [[ಬ್ರೆಝಿಲ್]] ನಿಂದ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ, [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್]] ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದ, [[ಜೀನ್ ನಿಕೋಟ್ ಡಿ ವಿಲ್ಲೆಮೇಯ್ನ್]] ರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟೊಬ್ಯಾಕೋ ಸಸ್ಯದಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1828ರಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ [[ಜರ್ಮನ್]] ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಪಾಸೆಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ರೀಮನ್ ಅದು ವಿಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | title = &quot;Nicotine psychopharmacology&quot;, research contributions to United States and global tobacco regulation: A look back and a look forward
 | journal = Psychopharmacology
 | volume = 184
 | issue = 3-4
 | pages = 286–291
 | year = 2006
 | url = http://www.springerlink.com/content/75462q6mq88g4575/fulltext.pdf
 | doi = 10.1007/s00213-006-0308-4
 | pmid = 16463054
 | last1 = Henningfield
 | first1 = JE
 | last2 = Zeller
 | first2 = M
 | author1 = Henningfield, Jack E
 | author2 = Zeller, Mitch
 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಅದರ ರಾಸಾಯನಿಕ [[ಪ್ರಯೋಗಸಿದ್ಧ ಸೂತ್ರ]]ವನ್ನು 1843ರಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಸೆನ್ಸ್ ವಿವರಿಸಿದರು,&lt;ref&gt;{{cite journal
 | title = Über das Nicotin
 | author = Melsens
 | journal = [[Journal für Praktische Chemie]]
 | volume = 32
 | issue = 1
 | pages = 372–377
 | year = 1844
 | url =
 | doi = 10.1002/prac.18440320155}}&lt;/ref&gt; ಅದರ ರಚನೆಯ
ವಿಧಿಯನ್ನು ಗ್ಯಾರಿ ಪಿನ್ನರ್ ರವರು 1893ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1904ರಲ್ಲಿ ಎ. ಪಿಕ್ಟೆಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಪೀಯಕ್ಸ್ ರವರು ಅದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://medicolegal.tripod.com/toxicchemicals.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209022311/http://medicolegal.tripod.com/toxicchemicals.htm |date=2010-02-09 }} Comptes rendus, 1903, 137, ಪುಟ 860&lt;/ref&gt;

== ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ==
ನಿಕೋಟಿನ್ [[ತೇವಾಕರ್ಷಕ]], ಜಿಡ್ಡಾದ ದ್ರವವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ [[ಮೂಲ(ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ)]] ರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಜಲ]]ದೊಂದಿಗೆ [[ಮಿಶ್ರಯೋಗ್ಯ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ನೈಟ್ರೋಜನ್‌ಯುಕ್ತ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ]]ವಾಗಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಘನರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವಂತಹ [[ಆಮ್ಲ]]ದ ಜೊತೆಗಿನ [[ಉಪ್ಪ]]ನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.  ನಿಕೋಟಿನ್ ಸುಲಭವಾಗಿ [[ಚರ್ಮ]]ವನ್ನು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಭೌತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, [[ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಧಾರಿತ]] ನಿಕೋಟಿನ್ ತನ್ನ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಆವಿಗಳು ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ [[ಬಾಷ್ಪೀಕರಣ ಒತ್ತಡ]]ವಿದ್ದಾಗ್ಯೂ {{convert|308|K|C F}} ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ದಹನ ಕ್ರಿಯೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಿಗಾರೆಟ್‌ಗಳು ಸೇದಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಗಳು ದಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಗಳು ಒಳಸೇದಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ತಂಬಾಕಿನ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಒಳಸೇದಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವು ತಂಬಾಕಿನ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಂಚ ಭಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2010}}

== ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ==
ಎರಡು [[ಪ್ರತ್ಯಂಗಿ]] ವಿಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿಕೋಟಿನ್ [[ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ]]ವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಸಂಭವಿಸುವ ವಿಧವು [α]&lt;sub&gt;D&lt;/sub&gt; = –166.4° ಜೊತೆಗಿನ [[ಲಿವೋರೊಟೇಟರಿ]] ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  [[ದಕ್ಷಿಣ ಭ್ರಾಮಕ]] ವಿಧದ (+)- ನಿಕೋಟಿನ್, (–)- ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಕೇವಲ ಅರ್ಧ ಭಾಗದಷ್ಟು ಭೌತವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.  ಆದ್ದರಿಂದ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Gause|first=G. F.|title=https://archive.org/stream/opticalactivityl00gauz/opticalactivityl00gauz_djvu.txt|editor=Luyet, B. J.|publisher=Biodynamica|location= Normandy, Missouri |year=1941|series= No. 2 of a series of monographs on general physiology|url=https://archive.org/stream/opticalactivityl00gauz/opticalactivityl00gauz_djvu.txt}}&lt;/ref&gt;  (+)- ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಲವಣಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭ್ರಾಮಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

== ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನ ==
=== ಭೌತಿಕ ಔಷಧ ಅಧ್ಯಯನ ===

ನಿಕೋಟಿನ್ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, [[ರಕ್ತ]]ನಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ಅದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿತರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ರಕ್ತ-ಮೆದುಳು-ಪ್ರತಿಬಂಧ]]ವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಒಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಈ ವಸ್ತುವು [[ಮೆದುಳು]] ಸೇರಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸರಾಸರಿ ಸಮಯ ಏಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳು{{Citation needed|date=September 2009}} ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ದೇಹದಲ್ಲಿನ [[ಅರೆ ಜೀವ]]ವು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Benowitz NL, Jacob P 3rd, Jones RT, Rosenberg J|year=1982|title=Interindividual variability in the metabolism and cardiovascular effects of nicotine in man|journal= J Pharmacol Exp Ther|volume=221|issue=2|pages=368–72|pmid=7077531|first1=NL|last2=Jacob P|first2=3rd|last3=Jones|first3=RT|last4=Rosenberg|first4=J}}&lt;/ref&gt;

ದೇಹವು ನಿಕೋಟಿನ್ ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಅನ್ನು ಸೆಳೆಸುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ತಂಬಾಕಿನ ವಿಧ, ಧೂಮವನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಹಾಗೂ ಫಿಲ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬಂತಹವು ಸಹ ಆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು. [[ಜಗಿಯುವ ತಂಬಾಕು]], [[ಅದ್ದುವ ತಂಬಾಕು]], ತುಟಿ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲಿನ ಒಸಡುಗಳ ನಡುವೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ [[ಸ್ನಸ್]] ಮತ್ತು [[ನಶ್ಯದ ಪುಡಿಗಳಲ್ಲಿ]], ದೇಹಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವು ತಂಬಾಕನ್ನು ಸೇದಿದ್ದರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.   ನಿಕೋಟಿನ್ [[ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸೈಟೋಕ್ರೋಮ್ ಪಿ450]] ಕಿಣ್ವಗಳ ಮೂಲಕ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[CYP2A6]] ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ಕಿಣ್ವಗಳ ಮೂಲಕವೂ) [[ಚಯಾಪಚಯ]]ವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚಯಾಪಯವೆಂದರೆ [[ಕೊಟಿನಿನ್]].

ಇತರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ''ಎನ್'''-ಆಕ್ಸೈಡ್, ನೊರ್‌ನಿಕೋಟಿನ್, ನಿಕೋಟಿನ್ ಐಸೋಮೇಥೋನಿಯಮ್, 2-ಹೈಡ್ರೊಕ್ಸಿನಿಕೋಟಿನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್ ಗ್ಲುಕರೋನೈಡ್''' ''  ಅನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hukkanen2005&quot;&gt;{{cite journal|last=Hukkanen J, Jacob P 3rd, Benowitz NL.|title=Metabolism and Disposition Kinetics of Nicotine|journal=Pharmacol Rev.|year=2005|month=March|volume=57|issue=1|pages=79–115|pmid=15734728|url=http://pharmrev.aspetjournals.org/cgi/content/full/57/1/79|doi=10.1124/pr.57.1.3|first1=J|last2=Jacob P|first2=3rd|last3=Benowitz|first3=NL|access-date=2010-08-04|archive-date=2009-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090831085213/http://pharmrev.aspetjournals.org/cgi/content/full/57/1/79|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ಗ್ಲುಕರೋನೈಡೇಷನ್]] ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಈ ಎರಡೂ ಚಯಾಪಯಗಳು [[ಮೆಂತಾಲ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಿಗರೆಟ್‌ಗಳ]] ಒಂದು ಸಂಯೋಜಕವಾದ [[ಮೆಂತಾಲ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಒಡ್ಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್ ''ಇನ್ ವೈವೋ'' ದ ಅರ್ಧ-ಜೀವನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Benowitz NL, Herrera B, Jacob P 3rd.|year=2004|title=Mentholated Cigarette Smoking Inhibits Nicotine Metabolism |journal=J Pharmacol Exp Ther|volume=310|issue=3|pages=1208–15|pmid=15084646|url=http://jpet.aspetjournals.org/cgi/content/abstract/310/3/1208|doi=10.1124/jpet.104.066902|first1=NL|last2=Herrera|first2=B|last3=Jacob P|first3=3rd}}&lt;/ref&gt;

=== Pharmacodynamics ===
[[File:Nicoderm.JPG|thumb|right| 
ಎಡಗೈಗಾದ 21ಮೆಲಿಗ್ರಾಂನ ತೇಪೆ.   ದ ಕೊಚ್ರಾನೆ ಕೊಲಾಬರೇಶನ್ ಎನ್‌ಅರ್‌ಟಿರಿಂದ 50 ರಿಂದ 70% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜನ ವಿಮುಕ್ತರಾಗಬಹುದೆಂಬುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=CD000146&gt;[27]&lt;/ref&gt; ಆದರೆ 1990ಯಲ್ಲಿ, ಸಂಧೋಧಕರು 93% ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗಾಗಿ ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;[28]&lt;/ref&gt;]]
ನಿಕೋಟಿನ್ ಇದು [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ನರಗ್ರಂಥಿ ವಿಧದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಗ್ರಾಹಕ]] ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಸಿಎನ್‌ಎಸ್ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.   ಮೊದಲಿನದು [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೆಡ್ಯುಲ್ಲಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎರಡನೆಯದು ಕೇಂದ್ರ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (CNS) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.   ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಈ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇತರ ನರಸಂವಾಹಕಗಳ ಮೇಲೂ ಕೂಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

==== ಕೇಂದ್ರ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ====
[[ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹಲವಾರು [[ನರಸಂವಾಹಕ]]ಗಳ (ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ) ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ - ಒಂದು ವಿಧದ &quot;ಪರಿಮಾಣ ನಿಯಂತ್ರಕ&quot;ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮೆದುಳಿನ]] [[ಪ್ರತಿಫಲ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಡೋಪಮಿನ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಮಟ್ಟಗಳು [[ಸುಖಭ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ರಾಂತಿ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್ ಸೇವನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಭವನೀಯ ದುಶ್ಚಟಗಳು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ವಿಷದ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರೂ ಕೂಡ ನಿಕೋಟಿನ್ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ [[ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್]] ಗ್ರಾಹಕಗಳಿಗೆ [[ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ಸ್ನಾಯು]]ಗಳಲ್ಲಿನದವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಸಾದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;ಕಟ್‌ಜುಂಗ್, ಬೆರ್ಟಮ್ ಜಿ. ಬೇಸಿಕ್ &amp;amp; ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿ (ಬೇಸಿಕ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿ ). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್, 2006. ಪುಟಗಳು 99-105.&lt;/ref&gt;  ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಆಯ್ಕೆಯು ಈ ಗ್ರಾಹಕ ಉಪವಿಧಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಮಿನೋ ಆಮ್ಲದ ಭಿನ್ನತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಕ್ಸಿನಾನ್ ಕ್ಸು, ನೈಸ್ಸ ಎಲ್. ಪುಸ್ಕರ್, ಜೈ ಎ. ಪಿ. ಶಾಂತ, ಹೆನ್ರಿ ಎ. ಲೀಸ್ಟರ್ &amp;amp; ಡೆನ್ನೀಸ್ ಎ. ಡಗೆರ್ಟಿ.(2009) &quot;ನಿಕೋಟಿನ್ ಬೈಂಡಿಂಗ್ ಟು ಬ್ರೈನ್ ರಿಸೆಪ್ಟಾರ್ಸ್ ರಿಕ್ವೈರ್ಸ್ ಅ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಕಾಶನ್– ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಷನ್&quot;. ''ನೇಚರ್''  '''458''' :534-537 PMID 19252481&lt;/ref&gt;

ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಯು [[ಮನೋಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ]]ಗಳಾದ [[ಹಾರ್ಮನ್]], ನೊರ್‌ಹಾರ್ಮನ್,&lt;ref name=&quot;pmid15582589&quot;&gt;{{cite journal |author=Herraiz T, Chaparro C |title=Human monoamine oxidase is inhibited by tobacco smoke: beta-carboline alkaloids act as potent and reversible inhibitors |journal=Biochem. Biophys. Res. Commun. |volume=326 |issue=2 |pages=378–86 |year=2005 |pmid=15582589 |doi=10.1016/j.bbrc.2004.11.033 |url=}}&lt;/ref&gt; [[ಅನಾಬಸಿನ್]], [[ಅನಟಾಬಿನ್]], ಮತ್ತು [[ನೊರ್‌ನಿಕೋಟಿನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿನ [[ಎಮ್‌ಎಒ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;pmid15582589&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;pmid9549600&quot;&gt;{{cite journal |author=Fowler JS, Volkow ND, Wang GJ, ''et al.'' |title=Neuropharmacological actions of cigarette smoke: brain monoamine oxidase B (MAO B) inhibition |journal=J Addict Dis |volume=17 |issue=1 |pages=23–34 |year=1998 |pmid=9549600 |doi= 10.1300/J069v17n01_03|url=}}&lt;/ref&gt; ಎಮ್‌ಎಒ [[ಕಿಣ್ವ]]ಗಳು [[ಡೊಪಮಿನ್]], [[ನೊರ್‌ಪೈನ್‌ಫ್ರಿನ್]], ಮತ್ತು [[ಸೆಕ್ರೋಟಿನ್‌]]ಗಳಂತಹ [[ಮೊನೊಅಮಿನರ್ಜಿಕ್ ನರಸಂವಾಹಕ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ತಂಬಾಕು ಧೂಮಪಾನದ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನಾವರಣವು [[ಕಿರಿ ಮೆದುಳು]] ಮತ್ತು [[ಮೆದುಳು ಸ್ಟೆಮ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ಫಾ4ಬೀಟಾ2]]* nAChR ಗಳನ್ನು [[ಮೇಲೆ-ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ]]&lt;ref name=&quot;pmid17997038&quot;&gt;{{cite journal |author=Wüllner U, Gündisch D, Herzog H, ''et al.'' |title=Smoking upregulates alpha4beta2* nicotinic acetylcholine receptors in the human brain |journal=Neurosci. Lett. |volume=430 |issue=1 |pages=34–7 |year=2008 |pmid=17997038 |doi=10.1016/j.neulet.2007.10.011 |url= |last12=Schmaljohann |first12=J}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid18174175&quot;&gt;{{cite journal |author=Walsh H, Govind AP, Mastro R, ''et al.'' |title=Up-regulation of nicotinic receptors by nicotine varies with receptor subtype |journal=J. Biol. Chem. |volume=283 |issue=10 |pages=6022–32 |year=2008 |pmid=18174175 |doi=10.1074/jbc.M703432200 |url=}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ [[ಹ್ಯಾಬಿನ್ಯೂಲೋಪೆಡುನ್‌ಕ್ಯುಲರ್]] ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;pmid14560040&quot;&gt;{{cite journal |author=Nguyen HN, Rasmussen BA, Perry DC |title=Subtype-selective up-regulation by chronic nicotine of high-affinity nicotinic receptors in rat brain demonstrated by receptor autoradiography |journal=J. Pharmacol. Exp. Ther. |volume=307 |issue=3 |pages=1090–7 |year=2003 |pmid=14560040 |doi=10.1124/jpet.103.056408 |url=}}&lt;/ref&gt; [[ಉದರ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಲ್ಫಾ4ಬೀಟಾ2 ಮತ್ತು ಆಲ್ಫಾ6ಬೀಟಾ2 ಗ್ರಾಹಕಗಳು ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಬಲವರ್ಧಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;pmid19020025&quot;&gt;{{cite journal |author=Pons S, Fattore L, Cossu G, ''et al.'' |title=Crucial role of alpha4 and alpha6 nicotinic acetylcholine receptor subunits from ventral tegmental area in systemic nicotine self-administration |journal=J. Neurosci. |volume=28 |issue=47 |pages=12318–27 |year=2008 |month=November |pmid=19020025 |doi=10.1523/JNEUROSCI.3918-08.2008 |url= |pmc=2819191}}&lt;/ref&gt;

==== ಅನುವೇದನಾ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ====
ನಿಕೋಟಿನ್ ಇದು [[ಅನುವೇದನಾ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Yoshida T, Sakane N, Umekawa T, Kondo M |title=Effect of nicotine on sympathetic nervous system activity of mice subjected to immobilization stress |journal=Physiol Behav. |volume=55 |issue=1 |pages=53–7 |year=1994 |month=Jan |pmid=8140174 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0031-9384(94)90009-4 |doi=10.1016/0031-9384(94)90009-4}}&lt;/ref&gt; [[ಒಳಾಂಗೀಯ ನರಗಳ]] ಮೂಲಕ ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೆಡ್ಯುಲ್ಲಾಗಳವರೆಗೆ  ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.     ಈ ನರಗಳ ಮುಂಚಿನ ನರಗ್ರಂಥಿಗಳ ಅನುವೇದನಾ ತಂತುರಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಸೆಟೈಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು [[ರಕ್ತಪ್ರವಾಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್ (ಮತ್ತು ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್) ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ನಿಕೋಟಿನ್ ಇದು ಮೆಲಾನಿನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣಾ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಗಾಮಿ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಮೆಲಾನಿನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಇದರ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗದ ಬಂಧದ ಮೂಲಕ [[ಮೆಲಾನಿನ್]]-ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಾದೃಶ್ಯವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ.  ಗಾಢ ವರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಅವಲಂಬನೆ]] ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯಾದ [[ಧೂಮಪಾನ ಸಮಾಪ್ತಿ]] ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಇದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಕಿಂಗ್ ಗಿ, ಯರ್ಗರ್ ವಿಬಿ, ವೆಂಬೊಲ ಜಿಎಲ್, ಬೆಂಡೆಲ್ ಆರ್‌ಬಿ, ಕಿಟ್ಲೆಸ್ ಆರ್, ಮೂಲ್ಚನ್  ಇಟಿ. ಲಿಂಕ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಫಾಕುಲೇಟಿವ್ ಮೆಲನಿನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟೊಬಾಕೊ ಯೂಸ್ ಅಮಾಂಗ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ಸ್.(2009). ಫರ್ಮಕಾಲ್ ಬಯೊಕೆಮಿಕಲ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್ . 92(4):589-96. {{doi|10.1016/j.pbb.2009.02.011}} PMID 19268687&lt;/ref&gt;

==== ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗದ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೆಡ್ಯುಲ್ಲಾಗಳಲ್ಲಿ ====
ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗದ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ [[ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯೋನ್ ವಿಧದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್‌ [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗೀಯ]] (ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್), ಒಂದು ಪ್ರಚೋದಕ [[ಹಾರ್ಮೋನ್‌]]ನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಗ್ರಾಹಕಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ಕೋಶದ ವಿಧ್ರುವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಮಾಣ-ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್‌]]ನ ಒಳಹರಿವಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಇದು [[ಕ್ರೋಮಾಫಿನ್ ಹರಳು]]ಗಳ [[ಎಕ್ಸೋಟೈಸಿಸ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ [[ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್]] (ಮತ್ತು ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿಮ್)ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿಮ್]] (ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗೀಯ)ನ ಬಿಡುಗಡೆಯು [[ಹೃದಯ ಬಡಿತ]], [[ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸ]] ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ರಕ್ತದ ಗ್ಲೂಕೋಸ್]] ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Marieb&quot;&gt;{{cite book | author = Elaine N. Marieb and Katja Hoehn | title = Human Anatomy &amp; Physiology (7th Ed.) | publisher = Pearson | pages = ? | year = 2007 | isbn = 0-805-35909-5}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Side effects of nicotine.png|thumb|280px|ನಿಕೋಟಿನ್ನಿನ ಅಡ್ದ ಪರಿಣಾಮಗಳು.&lt;ref&gt;ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಸಹಿತ ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.&lt;/ref&gt;]]

[[ಕೊಟಿನಿನ್]] ಇದು ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಉಪ‌ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ, ಅದು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ 48 ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಗೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಡುವುದರ ಒಂದು ಸೂಚಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2008}}

== ಮನಃಪ್ರಭಾವಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ==
ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ಲಹರಿ]]-ಬದಲಾವಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು ವರದಿಯ ಮೂಲಕ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ: ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಚೋದಕ ಮತ್ತು ಶಾಮಕ ಎರಡೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.ti.ubc.ca/pages/letter21.htm ''ಎಫೆಕ್ಟೀವ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಟೊಬ್ಯಾಕೊ ಇಂಟರ್ವೆಂಕ್ಷನ್  '' ], ಥೆರೆಪುಟಿಕ್ಸ್ ಲೆಟರ್ಸ್, issue 21, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1997, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯ&lt;/ref&gt; ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ ಮತ್ತು [[ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್‌]] ಮೂಲಕ (ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗೀಯ) [[ಮೂತ್ರಜನಕಾಂಗದ ಮೇಲೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೆಡ್ಯುಲ್ಲಾ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಮೊದಲು [[ಗ್ಲೂಕೋಸ್]] ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಇದು [[ಪ್ರಚೋದನೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.   ಬಳಕೆದಾರರು [[ವಿಶ್ರಾಂತಿ]], ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ, [[ಶಾಂತ ಸ್ಥಿತಿ]], ಮತ್ತು [[ಜಾಗರೂಕತೆ]]ಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ಸ್ ಲಾರ್ಗ್ಯು, ಪ್ರನ್ಕೊಯಿಸ್ ಲೆಬರ್ಜಿ, ಅನ್ನೆ ಕಾರ್ಮಿಯರ್, &quot;ಫ್ರಂ ನಿಕೊಟಿನಿಕ್ ರಿಸೆಪ್ಟರ್ಸ್ಟೊ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್ ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿ: therapeutic ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್&quot; ''ಆಲ್ಕೂಲೊಗಿ et  ಅಡಿಕ್ಟೊಲೊಗಿ ''  ಅಧ್ಯಾಯ. : 23, N° : 2S, juin 2001, ಪುಟಗಳು 39S - 42&lt;/ref&gt;  [[ಹಸಿವ]]ನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು [[ಚಯಾಪಚಯ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಕೆಲವು [[ಧೂಮಪಾನಿ]]ಗಳು [[ತೂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ]] ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಜೀನ್-ಕ್ಲೌಡ್ ಒರ್ಸಿನಿ, &quot;ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸಿ ಆನ್ ಟೊಬೊಕೊ ಸ್ಮೊಕಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬ್ರೈನ್ ಸೈಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲಿಂಗ್ ಗ್ಲೈಸೆಮಿಯ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅಪೆಟೈಟ್&quot; ''ಆಲ್ಕೂಲೊಗಿ et  ಅಡಿಕ್ಟೊಲೊಗಿ''  ಅಧ್ಯಾಯ. : 23, N° : 2S, juin 2001, ಪುಟಗಳು 28S - 36S&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://uninews.unimelb.edu.au/articleid_1898.html ಸ್ಮೋಕರ್ಸ್ ಲೂಸ್ ದೇರ್ ಅಪೆಟೈಟ್ : ಮೀಡಿಯಾ ರಿಲಸಸ್  : ನ್ಯೂಸ್ : ದ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]&lt;/ref&gt;

ಒಂದು [[ಸಿಗಾರೆಟ್]] ಸೇದಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ನಿಕೋಟಿನ್‌ನಿಂದ-ಸಮೃದ್ಧವಾದ ರಕ್ತವು ಏಳು ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗಳ ಒಳಗೆ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶ]]ದಿಂದ [[ಮೆದುಳಿ]]ನವರೆಗೆ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್]], [[ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್]], [[ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್]], [[ವಾಸೋಪ್ರೆಸಿನ್]], [[ಆರ್ಜಿನೈನ್]], [[ಡೊಪಾಮೈನ್]], [[ಆಟೊಕ್ರೈನ್ ಅಂಶಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಬೀಟಾ-ಎಂಡೋರ್‌ಫಿನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;''[http://www.bodybuilding.com/fun/par16.htm ಕೆಮಿಕಲಿ ಕರೆಕ್ಟ್: ನಿಕೋಟಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201051323/http://www.bodybuilding.com/fun/par16.htm |date=2009-12-01 }}'', ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ನೊವಿಕ್&lt;/ref&gt; ನರಸಂವಾಹಕಗಳು ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳ ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಕೋಟಿನ್ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ [[ಅಸೆಟೈಲ್‍ಕೋಲಿನ್‌‍]]ನ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಏಕಾಗ್ರತೆ]]ಯನ್ನು&lt;ref name=&quot;rusted&quot;&gt;{{cite journal|last=Rusted|first=J|coauthors=Graupner, O'Connell, Nicholls|date=1994-05-05|title=Does nicotine improve cognitive function?|journal=Psychopharmacology|publisher=Springer-Verlag|issue=115|pages=547–549|url=http://www.springerlink.com/content/75034q53031260j8/?p=afde608485604678839ab0e950be77f9&amp;pi=0|accessdate=2008-11-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿಮ್‌]]ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.  [[ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿ]]ಯು [[ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  [[ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಬೀಟಾ-ಎಂಡ್ರೋಫಿನ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯಿಂದ [[ನೋವು]] ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಉತ್ಸುಕತೆ]]ಯು [[ಬೀಟಾ-ಎಂಡ್ರೋಫಿನ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ ಇದು ಡೋಪಾಮೈನ್‌ನ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;http://chronicle.uchicago.edu/020328/nicotine.shtml&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮದುಳು ಪ್ರತಿಫಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Kenny&quot;&gt;{{cite journal |author=Kenny PJ, Markou A |title=Nicotine self-administration acutely activates brain reward systems and induces a long-lasting increase in reward sensitivity |journal=Neuropsychopharmacology |volume=31 |issue=6 |pages=1203–11 |year=2006 |month=Jun |pmid=16192981 |doi=10.1038/sj.npp.1300905 |url=http://www.nature.com/npp/journal/v31/n6/full/1300905a.html |quote=However, these effects are an illusion brought about by Nicotine addiction.  What appears to be relaxation, is merely the effect of ending the craving for Nicotine.  The longer the periods between Nicotine intake, the greater the illusion of pleasure will be.}}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿಗಾರೆಟ್‌ಗಳು (ಹೊಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವುಗಳಲ್ಲಿ) 1 ರಿಂದ 3 ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.erowid.org/chemicals/nicotine/nicotine_dose.shtml Erowid ನಿಕಿಟಿನ್ ವಾಲ್ಟ್ : ಡೋಸೆಜ್]&lt;/ref&gt;

ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅಪೇಕ್ಷೆಪಟ್ಟಾಗ, ಅವರು ಚಿಕ್ಕದಾದ ತ್ವರಿತ ಗತಿಯ ಹೊಗೆಯ ಊದುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅದು ರಕ್ತದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book
| last = Einstein
| first = Stanley
| title = Drug and Alcohol Use: Issues and Factors
| publisher = [[Springer Science+Business Media|Springer]]
| year = 1989
| pages = 101–118
| isbn = 0306413787
}}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ನರಗಳ ಸಂವಹನೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ದೀರ್ಘವಾದ ಸೇದುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅದು ರಕ್ತದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, [[ನರಗಳ ಪ್ರಚೋದನೆ]]ಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಂದವಾದ ಸಂವೇದನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿನ [[ನೊರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಡೋಪಮೈನ್]] ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ [[ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಚೋದಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಬರಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ.  ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ [[ಸೆಕ್ರೋಟೊನಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಂಪರು ಬರಿಸುವ]] ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ, [[ನೋವನ್ನು-ಕೊಲ್ಲುವ (ನಿವಾರಕ)]] ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.  ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪಾರ್ಶ್ವನೋಟವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ಪ್ರಮಾಣ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಚೋದಕ]]ದಿಂದ [[ಉಪಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿ]]/[[ನೋವು ನಿವಾರಕ]]ಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಹಲವಾರು [[ಔಷಧ]]ಗಳಲ್ಲಿ ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. (ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಔಷಧವೆಂದರೆ [[ಎಥೆನಾಲ್]].)

ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಸನಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ನಿರ್ವಹಿತ ನಿಕೋಟಿನ್ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವರ್ಧನೆಯ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;pmid16177026&quot;&gt;{{cite journal |author=Guillem K, Vouillac C, Azar MR, ''et al.'' |title=Monoamine oxidase inhibition dramatically increases the motivation to self-administer nicotine in rats |journal=J. Neurosci. |volume=25 |issue=38 |pages=8593–600 |year=2005 |month=September |pmid=16177026 |doi=10.1523/JNEUROSCI.2139-05.2005 |url=}}&lt;/ref&gt;   ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಂಬಾಕಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತಹ, ಒಂದು [[MAOI]] ಜೊತೆಗಿನ ಸಹ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಡುವಳಿಕೆಯ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು, ಅಂದರೆ ವ್ಯಸನದ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಒಂದು ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ,  ಇದು ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ [[ಆಂಫೆಟಾಮೈನ್‌]]ಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;pmid14592678&quot;&gt;{{cite journal |author=Villégier AS, Blanc G, Glowinski J, Tassin JP |title=Transient behavioral sensitization to nicotine becomes long-lasting with monoamine oxidases inhibitors |journal=Pharmacol. Biochem. Behav. |volume=76 |issue=2 |pages=267–74 |year=2003 |month=September |pmid=14592678 |doi= 10.1016/S0091-3057(03)00223-5|url=}}&lt;/ref&gt;

[[ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಂಟು]], ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 2-ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್ ಅಥವಾ 4-ಮಿಲಿಗ್ರಾಮ್ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ನಿಕೋಟಿನ್ ತುಣುಕುಗಳು]] ದೊರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ [[ಹೊಗೆರಹಿತ ತಂಬಾಕುಗಳು]] ಹೊಗೆಸಹಿತ ತಂಬಾಕುಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=June 2010}}

== ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ ==
{{See also|Smoking cessation}}
ನಿಕೋಟಿನ್ ಮೆದುಳಿನ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ [[ಸಂಶೋಧನೆಗಳು]] ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.  ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ರತಿಫಲ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು - ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಭ್ರಮಾಧೀನತೆಗಳಂತಹ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೆದುಳಿನೊಳಗಿನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ರಿಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಇದರ ವ್ಯಸನಕಾರಿ ಸ್ವಭಾವವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.nida.nih.gov/researchreports/nicotine/nicotine2.html ಎನ್‌ಐಡಿಎ - ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಯ ಸರಣಿಗಳು - ತಂಬಾಕು ಚಟ - ವಿಸ್ತಾರ, ಪರಿಣಮ, ವಿತರಣೆ, ಮತ್ತು ಚಟಗಳು]&lt;/ref&gt;

[[ಡೊಪಮೈನ್]] ಇದು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಮೂಲ [[ನರಸಂವಾಹಕ]]ವಾಗಿದೆ. ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳ ಒಳಗಿನ ಡೊಪಾಮೈನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮಟ್ಟಗಳ ಮೂಲಕ, ನಿಕೋಟಿನ್ ತೀವ್ರವಾದ ವ್ಯಸನಕಾರಿ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.   ಪ್ರತಿಫಲ ತೊಡಗುವಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಒಂದು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಇದು [[ಕೊಕೈನ್]] ಮತ್ತು [[ಹೆರಾಯಿನ್‌]]ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಸನಕಾರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.{{Citation needed|date=December 2008}} ಇತರ ದೈಹಿಕ ವ್ಯಸನಕಾರಿ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಡೋಪಾಮೈನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಡಿಮೆ-ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಚೋದಕ ನರಸಂವಾಹಕಗಳನ್ನು ಕೃತಕ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನಾಗಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಮೆದುಳು ಪ್ರಯತ್ನಪಡುವಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕದ ಸಂವೇದನತ್ವವು ಕಡಿಮಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಿದೂಗಿಸುವಂತಹ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು, ಮೆದುಳು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರ ನಿರ್ವಾಹಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇತರ ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಮಸ್ಥಾನಿಕವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ನಿರ್ವಾಹಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಜಟಿಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.   ಇತರ ಕೊಕೈನ್ ಮತ್ತು ಹೆರಾಯಿನ್‌ಗಳ ದುರುಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಇದರ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮವು ಪ್ರತಿಫಲ ಮಾರ್ಗ ಸಂವೇದನತ್ವವಾಗಿದೆ, ಅದು ಪ್ರತಿಫಲ ಮಾರ್ಗ ಸಂವೇದನತ್ವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Kenny&quot;/&gt;    ಈ ನರಸಂಬಂಧಿ ಮೆದುಳು ಬದಲಾವಣೆಯು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಂತರ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಧೃಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಫಲ ಮಾರ್ಗ ಸಂವೇದನತ್ವದ ಹೆಚ್ಚಳದ ಕಾರಣದಿಂದ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಅಥವಾ ಹೆರಾಯಿನ್ [[ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ]]ಗಳ ಜೊತೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=November 2007}} ನಿಕೋಟಿನ್ ಮಾನವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೈಸ್ ಇದು ನಿಕೋಟಿನ್ ಬಗೆಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ನಿಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಾಗ [[ಹಿಂಪಡೆಯುವಿಕೆ]]ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.{{Citation needed|date=September 2008}}

ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮೈಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟನ್ ವ್ಯಸನವು ಡೋಪಾಮೈನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹದಿ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯಗಳ ತೊಂದರೆಯ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Nolley EP, Kelley BM |title=Adolescent reward system perseveration due to nicotine: studies with methylphenidate |journal=Neurotoxicol Teratol |volume=29 |issue=1 |pages=47–56 |year=2007 |pmid=17129706 |doi=10.1016/j.ntt.2006.09.026 }}&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ===

ತೀವ್ರ ಧೂಮಪಾನ ಚಟ ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕಾರಣ, ಲಸಿಕಾ ನಿಯಮವಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.  ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಅಣುವಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರತಿವಿಷವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು [[ರಕ್ತನಾಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಿಸುವುದರಿಂದ ತಡೆಯಬಹುದು, ಇದರಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ ವಿಷವು [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೊಂದಿದ ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್ ಗ್ರಾಹಕ]]ಗಳಿಗೆ ಬಿಗಿದುಕೊಂಡು ಮಿದುಳಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ತತ್ತ್ವದ ಹಿಂದಿರುವ ಆಧಾರ ಪ್ರಮೇಯ.

ಈ ಲಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಅಣುವನ್ನು [[ಕೀಹೋಲ್ ಲಿಂಪೆಟ್ ಹೆಮೊಕ್ಯಾನಿನ್]] ಮುಂತಾದ [[ಹ್ಯಾಪ್‌ಟೆನ್‌]]ಗೆ ಅಥವಾ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರತಿರೋಧ ಪ್ರತಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಹೊರತರಲು ಒಂದು ಸುರಕ್ಷಿತ ವಿಷಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು [[ನಿಧಾನ ಪೃಕೃತಿಯ ರಕ್ತಸಾರ ಪ್ರೋಟೀನ್]] ಜೊತೆಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನಿರೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿದ್ದು, ವಂಶವಾಹೀಯ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಡ್ರಗ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅಲ್ಪಾವಧಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ನಿರೋಧಕ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ [[ಏಕಕ್ಲೋನ್‌ ಪ್ರತಿಜೀವಿ]]ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ವಾರಗಳವರೆಗಿನ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.  [[ಎಪಿತೆಲಿಯಲ್‌ ಕಣ]]ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ಪೈನೋಸೈಟೋಸಿಸ್‌]]ಕೊಳೆತವನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಪೀಟರ್‌ಸನ್, ಎರಿಕ್ ಸಿ., ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲ್ ಒವೆನ್ಸ್. &quot;ಡಿಸೈನಿಂಗ್ ಇಮ್ಯುನೊಥೆರಪೀಸ್ ಟು ತ್ವರ್ಟ್ ಡ್ರಗ್ ಅಬ್ಯೂಸ್.&quot; ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಇಂಟರ್ವೆಂಕ್ಷನ್ಸ್ ಜೂನ್ 2009: 119-23. ಪ್ರತಿ.&lt;/ref&gt;

== ವಿಷಶಾಸ್ತ್ರ ==
{{See also|Nicotine poisoning}}
{{Refimprove|section|date=June 2009}}

ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ಎಲ್‌ಡಿ50|ಎಲ್‌ಡಿ&lt;sub&gt;50&lt;/sub&gt;]] ಪ್ರಮಾಣ [[ಇಲಿ]]ಗಳಿಗೆ 50 ಮಿಗ್ರಾ/ಕಿಗ್ರಾ ಮತ್ತು [[ಮೂಗಿಲಿ]]ಗಳಿಗೆ 3&amp;nbsp;ಮಿಗ್ರಾ/ಕಿಗ್ರಾ. 40–60&amp;nbsp;ಮಿಗ್ರಾಂ. (0.5-1.0&amp;nbsp;mg/kg) ಇದು ವಯಸ್ಕ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಘಾತಕ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Okamoto M, Kita T, Okuda H, Tanaka T, Nakashima T |title=Effects of aging on acute toxicity of nicotine in rats |journal=Pharmacol Toxicol. |volume=75 |issue=1 |pages=1–6 |year=1994 |month=Jul |pmid=7971729 |doi=10.1111/j.1600-0773.1994.tb00316.x
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.inchem.org/documents/pims/chemical/nicotine.htm#PartTitle:7.%20TOXICOLOGY ಐಪಿಸಿಎಸ್ ಐಎನ್‌ಸಿಹೆಚ್‌ಇಎಮ್]&lt;/ref&gt; ಆದ್ದರಿಂದ, [[ಕೊಕೈನ್‌]]ನಂತಹ ಇತರ ಕ್ಷಾರಗಳಿಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾದ ನಿಕೋಟಿನ್ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ವಿಷತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದು ಮೈಸ್‌ಗೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಿದಾಗ 95.1 ಮಿಗ್ರಾಂ/ಕಿಗ್ರಾಂ ನ LD&lt;sub&gt;50&lt;/sub&gt; ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇವಲ ಧೂಮಪಾನದ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಅತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ (ಆದರೂ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ತುಣುಕುಗಳು, ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಮ್, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಸೇದುವುದು ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://learn.genetics.utah.edu/content/addiction/drugs/overdose.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-04 |archive-date=2013-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130121151011/http://learn.genetics.utah.edu/content/addiction/drugs/overdose.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.drugtext.org/library/articles/coffin.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-04 |archive-date=2009-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091202164029/http://www.drugtext.org/library/articles/coffin.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನುಳ್ಳ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಚರ್ಮದೊಳಕ್ಕೆ ಹಾಯಿಸುವುದು ಮತ್ತೇರುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಿಕೋಟಿನ್ ಒಳಚರ್ಮದ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ರಕ್ತಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾವಿಗೂ ಕೂಡ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Lockhart LP |title=Nicotine poisoning |journal=Br Med J |volume=1 |issue= |pages=246–7 |year=1933 |doi=10.1136/bmj.1.3762.246-c}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜನಕ]] (ಕಾರ್ಸಿನೋಜಿನ್) ಗುಣಗಳು, ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಯಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, [[IARC]] ಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜನಕ ಗುಂಪಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ನಿಕೋಟಿನ್, ಸ್ವಂತವಾಗಿ, ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಅನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಪಡುವ]] ಯಾವ ಲಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕೊಲಿನರ್ಜಿಕ್]] ಕ್ರಿಯೆಗಳು, [[ಅಪೊಪ್ಟೊಸಿಸ್‌]]ಗೆ ಅಡ್ಡಿಮಾಡುವ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟುಮಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಪೊಪ್ಟೊಸಿಸ್‌ ಇದು ದೇಹವು ಅನವಶ್ಯಕವಾದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ([[ಯೋಜಿತ ಕೋಶ ಮರಣ]]) ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುವ ಅಥವಾ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ [[ಅಪೊಪ್ಟೊಸಿಸ್]] ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಇದು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ,  ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;ebasedtreatment&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.ebasedtreatment.org/drugs/treatment/nicotine/toxicology |title=Toxicology |3=eBasedTreatment |format= |work= |accessdate=2008-10-05 |archive-date=2008-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081121082322/http://www.ebasedtreatment.org/drugs/treatment/nicotine/toxicology |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ [[ವಿರೂಪಜನಕ]] ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನದ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಿಕೋಟಿನ್ ಪರ್ಯಾಯ ಉತ್ಪನ್ನ ತಯಾರಕರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಅಥವಾ ಶೂಶ್ರೂಷೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ [[ನಿಕೋಟಿನ್ ತುಣುಕು]] ಅಥವಾ [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಮ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;ebasedtreatment&quot;/&gt;{{Verify credibility|date=June 2009}}

ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವ ಮೊದಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಮ್]] ಮತ್ತು ನಿಕೋಟಿನ್ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಹುಟ್ಟುವ ಮಗುವಿನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂನತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಸುಮಾರು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 77,000 ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಮೊದಲ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್-ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದ ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಹುಟ್ಟುವ ಮಗುವಿನಲ್ಲೂ ನ್ಯೂನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯಲ್ಲಿ 60 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ದಿನಿನಿತ್ಯದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯು ವರದಿ ಮಾಡಿತು.  ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಸೂತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

ಎಪ್ರಿಲ್ 1, 1990 ರಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಾತಾವರಣ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ವಾತಾವರಣದ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾನಿ ನಿರ್ಧಾರಣ ಕಚೇರಿಯು ಪ್ರತಿಪಾದನೆ 65 ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ವಿಷತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಯಾದಿಗೆ ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;http://oehha.ca.gov/prop65/prop65_list/files/P65single121809.pdf&lt;/ref&gt;

== ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಸಂಯುಕ್ತೀಯ(oxidative) ಒತ್ತಡ ==

ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಸೈಟೋಕ್ರೋಮ್‌ ಪಿ450]] ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ವಿಷವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hukkanen2005&quot;/&gt;

== ರಕ್ತ ಪರಿಚಲನಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ==
ದೇಹದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಬಹಳ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಿಕೋಟಿನ್ ಒಬ್ಬ ಒಂದು ಪ್ರಚೋದಕ, ಅದು [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೊಂದು [[ವೆಸೊಕೊನ್‌ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟರ್]] ಕೂಡ, ಕಿರಿದಾದ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ರಕ್ತವನ್ನು ಪಂಪ್‌ ಮಾಡುವುದು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.  ದೇಹವು ತಾನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಜಿಡ್ಡು ಮತ್ತು [[ಕೊಬ್ಬನ್ನು]] ರಕ್ತದ ಒಳಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.{{fact|date=April 2009}}

ನಿಕೋಟಿನ್‌ ಪ್ಲಾಸ್ಮಿನೋಜೆನ್‌ ಆಕ್ಟಿವೇಟರ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ-1ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಶಂಕೆಯೂ{{fact|date=March 2009}} ಇದೆ.  ಆದರೆ ಇದು ಸಾಬೀತಾಗಿಲ್ಲ.              ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನ ಮಟ್ಟಗಳು ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಒಪಿಡಿ ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಗಡ್ದೆಕಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುವ XIII ಅಂಶವೂ ಕೂಡ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮಗಳೂ ಕೂಡ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez ] {{As of|2009|lc=on}}. ಒಂದು ರಕ್ತಧಮನಿಯಲ್ಲಿನ ರಕ್ತ ಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಅಥವಾ ನಿಂತುಹೋದರೆ, ಅಂಗಾಂಶವು ತನ್ನ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮೂಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತಧಮನಿಯಲ್ಲಿನ ತೀವ್ರತೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಹೊರಭಾಗದ ಪ್ರವಹಿಸುವಿಕೆಗಳೂ ಕೂಡ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ವಾಸೊಕೊನ್‌ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟರ್ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಶಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.{{fact|date=February 2008}}

== ಔಷಧೀಯ ಉಪಯೋಗಗಳು ==

ನಿಕೋಟಿನ್‍ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಾಗುವ ಹಾನಿಗಳ ಜೊತೆ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ನಿಕೋಟಿನ್‍ನ ಮುಖ್ಯವಾದ ಉಪಯೋಗ.  
ನಿಯಮಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ನಿಕೋಟಿನ್‍ಗಳನ್ನು ಅದರ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಒಸಡುಗಳು, ಒಳಚರ್ಮದ ತುಣುಕುಗಳು, ಗುಳಿಗೆಗಳು, ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್/ಸಿಗರೇಟುಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನ ದ್ರವೌಷಧಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಔಷಧೀಯ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುವುದು.

ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ &quot;ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಅಸಂಗತೋಕ್ತಿ&quot; ಎನ್ನುವರು.&lt;ref name=&quot;cohen&quot;&gt;
{{cite journal
  | last = Cohen
  | first = David J.
  | authorlink =
  | coauthors = Michel Doucet, Donald E. Cutlip, Kalon K.L. Ho, Jeffrey J. Popma, Richard E. Kuntz
  | title = Impact of Smoking on Clinical and Angiographic Restenosis After Percutaneous Coronary Intervention
  | journal = Circulation
  | volume = 104
  | issue = 7
  | pages = 773
  | year = 2001
  | url = http://www.data-yard.net/34/circulation_2001_104_773.htm
  | doi = 10.1161/hc3201.094225
  | id =
  | accessdate = 2006-11-06
  | pmid = 11502701}}
&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಲವಾರು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿರಳವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಿರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಯೋಜನಕರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಿಕೋಟಿನ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನರಹಿತವಾದ, [[ಟಾರ್‌]]ನ ಕಾರಣದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ರಹಿತವಾದ ಮತ್ತು [[ತಂಬಾಕಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಸಂಯೋಜಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ ಆ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಪರ್ಸುಟೆನಿಯಸ್ ಕೊರನರಿ ಇಂಟರ‍್ವೆನ್ಶನ್]] (ಪಿಸಿಐ) ನಂತರ [[ರಿವಾಸ್ಕಲರೈಸೆಶನ್‍ನ]] ಕಡಿಮೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;cohen&quot;/&gt;

ಪ್ರಮಾಣ-ಅವಲಂಬನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಮೂಲಕ [[ಅಲ್ಸರೇಟಿವ್ ಕೊಲಿತಿಸ್‍ನ]] ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ; ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ohcm&quot;&gt;ಲಾಮ್ಗ್‌ಮೊರ್, ಎಮ್., ವಿಕಿನ್‌ಸನ್, ೈ., ಟೊರೊಕ್, ಇ. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ (ಫಿಫ್ತ್ ಎಡಿಶನ್) ಪು. 232&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Green JT, Richardson C, Marshall RW, ''et al.'' |title=Nitric oxide mediates a therapeutic effect of nicotine in ulcerative colitis |journal=Aliment Pharmacol Ther. |volume=14 |issue=11 |pages=1429–34 |year=2000 |month=Nov |pmid=11069313 |url=http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&amp;sid=nlm:pubmed&amp;issn=0269-2813&amp;date=2000&amp;volume=14&amp;issue=11&amp;spage=1429 |doi=10.1046/j.1365-2036.2000.00847.x }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[ಕೊಪಿಸಿಸ್ ಸರ್ಕೋಮ]]ದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಲು ಸಹ ಧೂಮಪಾನ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news
  | title = Smoking Cuts Risk of Rare Cancer
  | publisher = UPI
  | date = March 29, 2001
  | url = http://www.data-yard.net/10b/kaposi.htm
  | accessdate = 2006-11-06
  | archive-date = 2008-07-20
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20080720072737/http://www.data-yard.net/10b/kaposi.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ [[ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] [[ಬಿಆರ‍್ಸಿಎ]] ಜೀನ್,&lt;ref&gt;{{cite news
  | last = Recer
  | first = Paul
  | title = Cigarettes May Have an Up Side
  | publisher = AP
  | date = May 19, 1998
  | url = http://www.forces.org/evidence/files/brea.htm
  | accessdate = 2006-11-06
  | archive-date = 2020-10-03
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20201003052402/http://www.forces.org/evidence/files/brea.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;
[[ಪ್ರಿಕ್ಲಾಂಪ್ಸಿಯ]],&lt;ref&gt;{{cite journal
  | last = Lain
  | first = Kristine Y.
  | authorlink = 
  | coauthors = Robert W. Powers, Marijane A. Krohn, Roberta B. Ness, William R. Crombleholme,
James M. Roberts
  | title = Urinary cotinine concentration confirms the reduced risk of preeclampsia with tobacco exposure
  | journal = American Journal of Obstetrics and Gynecology
  | volume = 181
  | issue = 5
  | pages = 908–14
  | month = Nov
  | year = 1991
  | url = http://www.data-yard.net/2/13/ajog.htm
  | doi = 
  | pmid = 11422156
  | accessdate = 2006-11-06
  | archive-date = 2008-08-07
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20080807165958/http://www.data-yard.net/2/13/ajog.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

ಮತ್ತು [[ಅಲರ್ಜಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಸ್ತಮಾ]]ದಂತಹ [[ಅಟೊಪಿಕ್ ರೋಗ]]ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
  | last = Hjern
  | first = A
  | authorlink = 
  | coauthors = Hedberg A, Haglund B, Rosen M
  | title = Does tobacco smoke prevent atopic disorders? A study of two generations of Swedish residents
  | journal = Clin Exp Allergy
  | volume = 31
  | issue = 6
  | pages = 908–14
  | publisher = 
  | month = June
  | year = 2001
  | url = http://www.data-yard.net/30/asthma.htm
  | doi = 10.1046/j.1365-2222.2001.01096.x
  | pmid = 11422156
  | accessdate = 2006-11-06
  | archive-date = 2008-08-08
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20080808134516/http://www.data-yard.net/30/asthma.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಂಜಸವೆಂದು ಕಾಣುವ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ [[ಪ್ರಚೋದಕ-ವಿರೋಧಿ ಏಜೆಂಟ್]] ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರಕ್ತನಾಳ ಸಂಕೋಚಕ ಹೊಂದಿರುವ ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ರಚೋದಕ ಸಂಬಂಧೀ ರೋಗಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ತಡೆ ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;sciam&quot;&gt;{{cite journal | author=Lisa Melton | title=Body Blazes | journal=Scientific American | month=June | year=2006 | pages=24 | url=http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&amp;colID=5&amp;articleID=00080902-A2CF-146C-9D1E83414B7F0000}}&lt;/ref&gt;

ತಂಬಾಕು ಧೂಮ [[ಎಮ್‍ಎಒ]]ವನ್ನು ತಡೆಯಯುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಮೊನೊಮಿನ್ ಆಕ್ಸಿಡಸ್]] ಮಾನವ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಡೋಪಮೈನ್‍ನ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡೋಪಮೈನ್ ಎಮ್‍ಎಒ-ಬಿ ಆಗಿ ಒಡೆದಾಗ, ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಜಿಮರ್ಸ್ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ನ್ಯೂರೊಟೊಕ್ಸಿಕ್ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;
{{cite journal
  | last = Fratiglioni
  | first = L
  | authorlink =
  | coauthors = Wang HX
| title = Smoking and Parkinson's and Alzheimer's disease: review of the epidemiological studies
  | journal = Behav Brain Res
  | volume = 113
  | issue = 1–2
  | pages = 117–20
  |month=Aug | year=2000
  | pmid = 10942038
  | accessdate = 2006-11-06
  | doi = 10.1016/S0166-4328(00)00206-0}}
&lt;/ref&gt;

ಅಲ್ಜಿಮರ್ಸ್ ರೋಗ&lt;ref&gt;{{cite web
  | last = Thompson
  | first = Carol
  | title = Alzheimer's disease is associated with non-smoking
  | url = http://www.forces.org/evidence/carol/carol16.htm
  | accessdate = 2006-11-06
  | archive-date = 2006-10-14
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20061014161057/http://www.forces.org/evidence/carol/carol16.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕಿನ್‍ಸನ್ಸ್ ರೋಗ&lt;ref&gt;{{cite web
  | last = Thompson
  | first = Carol
  | title = Parkinson's disease is associated with non-smoking
  | url = http://www.forces.org/evidence/carol/carol36.htm
  | accessdate = 2006-11-06
  | archive-date = 2006-10-19
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20061019095337/http://www.forces.org/evidence/carol/carol36.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;
ಇವುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಹಲವಾರು ಪೇಪರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಅಲ್ಜಿಮರ್ಸ್ ರೋಗಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲಾಭಕರ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂಧರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web
  | title = Alzheimer's Starts Earlier for Heavy Drinkers, Smokers
  | publisher = Reuters
  | date = 2008-04-17
  | url = http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS198346+17-Apr-2008+PRN20080417
  | accessdate = 2008-06-27
  | archive-date = 2008-12-24
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20081224014227/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS198346+17-Apr-2008+PRN20080417
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
  | last = Peck
  | first = Peggy
  | title = Smoking Significantly Increases Risk of Alzheimer's Disease Among Those Who Have No Genetic Predisposition
  | date = 2002-07-25
  | url = http://www.docguide.com/news/content.nsf/news/8525697700573E1885256C010043BDDC?OpenDocument&amp;c=Smoking%20Related%20Disorders&amp;count=10&amp;id=48dde4a73e09a969852568880078c249
  | accessdate = 2008-06-27}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite journal |author=Aggarwal NT, Bienias JL, Bennett DA, ''et al.'' |title=The relation of cigarette smoking to incident Alzheimer's disease in a biracial urban community population |journal=Neuroepidemiology |volume=26 |issue=3 |pages=140–6 |year=2006 |pmid=16493200 |doi=10.1159/000091654 }}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
  | last = Lerche Davis,
  | first =Jeanie
  | authorlink =
  | title = Smoking Speeds Dementia, Alzheimer's Disease
  | date = 2004-03-22
  | url = http://www.webmd.com/smoking-cessation/news/20040322/smoking-speeds-dementia-alzheimers-disease
  | accessdate = 2008-06-27}}
&lt;/ref&gt;

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್ ರೋಗದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಕೋಟಿನ್ ತೋರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web
  | last = DeNoon
  | first = Daniel
  | title = Nicotine Slows Parkinson's Disease
  | date = 2006-08-11
  | url = http://www.webmd.com/parkinsons-disease/news/20060811/nicotine-slows-parkinsons-disease
  | accessdate = 2009-12-27}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
  | last = Peck
  | first = Peggy
  | title = Smoking Significantly Increases Risk of Alzheimer's Disease Among Those Who Have No Genetic Predisposition
  | date = 2002-07-25
  | url = http://www.nutraingredients.com/Research/More-vitamin-B6-linked-to-lower-Parkinson-s-risk
  | accessdate = 2009-12-27}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite web
  | last = Fox
  | first = Maggie
  | title = Nicotine may ease Parkinson's symptoms: U.S. study
  | date = 2007-10-24
  | url = http://www.reuters.com/article/idUSN2431402020071024
  | accessdate = 2009-12-27}}
&lt;/ref&gt;

[[ಅಟೋಸೋಮಲ್ ಡೊಮಿನಂಟ್ ನೊಕ್ಟರ್ನಲ್ ಫ್ರೊಂಟಲ್ ಲೋಬ್ ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿ]] ಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. [[ಎಪಿಲೆಪ್ಸಿ]]ಯ ವಿಧದಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ಸಂಸ್ಕರಣಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cnsforum.com/commenteditem/3c5dccdc-27fb-4b80-9516-ab81e3e4ea6c/default.aspx |title=Nicotine as an antiepileptic agent in ADNFLE: An n-of-one study}}&lt;/ref&gt;

ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು [[ಮನೋವ್ಯಾಧಿ]] ಧೂಮಪಾನ ತಂಬಾಕಿನ ಜೊತೆ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=April 2010}}

ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಮನೋವ್ಯಾಧಿಯಿಂದ ಬಳಲುವವರ ಪ್ರಮಾಣ 75% ರಿಂದ 90% ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನಿಕೋಟಿನ್ ಜೊತೆ [[ಸ್ವ-ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಇಚ್ಚೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮನೋವ್ಯಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನದ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=de Leon J, Tracy J, McCann E, McGrory A, Diaz FJ |title=Schizophrenia and tobacco smoking: a replication study in another US psychiatric hospital |journal=Schizophr Res. |volume=56 |issue=1-2 |pages=55–65 |year=2002 |month=Jul |pmid=12084420 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S092099640100192X |doi=10.1016/S0920-9964(01)00192-X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=de Leon J, Dadvand M, Canuso C, White AO, Stanilla JK, Simpson GM |title=Schizophrenia and smoking: an epidemiological survey in a state hospital |journal=Am J Psychiatry |volume=152 |issue=3 |pages=453–5 |year=1995 |month=Mar |pmid=7864277 |url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=7864277}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಲಂಬಿತ ಬಳಕೆದಾರರು ನಿಕೊಟಿನ್‍ನಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತರಾದವರಲ್ಲ, ಎಂದು ಬಹಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Aguilar MC, Gurpegui M, Diaz FJ, de Leon J |title=Nicotine dependence and symptoms in schizophrenia: naturalistic study of complex interactions |journal=Br J Psychiatry |volume=186 |issue= |pages=215–21 |year=2005 |month=Mar |pmid=15738502 |doi=10.1192/bjp.186.3.215 }}&lt;/ref&gt;

ಈ ಎಲ್ಲ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದ (ಯಾದೃಚ್ಚಿಕ) ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ.

ಆಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ತುಣುಕು ಅಥವಾ ಗಮ್ ಮೂಲಕ ನಿಕೋಟಿನ್ ಮೇಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಎಡಿಎಚ್‍ಡಿ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ನಿಕೊಟಿನ್ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಎಡಿಎಚ್‍ಡಿ ಜೊತೆ ನಿಕೊಟಿನ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://adam.about.com/reports/000030_1.htm|title=Attention-Deficit Hyperactivity Disorder|accessdate=21 September 2009|archive-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091018201737/http://adam.about.com/reports/000030_1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಸಮರ್ಥ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲವಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸೈಕೊಟಿಕ್  ಪ್ರತಿನಿಧಿ (ಏಜೆಂಟ್)ಗಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ==
 
ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನನ್ನು ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲು ಮೆದುಳಲ್ಲಿ  ಉಂಟಾಗುವ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಅರಿವಿಗೆ ಸಂಭಧಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು  ಮತ್ತು ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯ ಋಣಾತ್ಮಕವಾದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಆಂಟಿಸೈಕೋಟಿಕ್ಸ್‌ನಂತೆ, ನಿಕೋಟಿನರ್ಜಿಕ್ ಘಟಕಗಳು ನಿಕೋಟಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದ ಮೇಲಿನ ಎಫ್‌ಡಿಎ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೊದಲಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿನ ಆಂಟಿಸೈಕೋಟಿಕ್ಸ್‌‌ನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಂತೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿನ ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಗ್ರಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

[[ಪ್ರಿಪಲ್ಸ್ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ]](ಪಿಪಿಐ) ಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ನಿಶ್ಯಕ್ತ ಪ್ರಿಪಲ್ಸ್ ಇದು ನಂತರದ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಪ್ರಚೋದಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಒಂದು ಅಪೂವ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಿಪಿಐ ಇದು ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪಿಪಿಐ ಅಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದು, ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಈ ರೀತಿಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ನರವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕವಲ್ಲದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Suemaru K, Kohnomi S, Umeda K, Araki H.|year=2008|title=Alpha7 nicotinic receptor agonists have reported to reverse the PPI disruption|journal=Nihon Shinkei Seishin Yakurigaku Zasshi|volume=28|issue=3|pages=121–6|pmid=18646597|language=Japanese|first1=K|last2=Kohnomi|first2=S|last3=Umeda|first3=K|last4=Araki|first4=H}}&lt;/ref&gt;  
ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಜನರನ್ನು ನಿಕೋಟಿನ್ ಬಳಕೆಗೆ ಸ್ಕಿಜೋಫ್ರೇನಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ವಶವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವಂಶವಾಹಿಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;ಡೆ ಲುಕ ವಿ, ವಾಂಗ್ ಎಹೆಚ್, ಮುಲ್ಲರ್ ಡಿಜೆ, ವಾಂಗ್ ಜಿಡಬ್ಲು, ಟೈಂಡಲೆ ಆರ್‌ಎಫ್, ಕೆನಡಿ ಜಎಲ್.(2004). &quot;ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಸ್ಸೊಸಿಯೇಶನ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆಲ್ಫ7 ನಿಕೋಟಿಕ್ ರಿಸೆಪ್ಟರ್ ಸಬ್ನಿಟ್ ಗೆನೆ ಇನ್ ಶಿಜೊಫ್ರೆನಿಯ ಪೇಶಂಟ್ಸ್&quot;. '' ನ್ಯೂರೊಸೈಕೊಫಾರ್ಮಕೊಲಜಿ''  '''29''' (8):1522-6. PMID 15100704&lt;/ref&gt;

ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ, ಸಿಗರೇಟಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ನಿಕೋಟಿನ್‌ಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಜನರಲ್ಲಿನ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಹೊಸ-ರೀತಿಯ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸೈಕೊಟಿಕ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹನಿಕಾರಕವಾಗದಂತೆ ಮತ್ತು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಆಶಾದಾಯಕ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* ''[[ನಿಕೋಟಿಯಾನಾ]]'' 
** ''[[ನಿಕೋಟಿಯಾನಾ ರಸ್ಟಿಕಾ]]'' 
*** [[ಮಪಾಚೋ]]
** ''[[ನಿಕೋಟಿಯಾನಾ ಟಬಾಕಮ್]]'' 
*** [[ತಂಬಾಕು]]
**** [[ತಂಬಾಕು ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು]]
* [[ನಿಕೋಟಿನಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] (ನಿಯಾಸಿನ್)
* [[ಮದ್ಯವ್ಯಸನ]]
* [[ತಂಬಾಕು ಸಮಾಪ್ತಿ]]
** [[ಚಾಂಟಿಕ್ಸ್]]
** [[ಝೈಬಾನ್]]
** [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಸಿಗರೇಟ್]]
** [[ನಿಕೋಜೆಲ್]]
** [[ನಿಕೋಟಿನಿ]]
** [[ನಿಕ್‌ವಿಎಎಕ್ಸ್]]
** [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಗಮ್]]
** [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ಯಾಚ್]] 
** [[ನಿಕೋಟಿನ್ ಇನ್ಹೇಲರ್]]
** [[ನಿಕೋಟಿನ್ ನಾಸಲ್ ಸ]]
** [[ಸ್ನಸ್]]
* [[ಸೈಕೊಆಕ್ಟೀವ್ ಡ್ರಗ್]]
* [[Drug Discovery and Development: Nicotinic Acetylcholine Receptor Agonists]]
* [[ನಿಕೊಟಿನಿಕ್ ರಿಸೆಪ್ಟಾರ್]]

== ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು ==
{{Reflist|colwidth=35em}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://www.stopsmoking.net/about_add.html ನಿಕೋಟಿನ್ ವ್ಯಸನದ ವಿವರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724192715/http://www.stopsmoking.net/about_add.html |date=2008-07-24 }}
* [http://www.howstuffworks.com/nicotine.htm ನಿಕೋಟಿನ್ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆ]

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ==
* {{cite journal |author=Bilkei-Gorzo A, Rácz I, Michel K, Darvas M, Rafael Maldonado López, Zimmer A.|title=A common genetic predisposition to stress sensitivity and stress-induced nicotine craving|journal=Biol. Psychiatry |year=2008 |volume=63 |pages= 164–71 |pmid=17570348 |doi=10.1016/j.biopsych.2007.02.010 |issue=2}}
* {{cite journal |author=Willoughby JO, Pope KJ, Eaton V |title=Nicotine as an antiepileptic agent in ADNFLE: an N-of-one study |journal=Epilepsia |volume=44 |issue=9 |pages=1238–40 |year=2003 |month=Sep |pmid=12919397 |url=http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&amp;sid=nlm:pubmed&amp;issn=0013-9580&amp;date=2003&amp;volume=44&amp;issue=9&amp;spage=1238 |doi=10.1046/j.1528-1157.2003.11903.x }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite journal |author=Minna JD |title=Nicotine exposure and bronchial epithelial cell nicotinic acetylcholine receptor expression in the pathogenesis of lung cancer |journal=J Clin Invest. |volume=111 |issue=1 |pages=31–3 |year=2003 |month=Jan |pmid=12511585 |pmc=151841 |doi=10.1172/JCI17492 }}
* {{cite journal |author=[[James Fallon|Fallon JH]], Keator DB, Mbogori J, Taylor D, Potkin SG |title=Gender: a major determinant of brain response to nicotine |journal=Int J Neuropsychopharmacol. |volume=8 |issue=1 |pages=17–26 |year=2005 |month=Mar |pmid=15579215 |doi=10.1017/S1461145704004730 |url=http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&amp;aid=282494 |access-date=2010-08-04 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604122426/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&amp;aid=282494 |url-status=dead }}
* {{cite journal |author=West KA, Brognard J, Clark AS, ''et al.'' |title=Rapid Akt activation by nicotine and a tobacco carcinogen modulates the phenotype of normal human airway epithelial cells |journal=J Clin Invest. |volume=111 |issue=1 |pages=81–90 |year=2003 |month=Jan |pmid=12511591 |pmc=151834 |doi=10.1172/JCI16147 }}
* [http://www.nida.nih.gov/researchreports/nicotine/nicotine.html ನ್ಯಾಶನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಡ್ರಗ್ ಅಬ್ಯೂಸ್]
* [http://www.erowid.org/plants/tobacco/tobacco.shtml ಎರೋವಿದ್ ಇನ್‌ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಆನ್ ಟೊಬ್ಯಾಕೊ]

{{Drug use}}
{{Stimulants}}
{{Antiaddictives}}
{{Cholinergics}}
{{Antiaddictives}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ನಿಕೊಟಿನಿಕ್ ಅಗೊನಿಸ್ಟ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯ ಟಾಕ್ಸಿನ್ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೈರ್ರೊಲಿಡಿನ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಆಲ್ಕಲಾಯಿಡ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಪೈರಿಡಿನ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಚೋದಕಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ತಂಬಾಕು]]
[[ವರ್ಗ:ಧೂಮಪಾನ]]</text>
      <sha1>plzbzodiqoatolyd8eo2d9jdtl1i45c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಬ್ ಡೈಲನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24199</id>
    <revision>
      <id>1372998</id>
      <parentid>1355283</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311884" sha1="jk8s0gw2mvmg58snyqjl9fvcfsbk438" xml:space="preserve">{{cleanup|reason=ವಿಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಬೇಕಿದೆ}}
{{Infobox musical artist
|Name            = Bob Dylan
|Img             =Paparazzo_Presents_Bob_Dylan.jpg
|Img_capt        = On keyboards at the [[New Orleans Jazz and Heritage Festival]], April 28, 2006
|Img_size        = 210px
|Landscape       = yes
|Background      = solo_singer
|Birth_name      = Robert Allen Zimmerman
|Alias           = Elston Gunn,&lt;ref name = &quot;Gunnn&quot;/&gt; Tedham Porterhouse, Blind Boy Grunt, [[Traveling Wilburys|Lucky Wilbury/Boo Wilbury]], Elmer Johnson, Sergei Petrov, Jack Frost, Jack Fate, Robert Milkwood Thomas
|Origin          = 
|Genre           = [[Rock music|Rock]], [[Folk music|folk]], [[folk rock]], [[blues]], [[Country music|country]], [[gospel]]
|Born            = {{birth date and age|mf=yes|1941|5|24}}&lt;br /&gt;[[Duluth, Minnesota|Duluth]], [[Minnesota]], &lt;br /&gt;[[United States]]
|Instrument      = [[Singer|Vocals]], [[guitar]], [[bass guitar|bass]], [[harmonica]], [[keyboard instrument|keyboard]], [[piano]]
|Occupation      = [[Singer-songwriter]]
|Years_active    = 1959–present
|Label           = [[Columbia Records|Columbia]], [[Asylum Records|Asylum]]
|Associated_acts = [[The Band]], [[Traveling Wilburys]], [[Grateful Dead]], [[Tom Petty &amp; the Heartbreakers]]
|URL             = [http://www.bobdylan.com/ bobdylan.com]
}}
==ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌/ಬಾಬ್‌ ಡಿಲಾನ್==
(ಈ ಪುಟ ಮುಂದುವರಿಸಲು, ಇದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ವಿಷಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ,ಅನಗತ್ಯ ಲಿಂಕ್ ಮತ್ತು ತೆರೆಯದ ಉಲ್ಲೇಖಗಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುಟ ಸ್ಟಕ್ ಆಗುವುದು.)
*[[ಬಾಬ್‌ ಡಿಲಾನ್]] - ಮೂದುವರಿದ ಭಾಗ.

'''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌''' ರವರು  (ಜನನ '''ರಾಬರ್ಟ್‌ ಅಲ್ಲೆನ್‌ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌'''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಮೇ 24, 1941) ಓರ್ವ [[ಅಮೇರಿಕನ್‌]] [[ಹಾಡುಗಾರ-ಗೀತರಚನಕಾರ]], [[ಸಂಗೀತಜ್ಞ]], [[ಚಿತ್ರಕಾರ]] ಹಾಗೂ [[ಕವಿ]].  ಅವರು ಐದು ದಶಕಗಳಿಂದ [[ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತನಾಮರು.&lt;ref name=&quot;Newsweek97&quot;/&gt;  ಅವರ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಧನೆಗಳು ಅವರು ಮೊದಲಿಗೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾಗಿ ನಂತರ ಅಶಾಂತ ಸಮಾಜದ ಅಸಂತುಷ್ಟ ನಾಮಕಾವಸ್ತೆ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ [[1960ರ ದಶಕ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆದಂತವು. &quot;[[ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದ ವಿಂಡ್‌‌]]&quot; ಮತ್ತು &quot;[[ದ ಟೈಮ್ಸ್‌‌ ದೇ ಆರ್‌ ಎ-ಚೇಂಜಿಂಗ್]]‌&quot;ನಂತಹಾ ಅವರ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳು [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು]] &lt;ref&gt;ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ D.C.ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ, ಜನವರಿ 20, 1986ರಂದು, [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್‌ ಕಿಂಗ್‌ ದಿನ]]ದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ''ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದ ವಿಂಡ್‌''  ಹಾಡಿದ್ದು. ಗ್ರೇ , 2006, ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , pp. 63–64.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಯುದ್ಧ-ವಿರೋಧಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/3618291.stm| title = Dylan 'reveals origin of anthem' | accessdate = 2009-02-06| publisher = BBC News | date = 2004-04-11 }}&lt;/ref&gt; ಚಳುವಳಿಗಳ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳೆನಿಸುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ  ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡವು.  ಅವರ ಮುಂಚಿನ ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.  ಅವು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಪ್‌ ಸಂಗೀತದ ರೂಢಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ [[ಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ಜನರಿಗೆ ಆಪ್ಯಾಯಮಾನವಾದವು.  ವೃದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗೀಕರಿಸಿದ [[ಸಂಗೀತ ಪ್ರಭೇದ]] ಅನೇಕ ವಿಶದ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಹಾಡುಗಳ{{ndash}} [[ಜಾನಪದ]], [[ಬ್ಲೂಸ್‌ ಮಾದರಿ]] ಹಾಗೂ [[ಗ್ರಾಮೀಣ ರೀತಿ]]ಗಳಿಂದ, [[ಸುವಾರ್ತೆ]], [[ರಾಕ್‌ ಮತ್ತು ರಾಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಾಕಬಿಲ್ಲಿ]]  [[ಆಂಗ್ಲ‌]], [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಐರಿಷ್‌ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]], [[ಜಾಜ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ವಿಂಗ್‌]]ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಡೈಲನ್‌ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Browne|first=David|authorlink=David Browne|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,173933~4~~lovetheft,00.html|title=''Love and Theft'' review|accessdate=2008-09-07|publisher=''[[Entertainment Weekly]]''|date=2001-09-10|archive-date=2008-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20081012094004/http://www.ew.com/ew/article/0,,173933~4~~lovetheft,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌ [[ಗಿಟಾರ್]]‌‌, [[ಪಿಯಾನೋ]] ಹಾಗೂ [[ರಾಗಮಾಲಿಕೆ/ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.  1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ''[[ನೆವರ್‌ ಎಂಡಿಂಗ್‌ ಟೂರ್‌]]'' ‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಪ್ರವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಆಗ್ಗಾಗ್ಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಹ ಹಾಡುಗಾರರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಲಾವಿದ ಹಾಗೂ ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿದ್ದು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುವುದು ಅವರ ಗೀತರಚನೆ.&lt;ref name=&quot;Newsweek97&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.newsweek.com/id/97107/output/print | title = Dylan Revisited| author = Gates, David| date = 1997-10-06| accessdate = 2008-10-13| publisher = ''Newsweek''}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ]], [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ]]; ಅವರನ್ನು [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಾಲ್‌ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಪಟ್ಟಿ]], [[ನಾಷ್‌ವಿಲೆ ಗೀತರಚನಕಾರ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಪಟ್ಟಿ]] ಹಾಗೂ [[ಗೀತರಚನಕಾರ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಪಟ್ಟಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.  2008ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾದ [[ದುಲುತ್‌/ಡುಲುತ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಾರರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.northlandsnewscenter.com/news/range11/18967444.html| title = Dylan Way Opens in Duluth| date = 2008-05-15| accessdate = 2009-01-29| publisher = Northlands News Centre| archive-date = 2008-12-04| archive-url = https://web.archive.org/web/20081204184511/http://www.northlandsnewscenter.com/news/range11/18967444.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  [[ಪುಲಿಟ್ಜರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಅವರೇ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ಕವಿಶಕ್ತಿಯಿಂದ ರಚಿಸಿದ ಗೀತಕೃತಿಗಳಿಂದ&quot; ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವರು ಬೀರಿದ ಅಭಿಜ್ಞ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ 2008ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿಪಠಣ]]ವನ್ನು ನೀಡಿದರು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.pulitzer.org/citation/2008,Special+Awards+and+Citations | title = The Pulitzer Prize Winners 2008: Special Citation | accessdate = 2008-09-06 | publisher = [[Pulitzer Prize|Pulitzer]] | date = 2008-05-07 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂ  ''[[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಹಾರ್ಟ್‌]]'' ಅನ್ನು, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 13, 2009ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.  ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌]] ಗೀತೆಗಳಾದ &quot;[[ಹಿಯರ್‌ ಕಮ್ಸ್‌ ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್]]‌‌&quot; ಹಾಗೂ &quot;[[ಹಾರ್ಕ್‌!]] [[ದ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌ ಏಂಜೆಲ್ಸ್‌‌‌ ಸಿಂಗ್‌‌]]&quot; ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಅದೇ ಮಾದರಿಯ ಇತರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.  ಈ ಆಲ್ಬಂನ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬರುವ ಡೈಲನ್‌'ರ  ಎಲ್ಲಾ ರಾಯಧನಗಳೂ USAಯ [[ಫೀಡಿಂಗ್‌ ಅಮೇರಿಕಾ]], UKಯ [[ಕ್ರೈಸಿಸ್‌]], ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವ ಆಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದಂತಹಾ ದತ್ತನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;UK Fundraising&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.fundraising.co.uk/news/2009/12/14/cafamerica-distribute-royalities-bob-dylan039s-christmas-album-crisis| title = CAFAmerica to distribute royalities from Bob Dylan's Christmas album to Crisis| date = 2009-12-14| accessdate = 2009-12-19| publisher = UK Fundraising}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
=== ಮೂಲಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತದ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ===
ರಾಬರ್ಟ್‌ ಅಲ್ಲೆನ್‌ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ([[ಹೀಬ್ರ್ಯೂ]] ಹೆಸರು ಷಬ್ತಾಯೀ ಝಿಸೆಲ್‌ ಬೆನ್‌ ಅವ್ರಾಹಂ)&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 14, ತನ್ನ ಹೀಬ್ರ್ಯೂ ಹೆಸರನ್ನು ಷಾಬ್ತಾಯ್‌ ಝಿಸೆಲ್‌ ಬೆನ್‌ ಅವ್ರಹಾಂ ಎಂದು ನೀಡುತ್ತಾರೆ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[ಛಾಬಾದ್‌]] ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಯಿದ್ದಿಶ್‌]] ವಿಧದ್ದಿರಬಹುದಾದ ಝುಷೆ ಬೆನ್‌ ಅವ್ರಹಾಂನ ವಿವರ ನೀಡಿದೆ {{cite web | url = http://www.chabad.org/news/article_cdo/aid/573406/jewish/SingerSongwriter-Bob-Dylan-Joins-Yom-Kippur-Services-in-Atlanta.htm | title = Singer/Songwriter Bob Dylan Joins Yom Kippur Services in Atlanta | date = 2007-09-24 | accessdate = 2008-09-11 | publisher = Chabad.org News }}&lt;/ref&gt; ರು ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾದ,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.bobdylan.com/#/music/bob-dylan | title = ''Bob Dylan'' -His Life and Times- | author = Williams, Stacey | accessdate = 2009-10-23 | language =  | publisher = bobdylan.com | date =  | quote = Bob Dylan was born in Duluth, Minnesota, on May 24, 1941. | archive-date = 2009-12-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091201105001/http://www.bobdylan.com/#/music/bob-dylan | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 14&lt;/ref&gt; [[ದುಲುತ್‌/ಡುಲುತ್‌]] ನಗರದ  St.ಮೇರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ  ಮೇ 24, 1941ರಂದು ಜನಿಸಿ, [[ಸುಪೀರಿಯರ್‌ ಸರೋವರ]]ದ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ [[ಮೆಸಬಿ ಉಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]]ಯ ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾದ [[ಹಿಬ್ಬಿಂಗ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು.  ಆತನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯ ಹಿರಿಯರಾದ ಝಿಗ್‌ಮನ್‌ ಹಾಗೂ ಅನ್ನಾ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌, [[ರಷ್ಯನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ (ಈಗಿನ [[ಉಕ್ರೇನ್‌]]) [[ಒಡೆಸ್ಸಾ]]ದಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ಗೆ 1905ರ ಯೆಹೂದ್ಯ ವಿರೋಧಿ [[ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ]]ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Sounes-p12&quot;&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 12–13.&lt;/ref&gt;  ಆತನ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯ ಹಿರಿಯರಾದ ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಹಾಗೂ ಲಿಬ್ಬಾ ಎಡೆಲ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ರು  1902ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ಗೆ ಬಂದಿದ್ದ [[ಲಿಥುವೇನಿಯಾದ ಯಹೂದಿ]]ಗಳಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Sounes-p12&quot;/&gt;  ತನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ''[[Chronicles: Volume One]]'' , ಡೈಲನ್‌ರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯ ಅಜ್ಜಿಯ ತಾಯಿಮನೆ ಹೆಸರು [[ಕಿರ್ಗಿಜ್‌]] ಎಂದಿತ್ತೆಂದು ಹಾಗೂ ಆಕೆಯು [[ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್‌‌]] ಮೂಲದವರೆಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌‌, ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ ಒಂದು  '' , pp. 92–93.&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌ರ ಪೋಷಕರಾದ, ಅಬ್ರಾಮ್‌ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಹಾಗೂ ಬಿಯಾಟ್ರೀಸ್‌ &quot;ಬೀಟ್ಟಿ&quot; ಸ್ಟೋನ್‌ರು, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ನಿಕಟವರ್ತಿ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.  ರಾಬರ್ಟ್‌ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ತನ್ನ ಆರನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ದುಲುತ್‌/ಡುಲುತ್‌ ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಆತನ ತಂದೆಯು ಪೋಲಿಯೋ ಪೀಡಿತರಾದಾಗ ಕುಟುಂಬವು ಆತನ ತಾಯಿಯ ತವರಾದ [[ಹಿಬ್ಬಿಂಗ್‌]]ಗೆ ಮರಳಿತಾದ್ದರಿಂದ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.  ರಾಬರ್ಟ್‌ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ತಮ್ಮ ಯೌವನದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ [[ಬ್ಲೂಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಷ್ರೆವೆಪೋರ್ಟ್‌, ಲೂಸಿಯಾನಾ]]ಗಳ [[ಸ್ಥಳೀಯ]] ಕೇಂದ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ಮೊದಲಿನ [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಾಲ್‌]] ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಲಿಸಿಕೊಂಡು ಕಳೆದರು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 38–39.&lt;/ref&gt;  ಅವರು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು : ಷಾಡೋ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಎಂಬುದು ಅಲ್ಪಕಾಲೀನವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ದ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಕಾರ್ಡ್ಸ್‌,&lt;ref name=&quot;rsbio&quot;&gt;{{cite web | url= http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/biography | title= Bob Dylan: Biography | accessdate = 2008-09-23 | publisher = [[Rolling Stone]] | author = Updated from ''The Rolling Stone Encyclopedia of Rock &amp; Roll'' (Simon &amp; Schuster, 2001)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060521051541/http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/biography|archivedate=2006-05-21}}&lt;/ref&gt; ತಂಡವು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೀತೆಗಳ]] ಸಾಲನ್ನೇ ನೀಡಿತು.  ಅವರ [[ಡ್ಯಾನ್ನಿ ಹಾಗೂ ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌ಗಳು]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ &quot;ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಾಲ್‌ ಈಸ್‌ ಹಿಯರ್‌ ಟು ಸ್ಟೇ&quot; ಎಂಬ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಪ್ರತಿಭಾಪ್ರದರ್ಶನವು ಎಷ್ಟು ಏರುಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿತ್ತೆಂದರೆ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು ಧ್ವನಿಗ್ರಾಹಕವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 29–37.&lt;/ref&gt;  1959ರಲ್ಲಿ ವಿಂಟರ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ [[ಬಡ್ಡಿ ಹಾಲಿ]]ರನ್ನು ನೋಡಿದ ಅವರು ನಂತರ ಅವರೊಂದಿಗೆ ದೃಷ್ಟಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೇಗಾಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡರು.  ತಮ್ಮ 1959ರ ಶಾಲಾ ವಾರ್ಷಿಕಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ರಾಬರ್ಟ್‌ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌  &quot;[[ಲಿಟಲ್‌ ರಿಚರ್ಡ್‌]]ಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದು&quot; ತಮ್ಮ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ'' , pp. 39–43.&lt;/ref&gt;  ಅದೇ ವರ್ಷ, ಎಲ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಗುನ್ನ್‌‌ (sic) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, [[ಬಾಬ್ಬಿ ವೀ]]ರೊಂದಿಗೆ ಪಿಯಾನೋವನ್ನು ಬಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುತ್ತಾ ಎರಡು ಬಾರಿ ವಿಹಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Gunnn&quot;&gt;ಬಾಬ್ಬಿ ವೀಯವರೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯುವ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ತಮ್ಮ ಮಿಥ್ಯಾನಾಮವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ವಿಲಕ್ಷಣತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: &quot;[ಡೈಲನ್‌] ಫಾರ್ಗೋ/ಮೂರ್‌ಹುಡ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದರು&amp;nbsp;... ಬಿಲ್‌ [ವೆಲ್ಲೀನ್‌‌] ಫಾರ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಸ್ಯಾಮ್ಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಎಂಬ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ತನ್ನನ್ನು ಎಲ್‌ಸ್ಟನ್‌ ಗುನ್ನ್‌ ಮೂರು-- n'ಗಳೊಂದಿಗೆ, G-U-N-N-N ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡನು.&quot; ಬಾಬ್ಬಿ ವೀ ಸಂದರ್ಶನ, ಜುಲೈ 1999, [[ಗೋಲ್ಡ್‌ಮೈನ್‌]] ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ:{{cite web
| url = http://expectingrain.com/dok/who/g/gunnnelston.html
| title = Early alias for Robert Zimmerman
| date = 1999-08-11
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = Expecting Rain
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 41–42.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌, ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 26–27.&lt;/ref&gt;

1959ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಮಿನ್ನೆಯಾಪೊಲಿಸ್‌]]ಗೆ ಮರಳಿದ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ [[ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾತಿ ಪಡೆದರು.  ಅವರಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಾಲ್‌ ಮೇಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅಮೇರಿಕದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯಿತು.  1985ರಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು: &quot;ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಇದು ನನಗೆ ಸಾಲದೆಂದು ಅನಿಸುತ್ತಿತ್ತು&amp;nbsp;... ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಕರ್ಷಕ ಪದಗಳು ಹಾಗೂ ಮಿಡಿಸುವ ಲಯಗಳಿದ್ದರೂ... ಗೀತೆಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಜೀವನವನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.  ನಾನು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಅದು ಗಂಭೀರವಾದುದೆಂದು ತಿಳಿದಿತ್ತು.  ಈ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರಾಶೆ, ವಿಷಾದ, ವಿಜಯ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭರವಸೆ ಅಲೌಕಿಕ, ಅಂತರಾಳದ ಭಾವನೆಗಳು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Crowe-1985&quot;&gt;''[[ಬಯೋಗ್ರಾಫ್‌]]'' , 1985, [[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್‌ ಕ್ರೌಯೆ]]ರಿಂದ ಕಿರು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬರಹಗಳು.&lt;/ref&gt;  ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ 10 O'ಕ್ಲಾಕ್‌ ಸ್ಕಾಲರ್‌, ವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಕೆಲವೇ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಫಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುವುದನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಡಿಂಕಿಟೌನ್‌]] [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]] ಪ್ರವಾಸಿ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 65–82.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;No Direction Home&quot;&gt;ಇದು ''[[ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ]]''  ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದ್ದು, ನಿರ್ದೇಶಕ: [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಕಾರ್ಸೆಸೆ]]. ಪ್ರಸಾರ: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 26, 2005, [[PBS]] &amp;amp; [[BBC Two]]&lt;/ref&gt;

ತಮ್ಮ ಡಿಂಕಿಟೌನ್‌ ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ, ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ತಮ್ಮನ್ನು &quot;ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌&quot; ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.&quot;&lt;ref name=&quot;rsbio&quot;/&gt;  2004ರ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ವಿವರಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ : &quot;ನೀವು ಹುಟ್ಟಿದ ನಂತರವೇ ತಪ್ಪು ಹೆಸರಿದೆ ಇವರ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿರಬಾರದಾಗಿತ್ತು ಎಂದೆನಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲಾ ಸಹಜ.  ನೀವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಯಾವ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀರೋ ಆ ಹೆಸರಿಂದಲೇ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳಿ.  ಇದು ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ.&quot;&lt;ref name=&quot;60minutes2005&quot;/&gt;

=== 1960ರ ದಶಕ ===
==== ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆಯ ವ್ಯವಹಾರ ====
ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದರು.  ಜನವರಿ 1961ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಹಾನಗರಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಾಗೂ [[ಹಂಟಿಂಗ್‌ಟನ್‌' ರೋಗ]]ದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ [[ಗ್ರೇಸ್ಟೋನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ]]&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌, ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ ಒಂದು  '' , p. 98.&lt;/ref&gt; ದಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ [[ವುಡೀ ಗುತ್ರೀ]]ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು.  ಗುತ್ರೀ ಡೈಲನ್‌ರಿಗೆ ದಿವ್ಯವಾಣಿಯಂತಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದರು.  ತಮ್ಮ ಮೇಲಿನ ಗುತ್ರೀ'ರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ  ಡೈಲನ್‌ ನಂತರ ಬರೆದಿದ್ದು ಹೀಗೆ : &quot;ಗೀತೆಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಅಪರಿಮಿತ ಮಾನವತ್ವದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ... [ಅವರು] ಅಮೇರಿಕ ಚೇತನದ ನಿಜವಾದ ದನಿಯಾಗಿದ್ದರು.  ನಾನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಗುತ್ರೀಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಿಷ್ಯನಾಗುವವನು ನಾನು ಎಂದುಕೊಂಡೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌, ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ ಒಂದು  '' , pp. 244–246.&lt;/ref&gt;  ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಕ್ಕೆ ಗುತ್ರೀರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಗುತ್ರೀರ ಸಹಾಯಕ [[ರಾಂಬ್ಲಿನ್‌ ಜಾಕ್‌ ಎಲ್ಲಿಯಟ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಡೈಲನ್‌ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದರು.  ಗುತ್ರೀಯವರ ಕೃತಿಸಂಗ್ರಹದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಯಟ್‌ರ ಮೂಲಕ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಡೈಲನ್‌ ''[[ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ]]'' ಯಲ್ಲಿ (2004)&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌, ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ ಒಂದು  '' , pp. 250–252.&lt;/ref&gt; ಈ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಿಯಟ್‌ರನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ.

1961ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ, ಡೈಲನ್‌ [[ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]]ದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅನೇಕ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರು.  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು, [[ಗೆರ್ಡೆಸ್‌ ಫೋಕ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಷೆಲ್ಟನ್‌]] ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಬರೆದಾಗ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;ರಾಬರ್ಟ್‌ ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌ '' , 1961-09-21, &quot;ಬಾಬ್‌  ಡೈಲನ್‌: ಎ ಡಿಸ್ಟಿಂಕ್ಟಿವ್‌ ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟ್‌‌&quot; ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಪುನರ್‌ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ: {{cite web
| url = http://www.bobdylanroots.com/shelton.html
| title = Bob Dylan: A Distinctive Stylist
| author = Robert Shelton
| date = 1961-09-21
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = Bob Dylan Roots
}}&lt;/ref&gt;  ಅದೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ರು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಾರ [[ಕೆರೋಲಿನ್‌ ಹೆಸ್ಟರ್‌]]ರ ನಾಮಸೂಚಕ ಮೂರನೇ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ರಾಗಮಾಲಿಕೆ/ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂಅನ್ನು ನುಡಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಆಲ್ಬಂನ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಜಾನ್‌ ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌]]ರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.allmusic.com/artist/carolyn-hester-p2005
| title = Carolyn Hester Biography
| author = Richie Unterberger
| date = 2003-10-08
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = All Music
}}&lt;/ref&gt;  ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]]ಗೆಂದು ಡೈಲನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ‌ಅಂಕಿತ ಹಾಕಿದರು.  ಪ್ರಥಮ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ (1962), ಪರಿಚಿತ ಜಾನಪದ, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಹಾಗೂ [[ಸುವಾರ್ತೆ]] ಅಂಶಗಳನ್ನು ಎರಡು ಮೂಲ ಸಂಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌''  ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.  ಆಲ್ಬಂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೇನೂ ಬೀರದೇ, ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಾಗದಿದ್ದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೇವಲ 5,000 ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಮಾರಾಟವಾದವು.&lt;ref name=&quot;Scaduto110&quot;&gt;ಸ್ಕಾಡುಟೊ, ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌'' , p. 110.&lt;/ref&gt;  ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ, ಈ ಹಾಡುಗಾರರನ್ನು ಕೆಲವರು &quot;ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌'ರ ಪ್ರಮಾದ&quot;ವೆಂದು ಹಳಿದು ಅವರ ಒಫ್ಪಂದವನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.  ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌, [[ಜಾನ್ನಿ ಕ್ಯಾಷ್‌]]ರೂ ಕೂಡಾ ಡೈಲನ್‌ರ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Scaduto110&quot;/&gt;  ಕೊಲಂಬಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಡೈಲನ್‌  ಬ್ಲೈಂಡ್‌ ಬಾಯ್‌ ಗ್ರಂಟ್‌ ಎಂಬ ಮಿಥ್ಯಾನಾಮದಲ್ಲಿ, ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ''[[ಬ್ರಾಡ್‌ಸೈಡ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ]]'' ಗೆಂದು ಅನೇಕ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 157–158.&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Joan Baez Bob Dylan.jpg|thumb|280px|ಜೋನ್‌ ಬೇಜ್‌ರೊಂದಿಗೆ 28 ಆಗಸ್ಟ್‌ 1963ರ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ &quot;ಮಾರ್ಚ್‌ ಆನ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌&quot;ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ]]

ಆಗಸ್ಟ್‌ 1962ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಡೈಲನ್‌ ಇಟ್ಟರು.  ಅವರು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎಂದು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡರು, ಹಾಗೂ [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ಮನ್‌]]ರೊಡನೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.  ಗ್ರಾಸ್‌ಮನ್‌ರು 1970ರವರೆಗೆ ಡೈಲನ್‌ರ ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದರಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ವೈರುದ್ಧ್ಯದ ನಡವಳಿಕೆಗೆ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯೆನಿಸುವಷ್ಟು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನಿಯತ್ತಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , pp. 283–284.&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌ ನಂತರ ಗ್ರಾಸ್‌ಮನ್‌ರನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು : &quot;ಅವರೊಂದು ತರಹಾ [[ಕರ್ನಲ್‌ ಟಾಮ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌]] ತರಹದ ವ್ಯಕ್ತಿ... ಅವರು ಬರುತ್ತಿರುವುದರ ಸುಳಿವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದಿತ್ತು ..&quot;&lt;ref name=&quot;No Direction Home&quot;/&gt;  ಗ್ರಾಸ್‌ಮನ್‌ ಹಾಗೂ [[ಜಾನ್‌ ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌]]ರ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಯುವ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌]] ಜಾಜ್‌ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಟಾಮ್‌ ವಿಲ್ಸನ್‌]]ರು ಹ್ಯಾಮಂಡ್‌ರ ಬದಲಿಗೆ ಡೈಲನ್‌ರ ಎರಡನೇ ಆಲ್ಬಂನ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದರು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 115–116.&lt;/ref&gt;

ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1962ರಿಂದ ಜನವರಿ 1963ರವರೆಗೆ, ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ UK ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Heylin-p35&quot;&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , 1996, ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ : ಎ ಲೈಫ್‌ ಇನ್‌ ಸ್ಟೋಲನ್‌ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್‌ '' , pp. 35–39.&lt;/ref&gt;  TV ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಫಿಲಿಪ್‌ ಸಾವಿಲ್ಲೆ]]ರು [[BBC ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] ವಾಹಿನಿಗೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ''[[ದ ಮ್ಯಾಡ್‌ಹೌಸ್‌ ಆನ್‌ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]''  ಎಂಬ ರೂಪಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಾವಿಲ್ಲೆಯವರು ಅವರಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.bbc.co.uk/bbcfour/music/bobdylan/madhouse.shtml| title = Dylan in the Madhouse| date = 2007-10-14| accessdate = 2009-08-31| publisher = BBC TV}}&lt;/ref&gt;  ರೂಪಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌  ''ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದ ವಿಂಡ್‌'' , ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು, ಇದು ಹಾಡಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ಹೊವರ್ಡ್. ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ . ಡಬಲ್‌ಡೇ 2001. p159. ISBN 0-552-99929-6&lt;/ref&gt; ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಡೈಲನ್‌ [[ಲೆಸ್‌ ಕಸಿನ್ಸ್‌‌]], [[ದ ಪಿಂಡರ್‌ ಆಫ್‌ ವೇಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್]]‌‌,&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/music/2007/sep/17/popandrock.folk  ವೆಬ್‌ ''ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌''  ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ © ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ 2009]&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ [[ಬುಂಜೀಸ್‌]]ನಂತಹಾ ಅನೇಕ ಲಂಡನ್‌ ಜಾನಪದ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Heylin-p35&quot;/&gt;  ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಕಾರ್ಥಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ UK ಹಾಡುಗಾರರಿಂದ ಹೊಸ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು.&lt;ref name=&quot;Heylin-p35&quot;/&gt;

ಡೈಲನ್‌ರ ಎರಡನೇ ಆಲ್ಬಂ, ''[[ದ ಫ್ರೀವೀಲಿಂಗ್‌' ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್]]'' ‌, ಮೇ 1963ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅವರು ಹಾಡುಗಾರ ಹಾಗೂ ಗೀತರಚನಾಕಾರರಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು.  ಈ ಆಲ್ಬಂನ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ [[ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಹಾಡುಗಳೆಂಬ]] ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಭಾಗಶಃ ಗುತ್ರೀಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದ್ದವು, [[ಪೀಟ್‌ ಸೀಗರ್‌]]ರ ವಿಷಯವಾರು ಗೀತೆಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 138–142.&lt;/ref&gt;  ಉದಾಹರಣೆಗೆ &quot;ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಟೌನ್‌&quot;, [[ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಕಪ್ಪು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ದಾಖಲಾಗುವ [[ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ಮೆರೆಡಿತ್‌‌]]ರ ವಿಪತ್ಕಾಲದ ಬಗೆಗಿನ ನಿಂದಾತ್ಮಕ ಕಥೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , p. 156.&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Bob Dylan in November 1963.jpg|thumb|left|180px|ನವೆಂಬರ್‌ 1963ರಲ್ಲಿ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌]] 
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡಾದ, &quot;[[ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದ ವಿಂಡ್]]‌‌&quot;, [[ಗುಲಾಮ]]ರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡಾದ &quot;ನೋ ಮೋರ್‌ ಆಕ್ಷನ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌&quot;ನಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಭಾವವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;[[ಜಾನ್‌ ಬಾಲ್ಡೀ]]ಯವರಿಂದ ಡೈಲನ್‌ರ ''[[ದ ಬೂಟ್‌ಲೆಗ್‌ ಸರಣಿ 1–3 ಸಂಪುಟಗಳೊಂದಿಗೆ (ಅಪರೂಪದ &amp;amp; ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ) 1961–1991]]''  ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ (1991) : &quot;ಪತ್ರಕರ್ತ ಮಾರ್ಕ್‌ ರೋಲೆಂಡ್‌ರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಡೈಲನ್‌ 1978ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು: '''ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದ ವಿಂಡ್‌' ಯಾವಾಗಲೂ ದೈವಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. '' '''ನೋ ಮೋರ್‌ ಆಕ್ಷನ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌' ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದೆ — ಅದು ದೈವಿಕವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ 'ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದ ವಿಂಡ್‌' ಅದೇ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{' &quot;}} pp. 6–8.''&lt;/ref&gt;  ಈ ಹಾಡನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ಇದು [[ಪೀಟರ್‌, ಪಾಲ್‌ ಹಾಗೂ ಮೇರಿ]]ಯರಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟು, ಇತರೆ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಡೈಲನ್‌ರ ಹಾಡುಗಳೊಡನೆ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ದೃಷ್ಟಾಂತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.  &quot;[[ಎ ಹಾರ್ಡ್‌ ರೇನ್ಸ್‌‌ ಎ-ಗೊನ್ನಾ ಫಾಲ್‌‌]]&quot; ಎಂಬ ಹಾಡು &quot;[[ಲಾರ್ಡ್ ರಂಡಾಲ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಲಾವಣಿಯ ಶೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು.  ಪರಮಾಣು ವಿಧ್ವಂಸಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರೋಕ್ಷ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದ್ದುದರಿಂದ ಡೈಲನ್‌ ಇದರ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ನಂತರ ಆರಂಭವಾದ [[ಕ್ಯೂಬಾದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿ]]ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '', pp. 101–103.''&lt;/ref&gt;  &quot;ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದ ವಿಂಡ್‌‌&quot; ತರಹವೇ, &quot;ಎ ಹಾರ್ಡ್‌ ರೇನ್ಸ್‌‌ ಎ-ಗೊನ್ನಾ ಫಾಲ್‌‌&quot; ಆಧುನಿಕ ಗೀತರಚನೆಯಲ್ಲಿ  ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ರೂಪದಲ್ಲಿ  [[ಪ್ರತಿಮಾವಾದಿ]] ಭಾವಗಳ ಆಕ್ರಮಣ ಹಾಗೂ [[ಜಾಗೃತಿಯ ಪ್ರವಾಹ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹೊಸ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ರಿಕ್ಸ್‌, ಪಾಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಡೈಲನ್‌ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು'', pp. 329–344.''&lt;/ref&gt;
{{Sound sample box align left|Music sample:}}
{{Listen
|filename=Bob_Dylan_-_Blowin'_in_the_Wind.ogg
|title=Bob Dylan - &quot;Blowin' in the Wind&quot;
|description=''[[Blowin' in the Wind]]'' was, according to critic Andy Gill, &quot;the song with which Dylan's name is most inextricably linked, and safeguarded his reputation as a civil libertarian through any number of changes in style and attitude.&quot;&lt;ref&gt;Gill, ''My Back Pages'', 23&lt;/ref&gt;
|format=[[Ogg]]}}
{{sample box end}}
ಡೈಲನ್‌ರ ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳ ಗೀತೆಗಳು ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿದರೆ, ''ಫ್ರೀವೀಲಿಂಗ್‌''' ಪ್ರೇಮಗೀತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವ, ಅತಿವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.''' ''  '''''ಡೈಲನ್‌ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿನ ಹಾಸ್ಯ,&lt;ref&gt;ಸ್ಕಾಡುಟೊ, '''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌'', p. 35.'' '''&lt;/ref&gt; ಆಲ್ಬಂನ ವಿಷಯ ವಸ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್‌]]ರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು.  ''' '' '''''[[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌]] ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು, &quot;ನಾವು ಕೇವಲ ಹಾಡಿದೆವು, ಕೇವಲ ಬಳಸಿದೆವು.  ''' '' '''''ಗೀತೆಯ ಭಾವವು ಹಾಗೂ ಅದರ ನಿಲುವು ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ವಂತಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅದ್ಭುತವಾದವು.&quot;&lt;ref&gt;ಮೋಜೊ'' ಪತ್ರಿಕೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1993.''&lt;/ref&gt;''' ''

ಡೈಲನ್‌ರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ಒರಟು ಅಂಶವು ಹೊಸ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಉಳಿದವರಿಗೆ ಅದೇ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿತ್ತು.  [[ಜೋಯ್ಸ್‌ ಕೆರೋಲ್‌ ಓಟ್ಸ್‌]] ತನ್ನ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಗಂಡನ ಮೇಲೆ ಡೈಲನ್‌ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ : &quot;ನಾವು ಮೊದಲಿಗೆ  ಈ ಯುವ ಮತ್ತು ಅಪಕ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲದೆನಿಸುವ ಮೂಗಿನಿಂದ ಹೊರಡಿಸುವ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಉಪ್ಪುಕಾಗದವೂ ಹಾಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದೆನಿಸಿತಾದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಕೌತುಕಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಆವೇಗ ಉಂಟುಮಾಡುವುದಾಗಿತ್ತು.&quot;&lt;ref&gt;ಹೆಡಿನ್‌ (ed.), 2004, ''ಸ್ಟುಡಿಯೋ A: ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ರೀಡರ್‌'' , p. 259. ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ:{{cite web
| url = http://www.usfca.edu/~southerr/ondylan.html
| title = Dylan at 60
| author = Joyce Carol Oates
| date = 2001-05-24
| accessdate = 2008-09-29
| publisher = University of San Francisco
| archive-date = 2009-05-15
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090515112338/http://www.usfca.edu/~southerr/ondylan.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;  ಅವರ ಅನೇಕ ಮುಂಚಿನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀತೆಗಳು, ಮೊದಲಿಗೆ ಡೈಲನ್‌ರ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾದ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ [[ಜೋನ್‌ ಬೇಜ್‌]]ರಂತಹಾ ಇತರೆ ಗಾಯಕರ ಹೆಚ್ಚು ರೋಚಕವೆನಿಸುವ ಆವೃತ್ತಿಗಳಾಗಿ ಜನರನ್ನು ತಲುಪಿತು.&lt;ref name=&quot;rsbio&quot;/&gt;  ಬೇಜ್‌ ಆತನ ಅನೇಕ ಹಿಂದಿನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿ ತನ್ನ ಗೀತಕಛೇರಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ವೇದಿಕೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಡೈಲನ್‌ರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಲಭಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಜೋನ್‌ ಬೇಜ್‌ ಪ್ರವೇಶ, ಗ್ರೇ, ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , pp. 28–31.&lt;/ref&gt;

1960ರ ದಶಕದ ಮುನ್ನ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ ಇತರರೆಂದರೆ [[ದ ಬಿರ್ಡ್ಸ್]]‌, [[ಸೊನ್ನಿ ಹಾಗೂ ಚೆರ್]]‌, [[ದ ಹೊಲ್ಲೀಸ್‌]], [[ಪೀಟರ್‌, ಪಾಲ್‌ ಹಾಗೂ ಮೇರಿ]], [[ಮ್ಯಾನ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ ಮಾನ್ನ್]]‌, ಮತ್ತು [[ದ ಟರ್ಟಲ್ಸ್‌]].  ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಪಾಪ್‌ ರೂಪ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರೂ ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ ಬೇಜ್‌ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿರಳ ಜಾನಪದ ಕೃತಿಗಳ ಹಾಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.  ಕವರ್‌ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಎಷ್ಟು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದವೆಂದರೆ [[CBS]] ಅವರನ್ನು &quot;ಡೈಲನ್‌ರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಡೈಲನ್‌ರ ಹಾಗೆ ಯಾರೂ ಹಾಡಲಾಗದು&quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿತು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.smh.com.au/news/music/bob-dylans-songs-offer-rich-pickings-for-other-singers/2007/08/14/1186857512999.html | title = It ain't me babe but I like how it sounds | date = 2007-08-15 | accessdate = 2008-09-24 | last = Meacham | first = Steve | publisher = ''[[The Sydney Morning Herald]]''}}&lt;/ref&gt;

&quot;ಮಿಕ್ಸ್‌ಡ್‌ ಅಪ್‌ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷನ್‌&quot;, ''ಎಂಬುದನ್ನು '''ಫ್ರೀವೀಲಿಂಗ್‌ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಬಾಲಕ ವಾದ್ಯತಂಡದೊಡನೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆದರು''' '' . '''''ಆಲ್ಬಂನ ಒಂಟಿ ವಾದ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಏಕಗೀತೆಯು [[ರಾಕೆಬಿಲ್ಲಿ]] ಸಂಗೀತದೊಡನೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ನೀಡಿತು.  ''' '' '''''[[ಕ್ಯಾಮೆರನ್‌ ಕ್ರೋಯೆ]] ಇದನ್ನು &quot;[[ಎಲ್ವಿಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್ಲೆ]] ಹಾಗೂ [[ಸನ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]]ರೆಡೆಗೆ ತೊಯ್ದಾಡುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದರ ಆಕರ್ಷಕ ನೋಟ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದರು.&quot;&lt;ref&gt;[[ಬಯೋಗ್ರಾಫ್‌|'''ಬಯೋಗ್ರಾಫ್‌'''' ''']] , 1985, [[ಕ್ಯಾಮೆರಾನ್‌ ಕ್ರೌಯೆ]]ರಿಂದ ಕಿರು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬರಹಗಳು. &quot;ಮಿಕ್ಸ್‌ಡ್‌ ಅಪ್‌ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷನ್‌&quot;ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಗೀತಜ್ಞರು: ಜಾರ್ಜ್‌ ಬಾರ್ನೆಸ್‌  &amp;amp; [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಲಾಂಗ್‌ಹಾರ್ನ್‌]]  (ಗಿಟಾರ್‌ಗಳು); [[ಡಿಕ್‌ ವೆಲ್‌ಸ್ಟುಡ್‌]] (ಪಿಯಾನೋ); [[ಜಿನಿ ರಾಮೆ]] (ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ); [[ಹರ್ಬ್‌ ಲವೆಲ್ಲೆ]] (ಡ್ರಮ್‌ವಾದ್ಯ)&lt;/ref&gt;''' ''

==== ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಹಾಗೂ ''ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿ'' ====
ಮೇ 1963ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ರ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ''[[ದ ಎಡ್‌ ಸುಲ್ಲಿವನ್‌ ಷೋ]]'' ದಿಂದ ಹೊರನಡೆದಾಗ ಏರಿತು. ತಾಲೀಮಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ರಿಗೆ [[CBS ವಾಹಿನಿಯ/ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]]ನ  &quot;ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ&quot;ರು, ಅವರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲುದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ಗೀತೆ &quot;ಟಾಕಿಂಗ್‌ ಜಾನ್‌ ಬಿರ್ಚ್‌ ಪ್ಯಾರಾನಾಯ್ಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌&quot;ಯು [[ಜಾನ್‌ ಬಿರ್ಚ್‌ ಸಮುದಾಯ]]ಕ್ಕೆ ನಿಂದಾತ್ಮಕವೆನಿಸುವ ಸಂಭವವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.  ವಿಮರ್ಶಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಅನುಸರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಿರುವುದೇ ಮೇಲು ಎಂದು, ಡೈಲನ್‌ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌ &quot;ಟಾಕಿಂಗ್‌ ಜಾನ್‌ ಬಿರ್ಚ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಬ್ಲೂಸ್‌&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ''[[ಫ್ರೀವೀಲಿಂಗ್‌]]''  ಆಲ್ಬಂಗಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದರು, &quot;[[ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ವಾರ್ಸ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ನಂತರದ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು&quot;. ನೋಡಿ ಹೆಲಿನ್‌, ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌'' , pp. 114–115.&lt;/ref&gt;
{{Sound sample box align right|Music sample:}}
{{Listen
 |filename   = Bob_Dylan_-_The_Times_They_Are_a-Changin'.ogg
 |title      = Bob Dylan - &quot;The Times They Are a-Changin'&quot;
 |description= Dylan said of &quot;The Times They Are a-Changin'&quot;: &quot;This was definitely a song with a purpose. I wanted to write a big song, some kind of theme song, with short concise verses that piled up on each other in a hypnotic way. The civil rights movement and the folk music movement were pretty close and allied together at that time.&quot;&lt;ref name = &quot;Crowe-1985&quot;/&gt;
 |format     = [[Ogg]]}}
{{sample box end}}
ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ ಬೇಜ್‌  ಇಬ್ಬರೂ ಆಗಸ್ಟ್‌ 28, 1963ರಂದು [[ಮಾರ್ಚ್‌‌‌ ಆನ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳುವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌ &quot;[[ಓನ್ಲೀ ಎ ಪಾನ್‌ ಇನ್‌ ದೇರ್‌ ಗೇಮ್‌]] &quot; ಹಾಗೂ &quot;[[ವೆನ್‌ ದ ಷಿಪ್‌ ಕಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌]]&quot;ಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು; ನೋಡಿ ಹೆಲಿನ್‌, ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ : ಎ ಲೈಫ್‌ ಇನ್‌ ಸ್ಟೋಲನ್‌ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್‌ '' , p. 49.&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌ರ ಮೂರನೇ ಆಲ್ಬಂ, ''[[ದ ಟೈಮ್ಸ್‌ ದೇ ಆರ್‌ ಎ-ಚೇಂಜಿಂಗ್‌]]''  ಹೆಚ್ಚು ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಿನಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಗಿಲ್‌, ''ಮೈ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಪೇಜಸ್‌'' , pp. 37–41.&lt;/ref&gt;  ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ [[ಮೆಡ್ಗರ್‌ ಎವರ್ಸ್‌]]ರ ಕೊಲೆಯ ಬಗೆಗಿನ ವಸ್ತು ಹೊಂದಿದ್ದ &quot;ಓನ್ಲೀ ಎ ಪಾನ್‌ ಇನ್‌ ದೇರ್‌ ಗೇಮ್‌ &quot;; ಹಾಗೂ ಹೋಟೆಲ್‌ನ ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯ ಬಾರ್‌ ಪರಿಚಾರಿಕೆ ಹ್ಯಾಟ್ಟಿ ಕೆರೋಲ್‌ರು ಶ್ವೇತ ಯುವ ಪ್ರಮುಖ [[ವಿಲಿಯಂ ಜಾಟ್‌ಝಿಂಗರ್‌]]ರಿಂದ ಸಾವು ಕಂಡಿದ್ದನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿಸಿದ  [[ಬ್ರೆಚ್ಟಿಯನ್‌]] &quot;[[ದ ಲೋನ್‌ಸಮ್‌ ಡೆತ್‌ ಆಫ್‌ ಹ್ಯಾಟ್ಟಿ ಕೆರೋಲ್]]‌&quot; ಸೇರಿದಂತೆ ಹಾಡುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಕಾಲೀನ ನಿಜಜೀವನವನ್ನು ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ರಿಕ್ಸ್‌, ''ಡೈಲನ್ಸ್‌ ವಿಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸಿನ್‌'' , pp. 221–233.&lt;/ref&gt;  ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿ, ರೈತ ಹಾಗೂ ಗಣಿಕಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ಕುಸಿತದಿಂದುಂಟಾದ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ &quot;[[ಬಾಲ್ಲಡ್‌ ಆಫ್‌ ಹಾಲ್ಲಿಸ್‌ ಬ್ರೌನ್]]‌&quot; ಹಾಗೂ &quot;[[ನಾರ್ತ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಬ್ಲೂಸ್]]‌&quot; ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ.  ಈ ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನೊಡನೆ ಎರಡು ಖಾಸಗಿ ಪ್ರೇಮಗೀತೆಗಳಾದ, &quot;ಬೂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಲೆದರ್‌&quot; ಹಾಗೂ &quot;ಒನ್‌ ಟೂ ಮೆನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ಸ್‌&quot;ಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;bbctimeline&quot;/&gt;

1963ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಡೈಲನ್‌ ಜಾನಪದ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಚಳುವಳಿಗಳಿಂದ ಉದ್ರೇಕಿತನಾಗಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮಿತಿಗೊಳಪಟ್ಟ ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 200–205.&lt;/ref&gt;  [[ಜಾನ್‌ F. ಕೆನಡಿ]]ಯವರ ಹತ್ಯೆಯ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ [[ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಸಿವಿಲ್‌ ಲಿಬರ್ಟೀಸ್‌ ಕಮಿಟಿ]]ಯಿಂದ &quot;[[ಟಾಮ್‌ ಪೈನ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ&quot;ಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಉದ್ವೇಗಕ್ಕೊಳಗಾದ ಡೈಲನ್‌, ಧಾರ್ಷ್ಟ್ಯದಿಂದ ಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಮಿಟಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಕಮಿಟಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವೃದ್ಧ ಹಾಗೂ ಬೋಳು ತಲೆಯವರೆಂದು ಹೀಗಳೆಯುತ್ತಾ, ಕೆನಡಿಯವರ ಹತ್ಯೆಯ ಆರೋಪಿ [[ಲೀ ಹಾರ್ವೆ ಓಸ್ವಾಲ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ (ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಯೋರ್ವರ) ಅಂಶವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ ಈ ಭಾವನೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಗೊಂಡವು.&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌ರ ಭಾಷಣ ಹೀಗೆ ಸಾಗಿತ್ತು : &quot;ನನಗೆ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಪ್ಪು ಹಾಗೂ ಬಿಳಿ, ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಎಂಬುದೆಲ್ಲಾ ಇಲ್ಲ; ಏನಿದ್ದರೂ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಮಾತ್ರ, ಕೆಳಗೆ ಅಂದರೆ ತೀರ ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ.  ಹಾಗೂ ನಾನು ರಾಜಕೀಯದಂತಹಾ ಚಿಲ್ಲರೆ ವಿಷಯಗಳೆಡೆ ಗಮನ ಕೊಡದೇ ಮೇಲೇರಬೇಕೆಂದಿದ್ದೇನೆ .&quot;; ನೋಡಿ, ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 200–205.&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Bob Dylan in November 1963-5.jpg|thumb|left|220px|ಬಾಬ್ಬಿ ಡೈಲನ್‌, ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪುಸ್ತಕ ಅವರನ್ನು ಹಾಗೆಂದು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ: St. ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ನವೆಂಬರ್‌ 1963]]

1964ರ,&lt;ref name=&quot;rsbio&quot;/&gt; ಜೂನ್‌ ಸಂಜೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಏಕಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಅನದರ್‌ ಸೈಡ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌]]''  ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಹಗುರ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.  &quot;ಐ ಷಲ್‌ ಬಿ ಫ್ರೀ #10&quot; ಹಾಗೂ &quot;ಮೋಟಾರ್‌ಸೈಕೋ ನೈಟ್‌ಮೇರ್‌&quot;ಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಸ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಅತಿ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಡೈಲನ್‌ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.  &quot;[[ಸ್ಪಾನಿಷ್‌ ಹಾರ್ಲೆಮ್‌ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್]]&quot; ಹಾಗೂ &quot;[[ಟು ರಮೋನಾ]]&quot;ಗಳು ಪ್ರೇಮಪೂರಿತ ಹಾಗೂ ಭಾವಪೂರಿತ ಪ್ರೇಮಗೀತೆಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, &quot;[[ಬ್ಲಾಕ್‌ ಕ್ರೋ ಬ್ಲೂಸ್]]‌&quot; ಹಾಗೂ &quot;[[ಐ ಡೋಂಟ್‌ ಬಿಲೀವ್‌ ಯೂ (ಷೀ ಆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಲೀಕ್‌ ವಿ ನೆವರ್‌ ಹ್ಯಾವ್‌ ಮೆಟ್‌)]]&quot;ಗಳು ಡೈಲನ್‌ರ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಾಲ್‌ನ ಪರ್ವ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದವು.  &quot;[[ಇಟ್‌‌ ಏಂ'ಟ್‌ ಮಿ ಬೇಬ್‌]]&quot;, ಎಂಬ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಧಿಕ್ಕರಿಸಿದ ಪ್ರೇಮದ ಬಗೆಗಿನ ಹಾಡನ್ನು, ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೇರಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , p. 222.&lt;/ref&gt;  ಅವರ ನವೀನತಮ ದಿಕ್ಕು ಎರಡು ದೀರ್ಘ ಹಾಡುಗಳಾದ :   ನಂತರ [[ಅಲೆನ್‌ ಗಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ರು ನಂತರ ವಿಷದೀಕರಿಸಿದ &quot;ಚೈನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಲಾಷಿಂಗ್‌ ಇಮೇಜಸ್‌&quot;&lt;ref&gt;ಸೆತ್‌ ಗೊಡ್ಡಾರ್ಡ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ''ಲೈಫ್‌''  ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿನ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ (ಜುಲೈ 5, 2001) ಗಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಡೈಲನ್‌ರ ತಂತ್ರ [[ಜಾಕ್‌ ಕೆರೌಕ್‌‌]]ರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು: &quot;(ಡೈಲನ್‌) ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ''[[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಸಿಟಿ ಬ್ಲೂಸ್‌]]''  ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಓದಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ನಾನು ಕೇಳಿದೆ, 'ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿನಗೇನು ಗೊತ್ತು'  ಆತ ಹೇಳಿದ, 'ಯಾರೋ ನನಗೆ '59ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ  St.ಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಲಕಿದರು.'  ಅದಕ್ಕೆ ಏಕೆ ಎಂದು ನಾನಂದೆ,  ಆತ ಹೇಳಿದ, 'ಇದು ನನ್ನ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದ ಪ್ರಥಮ ಕವಿತೆ.'  ಆದ್ದರಿಂದ ಡೈಲನ್‌ರಲ್ಲಿ ನೀವು ನೋಡುವ ಮಿಂಚಿ ಮಾಯವಾಗುವ ಚಿತ್ರಗಳು, 'ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನ ಕಪ್ಪು ಮಡೋನ್ನಾ ದ್ವಿಚಕ್ರದ ಜಿಪ್ಸಿ ರಾಣಿ ಹಾಗೂ ಅವಳ ಬೆಳ್ಳಿ ಲೇಪಿತ ಫ್ಯಾಂಟಮ್‌ ಲವರ್,'ನಂತಹವು  ಕೆರೌಕ್‌ರ ಮಿಂಚಿ ಮಾಯವಾಗುವ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಸ್ಫುರಿತ ಬರವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದದ್ದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಉಳಿದವರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದೆ.&quot; ಇಲ್ಲಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ: {{cite web
| url = http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/ginsberg/interviews.htm
| title = Online Interviews With Allen Ginsberg
| date = 2004-10-08
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = University of Illinois at Urbana Champaign
| archive-date = 2008-07-05
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080705161119/http://www.english.uiuc.edu/maps/poets/g_l/ginsberg/interviews.htm
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ದಟ್ಟ ರೂಪಕ ಪ್ರತಿಮೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ [[ಇಂಪ್ರೆಷನಿಸ್ಟಿಕ್‌ ಪಂಥೀಯ]] &quot;[[ಕೈಮ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರೀಡಂ]]&quot;, ಹಾಗೂ ತನ್ನದೇ ಹಿಂದಿನ ವಿಷಯವಸ್ತು ಹಾಡುಗಳ ಸರಳತೆ ಹಾಗೂ ಕೃತ್ರಿಮ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಹೀಗಳೆಯುವ &quot;[[ಮೈ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಪೇಜಸ್‌]]&quot; ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಂದ ತಾನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗದ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 219–222.&lt;/ref&gt;

1964 ಹಾಗೂ 1965ರ ಸಾಲಿನ ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಜಾನಪದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಕಾಲೀನ ಗೀತರಚನೆಕಾರನ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ [[ಜಾನಪದ-ರಾಕ್‌]] ಪಾಪ್‌-ಸಂಗೀತ ತಾರೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಡೈಲನ್‌ರ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿತು.  ಅವರ ಒರಟಾದ ಜೀನ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಅಂಗಿಯ ಬದಲಿಗೆ ದಿನರಾತ್ರಿಯೂ ಬಿಸಿಲುಕನ್ನಡಕ, ಹಾಗೂ ಪಾಯಿಂಟಿ &quot;[[ಬೀಟಲ್‌ ಬೂಟ್ಸ್‌‌]]&quot;ಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಕಾರ್ನಬೀ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]] ವಸ್ತ್ರಶೈಲಿಗೆ ಬದಲಾಯಿತು.  ಲಂಡನ್‌ ವರದಿಗಾರರೊಬ್ಬರು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು: &quot;ಬಾಚಣಿಗೆಯ ಹಲ್ಲನ್ನು ಹೊಂದಿಸಬಲ್ಲಂತಹಾ ಕೂದಲು.  [[ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌ ಚೌಕ]]ದ ನಿಯಾನ್‌ ದೀಪಗಳನ್ನು ಮಬ್ಬುಗೊಳಿಸುವಂತ ಪ್ರಕಾಶವುಳ್ಳ ಷರ್ಟ್.  ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆತ ಪೋಷಣೆಯಿಲ್ಲದ [[ಜುಟ್ಟುಗಿಣಿ]]ಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 267–271; pp. 288–291.&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಸಂದರ್ಶನಕಾರರೊಂದಿಗೆ ಅತಿವಾಸ್ತವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವಾಗ್ವಾದ ಮಾಡಲು ಕೂಡ ಆರಂಭಿಸಿದರು.  [[ಲೆಸ್‌ ಕ್ರೇನ್‌]] TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಾವು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಾಗ, ಕ್ರೇನ್‌ರಿಗೆ ಅವರು ಕೌಬಾಯ್‌ ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದರು.  ನೀವು ಕೌಬಾಯ್‌ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವಿರಾ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ಡೈಲನ್‌ ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ, &quot;ಇಲ್ಲ , ನಾನು ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 178–181.&lt;/ref&gt;

==== ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ====
{{Main|Electric Dylan controversy}}

ಡೈಲನ್‌ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 1965ರ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಬ್ರಿಂಗಿಂಗ್‌ ಇಟ್‌ ಆಲ್‌ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಹೋಮ್‌]]''  ಮತ್ತೊಂದು ಸೊಗಸಿನ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು,&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 181–182.&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವಾಗಿತ್ತು.  ಮೊದಲನೆಯ ಏಕಗೀತೆ, &quot;[[ಸಬ್‌ಟೆರ್ರೇನಿಯನ್‌ ಹೋಮ್‌ಸಿಕ್‌ ಬ್ಲೂಸ್]]‌&quot;, [[ಚಕ್‌ ಬೆರ್ರಿ]]ಯವರ &quot;[[ಟೂ ಮಚ್‌ ಮಂಕೀ ಬಿಸಿನೆಸ್]]‌&quot;&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , 2009, ''ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಇನ್‌ ದ ಏರ್‌, ದ ಸಾಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಸಂಪುಟ ಒಂದು'' , pp. 220–222.&lt;/ref&gt; ನ ಬಹುವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ [[D. A. ಪೆನ್ನೆಬೇಕರ್‌]]ರ ಡೈಲನ್‌ರ 1965ರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರವಾಸದ ''[[ಡೋಂಟ್‌ ಲುಕ್ ಬ್ಯಾಕ್‌]]'' ನ [[ಸಿನೇಮಾ ವೆರೈಟ್‌]] ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮುಂಚಿನ [[ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋ]] ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಗಿಲ್‌, ''ಮೈ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಪೇಜಸ್‌'' , pp. 68–69.&lt;/ref&gt;  ಮುಕ್ತ ಸಂಯೋಗದ ಭಾವವು [[ಬೀಟ್‌ ಕವಿತ್ವ]]ದ ಉನ್ಮಾದದ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ [[ರ್ರ್ಯಾಪ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಹಿಪ್‌ಹಾಪ್‌]] ಸಂಗೀತದ ಹರಿಕಾರತ್ವಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಹಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಮಾರ್ಕ್ಯುಸೀ, ''ವಿಕೆಡ್‌ ಮೆಸೆಂಜರ್‌'' , p. 144.&lt;/ref&gt;

ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಆಲ್ಬಂನ [[B ಬದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಗಿಟಾರ್‌ ಹಾಗೂ ರಾಗಮಾಲಿಕೆ/ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂನೊಂದಿಗೆ ಡೈಲನ್‌ ಹಾಡಿದ ನಾಲ್ಕು ದೀರ್ಘ ಗೀತೆಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Sounes-168&quot;&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 168–169.&lt;/ref&gt;  &quot;[[Mr. ಟಾಂಬೊರಿನ್‌ ಮ್ಯಾನ್]]‌&quot; ತ್ವರಿತವಾಗಿ [[ದ ಬರ್ಡ್ಸ್‌]] ತಂಡವು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದಾಗ U.S. ಹಾಗೂ U.K.ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಡೈಲನ್‌ರ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Warwick, N., Brown, T. &amp; Kutner, J.|year=2004|title=The Complete Book of the British Charts|edition=Third Edition|page=6|publisher=Omnibus Press|isbn=9781844490585}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Byrds chart data|publisher=Ultimate Music Database|url=http://www.umdmusic.com/default.asp?Lang=English&amp;Search=Byrds&amp;Where=Bands|accessdate=July 28, 2009}}&lt;/ref&gt;  &quot;[[ಇಟ್ಸ್‌ ಆಲ್‌ ಓವರ್‌ ನೌ ಬೇಬಿ ಬ್ಲೂ]]&quot; ಹಾಗೂ &quot;[[ಇಟ್ಸ್‌ ಆಲ್‌ರೈಟ್‌ ಮಾ (ಐಯಾಮ್‌ ಓನ್ಲೀ ಬ್ಲೀಡಿಂಗ್‌)]]&quot; ಎಂಬೆರಡು ಡೈಲನ್‌ರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಯೋಜನೆಗಳೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;Sounes-168&quot;/&gt;&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, 2003, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 276–277.&lt;/ref&gt;

1965ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಜಾನಪದ ಉತ್ಸವ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದ, ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ದಿನಗಳಿಂದ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಾಧನಗಳ [[ಮೈಕ್‌ ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]] (ಗಿಟಾರ್‌‌), ಸ್ಯಾಮ್‌ ಲೇ (ಡ್ರಮ್‌ ವಾದ್ಯ) ಹಾಗೂ ಜೆರೋಮ್‌ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್ ‌(ಮಂದ್ರವಾದ್ಯ), ಜೊತೆಗೆ [[ಅಲ್‌ ಕೂಪರ್‌]] (ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ) ಹಾಗೂ [[ಬ್ಯಾರ್ರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಬರ್ಗ್‌]] (ಪಿಯಾನೋ )ರೊಂದಿಗೆ [[ಪಾಲ್‌ ಬಟರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡ]]ದ [[ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂದಿ]]ಯೊಡನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 208–216.&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌ 1963 ಹಾಗೂ 1964ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಬಂದರೂ ಡೈಲನ್‌ 1965ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಶಂಸೆ ಹಾಗೂ ಹೀಗಳಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ಕೇವಲ ಮೂರು ಗೀತೆಗಳ ನಂತರ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದರು.  ದಂತಕಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಹೀಗಳಿಕೆಗಳು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಡೈಲನ್‌ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜಾನಪದ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಂದದ್ದಾಗಿತ್ತು.  ಮತ್ತೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೋತೃಗಳು ಧ್ವನಿಯ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಪ ಗಾತ್ರದ ಸಜ್ಜಿಕೆಯಿಂದ ವ್ಯಗ್ರಗೊಂಡಿದ್ದರಷ್ಟೇ.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.mojo4music.com/blog/2007/10/exclusive_dylan_at_newport_who.html| title = Exclusive: Dylan at Newport—Who Booed?| publisher = ''[[Mojo (magazine)|Mojo]]''| date = 2007-10-25| accessdate = 2008-09-07| archive-date = 2009-04-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20090412210946/http://www.mojo4music.com/blog/2007/10/exclusive_dylan_at_newport_who.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌ರ 1965ರಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಕ್ರೋಧದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 305–314.&lt;/ref&gt;  [[ಇವಾನ್‌ ಮೆಕ್‌ಕಾಲ್‌ರು]] ''[[ಸಿಂಗ್‌ ಔಟ್‌!]],'' ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, &quot;ನಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೀತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಲಾವಣಿಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಅಳವಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಕಲಾವಿದರು ದೀರ್ಘಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದ ಕೃತಿಗಳು ... ಆದರೆ ಬಾಬ್ಬಿ ಡೈಲನ್‌ಗೆ ಏನು ಹೇಳೋಣ ? ... ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಯುವಕ. ಲಘು ಪಾಪ್‌ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಜೊಲ್ಲು ಸುರಿಸಿಕೊಂಡು ಕೇಳುವಂತಹಾ ಕೇವಲ ವಿಮರ್ಶಾರಹಿತ ಶ್ರೋತೃಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಅಂತಹಾ ಹತ್ತನೇ-ದರ್ಜೆಯ ಗಳಹುವಿಕೆಗೆ ಮಾರುಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯ.&quot;&lt;ref&gt;''ಸಿಂಗ್‌ ಔಟ್‌'' , ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1965, ಷೆಲ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದು, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , p. 313.&lt;/ref&gt;  ಜುಲೈ 29ರಂದು, ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಾಲ್ಕೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಮರಳಿದ ಡೈಲನ್‌, &quot;[[ಪಾಸಿಟಿವ್‌ಲಿ 4ತ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌‌]]&quot;ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾದರು.  ಅವರ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಡು ಹಾಗೂ ಮತಿವಿಕಲ್ಪತೆ ತುಂಬಿತುಳುಕುತ್ತಿತ್ತು,&lt;ref&gt;&quot;ಯು ಗೊಟ್ಟಾ ಎ ಲಾಟ್ಟಾ ನರ್ವ್‌/ಟು ಸೇ ಯು ಆರ್‌ ಮೈ ಫ್ರೆಂಡ್‌/ವೆನ್‌ ಐ ವಾಸ್‌ ಡೌನ್‌/ಯು ಜಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟುಡ್‌ ದೇರ್‌ ಗ್ರಿನ್ನಿಂಗ್‌&quot; ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ:{{cite web| url = http://www.bobdylan.com/#/songs/positively-4th-street| title = Positively 4th Street| author = Bob Dylan| accessdate = 2008-09-30| publisher = bobdylan.com| archive-date = 2009-12-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20091201105001/http://www.bobdylan.com/#/songs/positively-4th-street| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಡೈಲನ್‌ರಿಗಿರುವ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ 4ನೇ ಬೀದಿಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ನೇಹಿತರು ವಿರುದ್ಧದ ಭಾವನೆ ಇದು ಎಂದೇ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 186.&lt;/ref&gt;

==== ''ಹೈವೇ 61 ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌''  ಹಾಗೂ ''ಬ್ಲಾಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಬ್ಲಾಂಡ್‌‌'' ====

{{Sound sample box align right|Music sample:}}
{{listen|filename=Bob Dylan - Like a Rolling Stone.ogg |title=Bob Dylan: &quot;Like A Rolling Stone&quot;|description=Dylan's 1965 hit single, which appeared on the album ''Highway 61 Revisited''. In 2004, it was labelled the Greatest Song of All Time by ''Rolling Stone'' magazine.&lt;ref name=&quot;RS500&quot; /&gt;|format=[[Ogg]]}}
{{sample box end}}

ಜುಲೈ 1965ರಲ್ಲಿ , ಡೈಲನ್‌  &quot;[[ಲೈಕ್‌ ಎ ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್]]‌&quot; ಎಂಬ ಏಕಗೀತೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು, ಇದು U.S.ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ  #2 ಹಾಗೂ UKಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ #4 ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.  ಆರು ನಿಮಿಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯ ಈ ಗೀತೆಯು ಪಾಪ್‌ ಏಕಗೀತೆಯು ಹೊಂದಬಲ್ಲ ಏರಿಳಿತದ ಸ್ಥಾಯಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಶಂಸೆ ಇದಕ್ಕೆ ದೊರಕಿತು.  [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]], ಡೈಲನ್‌ರ ಹೆಸರನ್ನು [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಾಲ್‌ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು ಈ ಏಕಗೀತೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಕೇಳಿದಾಗ, &quot;ಆ ಸೆಳೆತದ ಹೊಡೆತ ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬರು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಒದ್ದು ತೆಗೆಸಿದ ಹಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಾಕ್‌ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಪಟ್ಟಿ]]ಗೆ ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ದಿನದ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌ನ ಭಾಷಣ, ಜನವರಿ 20, 1988 ಬಾಲ್ಡೀ, ''ವಾಂಟೆಡ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌‌'' ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, p. 191.&lt;/ref&gt;  2004ರಲ್ಲಿ, ''[[ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ]]'' ಯು &quot;RS 500 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಗೀತೆಗಳು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ #1 ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;RS500&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs| date = 2004-12-09| title = The RS 500 Greatest Songs of All Time| accessdate = 2008-09-07| publisher = ''[[Rolling Stone]]''| archive-date = 2008-06-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20080622142703/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/500songs/page/2| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಹಾಡು ಡೈಲನ್‌ರ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಂ, ''[[ಹೈವೇ 61 ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌]],'' ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿತು, ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು [[ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾ]]ದಿಂದ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯಾನ್ಸ್‌]]ನ ಸಂಗೀತದ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಮಡಿಲಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿದ ರಸ್ತೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಗಿಲ್‌‌ , 1999, ''ಮೈ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಪೇಜಸ್‌ '' , pp. 87–88.&lt;/ref&gt;  ಗೀತೆಗಳು, [[ಮೈಕ್‌ ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]]ರ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ಹಾಗೂ [[ಅಲ್‌ ಕೂಪರ್‌]]ರ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಏಕಗೀತೆಯ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದವು.  [[ಡಿಸೋಲೇಷನ್‌ ರೋ]]&quot;ನ ದೀರ್ಘ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು [[ವಾದ್ಯಗಳ]] ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ಡೈಲನ್‌ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  ಆಂಡಿ ಗಿಲ್‌ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು, &quot;'ಡಿಸೋಲೇಷನ್‌ ರೋ' ಎಂಬುದು 11-ನಿಮಿಷದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಕಟಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ವಿಲಕ್ಷಣತೆಗಳ, ಕೆಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ([[ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್]]‌, [[ನೀರೋ]]), ಕೆಲ ಬೈಬಲ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ (ನೋಹ್‌, ಕೇನ್‌ ಹಾಗೂ ಆಬೆಲ್‌), ಕೆಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ (ಓಫೆಲಿಯಾ, ರೋಮಿಯೋ, ಸಿಂಡ್ರೆಲ್ಲಾ), ಕೆಲ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ([[T.S. ಎಲಿಯಟ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಎಝ್ರಾ ಪೌಂಡ್‌]]), ಹಾಗೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಗುಂಪಿಗೂ ಸೇರದ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ Dr. ಫ್ಲಿತ್‌ ಹಾಗೂ ಆತನ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ದಾದಿಯಂತಹಾ ಕೆಲ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಫೆಲ್ಲಿನಿ-ಎಸ್ಕ್‌ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ರೂಪ ತಾಳುವ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ&quot; &lt;ref&gt;ಗಿಲ್‌‌ , ''ಮೈ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಪೇಜಸ್‌ '' , p. 89.&lt;/ref&gt;

ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ, ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಎರಡು U.S. ಸಂಗೀತಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ವಾದ್ಯವೃಂದವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.  ಬಟರ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ವಾದ್ಯತಂಡವನ್ನು [[ಮೈಕ್‌ ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]] ಬಿಡಲು ಸಿದ್ಧವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಡೈಲನ್‌ ತನ್ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಲ್‌ ಕೂಪರ್‌ ಹಾಗೂ [[ಹಾರ್ವೆ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ರಾನ್ನಿ ಹಾಕಿನ್ಸ್‌']]ರ ಬೆಂಬಲ ವಾದ್ಯತಂಡ [[ದ ಹಾಕ್ಸ್‌]]ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಬಾರ್‌-ವಾದ್ಯತಂಡದ ಕಟ್ಟಾಳುಗಳಾದ [[ರಾಬ್ಬಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಲೆವನ್‌ ಹೆಲ್ಮ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0DE2DA103DF932A35752C1A961948260 | title = Recordings; Robbie Robertson Waltzes Back Into Rock | date = 1987-11-01 | accessdate = 2008-09-27 | last = Palmer | first = Robert | publisher = The New York Times}}&lt;/ref&gt;  ಆಗಸ್ಟ್‌ 28ರಂದು ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ರ ವಿದ್ಯುತ್‌ ವಾದ್ಯವನ್ನು ಈಗಲೂ ಒಪ್ಪಲಾರದ ಶೋತೃಗಳಿಂದ ಈ ಗುಂಪು ಲೇವಡಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 3ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಬೌಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯವೃಂದದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 189–90.&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ ದ ಹಾಕ್ಸ್‌ ತಂಡವು ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ಶ್ರೋತೃಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಹಾಗೆ, ಅವರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮುಗ್ಗರಿಸಿದವು.  ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಬಾಬ್‌ ಜಾನ್ಸ್‌‌ಟನ್‌]] ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 1966ರಲ್ಲಿ, [[ನಾಷ್‌ವಿಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಸಿ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ಸಭಿಕರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಸಿದರು.  ಡೈಲನ್‌ರ ಆಗ್ರಹದ ಮೇರೆಗೆ, ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌ ಹಾಗೂ ಕೂಪರ್‌ರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಹಾನಗರದಿಂದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲು ಬಂದರು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 238–243.&lt;/ref&gt;  ನಾಷ್‌ವಿಲೆ ಸಭೆಗಳು &quot;ಆ ತೆಳು ಪಾದರಸದ ಒರಟು ಧ್ವನಿ&quot; ಎಂದು ಡೈಲನ್‌ ನಂತರ ಕರೆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿ-ಆಲ್ಬಂ ''[[ಬ್ಲಾಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಬ್ಲಾಂಡ್‌]]''  (1966) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;&quot;ದ ಕ್ಲೋಸೆಸ್ಟ್‌ ಐ ಎವರ್‌ ಗಾಟ್‌ ಟು ದ ಸೌಂಡ್‌ ಐ ಹಿಯರ್‌ ಇನ್‌ ಮೈ ಮೈಂಡ್‌ ವಾಸ್‌ ಆನ್‌ ಇಂಡಿವಿಷುಯಲ್‌ ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ ದ ''ಬ್ಲಾಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಬ್ಲಾಂಡ್‌''  ಆಲ್ಬಂ. ಇಟ್ಸ್‌‌ ದಟ್‌ ಥಿನ್‌, ದಟ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ ಮರ್ಕ್ಯುರಿ ಸೌಂಡ್‌.  ಇಟ್ಸ್‌ ಮೆಟಾಲಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬ್ರೈಟ್‌ ಗೋಲ್ಡ್‌, ವಿತ್‌ ವಾಟೆವರ್‌ ದಟ್‌ ಕಂಜ್ಯೂರ್ಸ್‌ ಅಪ್‌.&quot;  ಡೈಲನ್‌ ಸಂದರ್ಶನ, ''ಪ್ಲೇಬಾಯ್‌'' , ಮಾರ್ಚ್‌ 1978; ನೋಡಿ ಕಾಟ್‌, ''ಡೈಲನ್‌ ಆನ್‌ ಡೈಲನ್‌: ದ ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂಸ್‌'' , p. 204. ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ:{{cite web
| url = http://www.interferenza.com/bcs/interw/play78.htm
| title = ''Playboy'' interview with Bob Dylan, March 1978
| author = Ron Rosenbaum
| date = 1978-02.28
| accessdate = 2008-09-30
| publisher = interferenza.com
}}&lt;/ref&gt;  [[ಅಲ್‌ ಕೂಪರ್‌]] ಈ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು &quot;ಎರಡು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್‌ ಸ್ಫೋಟದೊಡನೆ ಸಂಘಟ್ಟಿಸಿದಂತಿತ್ತು&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದರು: ನಾಷ್‌ವಿಲೆಯ ಸಂಗೀತಮಯ ವಿಶ್ವ ಹಾಗೂ &quot;ಸರ್ವೋತ್ಕೃಷ್ಟ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಹಿಪ್‌ಸ್ಟರ್‌&quot; ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ನ ವಿಶ್ವ.&lt;ref&gt;ಗಿಲ್‌‌ , ''ಮೈ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಪೇಜಸ್‌ '' , p. 95.&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್‌ 22, 1965ರಂದು, ಡೈಲನ್‌  ರಹಸ್ಯವಾಗಿ 25-ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಾಜಿ ರೂಪದರ್ಶಿ [[ಸಾರಾ ಲೌಂಡ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;rsbio&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sounes-p193&quot;&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 193.&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌ರ ಕೆಲ ಸ್ನೇಹಿತರು ([[ರಾಂಬ್ಲಿನ್‌ ಜಾಕ್‌ ಎಲ್ಲಿಯಟ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ) ಸಮಾರಂಭ ನಡೆದು ನಂತರದ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ತಾನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Sounes-p193&quot;/&gt; ಪತ್ರಕರ್ತೆ [[ನೋರಾ ಎಫ್ರನ್‌]] ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 1966ರಲ್ಲಿ “ಹುಷ್‌!  ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ” ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , p. 325.&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಹಾಗೂ ಯೂರೋಪ್‌ಗೆ [[ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸ]]ವನ್ನು 1966ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡರು.  ಪ್ರತಿ ದೇಖಾವೆಯನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.  ಡೈಲನ್‌ ಪ್ರಥಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಸಾಧಾರಣ ಗಿಟಾರ್‌]] ಹಾಗೂ ರಾಗಮಾಲಿಕೆ/ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂನೊಂದಿಗೆ ಏಕಾಂಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, [[ದ ಹಾಕ್ಸ್‌]]ನ ಬೆಂಬಲದೊಡನೆ, ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ಈ ವೈರುದ್ಧ್ಯತೆಯು ಅನೇಕ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಲು ಹಾಗೂ [[ನಿಧಾನ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಲು]] ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 244–261.&lt;/ref&gt;  ಈ ಪ್ರವಾಸವು ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ ಆತನ ಶ್ರೋತೃಗಳ ನಡುವಿನ ಕರ್ಕಶ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ನಗರದ [[ಫ್ರೀ ಟ್ರೇಡ್‌ ಹಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಳೆ ಕಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯ ಲೈವ್‌ ಆಲ್ಬಂ ಬಗ್ಗೆ ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌'' ನ ವಿಮರ್ಶೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು, &quot;ದಿಸ್‌ ಈಸ್‌ನ್‌ಟ್‌ ರಾಕ್‌ &amp;amp; ರಾಲ್‌; ಇಟ್ಸ್‌ ''ವಾರ್‌'' .&quot; {{cite web| url = http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/310484/review/6210173/live_1966_the_royal_albert_hall_concert| title = ''Bob Dylan: Live 1966''| author = Fricke, David| date = 1998-10-06| accessdate = 2008-10-04| publisher = Rolling Stone|''Rolling Stone''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070518205122/http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/310484/review/6210173/live_1966_the_royal_albert_hall_concert|archivedate=2007-05-18}}&lt;/ref&gt;  (ಈ ಸಭೆಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ, ''[[The Bootleg Series Vol. 4: Bob Dylan Live 1966, The &quot;Royal Albert Hall&quot; Concert|ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಲೈವ್‌ 1966]]'' , ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1998ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.)  ಆ ಸಂಜೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿ ಸಭಾಸದರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ, ಡೈಲನ್‌ರ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸಾಧನದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಜಾನ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ವೆಲ್]]‌, ಕೂಗಿದ: &quot;[[ಜುದಾಸ್]]‌!&quot;  ಇದಕ್ಕೆ ಡೈಲನ್‌ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿದರು, &quot;ಐ ಡೋಂಟ್‌ ಬಿಲೀವ್‌ ಯೂ&amp;nbsp;...  ಯುಆರ್‌ ಎ ಲಯರ್‌!&quot;.  ಡೈಲನ್‌ ತನ್ನ ವಾದ್ಯವೃಂದದೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ ಹೇಳಿದರು &quot;ಪ್ಲೇ ಇಟ್‌ ಫಕಿಂಗ್‌ ಲೌಡ್‌!&quot;,&lt;ref&gt;''[[ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ]]''  ಎಂಬ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಜಾರ್ಸೆಸೆಯವರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಶ್ರೋತೃಗಳೊಂದಿಗಿನ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು (ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಸಹಿತ) ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಅವರು ನಂತರ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಆ ರಾತ್ರಿಯ ಅಂತಿಮ ಗೀತೆ —&quot;ಲೈಕ್‌ ಎ ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌&quot;ಯನ್ನು ಹಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

==== ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನ ಅಪಘಾತ ಹಾಗೂ ಏಕಾಂಗಿತನ ====

ತಮ್ಮ ಐರೋಪ್ಯ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ, ಡೈಲನ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋದವು.  [[ABC ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] ತಾವು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಿದ್ದ TV ದೇಖಾವೆಗಾಗಿ ಮುಂಗಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 215.&lt;/ref&gt;  ಅವರ ಪ್ರಕಾಶಕ, [[ಮೆಕ್‌ಮಿಲನ್‌]], ಕವನ/ಕಾದಂಬರಿಯಾದ ''[[ಟರಂಟುಲಾ]].''  ಅಂತಿಮ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಗ್ರಾಸ್‌ಮನ್‌]]ರು ಈಗಾಗಲೇ ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗೂ ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗೀತಕಛೇರಿಗಳ ಪ್ರವಾಸದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು.

ಜುಲೈ 29, 1966ರಂದು, ಡೈಲನ್‌  ತಮ್ಮ 500cc [[ಟ್ರಯಂಫ್‌]] ಟೈಗರ್‌ 100 [[ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನ]]ವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ವುಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌]]ನ ತಮ್ಮ ಮನೆ ಸಮೀಪ ರಸ್ತೆಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ ಎಸೆದಂತಾಗಿ ಅವರು ರಸ್ತೆಗೆ ಬಿದ್ದರು.  ಅವರಿಗೆ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಗಾಯಗಳಾದವು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ ಎಂದಿಗೂ ಲಭ್ಯವಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಕತ್ತಿನ ಬಳಿಯ ಅನೇಕ [[ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಮೂಳೆಗಳು]] ಮುರಿದಿವೆ ಎಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Sounes-217&quot;&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 217–219.&lt;/ref&gt;  ಅಪಘಾತದ&lt;ref name=&quot;Mystery&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.americanheritage.com/email/articles/web/20060729-bob-dylan-motorcycle-woodstock-methamphetamine-robert-shelton-howard-sounes-ed-thaler.shtml| title = The Bob Dylan Motorcycle-Crash Mystery| accessdate = 2008-09-07| publisher = ''[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]''| date = 2006-07-29| archive-date = 2006-11-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20061106200746/http://www.americanheritage.com/email/articles/web/20060729-bob-dylan-motorcycle-woodstock-methamphetamine-robert-shelton-howard-sounes-ed-thaler.shtml| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಗೂಢವಾಗಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಘಟನಾ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸಾವಾಹನಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Sounes-217&quot;/&gt;  ಡೈಲನ್‌ ನಂತರ ಒಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಹಾಗೂ ಖಾಸಗೀ ಜೀವನಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ತಂದಿವೆ ಎಂಬುದು ಅಪಘಾತವಾಗುವವರೆಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದ ಅವರು : &quot;ನಾನು ಆ ದ್ವಿಚಕ್ರದ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ&amp;nbsp;...  ನನಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡೆ, ಹಾಗೂ ನಾನು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಗಣೆಗಳಿಗೆಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ ಎಂಬುದು ಆಗ ಅರ್ಥವಾಯಿತು.  ಹಾಗೂ ನನಗೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ.  ಜೊತೆಗೆ ನನಗೆ ಕುಟುಂಬವೊಂದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನಾನು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕಿತ್ತಷ್ಟೇ.&quot;&lt;ref&gt;ಕಾಟ್‌, ''ಡೈಲನ್‌ ಆನ್‌ ಡೈಲನ್‌: ದ ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂಸ್‌'' , p. 300.&lt;/ref&gt;  ಅನೇಕ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರಾಕಾರರು ಈ ಅಪಘಾತವು ಡೈಲನ್‌ರಿಗೆ ಬಹಳವೇ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಿದ್ದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು ಎಂದೇ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Sounes-217&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;shades268&quot;&gt;ಹೆಲಿನ್‌, ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 268.&lt;/ref&gt;  ತನ್ನ ಅಪಘಾತದ ನಂತರ, ಡೈಲನ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದು, ಕೆಲವೇ ಆಯ್ದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Mystery&quot;/&gt;

ಡೈಲನ್‌ರು ತಮ್ಮ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮರಳುವಷ್ಟು ಗುಣಮುಖರಾದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ 1966ರ ಪ್ರವಾಸದ ವಿಡಿಯೋ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ''[[ಡೋಂಟ್‌ ಲುಕ್‌ ಬ್ಯಾಕ್‌]]'' ನ ಅಪರೂಪದ ತೋರ್ಪಡಿಕೆಯ ಅನುಸರಣೆಯಾದ ''[[ಈಟ್‌ ದ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‌]]'' ಗೆಂದು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.  [[ABC ಟೆಲಿವಿಷನ್‌/ವಾಹಿನಿ]]ಗೆ ಸ್ಥೂಲ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ವಾಹಿನಿಯ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲವೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 216.&lt;/ref&gt;  1967ರಲ್ಲಿ ಅವರು ದ ಹಾಕ್ಸ್‌ರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದ ಹಾಕ್ಸ್‌'ರ ಸಮೀಪದ ಮನೆಯಾದ &quot;ಬಿಗ್‌ ಪಿಂಕ್‌&quot;ನ ತಳಮನೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 222–225.&lt;/ref&gt;  ಈ ಗೀತೆಗಳು, ಮೊದಲಿಗೆ ಇತರೆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಲೆಂದು ಸಂಕಲಿಸಿದರೂ, [[ಜ್ಯೂಲೀ ಡ್ರಿಸ್ಕಾಲ್‌]] (&quot;[[ದಿಸ್‌ ವೀಲ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಫೈರ್‌]]&quot;), [[ದ ಬಿರ್ಡ್ಸ್]] (&quot;[[ಯೂ ಏಯಿಂ'ಟ್‌ ಗೋಯಿಂಗ್‌ ನೋವೇರ್]]‌&quot;, &quot;ನಥಿಂಗ್‌ ವಾಸ್‌ ಡೆಲಿವರ್‌ಡ್‌&quot;), ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾನ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ ಮಾನ್‌]] ([[ಕ್ವಿನ್‌ ದ ಎಸ್ಕಿಮೋ]] (&quot;[[ದ ಮೈಟಿ ಕ್ವಿನ್]]‌&quot;)ಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದವು.  1975ರಲ್ಲಿ ''[[ದ ಬೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟೇಪ್ಸ್‌]]''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಡವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಯ್ದವನ್ನು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ತಂಡವು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.  ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ ಅವರ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳು 1967ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅನೇಕ [[ಗುಪ್ತ/ಬೂಟ್‌ಲೆಗ್‌ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಗದಷ್ಟು ಹಾಡುಗಳು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗೊಂಡು, [[107 ಗೀತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬದಲಿ ಆವೃತ್ತಿ]]ಗಳುಳ್ಳ ಐದು-CDಗಳ  ಬೂಟ್‌ಲೆಗ್‌ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ''ದ ಜಿನ್ಯೂನ್‌ ಬೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟೇಪ್ಸ್‌''  ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ಮುಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;ಮಾರ್ಕಸ್‌, ''ದ ಓಲ್ಡ್‌, ವಿಯೆರ್ಡ್‌ ಅಮೇರಿಕಾ'' , pp. 236–265.&lt;/ref&gt;  ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ದ ಹಾಕ್ಸ್‌  ವುಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌ನ ತಳಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ರಚಿಸಿದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ''[[ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಫ್ರಂ ಬಿಗ್‌ ಪಿಂಕ್‌]]''  ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ತಮ್ಮನ್ನು [[ದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]],&lt;ref&gt;ಹೆಲ್ಮ್‌, ಲೆವನ್‌ ಹಾಗೂ ಡೇವಿಸ್‌, ''ದಿಸ್‌ ವೀಲ್‌'ಸ್‌ ಆನ್‌ ಫೈರ್‌'' , p. 164; p. 174.&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಯಶಸ್ವೀ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

1967ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ಹಾಗೂ ನವೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ [[ನಾಷ್‌ವಿಲೆ]]ಗೆ ಮರಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| title = Bob Dylan's 1967 recording sessions| url = http://www.bjorner.com/DSN01620%201967.htm#DSN01640| accessdate = 2008-11-10| publisher = Bjorner's Still On the Road| archive-date = 2017-06-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20170623045211/http://www.bjorner.com/DSN01620%201967.htm#DSN01640| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  19-ತಿಂಗಳುಗಳ ವಿರಾಮದ ನಂತರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಮರಳಿದಾಗ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲೀ ಮೆಕ್‌ಕಾಯ್‌]],&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.charliemccoy.com/bio.html | title = Charlie McCoy's Bio | accessdate = 2008-09-25 | publisher = www.charliemccoy.com | archive-date = 2008-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080917181717/http://www.charliemccoy.com/bio.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[ಕೆನ್ನಿ ಬಟ್ರೆ]] ಡ್ರಂ ವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kenny-buttrey-550523.html | title = Kenny Buttrey :'Transcendental' drummer for artists from Elvis Presley to Bob Dylan and Neil Young | date = 2004-09-23 | accessdate = 2008-09-25 | last = Wadey | first = Paul | publisher = ''[[The Independent]]''}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ [[ಪೀಟ್‌ ಡ್ರೇಕ್‌]] ಉಕ್ಕಿನ ಗಿಟಾರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಜೊತೆಗಾರರಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.cmt.com/artists/az/drake_pete/bio.jhtml | title = Pete Drake: Biography | accessdate = 2008-09-25 | last = Harris | first = Craig | publisher = [[Country Music Television]] | archive-date = 2009-07-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090728185943/http://www.cmt.com/artists/az/drake_pete/bio.jhtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು ''[[ಜಾನ್‌ ವೆಸ್ಲೆ ಹಾರ್ಡಿಂಗ್‌]]'' , ಒಂದು ಪ್ರಶಾಂತ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಅಮೇರಿಕ]]ದ ಹಾಗೂ [[ಬೈಬಲ್‌]] ಎರಡರಿಂದಲೂ ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಿಶಾಲತೆಯ ಚಿಂತನಶೀಲ ಕಿರುಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ.  ವಿರಳ ಸಂರಚನೆ ಹಾಗೂ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, [[ಜೂಡೋ-ಕ್ರೈಸ್ತ]] ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಭಾವಗೀತೆಗಳು ಡೈಲನ್‌ರ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ 1960ರ ದಶಕದ ಪ್ರಜ್ಞಾವಿಸ್ತಾರಕ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಔನ್ನತ್ಯದೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿತು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 282–288.&lt;/ref&gt;  ಇದರಲ್ಲಿ, [[ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಸಯ್ಯ]] (21:5–9)ಜನ್ಯ ಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ &quot;[[ಆಲ್‌ ಅಲಾಂಗ್‌ ದ ವಾಚ್‌ ಟವರ್‌]]&quot; ಗೀತೆ ಇದೆ.  ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ನಂತರ [[ಜಿಮಿ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್‌]] ಹಾಡಿದಾಗ ಡೈಲನ್‌ ತಾವೇ ಅದನ್ನು ಉತ್ತಮವಾದ ಆವೃತ್ತಿ ಎಂದೆನ್ನುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Crowe-1985&quot;/&gt;  [[ವುಡೀ ಗುತ್ರೀ]] ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 3, 1967ರಂದು ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು, ಹಾಗೂ ಡೈಲನ್‌ ಇಪ್ಪತ್ತು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಗುತ್ರೀ ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ  ಜನವರಿ 20, 1968ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ನೆಗೀ ಹಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಲೈವ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿದರು. 
{{Sound sample box align left|Music sample:}}
{{Listen
 |filename   = Lay_Lady_Lay.ogg
 |title      = Bob Dylan - &quot;Lay Lady Lay&quot;
 |description= &quot;[[Lay Lady Lay]],&quot; on the country album ''[[Nashville Skyline]]'', has been one of Dylan's biggest hits, reaching #7 in the U.S.A.&lt;ref&gt;Shelton, ''No Direction Home'', p. 463.&lt;/ref&gt;
 |format     = [[Ogg]]}}
{{sample box end}}
ಡೈಲನ್‌ರ ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆ, ''[[ನಾಷ್‌ವಿಲೆ ಸ್ಕೈಲೈನ್‌]]''  (1969), [[ನಾಷ್‌ವಿಲೆ]] ಸಂಗೀತಜ್ಞರ ವಾದ್ಯಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಪಕ್ವ-ದನಿಯ ಡೈಲನ್‌, [[ಜಾನ್ನಿ ಕ್ಯಾಷ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ, ಹಾಗೂ ''[[ಮಿಡ್‌ನೈಟ್‌ ಕೌಬಾಯ್‌]]''  [[ಚಿತ್ರಗೀತೆ]]ಯಾಗಿ ಮೂಲತಃ ಬರೆದಿದ್ದ ನಂತರ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ಏಕಗೀತೆ &quot;[[ಲೇ ಲೇಡಿ ಲೇ]]&quot;ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಗ್ರಾಮೀಣರ ಗೀತೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಗಿಲ್‌‌ , ''ಮೈ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಪೇಜಸ್‌ '' , p. 140.&lt;/ref&gt;  ಮೇ 1969ರಲ್ಲಿ, [[ಜಾನ್ನಿ ಕ್ಯಾಷ್‌]]ರ ನವೀನ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌/ವಾಹಿನಿ ದೇಖಾವೆಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಡೈಲನ್‌, ಕ್ಯಾಷ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆಗಳಾದ &quot;[[ಗರ್ಲ್‌ ಫ್ರಂ ದ ನಾರ್ಥ್‌ ಕಂಟ್ರಿ]]&quot;, &quot;ಐ ಥ್ರ್ಯೂ ಇಟ್‌ ಆಲ್ ಅವೇ&quot; ಹಾಗೂ  &quot;ಲಿವಿಂಗ್‌ ದ ಬ್ಲೂಸ್‌&quot;ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.  ಡೈಲನ್‌ ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 31, 1969ರಂದು ನಡೆವ [[ಐಸ್‌ಲ್‌ ಆಫ್ ವೈಟ್‌]] ರಾಕ್‌ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಲೆಂದು, ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಿರುವ [[ವುಡ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌ ಉತ್ಸವದ]]ಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಂದ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 248–253.&lt;/ref&gt;

=== 1970ರ ದಶಕ ===
1970ರ ದಶಕದ ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ, ವಿಮರ್ಶಕರು ಡೈಲನ್‌ರ ಸಂಗೀತದ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಹೀಗೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದರು.  ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಪತ್ರಿಕೆ ಲೇಖಕ ಹಾಗೂ ಡೈಲನ್‌ನ ಬೆಂಬಲಿಗ [[ಗ್ರೇಲ್‌ ಮಾರ್ಕಸ್‌]] ಕುಖ್ಯಾತವಾಗಿ &quot;ಏನಿದು ಇಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದೆ?&quot;  ಎಂದು 1970'ರ ''[[ಸೆಲ್ಫ್‌ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್‌]]'' ಅನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಆಲಿಸಿದಾಗ ಕೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.interferenza.com/bcs/itgrailuk.htm | title = Bob Dylan's ''Invisible Republic'' Interview with Greil Marcus (''Jam'' magazine) | last = Vites | first = Paolo | accessdate = 2008-09-24 | publisher = interferenza.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.mojo4music.com/blog/2007/11/bob_dylan.html | title = Bob Dylan—Disc of the Day: ''Self Portrait'' | last = Male | first = Andrew | date = 2007-11-26 | accessdate = 2008-09-24 | publisher = [[Mojo (magazine)|Mojo]] | archive-date = 2009-01-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090113222905/http://www.mojo4music.com/blog/2007/11/bob_dylan.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ''ಸೆಲ್ಫ್‌ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್‌'' , ಕೆಲ ಮೂಲ ಗೀತೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಜೋಡಿ LPಯು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವೀಕೃತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಕಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;rsbio&quot;/&gt;  ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ಕೆಲವರು ಮೊದಲಿನ ಶೈಲಿಗೆ ಮರಳಿದರೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ''[[ನ್ಯೂ ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , p. 482.&lt;/ref&gt;  ನವೆಂಬರ್‌ 1968ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌, [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌]]ರೊಡನೆ ಸೇರಿ &quot;ಐ ವುಡ್‌ ಹ್ಯಾವ್‌ ಯೂ ಎನಿಟೈಮ್‌&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು;&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , 2009, ''ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಇನ್‌ ದ ಏರ್‌, ದ ಸಾಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಸಂಪುಟ ಒಂದು'' , pp. 391–392.&lt;/ref&gt; ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ &quot;ಐ ವುಡ್‌ ಹ್ಯಾವ್‌ ಯೂ ಎನಿಟೈಮ್‌&quot; ಹಾಗೂ ಡೈಲನ್‌ರ &quot;ಇಫ್‌ ನಾಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಯೂ&quot; ಎರಡನ್ನೂ ತಮ್ಮ 1970ರ ಏಕಾಂಗಿ ತ್ರಿವಳಿ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಆಲ್‌ ಥಿಂಗ್ಸ್‌ ಮಸ್ಟ್‌ ಪಾಸ್‌‌]]'' ಗೆಂದು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು.  ಡೈಲನ್‌ರ ಲೈವ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ರ 1971ರ ''[[ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್‌]]'' ‌ನಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ರ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 328–331.&lt;/ref&gt;

1971ರ ಮಾರ್ಚ್‌16ರಿಂದ 19ರ ನಡುವೆ, ಡೈಲನ್‌ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮ]]ದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಬ್ಲೂ ರಾಕ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ವನ್ನು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದರು.  ಆಗಿನ ಮುದ್ರಣಗಳು ಒಂದು ಏಕಗೀತೆ, &quot;ವಾಚಿಂಗ್‌ ದ ರಿವರ್‌ ಫ್ಲೋ&quot;, ಹಾಗೂ &quot;ವೆನ್‌ ಐ ಪೇಂಟ್‌ ಮೈ ಮಾಸ್ಟರ್‌ಪೀಸ್‌&quot;ನ ನವೀನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;bbctimeline&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/bbcfour/music/bobdylan/timeline/timeline_html.shtml | title = Bob Dylan Timeline | accessdate = 2008-09-25 | publisher = BBC}}&lt;/ref&gt;  ನವೆಂಬರ್‌ 4, 1971ರಂದು ಡೈಲನ್‌ &quot;[[ಜಾರ್ಜ್‌ ಜಾಕ್‌ಸನ್‌‌]]&quot; ಗೀತೆಯನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿ ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;bbctimeline&quot;/&gt;  ಅನೇಕರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಏಕಗೀತೆಯು [[ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಯಾಂಥರ್‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಜಾಕ್‌ಸನ್‌]]ರ [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಕ್ವೆಂಟಿನ್‌ ಸೆರೆಮನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಲೆಯಾದದ್ದರ ಶೋಕಸೂಚಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮರಳುವಿಕೆಯಂತೆ ಕಂಡಿತು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , ´pp. 342–343.&lt;/ref&gt;

1972ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಪೆಕಿನ್‌ಪಾಹ್‌]]ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಪ್ಯಾಟ್‌ ಗಾರ್ರೆಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬಿಲ್ಲಿ ದ ಕಿಡ್‌]]'' ಗೆ, [[ಗೀತೆಗಳು, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ]] ನೀಡಲು ಹಾಗೂ ಮೂಲ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದ ಬಿಲ್ಲಿಯ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ &quot;ಅಲಿಯಾಸ್‌&quot;ನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.&lt;ref&gt;C. P. ಲೀ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು &quot;ಇನ್‌ ಗಾರೆಟ್ಸ್‌‌ ಘೋಸ್ಟ್‌-ರಿಟನ್‌ ಮೆಮೊಯಿರ್‌, ''ದ ಅಥೆಂಟಿಕ್‌ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಲ್ಲಿ ದ ಕಿಡ್‌'' , ಪಬ್ಲಿಷ್ಡ್‌ ವಿಥಿನ್‌ ಎ ಇಯರ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಲ್ಲಿ'ಸ್‌ ಡೆತ್‌, ಹೀ ರೋಟ್‌ ದಟ್‌ 'ಬಿಲ್ಲಿ'ಸ್‌ ಪಾರ್ಟನರ್‌ ಡೌಟ್‌ಲೆಸ್‌ ಹ್ಯಾಡ್‌ ಎ ನೇಮ್‌ ವಿಚ್‌ ವಾಸ್‌ ಹಿಸ್‌ ಲೀಗಲ್‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ, ಬಟ್‌ ಹೀ ವಾಸ್‌ ಸೋ ಗಿವನ್‌ ಟು ಚೇಂಜಿಂಗ್‌ ಇಟ್‌ ದಟ್‌ ಇಟ್‌ ಈಸ್‌ ಇಂಪಾಸಿಬಲ್‌ ಟು ಫಿಕ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ದ ರೈಟ್‌ ಒನ್‌.  ಬಿಲ್ಲಿ ಆಲ್ವೇಸ್‌ ಕಾಲ್ಡ್‌ ಹಿಮ್‌ ಅಲಿಯಾಸ್‌.{{' &quot;}} ಲೀ, ''ಲೈಕ್‌ ಎ ಬುಲೆಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲೈಟ್‌: ದ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌‌ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌'' , pp. 66–67.&lt;/ref&gt;  ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತರೂ &quot;[[ನಾಕಿಂಗ್‌ ಆನ್‌ ಹೆವನ್ಸ್‌ ಡೋರ್]]‌&quot;ಗೀತೆಯು ಡೈಲನ್‌ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.bjorner.com/Covers.htm | title = Bob Dylan cover versions | date = 2002-04-16 | accessdate = 2008-11-10 | publisher = Bjorner.com | archive-date = 2008-05-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080511142414/http://www.bjorner.com/Covers.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಕಲಾವಿದರೆಂದರೆ  [[ಬ್ರಿಯಾನ್‌ ಫೆರ್ರಿ]], [[ವೈಕ್ಲೆಫ್‌ ಜೀನ್‌]] ಅಂಡ್‌ [[ಗನ್ಸ್‌ 'n' ರೋಸಸ್]]. {{cite web | url = http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11376880 | title = Dylan's Legacy Keeps Growing, Cover By Cover | date = 2007-06-26 | accessdate = 2008-10-01 | publisher = [[NPR Music]]}}&lt;/ref&gt;

==== ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಮರಳುವಿಕೆ ====
[[ಚಿತ್ರ:Bob Dylan and The Band - 1974.jpg|300px|right|thumbnail|ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ ದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನವರ, 1974ರ ಷಿಕಾಗೋ ಪ್ರವಾಸ]]

1973ರನ್ನು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]]ನೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಒಪ್ಪಂದವು ಕೊನೆಗೊಂಡ ಬಳಿಕ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಗೆಫೆನ್‌]]'ರ [[ಅಸಿಲಂ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ನವೀನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಡೈಲನ್‌ ಆರಂಭಿಸಿದರು.  ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ತಾಲೀಮು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವಾಗ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ ವೇವ್ಸ್‌]]'' ‌ಗೆ [[ದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲ ತಂಡವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.  &quot;ಫಾರ್‌ಎವರ್‌ ಯಂಗ್‌&quot;ನ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಲ್ಬಂ ಹೊಂದಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಅದು ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Sounes-p273&quot;&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , 2001, ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 273–274.&lt;/ref&gt;  [[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ ರಿಕ್ಸ್‌]] ಈ ಗೀತೆಯ ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ &quot;ಫಾರ್‌ ಎವರ್‌ ಪಾಂಟಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಎವರ್‌ ಯಂಗ್‌&quot; ಎಂಬ ಸಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಜಾನ್‌ ಕೀಟ್ಸ್]]'ರ  &quot;[[ಓಡ್‌ ಆನ್‌ ಎ ಗ್ರೆಷಿಯನ್‌ ಉರ್ನ್‌/ಅರ್ನ್]]‌&quot;ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;ref&gt;ರಿಕ್ಸ್‌, ''ಡೈಲನ್'ಸ್‌‌ ವಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಸಿನ್‌ '' , p. 453.&lt;/ref&gt;  ಓರ್ವ ವಿಮರ್ಶಕರು ವರ್ಣಿಸಿದ ಹಾಗೆ &quot;ಡೈಲನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಂದೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು&quot; ಗೀತೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ,&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , p. 354.&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಸ್ವತಃ ಡೈಲನ್‌ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ : &quot;ನನ್ನ ಹುಡುಗರ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಇದನ್ನು ಬರೆದೆ ಆದರೆ ವಿಪರೀತ ಭಾವನಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ತುಂಬಬೇಕೆಂದಿರಲಿಲ್ಲ.&quot;&lt;ref&gt;''[[ಬಯೋಗ್ರಾಫ್‌]]'' ಗೆಂದು ನೀಡಿದ ಡೈಲನ್‌ರ ಕಿರುಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, 1985, CBS ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌.&lt;/ref&gt;  ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಕಾರ [[ಹೋವರ್ಡ್‌ ಸೋ/ಸೌನ್ಸ್‌]] ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ [[ಜಾಕೋಬ್‌ ಡೈಲನ್‌]] ಗೀತೆಯು ತನ್ನನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿದ್ದುದು ಎಂದೇ ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Sounes-p273&quot;/&gt;

ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''[[ಡೈಲನ್‌]]''  ಎಂಬ, ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ (ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೀತೆಗಳ) ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಇದನ್ನು ಡೈಲನ್‌ರು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಡನೆ ಹಾಡುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಿದ ಅಸಭ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದೇ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , p. 358.&lt;/ref&gt;  ಜನವರಿ 1974ರಲ್ಲಿ  ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ [[ದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌]] ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ತೀರದಿಂದ-ತೀರದವರೆಗಿನ [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರವಾಸ]]ವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.  ''[[ಬಿಫೋರ್‌ ದ ಫ್ಲಡ್‌]]''  ಎಂಬ ಪ್ರವಾಸದ ಲೈವ್‌ ಜೋಡಿ ಆಲ್ಬಂ, ಅನ್ನು [[ಅಸಿಲಂ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಲಾಂಛನದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
{{Sound sample box align left|Music sample:}}
{{Listen
 |filename   = Tangled_Up_In_Blue.ogg
 |title      = Bob Dylan - &quot;Tangled Up in Blue&quot;
 |description= Dylan said of the opening song from ''[[Blood on the Tracks]]'': &quot;I was trying to deal with the concept of time, and the way the characters change from the first person to the third person, and you're never sure if the first person is talking or the third person. But as you look at the whole thing it really doesn't matter.&quot;&lt;ref name = &quot;Crowe-1985&quot;/&gt;
 |format     = [[Ogg]]}}
{{sample box end}}

ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ, ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ ಆತನ ಪತ್ನಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡರು.  ಸಂಬಂಧಗಳು ಹಾಗೂ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕೆಂಪು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಅವರು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ''[[ಬ್ಲಡ್‌ ಆನ್‌ ದ ಟ್ರಾಕ್ಸ್‌]]''  ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹೊಸ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1974ರಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 368–383.&lt;/ref&gt;  ಆಲ್ಬಂನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ತಡಮಾಡಿದ ಡೈಲನ್‌, ತನ್ನ ಸಹೋದರ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಝಿಮ್ಮರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌]]ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ [[ಮಿನ್ನೆಯಾಪೊಲಿಸ್‌]]ನ  [[ಸೌಂಡ್‌ 80]] ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಗೀತೆಗಳ ಮರುಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 369–387.&lt;/ref&gt;  ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರ ಅಸಿಲಂ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಮರುಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.

1975ರ ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ,'' [[ಬ್ಲಡ್‌ ಆನ್‌ ದ ಟ್ರಾಕ್ಸ್‌]]''  ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.  ''[[NME]]'' ಯಲ್ಲಿ [[ನಿಕ್‌ ಕೆಂಟ್‌]] ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದರು &quot;ಹಿಮ್ಮೇಳಗಳು [ಹಾಗೆ] ಆಗಾಗ್ಗೆ  ಕೇವಲ ತಾಲೀಮು ಧ್ವನಿಯೆಂಬಂತೆ ಇವೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , p. 383.&lt;/ref&gt;  ವಿಮರ್ಶಕ [[ಜಾನ್‌ ಲಾಂಡೌ]]ರು ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು &quot;ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ತೋರಿಕೆಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಹಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/284048/review/6211560/blood_on_the_tracks | title = ''Blood On the Tracks'' review | date = 1975-03-13 | accessdate = 2008-09-27 | last = Landau | first = Jon | publisher = ''[[Rolling Stone]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070714092140/http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/284048/review/6211560/blood_on_the_tracks|archivedate=2007-07-14}}&lt;/ref&gt;  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಡೈಲನ್‌ರ ಅದ್ಭುತ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರಲ್ಲದೇ, 60ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದ ಆಲ್ಬಂಗಳ ತ್ರಿವಳಿ ಸರಣಿಗೆ ಇದೊಂದೇ ಗಂಭೀರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ.  [[Salon.com]]ನಲ್ಲಿ, ಬಿಲ್‌ ವೈಮನ್‌ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: &quot;''ಬ್ಲಡ್‌ ಆನ್‌ ದ ಟ್ರಾಕ್ಸ್‌''  ಆತನ ಏಕೈಕ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಣದ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗೀತೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇದು ಅವರ ಕರುಣಾರ್ದ್ರ ಆಲ್ಬಂ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರಾಶೆ ತಂದದ್ದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪಶ್ಚಾತ್‌-ಅರಿವು 60ರ ದಶಕದ ಶಬ್ದಾತಿಸಾರ ಪೀಡಿತ ಗೀತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅಪಘಾತಾ-ನಂತರದ ಸ್ವಯಂ-ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವಿನ ಉತ್ತಮ ಉಜ್ವಲ ಸಮತೋಲನ ಕಂಡುಕೊಂಡಹಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news | title = Bob Dylan | publisher = [[Salon.com]] | date = May 5, 2001 | url = http://archive.salon.com/people/bc/2001/05/22/dylan/index3.html | accessdate = 2008-09-07 | archive-date = 2008-07-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080706221352/http://archive.salon.com/people/bc/2001/05/22/dylan/index3.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ರಿಕ್‌ ಮೂಡಿ]] ಇದನ್ನು &quot;ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಕರಣದ ತುದಿಯಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗಿನ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿ ಕಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಿಯ/ಟೇಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ದಿಟವಾದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅನಿಸಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಹೆಡಿನ್‌, ''ಸ್ಟುಡಿಯೋ A: ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ರೀಡರ್‌ '' , p. 109.&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Ginsberg-dylan.jpg|270px|thumb|left|ಎಲ್ಸಾ ಡಾರ್ಫ್‌ಮನ್‌ ತೆಗೆದ 1975ರ ರಾಲಿಂಗ್‌ ಥಂಡರ್‌ ರೆವ್ಯೂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೆನ್‌‌ ಗಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಚಿತ್ರ]]
ಆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌, ಕುಸ್ತಿಪಟು [[ರೂಬಿನ್‌ &quot;ಹರಿಕೇನ್‌&quot; ಕಾರ್ಟರ್‌]]ರು ತ್ರಿವಳಿ ಕೊಲೆಯ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ, [[ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿಯ ಪ್ಯಾಟರ್‌ಸನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೀಡಾದ ನಿಮಿತ್ತ 12 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ &quot;ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ&quot; ಯಶಸ್ವೀ ಗೀತೆಯನ್ನು ಬರೆದರು.  ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಟರ್‌ರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ನಂತರ, ಕಾರ್ಟರ್‌'ರ ನಿರಪರಾಧಿತ್ವವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾ &quot;[[ಹರಿಕೇನ್]]&quot; ಅನ್ನು ಡೈಲನ್‌ ಬರೆದರು.  8:32 ನಿಮಿಷದಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಗೀತೆಯಾದರೂ ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಇದು, U.S. [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ #33 ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುದಲ್ಲದೇ, 1975ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ಡೈಲನ್‌ರ ಮುಂದಿನ ಪ್ರವಾಸ [[ರಾಲಿಂಗ್‌ ಥಂಡರ್‌ ರೆವ್ಯೂ]]ದ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಇದರ ಪ್ರದರ್ಶನವಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Log of every performance of &quot;Hurricane&quot; | publisher = Bjorner's Still on the Road | date = August 20, 2006 | url = http://www.bjorner.com/sixh.htm#_Toc481036436 | accessdate = 2008-09-07 | archive-date = 2018-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181130071616/http://www.bjorner.com/sixh.htm#_Toc481036436 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ಈ ಪ್ರವಾಸವು [[T-ಬೋನ್‌ ಬರ್ನೆಟ್]]‌‌, [[ರಾಂಬ್ಲಿಂಗ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ಎಲ್ಲಿಯಟ್‌]], [[ಜೋನಿ ಮಿಷೆಲ್‌]]ರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಂದು ನೂರು ಜನ ಕಲಾವಿದರು ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲಿಗರ&lt;ref name=&quot;Kokay&quot;&gt;{{cite web|author= Kokay, Les via Olof Björner|title= ''Songs of the Underground: a collector’s guide to the Rolling Thunder Revue 1975-1976''|date= 2000|url= http://www.bjorner.com/Underground.htm|accessdate= 2007-02-18|archive-date= 2018-04-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20180428074102/http://www.bjorner.com/Underground.htm|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ನ್ನು ಹಾಗೂ ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌  ಗ್ರಾಮದ ಜಾನಪದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡು ವಿಭಿನ್ನ ಮನರಂಜನಾ ಸಂಜೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Sloman&quot;&gt;{{cite book| author= Sloman, Larry|title= On The Road with Bob Dylan|publisher= Three Rivers Press|isbn= 1400045967|date= 2002}}&lt;/ref&gt;  [[ಡೇವಿಡ್‌ ಮಾನ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌]], [[ರೋಜರ್‌ ಮೆಕ್‌ಗಿನ್‌]], [[ಮಿಕ್‌ ರಾನ್‌ಸನ್]]‌, [[ಜೋನ್‌ ಬೇಜ್]]‌, ಹಾಗೂ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಪಿಟೀಲು ಸಂಪುಟವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಡೈಲನ್‌ ಗಮನಿಸಿದ ಪಿಟೀಲುವಾದಕಿ [[ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್‌‌ ರಿವೇರಾ]].&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , p. 579.&lt;/ref&gt;  ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಅಲೆನ್‌ ಗಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಸಹಾ ತಂಡದೊಂದಿಗಿದ್ದರು.  [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಷೆಫರ್ಡ್‌]]ರನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ನೇಮಿಸಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತ ಅಂಕಣಕಾರರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;ಷೆಫರ್ಡ್‌, ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಥಂಡರ್‌ ಲಾಗ್‌ಬುಕ್‌'' , pp. 2–49.&lt;/ref&gt;

1975ರ ಕೊನೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು 1976ರ ಮೊದಲಭಾಗದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರೆದ ಪ್ರವಾಸವು, ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಸಹಭಾಗಿ ನಾಟಕಕಾರ [[ಜಾಕ್ವಿಸ್‌ ಲೆವಿ]]&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 386–401,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , p. 408.&lt;/ref&gt; ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಸಾರುವಂತಹಾ [[ಪ್ರವಾಸಕಥನ]] ಶೈಲಿಯ ಡೈಲನ್‌ರ ನವೀನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ''[[ಡಿಸೈರ್‌]]''  ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.  1976ರ ವಸಂತಕಾಲದ ಭಾಗದ ಪ್ರವಾಸವು TV ಸಂಗೀತಕಛೇರಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದರು, ''[[ಹಾರ್ಡ್‌ ರೈನ್‌]]'' , ಹಾಗೂ LP ''ಹಾರ್ಡ್‌ ರೈನ್‌'' ; ಪ್ರವಾಸದ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ಯಾವುದೇ ಕಛೇರಿಯ ಆಲ್ಬಂ ಇಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಆದರಣೆಯನ್ನು 2002ರ ''[[The Bootleg Series Vol. 5: Bob Dylan Live 1975, The Rolling Thunder Revue|ಲೈವ್‌ 1975]]'' ನವರೆಗೆ ಯಾವುದೂ ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.allmusic.com/album/the-bootleg-series-vol-5-bob-dylan-live-1975-the-rolling-thunder-revue-r618513| title = Bob Dylan Live 1975—The Rolling Thunder Revue| author = Erlewine, Stephen| date = 2002-12-12| accessdate = 2008-09-25
| publisher = allmusic}}&lt;/ref&gt;

ರೆವ್ಯೂನೊಂದಿಗಿನ 1975ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಪ್ರವಾಸ ಡೈಲನ್‌ರ ಸಮೀಪ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಚಿತ್ರ ''[[ರೆನಾಲ್ಡೋ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಲಾರಾ]]'' ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹಾಗೂ ಸುಧಾರಿತ ನಿರೂಪಣೆ ಹಾಗೂ ಕಛೇರಿಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿತ್ತು.  1978ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಚಿತ್ರವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅಲ್ಪ ಸ್ವೀಕೃತಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಘಾಸಿಗೊಳಿಸುವಂತಹಾ, ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುದಲ್ಲದೇ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಿಂದ ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮರೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://web.archive.org/web/20071011074451rn_1/pqasb.pqarchiver.com/nytimes/access/120958866.html?did=120958866&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=AI&amp;date=Jan+26,+1978&amp;author=By+JANET+MASLIN&amp;pub=New+York+Times++(1857-Current+file)&amp;desc='Renaldo+and+Clara,'+Film+by+Bob+Dylan
| title = ''Renaldo and Clara'' Film by Bob Dylan
| author = Janet Maslin
| date = 1978-01-26
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = ''The New York Times''
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 313.&lt;/ref&gt;  ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷ, ಡೈಲನ್‌ ಕಛೇರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ವಹಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲೆಂದು ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಅನುಮತಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಲೀ, ''ಲೈಕ್‌ ಎ ಬುಲೆಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲೈಟ್‌: ದ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌‌ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್'' , pp. 115–116.&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್‌ 1976ರಲ್ಲಿ, ದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ &quot;ವಿದಾಯ&quot; ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ [[ಜೋನಿ ಮಿಷೆಲ್‌]], [[ಮಡ್ಡಿ ವಾಟರ್ಸ್]]‌, [[ವಾನ್‌ ಮಾರಿಸನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ನೀಲ್‌ ಯಂಗ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಅತಿಥಿಗಳ ಜೊತೆ ಡೈಲನ್‌ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.  [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಕಾರ್ಸೆಸೆ]]ರವರ ಅಂಕಣಬರಹದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಿನಿಮೀಯತೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, ''[[ದ ಲಾಸ್ಟ್‌ ವಾಲ್ಟ್‌ಜ್]]‌,''  ವನ್ನು 1978ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಇದರಲ್ಲಿ  ಡೈಲನ್‌ರ ಸರಣಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.metacritic.com/video/titles/lastwaltz?q=the%20last%20waltz
| title = Reviews of ''The Last Waltz''
| date = 2007-10-08
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = Metacritic.com
| archive-date = 2008-12-06
| archive-url = https://web.archive.org/web/20081206012544/http://www.metacritic.com/video/titles/lastwaltz?q=the%20last%20waltz
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;  1976ರಲ್ಲಿ, [[ಎರಿಕ್‌ ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್]]‌'ರ ''[[ನೋ ರೀಸನ್‌ ಟು ಕ್ರೈ]]'' ಗೆಂದು &quot;ಸೈನ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ &quot; ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ಬರೆದು ಯುಗಳ ಗೀತೆಯನ್ನು ಡೈಲನ್‌ ಹಾಡಿದರು&lt;ref name=&quot;50facts&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.startribune.com/templates/Print_This_Story?sid=11474676 | title = 50 fascinating facts for Bob Dylan's 50th birthday | date = 1991-05-22 | accessdate = 2008-09-28 | last = Bream | first = Jon | publisher = ''[[Star Tribune]]'' | archive-date = 2014-04-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140407010443/http://www.startribune.com/templates/Print_This_Story?sid=11474676 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.

ಡೈಲನ್‌'ರ 1978ರ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌-ಲೀಗಲ್‌]]'' , ದೊಡ್ಡ, ಪಾಪ್‌-ರಾಕ್ ವಾದ್ಯತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಡುಗಾರ್ತಿಯರಿಂದಲೇ ಕೂಡಿದ್ದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತಲ್ಲದೇ, ಅವರ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಹಾಗೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , p. 643.&lt;/ref&gt;  ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿವಿಧ ಸಾಧನಗಳ ಕಳಪೆ ಧ್ವನಿಸಂಕಲನದಿಂದಾಗಿ (ಅವರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ದೋಷದಿಂದಾಗಿ),&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 480–481.&lt;/ref&gt; ಕಳಪೆಯೆನಿಸಿದ ಇದನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮರುಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ CD ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಉತ್ತಮ ರೂಪ ಹೊಂದಿತ್ತು.

==== ಬಾರ್ನ್‌-ಎಗೇನ್‌ ಅವಧಿ ====
{{further|[[Slow Train Coming#Bob Dylan's conversion to Christianity|Slow Train Coming]]}}
{{Sound sample box align left|Music sample:}}
{{Listen
 |filename   = Gotta_Serve_Somebody.ogg
 |title      = Bob Dylan - &quot;Gotta Serve Somebody&quot;
 |description=Dylan took five months off at the beginning of 1979 to attend Bible school.&lt;ref name = &quot;Crowe-1985&quot;/&gt; His subsequent album ''[[Slow Train Coming]]'' reached #3 on the U.S. [[Billboard 200]] chart and included this [[Grammy Award|Grammy]]-winning song.
 |format     = [[Ogg]]}}
{{sample box end}}
1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ [[ಬಾರ್ನ್‌-ಎಗೇನ್‌ ಕ್ರೈಸ್ತ]]ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 323–337.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 490–526.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಕರೆನ್‌ ಹ್ಯೂಜಸ್‌ರ ಜೊತೆ ಡೈಲನ್‌ರ ಸಂದರ್ಶನ, (''ದ ಡಾಮಿನಿಯನ್‌'' , ವೆಲ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌), ಮೇ 21, 1980; ಕಾಟ್‌ (ed.), ''ಡೈಲನ್‌ ಆನ್‌ ಡೈಲನ್‌: ದ ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ಮುದ್ರಣಗೊಂಡದ್ದು, pp. 275–278; ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ:{{cite web
| url = http://www.interferenza.com/bcs/interw/80-may21.htm
| title = Karen Hughes Interview, Dayton, Ohio, May 21, 1980
| author = Karen Hughes
| date = 1980-05-21
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = interferenza.com
}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮೀಯ ಸುವಾರ್ತೆ ಸಂಗೀತದ ಎರಡು ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.  ''[[ಸ್ಲೋ ಟ್ರೇನ್‌ ಕಮಿಂಗ್‌]]''  (1979) ([[ಡೈರ್‌ ಜಲಸಂಧಿ]]ಯ) [[ಮಾರ್ಕ್‌ ಕ್ನಾಪ್‌ಫ್ಲರ್‌]]ರ  ಗಿಟಾರ್‌ ‌ಹಿಮ್ಮೇಳ ಹೊಂದಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಪರಿಣತ [[R&amp;amp;B]] ನಿರ್ಮಾಪಕ, [[ಜೆರ್ರಿ ವೆಕ್ಸ್ಲರ್‌]]ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತ್ತು.  ವೆಕ್ಸ್ಲರ್‌ ನಂತರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮನ್ನು ಮತಾಂತರಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ತಾನು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಆಗ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: &quot;ಬಾಬ್‌, ನೀವು ಅರವತ್ತೆರಡು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಹೂದಿ ನಾಸ್ತಿಕರೊಡನೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ.  ನಾವು ಕೇವಲ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಮಾಡೋಣ.&quot;&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 501–503.&lt;/ref&gt; ಈ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ &quot;[[ಗೊಟ್ಟಾ ಸರ್ವ್‌ ಸಮ್‌ಬಡಿ]]&quot; ಎಂಬ ಗೀತೆಗೆ &quot;ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಡುಗಾರ&quot;ನಾಗಿ  [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದರು.  ಎರಡನೇ ಸುವಾರ್ತೆ ಆಲ್ಬಂ, ''[[ಸೇವ್‌ಡ್‌]]''  (1980), ''[[ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಕರ್ಟ್‌ ಲೋಡರ್‌]] ಈ ಆಲ್ಬಂ ಆತನ ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರೂ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/175580/review/5944002/saved| title = Bob Dylan's ''Saved''| author = Loder, Kurt | publisher = ''[[Rolling Stone]]'' | date = 1980-09-18| accessdate = 2008-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626070353/http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/175580/review/5944002/saved|archivedate=2007-06-26}}&lt;/ref&gt;  1979ರ ಚಳಿಗಾಲದಿಂದ 1980ರ ವಸಂತಕಾಲದವರೆಗಿನ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಲೌಕಿಕ/ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಿಲ್ಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲಿಂದಲೇ ಹೀಗೆ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರು:
{{blockquote|''Years ago they&amp;nbsp;... said I was a prophet. I used to say, &quot;No I'm not a prophet&quot; they say &quot;Yes you are, you're a prophet.&quot; I said, &quot;No it's not me.&quot; They used to say &quot;You sure are a prophet.&quot; They used to convince me I was a prophet. Now I come out and say Jesus Christ is the answer. They say, &quot;Bob Dylan's no prophet.&quot; They just can't handle it.''&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.bjorner.com/DSN05347%201980%20Second%20Gospel%20Tour.htm#DSN05410
| title = Omaha, Nebraska, January 25, 1981
| author = Bjorner
| date = 2001-06-08
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = Bjorner's Still On The Road
| archive-date = 2018-06-12
| archive-url = https://web.archive.org/web/20180612203634/http://www.bjorner.com/DSN05347%201980%20Second%20Gospel%20Tour.htm#DSN05410
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;}}
ಡೈಲನ್‌ರ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಣೆ ಅವರ ಕೆಲ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಹಾಡುಗಾರರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 334–336.&lt;/ref&gt;  [[ತಮ್ಮ ಕೊಲೆ]]ಗೆ ಕೆಲ ಸಮಯ ಮುನ್ನ [[ಜಾನ್‌ ಲೆನ್ನನ್‌]] ಡೈಲನ್‌ರ &quot;ಗೊಟ್ಟಾ ಸರ್ವ್‌ ಸಮ್‌ಬಡಿ&quot;ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ &quot;ಸರ್ವ್‌ ಯುವರ್‌ಸೆಲ್ಫ್‌&quot; ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.taisei.co.jp/museum/news/news/050720_e.html
| title = First Exhibition of John Lennon's Lyrics &quot;Serve Yourself&quot;—Reply song to Bob Dylan
| date = 2005-07-20
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = John Lennon Museum
| archive-date = 2008-03-28
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080328052818/http://www.taisei.co.jp/museum/news/news/050720_e.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;  1981ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಡೈಲನ್‌ರ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ, [[ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಹಾಲ್ಡನ್‌]] ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು &quot;ಅವರ ವಯಸ್ಸು (ಅವರಿಗೀಗ 40) ಅಥವಾ ವಿಪರೀತ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ ಬಾರ್ನ್‌-ಎಗೇನ್‌ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೇ ಆಗಲಿ ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ಶ್ರದ್ಧಾಭಂಜಕ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಲ್ಲ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Rock: Dylan, in Jersey, Revises Old Standbys |publisher= ''The New York Times'' | first = Holden | last = Stephen |date= 1981-10-29 | page=C19 }}&lt;/ref&gt;

=== 1980ರ ದಶಕ ===
[[ಚಿತ್ರ:Bob Dylan Barcelona.jpg|thumb|right|230px|1984ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾದಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ: F. ಆಂಟೊಲಿನ್‌ ಹರ್ನಾಂಡೆಜ್‌]] 
1980ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ &quot;ಎ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್‌ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್‌&quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಸರಣಿ ಗೀತಕಛೇರಿಗಳ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಅಲ್ಪಕಾಲೀನವಾಗಿ ಮರುಕಳಿಸಿದ ಡೈಲನ್‌, 1960ರ ದಶಕದ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಅನೇಕವನ್ನು ಹಾಡಿದರು.  ಮುಂದಿನ ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ''[[ಷಾಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌]]'' , ಡೈಲನ್‌ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಗೀತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ನಂತರ ಪ್ರಥಮ ಲೌಕಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.  ಕಾಡುವ  &quot;[[ಎವ್ವೆರಿ ಗ್ರೇನ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾಂಡ್‌]]&quot; ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್‌]]ರ ಚರಣಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , pp. 215–221.&lt;/ref&gt;

1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಗುಣಮಟ್ಟ 1983ರ ಉತ್ತಮ-ಮನ್ನಣೆಯ ''[[ಇನ್‌ಫಿಡೆಲ್ಸ್‌]]'' ನಿಂದ ಟೀಕಾಪ್ರಹಾರಕ್ಕೊಳಗಾದ 1988ರ ''[[ಡೌನ್‌ ಇನ್‌ ದ ಗ್ರೂವ್‌]]'' ದವರೆಗೆ  ಏರಿಳಿತ ಕಂಡಿತು.  [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಗ್ರೇ]]ಯಂತಹಾ ವಿಮರ್ಶಕರು ಡೈಲನ್‌ರ 1980ರ ದಶಕದ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಅಜಾಗರೂಕತೆ ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಆತನ ಉತ್ತಮ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ಸಾಂಗ್‌ &amp;amp; ಡಾನ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌: ದ ಆರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌'' , pp. 11–14.&lt;/ref&gt;  ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ಇನ್‌ಫಿಡೆಲ್ಸ್‌''  ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಗೀತೆಗಳಿದ್ದವು ಆದರೆ ಡೈಲನ್‌ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಲ್ಬಂಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.  ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ್ದವೆಂದರೆ &quot;[[ಬ್ಲೈಂಡ್‌ ವಿಲ್ಲೀ ಮೆಕ್‌ಟೆಲ್‌]]&quot; (ಮೃತ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಹಾಡುಗಾರನ ಗೌರವಾರ್ಥ ಹಾಗೂ [[ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಇತಿಹಾಸ]]ದ ಆವಾಹನೆ ಹೊಂದಿದೆ&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , pp. 56–59.&lt;/ref&gt;), &quot;ಫೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರೈಡ್‌ &quot; ಹಾಗೂ &quot;ಲಾರ್ಡ್‌ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟ್‌ ಮೈ ಚೈಲ್ಡ್‌.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 354–356.&lt;/ref&gt;  ಈ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ನಂತರ ''[[ದ ಬೂಟ್‌ಲೆಗ್‌ ಸರಣಿಯ (ಅಪರೂಪದ &amp;amp; ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ) 1961-1991 ಸಂಪುಟ 1-3]]'' ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಜುಲೈ 1984ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ 1985ರ ನಡುವೆ, ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ  ಆಲ್ಬಂ, ''[[ಎಂಪೈರ್‌ ಬರ್ಲೆಸ್ಕ್‌]]''  ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Sounes362&quot;&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , 2001, ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 362.&lt;/ref&gt;  [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]]‌ ಹಾಗೂ [[ಸಿಂಡಿ ಲಾಪರ್‌]]ರ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳ ರೀಮಿಕ್ಸ್‌ ಮಾಡಿದ [[ಅರ್ಥರ್‌ ಬೇಕರ್‌]]ರನ್ನು, ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ರೀಮಿಕ್ಸ್‌ ಮಾಡಲು ಕೇಳಲಾಗಿತ್ತು.  ಬೇಕರ್‌ ಡೈಲನ್‌ರ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು &quot;ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿ&quot; ಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ತನ್ನನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತೆಂದೆನಿಸಿತ್ತು ಎಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Sounes362&quot;&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 362.&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌ [[ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ USAನ ಬರಪರಿಹಾರ]] ನಿಧಿಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆಂದು &quot;[[ವೀ ಆರ್‌ ದ ವರ್ಲ್ಡ್]]‌&quot; ಏಕಗೀತೆಯನ್ನು ಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರು.  ಜುಲೈ 13, 1985ರಂದು, ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ [[JFK ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಲೈವ್‌ ಪರಿಹಾರ]] ಕಛೇರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.  [[ಕೀತ್‌ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ರಾನ್ನಿ ವುಡ್‌]]ರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ, ಡೈಲನ್‌ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡತನದ ಮೇಲಿನ ಲಾವಣಿಯಾದ &quot;ಹಾಲಿಸ್‌ ಬ್ರೌನ್‌&quot;ದ ವಿಷಮಪ್ರಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದ ಅವರು, ನಂತರ ಒಂದು ಶತಕೋಟಿಗೂ ಮೀರಿದ ಸಭಿಕರಿಗೆ ಹೀಗೆಂದರು: &quot;ಈ ಹಣದ ಕೆಲ ಭಾಗ ... ಬಹುಶಃ ಅವರಿಗೆ ಇದರ ಸ್ವಲ್ಪಭಾಗ ಸಿಗಬಹುದು, ಬಹುಶಃ ... ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ, ಬಹುಶಃ ... ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದ ಕೆಲ ತೋಟಗಳನ್ನು ಅಡಮಾನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಹಾಗೂ ಇಲ್ಲಿರುವ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.&quot;&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 367.&lt;/ref&gt;  ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅಸಂಗತವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಟೀಕೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾದರೂ ಅವು [[ವಿಲ್ಲೀ ನೆಲ್ಸನ್‌]]ರಿಗೆ [[ಫಾರ್ಮ್‌ ಏಡ್‌]] ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಸಾಲಪೀಡಿತ ಅಮೇರಿಕದ ರೈತರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 365–367.&lt;/ref&gt;

ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1986ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ಬ್ಲೋ'ರ ಆಲ್ಬಂ ''ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ ಬ್ಲೋ'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ [[ಕುರ್ಟಿಸ್‌ ಬ್ಲೋ]]ರ &quot;ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ರಾಕ್‌&quot;ಗೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ [[ರ್ರ್ಯಾಪ್‌ ಸಂಗೀತ]]ಲೋಕಕ್ಕೆ ದಾಳಿಯಿಟ್ಟರು.  ಡೈಲನ್‌ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರೂಪಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ ಹಾಡುಗಾರ-ಗೀತರಚನೆಕಾರ-ನಿರ್ಮಾಪಕ ವೇನ್‌ K. ಗಾರ್ಫೀಲ್ಡ್‌, ಹಾಗೂ ಡೈಲನ್‌ರ ಮಾಜಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಡುಗಾರ, ಹಾಗೂ [[ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಐಡಲ್‌]]ನ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಡು ತರಬೇತುದಾರ [[ಡೇಬ್ರಾ ಬಿರ್ಡ್]].&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , 2006, ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , p. 63&lt;/ref&gt;  ಜುಲೈ 1986ರಲ್ಲಿ ''[[ನಾಕ್‌ಡ್‌ ಔಟ್‌ ಲೋಡೆಡ್‌]]'' , ಮೂರು ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೀತೆಗಳುಳ್ಳ (ಲಿಟಲ್‌ [[ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌]]ರ [[ಕ್ರಿಸ್‌ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ಸನ್‌]] ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸುವಾರ್ತೆಗೀತೆ &quot;[[ಪ್ರೆಷಿಯಸ್‌ ಮೆಮೊರೀಸ್‌]]&quot;), ಇತರೆ ಲೇಖಕರ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ([[ಟಾಮ್‌ ಪೆಟ್ಟಿ]], [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಷೆಫರ್ಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಕೆರೋಲ್‌ ಬೇಯರ್‌ ಸೇಜರ್]]‌) ಮೂರು ಗೀತೆಗಳುಳ್ಳ, ಹಾಗೂ ಡೈಲನ್‌ರ ಎರಡು ಏಕಾಂಗಿ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಡೈಲನ್‌ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.  ಈ ಆಲ್ಬಂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನೇತ್ಯಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನೇ ಪಡೆಯಿತು; ''[[ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]]''  ಇದನ್ನು &quot;ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಸಂಗತಿ&quot; ಎಂದರು,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/99586/review/5941740/knocked_out_loaded| title = Knocked Out Loaded | author = DeCurtis, Anthony| date = 1986-09-11| accessdate = 2008-09-11| publisher = Rolling Stone|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070518205122/http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/99586/review/5941740/knocked_out_loaded|archivedate=2007-05-18}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಇದು ''[[ಫ್ರೀವೀಲಿಂಗ್‌]]''  (1963) ನಂತರ ಶ್ರೇಷ್ಠ 50ರಲ್ಲಿ ಬರಲು ವಿಫಲವಾದ ಡೈಲನ್‌ರ ಪ್ರಥಮ ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , p. 595.&lt;/ref&gt;  ಆಗಿನಿಂದ ಕೆಲ ವಿಮರ್ಶಕರು, ಡೈಲನ್‌ ಸ್ಯಾಮ್‌ ಷೆಫರ್ಡ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ರಚಿಸಿದ, 11-ನಿಮಿಷಗಳ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ '[[ಬ್ರೌನ್ಸ್‌ವಿಲೆ ಗರ್ಲ್]]‌' ಅನ್ನು, ಅಸಾಧಾರಣ ಕೃತಿ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , pp. 95–100.&lt;/ref&gt;  1986 ಹಾಗೂ 1987ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ಟಾಮ್‌ ಪೆಟ್ಟಿ  ಹಾಗೂ ದ ಹಾರ್ಟ್‌ ಬ್ರೇಕರ್ಸ್‌ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರಲ್ಲದೇ, ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲೂ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಿಯವರನ್ನು ಸಹ-ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.  [[ದ ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್‌ ಡೆಡ್‌]] ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಾ 1987ರಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು, ''[[ಡೈಲನ್‌ &amp;amp; ದ ಡೆಡ್‌]]''  ಎಂಬ ಲೈವ್‌  ಆಲ್ಬಂ ಇದರಿಂದ ಹೊರತಂದರು.  ಈ ಆಲ್ಬಂ ಕೂಡಾ ನೇತ್ಯಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು: ''[[ಆಲ್‌ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]]''  ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು, &quot;ಬಹುಶಃ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌  ಅಥವಾ ದ ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್‌ ಡೆಡ್‌ರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಲ್ಲ ಅತಿ ಕೆಟ್ಟ ಆಲ್ಬಂ ಇದಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.allmusic.com/album/dylan-the-dead-r54428
| title = Dylan &amp; The Dead| author = Stephen Thomas Erlewine| date = 1989-07-27| accessdate = 2009-09-10| publisher = allmusic.com}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಸಂಗೀತ ಪರಿವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, ಡೈಲನ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ವಾದಕ [[G. E. ಸ್ಮಿತ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಬೆಂಬಲಿಗ ವಾದ್ಯತಂಡದೊಂದಿಗೆ ದ [[ನೆವರ್‌ ಎಂಡಿಂಗ್‌ ಟೂರ್‌]]‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಜೂನ್‌ 7, 1988ರಂದು ಆರಂಭಿಸಿದರು.  ಡೈಲನ್‌ ಈ ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುವ ವಾದ್ಯತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದಿನ 20 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;bbctimeline&quot;/&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Bob Dylan in Toronto2.jpg|thumb|260px|left|ಏಪ್ರಿಲ್‌ 18, 1980ರಂದು ಟೊರೆಂಟೊನಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ: ಜೀನ್‌-ಲಕ್‌ ಆರ್ಲಿನ್‌]]

1987ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಮಾರ್ಕ್ವಾಂಡ್‌]]ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಹಾರ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫೈರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವ ವಿಫಲ ರಾಕ್‌ತಾರೆ ಬಿಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಎಂಬ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಹದಿಹರೆಯದ ಪ್ರೇಯಸಿ ([[ಫಿಯೋನಾ]]) ಓರ್ವ ಚಿಟ್ಟು ಹಿಡಿವ ಆಂಗ್ಲ ಸಿಂತ್‌-ಪಾಪ್‌ ತಾರೆಗೆಂದು ([[ರೂಪರ್ಟ್‌ ಎವೆರೆಟ್‌‌]]ರ ಪಾತ್ರ) ಆತನನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾಳೆ.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 376–383.&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಅವೆಂದರೆ —&quot;ನೈಟ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ನೈಟ್‌&quot;, ಹಾಗೂ &quot;ಐ ಹ್ಯಾಡ್‌ ಎ ಡ್ರೀಮ್‌ ಎಬೌಟ್‌ ಯೂ, ಬೇಬಿ&quot;, ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಜಾನ್‌ ಹಿಯಾಟ್]]‌'ರ &quot;ದ ಯೂಶುಯಲ್‌&quot;ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆ ಸಹಾ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶೆ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಭಾವ ಎರಡರಲ್ಲೂ ವೈಫಲ್ಯ ಕಂಡಿತು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 599–604.&lt;/ref&gt;
ಜನವರಿ 1988ರಲ್ಲಿ [[ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಾಲ್‌ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಪಟ್ಟಿ]]ಗೆ ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.  [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್‌‌]]ರು ತಮ್ಮ ಪೀಠಿಕೆ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸಿದರು : &quot;ಎಲ್ವಿಸ್‌ ನಿಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಬಾಬ್‌ ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರು ಸಂಗೀತವು ಸ್ವಭಾವಸಹಜವಾಗಿ ಭೌತಿಕವಾದುದಾದರೂ ಅದು ಬೌದ್ಧಿಕತೆ-ವಿರೋಧಿಯಾಗಿರಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://bartelby.org/66/81/55081.html
| title = Speech at the Rock and Roll Hall of Fame induction dinner, New York City.
| author = Springsteen, Bruce
| date = 1988-01-20
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = Bartleby.com
}}&lt;/ref&gt;  ನಂತರ ಡೈಲನ್‌ ''[[ಡೌನ್‌ ಇನ್‌ ದ ಗ್ರೂವ್‌]]'' , ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರೂ, ಅದು ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂಗಿಂತಲೂ ಕಳಪೆ ಮಾರಾಟ ಕಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Sounes 385&quot;&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 385.&lt;/ref&gt;  ಆದಾಗ್ಯೂ &quot;ಸಿಲ್ವಿಯೋ&quot;, ಎಂಬ ಗೀತೆ ಏಕಗೀತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=376&amp;cfgn=Singles&amp;cfn=Hot+Mainstream+Rock+Tracks&amp;ci=3007394&amp;cdi=6364732&amp;cid=06%2F25%2F1988| title = Hot Mainstream Rock Tracks: &quot;Silvio&quot;| accessdate = 2008-10-15| publisher = ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090630044814/http://www.billboard.com/bbcom/esearch/chart_display.jsp?cfi=376&amp;cfgn=Singles&amp;cfn=Hot+Mainstream+Rock+Tracks&amp;ci=3007394&amp;cdi=6364732&amp;cid=06%2F25%2F1988| archivedate = 2009-06-30| url-status = live}}&lt;/ref&gt;  ಆ ವಸಂತ ಕಾಲದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌  [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]]‌, [[ಜೆಫ್‌ ಲಿನ್ನೆ]], [[ರಾಯ್‌ ಆರ್ಬಿಸನ್‌]], ಹಾಗೂ [[ಟಾಮ್‌ ಪೆಟ್ಟಿ]]ರೊಂದಿಗೆ [[ಟ್ರಾವೆಲಿಂಗ್‌ ವಿಲ್‌ಬರ್ರೀಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸಹಸ್ಥಾಪಕ ಹಾಗೂ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಲ್ಬಂ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಹು-ಪ್ಲಾಟಿನಮ್‌ ಮಾರಾಟದ ''[[ಟ್ರಾವೆಲಿಂಗ್‌ ವಿಲ್‌ಬರ್ರೀಸ್‌ Vol. 1]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಮರಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;Sounes 385&quot;/&gt;  ಆರ್ಬಿಸನ್‌ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1988ರಲ್ಲಿ ಸಾವು ಕಂಡರೂ, ಉಳಿದ ನಾಲ್ವರು ಎರಡನೇ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಮೇ 1990ರಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿ, ''[[ಟ್ರಾವೆಲಿಂಗ್‌ ವಿಲ್‌ಬರ್ರೀಸ್‌ Vol. 3]]''  ಎಂಬ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಡನೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 638-640.&lt;/ref&gt;

[[ಡೇನಿಯಲ್‌ ಲೇನಾಯ್ಸ್‌]] ನಿರ್ಮಾಣದ ''[[ಓಹ್‌ ಮರ್ಸಿ]]'' ಯೊಡನೆ ನಿರ್ಧಾರಕ ಯಶಸ್ಸಿನೊಡನೆ ದಶಕವನ್ನು ಡೈಲನ್‌ ಮುಗಿಸಿದರು.  ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಪತ್ರಿಕೆಯು ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು &quot;ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ತೃಪ್ತಿ ಕೊಡುವಂತಹುದು&quot; ಎಂದು ಬೆನ್ನುತಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/99582/review/6067693/oh_mercy
| title = Bob Dylan: ''Oh Mercy''| author = DeCurtis, Anthony| date = 1989-09-21| accessdate = 2008-09-07| publisher = ''[[Rolling Stone]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060702233657/http://www.rollingstone.com/artists/bobdylan/albums/album/99582/review/6067693/oh_mercy|archivedate=2006-07-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌, ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ ಒಂದು  '' , pp. 145–221.&lt;/ref&gt;  ಲಾಸ್ಟ್‌ ಲವ್‌‌ ಸಂಯೋಜನೆಯ &quot;ಮೋಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಟೈಮ್‌&quot; ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ನಂತರ, ''[[ಹೈ ಫಿಡಿಲಿಟಿ]]''  ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ &quot;ವಾಟ್‌ ವಾಸ್‌ ಇಟ್‌ ಯೂ ವಾಂಟೆಡ್‌ ?&quot;  ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಬೋಧೆಯೆಂದೂ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಕರು ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ವಕ್ರ  ಟಿಪ್ಪಣಿಯೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ರಿಕ್ಸ್‌, ''ಡೈಲನ್'ಸ್‌‌ ವಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಸಿನ್‌ '' , pp. 413–20.&lt;/ref&gt;  &quot;ರಿಂಗ್‌ ದೆಮ್‌ ಬೆಲ್ಸ್‌&quot;ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಕೆಲ ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆಯ ಪುನರ್‌ದೃಢೀಕರಣವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡಿತು.&lt;ref&gt;ಸ್ಕಾಟ್‌ ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು : &quot;ವೆನ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಸಿಂಗ್ಸ್‌ ದಟ್‌ 'ದ ಸನ್‌ ಈಸ್‌ ಗೋಯಿಂಗ್‌ ಡೌನ್‌ ಅಪಾನ್‌ ದ ಸೇಕ್ರೆಡ್‌ ಕೌ', ಇಟ್ಸ್‌ ಸೇಫ್‌ ಟು ಅಸ್ಯೂಮ್‌ ದಟ್‌ ದ ಸೇಕ್ರೆಡ್‌ ಕೌ ಹಿಯರ್‌ ಈಸ್‌ ದ ಬಿಬ್ಲಿಕಲ್‌ ಮೆಟಾಫರ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಲ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌ ಗಾಡ್ಸ್‌.  ಫಾರ್‌ ಡೈಲನ್‌, ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಿಲ್‌ ಈವನ್‌ಚ್ಯುಲಿ ನೋ ದಟ್‌ ದೇರ್‌ ಈಸ್‌ ಓನ್ಲಿ ಒನ್‌ ಗಾಡ್‌.&quot; ಮಾರ್ಷಲ್‌, ''ರೆಸ್ಟ್‌ಲೆಸ್‌ ಪಿಲ್‌ಗ್ರಿಮ್‌'' , p. 103.&lt;/ref&gt;

=== 1990ರ ದಶಕ ===
ಡೈಲನ್‌ರ 1990ರ ದಶಕವು ಗಂಭೀರ ''ಓಹ್‌ ಮರ್ಸಿ'' ಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ''[[ಅಂಡರ್‌ ದ ರೆಡ್‌ ಸ್ಕೈ]]''  (1990)ನಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು.  ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ &quot;ಅಂಡರ್‌ ದ ರೆಡ್‌ ಸ್ಕೈ&quot; ಹಾಗೂ &quot;ವಿಗ್ಗಲ್‌ ವಿಗ್ಗಲ್‌&quot; ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೇ ಸರಳವಾದ ಅನೇಕ ಗೀತೆಗಳಿದ್ದವು.  ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು &quot;ಗ್ಯಾಬ್ಬಿ ಗೂ ಗೂ&quot;ಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ [[ಕೆರೋಲಿನ್‌ ಡೆನ್ನಿಸ್‌]]ರ ಮಗಳಾದ, ಆಗ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವಳಾಗಿದ್ದ ಡಿಸೈರೀ ಗೇಬ್ರಿಯಲ್‌  ಡೆನ್ನಿಸ್‌ -ಡೈಲನ್‌ಳ ಉಪನಾಮವೆಂದು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , p. 174.&lt;/ref&gt;  ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿದ್ದ [[ಇತರರೆಂ]]ದರೆ [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]]‌, [[ಗನ್ಸ್‌ N' ರೋಸಸ್‌]]‌ನ [[ಸ್ಲಾಶ್‌]], [[ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ರಾಸ್ಬಿ]], [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಹಾರ್ನ್ಸ್‌ಬಿ]], [[ಸ್ಟೀವೀ ರೇ ವಾಘನ್‌]], ಮತ್ತು [[ಎಲ್ಟನ್‌ ಜಾನ್‌]].  ಇದರಲ್ಲಿ ತಾರೆಗಳ ಸಾಲು ಸಾಲೇ ಇದ್ದರೂ ಕೆಟ್ಟ ವಿಮರ್ಶೆ ಹಾಗೂ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರಾಟವನ್ನಷ್ಟೇ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 391.&lt;/ref&gt;

1991ರಲ್ಲಿ, ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಉದ್ಯಮವು ಡೈಲನ್‌ರಿಗೆ [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.grammy.com/Recording_Academy/Awards/Lifetime_Awards/| title = Grammy Lifetime Achievement Award| accessdate = 2008-09-25| publisher = Grammy.com}}&lt;/ref&gt;  ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌]] ವಿರುದ್ಧ [[ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ]] ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಗೀತೆ &quot;[[ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರ್]]‌&quot;ನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು.&lt;ref name=&quot;Heylin-664&quot;/&gt;  ಆಗ ಡೈಲನ್‌ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೆಲ ಸಭಿಕರು ಬೆಚ್ಚಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Heylin-664&quot;&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , pp. 664-665. ಹೆಲಿನ್‌ ಭಾಷಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ: &quot;ಮೈ ಡ್ಯಾಡಿ ಒನ್ಸ್‌ ಸೆಡ್‌ ಟು ಮಿ, ಹೀ ಸೆಡ್‌, 'ಸನ್‌, ಇಟ್‌ ಈಸ್ ಪಾಸಿಬಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಯೂ ಟು ಬಿಕಮ್‌ ಸೋ ಡೀಫೈಲ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ದಿಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ದಟ್‌ ಯುವರ್‌ ಓನ್‌ ಮದರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫಾದರ್‌ ವಿಲ್‌ ಅಬಾಂಡನ್‌ ಯೂ. ಇಫ್‌ ದಟ್‌ ಹ್ಯಾಪನ್ಸ್‌, ಗಾಡ್‌ ವಿಲ್‌ ಬಿಲೀವ್‌ ಇನ್‌ ಯುವರ್‌ ಎಬಿಲಿಟಿ ಟು ಮೆಂಡ್‌ ಯುವರ್‌ ಓನ್‌ ವೇಸ್‌.' &quot;&lt;/ref&gt;

ಮುಂದಿನ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಸಾಧಾರಣ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದ್ಯದೊಡನೆಯ  ಹಳೆಯ ಜಾನಪದ ಹಾಗೂ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಗೀತೆಗಳಾದ: ''[[ಗುಡ್‌ ಆಸ್‌ ಐ ಬೀನ್‌ ಟು ಯೂ]]''  (1992) ಹಾಗೂ ''[[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಗಾನ್‌ ರಾಂಗ್‌]]''  (1993)ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡು ಆಲ್ಬಂಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಹಾದಿಗೆ ಮರಳಿದರು.  ಅನೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ಹಾಗೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಡೈಲನ್‌ರಿಂದ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಡುವ ಪೂಜ್ಯತೆಯೊಂದಿಗಿನ &quot;ಲೋನ್‌ ಪಿಲ್‌ಗ್ರಿಮ್&quot; ಗೀತೆಯಲ್ಲಿನ ಶಾಂತತೆಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , p. 423.&lt;/ref&gt; ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು.  ಈ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಹೊರತಾದ ಗೀತರಚನೆ ಡೈಲನ್‌ರು 1991ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಬಾಲ್ಟನ್‌]]ರೊಡನೆ ಸೇರಿ ಬರೆದ &quot;ಸ್ಟೀಲ್‌ ಬಾರ್ಸ್‌&quot; ಗೀತೆಯದು, ಇದನ್ನು ಬಾಲ್ಟನ್‌'ರ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಟೈಮ್‌, ಲವ್‌ &amp;amp; ಟೆಂಡರ್‌ನೆಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ನವೆಂಬರ್‌ 1994ರಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ''[[MTV ಅನ್‌ಪ್ಲಗ್‌ಡ್‌]]'' ಗೆಂದು ಎರಡು ಲೈವ್‌ ದೇಖಾವೆಗಳ ವಿಡಿಯೋಮುದ್ರಿಸಿದ್ದರು.  ತಾವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಹಾಡಲಿಚ್ಛಿಸಿದಾಗ [[ಸೋನಿ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂತರ ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 408–409.&lt;/ref&gt;  ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಹೊರತಂದ ಆಲ್ಬಂ, ''[[MTV ಅನ್‌ಪ್ಲಗ್‌ಡ್]]'' ‌, ಯುದ್ಧ ಹಾಗೂ [[ಕದನಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿ]]ಗಳೆರಡರದ್ದೂ ವಿಧ್ವಂಸಕತ್ವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿರುವ  1963ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಗೀತೆ &quot;ಜಾನ್‌ ಬ್ರೌನ್‌&quot;ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
[[ಚಿತ್ರ:Bob Dylan 1996.jpg|thumb|left|270px|ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಂನಲ್ಲಿನ 1996ರ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ]]

ಹಿಮ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾದ ತನ್ನ ಒಂದಂತಸ್ತಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹದೊಡನೆ,&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , p. 693.&lt;/ref&gt; ಡೈಲನ್‌ [[ಮಿಯಾಮಿ]]'ಯ [[ಕ್ರಿಟೇರಿಯಾ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 1997ರಲ್ಲಿ [[ಡೇನಿಯಲ್‌ ಲೇನಾಯ್ಸ್‌]]ರೊಡನೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.  ತರುವಾಯದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಅವಧಿಗಳು ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಗೀತದ ಬಗೆಗಿನ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.gibson.com/en-us/Lifestyle/Features/_97%20Flashback_%20How%20Bob%20Dylan_s/
| title = How Dylan's ''Time Out of Mind'' Survived Stormy Studio Sessions
| author = Drozdowski, Ted
| date = 2008-01-02
| accessdate = 2008-09-11
| publisher = Gibson Guitars
| archive-date = 2010-09-20
| archive-url = https://web.archive.org/web/20100920033519/http://www.gibson.com/en-us/Lifestyle/Features/_97%20Flashback_%20How%20Bob%20Dylan_s/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;  ಆ ವಸಂತ ಕಾಲದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಆಲ್ಬಂನ ಬಿಡುಗಡೆಗೂ ಮುನ್ನ, [[ಹಿಸ್ಟೋಪ್ಲಾಸ್ಮಾಸಿಸ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ ಒದಗಿದ [[ಪೆರಿಕಾರ್ಡಿಟಿಸ್‌]] ಎಂಬ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಹೃದಯದ ಸೋಂಕು ತಗಲಿದ್ದರಿಂದ ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.  ಅವರ ನಿಗದಿತ ಐರೋಪ್ಯ ಪ್ರವಾಸವು ರದ್ದಾಯಿತು, ಆದರೆ ಡೈಲನ್‌ ಬಲುಬೇಗ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದಿಂದ ಹೊರಡುವಾಗ, &quot;ನಾನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ [[ಎಲ್ವಿಸ್‌]]ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೆನಿಸಿತ್ತು&quot; ಎಂದರು.&quot;&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 420.&lt;/ref&gt;  ಅವರು ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು, ಹಾಗೂ ಚಳಿಗಾಲದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ [[ಬೊಲೋಗ್ನಾ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಯೂಕರಿಸ್ಟಿಕ್‌ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ [[ಪೋಪ್‌ ಜಾನ್‌ ಪಾಲ್‌ II]]ರ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಪೋಪ್‌ರು 200,000 ಜನ ಸಭಾಸದರಿಗೆ  ಡೈಲನ್‌'ರ ಭಾವಗೀತೆ &quot;[[ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದ ವಿಂಡ್]]‌&quot;ಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಧರ್ಮಬೋಧೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , p. 426.&lt;/ref&gt;

ನವೀನ ಲಾನಾಯ್ಸ್‌-ನಿರ್ಮಿತ ಆಲ್ಬಂ, ''[[ಟೈಮ್‌ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಂಡ್‌]]''  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.  ಅದರ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಗೀಳಿನ ಧ್ಯಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಕಟುವಾದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳೊಂಗದಿಗಿನ ಆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಡೈಲನ್‌'ರ ಮೊದಲ ಮೂಲಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಉತ್ತಮ ಶ್ಲಾಘನೆ ಪಡೆಯಿತು.  ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತ್ತು &quot;ಮರ್ತ್ಯತೆ ತೀರ ಕಟುವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಗಲ್ಲುಶಿಕ್ಷೆಯ ಹೊಡೆತಗಳು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಅನುರಣಿಸಬಲ್ಲವು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.rollingstone.com/reviews/album/189525/time_out_of_mind
| title = ''Time Out of Mind''
| author = Greg Kot
| date = 2001-01-22
| accessdate = 2009-09-10
| publisher = Rolling Stone
| archive-date = 2008-02-20
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080220143320/http://www.rollingstone.com/reviews/album/189525/time_out_of_mind
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಸಂಕೀರ್ಣ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಏಕಾಂಗಿ &quot;ವರ್ಷದ ಆಲ್ಬಂ&quot; [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು(''[[ದ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್‌]]'' ನ ,1972ರ ಸಾಲಿನ ವಿಜೇತರಾದ ಅನೇಕ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಒಬ್ಬರು).  &quot;[[ಮೇಕ್‌ ಯೂ ಫೀಲ್‌ ಮೈ ಲವ್]]‌&quot; ಎಂಬ ಪ್ರೇಮಗೀತೆ [[ಗಾರ್ಥ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌]]ರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;rsbio&quot;/&gt;

ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1997ರಲ್ಲಿ, U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬಿಲ್‌ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌]] [[ಶ್ವೇತಭವನ]]ದ ಉತ್ತರ ಭವನದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ರಿಗೆ [[ಕೆನಡಿ ಕೇಂದ್ರ/ಸೆಂಟರ್‌]] ಗೌರವ ಪ್ರಧಾನ ಮಾಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿದರು: &quot;ಅವರು ನನ್ನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಜನರಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಕಲಾವಿದರೂ ಬೀರದಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರ ದನಿ ಹಾಗೂ ಭಾವಗಳು ಕಿವಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಖುಷಿ ಕೊಡುತ್ತವೆ ಎಂದೇನಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಯಾರನ್ನೂ ಮೆಚ್ಚಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಪಡಲಿಲ್ಲ.  ಅವರು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಲಕಿದರು ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೆಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://clinton4.nara.gov/textonly/WH/New/html/19971208-2814.html| title = Remarks by the President at Kennedy Center Honors Reception| accessdate = 2008-09-07| publisher = Clinton White House| date = 1997-12-08| archive-date = 2015-04-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20150425075802/http://clinton4.nara.gov/textonly/WH/New/html/19971208-2814.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

=== 2000ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ===
{{Sound sample box align left|Music sample:}}
{{Listen
 |filename   = Things_Have_Changed.ogg
 |title      = Bob Dylan - &quot;Things Have Changed&quot;
 |description= Dylan's [[Academy Award|Oscar]] winning song was featured in the movie ''[[Wonder Boys (film)|Wonder Boys]]''. The line &quot;sapphire-tinted skies&quot; echoes the verse of [[Percy Bysshe Shelley|Shelley]]&lt;ref&gt;&quot;Column, tower, and dome, and spire/ Shine like obelisks of fire/ Pointing with inconstant motion/ From the altar of dark ocean/ To the sapphire-tinted skies” from ''Lines Written Among the Euganean Hills'' by Percy Bysshe Shelley, October, 1818. [http://www.english.upenn.edu/Projects/knarf/PShelley/euganean.html]&lt;/ref&gt; while &quot;forty miles of bad road&quot; echoes [[Duane Eddy|Duane Eddy's]] hit single.
 |format     = [[Ogg]]}}
{{sample box end}}
ಡೈಲನ್‌ ಹೊಸ ಸಹಸ್ರಮಾನವನ್ನು ಪ್ರಥಮ [[ಆಸ್ಕರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು; ''[[ವಂಡರ್‌ಬಾಯ್ಸ್‌]]''  ಚಿತ್ರಕ್ಕೆಂದು ಬರೆದ ಅವರ ಗೀತೆ  &quot;[[ಥಿಂಗ್ಸ್‌ ಹ್ಯಾವ್‌ ಚೇಂಜ್‌ಡ್‌]]&quot;, ಮಾರ್ಚ್‌ 2001ರಲ್ಲಿ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/news/story/5932611/dylan_wins_oscar| title = Dylan Wins Oscar| date = 2001-03-26| accessdate = 2009-06-16| publisher = Rolling Stone| archive-date = 2009-10-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20091008235536/http://www.rollingstone.com/news/story/5932611/dylan_wins_oscar| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ಆಸ್ಕರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ (ಕೆಲ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಫ್ಯಾಸಿಮಿಲಿ/ಫ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ರೂಪ) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯತ್ತಾರಲ್ಲದೆ, ದೇಖಾವೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕದ ಮೇಲಿರುವ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಿರಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://dir.salon.com/story/books/review/2004/10/08/dylan/index.html?pn=1 | title = Dylan Tours Australia with Oscar | author = Cashmere, Paul | date = 2007-08-20 | accessdate = 2008-09-11 | publisher = Undercover.com.au | archive-date = 2008-12-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081206094146/http://dir.salon.com/story/books/review/2004/10/08/dylan/index.html?pn=1 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

''[[&quot;ಲವ್‌ ಅಂಡ್ ಥೆಫ್ಟ್‌‌&quot;]]'' ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 11, 2001ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸೀ ವಾದ್ಯತಂಡದೊಡನೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿ, ಡೈಲನ್‌ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಜ್ಯಾಕ್‌ ಫ್ರಾಸ್ಟ್‌ ಎಂಬ [[ಮಿಥ್ಯಾನಾಮ]]ದಡಿ ತಾನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , pp. 556–557.&lt;/ref&gt;  ಆಲ್ಬಂ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಪಡೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.metacritic.com/music/artists/dylanbob/loveandtheft?q=Bob%20Dylan | title = ''Love and Theft'' | publisher = MetaCritic.com | accessdate = 2008-09-07 | archive-date = 2007-09-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070926235541/http://www.metacritic.com/music/artists/dylanbob/loveandtheft?q=Bob%20Dylan | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ವಿಮರ್ಶಕರು ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಕೆಬಿಲ್ಲಿ]], ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸ್ವಿಂಗ್‌, ಜಾಜ್‌, ಹಾಗೂ ತಿರುಗಾಟದ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://www.ew.com/ew/article/0,,173933~4~~lovetheft,00.html| title = ''Love and Theft''| accessdate = 2008-09-07| publisher = ''Entertainment Weekly''| date = 2001-10-01| archive-date = 2008-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20081012094004/http://www.ew.com/ew/article/0,,173933~4~~lovetheft,00.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

2003ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ &quot;ಬಾರ್ನ್‌ ಎಗೇನ್‌&quot; ಅವಧಿಯ ಸುವಾರ್ತೆಯ ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಮೊರೆ ಹೋದರಲ್ಲದೇ CD ಯೋಜನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು''[[Gotta Serve Somebody: The Gospel Songs of Bob Dylan]]'' .  ಅದೇ ವರ್ಷ ಡೈಲನ್‌ [[ಜೆಫ್‌ ಬ್ರಿಡ್ಜಸ್‌]], [[ಪೆನೆಲೋಪ್‌ ಕ್ರುಜ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಜಾನ್‌ ಗುಡ್‌ಮನ್‌]]ರೂ ಸೇರಿದಂತೆ  ಖ್ಯಾತನಾಮರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ TV ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌]]ರ ಸಹಯೋಗದೊಡನೆ ನೀಡಿದ ಚಿತ್ರ ''[[ಮಾಸ್ಕ್‌ಡ್‌ &amp;amp; ಅನಾನಿಮಸ್‌]]''  ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.  ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರನ್ನೇ ಧೃವೀಕರಿಸಿತು: ಅನೇಕರು ಇದನ್ನು “ಅಸಂಗತ ಗೊಂದಲ” ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D04E3DF153FF937A15754C0A9659C8B63 | title = Times They Are Surreal in Bob Dylan Tale| author = A. O. Scott| date = 2003-07-24| accessdate = 2008-10-04| publisher = The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.variety.com/index.asp?layout=review&amp;reviewid=VE1117919861&amp;categoryid=31&amp;cs=1 | title = ''Masked and Anonymous'' | author = Todd McCarthy | date = 2003-02-02 | accessdate = 2008-10-04 | publisher = Variety.com}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಗಂಭೀರ ಕಲೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | title = ''Masked &amp; Anonymous'' | publisher = The New Yorker | date = 2003-07-24 | url = http://www.newyorker.com/arts/reviews/film/masked_and_anonymous_charles | accessdate = 2007-02-01 | archiveurl = https://archive.today/20120628233350/http://www.newyorker.com/arts/reviews/film/masked_and_anonymous_charles | archivedate = 2012-06-28 | url-status = live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Masked&quot;&gt;{{cite web | last = Motion | first= Andrew | title = ''Masked and Anonymous'' | publisher = Sony Classics | url = http://www.sonyclassics.com/masked/andrew-motion-essay.html | accessdate = 2008-09-07 }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Bob Dylan Bologna Nov 05 concert.jpg|thumb|240px|ನವೆಂಬರ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ ಬೊಲೊಗ್ನಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು]]ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2004ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥನದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು''[[Chronicles: Volume One]]'' . ಪುಸ್ತಕವು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Maslin&quot;&gt;{{cite web | url = 
https://www.nytimes.com/2004/10/05/books/05masl.html?ex=1154664000&amp;en=4ff016533525f29f&amp;ei=5070 | title = So You Thought You Knew Dylan? Hah!| accessdate = 2008-09-07| last = Maslin| first= Janet| date = 2004-10-05 | publisher = ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]''| pages = 2}}&lt;/ref&gt; ಡೈಲನ್‌ ವಸ್ತುತಃ 60ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿದ ಸಮಯವನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿ ಮೂರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು 1961–1962ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರು.  ಅವರು ''[[ನ್ಯೂ ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌]]''  (1970) ಹಾಗೂ ''[[ಓಹ್‌ ಮರ್ಸಿ]]'' (1989) ಆಲ್ಬಂಗಳಿಗೂ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರು.  ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2004ರ [[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]ನ '''ದಪ್ಪರಟ್ಟಿನ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತಲ್ಲದೇ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೂ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , '''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '', pp. 136–138.'' '''&lt;/ref&gt;'''

[[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಕಾರ್ಸೆಸೆ]]'ಯವರ ಶ್ಲಾಘನೆಗೊಳಪಟ್ಟ &lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.metacritic.com/tv/shows/nodirectionhomebobdylan| title = Reviews of ''No Direction Home''| date = 2005-10-31| accessdate = 2008-10-13| publisher = Metacritic.com| archive-date = 2010-01-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20100103104136/http://www.metacritic.com/tv/shows/nodirectionhomebobdylan| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಆತ್ಮಕಥನ ಚಿತ್ರ ''[[ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಮ್‌]]''  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಇದನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 26–27, 2005ರಂದು, UKಯ [[BBC Two]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ  ಹಾಗೂ USನ [[PBS]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.{{cite web| url = http://www.pbs.org/wnet/americanmasters/episodes/bob-dylan/about-the-film/574/ | title = ''No Direction Home'': Bob Dylan A Martin Scorsese Picture| publisher = PBS| accessdate = 2009-11-6}}&lt;/ref&gt; ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ 1961ರಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌'ರ ಆಗಮನದಿಂದ 1966ರಲ್ಲಿ ಅವರ ದ್ವಿಚಕ್ರವಾಹನ ಅಪಘಾತದವರೆಗೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ, [[ಸೂಜ್‌ ರೊಟೊಲೋ]], [[ಲಿಯಾಂ ಕ್ಲಾನ್ಸಿ]], [[ಜೋನ್‌ ಬೇಜ್‌]], [[ಅಲೆನ್‌ ಗಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]]‌, [[ಪೀಟ್‌ ಸೀಗರ್]]‌, [[ಮಾವಿಸ್‌ ಸ್ಟೇಪಲ್ಸ್‌‌]], ಹಾಗೂ ಸ್ವತಃ ಡೈಲನ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.  ಚಿತ್ರವು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2006 &lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.peabody.uga.edu/winners/PeabodyWinnersBook.pdf | format = PDF | title = George Foster Peabody Award Winners | year = 2006 | accessdate = 2008-09-07 | publisher = Peabody | archive-date = 2011-07-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110726163315/http://www.peabody.uga.edu/winners/PeabodyWinnersBook.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ರಲ್ಲಿ  [[ಪೀಬಾಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ-ಡ್ಯೂಪಾಂಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.journalism.columbia.edu/cs/ContentServer/jrn/1175295299814/page/1175295299796/simplepage.htm| title = Past duPont Award Winners| year = 2007| accessdate = 2008-09-07| publisher = The Journalism School, Columbia University| archive-date = 2008-11-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20081123111725/http://www.journalism.columbia.edu/cs/ContentServer/jrn/1175295299814/page/1175295299796/simplepage.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  [[The Bootleg Series Vol. 7: No Direction Home: The Soundtrack|ಇದರೊಂದಿಗಿದ್ದ ಗೀತೆಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌'ರ ಮುಂಚಿನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಗೀತೆಗಳಿದ್ದವು.

==== ''ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌''  (2006–08) ====
[[ಚಿತ್ರ:Dylan2 Spectrum.jpg|thumb|300px|left|ಡೈಲನ್‌, ದ ಸ್ಪ್ರೆಕ್ಟ್ರಮ್‌, 2007]]
''[[ಥೀಮ್‌ ಟೈಮ್‌ ರೇಡಿಯೋ ಅವರ್]]'' ‌, ಎಂಬ [[XM ಉಪಗ್ರಹ ರೇಡಿಯೋ]]ಗೆಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುವ ಡೈಲನ್‌'ರ [[DJ]] ವೃತ್ತಿಜೀವನದ, ಪ್ರಥಮ ದೇಖಾವೆ ಮೇ 3, 2006ರಂದು ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.xmradio.com/bobdylan/ | title = XM Theme Time Radio Hour | accessdate = 2008-09-07 | publisher = XM Satellite Radio | archive-date = 2007-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071012223531/http://www.xmradio.com/bobdylan/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.notdarkyet.org/themetime.html| title = Theme Time Radio playlists | accessdate = 2008-09-07 | publisher = Not Dark Yet}}&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌ 1930ರ ದಶಕದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಅನಾಮಿಕ ಗೀತೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಸ್ತುತದವರೆಗಿನ, [[ಬ್ಲರ್‌]], [[ಪ್ರಿನ್ಸ್‌]], [[L.L. ಕೂಲ್‌ J]] ಹಾಗೂ [[ದ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್‌]]ನಂತಹಾ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರ ಗೀತೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಸಿದರು.  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಕರು &quot;ಶ್ರೇಷ್ಠ ರೇಡಿಯೋ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿಷಯವಸ್ತುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಹಾಗೆಯೇ ಆಯ್ಕೆಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಣಬಡಿಸುತ್ತಾ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ತನ್ನ ನಿಂದಾತ್ಮಕ ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾರಸಂಗ್ರಹಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಡೈಲನ್‌ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = https://www.theguardian.com/media/2006/dec/31/observerreview.radio | title = The Great Sound of Radio Bob | author = Sawyer, Miranda| accessdate = 2008-09-07| publisher = ''[[The Observer]]''| date = 2006-12-31}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://newcritics.com/blog1/2007/02/16/bob-dylan-spinnin-those-cool-records/| title = Dylan Spinnin' Those Coool Records| accessdate = 2007-02-18| author = Watson, Tom| publisher = New Critics| date = 2007-02-16| archive-date = 2016-09-14| archive-url = https://web.archive.org/web/20160914124819/http://newcritics.com/blog1/2007/02/16/bob-dylan-spinnin-those-cool-records/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ಸಂಗೀತಗಾರ [[ಪೀಟರ್ ಗುರಾಲ್‌ನಿಕ್‌]] ಹೀಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನೀಡಿದ್ದರು: &quot;ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ, ಡೈಲನ್‌ ತನ್ನೊಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು — ಹಾಗೂ ಅವರ ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದ ಸಂಗೀತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರ ನಿರೂಪಣೆಯು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಅತಿವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಮಾನವ ಹಾಸ್ಯವನ್ನೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://www.nashuatelegraph.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071111/ENCORE01/311110065/-1/ENTERTAINMENT| author = Weeks, Linton| accessdate = 2008-09-11| title = The Joys of Dylan the DJ| publisher = ''[[The Telegraph (Nashua)]]''| date = 2007-11-11| archive-date = 2008-05-21| archive-url = https://web.archive.org/web/20080521092930/http://www.nashuatelegraph.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20071111%2FENCORE01%2F311110065%2F-1%2FENTERTAINMENT| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ರೇಡಿಯೋ ಸರಣಿಯ 100ನೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದರು; ಅದರ ವಿಷಯವಸ್ತುವು  &quot;ವಿದಾಯ&quot; ಆಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕೇಳಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಗೀತೆ [[ವುಡೀ ಗುತ್ರೀ]]ರ &quot;ಸೋ ಲಾಂಗ್‌, ಇಟ್ಸ್‌ ಬೀನ್‌ ಗುಡ್‌ ಟು ನೋ ಯು&quot; ಆಗಿತ್ತು.  ಇದರಿಂದಾಗಿ ಡೈಲನ್‌'ರ ರೇಡಿಯೋ ಸರಣಿಯು ಮುಗಿದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಊಹೆಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/04/20/2009-04-20_bob_dylans_theme_time_radio_hour_his_time_might_be_up.html| title = Bob Dylan’s Theme Time Radio Hour: His time might be up| author = Hinckley, David| date = 2009-04-19| accessdate = 2009-05-16| publisher = New York Daily News| archive-date = 2009-04-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20090423103301/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/04/20/2009-04-20_bob_dylans_theme_time_radio_hour_his_time_might_be_up.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಆಗಸ್ಟ್‌ 29, 2006ರಂದು, ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ  ''[[ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]''  ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.  ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ಆಧುನಿಕ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಗೀತೆಗಳು &quot;ತಾವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://www.rollingstone.com/news/story/11216877/the_modern_times_of_bob_dylan_a_legend_comes_to_grips_with_his_iconic_status/print| author = [[Jonathan Lethem]]| title = The Genius of Bob Dylan| accessdate = 2008-09-07| publisher = ''[[Rolling Stone]]''| date = 2006-08-21| archive-date = 2007-11-21| archive-url = https://web.archive.org/web/20071121075035/http://www.rollingstone.com/news/story/11216877/the_modern_times_of_bob_dylan_a_legend_comes_to_grips_with_his_iconic_status/print| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌’ರ ದನಿ ತುಸು ಒರಟಾದದ್ದೇ ಆದರೂ (''[[ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌]]'' ನ ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಡುವುದನ್ನು &quot;ನೆಗಡಿಯ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಸಾವಿನ ಬಡಬಡಿಕೆ&quot; ಎಂದು ಹೋಲಿಸಿದ್ದರು&lt;ref&gt;{{cite news| url = https://www.theguardian.com/music/2006/aug/25/popandrock.shopping3 | author = Petridis, Alex| title = Bob Dylan's ''Modern Times''| accessdate = 2006-09-05| publisher = ''[[The Guardian]]''| date = 2006-08-28}}&lt;/ref&gt;) ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಮರ್ಶಕರು ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದರು, ಹಾಗೂ ಅನೇಕರು ''ಟೈಮ್‌ ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಂಡ್‌''  ಹಾಗೂ &quot;''ಲವ್‌ ಅಂಡ್ ಥೆಫ್ಟ್‌'' &quot;ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿ ತ್ರಿವಳಿ ಸರಣಿಯ ಅಂತಿಮ ಕಂತು ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://www.metacritic.com/music/artists/dylanbob/moderntimes| title = ''Modern Times''| accessdate = 2008-09-07| publisher = [[Metacritic]]| archive-date = 2008-08-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20080827153014/http://www.metacritic.com/music/artists/dylanbob/moderntimes| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ''ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌''  U.S. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು 1976'ರ ''ಡಿಸೈರ್‌'' ನ ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಡೈಲನ್‌'ರ ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಂ ಆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.nme.com/news/bob-dylan/24234| title = Dylan gets first US number one for 30 years| date = 2006-09-07 | publisher = ''[[NME]]'' | accessdate = 2008-09-11}}&lt;/ref&gt;

ಮೂರು [[ಗ್ರಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳಿಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಂಡಿದ್ದ  ''ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌''  [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಮಕಾಲೀನ ಜಾನಪದ/ಅಮೇರಿಕಾನಾ ಆಲ್ಬಂ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ &quot;ಸಮ್‌ಡೇ ಬೇಬಿ&quot; ಗೀತೆಗಾಗಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಏಕಾಂಗಿ ರಾಕ್‌ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.  ''ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌''  ಅನ್ನು 2006ರ ವರ್ಷದ ಆಲ್ಬಂ ಎಂದು ''[[ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]]''  ಪತ್ರಿಕೆ,&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://www.rollingstone.com/news/story/12800635/the_top_50_albums_of_2006| title = ''Modern Times'', Album of the Year, 2006| publisher = ''[[Rolling Stone]]''| date = 2006-12-16| accessdate = 2008-09-11| archive-date = 2010-03-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20100317091025/http://www.rollingstone.com/news/story/12800635/the_top_50_albums_of_2006| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ UKನಲ್ಲಿ ''[[ಅನ್‌ಕಟ್‌]]''  ಪತ್ರಿಕೆ ಗೌರವಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://www.uncut.co.uk/music/uncut/news/9182| title = ''Modern Times'', Album of the Year, 2006| publisher = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]''| date = 2006-12-16| accessdate = 2008-09-11| archive-date = 2007-02-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20070206200511/http://www.uncut.co.uk/music/uncut/news/9182| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ''ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌''  ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಿನವೇ [[iTunes ಸಂಗೀತ ಮಾರಾಟಕೇಂದ್ರ]]ವು ''[[Bob Dylan: The Collection]]'' ಅನ್ನು, ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ 42 ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನುಳ್ಳ (ಒಟ್ಟಾರೆ 773 ಗೀತೆಗಳು) ಅಂಕೀಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.usatoday.com/life/lifestyle/holiday/2006-11-30-box-set-downloads_x.htm | title = Get The Box Set with 'One Push of a Button'| author = Gundersen, Edna| date = 2006-12-01| accessdate = 2008-09-25| publisher = USA Today}}&lt;/ref&gt;

&quot;ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ರ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತ&quot; ಎಂಬ ಭರತವಾಕ್ಯ/ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಡನೆಯ [[ಟಾಡ್‌ ಹೇನ್ಸ್‌]] ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಿತ್ರ ''[[ಐ ಯಾಮ್‌ ನಾಟ್‌ ದೇರ್‌]]'' ,&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.indiewire.com/ots/2007/09/telluride_07_ha.html | title = Haynes' Dylan Stories Stir Telluride | author = Hernandez, Eugene | publisher = [[indieWire]] | accessdate = 2008-09-12 | date = 2006-09-01 | archive-date = 2008-07-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080705045303/http://www.indiewire.com/ots/2007/09/telluride_07_ha.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6985422.stm | title = Blanchett wins top Venice Award | date = 2007-09-09 | accessdate = 2008-09-12 | publisher = BBC News}}&lt;/ref&gt; ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Variety-07&quot;&gt;{{cite web | url = 
http://www.variety.com/review/VE1117934602.html?categoryid=31&amp;cs=1&amp;p=0| title = ''I'm Not There''| author = Todd McCarthy
| date = 2007-09-04| accessdate = 2009-09-10| publisher = ''[[Variety (magazine)|Variety]]''}}&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌'ರ ಜೀವನದ ಆರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಗ್ಗಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಬೇಲ್‌]], [[ಕೇಟ್‌ ಬ್ಲಾಂಚೆಟ್‌]], [[ಮಾರ್ಕಸ್‌ ಕಾರ್ಲ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌]], [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಗೆರೆ]], [[ಹೀತ್‌ ಲೆಡ್ಜರ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಬೆನ್‌ ವ್ಹಿಷಾ]]ರಿಂದ ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Variety-07&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://movies.nytimes.com/2007/11/21/movies/21ther.html?ref=movies | title = ''I'm Not There'' | author = A. O. Scott | date = 2007-11-07 | accessdate = 2009-09-10 | publisher = ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]''}}&lt;/ref&gt;  ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವಾದ ಡೈಲನ್‌ರ ಮುಂಚೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ 1967ರ ಗೀತೆಯನ್ನು&lt;ref&gt;ಗ್ರೇಲ್‌ ಮಾರ್ಕಸ್‌ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು : &quot;ದೇರ್‌ ಈಸ್‌ ನಥಿಂಗ್‌ ಲೈಕ್‌ 'ಐಯಾಮ್‌ ನಾಟ್‌ ದೇರ್‌' ಇನ್‌ ದ ರೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಬೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌, ಆರ್‌ ಎನಿವೇರ್‌ ಎಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್ಸ್‌ ಕೆರಿಯರ್‌.  ವೆರಿ ಕ್ವಿಕ್ಲೀ ದ ಲಿಸನರ್‌ ಈಸ್‌ ಡ್ರಾನ್‌ ಇನ್‌ಟು ದ ಸಿಕ್ಲಿ ಎಂಬ್ರೇಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌, ಇಟ್ಸ್‌ ವಾಷ್‌ ಆಫ್‌ ಹಾಫ್‌-ಹರ್ಡ್‌, ಹಾಫ್‌-ಫಾರ್ಮ್ಡ್‌ ವರ್ಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಇನ್‌ಕ್ರೀಸಿಂಗ್‌ ಬಿಟ್ಟರ್‌ನೆಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡೆಸ್ಪೇರ್‌ ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದೆಮ್‌.  ವರ್ಡ್ಸ್‌ ಆರ್‌ ಫ್ಲೋಟೆಡ್‌ ಟುಗೆದರ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಡಿಸ್‌ಲೆಕ್ಸಿಯಾ ದಟ್‌ ಈಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಇಟ್‌ಸೆಲ್ಫ್‌ &amp;nbsp;– ಎ ಡಿಸ್‌ಲೆಕ್ಸಿಯಾ ದಟ್‌ ಸೀಮ್ಸ್‌ ಟು ಪ್ರೂವ್‌ ದ ಕ್ಲೈಮ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಓವರ್‌ ವರ್ಡ್ಸ್‌, ಟು ಸೀ ಜಸ್ಟ್‌ ಹೌ ಲಿಟಲ್‌ ವರ್ಡ್ಸ್‌ ಕ್ಯಾನ್‌ ಅಚೀವ್‌.&quot;; ನೋಡಿ ಮಾರ್ಕಸ್‌, ''ದ ಓಲ್ಡ್‌, ವೇರ್ಡ್‌ ಅಮೇರಿಕಾ'' , pp. 198–204.&lt;/ref&gt; ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಚಿತ್ರದ ಮೂಲ ಗೀತೆ]]ಗೆಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಉಳಿದೆಲ್ಲವು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆಂದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಎಡ್ಡೀ ವೆಡ್ಡರ್‌]], [[ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಮಾಲ್ಕ್‌ಮಸ್‌]], [[ಜೆಫ್‌ ಟ್ವೀಡಿ]], [[ವಿಲ್ಲೀ ನೆಲ್ಸನ್]]‌, [[ಕ್ಯಾಟ್‌ ಪವರ್]]‌, [[ರಿಚೀ ಹ್ಯಾವೆನ್ಸ್‌]], ಹಾಗೂ [[ಟಾಮ್‌ ವೆರಲೈನ್‌]] ಮುಂತಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಲಾವಿದರ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ಡೈಲನ್‌ನ ಗೀತೆಗಳ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.uncut.co.uk/blog/index.php?blog=6&amp;title=bob_dylan_covered_by_vedder_sonic_youth_&amp;more=1&amp;c=1&amp;tb=1&amp;pb=1 | title = Dylan covered by... very long list. | publisher = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]'' | date = 2007-10-01 | accessdate = 2008-09-16 | archive-date = 2009-07-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090704083312/http://www.uncut.co.uk/blog/index.php?blog=6&amp;title=bob_dylan_covered_by_vedder_sonic_youth_&amp;more=1&amp;c=1&amp;tb=1&amp;pb=1 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Bob Dylan in Toronto.jpg|thumb|left|240px|ನವೆಂಬರ್‌ 7, 2006ರಂದು ಟೊರೆಂಟೋದ ಏರ್‌ ಕೆನಡಾ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ]]

''ಡೈಲನ್‌ 07''  ಲಾಂಛನದಡಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಸಂಗ್ರಹ ತ್ರಿವಳಿ CD ಹಿನ್ನೋಟದ ''[[ಡೈಲನ್‌]]''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಆಲ್ಬಂಅನ್ನು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]] ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 1, 2007ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news| url = http://www.dylan07.com/| title = ''Dylan 07''| accessdate = 2008-09-07| publisher = Sony BMG Music Entertainment| date = 2007-08-01| archive-date = 2008-09-15| archive-url = https://web.archive.org/web/20080915080026/http://www.dylan07.com/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ಇದರ ಅಂಗವಾಗಿ [[ಮಾರ್ಕ್‌ ರಾನ್ಸನ್‌]] ಡೈಲನ್‌'ರ 1966ರ ಗೀತೆ &quot;[[ಮೋಸ್ಟ್‌ ಲೈಕ್ಲಿ ಯು ಗೋ ಯುವರ್‌ ವೇ (ಅಂಡ್‌ ಐ ವಿಲ್‌ ಗೋ ಮೈನ್]]‌)&quot;ರ ರೀಮಿಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿ-ಏಕಗೀತೆಯಾಗಿ  ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.  ಡೈಲನ್‌ ಅವರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಕೃಷ್ಠ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ರೀಮಿಕ್ಸ್‌ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.independent.co.uk/news/people/mark-ronson-born-entertainer-398023.html | title = Mark Ronson: Born Entertainer| author = Walker, Tim| date = 2007-10-27| accessdate = 2008-09-07 | publisher = ''[[The Independent]]''}}&lt;/ref&gt;

''ಡೈಲನ್‌ 07'' ರ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರ ಡೈಲನ್‌’ರ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಮೌಲ್ಯವು 1990ರ ದಶಕಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಹಾಗಿತ್ತು.  ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ 2004ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಸ್‌ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌]] ಒಳಉಡುಪುಗಳ TV ಜಾಹಿರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{cite web | url = 
http://www.slate.com/id/2098635/| title = What's Bob Dylan Doing In A Victoria's Secret Ad? | publisher = ''[[Slate (magazine)|Slate]]''| date = 2004-04-12| accessdate = 2008-09-16}}&lt;/ref&gt;.  ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2007ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಕ್ಯಾಡಿಲಾಕ್‌ ಚಾರಣ]] 2008 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಹುಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.xmradio.com/dylan-cadillac/index.xmc| title = Dylan, Cadillac| publisher = XM Radio| date = 2007-10-22| accessdate = 2008-09-16| archive-date = 2008-03-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20080312084612/http://www.xmradio.com/dylan-cadillac/index.xmc| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ [[ಥೀಮ್‌ ಟೈಮ್‌ ರೇಡಿಯೋ ಅವರ್‌]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಗಂಟೆಯನ್ನು 'ದ ಕ್ಯಾಡಿಲಾಕ್‌' ವಿಷಯಕ್ಕೆಂದು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರು.  ಅವರು ಈ ಕಾರಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಣುಯುದ್ಧ ಕಾಲ್ಪನಿಕತೆಯಾದ 1963ರಲ್ಲಿನ &quot;ಟಾಕಿಂಗ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಾರ್‌ III ಬ್ಲೂಸ್‌&quot;,ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು &quot;ಯುದ್ಧವಾದ ನಂತರ ಚಲಾಯಿಸಲು ಉತ್ತಮವಾದ ಕಾರು&quot; ಎಂದು ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;/ref&gt;  ನಂತರ, 2009ರಲ್ಲಿ, ವಿಲ್‌.ಐ.ಆಮ್‌‌. ಕವಚದೊಡನೆ [[ಸೂಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ XLIII]]ರ ಪ್ರಸಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ [[ಪೆಪ್ಸಿ]] ಜಾಹಿರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯದ ವಹಿವಾಟಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Kreps | first = Daniel | title = Bob Dylan Teams Up With Will.i.am for Pepsi Super Bowl Commercial | publisher = Rolling Stone | url = http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2009/01/30/bob-dylan-teams-up-with-william-for-pepsi-super-bowl-commercial/ | date = January 30, 2009 | accessdate = 2009-02-02 | archive-date = 2009-02-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090201191644/http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2009/01/30/bob-dylan-teams-up-with-william-for-pepsi-super-bowl-commercial/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ದಾಖಲೆಯ 98 ದಶಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಸಾರ ಪಡೆದ ಈ ಜಾಹೀರಾತು ಡೈಲನ್‌  &quot;ಫಾರ್‌ಎವರ್‌ ಯಂಗ್‌&quot;ನ ಪ್ರಥಮ ಚರಣ ಹಾಡುವುದರಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ನಂತರ ವಿಲಿಯಂ ಗೀತೆಯ ಮೂರನೇ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಚರಣದ [[ಹಿಪ್‌ ಹಾಪ್‌]] ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | last=Kissel | first=Rick | title=Super Bowl ratings hit new high | publisher=Variety| date=February 3, 2009 | url=http://www.variety.com/article/VR1117999515.html?categoryId=1275&amp;cs=1 | accessdate=2009-02-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Pepsi: Forever Young Super Bowl Commercial 2009 | publisher=YouTube | date=February 1, 2009 | url=https://www.youtube.com/watch?v=K_Fwryx85tM | accessdate=2009-02-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://vodpod.com/watch/1328618-2009-super-bowl-commercials-pepsiforever-young-fanhouse{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | accessdate=2009-08-28&lt;/ref&gt;

[[ರ್ರ್ಯಾಂಡಮ್‌ ಹೌಸ್‌]] ಡೈಲನ್‌'ರ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಪುಸ್ತಕವಾದ ಡ್ರಾನ್‌ ಬ್ಲಾಂಕ್‌ಅನ್ನು (1994), ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ನಂತರ, ಅವರ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ, ''ದ ಡ್ರಾನ್‌ ಬ್ಲಾಂಕ್‌ ಸರಣಿ'' , ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2007ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಛೆಮ್ನಿಟ್ಜ್‌]] ನ, ಕುನ್ಸ್ಟ್‌ಸಾಮ್ಲುಂಗೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Chemnitz Independent&quot;&gt;{{cite news | url = 
http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/dylans-drawings-to-go-on-display--alongside-picassos-460955.html| author = Macintyre, James| title = Dylan's drawings to go on display—alongside Picasso's| publisher = ''[[The Independent]]''| date = 2007-08-10| accessdate = 2008-09-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091010001443/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/dylans-drawings-to-go-on-display--alongside-picassos-460955.html|archivedate=2009-10-10}}&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌'ರ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ 2007ಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನ ಮೂಲ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಮೂಡಿಸಿದ್ದ  200ಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಜಲವರ್ಣ ಹಾಗೂ [[ಗುಆಷ್‌]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.  ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯು ಸರಣಿಯ 170 ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುಸ್ತಕ ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ : ದ ಡ್ರಾನ್‌ ಬ್ಲಾಂಕ್‌ ಸೀರೀಸ್‌'' ನ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Chemnitz Independent&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.kohlibri.de/xtcommerce/product_info.php/info/p1555_Bob-Dylan--The-Drawn-Blank-Series--Exhibition-catalogue.html | title = The Drawn Blank Series | publisher = Prestel Verlag | date = 2007-10-31 | accessdate = 2008-09-16 | archive-date = 2010-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100824175449/http://www.kohlibri.de/xtcommerce/product_info.php/info/p1555_Bob-Dylan--The-Drawn-Blank-Series--Exhibition-catalogue.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.nytimes.com/2008/06/01/books/review/Pessl-t.html?ref=review | last = Pessl | first = Marsha | title = When I Paint My Masterpiece | publisher = [[The New York Times Book Review]] | date = June 1, 2008 | accessdate = 2009-04-23}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2008ರಲ್ಲಿ, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಡೈಲನ್‌'ರ ''ಬೂಟ್‌ಲೆಗ್‌ ಸರಣಿ'' ಯ, ಸಂಪುಟ 8ನ್ನು''[[Tell Tale Signs: Rare And Unreleased 1989-2006]]''  ಎರಡು-CDಗಳ ಜೋಡಿ ಹಾಗೂ 150-ಪುಟಗಳ ದಪ್ಪರಟ್ಟಿನ ಪುಸ್ತಕದ ಜೊತೆಗಿನ ಮೂರು-CD ಮಾಲೆ ಹೀಗೆ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.  ಗೀತಮಾಲೆಯು ಲೈವ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ''[[ಓಹ್‌ ಮರ್ಸಿ]]'' ಯಿಂದ ''[[ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ವರೆಗೆ ಆಯ್ದ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂಗಳ ಗೀತೆಗಳನ್ನು, ತಾನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳ ಹಾಗೂ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಬ್ರಾಂಬರ್ಗ್‌]] ಹಾಗೂ [[ರಾಲ್ಫ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ]]ಯವರೊಂದಿಗಿನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.usatoday.com/life/music/news/2008-07-28-dylan-telltale-signs_N.htm | title = Dylan Reveals Many Facets on 'Tell Tale Signs'| author = Gundersen, Edna| date = 2008-07-29 | publisher = ''[[USA Today]]''}}&lt;/ref&gt;  ಎರಡು-CD ಮಾಲೆಗೆ $18.99ರಂತೆ ಹಾಗೂ ಮೂರು-CD ಆವೃತ್ತಿ  $129.99 - ಹೀಗಿದ್ದ  ಆಲ್ಬಂನ ದರಪಟ್ಟಿಯು ಕೆಲ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ &quot;ಸುಲಿಗೆಯ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್‌&quot; ಎಂಬ ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/cd_reviews/article4859960.ece| title = Tell Tale Signs| author = Cairns, Dan| date = 2008-10-05| accessdate = 2008-10-06| publisher = ''The Sunday Times''| location = London| archive-date = 2011-06-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20110616065109/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/cd_reviews/article4859960.ece| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[ಮೈಕೆಲ್‌ ಗ್ರೇ]]  ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ಲಾಗ್‌'' ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ {{cite web | url = 
http://bobdylanencyclopedia.blogspot.com/2008/08/tell-tale-signs-pt-3-money-doesnt-talk.html |title = Tell Tale Signs Pt. 3, Money Doesn't Talk... | date = 2008-08-14 | accessdate = 2008-09-06 | publisher = Bob Dylan Encyclopedia blog }}&lt;/ref&gt;  ಈ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಬಹಳವೇ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.metacritic.com/music/artists/dylanbob/telltalesigns?q=Bob%20Dylan| title = Reviews of ''Tell Tale Signs''| accessdate = 2008-10-26| publisher = Metacritic.com}}&lt;/ref&gt;  ಇದರಲ್ಲಿದ್ದ ಬದಲಿ ಗೀತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಗೀತೆಗಳ ಆಗರವನ್ನು ಕಂಡ ''[[ಅನ್‌ಕಟ್ಸ್‌]]'''ನ ವಿಮರ್ಶಕ''' ''  ಹೀಗೆಂದರು:&quot; '''ತಥಾಕಥಿತ್ವವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ನುಸುಳದಂತೆ ಪ್ರಯತ್ನಪಡುವ (ಡೈಲನ್‌'ರ) ನಿಬ್ಬೆರಗಾಗಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಪನ್ನಮತಿತ್ವವನ್ನು ನೋಡಿ ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತವೆ''' .&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.uncut.co.uk/music/bob_dylan/reviews/12229| title = Album Review: Bob Dylan&amp;nbsp;— The Bootleg Series. Vol. 8| author = Jones, Allan| date = 2008-09-30| accessdate = 2008-10-26| publisher = ''[[Uncut (magazine)|Uncut]]''| archive-date = 2008-11-21| archive-url = https://web.archive.org/web/20081121153538/http://www.uncut.co.uk/music/bob_dylan/reviews/12229| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

==== ''ಟುಗೆದರ್‌ ಥ್ರೂ ಲೈಫ್‌''   ಹಾಗೂ ''ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಹಾರ್ಟ್‌''  (2009) ====
ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 28, 2009ರಂದು ತಮ್ಮ  ''[[ಟುಗೆದರ್‌ ಥ್ರೂ ಲೈಫ್‌]]''  ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Amazon March09&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.amazon.com/Together-Through-Life-Deluxe-Dylan/dp/B001VNB57C/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=music&amp;qid=1237033626&amp;sr=1-2| title = Together Through Life| date = 2009-03-14 | accessdate = 2009-03-14| publisher = Amazon}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stone March09&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/news/story/26445175/dylan_records_surprise_modern_times_followup| title = Dylan Records Surprise 'Modern Times' Follow-up| author = Fricke, David| date = 2009-03-04| accessdate = 2009-03-04| publisher = Rolling Stone| archive-date = 2009-03-05| archive-url = https://web.archive.org/web/20090305151454/http://www.rollingstone.com/news/story/26445175/dylan_records_surprise_modern_times_followup| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ಸಂಗೀತ ವರದಿಗಾರ ಬಿಲ್‌ ಫ್ಲಾನಗಾನ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಡೈಲನ್‌'ರ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಚಿತ್ರನಿರ್ದೇಶಕ [[ಆಲಿವಿಯರ್‌ ಡಹಾನ್‌]] ತಮ್ಮ [[ರೋಡ್‌ ಚಿತ್ರ]]  ''[[ಮೈ ಓನ್‌ ಲವ್‌ ಸಾಂಗ್‌]]'' ಗೆಂದು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸಲು ಕೇಳಿದಾಗ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಹೊರಬಂದವು ಎಂದು ಡೈಲನ್‌ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು; ಮೊದಲಿಗೆ ಏಕಗೀತೆಯಾಗಲೆಂದುದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ &quot;ಲೈಫ್‌ ಈಸ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌&quot; &quot;ತನಗೆ ತಾನೆ ಬೇರೆಯೇ ದಾರಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು&quot;.  ಆಲ್ಬಂನ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಗೀತೆಗಳು ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹಂಟರ್‌]]ರ ಜಂಟಿರಚನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು‌.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2009/04/15/bob-dylan-rep-confirms-robert-hunter-co-wrote-together-through-life-lyrics/| title = Bob Dylan Rep Confirms Robert Hunter Co-Wrote “Together Through Life” Lyrics| date = 2009-04-15| accessdate = 2009-04-16| publisher = Rolling Stone| archive-date = 2009-04-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20090417134413/http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2009/04/15/bob-dylan-rep-confirms-robert-hunter-co-wrote-together-through-life-lyrics/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಆಲ್ಬಂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪೂರಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನೇ ಪಡೆಯಿತಾದರೂ,&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.metacritic.com/music/artists/dylanbob/togetherthroughlife| title = Together Through Life| date = 2009-04-29| accessdate = 2009-04-29| publisher = Metacritic| archive-date = 2009-04-30| archive-url = https://web.archive.org/web/20090430014903/http://www.metacritic.com/music/artists/dylanbob/togetherthroughlife| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು ಡೈಲನ್‌'ರ ಸಾಧನೆಗೆ ಕೇವಲ ಸಣ್ಣ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದರು.  ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಡೇವಿಡ್‌ ಫ್ರಿಕೆ : &quot;''ಆಲ್ಬಂ ಲವ್‌ ಅಂಡ್ ಥೆಫ್ಟ್‌‌''  ಅಥವಾ ''ಮಾಡರ್ನ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ನ, ದಿವ್ಯ-ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅಪಕ್ವತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಇದು ಮನತಟ್ಟುವ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/reviews/album/27386686/review/27534262/together_through_life| title = Together Through Life| author = Fricke, David| date = 2009-04-13| accessdate = 2009-04-28| publisher = Rolling Stone| archive-date = 2009-04-24| archive-url = https://web.archive.org/web/20090424060747/http://www.rollingstone.com/reviews/album/27386686/review/27534262/together_through_life| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌ ವಿಮರ್ಶಕ ಆಂಡಿ ಗಿಲ್‌ ''[[ದ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರು ಗೀತೆಯು &quot;ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ವಿಹರಿಸುತ್ತಿರುವ, ಸ್ವಯಂಸ್ಫುರಿತ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂತಹಾ ರಸಭಾವ ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲಾಸಗಳು ಕ್ಷಣಕಾಲ ತೇಲಿಸುತ್ತವೆ.  ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ತೀರ ಉತ್ತಮವಾದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ವರ್ಷಾದ್ಯಂತವೂ ಆಹ್ಲಾದಿಸಬಹುದಾದ ಆಲ್ಬಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/album-bob-dylan-together-through-life-columbia-1673287.html| title = Bob Dylan's Together Through Life| author = Gill, Andy| date = 2009-04-24| accessdate = 2009-04-28| publisher = Salon.com}}&lt;/ref&gt;

ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲವಾರದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬಂ [[U.S.]]ನ [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ 200]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿ,&lt;ref name=&quot;Caulfield, Keith&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.billboard.com/bbcom/news/bob-dylan-bows-atop-billboard-200-1003969664.story| title = Bob Dylan Bows Atop Billboard 200| author = Caulfield, Keith| date = 2009-05-06| accessdate = 2009-05-07| publisher = Billboard}}&lt;/ref&gt; ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು (68 ವರ್ಷದವರು) ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಅತಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರೆಂಬ ಕೀರ್ತಿ ದೊರಕಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Caulfield, Keith&quot;/&gt;  ಡೈಲನ್‌'ರ ಹಿಂದಿನ UK ಆಲ್ಬಂ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದ ''[[ನ್ಯೂ ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌]]'' ನ 39 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[UK ಆಲ್ಬಂ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.  ಡೈಲನ್‌ UK ಆಲ್ಬಂಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿ ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಅಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;BBCApril09&quot;&gt;{{cite web| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8031636.stm| title = Dylan is in chart seventh heaven| date = 2009-05-03| accessdate = 2009-05-03| publisher = BBC News}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌  13, 2009ರಂದು, ಡೈಲನ್‌, ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಮಾನಕ ಗೀತೆಗಳಾದ &quot;[[ಲಿಟಲ್‌ ಡ್ರಮ್ಮರ್‌ ಬಾಯ್‌]]&quot;, &quot;[[ವಿಂಟರ್‌ ವಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]&quot; ಹಾಗೂ &quot;[[ಹಿಯರ್‌ ಕಮ್ಸ್‌ ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್]]‌‌&quot;ಗಳಂತಹಾ ಗೀತೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಆಲ್ಬಂ, ''[[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಹಾರ್ಟ್‌]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2009/08/25/bob-dylans-holiday-lp-christmas-in-the-heart-due-october-13th| title = Bob Dylan’s Holiday LP ''Christmas in the Heart'' Due October 13th| date = 2009-08-25| accessdate = 2009-08-26| publisher = ''Rolling Stone''| archive-date = 2009-08-30| archive-url = https://web.archive.org/web/20090830051729/http://www.rollingstone.com/rockdaily/index.php/2009/08/25/bob-dylans-holiday-lp-christmas-in-the-heart-due-october-13th/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಆಲ್ಬಂ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.metacritic.com/music/artists/dylanbob/christmasintheheart
| title = Christmas In the Heart
| date = 2009-10-16
| accessdate = 2009-10-16
| publisher = Metacritic
| archive-date = 2009-10-16
| archive-url = https://web.archive.org/web/20091016110759/http://www.metacritic.com/music/artists/dylanbob/christmasintheheart
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್‌]]''  ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು ಡೈಲನ್‌ ರಾಕ್‌-ಮುಂಚಿನ ಸಂಗೀತವನ್ನು &quot;ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಗಡಸು ಧ್ವನಿಯ ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಬೆಸೆದ ಹಾಗಿದೆ&quot;, ಹಾಗೂ ಡೈಲನ್‌'ರ ಉದ್ದೇಶಗಳು ವ್ಯಂಗದ್ದಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದರು: &quot;ಡೈಲನ್‌ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಹಾಗೂ ವಿಪರೀತ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; “ಹಿಯರ್‌ ಕಮ್ಸ್‌ ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್” ಅಥವಾ “ವಿಂಟರ್‌ ವಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌”ಗಳಲ್ಲಿ ಅಣಕು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬುವುದೆಂದರೆ ಅರ್ಧಶತಮಾನದ ಉಗ್ರ ವಿಡಂಬನೆಯನ್ನು ಮರೆತ ಹಾಗೆ&quot; ಎಂದರು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.newyorker.com/online/blogs/goingson/2009/09/a-hard-reindeers-a-gonna-fall.html| title = A Hard Reindeer’s A-Gonna Fall| date = 2009-09-21| accessdate = 2009-10-13| publisher = The New Yorker}}&lt;/ref&gt;  ''[[USA ಟುಡೇ]]'' ನಲ್ಲಿ, [[ಎಡ್ನಾ ಗುಂಡರ್‌ಸನ್‌]]  ಡೈಲನ್‌ &quot;[[ನ್ಯಾಟ್‌ ಕಿಂಗ್‌ ಕೋಲ್‌]], [[ಮೆಲ್‌ ಟಾರ್ಮೆ]], ಹಾಗೂ [[ರೇ ಕಾನ್ನಿಫ್‌ ಸಿಂಗರ್ಸ್]]‌&quot;ರಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದರು.&quot;  ಡೈಲನ್‌ರು &quot;ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಸ್ಪೃಹ ಹಾಗೂ ಭಾವುಕರಾಗಿರಲಾರರು&quot; ಎಂದು  ಗುಂಡರ್‌ಸನ್‌ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.usatoday.com/life/music/reviews/2009-10-12-dylan-christmas-album_N.htm| title = Bob Dylan takes the Christmas spirit to 'Heart'
| author = Gundersen, Edna| date = 2009-10-13| accessdate = 2009-10-13| publisher = USA Today}}&lt;/ref&gt;

[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಬಿಲ್‌ ಫ್ಲಾನಗಾನ್‌  ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಏಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದಿರಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ, ಡೈಲನ್‌ ಹೀಗೆಂದರು: &quot;ನನಗೆ ಇವನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.  ಈ ಗೀತೆಗಳು ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳಂತೆಯೇ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.  ಅವನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿಯೇ ಹಾಡಬೇಕು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.streetnewsservice.org/index.php?page=archive_detail&amp;articleID=4746| title = Bob Dylan Discusses Holiday Music, Christmas and Feeding The Hungry With Bill Flanagan| author = Flanagan, Bill| date = 2009-11-23| accessdate = 2009-11-26| publisher = Street News Service}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ನೆವರ್‌ ಎಂಡಿಂಗ್‌ ಟೂರ್‌ ==
{{Main|Never Ending Tour}}
[[ಚಿತ್ರ:Bob Dylan at Roskilde.jpg|thumb|right|280px|2006ರ ರಾಸ್‌ಕಿಲ್ಡೆ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ (ಕೀಲಿಮಣೆಯ ಮುಂದಿದ್ದಾರೆ)]]
ಜೂನ್‌ 7, 1988ರಂದು,&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ : ಎ ಲೈಫ್‌ ಇನ್‌ ಸ್ಟೋಲನ್‌ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್‌ '' , p. 297.&lt;/ref&gt; ದ ನೆವರ್‌ ಎಂಡಿಂಗ್‌ ಟೂರ್‌‌  ಆರಂಭವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಡೈಲನ್‌ ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ 100 ದಿನಗಳ ಕಾಲ 1990ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 2000ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ — 1960ರ ದಶಕದ ಯಾವುದೇ ಹಾಡುಗಾರರಿಗಿಂತ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಇದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಮುಯಿರ್‌, ''ರೇಜರ್ಸ್ ಎಡ್ಜ್‌'' , pp. 7–10.&lt;/ref&gt;  2008ರ ಕೊನೆ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಂದ್ರವಾದ್ಯದ ವಾದಕ [[ಟೋನಿ ಗಾರ್ನೀಯರ್‌]]ರ ನಡೆಸಿಕೊಡುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಬಹುವಾದ್ಯಕಾರ [[ಲ್ಯಾರಿ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌]], ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ ಸಹಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ ಅವರ ವಾದ್ಯತಂಡ 2100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.bjorner.com/DSN30690%20-%202008%20Canada%20Fall%20Tour.htm#DSN30890| title = Bjorner's Still On The Road: New York; November 21, 2008| date = 2008-12-18| accessdate = 2009-05-02| publisher = bjorner.com| archive-date = 2009-06-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20090601162043/http://www.bjorner.com/DSN30690%20-%202008%20Canada%20Fall%20Tour.htm#DSN30890| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;.  ಆತನ ಕೆಲ ಸಭಿಕರಿಗೆ ನಿರಾಶೆಯಾಗುವಂತೆ,&lt;ref&gt;[[ಮಾರ್ಕ್ ಎಲ್ಲೆನ್‌]] [[ಆಂಡಿ ಕರ್ಷಾ]]ರೊಂದಿಗೆ 2000ನೇ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಲೈವ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಅನುಕೂಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮೊದಲು [[BBC Radio Four]]ನಲ್ಲಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 5, 2005ರಂದು ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು, ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಂಡಿದೆ: {{cite web| url = http://www.wordmagazine.co.uk/content/1037-dylan-argument-full| title = That Dylan Argument In Full| accessdate = 2008-09-07| publisher = ''[[The Word (magazine)|The Word]]''| archive-date = 2008-03-23| archive-url = https://web.archive.org/web/20080323102715/http://www.wordmagazine.co.uk/content/1037-dylan-argument-full| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿಯೂ ತಮ್ಮ ಹಾಡಿನ ರೀತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಹಾಗೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಡೈಲನ್‌'ರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಗಳು ಮುಂಗಾಣಲಾರದಂತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಮುಯಿರ್‌, ''ರೇಜರ್ಸ್ ಎಡ್ಜ್‌'' , pp. 187–197.&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌’ರ ದೇಖಾವೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಮತ್ತೆ ವಿರೋಧ ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದವು.  [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ವಿಲಿಯಂಸ್‌]] ಹಾಗೂ ಆಂಡಿ ಗಿಲ್‌ರಂತಹಾ ವಿಮರ್ಶಕರು ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ಶ್ರೀಮಂತ ವೈಭವವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| url = https://www.theguardian.com/music/2009/apr/28/bob-dylan-review| title = Bob Dylan at Roundhouse, London| author = Williams, Richard| date = 2009-04-28| accessdate = 2009-05-02| publisher = ''[[The Guardian]]''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/bob-dylan-o2-arena-london-1674751.html| title = Dylan's times ain't a-changin'| author = Gill, Andy| date = 2009-04-27| accessdate = 2009-05-02| publisher = ''[[The Independent]]''}}&lt;/ref&gt;  ಇತರರು ಅವರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು “ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಕಚ್ಚುತ್ತ ಗುರುಗುಟ್ಟುವಿಕೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ಯಾರೂ ಗುರುತುಹಿಡಿಯಲಾರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ”,&lt;ref&gt;{{cite web
| url = http://www.telegraph.co.uk/culture/music/bob-dylan/5229391/Bob-Dylan-The-Roundhouse.html| title = Bob Dylan - live review| author = McCormick, Neil| date = 2009-04-27| accessdate = 2009-05-02
| publisher = The Telegraph}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಸಭಿಕರೊಡನೆ ತನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.wordmagazine.co.uk/content/my-night-roundhouse-with-bob-dylan| title = My night at the Roundhouse with Bob Dylan| author = Lewry, Fraser| date = 2009-04-27| accessdate = 2009-05-02| publisher = ''[[The Word (magazine)|The Word]]''| archive-date = 2012-03-10| archive-url = https://web.archive.org/web/20120310150729/http://www.wordmagazine.co.uk/content/my-night-roundhouse-with-bob-dylan| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

2010ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ಮಾರ್ಚ್‌ ಹಾಗೂ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು.  ಅವರ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್‌]], [[ಬೀಜಿಂಗ್]]‌, [[ಷಾಂಘಾಯ್]]‌, [[ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್]]‌, [[ತೈವಾನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]ಗಳ ಪ್ರವಾಸ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.france24.com/en/20100106-bob-dylan-launch-asian-tour| title = Bob Dylan to launch Asian tour| author = AFP| date = 2010-01-06| accessdate = 2010-01-09| publisher = France 24 News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.bobdylan.com/#/tour| title = 2010 Tour Schedule| date = 2010-01-06| accessdate = 2010-01-09| publisher = bobdylan.com| archive-date = 2009-12-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20091201105001/http://www.bobdylan.com/#/tour| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
=== ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ===
ಡೈಲನ್‌ [[ಸಾರಾ ಲೌಂಡ್ಸ್‌]]ರನ್ನು ನವೆಂಬರ್‌ 22, 1965ರಂದು ಮದುವೆಯಾದರು.  ಮೊದಲ ಮಗು, [[ಜೆಸ್ಸೆ ಬೈರನ್‌ ಡೈಲನ್]]‌, ಜನವರಿ 6, 1966ರಂದು ಜನಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೂ ಮತ್ತೂ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಾದವು : ಅನ್ನಾ ಲಿಯಾ/ಲೀ, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್‌ ಐಸಾಕ್‌ ಅಬ್ರಹಾಂ, ಹಾಗೂ [[ಜಾಕೋಬ್‌ ಲ್ಯೂಕ್‌]] (ಜನನ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 9, 1969).  ಡೈಲನ್‌ ಸಾರಾ'ರ ಹಿಂದಿನ ಮದುವೆಯ ಮಗಳು, ಮಾರಿಯಾ ಲೌಂಡ್ಸ್‌ರನ್ನು (ನಂತರ ಡೈಲನ್‌ ), ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು (ಜನನ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 21, 1961 ಈಗ ಸಂಗೀತಜ್ಞ [[ಪೀಟರ್‌ ಹಿಮ್ಮೆಲ್‌ಮನ್‌]]ರ ಪತ್ನಿ).  1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಗ [[ಜಾಕೋಬ್‌ ಡೈಲನ್‌]]  [[ದ ವಾಲ್‌ಫ್ಲವರ್ಸ್]] ಎಂಬ ವಾದ್ಯತಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಡುಗಾರರಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  [[ಜೆಸ್ಸೆ ಡೈಲನ್‌]] ಓರ್ವ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ವಿ ಉದ್ಯಮಿ.  ಬಾಬ್‌ ಹಾಗೂ ಸಾರಾ ಡೈಲನ್‌ ಜೂನ್‌ 29, 1977ರಂದು ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , pp. 198–200.&lt;/ref&gt;

ಜೂನ್‌ 1986ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ (ಕೆರೋಲ್‌ ಡೆನ್ನಿಸ್‌ರೆಂದು ಎಂದೇ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) [[ಕೆರೋಲಿನ್‌ ಡೆನ್ನಿಸ್‌]]ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.&lt;ref&gt;ಸೌನ್ಸ್‌‌ , ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ '' , pp. 372–373.&lt;/ref&gt;  ಅವರ ಮಗಳು, ಡಿಸೈರ್‌ ಗೇಬ್ರಿಯಲ್‌ ಡೆನ್ನಿಸ್‌ -ಡೈಲನ್‌, ಜನವರಿ 31, 1986ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.  ದಂಪತಿಗಳು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 1992ರಲ್ಲಿ  ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.  ''ಡೌನ್‌ ದ ಹೈವೇ: ದ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌''  ಎಂಬ [[ಹೋವರ್ಡ್‌ ಸೋ/ಸೌನ್ಸ್‌]]' ರಚಿತ ಡೈಲನ್‌ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ 2001ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವವರೆಗೆ ಅವರ ಮದುವೆ ಹಾಗೂ ಮಗುವಿನ ಜನನವನ್ನು ಅಗಮ್ಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news
| url = http://newsvote.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/1273409.stm| title = Dylan's Secret Marriage Uncovered| accessdate = 2008-09-07| publisher = BBC News| date = 2001-04-12}}&lt;/ref&gt;

=== ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ===
ಹಿಬ್ಬಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಡೈಲನ್‌ ಹಾಗೂ ಅವರ ಪೋಷಕರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಣ್ಣ ಆದರೆ ನಿಕಟ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ ಮೇ 1954ರಲ್ಲಿ ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ [[ಬಾರ್‌ ಮಿಟ್ಜ್ವಾ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;ರಾಬರ್ಟ್‌ ಷೆಲ್ಟನ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ, ಡೈಲನ್‌ರ ಶಿಕ್ಷಕರು  &quot;ರಬ್ಬಿ ರ್ಯುಬೆನ್‌ ಮೇರ್‌ ಹಿಬ್ಬಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ  ಉಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಏಕೈಕ ಅಗುಡಾತ್‌ ಅಷಿಮ್‌ ಯಹೂದ್ಯ ಮಂದಿರದವರು&quot;. ನೋಡಿ ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 35–36.&lt;/ref&gt;  ಆದಾಗ್ಯೂ, 1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆ ಹಾಗೂ 80ರ ದಶಕದ ಮೊದಲಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಂಡರು.  ಜನವರಿಯಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1979ರವರೆಗೆ, ಡೈಲನ್‌ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ರೆಸೆಡಾ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ವಿನೆಯಾರ್ಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಡಿಸಿಪಲ್‌ಶಿಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬೈಬಲ್‌ ಕಲಿಕೆ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.  ಪಾದ್ರಿ ಕೆನ್ನ್‌ ಗುಲ್ಲಿಕ್‌ಸೆನ್‌ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೆ : &quot;ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಮೈಯರ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಪಾಲ್‌ ಎಮಂಡ್‌ ಬಾಬ್‌’ರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದರು.  ಅವರು ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು, 'ಹೌದು ಅವರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿಯೂ ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು.'  ಅಂದು ಅವರು ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಅವನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&quot;&lt;ref&gt;ಹೆಲಿನ್‌ , ''ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ದ ಷೇಡ್ಸ್‌ ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌   '' , p. 494.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಗ್ರೇ , ''ದ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ '' , pp. 76–80.&lt;/ref&gt;

1984ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಡೈಲನ್‌ &quot;[[ಬಾರ್ನ್‌-ಎಗೇನ್]]‌&quot; ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.  ಅವರು ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಪತ್ರಿಕೆಯ [[ಕರ್ಟ್‌ ಲೋಡರ್‌]]ರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು : &quot;ನಾನು ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆದೆ ಎಂದು ನಾನೆಂದೂ ಹೇಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಕೇವಲ ಮಾಧ್ಯಮದ ಬಿರುದು.  ನಾನು [[ನಾಸ್ತಿಕ]]ನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ.  ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿದೆ, ಹಾಗೂ ಇದು ನಿಜವಾದ ವಿಶ್ವವಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ನಾವಿನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕಿದೆ ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Loder 84&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/news/story/5938701/the_rolling_stone_interview_bob_dylan_1984/print| title = The Rolling Stone Interview: Bob Dylan (1984)| author = Loder, Kurt| date = 1984-06-21| accessdate = 2009-07-24| publisher = Rolling Stone| archive-date = 2009-04-20| archive-url = https://web.archive.org/web/20090420063314/http://www.rollingstone.com/news/story/5938701/the_rolling_stone_interview_bob_dylan_1984/print| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; 
 
ಅವರ ಕ್ರೈಸ್ತ ಆಲ್ಬಂಗಳ ತ್ರಿವಳಿ ಸರಣಿಯ ನಂತರ, ಡೈಲನ್‌'ರ ನಿಷ್ಠೆಯು ಪರಾಮರ್ಶನೆಗೊಳಗಾಯಿತು.  1997ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌]]'' ನ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌]]ರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು:
{{blockquote|Here's the thing with me and the religious thing. This is the flat-out truth: I find the religiosity and philosophy in the music. I don't find it anywhere else. Songs like &quot;Let Me Rest on a Peaceful Mountain&quot; or &quot;[[I Saw the Light (Hank Williams song)|I Saw the Light]]&quot;—that's my religion. I don't adhere to rabbis, preachers, evangelists, all of that. I've learned more from the songs than I've learned from any of this kind of entity. The songs are my lexicon. I believe the songs.&lt;ref name = &quot;Newsweek97&quot;/&gt;}} 
''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 28, 1997ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಕರ್ತ [[ಜಾನ್‌ ಪರೆಲೆಸ್‌]] &quot;ಡೈಲನ್‌ ತಾನು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಈಗ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂದೆನ್ನುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.&quot;&lt;ref&gt;ಜಾನ್‌ ಪರೆಲೆಸ್‌‌ರೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನ, ''ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌'' , ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 28, 1997; ಕಾಟ್‌, ''ಡೈಲನ್‌ ಆನ್‌ ಡೈಲನ್‌: ದ ಎಸೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ, pp. 391–396.&lt;/ref&gt;

ಕಳೆದ 20 ವರ್ಷಗಳಿಂದ, [[ಛಾಬಾದ್‌ ಲುಬಾವಿಚ್‌]] ಚಳುವಳಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರೆಂದು ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;ಫಿಷ್‌ಕಾಫ್‌, ''ದ ರೆಬ್ಬೆ'ಸ್‌ ಆರ್ಮಿ: ಇನ್‌ಸೈಡ್‌ ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಚಬಾದ್‌-ಲುಬಾವಿಚ್‌'' , p. 167.&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ  ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ [[ಬಾರ್‌ ಮಿಟ್ಜ್‌ವಾಹ್‌]]ದಂತಹಾ ಯಹೂದಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  ನಂತರ, ಯಹೂದಿ ವಾರ್ತಾಸೇವೆಗಳು ಡೈಲನ್‌ರು ಅನೇಕ ಛಾಬಾದ್‌ ಆರಾಧನ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿನ ಹೈ ಹಾಲಿಡೇ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾರಿ &quot;ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | first = News Service | last = Shmais | title = Bob Dylan @ Yom Kippur davening with Chabad in Long Island | publisher = Shmais News Service | date = 2005-10-13 | url = http://www.shmais.com/pages.cfm?page=archivenewsdetail&amp;ID=24447 | accessdate = 2008-09-11 | archive-date = 2008-04-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080406162202/http://www.shmais.com/pages.cfm?page=archivenewsdetail&amp;ID=24447 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವರು [[ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]]ದಲ್ಲಿ  ಕಾಂಗ್ರೆಗೇಷನ್‌ ಬೆಥ್‌ ತೆಫಿಲ್ಲಾಹ್‌, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 22, 2007ರಂದು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು ([[ಯಾಮ್‌ ಕಿಪ್ಪುರ್‌]]), ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಆರನೇ [[ಅಲಿಯಾಹ್‌]]ನ [[ಟೋರಾಹ್‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | first=Arutz| last=Sheva | title = Day of Atonement Draws Dylan to the Torah | publisher = Arutz Sheva—Israel National News | date = 2007-09-24 | url = http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/133709| accessdate = 2008-09-11}}&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌ ತಮ್ಮ ದೇವವಾಣಿ ಆಲ್ಬಂಗಳ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಗೀತೆಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ಅವರು ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ —ಉದಾಹರಣೆಗೆ  ''[[60 ಮಿನಟ್ಸ್‌]]'' ನೊಂದಿಗಿನ 2004ರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, [[ಎಡ್‌ ಬ್ರಾಡ್ಲಿ]]ಯವರಿಗೆ &quot;ನಾವು ಯಾರಿಗೆ ಆದರೂ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಲು ಎರಡು ಬಾರಿ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ್ದೆಂದರೆ ಅದು ಒಂದೋ ನಿಮಗೆ ಅಥವಾ ದೇವರಿಗೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.&quot;  ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿರಂತರ ಪ್ರವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತಾವು ಅದು &quot;ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಾವು ಕಾಣಲಾಗದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ — ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಧಿಪತಿ&quot;ಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದಿದ್ದರು.&quot;&lt;ref name=&quot;60minutes2005&quot;&gt;{{cite web
| url = http://www.cbsnews.com/stories/2004/12/02/60minutes/main658799.shtml%20&quot;
| title = Dylan Looks Back
| author = Leung, Rebecca
| date = 2005-06-12
| accessdate = 2009-02-25
| publisher = CBS News
}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2009ರಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ &quot;[[ಓ ಕಮ್‌ ಆಲ್‌ ಯೇ ಫೇತ್‌ಫುಲ್]]&quot; ಹಾಗೂ &quot;[[ಓ ಲಿಟಲ್‌ ಟೌನ್‌ ಆಫ್‌ ಬೆತ್ಲೇಹೇಮ್]]‌&quot;ಗಳಂತಹಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೆರೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಗೀತೆಗಳ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ ಇನ್‌ ದ ಹಾರ್ಟ್‌]]''  ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/08/26/sleigh-lady-sleigh-bob-dylan-to-release-christmas-album/
| title = Sleigh, Lady, Sleigh: Bob Dylan to Release Christmas Album| author = Itzkoff, Dave
| date = 2009-08-26| accessdate = 2009-08-27| publisher = The New York Times}}&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌'ರಿಗೆ ಈ ಆಲ್ಬಂನ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬರುವ ಗೌರವಧನ USAನ [[ಫೀಡಿಂಗ್‌ ಅಮೇರಿಕಾ]], UKಯ [[ಕ್ರೈಸಿಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವ ಆಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದಂತಹಾ ದತ್ತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;UK Fundraising&quot;/&gt;

== ಕೀರ್ತಿ ಪರಂಪರೆ ==
ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಂಗೀತಕವಾಗಿ [[20ನೇ ಶತಮಾನ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವೀ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು [[Time 100: The Most Important People of the Century]]ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು &quot;ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಪೊಯೆಟ್‌, ಕಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಸೋಷಿಯಲ್‌‌ ಕ್ರಿಟಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಂಟ್ರೆಪಿಡ್‌, ಗೈಡಿಂಗ್‌ ಸ್ಪಿರಿಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಕೌಂಟರ್‌ಕಲ್ಚರ್‌ ಜನರೇಷನ್‌&quot; ಎಂಬ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.time.com/time/time100/artists/profile/dylan.html| title = The Time 100: Bob Dylan| author = Cocks, Jay| date = 1999-06-14| accessdate = 2008-10-05| publisher = ''Time''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20000818002203/http://www.time.com/time/time100/artists/profile/dylan.html|archivedate=2000-08-18}}&lt;/ref&gt;  2004ರಲ್ಲಿ, ''[[ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]]''  ಪತ್ರಿಕೆ'ಯ &quot;ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ&quot;ಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web|last=Robertson|first=Robbie|authorlink=Robbie Robertson|url=http://www.rollingstone.com/news/story/5940049/2_bob_dylan|title=The Immortals—The Greatest Artists of All Time: 2) Bob Dylan|accessdate=2008-09-07|publisher=''[[Rolling Stone]]''|issue=946|date=2004-04-15|archive-date=2007-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070912052523/http://www.rollingstone.com/news/story/5940049/2_bob_dylan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನದ ಏಕೈಕ ಏಕಾಂಗಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು.  ಡೈಲನ್‌ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಕಾರ [[ಹೋವರ್ಡ್‌ ಸೋ/ಸೌನ್ಸ್‌]] ಸಂಗಾತಿಗಳೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿ, &quot;ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲವಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿದ್ದಾರೆ —[[ಮೊಝಾರ್ಟ್]]‌, [[ಪಿಕಾಸೋ]], [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಲ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ರೈಟ್]]‌, [[ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್]]‌, [[ಡಿಕನ್ಸ್]]‌.  ಡೈಲನ್‌ ಈ ಕಲಾವಿದರ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉನ್ನತಿಗೇರಿಸಿದರು.&quot;&lt;ref name=&quot;fuss&quot;&gt;{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/4274190.stm | title = Bob Dylan—why the fuss? | date = 2005-09-23 | accessdate = 2008-10-05 | last = Duffy | first = Jonathan | publisher = [[BBC]]}}&lt;/ref&gt;

[[ವುಡೀ ಗುತ್ರೀ]]ಯವರ ಗೀತೆಗಳ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಶೈಲಿ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡ ಆತ,&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌, ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ ಒಂದು  '' , pp. 243–246.&lt;/ref&gt; [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜಾನ್‌ಸನ್‌]]ರ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ,&lt;ref&gt;ಡೈಲನ್‌, ''ಕ್ರಾನಿಕಲ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ ಒಂದು  '' , pp. 281–288.&lt;/ref&gt; 60ರ ದಶಕದ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾವದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಡೈಲನ್‌, ಅದಕ್ಕೆ &quot;ಶ್ರೇಷ್ಠ  ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಕವಿತ್ವದ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.britannica.com/EBchecked/topic/175077/Bob-Dylan | title = Bob Dylan | accessdate = 2008-10-05 | publisher = [[Britannica]] Online}}&lt;/ref&gt;  [[ಪಾಲ್‌ ಸಿಮೊನ್‌]] ಡೈಲನ್‌'ರ ಮುಂಚಿನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಜಾನಪದ ಶೈಲಿಯವು: &quot;ಉತ್ತಮ ಲಾಲಿತ್ಯದೊಡನೆ [ಡೈಲನ್‌'ರ] ... ಮೊದಲಿನ ಗೀತೆಗಳು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದ್ದವು.  [['ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ದ ವಿಂಡ್‌']] ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಬಲ ಲಾಲಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.  ಅವರು ಜಾನಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಎಷ್ಟೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದರೆಂದರೆ ಕೆಲಕಾಲ ತಾವೇ ಅದಾದರು.  ಸಂಗೀತ ಪ್ರಭೇದವನ್ನೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿರೂಪಿಸಿದರು.&quot;&lt;ref&gt;ಫಾಂಗ್‌-ಟಾರ್ರೆಸ್‌, ''ದ ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌ ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂಸ್‌, Vol. 2'' , p. 424. ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ:{{cite web| url = http://www.bobdylanroots.com/simon.html| title = ''Rolling Stone'' interview (1972)
| date = 1972-06-06| accessdate = 2009-09-08| publisher = Bob Dylan Roots}}&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌ ಸಾಧಾರಣ ವಾದ್ಯಗಳಿಂದ ರಾಕ್‌ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಬದಲಾದಾಗ, ಮಿಶ್ರಣವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಯಿತು.  ಅನೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಡೈಲನ್‌'ರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ '60ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ''ಬ್ರಿಂಗಿಂಗ್‌ ಇಟ್‌ ಆಲ್‌ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಹೋಮ್‌'' , ''ಹೈವೆ 61 ರೀವಿಸಿಟೆಡ್‌''  ಹಾಗೂ ''ಬ್ಲಾಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಬ್ಲಾಂಡ್‌''  ಎಂಬ ತ್ರಿವಳಿ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದು.  [[ಮೈಕ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಯುಸೀ]]'ರವರ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ : &quot;1964ರ ಕೊನೆ ಹಾಗೂ 1966ರ ಬೇಸಿಗೆಯವರೆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಡೈಲನ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಾರ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟು ಅದ್ವಿತೀಯ.  ಜಾನಪದ, ಬ್ಲೂಸ್‌, ಸ್ಥಳೀಯ, R&amp;amp;B, ರಾಕ್‌'n'ರಾಲ್‌, ದೇವಗೀತೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಬೀಟ್‌, [[ಸಾಂಕೇತಿಕ]], [[ಆಧುನಿಕ]] ಹಾಗೂ [[ಬೀಟ್‌ ಕವಿತ್ವ]], [[ಅತಿ ವಾಸ್ತವಿಕತೆ]] ಹಾಗೂ [[ದಾದಾ]], ಜಾಹಿರಾತು ಪದಲೋಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, [[ಫೆಲ್ಲಿನಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮ್ಯಾಡ್‌ ಪತ್ರಿಕೆ|''ಮ್ಯಾಡ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ, ಸುಸಂಬದ್ಧ ಹಾಗೂ ಕಲಾತ್ಮಕ ಧ್ವನಿ ಹಾಗೂ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.  ಈ ಆಲ್ಬಂಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವು ಭ್ರಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಸಮಾಧಾನ ನೀಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಮಾರ್ಕ್ಯುಸೀ, ''ವಿಕೆಡ್‌ ಮೆಸೆಂಜರ್‌'' , p. 139.&lt;/ref&gt;

ಡೈಲನ್‌’ರ ಪದಬಳಕೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಹಿರಿಮೆಯೆಂದರೆ ಅವರ ಭಾವಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿಮರ್ಶಕರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಗಮನ.  [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್‌ ರಿಕ್ಸ್‌]] [[ಎಲಿಯಟ್‌]], [[ಕೀಟ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಟೆನ್ನಿಸನ್‌]]ರ ಸಾಧನೆಗಳೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಿ,&lt;ref&gt;{{cite book|first=Christopher|last=Ricks|title=Dylan's Visions of Sin|publisher=Penguin/Viking|year=2003|isbn=0-670-80133-X}}&lt;/ref&gt; ಡೈಲನ್‌ರು ಅವರಷ್ಟೇ ಗಮನ ನೀಡಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದಂತಹಾ ಕವಿ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ 500 ಪುಟಗಳ ಡೈಲನ್‌ ’ರ ಸಾಧನೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://www.theguardian.com/education/2004/jul/13/academicexperts.highereducationprofile | title = Ricks profile: Someone's gotta hold of his art | author = MacLeod, Donald | date = 2004-07-13 | accessdate = 2008-09-07 | publisher = The Guardian }}&lt;/ref&gt;  ಮಾಜಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ರಾಜಕವಿ]], [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಮೋಷನ್]]‌, ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌'ರ ಭಾವಗೀತೆಗಳನ್ನು ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/poetry/article2503109.ece| title = Andrew Motion explains why Bob Dylan's lyrics should be studied in schools| author = Motion, Andrew| date = 2007-09-22| accessdate = 2008-10-10| publisher = ''The Times''| location = London| archive-date = 2010-05-30| archive-url = https://web.archive.org/web/20100530105239/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/poetry/article2503109.ece| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  1996ರಿಂದ, ಶಿಕ್ಷಣವೇತ್ತರು [[ಸ್ವೀಡಿಷ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಗೆ ಡೈಲನ್‌ರಿಗೆ [[ಸಾಹಿತ್ಯದ ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನೀಡಲು ಒತ್ತಡ ತರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.expectingrain.com/dok/art/nobel/nobelpress.html | title = Finally and Formally Launched as a Candidate for the Nobel Prize for Literature, 1997 |accessdate=2008-09-07| publisher = expectingrain.com | date = 2002-05-24 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last = Ball | first = Gordon | url = http://journal.oraltradition.org/files/articles/22i/Ball.pdf | format = PDF | title = Dylan and the Nobel | accessdate = 2008-09-07 | publisher = ''[[Oral Tradition Journal|Oral Tradition]]'' | date = 2007-03-07 | archive-date = 2019-08-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190804170006/http://journal.oraltradition.org/files/articles/22i/Ball.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.cbsnews.com/stories/2004/10/06/entertainment/main647862.shtml | title = Dylan's Words Strike Nobel Debate | accessdate = 2008-09-07 | publisher = CBS News | date = 2004-10-06 | archive-date = 2013-10-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131016211520/http://www.cbsnews.com/stories/2004/10/06/entertainment/main647862.shtml | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.monstersandcritics.com/people/features/article_1502239.php/Clamour-grows-for-singer-Bob-Dylan-to-be-awarded-Nobel-Feature| title = Clamour grows for Dylan to be awarded Nobel prize| author = Borchert, Thomas| date = 2009-09-21| accessdate = 2009-09-21| publisher = Monsters &amp; Critics| archiveurl = https://archive.today/20120628233411/http://www.monstersandcritics.com/people/features/article_1502239.php/Clamour-grows-for-singer-Bob-Dylan-to-be-awarded-Nobel-Feature| archivedate = 2012-06-28| url-status = live}}&lt;/ref&gt; 
 
ಡೈಲನ್‌’ರ ದನಿ ಕೂಡ, ಕೆಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಭಾವಗೀತೆಗಳಷ್ಟೇ ವಿಸ್ಮಯಕರ.  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ವಿಮರ್ಶಕ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಷೆಲ್ಟನ್‌]] ಡೈಲನ್‌'ರ ಮುಂಚಿನ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು&quot;, [[ಡೇವ್‌ ವಾನ್‌ ರಾಂಕ್‌‌]]'ರ ತಬ್ಬಿಬ್ಬುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯೊಡನೆ ಗುತ್ರೀ'ಯ ಹಳೆಯ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಕಿರುಕಲು ದನಿ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಷೆಲ್ಟನ್‌, ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ '' , pp. 108–111.&lt;/ref&gt; ಯುವ [[ಬಾಬ್ಬಿ ವೊಮಕ್‌]] [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಕುಕ್‌]]ರನ್ನು ಡೈಲನ್‌’ರ ದನಿಯ ಶೈಲಿ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲವೆಂದಾಗ, ಕುಕ್‌ ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು: “ಈಗಿನಿಂದ, ದನಿಯು ಎಷ್ಟು ಸುಮಧುರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನಲ್ಲ.  ಆದರೆ ಆ ದನಿಯು ಹೇಳುವುದು ನಿಜವೆಂದು ನಂಬುವುದು ಮುಖ್ಯ.” ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು.”&lt;ref name=&quot;RollingStone08&quot;&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/7| title = 100 Greatest Singers Of All Time: Bob Dylan| author = Bono| date = 2008-11-13| accessdate = 2008-11-18| publisher = Rolling Stone| archive-date = 2008-12-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20081206075542/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/7| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌''  ಪತ್ರಿಕೆ ಡೈಲನ್‌ರಿಗೆ ತಮ್ಮ 2008ನೇ ಸಾಲಿನ “ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಡುಗಾರರು” ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/103| title = 100 Greatest Singers Of All Time| date = 2008-11-13| accessdate = 2008-11-18| publisher = Rolling Stone| archive-date = 2009-07-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20090703053710/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/24161972/page/103| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  [[ಬೊನೊ]] ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದರು “ಡೈಲನ್‌ ಎಷ್ಟೊಂದು ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಅವರಿಗೆ ವಿಷಯವಸ್ತುವನ್ನು ಅರ್ಥಪಡಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಾದ ಹಾಗಿದೆ.”&lt;ref name=&quot;RollingStone08&quot;/&gt;

ಡೈಲನ್‌'ರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅನೇಕ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.  ''USA ಟುಡೇ'' ನಲ್ಲಿ ಎಡ್ನಾ ಗುಂಡರ್‌ಸನ್‌ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ : &quot;ಡೈಲನ್‌'ರ ಸಂಗೀತದ DNA  1962ರ ನಂತರದ ಪಾಪ್‌ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರತಿ ಸರಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.usatoday.com/life/music/2001-05-18-35-years-of-dylan.htm#more | title = Forever Dylan | date = 2001-05-17 | accessdate = 2008-10-05 | last = Gundersen | first = Edna | publisher = ''USA Today''}}&lt;/ref&gt;  [[ಜೋ ಸ್ಟ್ರಮ್ಮರ್‌]]ರಂತಹಾ ಅನೇಕ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಡೈಲನ್‌'ರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಡೈಲನ್‌ರು &quot;ಭಾವ, ಸಂಗೀತ, ಗಾಂಭೀರ್ಯ, ದೈವಿಕತೆ, ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತದ ಆಳ ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೆ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/talking_point/1349116.stm| title = Bob Dylan: His Legacy to Music| date = 2001-05-29| accessdate = 2008-10-05| publisher = BBC News}}&lt;/ref&gt;  ಡೈಲನ್‌'ರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತಜ್ಞರೆಂದರೆ [[ಜಾನ್‌ ಲೆನ್ನನ್‌]],&lt;ref&gt;ಲೆನ್ನನ್‌: &quot;ಇನ್‌ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಇನ್‌ 1964 ವಾಸ್‌ ದ ಫಸ್ಟ್‌ ಟೈಮ್‌ ಐ ಎವರ್‌ ಹರ್ಡ್ ಡೈಲನ್‌ ಅಟ್‌ ಆಲ್‌.  ಪಾಲ್‌ ಗಾಟ್‌ ದ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ (''[[ದ ಫ್ರೀವೀಲಿಂಗ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌]]'' ) ಫ್ರಂ ಎ ಫ್ರೆಂಚ್‌ DJ. ಫಾರ್‌ ಥ್ರೀ ವೀಕ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ವೀ ಡಿಡ್‌ಂಟ್ ಸ್ಟಾಪ್‌ ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್‌ ಇಟ್‌.  ವೀ ಆಲ್‌ ವೆಂಟ್‌ ಪಾಟ್ಟಿ ಎಬೌಟ್‌ ಡೈಲನ್‌.&quot;: ಬೀಟಲ್ಸ್‌, (2000), ''ದ ಬೀಟಲ್ಸ್‌ ಆಂಥಾಲಜಿ '' , pp. 112–114.&lt;/ref&gt; [[ಪಾಲ್‌ ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಟ್ನಿ]],&lt;ref&gt;ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಟ್ನಿ: &quot;ಐ ಯಾಂ್‌ ಇನ್‌ ಆವ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಬ್‌&amp;nbsp;... ಹೀ ಹಿಟ್‌ ಎ ಪೀರಿಯಡ್‌ ವೇರ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ವೆಂಟ್‌, 'ಓಹ್‌, ಐ ಡೋಂಟ್‌ ಲೈಕ್‌ ಹಿಂ ನೌ.'  ಅಂಡ್‌ ಐ ಸೆಡ್‌, 'ನೋ. ಇಟ್ಸ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌.'  ಟು ಮೀ, ಇಟ್ಸ್‌ ಲೈಕ್‌ ಪಿಕಾಸೊ, ವೇರ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಡಿಸ್ಕಸ್‌ ಹಿಸ್‌ ವೇರಿಯಸ್‌ ಪೀರಿಯಡ್ಸ್‌, 'ದಿಸ್‌ ವಾಸ್‌ ಬೆಟರ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ ದಿಸ್‌.'  ಬಟ್‌ ಐ ಗೋ, 'ನೋ. ಇಟ್ಸ್‌‌ ಪಿಕಾಸೊ.  ಇಟ್ಸ್‌ ಆಲ್‌ ಗುಡ್‌.' &quot;{{cite web| url = http://www.avclub.com/content/interview/paul_mccartney/2| title = Paul McCartney interview| author = Siegel, Robert| date = 2007-06-27| accessdate = 2008-10-13| publisher = A.V. Club| archive-date = 2008-09-21| archive-url = https://web.archive.org/web/20080921164744/http://www.avclub.com/content/interview/paul_mccartney/2| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; [[ನೀಲ್‌ ಯಂಗ್‌]],&lt;ref&gt;&quot;ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌, ಐ ವಿಲ್‌ ನೆವರ್‌ ಬೀ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌.  ಹೀ ಈಸ್‌ ದ ಮಾಸ್ಟರ್‌.  ಇಫ್‌ ಐ ವಿಡ್‌ ಲೈಕ್‌ ಟು ಬಿ ಎನಿ ಒನ್‌, ಇಟ್ಸ್‌ ಹಿಮ್‌.  ಅಂಡ್‌ ಹೀ ಈಸ್ ಎ ಗ್ರೇಟ್‌ ರೈಟರ್‌, ಟ್ರೂ ಟು ಹಿಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡನ್‌ ವಾಟ್‌ ಹೀ ಫೀಲ್ಸ್‌ ಈಸ್‌ ದ ರೈಟ್‌ ಥಿಂಗ್‌ ಟು ಡೂ ಫಾರ್‌ ಇಯರ್ಸ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಯರ್ಸ್‌.  ಹೀ ಈಸ್‌ ಗ್ರೇಟ್‌.  ಹೀ ಈಸ್‌ ದ ಒನ್‌ ಐ ಲುಕ್‌ ಇನ್‌ ಟು.&quot;  ನೀಲ್‌ ಯಂಗ್‌ರೊಂದಿಗೆ ''[[ಟೈಂ]]''  ಸಂದರ್ಶನ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 28, 2005. ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿದೆ :{{cite web| url = http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1110988,00.html| title = Resurrection of Neil Young| author = Tyrangiel, Josh| date = 2005-09-28| accessdate = 2008-09-15| publisher = Time| archive-date = 2012-11-25| archive-url = https://www.webcitation.org/6CRTePxIs?url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1110988,00.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.thrasherswheat.org/jammin/dylan.htm| title = Bob Dylan &amp; Neil Young| accessdate = 2008-09-07| publisher = Thrasher's Wheat&amp;nbsp;— A Neil Young Archive}}&lt;/ref&gt; [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಸ್ಟೀನ್]]‌‌,&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://bartelby.org/66/81/55081.html| title = Bruce Springsteen on Bob Dylan| accessdate = 2008-09-07 | publisher = [[Bartleby.com]]| work = The Columbia World of Quotations}}&lt;/ref&gt; [[ಡೇವಿಡ್‌ ಬೌಯೀ]],&lt;ref&gt;''[[ಹಂಕಿ ಡೋರಿ]]''  ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿನ [[ಸಾಂಗ್‌‌ ಫಾರ್‌ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌]] ಗೀತೆ, ಡೇವಿಡ್‌ ಬೋಯಿ, 1971&lt;/ref&gt; [[ಬ್ರಿಯಾನ್‌ ಫೆರ್ರಿ]],&lt;ref&gt;2007ರಲ್ಲಿ, ಫೆರ್ರಿ ಡೈಲನ್‌ರ ಗೀತೆಗಳ ತಮ್ಮ ಆವೃತ್ತಿಯ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು , ''[[ಡೈಲಾನೆಸ್ಕ್‌]]''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದರು.&lt;/ref&gt; [[ಸಿದ್‌ ಬರ್ರೆಟ್‌]],&lt;ref&gt;'ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್ಸ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌' ಸಿದ್‌ ಬಾರ್ರೆಟ್‌ರಿಂದ {{cite web| url = http://www.rollingstone.com/artists/sydbarrett/articles/story/5918396/syd_barrett_song_unearthed| title = Syd Barrett song unearthed| author = Paytress, Mark| date = 2001-02-14| accessdate = 2008-09-08| publisher = ''[[Rolling Stone]]''| archive-date = 2008-10-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20081008011854/http://www.rollingstone.com/artists/sydbarrett/articles/story/5918396/syd_barrett_song_unearthed| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; [[ನಿಕ್‌‌ ಕೇವ್‌]],&lt;ref&gt;''ಮೋಜೋ'' : ವಾಟ್‌, ಇಫ್‌ ಪುಷ್‌ ಕಮ್ಸ್‌ ಟು ಷೋವ್‌, ಈಸ್‌ ಯುವರ್‌ ಆಲ್‌-ಟೈಮ್‌ ಫೇವರಿಟ್‌ ಆಲ್ಬಂ?  ನಿಕ್‌ ಕೇವ್‌: &quot;ಐ ಗೆಸ್‌ ಇಟ್ಸ್‌‌ ''ಸ್ಲೋ ಟ್ರೇನ್‌ ಕಮಿಂಗ್‌''  ಬೈ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌.  ದಟ್ಸ್‌ ಎ ಗ್ರೇಟ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌, ಫುಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮೀನ್‌-ಸ್ಪಿರಿಟೆಡ್‌ ಸ್ಪಿರಿಚುಯಾಲಿಟಿ.  ಇಟ್ಸ್‌ ಎ ಜಿನ್ಯೂಯಿನ್ಲೀ ನ್ಯಾಸ್ಟಿ ರೆಕಾರ್ಡ್‌, ಸರ್ಟನ್ಲಿ ದ ನ್ಯಾಸ್ಟಿಯೆಸ್ಟ್‌ 'ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌' ಆಲ್ಬಂ ಐ ಹ್ಯಾವ್‌ ಎವರ್‌ ಕಮ್‌ ಅಕ್ರಾಸ್‌.&quot; ''[[ಮೋಜೋ]]'' , ಜನವರಿ 1997&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://home.iae.nl/users/maes/cave/vs/dylan.html| title = Nick Cave and Bob Dylan| author = Maes, Maurice| date = 2001-12-31| accessdate = 2008-09-15| publisher = Nick Cave Colector's Hell| archive-date = 2020-05-31| archive-url = https://web.archive.org/web/20200531154422/http://home.iae.nl/users/maes/cave/vs/dylan.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; [[ಪಟ್ಟಿ ಸ್ಮಿತ್‌]],&lt;ref&gt;ಪಟ್ಟಿ ಸ್ಮಿತ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ''[[ಟೈಮ್‌ ಔಟ್‌]]''  ಸಂದರ್ಶನ, ಮೇ 16, 2007: &quot;ದ ಪೀಪಲ್‌ ಐ ರೆವರ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ದ ಲೇಟ್‌  ’60ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಅರ್ಲಿ ’70ಸ್‌, ದೇರ್‌ ಮೋಟಿವೇಷನ್‌ ವಾಸ್‌ ಟು ಡೂ ಗ್ರೇಟ್‌ ವರ್ಕ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಗ್ರೇಟ್‌ ವರ್ಕ್‌‌ ಕ್ರಿಯೇಟ್ಸ್‌‌ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್‌‌.  ದ ಮೋಟಿವೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಜಿಮಿ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್‌, ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ ಆರ್‌ ದ ಹೂ ವಾಸ್‌ನ್ಟ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌, ಟು ಗೆಟ್‌ ರಿಚ್‌, ಆರ್‌ ಬೀ ಎ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ.&quot;{{cite web| url = http://www.timeout.com/london/music/features/2920.html| title = Patti Smith: interview| date = 2007-05-16| accessdate = 2008-09-08| publisher = ''[[Time Out]]''| archive-date = 2008-07-25| archive-url = https://web.archive.org/web/20080725140944/http://www.timeout.com/london/music/features/2920.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; [[ಜೋನಿ ಮಿಷೆಲ್‌]],&lt;ref&gt;{{cite web
| url= http://archives.cbc.ca/arts_entertainment/music/clips/14255/ | title= Anything which moves me influences me
| accessdate= 2008-10-06 | publisher= CBC Digital Archives}}&lt;/ref&gt; [[ಕ್ಯಾಟ್‌ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್]]‌&lt;ref name=&quot;Lifeline 1964&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.yusufislam.com/lifeline/5/732059b53c9209c0cc0b34c7549ce4a2|title=Yusuf Islam Lifeline 1964|last=Islam|first=Yusuf|coauthors=Cat Stevens|date=2008|publisher=Official Website|accessdate=2008-12-13|archive-date=2009-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707232416/http://www.yusufislam.com/lifeline/5/732059b53c9209c0cc0b34c7549ce4a2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ಹಾಗೂ [[ಟಾಮ್‌ ವೇಯ್ಟ್ಸ್]].&lt;ref&gt;{{cite web
| url= https://www.theguardian.com/music/2005/mar/20/popandrock1 | title= Tom Waits on his cherished albums of all time
| accessdate= 2007-01-08 | publisher= ''[[Observer Music Monthly]]''}}&lt;/ref&gt;

ನಿರಾಕರಣೆ ಮಾಡುವವರೂ ಇದ್ದರು.  ಏಕೆಂದರೆ ಡೈಲನ್‌ ಪಾಪ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೊಸ ಗಾಂಭೀರ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರೆಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯಿತ್ತು, ವಿಮರ್ಶಕ [[ನಿಕ್‌ ಕೊಹ್ನ್‌]] ಇದಕ್ಕೆ ಅಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿ : &quot;ನಾನು ಡೈಲನ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಯುವ ಉದ್ಧಾರಕ ಪ್ರವಾದಿಯೆಂಬಂತೆ ಗಣಿಸಲಾರೆ, ಉಳಿದಂತೆ ಆತನನ್ನು ಇತರರು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ನಾನು ಆತನನ್ನು ಸ್ವ-ಪ್ರಚಾರ ಗಿಟ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕನಿಷ್ಟತಮ ಪ್ರತಿಭೆ ಎನ್ನುತ್ತೇನೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಕಾಹ್ನ್, ''Awopbopaloobop Alopbamboom'' , pp. 164–165.&lt;/ref&gt;  ಇದೇ ರೀತಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವಿಮರ್ಶಕ [[ಜ್ಯಾಕ್‌ ಮಾರ್ಕ್ಸ್]] ಡೈಲನ್‌ರನ್ನು ರಾಕ್‌ತಾರೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ : &quot;ಚರ್ಚೆ ಮಾಡದೇ ಒಪ್ಪಬಹುದಾದ ಒಂದೇ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ಉನ್ಮತ್ತ ಅಸಭ್ಯ-ಬೌದ್ಧಿಕತೆಯ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಡೈಲನ್‌ ಆಗಿನಿಂದ, [[ಮಿಕ್‌ ಜ್ಯಾಗ್ಗರ್‌]]ರಿಂದ [[ಎಮಿನೆಮ್‌]]ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಡೈಲನ್‌ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,24246783-25132,00.html | title = Tangled Up In Blah | author = Marx, Jack | date = 2008-09-02 | accessdate = 2008-10-05 | publisher = ''The Australian'' | archive-date = 2008-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080928005024/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,24246783-25132,00.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

1960ರ ದಶಕದ ಡೈಲನ್‌’ರ ಸಾಧನೆಯು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಬೌದ್ಧಿಕತೆ ತುಂಬುವುದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಡೈಲನ್‌ ತನ್ನ ಅರವತ್ತರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ಇಂದು ತಾವು ಮೇಲೆ ಬಂದ ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  [[J. ಹೋಬರ್‌ಮನ್‌]] ''[[ದ ವಿಲೇಜ್‌ ವಾಯ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಹಾಗೆ, &quot;[[ಎಲ್ವಿಸ್‌]] ಹುಟ್ಟದೇ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ವಿಶ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ಯಾರಾದರೂ ಖಂಡಿತಾ ರಾಕ್‌ 'n'ರಾಲ್‌ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ಆದರೆ ಇದನ್ನೇ ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾದ, ಹಿಬ್ಬಿಂಗ್‌ನ ಭಾವಿ ಎಲ್ವಿಸ್‌, ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮದ ಜಾನಪದ ಪುನರುತ್ಥಾನದಿಂದ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ ರಾಕ್‌'n'ರಾಲ್‌ ಬೀಟ್‌ನಿಕ್‌ ಬಾರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಅಳವಿಗೆ ಮೀರಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ತಾನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಜಾನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಅದೃಶ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸ್ ಯಾವುದೇ ಉಕ್ಕಿನ ಕಾನೂನು ಹೇಳಿರಲಿಲ್ಲ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.villagevoice.com/2007-11-13/film/like-a-complete-unknown-i-m-not-there-and-the-changing-face-of-bob-dylan-on-film/| title = Like A Complete Unknown| author = J. Hoberman| date = 2007-11-20| accessdate = 2008-10-05| publisher = ''The Village Voice''| archive-date = 2008-09-21| archive-url = https://web.archive.org/web/20080921114532/http://www.villagevoice.com/2007-11-13/film/like-a-complete-unknown-i-m-not-there-and-the-changing-face-of-bob-dylan-on-film/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

==ನೋಡಿ==
[[ಬಾಬ್‌ ಡಿಲಾನ್]] - ಮೂದುವರಿದ ಭಾಗ.
== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{reflist|2}}

== ಆಕರಗಳು ==
{{refbegin}}
* {{cite book|first=Olof|last=Bjorner|title=Olof's Files: A Bob Dylan Performance Guide (Bob Dylan all alone on a shelf)|publisher=Hardinge Simpole|year=2002|isbn=1843820242}}
* {{cite book|first=John (ed.)|last=Bauldie|title=Wanted Man: In Search of Bob Dylan|publisher=Penguin Books|year=1992|isbn= 0140153616}}
* {{cite book|first=The|last=Beatles|title=The Beatles Anthology|publisher=Cassell &amp; Co.|year=2000|isbn= 0304356050}}
* {{cite book|first=Nik|last=Cohn|title=Awopbopaloobop Alopbamboom|publisher=Paladin|year=1970|isbn= 0586080147}}
* {{cite book|first=Jonathan (ed.)|last=Cott |title=Dylan on Dylan: The Essential Interviews|publisher=Hodder &amp; Stoughton|year=2006|isbn= 0340923121}}
* {{cite book|first=Bob|last=Dylan|title=[[Chronicles: Volume One]]|publisher=Simon and Schuster|year=2004|isbn= 0-7432-2815-4}}
* {{cite book|first= Sue|last= Fishkoff |title= The Rebbe's Army: Inside the World of Chabad-Lubavitch|publisher= Schocken Books|year=2003|isbn= 0805211381}}
* {{cite book|first=Ben (ed.)|last=Fong-Torres |title=The Rolling Stone Interviews, Vol. 2|publisher=Warner Paperback Library|year=1973}}
* {{cite book|first=Andy|last=Gill|title=Classic Bob Dylan: My Back Pages|publisher=Carlton|year=1999|isbn= 1-85868-599-0}}
* {{cite book|first=Michael|last=Gray|title=Song &amp; Dance Man III: The Art of Bob Dylan|publisher=Continuum International|year=2000|isbn=0-8264-5150-0}}
* {{cite book|first=Michael|last=Gray|title=The Bob Dylan Encyclopedia|publisher=Continuum International|year=2006|isbn=0-8264-6933-7}}
* ಹಜ್ದು, ಡೇವಿಡ್‌ ''ಪಾಸಿಟಿವ್‌ಲಿ 4ತ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌: ದ ಲೈವ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಜೋನ್‌‌ ಬೇಜ್‌, ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌, ಮಿಮಿ ಬೇಜ್‌ ಫರೀನಾ, ಅಂಡ್‌ ರಿಚರ್ಡ್‌ ಫರೀನಾ''  ಫರ್ರಾರ್‌ ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌ ಗಿರೌಕ್ಸ್‌, 2001, 328 ಪುಟಗಳು. ISBN 0-374-28199-8
* {{cite book|first=Todd|last=Harvey|title=The Formative Dylan: Transmission &amp; Stylistic Influences, 1961–1963|publisher=The Scarecrow Press|year=2001|isbn= 0-8108-4115-0}}
* {{cite book|first=Benjamin (ed.)|last=Hedin|title=Studio A: The Bob Dylan Reader|publisher=W.W.Norton &amp; Co.|year=2004|isbn= 0-393-32742-6}}
* {{cite book |title= This Wheel's on Fire: Levon Helm and the Story of the Band|last= Helm|first= Levon|authorlink= Levon Helm|coauthors= Stephen Davis|year= 2000|publisher= a capella|isbn= 1-55652-405-6}}
* {{cite book|first=Clinton|last=Heylin|title=Saved!: The Gospel Speeches of Bob Dylan |publisher=Hanuman Books|year=1990|isbn=0937815381}}
* {{cite book|first=Clinton|last=Heylin|title=Bob Dylan: A Life In Stolen Moments |publisher=Book Sales|year=1996|isbn=0711956693}}
* {{cite book|first=Clinton|last=Heylin|title=Bob Dylan: Behind the Shades Revisited|publisher=Perennial Currents|year=2003|isbn=0-06-052569-X}}
* {{cite book|first=Clinton|last=Heylin|title=Revolution In The Air: The Songs of Bob Dylan, Volume One: 1957-73 |publisher=Constable|year=2009|isbn=9781849010511}}
* {{cite book|first=C. P.|last=Lee|title=Like a Bullet of Light: The Films of Bob Dylan |publisher=Helter Skelter|year=2000|isbn=1900924064}}
* {{cite book|first=Greil|last=Marcus|title=[[Invisible Republic|The Old, Weird America: The World of Bob Dylan's Basement Tapes]]|publisher=Picador|year=2001|isbn=0-312-42043-9}}
* {{cite book|first=Mike|last=Marqusee|title=Wicked Messenger: Bob Dylan and the 1960s|publisher=Seven Stories Press|year=2005|isbn=1-58322-686-9}}
* {{cite book|first=Scott|last=Marshall|title=Restless Pilgrim: The Spiritual Journey of Bob Dylan|publisher=Relevant Books|year=2002|isbn=0-9714576-2-X}}
* {{cite book|first=Andrew|last=Muir|title=Razor's Edge: Bob Dylan &amp; the Never Ending Tour|publisher=Helter Skelter|year=2001|isbn=1-900924-13-7}}
* {{cite book|first=Christopher|last=Ricks|title=Dylan's Visions of Sin|publisher=Penguin/Viking|year=2003|isbn=0-670-80133-X}}
* {{cite book|first=Anthony|last=Scaduto|title=Bob Dylan|publisher=Helter Skelter, 2001 reprint of 1972 original|isbn=1-900924-23-4}}
* [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಷೆಲ್ಟನ್‌]], ''ನೋ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌ ಹೋಂ'' , ಡಾ ಕಾಪೊ ಪ್ರೆಸ್‌,  1986ರ ಮೂಲಪ್ರತಿಯ ಮರುಮುದ್ರಣ 2003, 576 ಪುಟಗಳು. ISBN 0-306-81287-8
* [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಷೆಫರ್ಡ್‌]], ''ರಾಲಿಂಗ್‌ ಥಂಡರ್‌ ಲಾಗ್‌ಬುಕ್‌'' , ಡಾ ಕಾಪೊ, 2004 ಮರುಸಂಚಿಕೆ, 176 ಪುಟಗಳು. ISBN 0-306-81371-8
* {{cite book|first=Howard|last=Sounes|title=Down The Highway: The Life Of Bob Dylan|publisher=Grove Press|year=2001|isbn=0-8021-1686-8}}
{{refend}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commons|Category:Bob Dylan|Bob Dylan}}
* [http://www.bobdylan.com/ BobDylan.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091201105001/http://www.bobdylan.com/ |date=2009-12-01 }}&amp;nbsp;—ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ, ಭಾವಗೀತೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ
* [http://www.expectingrain.com/ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟಿಂಗ್‌ ರೇನ್‌]&amp;nbsp;— ಡೈಲನ್‌ ಸುದ್ದಿ ಹಾಗೂ ಘಟನೆಗಳು, ದಿನಂಪ್ರತಿ ಪರಿಷ್ಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ
* [http://www.boblinks.com/dates.html ಬಾಬ್‌ಲಿಂಕ್ಸ್‌]&amp;nbsp;— ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ವರ್ಗೀಕೃತ ಕೊಂಡಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಗುಂಪು ಪಟ್ಟಿ
* [http://www.bjorner.com/still.htm ಜಾರ್ನರ್ಸ್‌ ಸ್ಟಿಲ್‌ ಆನ್‌ ದ ರೋಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120909040042/http://www.bjorner.com/still.htm |date=2012-09-09 }}&amp;nbsp;— ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ರ ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ
* [http://www.rocksourcearchive.com/dylan ರಾಕ್‌ಸೋರ್ಸ್‌ ಡೈಲನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090824081530/http://www.rocksourcearchive.com/dylan/ |date=2009-08-24 }} ಡೈಲನ್‌ರ ಬಗೆಗಿನ ದಿನಂಪ್ರತಿ ವಿವರಗಳು ದಿನಾಂಕ, ತಿಂಗಳು, ವರ್ಷ, ಪ್ರದೇಶ, ಸ್ಥಳ, ಗೀತೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ, ಕಲಾವಿದರ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಇತರ ವಿವರಗಳ ಮೂಲಕ ಹುಡುಕಲು ಸಾಧ್ಯ
* {{imdb name|id=0001168|name=Bob Dylan}}
* {{worldcat id|id=lccn-n50-30190}}
* [http://www.lauriegiardino.com/Hibbing.htm ಬಾಬ್‌ ಡೈಲನ್‌ರ ಸ್ವಸ್ಥಳದ 1987ರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090908131027/http://lauriegiardino.com/Hibbing.htm |date=2009-09-08 }}&amp;nbsp;— ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾದ [[ಹಿಬ್ಬಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆದ ಇಬ್ಬರು ಡೈಲನ್‌ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಖಾಸಗಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹ.
{{Spoken Wikipedia|Bobdylanpart1.ogg|2008-11-06}}

{{Persondata
|NAME=Dylan, Bob
|ALTERNATIVE NAMES=Zimmerman, Robert Allen (birth name)
|SHORT DESCRIPTION=Rock and folk musician
|DATE OF BIRTH=May 24, 1941
|PLACE OF BIRTH=[[Duluth, Minnesota]]
|DATE OF DEATH=
|PLACE OF DEATH=
}}
{{DEFAULTSORT:Dylan, Bob}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೪೧ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಿತ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಬ್ ಡೈಲನ್]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಬ್ಲೂಸ್‌ ಹಾಡುಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಕಂಟ್ರಿ ಹಾಡುಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಜಾನಪದ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ದೇವಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುವವರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ವಾದಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಕವಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ರಾಕ್‌ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ರಾಕ್‌ ಹಾಡುಗಾರ-ಗೀತರಚನೆಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ DJಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಕ್ರೈಸ್ತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಬಹುವಾದ್ಯವಾದಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಡು ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಗೀತರಚನೆಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರ್ಯಾಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಯಹೂದಿ ಸಂಯೋಜಕರು ಹಾಗೂ ಗೀತರಚನೆಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕದ ಯಹೂದಿ ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೆನಡಿ ಕೇಂದ್ರ ಗೌರವಾನ್ವಿತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಪ್ಪಿ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾದ ಡುಲುತ್‌ನ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಿನ್ನೆಸೋಟಾದ St. ಲೂಯಿಸ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಗ್ರೀನ್‌ವಿಚ್‌ ಗ್ರಾಮದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪುಲಿಟ್ಜರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಕ್‌ ಆಂಡ್ ರೋಲ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದವರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗೀತರಚನೆಕಾರರ ಪ್ರಸಿದ್ಧರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದವರು]]
[[ವರ್ಗ:ಟ್ರಾವೆಲಿಂಹ್‌ ವಿಲ್‌ಬರೀಸ್‌ ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:Sony/ATV ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಟಣಾ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪೋಲಾರ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದವರು]]
[[ವರ್ಗ:ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]]</text>
      <sha1>jk8s0gw2mvmg58snyqjl9fvcfsbk438</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24348</id>
    <revision>
      <id>1372974</id>
      <parentid>1372573</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42788" sha1="0n1x4i37uzsptin9h7qdkkfrtkk5krt" xml:space="preserve">{{one source|date=August 2009}}
{{Infobox award
| name           = Pulitzer Prize
&lt;!--| current_awards = 2008 Pulitzer Prize --&gt;
| image          = Gen pulitzer.jpg
| imagesize      = 200px
| caption        = 
| description    = Excellence in [[newspaper journalism]], literary achievements, and [[musical composition]]
| presenter      = [[Columbia University]]
| country        = United States
| year           = 1917
| website        = http://www.pulitzer.org/
}}

'''ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನ '''  ({{pron-en|ˈpʊlɨtsər}}) ಎಂಬುದು  ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು,ಇದನ್ನು  ವಾರ್ತಾ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ  ಮತ್ತು  ಅಂತರಜಾಲ  ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಸಾಹಿತ್ಯ  ಮತ್ತು  ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯ  ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ,  ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ನೀಡುವ ಬಹುಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಹಂಗೇರಿ -ಅಮೇರಿಕಾದ  ಪ್ರಕಾಶಕರಾದ  ಜೋಸೆಫ್  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್^^ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ]]ಲ್ಲಿನ  ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಇದರ  ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.    ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡುವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಸರಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ, ''ಪುಲ್''  ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.&quot;ಎಳೆಯುವುದು/ಎಳೆಯಿರಿ, ಸರ್ &quot;&lt;ref&gt;ಈ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯು,ಶಬ್ದದ ಮೊದಲರ್ಧ(ಪ್ರಾರಂಭ) ಭಾಗವಾದ      ''ಪುಲ್,''  ಕ್ರಿಯಾಪದದಂತೆ ಇದ್ದು, ಇದನ್ನು   [http://www.pulitzer.org/faq#q27 ದಿ  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ವೆಬ್ ಸೈಟ್]^^ನಿಂದ  ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,{{IPA|/ˈpjuːlɨtsər/}} ಪ್ರಾರಂಭದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ''ಪೆವ್/ಪ್ಯು,''   ಕೂಡ ಸರ್ವೆಸಾಧಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು  ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್  ಮತ್ತು  ಅಮೆರಿಕನ್  ಶಬ್ದಕೋಶಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

ಪ್ರತೀವರ್ಷವು ಬಹುಮಾನವನ್ನು 21 ವಿವಿಧ  ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಇದರಲ್ಲಿ 20 ಜನರಿಗೆ,ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿಜೇತನು  ಪ್ರಶಸ್ತಿ  ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|ಅಮೆರಿಕಾದ]]10,000 ಡಾಲರ್ ಹಣದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;[http://www.pulitzer.org/faq#q13  ಎಫ್ ಎ ಕ್ಯು 14ಗೆ, ಉತ್ತರ ],   ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ವೆಬ್ ಸೈಟ್^^ನಿಂದ.&lt;/ref&gt; ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ  ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ, ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವನ್ನು ನೀಡುವುದಿದ್ದು,ಇದನ್ನು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು,ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ   ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರನ್ನೂ ಸಹ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಪ್ರವೇಶ  ಮತ್ತು ಬಹುಮಾನ ಪರಿಗಣನೆ ==
ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.$50 ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ &lt;ref name=&quot;entform&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pulitzer.org/files/entryforms/jentformnobutton.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-19 |archive-date=2017-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215054814/http://www.pulitzer.org/files/entryforms/jentformnobutton.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನೀಡಿ (ಒಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಒಂದರಂತೆ)ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.   ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಬಹುಮಾನದ ವಿಷಯವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಿಯು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಥವಾ ಸಂಪಾದಕೀಯವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;entform&quot;/&gt; ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗರಿಷ್ಟ ಬಹುಮಾನ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ/ಚರಿತ್ರೆ ==
''ಸೆಂಟ್. ಲುಯಿಸ್  ಪೋಸ್ಟ್ -ಡಿಸ್ ಪ್ಯಾಚ್ '' ^^ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು,ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕ  ಜೋಸೆಫ್  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್^^ನು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿ,''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ''  ತಂದನು.  1911ರಲ್ಲಿ,ತಾನು ಸಾಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಕೊಲಂಬಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ  ಹಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದನು.    ಅವನ ಆಸ್ತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು  ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು 1912ರಲ್ಲಿ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳ  ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಶಾಲೆಯನ್ನು  ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.  ಮೊದಲ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನವನ್ನು 4ನೇ ಜೂನ್ 1917ರಲ್ಲಿ  ನೀಡಲಾಯಿತು ; ಈಗ ಅವರು ಪ್ರತಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ/ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು  ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿಗಮವು   ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು  ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ

== ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜೇತರುಗಳು/ಹೆಸರಾಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿದಾರರು ==
ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಹೆಸರಾನ್ಟರಲ್ಲಿ,  ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾನ್ ಎಫ್.ಕೆನೆಡಿ|ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿಯವರ]]ಬಯೋಗ್ರಫಿ  ಸೇರಿದೆ; ಮಾರ್ಗರೆಟ್  ಮಿಚೆಲ್, ಸೌಲ್  ಬೆಲ್ಲೋ, ಅರ್ನೆಸ್ಟ್  ಹೆಮಿಂಗ್ ವೇ, ಯೂಡೋರ  ವೆಲ್ಟಿ, ಹಾರ್ಪೆರ್  ಲೀ, ವಿಲಿಯಂ  ಫಾಲ್ಕ್ನರ್, ಮತ್ತು ಫಿಕ್ಷನ್ ಗಾಗಿ ಟೋನಿ  ಮಾರಿಸನ್ ; [[ರಾಬರ್ಟ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್]]ರವರ   ಪದ್ಯ 4 ಬಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಾಗಿ ;ರೋಗರ್ ಎಬೆರ್ಟ್ರವರಿಗಾಗಿ  ಮತ್ತು  ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಅರ್ಥರ್  ಮಿಲ್ಲರ್, ರೋಡ್ಗೆರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಮ್ಮೆರ್ ಸ್ಟೀನ್, ಮತ್ತು  ಸ್ಟೀಪ್ಹೆನ್ ಸೋನ್ಧಿಂ  ರವರ  ನಾಟಕಕ್ಕೆ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.  ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ(ತತಕ್ಷಣ)ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ  ಎಡ್ಡಿ ಆಡಮ್ಸ್ ರವರಿಗೆ, ''ಡ್ರಾಗಾನ್ಸ್ ಟೀತ್ '' ಎಂಬ ಕಥೆಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದ ಅಪ್ಟೋನ್ ಸಿನ್ಕ್ಲೈರ್ ರವರು ಈ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶತಿಯನ್ನು ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ  ಡೇವಿಡ್    ಮಕ್ಕುಲ್ಲೌಗ್ಹ್  (ಎರಡು ಬಾರಿ ) for ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ; [[ರಾಬರ್ಟ್ ಫ್ರಾಸ್ಟ್]]  (ನಾಲ್ಕು ಸಾರ್ತಿ ) ಪದ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ  ; ಗೀನ್  ವೈನ್ ಗಾರ್ಟನ್    (ಎರಡು ಸಾರ್ತಿ ) ಗುಣಾತ್ಮಕ ಬರಹಕ್ಕೆ ; ಥಾಮಸ್    ಎಲ್. ಫ್ರೀಡ್ ಮ್ಯಾನ್  (ಮೂರು ಸಾರ್ತಿ ) ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವರದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು  ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ; ಮಾರ್ಗರೆಟ್  ಲೀಚ್  (ಎರಡು ಸಾರ್ತಿ ) ಚರಿತ್ರೆ  /6}ಗಾಗಿ ; [[ಯೂಗೀನ್ ಓ'ನೀಲ್]]  (ನಾಲ್ಕು ಸಾರ್ತಿ ), [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಅಲ್ಬೀ]]  (ಮೂರು ಬಾರಿ ), ಮತ್ತು  [[ಆಗಸ್ಟ್ ವಿಲ್ಸೋನ್]]  (ಎರಡು ಬಾರಿ ) ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ; [[ನಾರ್ಮನ್ ಮೈಲೇರ್]]  (ಎರಡು ಬಾರಿ ) ಫಿಕ್ಷನ್  ಮತ್ತು  ನಾನ್ -ಫಿಕ್ಷನ್ ಗಳಿಗಾಗಿ ; ಮತ್ತು  [[ವಿಲಿಯಂ ಫಾಲ್ಕ್ನರ್]]  (ಎರಡು ಬಾರಿ ), [[ಜಾನ್ ಅಪ್ದೈಕ್]]  (ಎರಡು ಬಾರಿ ), ಮತ್ತು [[ಬೂತ್ ಟಾರ್ಕಿಂಗ್ ಟನ್]]  (ಎರಡು ಬಾರಿ )  [[ಕತೆ]]  / ಫಿಕ್ಷನ್. (ಈ ವಿಷಯದ ಹೆಸರನ್ನು  1948 ರಲ್ಲಿ 'ಕಥೆ'ಯ ಬದಲಿಗೆ ಫಿಕ್ಷನ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.)

ಯುಗೀನ್ ಓ 'ನೀಲ್   ಮತ್ತು  ಬೂತ್  ಟಾರ್ಕಿಂಗ್ ಟನ್ ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶತಿಯು ದೊರೆತಿದೆ.  ಗಿನೆ  ವೈನ್ಗರ್ಟನ್ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾರ್ತಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. (2008 ಮತ್ತು 2010). ಥಾರ್ನ್ಟನ್ ವಿಲ್ದರ್ ಒಂದು ವಿಷಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು,ಒಂದನ್ನು ಕಥೆಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಎರಡನ್ನು ನಾಟಕಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.  ರಾಬರ್ಟ್  ಪೆನ್ನ್  ವಾರ್ರೆನ್   ಫಿಕ್ಷನ್  ಮತ್ತು  ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.

== ವರ್ಗೀಕರಣ ಅಥವಾ ವಿಭಾಗಗಳು ==
{{Pulitzer}}
ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಾದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ,ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ,ಕಲೆ,ಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಕ್ಷನ್ ಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ವರದಿ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು  ಯುನೈಟೆಡ್  ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ -ಆಧಾರಿತ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ  ಅಥವಾ ದಿನ ನಿತ್ಯದ  ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ  ಮಾತ್ರ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.  2007 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, &quot;ಅಂತರಜಾಲ ವಿಷಯಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬರುವ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ತಡೆ ಹಾಕಿದಂತಾಗಿದೆ. &quot;&lt;ref name=&quot;beatlocal&quot;&gt;{{Cite press release
  | title = Pulitzer Board Widens Range of Online Journalism in Entries
  | publisher = Pulitzer Prize Board
  | date = 27 November 2006
  | url = http://www.pulitzer.org/onlinepressrelease
  | accessdate = 12 April 2010
  }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ಡಿಸೆಂಬರ್  2008 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನ್ವಯ,ಮೊದಲನೆಯ ಸಾರ್ತಿಗೆ ಅಂತರಜಾಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಅಂತರಜಾಲ ಮೂಲಕವೇ ವಿಷಯದ ಆಧಾರ  ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite press release
  | title = Pulitzer Prizes Broadened to Include Online-Only Publications Primarily Devoted to Original News Reporting
  | publisher = Pulitzer Prize Board
  | date = 08 December 2008
  | url = http://www.pulitzer.org/new_eligibility_rules
  | accessdate = 12 April 2010
  }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಇಂದಿನ  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ  2008 ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ,ಈ  ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಬಹುಮಾನಗಳ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ :
* ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ  – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದವರ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ,ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ,ತನ್ನ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಸೆಲೆಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅದರಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಕೀಯ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ, ಛಾಯಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವರದಿ ಯಾವುದೇ ಆಗಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಹೆಸರಾಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು  ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದಯೇ ಹೊರತು, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಸೇವೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಒಬ್ಬರೇ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದರೂ  ಇದು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೊಡುವುದಲ್ಲ.
* ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ವರದಿ  – ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ವರದಿ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ 
* ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವರದಿ  – ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಒಂದು ತಂಡದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವರದಿ,ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಪುರವಣಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಶ್ರೇಣಿಗಳಾಗಿ.     
* ಸಮರ್ಥನಾ ವರದಿ  – ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವಂತಹ ಸಮರ್ಥನಾತ್ಮಕ ವರದಿ,ವಿಷಯದಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ವಿವರಣೆ,ತಿಳಿಯಾದ ಬರಹ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಂಡನೆ  
* ಸ್ಥಳೀಯ ವರದಿ  – ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ವರದಿ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಷಯಗಳ ಅಥವಾ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಕಟಣೆ.&lt;ref name=&quot;beatlocal&quot;/&gt;
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿ  – ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವರದಿ. 
* ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿ  – ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿ ಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಬರೆದ ವರದಿ-ಇದರಲ್ಲಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ]] ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರ. 
* ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಬರಹ  – ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಬರಹಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ವಿವರಣೆ  – ವಿಶೇಷ ವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ವಿಮರ್ಶೆ  – ವಿಶೇಷ ಟೀಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.
* ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬರಹ  – ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬರಹದಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಎನಿಸಿದ,ವಿಶೇಷ ಹಾಗು ಸ್ಪಷ್ಟ ನಡೆ-ನುಡಿಯ ಅಲಂಕಾರಿಕೆಗಳು, ಮಾದರಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಕಾರಣದ ಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂಬಲ ನೀಡುವ ಬರಹಗಾರನ ಬರಹದ ದಿಕ್ಕು. 
* ಸಂಪಾದಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರ  – ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರಅಥವಾ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಪುಟದ ಪ್ರಕಟ ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ,ಮೂಲತತ್ವಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿ,ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ, ಚಿತ್ರಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವ. 
* ವಿಶೇಷ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸುದ್ದಿ,ಈ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು   ತತಕ್ಷಣದ  ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ಸುದ್ದಿ  – ಎಂದು ತಿಲಿಯಲಾಗಿದ್ದು,ವಿಶೇಷ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ,ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳುಪು ಅಥವಾ ಬಣ್ಣದ ವಿಶೇಷ ಛಾಯಾಸುದ್ದಿ ಒಂದು ಭಾವಚಿತ್ರವಾಗಿರಬಹುದು,ಸಂದರ್ಭ ಆಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಆಲ್ಬಮ್  ಆಗಿರಬಹುದು. 
* ವಿಶೇಷ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ  – ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳುಪು ಅಥವಾ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿರುವಂತದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಅಥವಾ ಆಲ್ಬಮ್^^ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ.

ಪತ್ರ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ 6 ವಿಧದ ರೀತಿಗಳು :
* ಕಟ್ಟುಕಥೆ/ಕಾದಂಬರಿ  –  ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಾಹಿತಿಯಿಂದ,ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜೀವನಶೈಲಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟುಕಥೆಯ ವಿವರಣೆ.   
* ನಾಟಕ  – ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಥೆ- ಬರಹ,ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅದರ ಆಧಾರ ಮತ್ತು  ಅಮೆರಿಕನ್ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ವಿವರಣೆ.  
* ಚರಿತ್ರೆ  – ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್^^ನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಶೇಷ ಪುಸ್ತಕಗಳು.
* ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಅಥವಾ ಆತ್ಮಕಥೆ  – ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಾಹಿತಿಯ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ ಅಥವಾ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ 
* ಪದ್ಯಗಳು  –  ಅಮೆರಿಕನ್ ಕವಿಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲ ಗ್ರಂಥಾತ್ಮಕ ಕವನಗಳು.
* ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಟ್ಟು ಕಥೆಗಳಲ್ಲದವು  –  ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಾಹಿತಿಯ ಒಂದು ಲೇಖನ-ಇದನ್ನು ಯಾವುದೇ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ :
* ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  –ಅಮೆರಿಕಾದವನಿಂದ  ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶೇಷ ಸಂಗೀತ ಕೊಡುಗೆಯು,ಅದು ತನ್ನ ಮೊದಲನೇ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ದಾಖಲಿಸುವಿಕೆ ಆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ.

ಹಲವಾರು  ವಿಶೇಷ ಪುರಸ್ಕೃತ ಅಥವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳು

ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಯಾಣ ಫೆಲೋಶಿಪ್ಸ್ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು 4 ಜನ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ,ಡಿಗ್ರಿ ಪದವಿಯಾದವರಿಗೆ,ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ನಿಗಮ ==
ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ನಿಗಮವು ನೀಡುತ್ತದೆ.  1ನೇ ಮೇ, 2008,ರ ನಿಗಮದ ಸದಸ್ಯರುಗಳು &lt;ref&gt;[http://www.pulitzer.org/board ಕರೆಂಟ್  ಬೋರ್ಡಿನ ಸದಸ್ಯರು    ]&lt;/ref&gt;:

* ಡೇನಿಯಲ್ ಅಲೆನ್, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು,  ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್  ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಇಲಾಖೆಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಚಿಂತನೆಯ ಸಂಘ,   ಚಿಕಾಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ  
* ಜಿಮ್  ಅಮೊಸ್ಸ್, ಸಂಪಾದಕರು, ''ದಿ  ಟೈಮ್   -ಪಿಕಾಯುನೆ '', ನ್ಯೂ   ಆರ್ಲೆಂಸ್, ಲೂಸಿಯಾನ     
* ರಯಾನ್ದಲ್ ಬೆಕ್, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕರು, ಅರ್ಗುಸ್  ಲೀಡರ್ ಮೀಡಿಯ, ಸಿಯಾಕ್ಸ್    ಫಾಲ್ಸ್, ಎಸ್ ಡಿ 
* ಅಮಂದ  ಬೆನೆಟ್, ಸಂಪಾದಕ ಆಡಳಿತಗಾರ  /ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್, ಬ್ಲೂಮ್ ಬೆರ್ಗ್ ಸುದ್ದಿ 
* ಲೀ  ಬೋಲಿನ್ಗರ್, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಕೊಲಂಬಿಯ  ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ 
* ಕಥ್ಲೀನ್  ಕಾರ್ರೋಲ್, ಸಂಪಾದಕ ಆಡಳಿತಗಾರ   ಹಿರಿಯ - ಉಪಾದ್ಯಕ್ಷರು, ಸಂಯುಕ್ತ ಮುದ್ರಣ 
* ಜೋಯ್ಸಿ   ದೆಹಲಿ, ಸುದ್ದಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಲೀ  ಎಂಟರ್ ಪ್ರೈಸಸ್ 
* ಥಾಮಸ್  ಫ್ರೈಡ್ ಮ್ಯಾನ್, ಅಂಕಣಕಾರ, ''ದಿ  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್  ಟೈಮ್ಸ್ '' 
* ಪುಲ್  ಗಿಗೋಟ್,ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪುಟದ ಸಂಪಾದಕ, ''ದಿ  ವಾಲ್  ಸ್ಟ್ರೀಟ್  ಜರ್ನಲ್ '' 
* ಸಿಗ  ಗಿಸ್ಸ್ಲರ್, ಆಡಳಿತಗಾರ, ಕೊಲಂಬಿಯ  ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ  ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್  ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ   
* ಅನ್ದೆರ್ಸ್  ಗ್ಯಲ್ಲೇನ್ ಹಾಲ್, ಆಡಳಿತಗಾರ ಸಂಪಾದಕ, ''ದಿ  ಮಯಾಮಿ  ಹೆರಾಲ್ಡ್ '' 
* ಡೇವಿಡ್  ಎಂ. ಕೆನ್ನೆಡಿ, ಡೊನಾಲ್ದ್  ಜೆ. ಮಕ್ ಲಚ್ಳನ್  ಚರಿತ್ರೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ ಫೋರ್ಡ್    ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ 
* ನಿಕೋಲಸ್  ಲಿಮಾನ್ನ್, ಡೀನ್,  ಕೊಲಂಬಿಯ  ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್  ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ  
* ಅಯ್ನ್     ಮಾರಿ  ಲಿಪಿನ್ಸ್ಕಿ, ಮಾಜಿ ಹಿರಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕ (2001–2008), ''ಚಿಕಾಗೋ  ಟ್ರಿಬ್ಯುನ್ '' 
* ಗ್ರೆಗೊರಿ  ಮೂರೇ,ಸಂಪಾದಕ, ''ದಿ  ಡೆನ್ವೇರ್  ಪೋಸ್ಟ್ '' 
* ಪುಲ್  ಟಾಶ್, ಸಂಪಾದಕ, ಸಿ ಇ ಓ, ಮತ್ತು ಚೇರ್ಮನ್, ''ಸೆಂಟ್. ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಟೈಮ್ಸ್ '' 
* ಜಿಮ್  ವಂದೇಹಿ, ಸಂಪಾದಕ ಆಡಳಿತಗಾರ  ಮತ್ತು  ಸಹ -ಸಂಸ್ಥಾಪಕ, ಪೋಲಿಟಿಕೋ 
* ಕೆವೆನ್  ಅನ್ನ  ವಿಲ್ಲೆಯ್,ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ /ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪುಟದ ಸಂಪಾದಕ, ''ಡಲ್ಲಾಸ್  ಮಾರ್ನಿಂಗ್  ನ್ಯೂಸ್ ''

== ಪಾರಿಭಾಷಕ ಪದ ಸಂಗ್ರಹ : ವಿಜೇತರು, ನೇಮಕವಾದವರು, ಅಂತಿಮ ಕಣದಲ್ಲಿರುವವರು, ಹಾಗು ಪ್ರವೇಶಿಗರು ==
ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಿಗಮವು &quot;ಪ್ರವೇಶಿಗ&quot; ಮತ್ತು &quot;ನೇಮಿತನಾದವ ಅಂತಿಮ ಕಣದಲ್ಲಿರುವವನ &quot; ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ.ಅದು :  &quot;ಪ್ರವೇಶಿಗ &quot; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕೆಲಸದ ಅವಲೋಕನ;ನಿಗಮದ  ಪ್ರಕಾರ  &quot;ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶ &quot;ಯಾವುದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಸಹ ಪ್ರವೇಶಿಗನಾಗಿ ಬರಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.pulitzer.org/EntryForms/entry_forms.html ಗೈಡ್ ಲೈನ್ಸ್  ಅಂಡ್  ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515040157/http://www.pulitzer.org/EntryForms/entry_forms.html |date=2007-05-15 }},  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ವೆಬ್ ಸೈಟ್^^ನಿಂದ.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pulitzer.org//Archive/archive.html#history ಇತಿಹಾಸ ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ವೆಬ್ ಸೈಟ್^^ನಿಂದ.&lt;/ref&gt; &quot;ನೇಮಿತನಾದವ ಅಂತಿಮ ಕಣದಲ್ಲಿ &quot; ಇರುವವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ  ಜ್ಯೂರಿಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದವರಾಗಿದ್ದು, ( 1980 ರಿಂದ )ಮತ್ತು ಪ್ರತೀ ವಿಷಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾರನ ಆಯ್ಕೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.pulitzer.org/Archive/archive.html#terminology ಟೆರ್ಮಿನಾಲಜಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006071232/http://www.pulitzer.org/Archive/archive.html#terminology |date=2006-10-06 }},ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ವೆಬ್ ಸೈಟ್^^ನಿಂದ.&lt;/ref&gt; ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೇಮಿತನಾದವ ಅಂತಿಮ ಕಣದಲ್ಲಿರುವವರನ್ನು ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿ ಅಥವಾ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಉಳಿದವರು ಕೇವಲ ಪ್ರವೆಶಿಗರಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ.  ಬಹುಮಾನ ವಿತರಣೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸುದ್ದಿಯಾದ ಮೇಲೆ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ನೆಮಿತನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.ಕೇವಲ  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ನಿಗಮ ಮಾತ್ರ ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.pulitzer.org/Archive/archive.html#history ಇತಿಹಾಸ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006071232/http://www.pulitzer.org/Archive/archive.html#history |date=2006-10-06 }},  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ವೆಬ್ ಸೈಟ್^^ನಿಂದ. -- ವಿಭಾಗೀಯ ಲಿಂಕ್&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ತಡೆ ==
ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ತಡೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು, ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪುನರ್ನಾಮಕರಣಿಸಿದ್ದು ಕಾರಣವಾಗಿ,ಸಾಮಾನ್ಯ ವೃತ್ತಾಂತ ಬದಲಾಗಿದ್ದು, ಅಥವಾ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಅಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದು,ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್ವರದಿಗೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ^^ನ ಹಳೆಯ ತಂತ್ರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೂಡಿದುದಾಗಿದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆ ನೀಡಿದ್ದು,ಮಾಜಿ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಈಗ ಅದು ಬದಲಾಗಿ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು, ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಟ್ಟು ಕಥೆಗಳಿಗೆ,ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ, ಸಣ್ಣ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು  ಕಥೆ  ಕವನಗಳಿಗೆ(ಪದ್ಯ), ಹಾಗೆಯೇ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವರದಿಗಾರರಿಗೆ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ,ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವಿಶೇಷ ವರದಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ,ಆ ಸ್ಥಳೀಯ ವರದಿಗೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಬಂದ ಬಹುಮಾನ ಗಮನಿಸಿದೆ.

ತಡೆಯ ಅಥವಾ  ಸಂಯುಕ್ತ ವಿಭಾಗಗಳೂ ಸೇರಿದೆ. 
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  ವರದಿಗಾಗಿ, 1917–1947.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ/ಅನುರೂಪತೆಗಾಗಿ, 1929–1947.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  ಸ್ಪಷ್ಟ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ,  ನಂತರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ವರದಿಗಾಗಿ ಆಯಿತು.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಾಗಿ., 1985–1990, ನಂತರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಾಗಿ. 
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತಕ್ಷಣದ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಾಗಿ,  1964–1984, ನಂತರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಾಗಿ. 
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವಿಶೇಷ ವರದಿಗಾಗಿ,,1964–1984, ನಂತರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವರದಿಗಾಗಿ ಆಯಿತು.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಸ್ಥಳೀಯ ವರದಿಗಾಗಿ, ಆವೃತ್ತಿ ಸಮಯ, 1953–1963,  ನಂತರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಾಗಿ.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಥಳೀಯ  ವರದಿಗಾಗಿ,ಆವೃತ್ತಿ ಸಮಯವಲ್ಲ, 1953–1963, ನಂತರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವರದಿಗಾಗಿ ಆಯಿತು.
*  ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಯನ್ನು    1968 ರಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  ಗುಣಾತ್ಮಕ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ  ಮತ್ತು ತತಕ್ಷಣದ ಸುದ್ದಿ (ವರ್ಗ)ವಿಷಯಕ್ಕೆ, ನಂತರ   ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಆಯಿತು.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತತಕ್ಷಣದ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಾಗಿ, 1991–1997, ನಂತರ  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಾಗಿ.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ವರದಿಗಾಗಿ    - ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ,  ನಂತರ  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿಗಾಗಿ ಆಯಿತು.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ವರದಿಗಾಗಿ  - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ,  ನಂತರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿಗಾಗಿ ಆಯಿತು.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಶೇಷ  ವರದಿಗಾಗಿ   1985–1990, ನಂತರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಯಕತ್ವದ(ಮೀರಿಸುವಂತಹ) ವರದಿಗಾಗಿ.
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಯಕತ್ವದ(ಮೀರಿಸುವಂತಹ) ವರದಿಗಾಗಿ, 1991–2006; ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಯಿತು. ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವರದಿಗಾಗಿ  &lt;ref name=&quot;beatlocal&quot;/&gt;
* ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ, ನಂತರ  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಥೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆಯಿತು.

== ಪುನರ್ನಾಮಕರಣದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಂಶಾವಳಿ, ವಿಭಾಗೀಯತೆ, ಮತ್ತು  ಪೀಟಿಕೆಗಳು ==
1917:
+ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ  ಅಥವಾ ಆತ್ಮಕಥೆ ;
ಇತಿಹಾಸ
+ ಎಡಿಟೋರಿಯಲ್  ರೈಟಿಂಗ್ ;
+ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್

1918:
ನವೀನ (ನಾವೆಲ್)
+ ನಾಟಕ ;
+ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆ

1922:
ಕಾವ್ಯ(ದೃಶ್ಯ ರಚನಾ ವಿಧಾನ)
+ ಎಡಿಟೋರಿಯಲ್  ಕಾರ್ಟೂನಿಂಗ್

1929:
+ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ

೧೯೪೨
ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ
+ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್      ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ —ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ;
+ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ —ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ

1943:
ಸಂಗೀತ

1948:
– ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ/ಅನುರೂಪತೆ  ;
– ಕಾದಂಬರಿ    + ಕಟ್ಟುಕಥೆ/ಕಲ್ಪನಾ ಕಥೆ  ;
– ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್  + ಲೋಕಲ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ;
– ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ —ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  +  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ;
– ಟೆಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ —ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  + ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್

1953:
– ಲೋಕಲ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ 
+ ಲೋಕಲ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್, ಎಡಿಶನ್  ಟೈಮ್ ;
+ ಲೋಕಲ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್, ನೋ  ಎಡಿಶನ್  ಟೈಮ್

1962:
ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಕಲ್ಪಿತ ವಸ್ತುಕೃತಿ

1964:
– ಲೋಕಲ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್, ಎಡಿಶನ್  ಟೈಮ್  + ಲೋಕಲ್  ಜನರಲ್  ಅಥವಾ  ಸ್ಪಾಟ್  ನ್ಯೂಸ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ;
– ಲೋಕಲ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್, ನೋ  ಎಡಿಶನ್  ಟೈಮ್  + ಲೋಕಲ್  ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟಿವ್ ಸ್ಪೆಶಲೈಜೆಡ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್

1968:
ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ
+ ಫೀಚರ್ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ;
+ ಸ್ಪಾಟ್  ನ್ಯೂಸ್  ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ

1970:
+ ಕಾಮೆಂಟರಿ     ;
ಟೀಕೆ

1979:
+ ಫೀಚರ್ (ಗುಣಲಕ್ಷಣ) ರೈಟಿಂಗ್

1985:
– ಲೋಕಲ್  ಜನರಲ್  ಅಥವಾ  ಸ್ಪಾಟ್  ನ್ಯೂಸ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್  + ಜನರಲ್  ನ್ಯೂಸ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ;
– ಲೋಕಲ್  ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟಿವ್  ಸ್ಪೆಶಲೈಜೆಡ್   ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ;
+  ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟಿವ್ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ;
+  ಸ್ಪೆಶಲೈಜೆಡ್ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ;
+ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾನಟರಿ    ಜರ್ನಲಿಸಂ

1991:
– ಜನರಲ್  ನ್ಯೂಸ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್    + ಸ್ಪಾಟ್  ನ್ಯೂಸ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ;
– ಸ್ಪೆಶಾಲೈಜೆಡ್ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್  + ಬೀಟ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್

1998:
– ಸ್ಪಾಟ್  ನ್ಯೂಸ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್    + ಬ್ರೇಕಿಂಗ್    ನ್ಯೂಸ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ;
– ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾನಟರಿ  ಜರ್ನಲಿಸಂ  +  ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾನಟರಿ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್

2000:
– ಸ್ಪಾಟ್  ನ್ಯೂಸ್  ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ  + ಬ್ರೇಕಿಂಗ್  ನ್ಯೂಸ್  ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ

2007:
– ಬೀಟ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್  + ಲೋಕಲ್  ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್

== ವಿವಾದಗಳು ==
* ಪತ್ರಕರ್ತ ವಾಲ್ಟರ್ ದ್ಯುರಂಟಿ ಯ  1932 ರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ರದ್ದಿಯಾತಿಗಾಗಿ ಚಳುವಳಿ.
* ಪತ್ರಕರ್ತವಿಲಿಯಂ  ಎಲ್. ಲಾರೆನ್ಸ್^^ನ  1946 ರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ರದ್ದಿಯಾತಿಗಾಗಿ ಚಳುವಳಿ 
* ಅನರ್ಹವಾದ  ''ಗ್ರಾವಿಟಿ ರೈನ್ಬ್ಹೋವಿನ ''  1974ರ ಕಥೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,   ಒಮ್ಮತ ಅಂಗೀಕಾರ ಪತ್ರ ನೇಮಿತವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಭಂಗ. 
* ಫಾರ್ಫಿಚರ್  of ಜನೇತ್  ಕೂಕ್^^ನ  1981 ರ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ಬಹುಮಾನ

== ಆಕರಗಳು ==
{{Reflist|2}}
11. {{Cite news
|last=Auxier|first=George W. 
|title=Middle Western Newspapers and the Spanish American War, 1895–1898
|periodical=Mississippi Valley Historical Review
|volume=26
|year=1940
|date=March 1940
|url=http://www.jstor.org/stable/1896320
|doi=10.2307/1896320
|pages=523
|issue=4
|publisher=Organization of American Historians}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commons}}
* [http://www.pulitzer.org/ ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ಪ್ರೈಸ್  ವೆಬ್ ಸೈಟ್  ಅಂಡ್  ಎಫ್ಎಕ್ಯು ]
* [http://www.awardrainbow.com/Award/120-pulitzer-prize.aspx ಕಂಪ್ಲೀಟ್    ಲಿಸ್ಟ್  ಆಫ್  ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್  ಪ್ರೈಸ್  ವಿನ್ನೆರ್ಸ್  ಬೈ    ಯೆಯಾರ್    (1917-ಇತ್ತೀಚಿನ ) ಮತ್ತು ಜನರೇಶನ್  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407074021/http://www.awardrainbow.com/Award/120-pulitzer-prize.aspx |date=2010-04-07 }}

{{PulitzerPrizes}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪುಲಿಟ್ಜೆರ್ ಬಹುಮಾನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೊಲಂಬಿಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ]]
[[ವರ್ಗ:ಕೊಲಂಬಿಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]</text>
      <sha1>0n1x4i37uzsptin9h7qdkkfrtkk5krt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದೇವಯಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24355</id>
    <revision>
      <id>1372948</id>
      <parentid>1350795</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92245" sha1="a4wqbcqmpeg6exutguqbkjpm9sddarj" xml:space="preserve">{{Infobox galaxy
| name = ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ
| image = [[ಚಿತ್ರ:M31 Lanoue.png|250px]]
|caption= ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದ [[ಗೋಚರ ಬೆಳಕು]] ಚಿತ್ರ.
| epoch = [[J2000]]
| pronounce = {{IPA-en|ænˈdrɒmədə|}}
| type = SA(s)b&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| stars = 1 trillion (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;)&lt;!-- exponential value to disambiguate &quot;trillion --&gt; &lt;ref name=&quot;trillion-stars&quot;&gt;[http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html Andromeda galaxy hosts a trillion stars]&lt;/ref&gt;
| ra = {{RA|00|42|44.3}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| dec = {{DEC|+41|16|9}}&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| dist_ly = 2.54 ± 0.06 [[light-year|Mly]]&lt;br /&gt;(778 ± 17 [[parsec|kpc]])&lt;ref name=&quot;karachentsevetal2004&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Karachentsevetal2006&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ribas2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;McConnachieetal2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;jensenetal2003&quot;&gt;{{cite journal
  | author=Jensen, Joseph B.; Tonry, John L.; Barris, Brian J.; Thompson, Rodger I.; Liu, Michael C.; Rieke, Marcia J.; Ajhar, Edward A.; Blakeslee, John P.
  | title=Measuring Distances and Probing the Unresolved Stellar Populations of Galaxies Using Infrared Surface Brightness Fluctuations
  | journal=Astrophysical Journal
  |  month=February | year=2003
  | volume=583
  | issue=2
  | pages=712–726
  | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003ApJ...583..712J
  | doi = 10.1086/345430
}}&lt;/ref&gt;{{Ref_label|A|a|none}}
| z = −301 ± 1 km/s&lt;ref name=&quot;Karachentsevetal2006&quot; /&gt;
| appmag_v = 3.44&lt;ref name=&quot;SIMBAD-M31&quot;&gt;{{cite web
 |title=SIMBAD-M31
 |publisher=SIMBAD Astronomical Database
 |url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=M31
 |accessdate=2009-11-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=GAXEL&gt;{{cite journal
  |last=Armando |first=Gil de Paz
  |coauthors=Boissier; Madore; Seibert; Boselli; et al.
  |title=The GALEX Ultraviolet Atlas of Nearby Galaxies
  |journal=Astrophysical Journal ([[ApJS]])
  |volume=173 |pages=185–255 |year=2007
  |doi=10.1086/516636
  |url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0606440
  |accessdate=2009-11-29}}&lt;/ref&gt;
| size_v =  190′ × 60′&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;
| constellation name = [[ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ|ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ]]
| absmag_v = −20.0{{Ref_label|B|b|none}}&lt;ref name=&quot;Ribas2005&quot; /&gt;
| names = [[Messier object|M]]31, [[New General Catalogue|NGC]] 224, [[Uppsala General Catalogue|UGC]] 454, [[Principal Galaxies Catalogue|PGC]] 2557, [[Second Cambridge Catalogue of Radio Sources|2C]] 56 (Core)&lt;ref name=&quot;ned&quot; /&gt;, LEDA 2557
}}

'''ದೇವಯಾನಿ''' ಅಥವಾ '''ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ''' ({{pron-en|ænˈdrɒmədə}}) ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವು, ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ತಾರಾಪುಂಜದಿಂದ ಸರಿಸುಮಾರು{{convert|2500000|ly|lk=on}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ&lt;ref name=&quot;Ribas2005&quot;&gt;{{cite journal
  | author=I. Ribas, C. Jordi, F. Vilardell, E.L. Fitzpatrick, R.W. Hilditch, F. Edward
  | title=First Determination of the Distance and Fundamental Properties of an Eclipsing Binary in the Andromeda Galaxy
  | journal=Astrophysical Journal
  | year=2005
  | volume=635
  | pages=L37–L40
  | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...635L..37R
  | doi = 10.1086/499161
}}&lt;/ref&gt; ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವಾಗಿದೆ. ಇದು '''ಮೆಸ್ಸಿಯರ್ 31''', '''M31''', ಅಥವಾ '''ಎನ್‌ಜಿಸಿ 224''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹಳೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ''ಪ್ರಮುಖ ದೇವಯಾನಿ '''[[ನೀಹಾರಿಕೆ|ನಿಹಾರಿಕೆ]] 31'''''  ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವು ನಮ್ಮ ಕ್ಷೀರ ಪಥಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ತಾರಾಪುಂಜವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಮಂಕಾದ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಬರಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗುವ ತುಂಬಾ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಿಂದ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ.  ಇದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಗುವ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ದೇವಯಾನಿ ತಾರಾಪುಂಜವು ಪೌರಾಣಿಕ ರಾಜಕುಮಾರಿ ದೇವಯಾನಿ(ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ)ಯ ನಂತರ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವು ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವಾಗಿದೆ, ಅದು ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ, ಕ್ಷೀರ ಪಥ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ, ಟ್ರಯಂಗ್ಯುಲಮ್ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಇತರ ಸಣ್ಣದಾದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವಾಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು, ಕ್ಷೀರ ಪಥವು ಹೆಚ್ಚು ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;DarkMatter&quot;&gt;{{cite news
| title=Dark matter comes out of the cold
| publisher=BBC News|date=February 5, 2006
| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4679220.stm
| accessdate=2006-05-24 }}&lt;/ref&gt; ಸ್ಪಿಟ್ಜರ್ ಅಂತರಿಕ್ಷ ದೂರದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಕೊಂಡ 2006 ರ ಅವಲೋಕನಗಳು, ಎಮ್31 ಒಂದು ಟ್ರಿಲಿಯನ್ (10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;) ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು,&lt;ref name=&quot;trillion-stars&quot;&gt;{{cite web
| last = Young
| first = Kelly
| date = 2006-06-06
| url = http://www.newscientist.com/article/dn9282-andromeda-galaxy-hosts-a-trillion-stars.html
| title = Andromeda galaxy hosts a trillion stars
| publisher = NewScientist
| accessdate = 2006-06-08
}}&lt;/ref&gt; 
ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದಲ್ಲಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಸಿ. 200-400 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web 
 | author =Frommert, H.; Kronberg, C. 
 | date =August 25, 2005 
 | url =http://www.seds.org/messier/more/mw.html 
 | title =The Milky Way Galaxy 
 | publisher =SEDS 
 | accessdate =2007-05-09 
 | archive-date =2011-08-11 
 | archive-url =https://www.webcitation.org/60r7gXIR2?url=http://www.seds.org/messier/more/mw.html 
 | url-status =dead 
 }}&lt;/ref&gt;
ಹಾಗೆಯೇ 2006ರ ಅಂದಾಜುಗಳು ಕ್ಷೀರ ಪಥದ ಸಮೂಹವನ್ನು ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ ಸಮೂಹದ ~80% ಇರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತವೆ, ಅದು ಸೌರ ಸಮೂಹಗಳ&lt;ref name=&quot;Karachentsevetal2006&quot;&gt;{{cite journal
  | author=Karachentsev, I. D.; Kashibadze, O. G.
  | title=Masses of the local group and of the M81 group estimated from distortions in the local velocity field
  | journal=Astrophysics
  | year=2006
  | volume=49
  | issue=1
  | pages=3–18
  | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006Ap.....49....3K
  | doi = 10.1007/s10511-006-0002-6
}}&lt;/ref&gt; 7.1{{e|11}} ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, 2009 ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ ಮತ್ತು ಕ್ಷೀರ ಪಥಗಳು ಸಮೂಹದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರಿಸಮನಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;CfA&quot;&gt;[http://www.cfa.harvard.edu/press/2009/pr200903.html ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ], ಸಿಎಫ್‌ಎ ಮಾದ್ಯಮ ಪ್ರಕಟಣೆ ಸಂಖ್ಯೆ.: 2009-03 ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ: ಸೋಮವಾರ, ಜನವರಿ 05, 2009 01:00:00 PM EST.&lt;/ref&gt;   ಒಂದು 3.4 ದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗುವ ಎತ್ತರದಿಂದ, ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಶಮಾನವಾದ ದೊಡ್ದಗಾತ್ರದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;{{cite web
 | author=Frommert, H.; Kronberg, C.
 | date=August 22, 2007
 | url=http://seds.lpl.arizona.edu/messier/dataMag.html
 | title=Messier Object Data, sorted by Apparent Visual Magnitude
 | publisher=SEDS | accessdate=2007-08-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070712184703/http://seds.lpl.arizona.edu/messier/dataMag.html|archivedate=2007-07-12}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಎಂದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ, ಇದು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಳಕಿನ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಬರಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕೂಡ ಗೋಚರವಾಗುವಂಥ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವಾಗಿದೆ.   ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ದೂರದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ಇದರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಇದು ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನಿಗಿಂತ ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ ಕೂಡ, ಕೇವಲ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವು ಮಾತ್ರ ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ.

== ಅವಲೋಕನದ ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Pic iroberts1.jpg|thumb|ಐಸಾಕ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌ರಿಂದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಿಹಾರಿಕೆ.]]

ರೋಮ್‌ನ ಕವಿ ಅವೈನಸ್‌ನು ಎಡಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿ ತಾರಾಪುಂಜದ ಬಗೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಲೋಭನಾ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬರೆದನು.&lt;ref&gt;&quot;''[https://books.google.com/books?id=-TI4AAAAIAAJ&amp;pg=PA31&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ಗೆಲಾಕ್ಸಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ]'' &quot;. ನಿಗೆಲ್ ಬೆನ್‌ಬೆಸ್ಟ್,ಹೀದರ್ ಕೌಪರ್ (1994). ಪು.31. ISBN 0-7910-6772-6&lt;/ref&gt;  ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾದ ಮೊದಲಿನ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅವಲೋಕನವು ಕ್ರಿ.ಶ. 964 ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಬ್ದ್ ಆಲ್-ರೆಹ್‌ಮಾನ್ ಆಲ್-ಸಫಿ (ಅಜೋಫಿ)&lt;ref name=&quot;NSOG&quot;&gt;{{cite book 
 |last= Kepple
 |first= George Robert
 |coauthors= Glen W. Sanner
 |title= The Night Sky Observer's Guide, Volume 1
 |publisher= Willmann-Bell, Inc.
 |year= 1998
 |isbn= 0-943396-58-1
 |pages=18
}}&lt;/ref&gt; ಇವನಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅವನು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ''ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪುಸ್ತಕ'' ದಲ್ಲಿ ಒಂದು &quot;ಸಣ್ಣ ಮೋಡ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದನು.  ಆ ಅವಧಿಯ ಇತರ ನಕ್ಷತ್ರ ನಕ್ಷೆಗಳು ಇದನ್ನು ''ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮೋಡ''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆದವು.&lt;ref name=&quot;NSOG&quot; /&gt;
ದೂರದರ್ಶಕದ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ವಸ್ತುವಿನ ಮೊದಲ ವಿವರಣೆಯು ಜರ್ಮನಿಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸೈಮನ್ ಮೇರಿಯಸ್‌ನಿಂದ 1612 ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;NSOG&quot; /&gt; ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮೆಸ್ಸಿಯರ್‌ನು ಇದನ್ನು ದೃಶ್ಯವಸ್ತು ಎಮ್31 ಎಂದು 1764 ರಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಆಲ್ ಸುಫಿಯ ಮುಂಚಿನ ಕೆಲಸಗಳ ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ, ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮೇರಿಯಸ್‌ನನ್ನು ಸಂಶೋಧಕ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು.    1785 ರಲ್ಲಿ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಿಲಿಯಮ್ ಹರ್ಶೆಲ್‌ನು ಎಮ್31 ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಸುಕಾದ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ಛಾಯೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು.  ಅವನು ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ &quot;ದೊಡ್ಡ ನಿಹಾರಿಕೆ&quot;ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದನು ಮತ್ತು ನಿಹಾರಿಕೆಯ ಬಣ್ಣದ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಇದು ಲುಬ್ಧಕದ (ಮಹಾಶ್ವಾನ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಒಂದು ಉಜ್ವಲ ನಕ್ಷತ್ರ) ಅಂತರದ 2,000 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇದೆ ಎಂದು ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=W. Herschel | authorlink=William Herschel | title=On the Construction of the Heavens | journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London | volume=75 | year=1785| pages=213–266 | doi=10.1098/rstl.1785.0012}}&lt;/ref&gt;

ವಿಲಿಯಮ್ ಹಗಿನ್ಸ್‌ನು 1864 ರಲ್ಲಿ ಎಮ್31 ದ ವರ್ಣಸಮೂಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ಅನಿಲರೂಪದ ನಿಹಾರಿಕೆಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=William Huggins | authorlink=William Huggins | title=On the Spectra of Some of the Nebulae| journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London| volume=154 | year=1864| pages=437–444 | doi=10.1098/rstl.1864.0013 | last2=Miller | first2=W. A. }}&lt;/ref&gt;  ಎಮ್31 ದ ವರ್ಣಸಮೂಹವು ಆವರ್ತನಗಳ ಒಂದು [[wikt:continuum|ಮುಂದುವರಿಕೆ]]ಯಾಗಿದೆ, ದಟ್ಟ ಹೀರಿಕೆಯ ಗೆರೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.   ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಿಹಾರಿಕೆಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವರ್ಣಸಮೂಹಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಸಾದೃಶವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಇದು ಎಮ್31 ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತರ್ಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1885 ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸುಪರ್‌ನೋವಾ (ಮಹಾನವ್ಯ) (&quot;ಎಸ್ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಇದು ಎಮ್‌31 ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಇದು ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಆ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಕಂಡುಬಂದಿರದ ಮೊದಲ ಮಹಾನವ್ಯವಾಗಿತ್ತು.  ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಮ್31 ಇದು ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಣಾಮವು ಕಡಿಮೆ ಹೊಳೆಯುವಂತದ್ದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ನೋವಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಅದು &quot;ನೋವಾ 1885&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last=Backhouse | first=T. W. | year=1888
 | title=nebula in Andromeda and Nova, 1885
 | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
 | volume=48 | page=108 | bibcode=1888MNRAS..48..108B
 | url=http://adsabs.harvard.edu//abs/1888MNRAS..48..108B
 | accessdate=2009-07-27 }}&lt;/ref&gt;

ಎಮ್31 ದ ಮೊದಲ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು 1887 ರಲ್ಲಿ ಐಸಾಕ್ ರೊಬರ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸುಸೆಕ್ಸ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಿಂದ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು.    ದೀರ್ಘ-ಅವಧಿಯ ಅನಾವರಣವು ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book | first=Isaac| last=Roberts| title=A Selection of Photographs of Stars, Star-clusters and Nebulae, Vol. II | publisher=The Universal Press| location=London | year=1899}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವು ನಮ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದೊಳಗಿನ ಒಂದು ನಿಹಾರಿಕೆ ಎಂದು ನಂಬಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಎಮ್31 ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ನಿಹಾರಿಕೆಗಳು ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಗ್ರಹಗಳ ಜೊತೆ ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ರೊಬರ್ಟ್ಸ್‌ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭ್ರಮಿಸಿದ್ದನು.  ನಮ್ಮ ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಈ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ತ್ರಿಜ್ಯೀಯ ಕಿರಣಗಳ ವೇಗವು 1912 ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟೊ ಸ್ಲಿಫರ್‌ನಿಂದ ಲೊವೆಲ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ಮಾಪನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.  ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವೇನೆಂದರೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ{{convert|300|km/s}} ಇದು ಸೂರ್ಯನೆಡೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite journal 
| author=V.M. Slipher 
| authorlink=Vesto Melvin Slipher 
| title=The Radial Velocity of the Andromeda Nebula 
| journal=Lowell Observatory Bulletin 
| year=1913 
| volume=1 
| pages=2.56–2.57 
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1913LowOB...1b..56S }}&lt;/ref&gt;

=== ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ ===
[[ಚಿತ್ರ:Andromeda constellation map (1).png|thumb|ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ತಾರಾಪುಂಜದಲ್ಲಿ ಎಂ31ರ ಸ್ಥಳ.]]

1917 ರಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹೆಬರ್ ಕರ್ಟಿಸ್‌ನು ಎಮ್‌31ದ ಒಳಗಡೆ ಒಂದು ನೋವಾ (ನವ್ಯತಾರೆ)ವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇತರ 11 ನವ್ಯತಾರೆಗಳು ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ನವ್ಯ ತಾರೆಗಳು, ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ, ನಮ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮಹಾನವ್ಯಗಳಿಗಿಂತ 10 ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಕರ್ಟಿಸ್‌ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನು ಅಂತರದ ಅಂದಾಜ {{convert|500000|ly}} ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾದನು. ಅವನು &quot;ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಊಹಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾದನು, ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ನಿಹಾರಿಕೆಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಊಹಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite journal 
| author=Heber D. Curtis 
| authorlink=Heber Doust Curtis 
| title=Novae in Spiral Nebulae and the Island Universe Theory 
| journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific 
| month=January | year=1988 
| volume=100 
| pages=6 
| doi=10.1086/132128 
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1988PASP..100....6C }}&lt;/ref&gt;

1920 ರಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ಲೋ ಶೇಪ್‌ಲೇ ಮತ್ತು ಕರ್ಟಿಸ್‌ರ ನಡುವೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಯು ನಡೆಯಿತು, ಅದು [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಕ್ಷೀರ ಪಥ]], ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ನಿಹಾರಿಕೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಆಯಾಮಗಳ ಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿತ್ತು.  ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಆಂಡ್ರೋಮಿಡಾ ನಿಹಾರಿಕೆಯು (ಎಮ್31) ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ ಎಂಬ ಅವನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು, ಕರ್ಟಿಸ್‌ನು ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜಗಳಲ್ಲಿನ ಧೂಳಿನ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ದಟ್ಟ ಕಿರುದಾರಿಗಳ ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದನು, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಡೊಪ್ಲರ್ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಸೂಚಿಸಿದನು. 1922 ರಲ್ಲಿ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಒಪಿಕ್‌ನು ಎಮ್‌31 ದ ಅಂತರವನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತುಂಬಾ ನಾಜೂಕಾದ ಮತ್ತು ಸರಳವಾದ ಖಭೌತಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.  ಅವನ ಫಲಿತಾಂಶವು ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಿಹಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣದಿಂದ ಬಹಳ ದೂರ ಸುಮಾರು 450 ಕೆಪಿಸಿ (ಕಿಲೋ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್‌ಗೆ)ಗಳಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿತು, 450 ಕೆಪಿಸಿ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 1,500 ಕೆ‌ಎಲ್‌ವೈ (ಕಿಲೋ ಬೆಳಕಿನ ವರ್ಷಗಳು).&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Öpik | first=Ernst
| authorlink=Ernst Öpik 
| title=An estimate of the distance of the Andromeda Nebula
| journal=Astrophysical Journal 
| year=1922 
| volume=55 
| pages=406–410
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1922ApJ....55..406O 
| doi=10.1086/142680 }}&lt;/ref&gt;
ಎಡ್‌ವಿನ್ ಹಬಲ್‌ನು 1925 ರಲ್ಲಿ ಬಹಿರ್ಗ್ಯಾಲಾಕ್ಸಿಯ (ಹಾಲುಹಾದಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಹೊರಗಿರುವ) ಚರತಾರೆ ಅಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎಮ್31 ದ ಖಗೋಳಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಒಂದು ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಇವುಗಳು{{convert|2.5|m|in}} ಹೂಕರ್ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಅವು ದೊಡ್ಡ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಿಹಾರಿಕೆಯ ಅಂತರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದವು. ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಮೂಹವಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದೊಳಗಿನ ಅನಿಲವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದವು, ಆದರೆ ಒಂದು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾದ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವು ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣದಿಂದ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆಎಂಬುದನ್ನು ಅವು ತಿಳಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite journal 
| author=E. P. Hubble 
| authorlink=Edwin Hubble 
| title=A spiral nebula as a stellar system, Messier 31 
| journal=Astrophysical JournalEngl
| year=1929 
| volume=69
| pages=103–158 
| url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?1929ApJ....69..103H 
| doi=10.1086/143167}}&lt;/ref&gt;

ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾವು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ (ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ) ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ 1943 ರಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ಟರ್ ಬಾಡೆಯು ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಿಂದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದನು. ಈ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜಗಳ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಅವನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಲೋಹೀಯ ಗುಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸಮೂಹಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾದನು. ಅವನು ಎಳೆಯ, ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಡಿಸ್ಕ್ ವಿಧ I ಮತ್ತು ಹಳೆಯ, ಕೆಂಪು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲ್ಜ್ ವಿಧ II ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಈ ನಾಮ ನಿವೇದನಾ ಪದ್ಧತಿಯು ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರ ಪಥದೊಳಗಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಡೆಯಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. (ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸಮೂಹಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಮೊದಲಿಗೆ ಜಾನ್ ಊರ್ಟ್‌ನಿಂದ ತಿಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.)&lt;ref&gt;{{cite journal 
| author=W. Baade 
| authorlink=Walter Baade 
| title=The Resolution of Messier 32, NGC 205, and the Central Region of the Andromeda Nebula
| journal=Astrophysical Journal 
| year=1944
| volume=100 
| pages=137 
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1944ApJ...100..137B | doi = 10.1086/144650
}}&lt;/ref&gt; ಡಾ. ಬಾಡೆಯು ಅಲ್ಲಿ ಚರತಾರೆ ಸ್ಥಿರಗಳ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದನು. ಅವು ಎಮ್‌31 ಗಿರುವ ಅಂತರದ ಅಂದಾಜನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವ ಫಲಿತಾಂಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಉಳಿಕೆಯಾಗಿ ಬದಲಾದವು.&lt;ref&gt;{{cite book
 | first=John R. | last=Gribbin | year=2001 | title=The Birth of Time: How Astronomers Measure the Age of the Universe
 | page=151 | publisher=Yale University Press | isbn=0300089147
}}&lt;/ref&gt;

ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ವಿಕಿರಣ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಕಿರಣ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಕ ಗ್ರೋಟ್ ರೆಬೆರ್‌ನಿಂದ 1940 ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಮೊದಲ ವಿಕಿರಣ ನಕ್ಷೆಗಳು 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಬಾಲ್ಡ್‌ವಿನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಕಿರಣ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಗುಂಪುಗಳ ಸಹಕರ್ತರುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | author=van der Kruit, P. C.; Allen, R. J.
 | title=The Radio Continuum Morphology of Spiral Galaxies
 | journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics
 | volume=14 | pages=417–445 | year=1976
 | doi=10.1146/annurev.aa.14.090176.002221 }}&lt;/ref&gt;   ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು 2C ವಿಕಿರಣ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಷಯ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ 2C 56 ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.  2009 ರಲ್ಲಿ, ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗ್ರಹವು ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಗ್ರಹವು, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರೀಭವನದಿಂದ ಉಂಟಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಮೈಕ್ರೋಲೆನ್ಸಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
 | author=Ingrosso, G.; Calchi Novati, S.; De Paolis, F.; Jetzer, Ph.; Nucita, A. A.; Zakharov, A. F.
 | publisher=arXiv | title=Pixel-lensing as a way to detect extrasolar planets in M31
 | url=http://arxiv.org/abs/0906.1050 | accessdate=2009-07-10
}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾಮಾನ್ಯ ==
[[ಚಿತ್ರ:WISE- Andromeda.jpg|thumb|ನಾಸಾದ ವಿಲ್ಡ್-ಫಿಲ್ಡ್ ಇನ್ಫ್ರಾರೆಡ್ ಸರ್ವೆ ಎಕ್ಸ್‌ಫ್ಲೋರರ್‌ನಿಂದ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]]

1953 ರಲ್ಲಿ ಅಂತರಿಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು, ಮಸುಕಾದ ವಿಧದ ಚರತಾರೆ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಮಾಪನ ಮಾಡಲ್ಪಟ ಅಂತರವು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.  1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ,'' ಹಿಪಾರ್ಕೋಸ್''  ಉಪಗ್ರಹ ಮಾಪನಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡೂ ಮಾನದಂಡಾತ್ಮಕ ಕೆಂಪು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಂಪು ಸಮೂಹ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಾಪನಗಳು ಚರತಾರೆಗಳ ಅಂತರಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕರ್ಷಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;{{cite journal 
 | last = Holland | first = Stephen
 | title = The Distance to the M31 Globular Cluster System
 | journal = The Astronomical Journal | volume = 115 | issue = 5 | pages = 1916–1920 | year = 1998
 | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1998astro.ph..2088H
 | doi = 10.1086/300348
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 | author = Stanek, K.Z., Garnavich, P.M.
 | title = Distance to M31 With the HST and Hipparcos Red Clump Stars
 | journal = Astrophysical Journal Letters
 | volume = 503
 | pages = 131–141
 | year = 1998
 | url = http://arxiv.org/abs/astro-ph/?9802121
 | doi = 10.1086/311539
 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂತರ ಅಂದಾಜು ನಿರ್ಣಯ ===
[[ಚಿತ್ರ:Andromeda galaxy.jpg|thumb|ಗೆಲೆಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ನೇರಳಾತೀತ ಕಿರಣದಿಂದ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ.]]

ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜಕ್ಕಿರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
2003 ರಲ್ಲಿ, ಅತಿಗೆಂಪು ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳನ್ನು (I-SBF) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತು ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್ ಎಟ್ ಆಲ್ 2001 ರ ಹೊಸ ಅವಧಿಯ-ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಮತ್ತು (O/H) ನಲ್ಲಿನ -0.2 ಮ್ಯಾಗ್ ಡೆಕ್ಸ್&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;ನ ಒಂದು ಲೋಹೀಯ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು {{convert|2.57|+/-|0.06|Mly|lk=on}} ರ ಒಂದು ಅಂದಾಜನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.
ಚರತಾರೆ ಅಸ್ಥಿರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, 2.51 ± 0.13 ಎಮ್‌ಎಲ್‌ವಾಯ್ (770 ± 40 ಕೆಪಿಸಿ)ಯ ಒಂದು ಅಂದಾಜು 2004 ರಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;karachentsevetal2004&quot;&gt;{{cite journal
  | author=I. D. Karachentsev, V. E. Karachentseva, W. K. Hutchmeier, D. I. Makarov
  | title=A Catalog of Neighboring Galaxies
  | journal=Astronomical Journal
  | year=2004
  | volume=127
  | pages=2031–2068
  | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004AJ....127.2031K
  | doi = 10.1086/382905
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Karachentsevetal2006&quot; /&gt;

2005 ರಲ್ಲಿ, ಇಗ್ನಾಸಿ ರಿಬಾಸ್ (CSIC ಕ್ಯಾಟಾಲೋನಿಯಾದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಂಸ್ಥೆ (IEEC)) ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಒಂದು ಗುಂಪು ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಂತಿಗುಂದುತ್ತಿರುವ ದ್ವಿಭಾಗದ ನಕ್ಷತ್ರದ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.    M31VJ00443799+4129236 ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ,{{Ref_label|C|c|none}} ದ್ವಿಭಾಗದ ನಕ್ಷತ್ರವು ಎರಡು ದೀಪ್ತ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಒ ಮತ್ತು ಬಿ ವಿಧಗಳ ಬಿಸಿಯಾದ ನೀಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ 3.54969 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸಂಭವಿಸುವ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಕಾಂತಿಗುಂದುವಿಕೆಯ (ಗ್ರಹಣದ) ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥರಾದರು.   ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಿಖರವಾದ ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಗೋಚರ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಗಾತ್ರಗಳು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ನಕ್ಷತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಅಂತರವನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡಬಹುದು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳು {{convert|2.52|+/-|0.14|Mly}} ರ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳು ಸುಮಾರು {{convert|2.5|Mly|abbr=on}} ದೂರದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Ribas2005&quot; /&gt;  ಈ ಹೊಸ ಅಂದಾಜು ಅಂಕಿಯು ಮುಂಚಿನ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಚರತಾರೆ-ಆಧಾರಿತ ಅಂತರದ ಮೌಲ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾವು ಸಾಕಷ್ಟು ಸನಿಹದಲ್ಲಿದೆ, ಅದು ಕೆಂಪು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಸಮೂಹಗಳ ಕೊನೆ (TRGB) ವಿಧಾನದಂತೆಯೂ ಕೂಡ ಇದರ ದೂರವನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಈ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು 2005 ರಲ್ಲಿ ಎಮ್‌31 ಗಿರುವ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂತರವು {{convert|2.56|+/-|0.08|Mly|abbr=on}} ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;McConnachieetal2005&quot;&gt;{{cite journal
  | author=McConnachie, A. W.; Irwin, M. J.; Ferguson, A. M. N.; Ibata, R. A.; Lewis, G. F.; Tanvir, N. | title=Distances and metallicities for 17 Local Group galaxies
  | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
  | year=2005  | volume=356  | issue=4 | pages=979–997 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2005MNRAS.356..979M
  | doi = 10.1111/j.1365-2966.2004.08514.x
}}&lt;/ref&gt;

ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂತರಗಳ ಮಾಪನಗಳು ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಅಂತರದ ಅಂದಾಜು {{convert|2.54|+/-|0.06|Mly|abbr=on}} ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.{{Ref_label|A|a|none}} ಈ ಮೇಲಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ವಿಶಾಲವಾದ ಬಿಂದುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಮ್31 ದ ವ್ಯಾಸವು {{convert|141|+/-|3|kly|abbr=on}} ಇದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Ref_label|D|d|none}}  ತ್ರಿಕೋನಮಿತಿಯನ್ನು (ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯ ಸ್ಪರ್ಶಕ ಅನುಪಾತ) ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3.18° ಕೋನದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಯ ಅಂದಾಜುಗಳು ===
ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಸಮೂಹ ಅಂದಾಜುಗಳು (ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಕ್ಷೀರ ಪಥದ 1.9{{e|12}}&amp;nbsp;''M'' &lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt;ಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಸರಿಸುಮಾರು 1.23{{e|12}}&amp;nbsp; ''ಎಮ್'' &lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
| author=N. W. Evans &amp; M. I. Wilkinson
| title=The mass of the Andromeda galaxy
| journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
| year=2000 | volume=316 | issue=4 | pages= 929–942 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?2000MNRAS.316..929E  | doi = 10.1046/j.1365-8711.2000.03645.x
}}&lt;/ref&gt; ( ಮಿಲಿಯನ್ ಮಿಲಿಯನ್ ಸೌರ ಸಮೂಹಗಳು) ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಎಮ್31 ಇದು ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿರಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ತಪ್ಪಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ದದಾಗಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಕ್ಷೀರ ಪಥದ ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮೂಹಗಳು ಮತ್ತು ಎಮ್31 ಗಳು ತುಲನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಎಮ್31 ದ ಗೋಲವು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕ್ಷೀರ ಪಥಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | author = Kalirai, J.S. et al.
 | title = The Metal-Poor Halo of the Andromeda Spiral Galaxy (M31)
 | journal = Astrophysical Journal | volume = 648 | pages = 389–404 | year = 2006 
 | doi = 10.1086/505697
}}&lt;/ref&gt;

ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಎಮ್31 ಇದು ಕ್ಷೀರ ಪಥಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಎಮ್ ದ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಯು ~2.6{{e|10}}&amp;nbsp;''L'' &lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ಇದೆ, ಇದು ನಮ್ಮ ತಾರಾಗಣಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 25% ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;vdb&quot;&gt;{{cite journal 
 | first = Sidney | last = van den Bergh 
 | title = The local group of galaxies
 | journal = The Astronomy and Astrophysics Review | volume = 9 | issue = 3–4 | pages = 273–318 | year = 1999
 | doi = 10.1007/s001590050019
}}&lt;/ref&gt;   ಆದಾಗ್ಯೂ ಕ್ಷೀರ ಪಥದಲ್ಲಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರ ಪಥವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುವ 3–5 ಸೌರ ಸಮೂಹಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಎಮ್31 ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸೌರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಕ್ಷೀರ ಪಥದಲ್ಲಿನ ಮಹಾನವ್ಯಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಎಮ್31 ದಕ್ಕಿಂತ ದ್ವಿಗುಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
| author=W. Liller, B. Mayer
| title=The Rate of Nova Production in the Galaxy
| journal=Publications Astronomical Society of the Pacific
| month=July | year=1987 | volume=99 | pages=606–609
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987PASP...99..606L
| doi=10.1086/132021 }}&lt;/ref&gt; ಎಮ್31 ತನ್ನ ಗತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ನಕ್ಷತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಈಗ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ಷೀರ ಪಥವು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;vdb&quot; /&gt;  ಇದು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದರೆ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರ ಪಥದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಯು ಎಮ್31 ದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನತೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆಹಾಕಬಹುದು.

&lt;imagemap&gt;
Image:Local_Group.JPG|frame|center|Local group (ಕ್ಲಿಕೇಬಲ್ ಮ್ಯಾಪ್)

circle 167 27 20 ಸೆಕ್ಸ್‌ಟನ್ಸ್‌ ಬಿ
circle 120 36 23 ಸೆಕ್ಸ್‌ಟನ್ಸ್‌ ಎ
circle 318 239 20 [[ಕ್ಷೀರಪಥ|ಮಿಲ್ಕಿ ವೇ]]
circle 289 197 16 ಲಿಯೋ I (ಚಿಕ್ಕ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ)
circle 334 201 15 ಕೇನ್ಸ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್
rect 303 185 318 215 ಲಿಯೋ II (ಚಿಕ್ಕ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ)
circle 357 289 28 NGC 6822
circle 288 323 24 ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ ಡ್ವಾರ್ಫ್
circle 248 391 35 ಟುಕಾನಾ ಡ್ವಾರ್ಫ್
circle 363 416 20 ವೋಲ್ಫ್-ಲಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್-ಮೆಲೊಟ್ಟೆ
circle 363 383 17 ಸೀಟಸ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್
circle 369 346 11 IC 1613
rect 381 335 393 357 SagDIG
rect 393 335 406 356 ಅಕ್ವೇರಿಯಸ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್
circle 417 304 17 ಟ್ರಯಾಂಗುಲಮ್ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ
circle 417 254 15 NGC 185
rect 432 237 447 260 NGC 147
circle 461 229 17 IC 10
poly 440 282 455 260 511 259 493 285 ಆಂಡ್ರೋಮೇಡಾ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ
poly 450 264 434 265 431 280 442 280 ಮೆಸ್ಸೈಯರ್ 110
circle 295 110 20 ಲಿಯೋ A
circle 84 128 20 NGC 3109
circle 109 149 14 ಏಂಟ್ಲಿಯಾ ಡ್ವಾರ್ಫ್
circle 412 332 12 LGS 3
circle 460 361 21 ಪೆಗಾಸಸ್ ಡ್ವಾರ್ಫ್
circle 394 272 14 ಆಂಡ್ರೋಮೇಡಾ II
rect 427 279 438 294 ಆಂಡ್ರೋಮೇಡಾ III
rect 438 282 450 294 ಆಂಡ್ರೋಮೇಡಾ I

desc bottom-left
&lt;/imagemap&gt;

== ರಚನೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Infraredandromeda.jpg|thumb|ಸ್ಪಿಟ್ಜರ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ದೂರದರ್ಶಕದಿಂದ ಅತಿಗೆಂಪಿನಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ನಾಸಾದ ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.]]
[[ಚಿತ್ರ:Andromeda galaxy Ssc2005-20a1.jpg|thumb|ಸಿಟ್ಜರ್‌ನಿಂದ ಅತಿಗೆಂಪಿನಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿಯ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ, [81] (Credit:NASA/JPL–Caltech/K. ಗೋರ್ಡನ್, ಅರಿಜೋಜಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ)]]
[[ಚಿತ್ರ:A Swift Tour of M31.OGG|300px|thumb|right|ಎ ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ [[:Swift Gamma-Ray Burst Mission|ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ]] ಪ್ರಯಾಣ.]]

ಇದರ ಗೋಚರವಾಗುವ ಬೆಳಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳಲ್ಲಿ ಡಿ ವ್ಯಾಕುಲರ್ಸ್-ಸ್ಯಾಂಡೇಜ್ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವನ್ನು ಎಸ್‌ಎ(ಎಸ್)ಬಿ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ned&quot;&gt;{{cite web
  | title=NASA/IPAC Extragalactic Database
  | work=Results for Messier 31
  | url=http://nedwww.ipac.caltech.edu/
  | accessdate=2006-11-01 }}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, 2ಮಾಸ್ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಎಂ31 ಉಬ್ಬು ಪೆಟ್ಟಿಗೆ-ತರಹ ಗೋಚರವಾಗುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ಇದು  ತಾರಾಪುಂಜವು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಕಾಲಾತೀತವಾದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಪಟ್ಟಿಯು ಇದರ ಅಕ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ನೇರವಾಗಿ ಅತಿಸಮೀಪ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=R.L. Beaton, E. Athanassoula, S.R. Majewski, P. Guhathakurta, M.F. Skrutskie, R.J. Patterson, M. Bureau | title=Unveiling the Boxy Bulge and Bar of the Andromeda Spiral Galaxy | journal=Astrophysical Journal Letters | year=2006 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006astro.ph..5239B | doi=10.1086/514333 | volume=658 | pages=L91 }}&lt;/ref&gt;

2005ರಲ್ಲಿ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕೆಕ್ ದುರ್ಬೀನು ಬಳಸಿ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮುದ್ರಿಕಾ ಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಹಗುರವಾದ ತಾರೆಗಳ ಎರಚುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=S. C. Chapman, R. Ibata, G. F. Lewis, A. M. N. Ferguson, M. Irwin,  A. McConnachie, N. Tanvir | title=A kinematically selected, metal-poor spheroid in the outskirts of M31 | journal=Astrophysical Journal | year=2006 | url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_query?astro-ph/0602604 | volume=653 | pages=255 | doi=10.1086/508599 }}ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಕಟಣೆ ಕೂಡ ನೋಡಿ, {{cite press release | publisher=CalTech Media Relations | date=February 27, 2006 | title=Andromeda's Stellar Halo Shows Galaxy's Origin to Be Similar to That of Milky Way | url=http://pr.caltech.edu/media/Press_Releases/PR12801.html | accessdate=2006-05-24 | archive-date=2006-05-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060509072644/http://pr.caltech.edu/media/Press_Releases/PR12801.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದರರ್ಥ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೊಮಿಡಾದಲ್ಲಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸುರುಳಿ ಮುದ್ರಿಕೆಯು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಮೂರುಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಈ ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷಿಯು ಅಪಾರವಾಗಿದೆ,ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ತಾರೆಯ ಮುದ್ರಿಕೆಯು ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜವನ್ನು {{convert|220000|ly|pc}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೊಮಿಡಾದ ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಅಳತೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು {{convert|70000|to|120000|ly|pc}} ದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು.

ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವು ಭೂಮಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾದ 77° ಭಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ (ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ 90° ಕೋನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.) ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದ ಆಕಾರ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅಡ್ಡ-ಜೋಡಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಸಮತಲಮುದ್ರಿಕೆಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪಬಾಗಿದ ಎಸ್-ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite press release | publisher=UC Santa Cruz | date=January 9, 2001 | title=Astronomers Find Evidence of an Extreme Warp in the Stellar Disk of the Andromeda Galaxy | url=http://www.ucsc.edu/news_events/press_releases/archive/00-01/01-01/andromeda.html | accessdate=2006-05-24 | archive-date=2006-05-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060519081929/http://www.ucsc.edu/news_events/press_releases/archive/00-01/01-01/andromeda.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂ31 ಸಮೀಪದ ಉಪಗ್ರಹ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳ ಗುರುತ್ವದ ಅಂತರ್‌ಕ್ರಿಯೆಯು ಬಾಗುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಎಂ31'ರ ಬಾಹುವಿನಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಬಾಗುವಿಕೆಗೆ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ ಎಂ33 ಹೊಣೆಯಾಗಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾದ ದೂರಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿಯ ವೇಗಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ.

ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಎಂ31 ಆವರ್ತನ ವೇಗದ ವಿವರವಾದ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ವೇಗವು, ಆವರ್ತನ ವೇಗದ ತ್ರಿಜ್ಯ {{convert|1300|ly|lk=on}}ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ {{convert|225|km/s}} ತುದಿಯನ್ನು ಏರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಕನಿಷ್ಠ {{convert|7000|ly}} ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿ ಆವರ್ತನ ವೇಗವು {{convert|50|km/s}} ರಷ್ಟು ಕೆಳಗಾಗಬಹುದು. ತದನಂತರ ವೇಗವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ತ್ರಿಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಗೆ {{convert|33000|ly}} ಮತ್ತೆ ಏರುತ್ತದೆ,ಅಲ್ಲಿ ಅದು {{convert|250|km/s}} ತುದಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ವೇಗವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ದೂರದಾಚೆಗೆ ಕೆಳಗಿಳಿಯಿತ್ತದೆ,ಸುಮಾರು{{convert|200|km/s}}ರಿಂದ{{convert|80000|ly}} ರವರೆಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಗದ ಮಾಪನಗಳು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿದ ಪುಂಜಗಳು ಸುಮಾರು 6{{e|9}} ಎಂ☉ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದ ಒಟ್ಟು ಗುಂಪು ಬಾಹ್ಯ ರೇಖಾತ್ಮಕವಾಗಿ {{convert|45000|ly}},ನಂತರ ವ್ಯಾಸದಾಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಧಾನವಾಗಿ.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=V. C. Rubin, W. K. J. Ford | title=Rotation of the Andromeda Nebula from a Spectroscopic Survey of Emission | journal=Astrophysical Journal | year=1970 | volume=159 | pages=379 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1970ApJ...159..379R  | doi = 10.1086/150317}}&lt;/ref&gt;

ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೆಮಿಡಾದ ಸುರುಳಿ ಬಾಹುಗಳು ಎಚ್ II ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸರಣಿಗಳಿಂದ ಹೊರರೇಖೆಯಾಗಿದೆ, ಬಾಡೆ &quot;ಹಗ್ಗದ ಮೇಲಿನ ಬಿಂದು&quot; ವಿಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಾನಿಯಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವುಗಳು ನಮ್ಮ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲ ಸ್ಥಳ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=H. Arp | authorlink=Halton Arp | title=Andromeda Nebula from a Spectroscopic Survey of Emission | journal=Astrophysical Journal | year=1964 | volume=139 | pages=1045 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1964ApJ...139.1045A | doi=10.1086/147844
}}&lt;/ref&gt; ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದ ಕ್ರಮಗೊಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ಚೆಂದವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವಾಗಿಯೂ ಜೊತೆಗೆ ಗಡಿಯಾರದಾಕಾರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯಾದ ಬಾಹುವಿನಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ನಿರಂತರವಾದ ಎರಡು ಹಿಂಬಾಲಕ ಬಾಹುಗಳು  ಕನಿಷ್ಠ ಸುಮಾರು {{convert|13000|ly}} ವಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ {{convert|1600|ly}} ಸರಿಸುಮಾರು ಹೊರಗಿನ ದೂರದಿಂದ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಂ32 ಜೊತೆಗಿನ ಅಂತರ್‌ಕ್ರಿಯೆಯು ಸುರುಳಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು ಎಂದು ವಿಚಾರಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ತಟಸ್ಥ ಜಲಜನಕ ಮೋಡಗಳ ಸ್ಥಳಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=R. Braun | title=The distribution and kinematics of neutral gas, [[HI region]] in M31 | journal=Astrophysical Journal | year=1991 | volume=372, part 1 | pages=54–66 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1991ApJ...372...54B | doi=10.1086/169954 }}&lt;/ref&gt;

1998ರಲ್ಲಿ, ಯೂರೋಪಿನ ಅಂತರಿಕ್ಷ ಸಂಸ್ಥೆ'ಯ ಅತಿಗೆಂಪು ಅಂತರಿಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಿಂದ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರವು ಉಂಗುರ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದೊಳಗೆ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದ ಸಂಪೂರ್ಣ ರೂಪವು ಪರಿವರ್ತನೆಹೊಂದಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಿದೆ. ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಧೂಳು  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾದೊಳಗೆ  ಹಲವಾರು ಉಂಗುರಗಳ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ, ಪ್ರಮುಖವಾದ ಉಂಗುರ ತ್ರಿಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ {{convert|32000|ly}} ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite press release | publisher=Esa Science News | date=October 14, 1998 | title=ISO unveils the hidden rings of Andromeda | url=http://www.iso.vilspa.esa.es/outreach/esa_pr/andromed.htm | accessdate=2006-05-24 | archive-date=1999-08-28 | archive-url=https://archive.is/19990828194420/http://www.iso.vilspa.esa.es/outreach/esa_pr/andromed.htm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಉಂಗುರವು ನಕ್ಷತ್ರಪಂಜದ ಗೋಚರವಾಗುವ ಬೆಳಕಿನ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಮರೆಯಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಮೂಲತಃ ಇದು ತಂಪು ಧೂಳಿನ ಸಂಯೋಗವಾಗಿದೆ.

ಸಣ್ಣದಾದ ಧೂಳಿನ ಉಂಗುರವು ಎಂ32 ಜೊತೆಗಿನ ಅಂತರ‍್ಕ್ರಿಯೆಗಿಂತ 200 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದಾಗಿರಬಹುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾದ ಒಳಗಿನ ಭಾಗದ ಹತ್ತಿರದ ಪರಿಶೀಲನೆಯು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾದ ಮುದ್ರಿಕೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಉತ್ತರದ ಧ್ರುವಪ್ರದೇಶ ಅಕ್ಷದ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣದಾದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವು ಚಲಿಸಬಹುದೆಂದು ಮಾದರಿಯು ತೋರಿಸಿದೆ. ಈ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ಪುಂಜದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಣ್ಣದಾದ ಎಂ32 ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾದಲ್ಲಿ ಉಂಗುರ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | title=Busted! Astronomers Nab Culprit in Galactic Hit-and-Run | publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics | date=October 18, 2006 | url=http://www.cfa.harvard.edu/press/pr0628.html | accessdate=2006-10-18 }}&lt;/ref&gt;

ಅಧ್ಯಯನವು  ಎಂ31ರ ಪ್ರಭಾವಲಯವು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಕ್ಷೀರಪಥಕ್ಕೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿರುವುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸಿದೆ,ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಮೆಟಲ್-ಪೂರ್&quot;ಆಗಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸದೊಂದಿದೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=J. S. Kalirai, K. M. Gilbert, P. Guhathakurta, S. R. Majewski, J. C. Ostheimer, R. M. Rich, M. C. Cooper, D. B. Reitzel, R. J. Patterson | title=The Metal-Poor Halo of the Andromeda Spiral Galaxy (M31) | journal=Astrophysical Journal | year=2006 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006astro.ph..5170K  | volume = 648 | pages = 389 | doi = 10.1086/505697}}&lt;/ref&gt; ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳು ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಪಥಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಒಂದಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಕಳೆದ 12 ಶತಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 1–200 ಕೆಳಗಿನ- ಗುಂಪು ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite journal | author=J.S. Bullock and K.V. Johnston | title=Tracing Galaxy Formation with Stellar Halos I: Methods | journal=Astrophysical Journal | year=2005 | volume=635 | issue=2 | pages=931–949 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...635..931B  | doi = 10.1086/497422}}&lt;/ref&gt; ಎಂ31 ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷೀರಪಥವು ಎರಡು ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಹತ್ತಿರ ಮೂರನೇಯ ಒಂದು  ದೂರವಾಗಿರಬಹುದು.

== ಕೋಶಕೇಂದ್ರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Double Nucleus of the Andromeda Galaxy (M31).tif|right|thumb|ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ಕೋಶದ ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಟಿ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ರಚನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ನಾಸಾ/ಇ‌ಎಸ್‌ಎ ಚಿತ್ರ.]]

ಎಂ೩೧ ಇದರ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರ ಮತ್ತು  ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮೂಹಗಳ ನೆಲೆ ಅಡಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ದುರ್ಬೀನಿನಲ್ಲಿ ಇದು ನಕ್ಷತ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಆವರಿಸಿ ಹರಡಿದ ಉಬ್ಬಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಗೋಚರ ಛಾಪು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಕೋಶಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಭೆಯು ಗೋಳಾಕಾರದ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಿರುಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=July 2009}}
[[ಚಿತ್ರ:M31 Core in X-rays.jpg|thumb|300px|right|ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ದೂರದರ್ಶಕ ಬಳಸಿ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಮ್ಮ ಸಮೀಪದ ಕೇಂದ್ರಿಯ ಅವಳಿ ದ್ವೀಪ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಚಿತ್ರ ತೆಗೆದಿದ್ದಾರೆ, ವಿಲಕ್ಷಣ ಗುರಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ್ದಾರೆ ಇದು 1960ರ ಹಲವಾರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ ಬರಹಗಾರರ (ಮತ್ತು ಓದುಗರ)ನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಕ್ಷೀರಪಥದಂತಹ, ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾದ ಕ್ಷೀರಪಥ ಕೇಂದ್ರದ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಸೌರ ಸಮೂಹಗಳ ಕಪ್ಪುರಂಧ್ರ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಮೂಲ ಲಕ್ಷಣದ ನೆಲೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆಮೇಲೆ ನೋಡಿದಂತೆ, ಅಸಹಜ-ಬಣ್ಣದ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಮೂಲಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಜೋಡಿಯುಳ್ಳ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ, ಆಡ್ರೊಮಿಡಾದ ಕೇಂದ್ರಿಯ ಭಾಗ ಹಳದಿ ಬಿಂದುವಿನಿಂದಾಗಿದೆ. ನೀಲಿ ಮೂಲವು ಗೆಲಾಕ್ಸಿಯ ಕೇಂದ್ರದ ಬಲಬದಿಗೆ ಇದೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸಂಶಯಿಸಿದ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಪ್ಪು ರಂಧ್ರದ ಸ್ಥಾನ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಕ್ಷ-ಕಿರಣಗಳು ಕಪ್ಪು ರಂಧ್ರ ಮತ್ತು ಶಾಖಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೃತಕ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಅಂದಾಜಿಸಿದಾಗ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾದ ಕೇಂದ್ರಿಯ ಮೂಲ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿದ್ದು-ಕೇವಲ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಿಗ್ರಿ ಅಥವಾ ಟೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡಿಗ್ರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾದ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಜೋಡಿಗಳು ಇವಾಗಿವೆ. ಮನ್ನಣೆ: ಎಸ್. ಮುರ್ರೆ, ಎಂ. ಗಾರ್ಸಿಯಾ, ಎಟ್ ಅಲ್., (ಸಿಎಫ್‌ಎ) ಎಸ್‌ಎಒ, ಸಿಎಕ್ಸ್‌ಒ, ಮತ್ತು ನಾಸಾ]]

1991ರಲ್ಲಿ ಟೋಡ್ ಆರ್. Lauer ಡಬ್ಲೂಎಫ್‌ಪಿಸಿ ಬಳಸಿದರು, ನಂತರ [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ|ಹಬಲ್ ಅಂತರಿಕ್ಷ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ,ಆಂಡ್ರೂಮಿಡಾದ ಒಳಗಿನ ಕೋಶಕೇಂದ್ರದ ಚಿತ್ರ ಮೂಡಿಸಿತು. ಕೋಶ ಕೇಂದ್ರವು ಎರಡು ಸಾಂದ್ರಣ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು {{convert|1.5|pc|lk=on}}ರಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಉಜ್ವಲವಾದ ಸಾಂದ್ರಣವು, ಪಿ1 ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು, ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಉತ್ತರ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಡಿಮ್ಮರ್ ಏಕಾಗ್ರತೆಯು,ಪಿ2, ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದ ನಿಜವಾದ ಕೋಶದೊಳಗೆ ಬಿದ್ದು ಮತ್ತು  3-5x10&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; ಎಂ&lt;sub&gt;☉&lt;/sub&gt; ಕಪ್ಪುರಂಧ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | author=Lauer, T. R. ''et al.'' | title=Planetary camera observations of the double nucleus of M31
 | journal=Astronomical Journal | volume=106 | issue=4
 | pages=1436–1447, 1710–1712 | year=1993
 | doi=10.1086/116737
}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಕಾಟ್ ಟರ್ಮೇನ್‌ ತಾನು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಪ್ಪು ರಂಧ್ರದ ಸುತ್ತಲು ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತ ಕಕ್ಷೆಯೊಳಗೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮುದ್ರಿಕೆಯ ಮುಂದೆಚಾಚಿರುವ ಪಿ1 ಭಾಗವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;tremaine&quot;&gt;
{{cite journal 
 | last = Tremaine | first = Scott | authorlink = Scott Tremaine
 | title = An Eccentric-Disk Model for the Nucleus of M31
 | journal = Astronomical Journal | volume = 110 | pages = 628–633 | year = 1995
 | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1995AJ....110..628T
 | doi = 10.1086/117548}}&lt;/ref&gt; ಕಕ್ಷೆಯ ಅಪೊಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಸಾಂದ್ರಣ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿ2 ಕೂಡ ಶಾಖದ ಸಾಂದ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಸ್ಪೆಕ್ಟರಲ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಎ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು. A ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ರೆಡಾರ್ ಶೋಧಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೀಲಿ ಮತ್ತು ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಇವು ಕೋಶಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಆಳುತ್ತವೆ,  ಪಿ2 ಕಾರಣದಿಂದ ಪಿ1ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite press release 
 | publisher=Hubble news desk STScI-1993-18
 | date=July 20, 1993 | title=Hubble Space Telescope Finds a Double Nucleus in the Andromeda Galaxy | url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1993/18/text/
 | accessdate=2006-05-26 }}&lt;/ref&gt;

ಇದರ ಮೊದಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ಆಂಡ್ರೂಮಿಡಾದ ಸಣ್ಣ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ &quot;ಕ್ಯಾನಿಬಾಲಿಜ್ಡ್&quot; ದ್ವಿ ಕೋಶಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಭಾಗದ ಅಲ್ಪಾವಶೇಷ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{cite news
 | author=Schewe, Phillip F.; Stein, Ben
 | title=The Andromeda Galaxy has a Double Nucleus
 | work=Physics News Update
 | publisher=American Institute of Physics
 | url=http://www.aip.org/pnu/1993/split/pnu138-2.htm
 | accessdate=2009-07-10
 | archive-date=2013-04-11
 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130411015249/http://www.aip.org/pnu/1993/split/pnu138-2.htm
 | url-status=dead
 }}&lt;/ref&gt;. ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲ. ಮೊದಲನೇಯ ಕಾರಣ  ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಪ್ಪು ರಂಧ್ರದಿಂದ ಭರತದ ಸ್ಪೋಟನ ಸಂಭವಿಸುವವರೆಗೆ ಕೋಶಕೇಂದ್ರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಪ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಪಿ1 ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕಪ್ಪುರಂಧ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದಾಗ,ಪಿ1 ರಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಇದರ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುರಂಧ್ರವಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;tremaine&quot; /&gt;

== ಭಿನ್ನಭಿನ್ನವಾದ ಆಧಾರಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Andromeda active core.jpg|right|thumb|ಕಲಾವಿದನ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಯುವ ಡಿಸ್ಕ್ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ,ನೀಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸುಪ್ರೀಮ್‌ಮ್ಯಾಸಿವ್ ಕಪ್ಪು ರಂಧ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ.ನಾಸಾ/ಇ‌ಎಸ್‌ಎ ಚಿತ್ರ.]]
ಕಾಣುವಂತೆ, 1968ರ ನಂತರ,ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷ-ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Fujimoto&quot;&gt;{{cite journal |author=Fujimoto M, Hayakawa S, Kato T |title=Correlation between the Densities of X-Ray Sources and Interstellar Gas |journal=Astrophys Space Sci. |month=May |year=1969 |volume=4 |issue=1 |pages=64–83 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1969Ap%26SS...4...64F/0000069.000.html |doi=10.1007/BF00651263 |access-date=2010-08-19 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305075829/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1969Ap%26SS...4...64F/0000069.000.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂ31ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣವಾದ ಕ್ಷ-ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1970ರ ಬಲೂನ್ ಉಡ್ಡಯನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Peterson&quot;&gt;{{ cite book |author=Peterson LE |title=Hard Cosmic X-Ray Sources ''In: X- and Gamma-Ray Astronomy, Proceedings of IAU Symposium no. 55 held in Madrid, Spain, 11–13 May 1972'' |editor=Bradt H, Giacconi R |publisher=International Astronomical Union D. Reidel |location=Dordrecht, Holland, Boston |year=1973 |pages=51–73 |url=http://adsabs.harvard.edu/full/1973IAUS...55...51P }}&lt;/ref&gt;

ಇಎಸ್‍ಎ‌ಎಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಎಂಎಂ-ನ್ಯೂಟನ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಣೆ ಬಳಸಿ ಈಗಲೂ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕ್ಷ-ಕಿರಣ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ರಾಬಿನ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ''ಎಟ್ ಆಲ್.''  ಇವುಗಳು ಕಪ್ಪುರಂಧ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಅಥವಾ ತಟಸ್ಥ ತಾರೆಗಳು, ಒಳಬರುವ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡಿ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಕೆಲ್ವಿನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಷ-ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಟಸ್ಥ ತಾರೆಗಳ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್  ಊಹಿಸಿದ ಅದೇ ತೆರನಾದ ಕಪ್ಪು ರಂಧ್ರಗಳಂತೆ,ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite journal
| author=R., Barnard; U. Kolb; J.P. Osborne
| title=Timing the bright X-ray population of the core of M31 with XMM-Newton
| journal=A&amp;A
| month=August | year=2005
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005astro.ph..8284B }}&lt;/ref&gt;

ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜದ ಜೊತೆಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು 460 ಗೋಳಾಕಾರದ ಸಮೂಹಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
| author=P. Barmby, J.P. Huchra
| title=M31 Globular Clusters in the ''Hubble Space Telescope'' Archive. I. Cluster Detection and Completeness
| journal=Astronomical Journal
| year=2001
| volume=122
| pages=2458–2468
| url=http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/122/5/2458/201285.html
| doi=10.1086/323457
| access-date=2010-08-19
| archive-date=2011-08-24
| archive-url=https://www.webcitation.org/61B1IikUD?url=http://iopscience.iop.org/1538-3881/122/5/2458/fulltext
| url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;   ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಈ ಸಮೂಹಗಳು, ಮಯಾಲ್ II ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ,   ಗ್ಲೋಬ್ಯುಲರ್ ಒನ್ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿರುವ ಇದು ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಗೋಳಾಕಾರ ಸಮೂಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite press release 
| publisher=Hubble news desk STSci-1996-11
| date=April 24, 1996
| title=Hubble Spies Globular Cluster in Neighboring Galaxy
| url=http://hubblesite.org/newscenter/newsdesk/archive/releases/1996/11/
| accessdate=2006-05-26 }}&lt;/ref&gt;  ಇದು ಹಲವಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ತಾರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಒಮೆಗಾ ಸೆಂಟೌರಿಯಾಗಿ  ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ,[[ಕ್ಷೀರಪಥ]]ದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತಿ ಪ್ರಾಕಾಶಮಾನವಾದ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.
ಗ್ಲೋಬ್ಯುಲರ್ ಒನ್ (ಅಥವಾ ಜಿ1) ಹಲವಾರು ತಾರೆಗಳ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೋಳಾಕೃತಿಗೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ರಚನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೆಲವರು ಜಿ1 ದ್ವಾರ್ಫ್ ಗೆಲಾಕ್ಸಿಯ ಉಳಿದ ಅವಶೇಷವಾಗಿದ್ದು ಕಳೆದು ಹೋದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಎಂ31ನಿಂದ ಕಬಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
| author=G. Meylan, A. Sarajedini, P. Jablonka, S.G. Djorgovski, T. Bridges, R.M. Rich
| title=G1 in M31 - Giant Globular Cluster or Core of a Dwarf Elliptical Galaxy?
| journal=Astronomical Journal
| year=2001
| volume=122
| pages=830–841
| url=http://www.iop.org/EJ/article/1538-3881/122/2/830/201075.html
| doi=10.1086/321166
}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
ಗ್ಲೋಬ್ಯುಲರ್‌ನಿಂದ ಗೋಚರವಾಗುವ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಜಿ76 ಇದು ನೈಋತ್ಯ ಬಾಹುವಿನ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;NSOG&quot; /&gt;

2005ರಲ್ಲಿ, ಎಂ31ರಲ್ಲಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನವೀನ ಮಾದರಿಯ ತಾರಾ ಪುಂಜವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು. ಹೊಸ ಸಮೂಹವು ಸಾವಿರಾರು ತಾರೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು,ಗ್ಲೋಬ್ಯುಲರ್ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿನ ತಾರೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.  ಹಲವು ನೂರು ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಷಗಳಿಂತ ಆಚೆಗೆ-ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೊಂದಿರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಅವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.  ತಾರೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ, ನಂತರ, ಹೊಸದಾಗಿ ಶೋಧಿಸಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಸಮೂಹಗಳೊಳಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
| author=A.P. Huxor, N.R. Tanvir, M.J. Irwin, R. Ibata
| title=A new population of extended, luminous, star clusters in the halo of M31
| journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
| year=2005
| volume=360
| pages=993–1006
| url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0412223
| doi = 10.1111/j.1365-2966.2005.09086.x
}}&lt;/ref&gt;

== ಉಪಗ್ರಹಗಳು ==
ಕ್ಷೀರಪಥದಂತಹ, ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವು ತಿಳಿದಿರುವ 14 ದ್ವಾರ್ಫ್ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಉಪಗ್ರಹ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ಕೂಡಲೇ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಎಂ32 ಮತ್ತು ಎಂ110.  ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಷಣ ಆಧರಿಸಿ,ಇದು ಗತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಂ32 ಜೊತೆಗೆ ಎಂ31 (ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ) ಹತ್ತಿರ ಸಂಧಿಸಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಎಂ32 ಒಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗೆಲಾಕ್ಸಿಯಾಗಿದ್ದು ಎಂ31ನಿಂದ ಇದರ ತಾರೆಯ ಡಿಸ್ಕ್‌‍ನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರಭಸವಾಗಿ ತಾರೆಗಳ ರಚನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಬಹುದು,ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite journal
| author=K. Bekki, W.J. Couch, M.J. Drinkwater, M.D. Gregg
| title=A New Formation Model for M32: A Threshed Early-type Spiral?
| journal=Astrophysical Journal
| year=2001
| volume=557
| issue=1
| pages=L39–L42
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2001ApJ...557L..39B  | doi = 10.1086/323075
}}&lt;/ref&gt;

ಎಂ110 ಕೂಡ ಎಂ31 ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರ್‌ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ,ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಎಂ31 ಪ್ರಭಾವಲಯದಲ್ಲಿ ಮೆಟಲ್-ರಿಚ್ ತಾರೆಗಳ ಗುಂಪು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದಾರೆ ಈ ಉಪಗ್ರಹ ಗೆಲಾಕ್ಸಿಗಳಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
| author=R. Ibata, M. Irwin, G. Lewis, A.M. Ferguson, N. Tanvir
| title=A giant stream of metal-rich stars in the halo of the galaxy M31
| journal=Nature | date=July 5, 2001 | volume=412 | issue=6842
| pages=49–52 | doi= 10.1038/35083506
| pmid=11452300 }}&lt;/ref&gt; ಎಂ110 ಧೂಳಿನ ಪಥ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಇತ್ತಿಚೀನ ಅಥವಾ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ತಾರಾ ರಚನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | last=Young | first=L. M. | month=November | year=2000
 | title=Properties of the Molecular Clouds in NGC 205
 | journal=The Astronomical Journal | issue=5
 | pages=2460–2470 | doi=10.1086/316806
 | volume=120 }}&lt;/ref&gt;

2006ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಲ್ಲದೆ ಆಂಡ್ರೋಮೊಡ್ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಉಳಿದ ಒಂಬತ್ತು ಗ್ಯಾಲಾಕ್ಸಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇದೂ ಒಂದು ಎಂದು ಗುರುತ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ್ಯವಾದ ಉಬ್ಬರದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite journal
| author=A. Koch and E.K. Grebel
| title=The Anisotropic Distribution of M 31 Satellite Galaxies: A Polar Great Plane of Early-Type Companions
| journal=Astronomical Journal | year=2006
| volume=131 | issue=3 | pages=1405–1415
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005astro.ph..9258K
| doi=10.1086/499534 }}&lt;/ref&gt;

== ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಲುಹಾದಿ ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಂಡ್ರೋಮೇಡಾನ ಸೇರ್ಪಡೆ ==
ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ [[ಕ್ಷೀರಪಥ]]ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು {{convert|100|to|140|km/s}}ರಷ್ಟು ಸಮೀಪಿಸಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web | last = Malik | first = Tariq | date = 2002-05-07 | url = http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/galaxy_collides_020507-1.html | title = Crash Course: Simulating the Fate of Our Milky Way | publisher = SPACE.com  | accessdate = 2006-09-18
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020606060654/http://www.space.com/scienceastronomy/astronomy/galaxy_collides_020507-1.html|archivedate=2002-06-06}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗಾಗಿ  ನೀಲಿಯಾದ ಬದಲಾದ ಕೆಲವೇ ಗೆಲಾಕ್ಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷೀರಪಥ ಬಹುಶಃ 4.5&amp;nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ ವಿವರಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಂಡ್ರೋಮೇಡಾದ ವೇಗವು ಮಿಲ್ಕಿ ವೇಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಸುಮಾರು ಎರಡರಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite episode
 | title = The Grand Collision | episodelink =
 | series = The Sky At Night | serieslink =
 | airdate = November 5, 2007 }}&lt;/ref&gt;  ಗೆಲಾಕ್ಸಿಗಳು ಬಹುಶಃ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದರು ದೀರ್ಘವೃತ್ತಾಕಾರದ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ಒಳಗೆ   ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ರೂಪವಾಗಿ ವಿಲೀನವಾಗಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite journal
 | author = Cox, T.J., Loeb, A. 
 | title = The collision between the Milky Way and Andromeda
 | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 386 | issue = 1 | pages = 461–474 | year = 2008
 | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/2008MNRAS.tmp..333C 
 | doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13048.x
}}&lt;/ref&gt; ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಭೂಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಂಡಲ|ಸೌರ ಪದ್ಧತಿ]]ಯ ಅದೃಷ್ಟ ಇನ್ನೂ ತಿಳಿಯದಾಗಿದೆ. ಗೆಲಾಕ್ಸಿಗಳು ವಿಲೀನವಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಕ್ಷೀರಪಥ ಅಥವಾ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾದ ಜೊತೆ ಸೇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊರದೂಡಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅವಕಾಶವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Cain&quot;&gt;{{cite web|title=When Our Galaxy Smashes Into Andromeda, What Happens to the Sun?|author=Cain, Fraser | work=Universe Today|url=http://www.universetoday.com/2007/05/10/when-our-galaxy-smashes-into-andromeda-what-happens-to-the-sun/|year=2007|accessdate=2007-05-16}}
&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
*thumb|right|220px|ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ 1999ರ ಜರ್ಮನ್ ಅಂಚೆವೆಚ್ಚದ ಅಂಚೆಚೀಟಿ.
*[[ಕ್ಷೀರಪಥ]]

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
&lt;ol type=&quot;a&quot;&gt;
&lt;li&gt;{{Note_label|A|a|none}}ಸರಿಸುಮಾರು(787 ± 18, 770 ± 40, 772 ± 44, 783 ± 25) = ((787 + 770 + 772 + 783) / 4) ± ((18&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + 40&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + 44&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + 25&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)&lt;sup&gt;0.5&lt;/sup&gt; / 4) = 778 ± 17&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;{{Note_label|B|b|none}} 4.36 ಬೃಹತ್ ದೃಗ್ಗೋಚರ– ಅಂತರದ ಪ್ರಮಾಣ  24.4 = −20.0&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;{{Note_label|C|c|none}}J00443799+4129236 ಆಕಾಶದ ಸಂಘಟಿತದಲ್ಲಿ ಆರ್.ಎ. {{RA|00|44|37.99}}1852 (ಡಿಸಿ.){{DEC|+41|29|23.6}}.&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;{{Note_label|D|d|none}}distance × tan( diameter_angle = 190′ ) = 141 ± 3 kly diameter&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
&lt;/div&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist|2}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commonscat|Andromeda Galaxy}}
* [http://simbad.u-strasbg.fr/sim-id.pl?Ident=M+31 ಎಂ31 ಮೇಲೆ ಸಿಮ್‌ಬ್ಯಾಡ್ ಮಾಹಿತಿ ]
* [http://www.seds.org/messier/m/m031.html ಮೆಸ್ಸಿಯುರ್ 31, ಎಸ್‌ಇಡಿಎಸ್ ಮೆಸ್ಸಿಯರ್ ಪುಟಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205045436/http://seds.org/messier/m/m031.html |date=2006-12-05 }}
* ದಿನದ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನದ ಚಿತ್ರಗಳು
** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap981017.html ಎಂ31ರಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಗೋಳಾಕಾರದ ಪುಂಜ  ] ಆಕ್ಟೋಬರ್ 17 1998.
** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap040718.html ಎಂ31: ಆಂಡ್ರೆಮಿಡಾ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜ] ಜುಲೈ 18 2004.
** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap051222.html ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್] ಡಿಸೆಂಬರ್ 22 2005.
** [http://apod.nasa.gov/apod/ap100109.html ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್] ಜನವರಿ 9 2010.
** [http://antwrp.gsfc.nasa.gov/apod/ap100219.html  ವೈಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾರೆಡ್ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ] ಫೆಬ್ರವರಿ 19 2010
* [http://www.starpointing.com/ccd/m31.html ಹವ್ಯಾಸಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಣ -ಎಂ31]
* ಕಾರ್ಡ್‌ರಿಡ್ಜ್ ವೀಕ್ಷಾಣಾಲಯದಲ್ಲಿ [http://astro.neutral.org/imagehtml/20050903_m31.html ಎಂM31ರಲ್ಲಿ ಗೋಲಾಕಾರದ ಪುಂಜಗಳು]
* [http://www.astronomy.com/asy/default.aspx?c=a&amp;amp;id=3640 ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾಗೆ ಮೊದಲ ನೇರ ಅಂತರ] − ಎಸ್ಟ್ರಾನಮಿ ಮಾಗಜೀನ್ ಲೇಖನ
* SolStation.com ನಲ್ಲಿ [http://www.solstation.com/x-objects/andromeda.htm ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108210457/http://www.solstation.com/x-objects/andromeda.htm |date=2010-11-08 }}
* [http://www.daviddarling.info/encyclopedia/A/Andromeda.html ದ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೋಬಯಾಲಾಜಿ,ಆಸ್ಟ್ರೋನಮಿ &amp; ಸ್ಪೇಸ್‌ಫ್ಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ]
* NightSkyInfo.comನಲ್ಲಿ [http://www.nightskyinfo.com/archive/m31_galaxy ಎಂ31, ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229012601/http://www.nightskyinfo.com/archive/m31_galaxy |date=2010-12-29 }}
* {{cite news |author=Ker Than |url=http://space.com/scienceastronomy/060123_andromeda_plane.html |title=Strange Setup: Andromeda's Satellite Galaxies All Lined Up |publisher=SPACE.com |date=January 23, 2006}}
* {{WikiSky|name=The Andromeda Galaxy}}
* [http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2005/26/full/ ಹಬಲ್ ಕಪ್ಪುರಂಧ್ರದ ಸುತ್ತಲು ನೀಲಿ ತಾರೆಗಳ ಅದ್ಭುತ ಡಿಸ್ಕ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು]  (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20 2005)  140 ಮಿಲಿಯನ್ ಸೌರ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಕಪ್ಪುರಂಧ್ರವನ್ನು ಸಮೂಹ ಹಬಲ್ ಅವಲೋಕಿಸಿದ.
* [https://web.archive.org/web/20070712163451/http://www.cfa.harvard.edu/iau/CBAT_M31.html ಎಂ31 (ಗೋಚರ) ನೊವೆಯ್ ಪುಟ] (ಐಎಯು)

{{Sky|00|42.44|30|+|41|16|10|2360000}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದೇವಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರ ಪುಂಜ]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಡ್ರೊಮಿಡಾ ತಾರಾಪುಂಜ]]
[[ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>a4wqbcqmpeg6exutguqbkjpm9sddarj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬ್ರಹ್ಮಾವರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26036</id>
    <revision>
      <id>1373007</id>
      <parentid>1356518</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8603" sha1="rpizljy7m13w6kqo5tpi2t257wgusig" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|native_name = ಬ್ರಹ್ಮಾವರ
|state_name = ಕರ್ನಾಟಕ
|district = [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]
|image_map           = India_Karnataka_locator_map.svg
|locator_position    = right
|map_caption         = ಬ್ರಹ್ಮಾವರ
|Coordinates = 13°70'30&quot;N 74°75'24&quot;E.
|latd=13.70 |longd=74.75
|Languages = [[ಕನ್ನಡ]], [[ತುಳು]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಬ್ಯಾರಿ]]
|Religions = ಹಿಂದು, ಮುಸ್ಲಿಂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್
|area_telephone=೦೮೨೦&lt;ref name=&quot;std&quot;&gt;{{cite web
|url = http://www.bsnl.co.in/searchcode.php?state=Karnataka&amp;pgno=5
|title = STD Codes for cities in Karnataka
|accessdate = 2008-07-06
|publisher = [[Bharat Sanchar Nigam Limited|Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL)]]
|archive-date = 2008-04-17
|archive-url = https://web.archive.org/web/20080417035108/http://www.bsnl.co.in/searchcode.php?state=Karnataka&amp;pgno=5
|url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
|postal_code=೫೭೬ ೨೧೩&lt;ref name=&quot;pcode&quot;&gt;{{cite web
|url=http://sermon.nic.in/sermon/servlet/loc_code_repx_location_area?p1=576213
|title=Central Excise and Service Tax Location Code (Areas Under the Range West of Mangalore-II DVN (610201)
|accessdate=2008-07-14
|publisher=Central Excise and Service Tax
}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|website=
|vehicle_code_range=ಕೆಎ-೨೦&lt;ref name=&quot;vehicle&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.aicda.com/Rtolst.asp
|title=List of RTOs
|accessdate=2008-07-14
|publisher=AICDA (All India Car Dealers Association)
|archive-date=2018-12-26
|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226074537/https://www.domainmarket.com/buynow/aicda.com
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
|website=www.brahmavara.com
}}

'''ಬ್ರಹ್ಮಾವರ''' ರಾಷ್ಟೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬(೧೭) ರಲ್ಲಿ [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇರುವ [[ತಾಲ್ಲೂಕು]]. ಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ನಗರವನ್ನು ರಾಜರು [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ಪೇಟೆಯೆಂದು, ನಂತರ ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಬ್ರಹ್ಮಾವರ&quot;(ಅಜಪುರ)ಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಫಟ್ಟಿತು.

==ಇತಿಹಾಸ==
ಬ್ರಹ್ಮಾವರದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಕ್ರಿ.ಶ. ೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಜ-ಗೌರಿಯ ಚಿತ್ರವಿದ್ದು ಅದನ್ನು [[ನವರಂಗ|ನವರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಇಡಲಾಗಿದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು [[ಹೊಯ್ಸಳ|ಹೊಯ್ಸಳರ]] ಕಾಲದ್ದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. [[ಹಂದಾಡಿ]] ಬ್ರಹ್ಮಾವರದ ಹತೀರದ ಚಿಕ್ಕ ಊರು, ಅದನ್ನು [[ಹಂದೆ]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾವರದಲ್ಲಿರುವ ಗೊಪಿನಾಥ ದೇವಸ್ತಾನ ೩ನೇಯ ಶತಮಾನದ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಂದು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ.ಹಾಗೂ ಚಾಂತಾರು ಗ್ರಾಮದ ನಂದಿಗುಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತಿರುವ ತುಳುನಾಡಿನ ಕಾರ್ಣಿಕ ಪುರುಷ  ಊರಿಗೆ ದಾತ ಮಾರಿಗೆ ಧೂತ ನಂಬಿದವರಿಗೆ ವೈದ್ಯನಾಥ ಏಂದು ಕರೆಯುವ  ದೈವರಾಜ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿ ತನ್ನ ಪರಿವಾರ ದೈವಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಣಿಕ ಮೆರೆಯುತ್ತ  ಮುಂಡಾಲ ಜನಾಂಗದವರ ಕುಲದೇವರಾಗಿ ಇಡೀ ಗ್ರಾಮದ ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯ ಹಾಗೂ  ಭಕ್ತರ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೆರೆವೇರಿಸುವ ಪ್ರಧಾನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಡಿಸಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಪರಿವಾರ ದೈವಗಳ ದರ್ಶನ ಸೇವೆ ಬಲಿಮೂರ್ತಿಯ ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆ ನಡೆಯೋದು ಗ್ರಾಮದ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರು ಭಾಗವಹಿಸೋದು ವಿಶೇಷ

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ==
ಬ್ರಹ್ಮಾವರದಲ್ಲಿ [[ಬಂಟರು]],ಕೊಂಕಣಿ, [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]], [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದವರು]], ಹಾಗು ಚಿಕ್ಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಮುದಾಯದವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು==
* [[ಸಂಥ ಮೇರಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]]
* [[ಸಂಥ ಮೇರಿ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]]
* [[ಕೊಸ್ಮೊಪೊಲಿಟನ್ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]]
* [[ನಿರ್ಮಲಾ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]]
* [[ನಿರ್ಮಲಾ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]]
* [[ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]]
* [[ಲಿಟಲ್ ರಾಕ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]]
* [[ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]]

==ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳು==
* [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರ]](All India Radio Station)
* ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ. (Regional Agricultural Research Center)
* ಬ್ರಹ್ಮಾವರ ಸಹಕಾರಿ [[ಸಕ್ಕರೆ]] ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾವರ.

==ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪುದು ಹೇಗೆ==
===ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ===
ಬ್ರಹ್ಮಾವರವು ರಾ.ಹೆ. ೬೬(೧೭) ರಲ್ಲಿ [[ಉಡುಪಿ]] ಮತ್ತು [[ಕುಂದಾಪುರ|ಕುಂದಾಪುರಗಳ]] ನಡುವೆ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ ನೇರ ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸರಕಾರಿ ಬಸ್ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ರಾಜ್ಯದ [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ನೇರ ರಸ್ತೆ ಸಂರ್ಪಕವನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ.
===ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ===
[[ಬಾರ್ಕೂರು]] ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿರುತ್ತಾದೆ..
===ವಿಮಾನ ನಿಲ್ಡಾಣ===
[[ಮಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿರುತ್ತಾದೆ.

==ನದಿಗಳು==
[[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ರುವ ಸುವರ್ಣ ಹಾಗು ಸೀತಾ ನದಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾವರದ ಮೂಲಕ ಹರಿದು  [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬ್ಬೀ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ.

ಹೊಸ ಲೇಖನ 
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{ಉಡುಪಿಯ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>rpizljy7m13w6kqo5tpi2t257wgusig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಸ್ಟನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26049</id>
    <revision>
      <id>1373001</id>
      <parentid>1371149</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T07:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248716" sha1="m1wimxi01eed4pved4h2nulxjla1ftc" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name                     = Boston
|settlement_type          = [[City]]
|image_skyline            = Bostonstraight.jpg
|image_caption            = Skyline of [[Back Bay, Boston|Back Bay]], seen from the [[Charles River]], featuring Boston's two [[List of tallest buildings in Boston|tallest buildings]], the [[John Hancock Tower]] (left) and the [[Prudential Tower]] (right)|image_flag               = Flag of Boston.svg
|image_seal               = Seal of Boston, Massachusetts.svg
|nickname                 = Beantown,&lt;ref name=&quot;Nicknames1&quot;/&gt; The Hub (of the Universe),&lt;ref name=&quot;Nicknames1&quot;/&gt; The Cradle of Liberty,&lt;ref name=&quot;Nicknames2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.britannia.com/travel/Market/boston-vacations.html |title=Boston Travel &amp; Vacations |accessdate=2009-04-08 |year=2006 |publisher=Britannia.com |archive-date=2009-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312073408/http://www.britannia.com/travel/Market/boston-vacations.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Cradle of Modern America,&lt;ref name=&quot;Nicknames1&quot;/&gt; The Athens of America,&lt;ref name=&quot;Nicknames2&quot;/&gt; The Walking City&lt;ref name=&quot;Nicknames1&quot;/&gt;
|image_map                = Boston ma highlight.png
|map_caption              = Location in [[Suffolk County, Massachusetts]]
|coordinates_display      = display=inline,title
|latd=42 |latm=21 |lats=28 |latNS=N
|longd=71 |longm=03 |longs=42 |longEW=W
|pushpin_map              = USA
|pushpin_label_position    = left
|pushpin_map_caption      = Location in the United States
|coordinates_region       = US-MA
|subdivision_type         = Country
|subdivision_name         = United States
|subdivision_type1        = [[Political divisions of the United States|State]]
|subdivision_name1        = [[Massachusetts]]
|subdivision_type2        = [[List of counties in Massachusetts|County]]
|subdivision_name2        = [[Suffolk County, Massachusetts|Suffolk]]
|established_title        = Settled
|established_date         = September 17, 1630
|established_title2       = Incorporated (city)
|established_date2        = March 4, 1822
|government_type          = [[Mayor–council government|Strong mayor – council]]
|leader_title             = [[List of mayors of Boston|Mayor]]
|leader_name              = [[Thomas Menino|Thomas M. Menino]] ([[Democratic Party (United States)|D]])
|area_footnotes           = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-CONTEXT=gct&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&amp;-tree_id=4001&amp;-redoLog=true&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=04000US25&amp;-format=ST-7 |ST-7S&amp;-_lang=en |title=Massachusetts by Place and County Subdivision |accessdate=2009-04-29 |work=American FactFinder |publisher=United States Census Bureau, Census 2000 Summary File 1 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065545/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-CONTEXT=gct&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&amp;-tree_id=4001&amp;-redoLog=true&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=04000US25&amp;-format=ST-7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&amp;-CONTEXT=gct&amp;-tree_id=808&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=&amp;-format=US-12 |US-12S&amp;-_lang=en |title=United States by Urbanized Area; and for Puerto Rico |accessdate=2009-04-29 |work=American FactFinder |publisher=United States Census Bureau, Census 2000 Summary File 1 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065630/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&amp;-CONTEXT=gct&amp;-tree_id=808&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=&amp;-format=US-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US25&amp;-CONTEXT=gct&amp;-tree_id=808&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=&amp;-format=US-25 |US-25S&amp;-_lang=en |title=United States by County by State, and for Puerto Rico |accessdate=2009-04-29 |work=American FactFinder |publisher=United States Census Bureau, Census 2000 Summary File 1 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065458/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US25&amp;-CONTEXT=gct&amp;-tree_id=808&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=&amp;-format=US-25 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|area_magnitude           = 1 E+8
|area_total_sq_mi         = 89.63
|area_total_km2           = 232.14
|area_land_sq_mi          = 48.43
|area_land_km2            = 125.43
|area_water_sq_mi         = 41.21
|area_water_km2           = 106.73
|area_urban_sq_mi         = 1774
|area_urban_km2           = 4595
|area_metro_sq_mi         = 4511
|area_metro_km2           = 11683
|area_blank1_title        = [[Combined statistical area|CSA]]
|area_blank1_sq_mi        = 10644
|area_blank1_km2          = 27568
|elevation_ft             = 141
|population_as_of         = &lt;!--Given separately to each figure because of differences--&gt;
|population_footnotes     = &lt;ref name=&quot;City population&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/archives/2000s/vintage_2008/08s_challenges.html |title=Accepted Challenges to Vintage 2008 Population Estimates |accessdate=2010-05-22 |publisher=United States Census Bureau, Population Division}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Urban population&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/geo/www/ua/ua2k.txt |title=Alphabetically sorted list of Census 2000 Urbanized Areas |accessdate=2009-04-11 |publisher=United States Census Bureau, Geography Division |format=TXT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Metro population&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CSA population&quot;/&gt;
|population_total         = 645169 ('09 estimate)
|population_density_sq_mi = 13321
|population_density_km2   = 5144
|population_urban         = 4032484 ('00 census)
|population_metro         = 4522858 ('08 est.)
|population_blank1_title  = [[Combined statistical area|CSA]]
|population_blank1        = 7514759 ('08 est.)
|population_blank2_title  = [[Demonym]]
|population_blank2        = Bostonian
|timezone                 = [[Eastern Standard Time|EST]]
|utc_offset               = -5
|timezone_DST             = [[Eastern Daylight Time|EDT]]
|utc_offset_DST           = -4
|postal_code_type         = [[ZIP code|ZIP code(s)]]
|postal_code              = {{Collapsible list |title=53 total ZIP codes:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |title=ZIP Code Lookup – Search By City |accessdate=2009-04-20 |publisher=United States Postal Service}}&lt;/ref&gt; |02108–02137, 02163, 02196, 02199, 02201, 02203, 02204, 02205, 02206, 02210, 02211, 02212, 02215, 02217, 02222, 02228, 02241, 02266, 02283, 02284, 02293, 02295, 02297, 02298}}
|area_code                = [[Area codes 617 and 857|617 and 857]]
|blank_name               = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]]
|blank_info               = 25-07000
|blank1_name              = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID
|blank1_info              = 0617565
|website                  = [http://www.cityofboston.gov/ www.cityofboston.gov]
}}

'''ಬೋಸ್ಟನ್'''   ({{Audio-IPA|en-us-Boston.ogg|/ˈbɒstən/}} ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ)  ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ, ಇದು[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು,  ಇಡೀ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ &quot;ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ&quot; ಎನ್ನುವರು.&lt;ref&gt;{{cite book |title=50 one day adventures—Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, Vermont, Maine, and New Hampshire. |author=Steinbicker, Earl |year=2000 |publisher=Hastings House/Daytrips
Publishers |isbn=0803820089 |page=7}}&lt;/ref&gt; 2009ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 645,169 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ದೇಶದ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;City population&quot;/&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದ ನಿರ್ವಾಹಣೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು  4.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋ ಪಾಲಿಟನ್ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Metro population&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/metro/files/2008/CBSA-EST2008-alldata.csv |title=Metropolitan and micropolitan statistical area population and estimated components of change: April 1, 2000 to July 1, 2008 (CBSA-EST2008-alldata) |accessdate=2009-04-11 |publisher=United States Census Bureau, Population Division |format=CSV}}&lt;/ref&gt; ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ವಿನಿಮಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಆರು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಎಸೆಕ್ಸ್, ಮಿಡ್ಲ್ ಸೆಕ್ಸ್, ನಾರ್ಫೊಕ್, ಸಫೋಲ್ಕ್, ಪ್ಲೈಮೌತ್ ಮತ್ತು ವೋರ್ಸೆಸ್ಟರ್,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fta.dot.gov/documents/Boston_Worchester_Manchester_DemographicProfile19.doc |title=Boston Worchester Manchester Demographic Profile: Region 19 |publisher=[[Federal Transit Administration]] |date=2007-01-31 &lt;!-- Last-Modified: Wed, 31 Jan 2007 13:19:13 GMT --&gt; |accessdate=2010-08-30 |archive-date=2013-06-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HaHOhS2s?url=http://www.fta.dot.gov/documents/Boston_Worchester_Manchester_DemographicProfile19.doc |url-status=dead }} 21 ಪುಟಗಳು.&lt;/ref&gt;  ಇವೆಲ್ಲವೂ ರ್ಹೋಡ್ ದ್ವೀಪದ ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪ್ ಶೈರ್ನ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ; ಇದು 7.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ತವರೂರಾಗಿದ್ದು,  ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ  ಐದನೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;CSA population&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/metro/files/2008/CSA-EST2008-alldata.csv |title=Combined statistical area population and estimated components of change: April 1, 2000 to July 1, 2008 (CSA-EST2008-alldata) |accessdate=2009-04-11 |publisher=United States Census Bureau, Population Division |format=CSV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CSA PDF map&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/econ/census07/pdf/maps/ma/metro/33000us148m.pdf|title=Boston-Worcester-Manchester, MA-RI-NH Combined Statistical Area|year=2007|publisher=U.S. DEPARTMENT OF COMMERCE Economics and Statistics Administration  U.S. Census Bureau|accessdate=2009-06-20}} ಸಿಎಸ್‌ಎ ಒಳಗೊಂಡು: ಎಮ್‌ಎ ಕೌಂಟಿಗಳು: ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್, ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್, ಮಿಡಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್, ನಾರ್‌ಫೋಕ್, ಪ್ಲೈಮೌತ್, ಸಫೋಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ವೊರ್ಸೆಸ್ಟರ್; ಎನ್‌ಎಚ್ ಕೌಂಟಿಗಳು: ಬೆಲ್ಕ್‌ನ್ಯಾಪ್, ಹಿಲ್ಸ್‌ಬರಫ್, ಮೆರ್ರಿಮ್ಯಾಕ್, ರಾಕಿಂಗ್ಡಂ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಫೋರ್ಡ್; ಆರ್‌ಐ ಕೌಂಟಿಗಳು (ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯ): ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್, ಕೆಂಟ್, ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್, ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಕೌಂಟಿ)&lt;/ref&gt;

1630ರಲ್ಲಿ, ಶಾಮಟ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ[[ದ ಮೇಲಿರುವ ಈ ನಗರವನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]ನ [[ಪುರಿಟನ್]] ವಸಹಾತುಶಾಹಿಗಳು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |last=Banner |first=David |title=Boston History – The History of Boston, Massachusetts |url=http://www.searchboston.com/articles/history.html |publisher=SearchBoston |accessdate=2009-04-20 |archive-date=2009-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090315031352/http://www.searchboston.com/articles/history.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;]] 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ  ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ಹತ್ಯಾ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಟೀ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್‌ನ ಯುದ್ಧ  ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣದಂತಹ, ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಕದನಗಳು ನಗರದ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದವು. ಭೂಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪೌರ ಆಡಳಿತದ ಸ್ವಾಧೀನದ ಮುಖಾಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಆಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಮೇರಿಕಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ನಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಡಗಿನ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು,&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt; ಮತ್ತು ಇದರ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಚರಿತ್ರೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 16.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;economy&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Boston-Economy.html |title=Boston: Economy |year=2006 |publisher=Thomson Gale (Thomson Corporation) |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt; ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಲ್ಯಾಟೀನ್ ಶಾಲೆ (1635), ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಈ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಪ್ರಥಮಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;first subway&quot;&gt;{{cite book |title=The Rough Guide to Boston |last=Fagundes |first=David |coauthors=Grant, Anthony |publisher=Rough Guides |date=April 28, 2003 |isbn=1-84353-044-9 }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.searchboston.com/articles/college.html |title=Going to College in Boston |accessdate=2009-04-05 |last=Banner |first=David |publisher=SearchBoston |archive-date=2009-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411214531/http://www.searchboston.com/articles/college.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸಂಶೋಧನೆ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldtravelguide.net/city/16/city_guide/North-America/Boston.html |title=Boston City Guide |accessdate=2009-04-08 |publisher=World Travel Guide}}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ 20 ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 14ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf ಗ್ಲೋಬಲ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912040734/http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf |date=2012-09-12 }} ''ಝಡ್/ಯೆನ್ ಗ್ರೂಪ್''  2010-09-11ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.2thinknow.com/reference/media-release-boston-no-one-city-for-innovation/ |title=MEDIA RELEASE - Boston named No 1 for Innovation, as European Union Cities dominate 61% of Top Cities &amp;#124; Company News &gt; |publisher=2THINKNOW |date=2009-08-03 |accessdate=2010-08-30 |archive-date=2010-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830235113/http://www.2thinknow.com/reference/media-release-boston-no-one-city-for-innovation/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ನಗರವು ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.talentculture.com/feature/boston-the-city-of-innovation/ |title=Boston: The City of Innovation |publisher=TalentCulture |date= |accessdate=2010-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/business/technology/innoeco/2010/07/boston_is_1but_will_we_hold_on.html |title=Boston is #1...But will we hold on to the top spot? - Innovation Economy |publisher=Boston.com |date=2010-07-20 |accessdate=2010-08-30 | first=Scott | last=Kirsner}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಕುಲೀನತ್ವದ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ದುಂದುವೆಚ್ಚದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ  ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,&lt;ref name=&quot;Heudorfer&quot;&gt;{{cite web |author=Heudorfer, Bonnie; Bluestone, Barry |year=2004 |url=http://www.tbf.org/uploadedFiles/Housing%20Report%20Card%202004.pdf |format=PDF |title=The Greater Boston Housing Report Card |publisher=Center for Urban and Regional Policy (CURP), Northeastern University |page=6 |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225163927/http://www.tbf.org/uploadedFiles/Housing |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ  ಹೆಚ್ಚು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;quality of living&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105 | title = Quality of Living global city rankings 2009 – Mercer survey | publisher = [[Mercer (consulting firm)|Mercer]]| date=2009-04-28| accessdate=2009-05-08 }}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Boston 1772.png|thumb|left|1772ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್, 1880ರ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ]]
1630ರ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 17 ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪುರಿಟನ್ ವಸಹಾತು ಶಾಹಿಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt; ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ವಸಹಾತುವಿನ ಪುರಿಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟೊಲ್ ಪ್ರಾಂತವಾದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ಲೈ ಮೌತ್ ಕಾಲೊನಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಯಾತ್ರಿಕರೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇವರು ಪ್ಲೈ ಮೌತ್ ಪ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್ ಸ್ಟೇಬಲ್ ಪ್ರಾಂತ, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳು, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ವೈಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1691ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಾಂತದ ರಚನೆಯವರೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸಹಾತುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಶಾಮಟ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವು ಒಂದು ಭೂಶಿರದ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು.  ಇದು ಮಸ್ಸಾಛುಸೆಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಒಂದು ಅಳಿವೆಯ ನೀರುಗಳ ಮೂಲಕ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು. ನಗರದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಮೂಲ ಅಮೇರಿಕಾದ  ಅನೇಕ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪುರ್ವದ  ಭೂಶೋಧನೆಗಳು  5,000 BCನಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಜನ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.sec.state.ma.us/mhc/mhcexh/exhidx.htm |title=Archaeology of the Central Artery Project: Highway to the Past |publisher=Commonwealth Museum – Massachusetts Historical Commission |year=2007 |accessdate=2007-04-06}}&lt;/ref&gt;
ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಯೊರೋಪ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ''ಟ್ರೈಮೌಂಟೇನ್'' ,  ಎಂದು ಕರೆದರು, ಆದರೆ ನಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್ ಲಿಂಕೊನ್ಲ್ ಶೈರ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ನಗರಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವಸಹಾತು ಶಾಹಿಗಳು ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ ಕೊಲ್ಲಿ ವಸಹಾತುವಿನ ಮೂಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ, ಜಾನ್ ವಿನ್‌ತ್ರೋಪ್,  &quot;ಎ ಮಾಡೆಲ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚಾರಿಟಿ&quot;,  ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಚನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು &quot;ಪರ್ವತದಮೇಲಿನ ನಗರದ&quot; ಪ್ರವಚನ ಎಂದೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.  ಇದು ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣವು ದೇವರೊಂದಿಗಿದ್ದ  ವಿಶೇಷ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. (ವಿನ್ ತ್ರೋಪ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಹಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದರು, ಇದು ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು.) ಪುರಿಟನ್ ಜನಾಂಗಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಇತ್ಯರ್ಥದ ತಕ್ಷಣವೇ, ಪುರಿಟನ್ನರು ಬೋಸ್ಟನ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ (1635) ಎಂಬ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;BPS&quot;/&gt; 1636 ಮತ್ತು 1698 ರ ನಡುವೆ  ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಸಿಡುಬು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾವು ನೋವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=2008&amp;amp;page=24 ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಇನ್ಫೆಕ್ಷನ್ಸ್: ಮೈಕ್ರೋಬಿಯಲ್ ಥ್ರೆಟ್ಸ್ ಟು ಹೆಲ್ತ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (1992)]&quot;. ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ (ಐ‌ಒಎಮ್).&lt;/ref&gt; 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿಲಡೆಲ್ಪಿಯಾ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವವರೆಗೂ ಬೋಸ್ಟನ್ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonhistorycollaborative.org/pdf/Era2.pdf |title=&quot;Growth&quot; to Boston in its Heyday, 1640’s to 1730’s |format=PDF |publisher=Boston History &amp; Innovation Collaborative |year=2006 |accessdate=2007-05-08 |archive-date=2010-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100708014420/http://www.bostonhistorycollaborative.org/pdf/Era2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Boston, 1775bsmall1.png|thumb|right|upright|1775ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ]]
1770ರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಹದಿಮೂರು ವಸಹಾತುಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ತೋರಿಸಲು ಹೊರಟ ಕಾರಣ ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಉಂಟಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;
ಬೋಸ್ಟನ್ ಹತ್ಯಾ ಕಾಂಡ,  ಬೋಸ್ಟನ್ ಟೀ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹಲವು ಆರಂಭಿಕ ಕದನಗಳಾದ ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಕೋರ್ಡ್ ಕದನಮತ್ತು ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್‌ನ ಕದನ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಕದನಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೀಪದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದವು.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೌಲ್ ರಿವಿಯರ್ತನ್ನ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದನು ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ನಗರದ ಸಮುದ್ರ ಯಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರ ರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಯಿತು. ರಮ್, ಮೀನು, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಪ್ರಮುಖ ರಪ್ತು ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.universityarchives.com/browse.asp?sn=39159-001&amp;show=True&amp;thumbnails=True |title=Colonial Boston |accessdate=2009-05-02 |publisher=University Archives |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207181331/http://www.universityarchives.com/browse.asp?sn=39159-001&amp;show=True&amp;thumbnails=True |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಹಳೆಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಅವರು ನಂತರ ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಂಬ ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.&lt;ref name=&quot;US History&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.u-s-history.com/pages/h3865.html |title=Boston, Massachusetts |accessdate=2009-05-02 |publisher=U-S-History.com}}&lt;/ref&gt;''

[[ಚಿತ್ರ:Boston-view-1841-Havell.jpeg|thumb|left|1841ರಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಎತ್ತರದಿಂದ ಕಾಣುವ ಬೋಸ್ಟನ್ ದೃಶ್ಯ]]
ನ್ಯಾಪೋಲಿಯೋನಿಕ್ ಕದನ ಮತ್ತು 1812ರ ಕದನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ 1807ರ ಎಂಬಾರ್ಗೋ ಕಾಯಿದೆಯು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬಂದರು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಈ ಕದನಗಳ ನಂತರ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರೂ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವರ್ತಕರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಉತ್ಪಾದನೆಯು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.  19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ  ಸಮಬಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ, ಬೋಸ್ಟನ್ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ  ಮತ್ತು ಚರ್ಮ-ವಸ್ತುಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;economy&quot;/&gt;
ನಗರದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುವುದರಿಂದ ಸರಕುಗಳ ಸುಲಭ ಸಾಗಣಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗಿರಣಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ನಂತರ, ದಟ್ಟವಾದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರಾಗಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದವು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಕೊನಯೆವರೆಗೂ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ತನ್ನ ಅಪರೂಪವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅಪರಿಮಿತವಾದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದು ದಾಸತ್ವ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಯಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.nps.gov/boaf/ |title=Boston African American National Historic Site |date=April 28, 2007 |publisher=National Park Service |accessdate=2007-05-08}}
&lt;/ref&gt;
ನಗರವು 1850 ರ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಗುಲಾಮ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.masshist.org/longroad/01slavery/fsl.htm |title=Fugitive Slave Law |accessdate=2009-05-02 |publisher=The Massachusetts Historical Society |archive-date=2017-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027215133/http://www.masshist.org/longroad/01slavery/fsl.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್ ಫುಜಿಟಿವ್ ಸ್ಲೇವ್ ಕ್ಲಾಸ್ ನಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ  ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಪಿಯರ್ಸ್ರವರ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದದು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.masshist.org/longroad/01slavery/burns.htm |title=The &quot;Trial&quot; of Anthony Burns |accessdate=2009-05-02 |publisher=The Massachusetts Historical Society |archive-date=2017-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170922215411/http://www.masshist.org/longroad/01slavery/burns.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.suffolk.edu/16075.html |title=150th Anniversary of Anthony Burns Fugitive Slave Case |accessdate=2009-05-02 |date=2004-04-24 |publisher=Suffolk University |archive-date=2008-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520121923/http://www.suffolk.edu/16075.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Scollay1880s.jpg|thumb|right|1880ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಲೇ ಸ್ಕ್ವೇರ್]]
1822ರಲ್ಲಿ  ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ನಾಗರೀಕರು ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾದ &quot;ದಿ ಟೌನ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್&quot;ನ್ನು  &quot;ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್&quot; ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್4, 1822ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಜನರು ನಗರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;city charter&quot;&gt;{{cite book |url=https://archive.org/stream/bostononehundred02stat/bostononehundred02stat_djvu.txt |title=Boston: one hundred years a city |accessdate=2009-04-20 |format=TXT |author=State Street Trust Company; Walton Advertising and Printing Company |publisher=State Street Trust Company |location=Boston |volume=2 |year=1922}}
&lt;/ref&gt;
ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,  ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು  ಸುಮಾರು  46,226 ರಷ್ಟಿತ್ತು , ಆದರೆ ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ{{convert|4.7|sqmi|km2}}.&lt;ref name=&quot;city charter&quot;/&gt;
1820ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.  ಯೂರೋಪ್ ವಲಸೆಗಾರರಮೊದಲ ಆಗಮನದಿಂದ ನಗರದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೊಜನೆಯು ನಾಟಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ  ಹೊಸದಾಗಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ರು ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. 1850ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 35,000 ಐರಿಷ್ ಜನರು ಬೋಸ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/murder/peopleevents/p_immigrants.html |title=People &amp; Events: Boston's Immigrant Population |year=2003 |publisher=WGBH/PBS Online (American Experience) |accessdate=2007-05-04}}
&lt;/ref&gt;
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ  ಐರಿಷ್, ಜರ್ಮನ್ನರು ಲೆಬನರ, ಸಿರಿಯನ್ನರ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.archives.gov/genealogy/immigration/passenger-arrival.html |title=Immigration Records |publisher=The National Archives |accessdate=2009-01-07 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527220431/http://www.archives.gov/genealogy/immigration/passenger-arrival.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡಿತು.
ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ನರು  ಮತ್ತು ಪೋಲಿಷ್ ಯೆಹೂದಿಗಳು  ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದಾರೆ 19ನೇಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದವು-ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್  ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟೌನ್  ನಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ರು ಮತ್ತು  ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಿಯಾದ ಯೆಹೂದಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಐರಿಷ್ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಸಹ ತಂದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.city-data.com/world-cities/Boston-People.html |title=Boston People |year=2007 |publisher=city-data.com |accessdate=2007-05-05}}
&lt;/ref&gt;
ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಐರಿಷ್ ರು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು - ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರೆಂದರೆ ಕೆನೆಡೀಸ್,  ಟಿಪ್ ಒ ನೀಲ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಎಫ್ ಫಿಟ್ಜೆರಾಲ್ಡ್.&lt;ref name=&quot;US History&quot;/&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Haymarket Square.JPG|thumb|left|ಹೇಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್, 1909]]
1631 ಮತ್ತು 1890ರದ ನಡುವೆ ನಗರವು ಭೂಸುಧಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ಈ ಸುಧಾರಣೆಯು ತಗ್ಗುನೆಲ, ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಮತ್ತು ಬಂದರು ಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ ಇರುವ ನೀರಿನ ಬಳಿ ಇರುವ ಖಾಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ತುಂಬುವುದರಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iboston.org/rg/backbayImap.htm |title=The History of Land Fill in Boston |publisher=iBoston.org |year=2006 |accessdate=2006-01-09 }}. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ{{cite web |author=Howe, Jeffery |year=1996 |url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/fa267/bos_fill2.html |title=Boston: History of the Landfills |publisher=Boston College |accessdate=2007-04-30 |archive-date=2007-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070410073014/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/fa267/bos_fill2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
- &quot;ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಸಣ್ಣ ಕೊಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು&quot; ಎಂಬ  ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಧಾರಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1807ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ , ಬೀಕನ್ ಹಿಲ್‌ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು 50-ಎಕರೆ20 [[ha]]) ಗಿರಣಿ ಕೊಳವನ್ನು ತುಂಬಲು ಬೀಕನ್ ಹಿಲ್‌ನ  ಶಿಖರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತುಇದು ನಂತರ [[ಹೇಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿತು. ಈಗಿನ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸ್ ತಗ್ಗಾದ ಬೀಕಾನ್ ಹಿಲ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಭೂಸುಧಾರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ,  ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿ,  ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ , ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಟೌನ್ನ ಭಾಗಗಳ ಗಣನೀಯ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. 872ರ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಕಿಯ ಅನಾಹುತದ ನಂತರ, ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಕೆಲಸಗಾರರು ಹಳೇ ಕಟ್ಟಡದ ತುಂಡು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಾಂತದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದ ಸುಮಾರು 600 ಎಕರೆ (2.4&amp;nbsp;km²) ಯಷ್ಟು ಸ್ಥಳವನ್ನು  ನೀಡ್ಯಾಮ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ತಂದ ರೈಲು ಜಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ನಗರಗಳೆಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ (1804), ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್ (1836), ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ (1868), ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ (ಈಗಿನ ಮತ್ತಾಪನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ನ ಒಂದು ಭಾಗ) (1870), ಬ್ರಿಗ್ಟನ್ (ಈಗಿನ ಆಲ್‌ಸ್ಟನ್ ಕೂಡ ಸೇರಿ) (1874), ವೆಸ್ಟ್ ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ (ಈಗಿನ ಜಮೈಕಾ ಮೈದಾನ ಹಾಗೂ ರೋಸ್ಲಿನ್‌ಡೇಲ್ ಕೂಡಾ ಸೇರಿವೆ) (1874), ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟೌನ್ (1874), ಮತ್ತು ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್ (1912).&lt;ref&gt;{{cite book |title=Historical Atlas of Massachusetts |page=37 |year=1991 |publisher=University of Massachusetts}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Holleran |first1=Michael |authorlink1= |last2= |first2= |authorlink2= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Boston's Changeful Times: Origins of Preservation and Planning in America |trans_title= |url=https://books.google.com/?id=j_L08ikdUrkC |archiveurl= |archivedate= |accessdate=August 22, 2010 |type= |edition= |series= |volume= |date= |year=2001 |month= |origyear= |publisher=[[The Johns Hopkins University Press]] |location= |isbn=0-8018-6644-8 |oclc= |doi= |id= |page=Pg. 41 |pages= |at= |trans_chapter= |chapter=Problems with Change |chapterurl=https://books.google.com/books?id=j_L08ikdUrkC&amp;lpg=PA41&amp;ots=29xS9xlq3c&amp;pg=PA39#v=onepage&amp;f=false |quote= |ref= |bibcode= |laysummary= |laydate= |separator= |postscript= |lastauthoramp=}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಾದ ಬ್ರೂಕ್‍ಲಿನ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್,&lt;ref&gt;{{cite news |title=BOSTON'S ANNEXATION SCHEMES.; PROPOSAL TO ABSORB CAMBRIDGE AND OTHER NEAR-BY TOWNS |author=Staff writer |first= |last= |authorlink= |url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C05E1DC1F39E233A25754C2A9659C94639ED7CF |agency= |newspaper=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |publisher= |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |date=March 26, 1892, Wednesday |page=11 |pages= |at= |accessdate=August 21, 2010 |language= |trans_title= |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615075143/http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C05E1DC1F39E233A25754C2A9659C94639ED7CF |archivedate=ಜೂನ್ 15, 2011 |ref= |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Has the time for Chelsea's annexation to Boston come? The Hub hasn't grown since 1912, and something has to follow that beleaguered community's receivership |author= |first=Michael |last=Rezendes |authorlink= |url=http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/59275776.html?FMT=ABS&amp;date=Oct%2013,%201991 |agency= |newspaper= |publisher=The Boston Globe |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |date=October 13, 1991 |page=80 |pages= |at= |accessdate=August 22, 2010 |language= |trans_title= |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513235801/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/59275776.html?FMT=ABS&amp;date=Oct%2013,%201991 |archivedate=ಮೇ 13, 2011 |ref= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Flynn offers to annex Chelsea |first=Andrea |last=Estes |author=Ed Cafasso |authorlink= |url=http://pqasb.pqarchiver.com/bostonherald/access/69025902.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;date=Sep+9%2C+1991&amp;author=ANDREA+ESTES+and+ED+CAFASSO&amp;pub=Boston+Herald&amp;edition=&amp;startpage=001&amp;desc=Flynn+offers+to+annex+Chelsea |agency= |newspaper=[[Boston Herald]] |publisher= |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |date=September 9, 1991 |page=1 |pages= |at= |accessdate=August 22, 2010 |language= |trans_title= |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513235559/http://pqasb.pqarchiver.com/bostonherald/access/69025902.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;date=Sep+9%2C+1991&amp;author=ANDREA+ESTES+and+ED+CAFASSO&amp;pub=Boston+Herald&amp;edition=&amp;startpage=001&amp;desc=Flynn+offers+to+annex+Chelsea |archivedate=ಮೇ 13, 2011 |ref= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಲ್ಲ.

[[ಚಿತ್ರ:Government Center Boston vista.jpg|thumb|right|ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಪ್ಲಾಝಾ, 1999|link=Special:FilePath/Government_Center_Boston_vista.jpg]]
20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ , ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದೇ ಹಳೆಯವಾದ ಕಾರಣ, ವ್ಯಾಪಾರವು ಕಡಿಮೆ ಕೂಲಿ ದೊರೆಯುವ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;
1957ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಬಿಆರ್‌ಎ)ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ  ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅನೇಕ ನಗರ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ  ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ ಬಿಆರ್‌ಎ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯ ಸಮಿಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬೊಬ್ಬೆಯ ಮೂಲಕ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite news |author=Collins, Monica |url=http://www.boston.com/news/globe/magazine/articles/2005/08/07/born_again/ |title=Born Again |publisher=The Boston Globe |date=August 7, 2005 |accessdate=2007-05-08}}
&lt;/ref&gt;
ಬಿಆರ್‌ಎ  ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ತನ್ನ ನಗರ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮರು ಮೌಲ್ಯ ಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಕಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ  ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಎಂಬ  ಮೊದಲ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 1953ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್  ತನ್ನ ಅದ್ವಿತೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು ಈಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದ್ದು, 1990ರಲ್ಲಿ  ಜೀಜರ್-ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;
ರೊಯೆಸ್ನರ್, ಜೇನ್. &quot;ಎ ಡೀಸೆಂಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಟು ಲೀವ್: ಕೊಲಂಬಿಯಾದಿಂದ ಹಾರ್ಬರ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ – ಎ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಹಿಸ್ಟರಿ&quot;, ಬೋಸ್ಟನ್: ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, c2000. Cf. ಪು. 80, &quot;ದಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೆಂಟರ್: ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಹೆಲ್ತ್ ಸೆಂಟರ್ ಇನ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ&quot;.
&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:JFK library Stitch Crop.jpg|thumb|left|ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನ್ನೆಡಿ ಲೈಬ್ರರಿ, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, 2007]]
ತನ್ನ 30ವರ್ಷಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ನಗರವು 1970ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಡಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ದೊಡ್ಡ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ 1980 ರ ಮಧ್ಯದ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.  ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ನಂತರ ) ಗಗನ ಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು 500 ಅಡಿಗಿಂತಲೂ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಬೆತ್ ಇಸ್ರಾಯೇಲ್ ಡೀಕೊನೆಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ  ಮತ್ತು ಬ್ರಿಗಾಮ್ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ  ಯಂತಹ ಅನೇಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳುವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳ ಕಾಳಜಿಯ ಮೂಲಕ ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ,  ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ, ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾಲಯದಂತಹ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1974ರಲ್ಲಿ ನಗರವು ಅಸಮರ್ಪಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ  ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಇದು 1970 ರ ಮಧ್ಯದವರೆಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1984ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರನಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.  ಅದು ಕುಸಿದಿದ್ದ ಹಾಗು ಭಯಾನಕ ಸ್ಥಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಪುನರ್ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿಮಾಣದ ಮೂಲಕ  ಹಾರ್ಬರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ  ಆಕರ್ಷಿತ ಮಿಶ್ರಿತ-ಆದಾಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇದನ್ನು 1988ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ  1990ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ  ಮಿಶ್ರಿತ-ಆದಾಯವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಫೇಡರಲ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ 1992ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳಾದ HUD HOPE VIಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Roessner&quot;&gt;
Cf. ರೊಯೆಸ್ನರ್, ಪು.293. &quot;ದಿ ಹೋಪ್ ವಿಐ ಹೌಸಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ, ಇನ್‌ಸ್ಪೈರ್ಡ್ ಇನ್ ಪಾರ್ಟ್ ಬೈ ದಿ ಸಕ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ವಾಸ್ ಕ್ರಿಯೇಟೆಡ್ ಬೈ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಶನ್ ಪಾಸ್ಡ್ ಬೈ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಇನ್  1992.&quot;
&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:North End, Boston.jpg|thumb|right|ಇದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[93]&lt;/ref&gt;]]
21ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಗರವು ಬೌದ್ಧಿಕ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು,&lt;ref&gt;
{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/articles/2005/04/15/atlantic_148_year_institution_leaving_city/ |title=Atlantic, 148-year institution, leaving city |author=Feeney, Mark; Mehegan, David |date=April 15, 2005 |publisher=The Boston Globe |accessdate=2007-03-31}}
&lt;/ref&gt;
ಇದು ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ ಟೈಮ್ಸ್'' ನಿಂದ ಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿ ''ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್''  ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ  ಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ  ಫ್ಲೀಟ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಇದನ್ನು  2004ರಲ್ಲಿ  ಚಾರ್ಲೊಟ್-ಮೂಲದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಧಾರಿತ ಇಲಾಖಾ ಗೊದಾಮುಗಳಾದ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಮಾರ್ಷ ಮತ್ತು ಫೈಲೆನ್ ಗಳೆರಡನ್ನೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ ಆಧಾರಿತ ಮೇಸಿ ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1990ರಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ದರಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Heudorfer&quot;/&gt; ಜೀವನದ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದ್ದರಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಿವನ ವೆಚ್ಚ ನಡೆಸುವ ನಗರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.infoplease.com/ipa/A0883960.html |title=Cost of Living Index for Selected U.S. Cities, 2005 |accessdate=2009-05-02 |work=Information Please Database |publisher=Pearson Education |year=2007}}&lt;/ref&gt; 2008 ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ನಡೆಸುವ 143 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ 99ನೇ ನಗರವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಅಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living – The world's most expensive big cities |accessdate=2009-05-02 |date=2008-07-28 |publisher=City Mayors}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ತನ್ನ ದುಂದು ವೆಚ್ಚದ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದರೂ, 2009ರಲ್ಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಜೀವನಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 215 ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 35ನೇ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;quality of living&quot;/&gt;

== ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Boston Landsat.jpg|thumb|left|ನಾಸಾದ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಯಾಟ್ 3 ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರ|link=Special:FilePath/Boston_Landsat.jpg]]

ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಆಧಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂದ್ರವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.  ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜನಗಣತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ಟೀರ್ಣವು 89.6&amp;nbsp;ಚದುರ ಮೈಲುಗಳು (232.1&amp;nbsp;km²)—48.4&amp;nbsp;ಚದುರ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (125.4&amp;nbsp;km²) (54.0%) ಭೂಮಿ ಮತ್ತು 41.2&amp;nbsp;ಚದುರ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (106.7&amp;nbsp;km²) (46.0%) ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ದೇಶ'ದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ನಿಬಿಡತೆಯ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ದೊಡ್ಡ ನಗರ'ಗಳ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ, ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ, ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ ನಂತರದಲ್ಲಿ. ಹಲವಾರು ನಗರಗಳು, ಅವೆಂದರೆs ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಪ್ಯಾಟರ್ಸನ್, ದೊಡ್ಡ ನಗರದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ವಿರಳವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಇದನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ನಗರಗಳು 600,000 ಜನರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಕೇವಲ ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ಕೊ ಕಡಿಮೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ಸುತ್ತಲೂ &quot;ಬೃಹತ್ ಬೋಸ್ಟನ್&quot; ಸೀಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸೀಮಾರೇಖೆ ಆಗಿದ್ದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದರೆ, ವಿನ್‌ಥ್ರೋಪ್, ರಿವರ್, ಚೆಲ್ಸೆಯ, ಎವರೆತ್, ಸೊಮರ್‌ವಿಲೆ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ವಾಟೆರ್‌ಟವ್ನ್, ನ್ಯೂಟನ್, ಬ್ರೂಕ್‌ಲೈನ್, ನೀಧಮ್, ಡೆಧಮ್, ಕಾಂಟನ್, ಮಿಲ್ಟನ್, ಮತ್ತು ಕ್ವಿನ್ಸಿ. ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಯು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ವಾಟರ್‌‌ಟವ್ನ್, ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಚಾರ್ಲೆಸ್‌ಟವ್ನ್‌ನಿಂದ ಖಚಿತವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನಲ್ ಏರಿಯಾ (BHINRA) ಗಳಿದ್ದು, ಇವು ನಗರದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಫ್ ದ್ವೀಪ, ಗಲ್ಲೋಪ್ಸ್ ದ್ವೀಪ, ಬೃಹತ್ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ಹಸಿರು ದ್ವೀಪ, ಚಿಕ್ಕ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ಚಿಕ್ಕ ಕಾಫ್ ದ್ವೀಪ, ಉದ್ದನೆಯ ದ್ವೀಪ, ಲವೆಲ್ಸ್ ದ್ವೀಪ, ಮಧ್ಯದ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ನಿಕ್ಸೆಸ್ ಮೇಟ್, ಹೊರಗಿನ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ರೈನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಡ್ ದ್ವೀಪ, ಶಗ್ ರಾಕ್ಸ್, ಸ್ಪೆಕ್ಟಾಕಲ್ ದ್ವೀಪ, ದಿ ಗ್ರೇವ್ಸ್, ಮತ್ತು ಥೋಮ್‌ಸನ್ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ನೆಪೋನ್‌ಸೆಟ್ ನದಿಯು, ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮತ್ತು ಕ್ವಿನ್ಸಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳ ನಡುವೆ ಸರಿಹದ್ದನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.massbike.org/bikeways/neponset/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-02 |archive-date=2004-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040203163520/http://www.massbike.org/bikeways/neponset/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮಿಸ್ಟಿಕ್ ನದಿಯು, ಚಾರ್ಲೆಸ್‌ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಚೆಲ್ಸೆಯ ಮತ್ತು ಎವೆರೆತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸೆಯ ಕ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಹರ್ಬರ್‌ಗಳು ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಸಮರ್ಪಕ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.topozone.com/map.asp?lat=42.35833&amp;lon=-71.06028
  |title=Kings Chapel Burying Ground, USGS Boston South (MA) Topo Map
  |publisher=TopoZone
  |year=2006
  |accessdate=2007-04-29}}&lt;/ref&gt; ಲೋಗನ್ ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಅಧಿಕೃತ ಎತ್ತರವು, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ 19&amp;nbsp;ಅಡಿ (5.8&amp;nbsp;ಮೀ) ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |title=Elevation data – Boston
  |url={{Gnis3|617565}}
  |year=2007
  |publisher=U.S. Geological Survey
  |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ತುದಿಯು ಬೆಲೆವ್ಯು ಹಿಲ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 330&amp;nbsp;ಆದಿ (101&amp;nbsp;ಮೀ) ಎತ್ತರವಿದೆ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತುದಿ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ.&lt;ref&gt;{{cite peakbagger
  | pid = 6759
  | name = Bellevue Hill, Massachusetts
  | accessdate = 2007-03-21}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:USA 09562 Boston Luca Galuzzi 2007.jpg|thumb|right|ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ.ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉದ್ದನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಟವರ್ ಮತ್ತು 111 ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂ.]]
ಬಹುತೇಕ ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ—ಈ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೂರು ಮೂಲ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು, &quot;ಮೂರುಪರ್ವತಗಳ ಗುಂಪನ್ನು&quot;, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಮೂಲ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ—ಬೇಕೊನ್ ಪರ್ವತ—ಮಾತ್ರ ಭಾಗಶಃ ಶಿಥಿಲವಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ; ಇದರ ಎತ್ತರದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ವಾಣಿಜ್ಯಕೆಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ಅಂಥಸ್ತಿನ ಇಟ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪೆಡರಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ಆಧುನಿಕ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಡಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿವೆ, ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸರಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ,  ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ‌ಯಲ್ಲಿ, ಇವು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ,  ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ, ಕೋಪ್ಲೆ ಸ್ಕ್ವಯರ್, ನ್ಯೂಬರಿ ಬೀದಿ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್'ನ ಎರಡು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದ— ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು  ಪ್ರುಡನಿಷಿಯಲ್ ಕೇಂದ್ರ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=101045
  |title=Boston Skyscrapers
  |publisher=Emporis.com
  |year=2005
  |accessdate=2005-05-15}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Newbury Street, Boston.jpg|thumb|left|ನ್ಯೂಬರಿ ರಸ್ತೆ, ಪ್ರಮುಖ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಶಾಪಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ]]
ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಗೋಪುರದ ಹತ್ತಿರ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಾತಾವರಣ ಮುನ್ಸೂಚಕ ದೀಪಗೃಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಳೇ ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಕಟ್ಟಡ ಇದೆ—ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದ್ವೀಪದ ಬೆಳಕು ವಾತಾವರಣದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: &quot;ನಿಶ್ಚಲವಾದ ನೀಲಿಯು, ನಿರ್ಮಲ ನೋಟವನ್ನು; ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ನೀಲಿಯು, ಮೋಡಕವಿದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು; ನಿಧ್ಚಲ ಕೆಂಪು, ಮಳೆ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು; ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೆಂಪು, ಮಂಜು ಬೀಳುವಿಕೆಯನ್ನು&quot; ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. (ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೆಂಪು ಬದಲಾಗಿ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಪಂದ್ಯವು ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.) ಒಂಟಿ-ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಗಳ ಮತ್ತು ಮರದ/ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಬಹು-ಕುಟುಂಬದ ಸಾಲಿನ ಮನೆಗಳ ನಡುವೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚದುರಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನೆರೆಹೊರೆಯ  ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್-ಯುಗದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.southendhistoricalsociety.org/about.htm
  |title=About the SEHS
  |publisher=South End Historical Society
  |year=2007
  |accessdate=2007-02-19
  |archive-date=2007-02-22
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222103817/http://www.southendhistoricalsociety.org/about.htm
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt; ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಜೊತೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಟೆರಿ/ಸುರಂಗಗಳ (CA/T) ಯೋಜನೆಯು (ಅಥವಾ &quot;ಬಿಗ್ ಡಿಗ್&quot;)ಗಳು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಭೀರಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂಪಡೆದ ಅಸ್ಥಿರ ಭೂಮಿಯು ಸುರಂಗದ ಯೋಜನೆಗಳಿ’ಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ. ಡೌನ್‌ಟವ್ನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, CA/T ಯೋಜನೆಯು ವಿಕಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಆರ್ಟೆರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಸಾ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುಸಂಘಟನೆಗೆ ಅನುಕೂಲಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Boston common 20060619.jpg|thumb|right|ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಸ್ಕೈವಾಕ್‌ನಿಂದ ಕಾಣಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ಬೋಸ್ಟನ್, ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಗೋಪುರದ 50ನೆಯ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಇದೆ&lt;ref&gt;[116]&lt;/ref&gt;]]
ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಮನ್, ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಕಾನ್ ಪರ್ವತದ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ ಇದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.celebrateboston.com/sites/boston-common.htm
  |title=Boston Common
  |year=2006
  |publisher=CelebrateBoston.com
  |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt; ಹತ್ತಿರದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನದ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಪೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ ರವರಿಂದ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಿದ ಸರಣಿಯಾದ, ಎಮೆರಾಲ್ಡ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಎಮೆರಾಲ್ಡ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್‌ನ ಭಾಗವಾದ ಜಮೈಕ ಕೊಳವು, ನಗರದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.  ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದು ಸಹ ಎಮೆರಾಲ್ಡ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೃಗಾಲಯದ ತಾಣವು ಸಹ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.cityofboston.gov/parks/emerald/Franklin_Park.asp
  |title=Franklin Park
  |year=2007
  |publisher=City of Boston
  |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೊಂದು ಬೃಹತ್ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಸ್ಪ್ಲೆನಾಡೆಯು, ಚಾರ್ಲೆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ.  ಹಾತ್ಚ್ ಶೆಲ್, ಇದು ಒಂದು ಹೊರಾಂಗಣ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಯ ಸಮತಲ ಪ್ರದೇಶದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.  ಇತರ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಚುಗಳು ಕ್ಯಾಸಲ್ ದ್ವೀಪದ ಹತ್ತಿರ (BHINRA) ಭಾಗವಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈಗ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ); ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಡೋರ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಹಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್ ನದಿ ತೀರಗಳಲ್ಲಿವೆ.

=== ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳು ===
{{Main|Neighborhoods in Boston}}

ತರತರಹದ ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ವಿಪುಲತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಕೆಲವುಸಲ &quot;ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಣ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ 21 ಅಧಿಕೃತ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;ಅಧಿಕೃತ ಬೋಸ್ಟನ್ ನೈಬರ್ಹುಡ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ [http://www.cityofboston.gov/neighborhoods/default.asp ].&lt;/ref&gt; ಈ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದವು: ಆಲ್ಸ್‌ಟೊನ್/ಬ್ರೈಟೊನ್, ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ, ಬೇ ಗ್ರಾಮ, ಬೆಕಾನ್ ಹಿಲ್, ಚಾರ್ಲೆಸ್ ಪಟ್ಟಣ, ಚೈನಾ ಪಟ್ಟಣ/ಲೆಧರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್, ಡೌನ್‌‌ಟೌನ್/ಪಿನಾನ್ಸಿಯಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್, ಪೆನ್‌‌ವೇ/ಕೆನ್‌ಮೋರ್, ಹೈಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್, ಜಮೈಕಾ ಪ್ಲೈನ್, ಮಟ್ಟಪಾನ್, ಮಿಸನ್ ಹಿಲ್, ಉತ್ತರ ತುದಿ, ರೋಸ್‌ಲಿಂಡಾಲೆ, ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ.

=== ಹವಾಗುಣ ===

ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಹಜವಾಗಿ ಭೂಖಂಡದ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಕರಾವಳಿಯ ಜಾಗದ ಕಾರಣ ಕಡಲಿನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ.  ಈ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ತೇವವಾದ ಭೂಖಂಡದ ಅಥವಾ ತೇವವಾದ ಸಬ್‌ಟ್ರೋಪಿಕಲ್ (ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ) (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೊಪೆನ್ ''ಡಿಪ'' , ''ಸಿಪ'' ) ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಬೇಸಿಗೆಗಾಲಗಳು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗೆ, ಮಳೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ತೇವವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಅದೇರೀತಿ ಚಳಿಗಾಲಗಳು ತಂಪಾಗಿ, ಗಾಳಿಬೀಸುವಿಕೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಮಂಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ.  ವಸಂತ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಧಾರೆಯ ಪ್ರವಾಹದ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬಹಳ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬೀಸುವ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗಾಳಿಯ ವಿಧಾನಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

[[ಚಿತ್ರ:USA Massachusetts Boston Foliage.jpg|thumb|left|ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಆಕಾಶ ರೇಖೆ, ಹಾಗೂ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿರುವ ಎಲೆಗೊಂಚಲುಗಳು]]

ಅಲ್ಪ ಉಷ್ಣಾಂಶ ದೊಂದಿಗೆ {{convert|73.9|F|1}}, ಅತಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ತಿಂಗಳು ಜುಲೈ. ಅಲ್ಪ ದೊಂದಿಗೆ {{convert|29.3|F|1}}, ಅತಿ ತಣ್ಣನೆಯ ತಿಂಗಳು ಜನವರಿ.  ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ {{convert|90|°F|0}} ಹೇರುವ ಮತ್ತು ಚಳೀಗಾಲದಲ್ಲಿ {{convert|10|°F|0}} ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಧಿಗಳು ಅಸಾಧಾರಣ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 14ದಿನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;NCDC&quot;/&gt; ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಬ್‌ಝೀರೊ ರೀಡಿಂಗ್ ಜನವರಿ 22, 2005ರಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Boston Extremes&quot;/&gt; ತೀವ್ರತೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು {{convert|−18|to|104|°F|°C|0}}, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೆಬ್ರವರಿ 9, 1934 ಮತ್ತು ಜುಲೈ 4, 1911 ರಂದು, ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Boston Extremes&quot;/&gt;

ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಾನಗಳು ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕದ ಮೇಲಿವೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮ ಮತ್ತು ಮಳೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಈಶಾನ್ಯಮಾರುತಗಳ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಗರವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಒಲವುತೋರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.cityofboston.gov/arts/film/weather.asp
  |title=Weather
  |year=2007
  |publisher=City of Boston Film Bureau
  |accessdate=2007-04-29
  |archive-date=2013-02-01
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201010317/http://www.cityofboston.gov/arts/film/weather.asp
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಿಮಬೀಳುವಿಕೆ {{convert|42.5|in|mm|sigfig=3}} ಯೊಂದಿಗೆ, ನಗರವು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಳೆಬೀಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸರಾಸರಿಸುತ್ತದೆ {{convert|41.8|in|cm|0}}.   ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ ದೂರಹೋದಂತೆ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಗರ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ)-ಸಾಗರದ ಬೆಚ್ಚಗಿರಿಸುವ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಹೋದಂತೆ,  ಹಿಮಪಾತವು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web
  |url=http://www.city-data.com/states/Massachusetts-Climate.html
  |title=Massachusetts – Climate
  |year=2005
  |publisher=city-data.com (Thomson Gale)
  |accessdate=2007-04-29
}}&lt;/ref&gt; ಬಹುತೇಕ ಹಿಮಪಾತವು ಡಿಸೆಂಬಾರ್‌ದಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಅವರೆಗೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಿಮಪಾತವಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮೇ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ವಿರಳವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web
  |url=http://www.intellicast.com/Almanac/Northeast/May/
  |title=May in the Northeast
  |year=2003
  |publisher=Intellicast.com
  |accessdate=2007-04-29
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite news
  |url=http://www.boston.com/news/weather/articles/2005/10/30/snowstorm_packs_october_surprise/
  |author=Wangsness, Lisa
  |title=Snowstorm packs October surprise
  |date=October 30, 2005
  |publisher=The Boston Globe
  |accessdate=2007-04-29
}}&lt;/ref&gt;

ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆಗಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರ್ತ್ಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ.  ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕದೊಂದಿಗಿನ ಇದರ ನೆಲೆಯ ಕಾರಣ, ನಗರವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸನುದ್ರದ ತಂಗಾಳಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಆಗ ನೀರಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ತೀರಾ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವುಸಲ ಮದ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಅತಿ ಕೆಳಮಟ್ಟಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite news
  |url=http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/sea_breeze_keep.html
  |author=Ryan, Andrew
  |title=Sea breeze keeps Boston 25 degrees cooler while others swelter
  |date=July 11, 2007
  |publisher=The Boston Globe
  |accessdate=2009-03-31
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite news
  |url=http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2008/06/boston_sea_bree.html
  |author=Ryan, Andrew
  |title=Boston sea breeze drops temperature 20 degrees in 20 minutes
  |date=June 9, 2008
  |work=[[The Boston Globe]]
  |accessdate=2009-03-31
}}&lt;/ref&gt;
ಮೇ ದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೂ, ನಗರವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗುವ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಗಳ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ಈ ರೀತಿಯ ಉಲ್ಬಣ ಪರಿಣಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರ್ಜರಿ ಆಲಿಕಲ್ಲಿನ ಸುರಿಮಳೆ, ಹಾನಿಮಾಡುವ ಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಜಡಿಮಳೆಗಳು ತೊಜೆಗೂಡುತ್ತವೆ.   ಅದಾಗ್ಯೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರಭಾಗಗಳು ಯಾವತ್ತೂ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ತುಪಾನಿಗೆ ಸಿಲುಕಲಿಲ್ಲ, ನಗರವು ತುಪಾನಿನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ  ಹಾನಿಮಾಡುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ನಗರದ ಉತ್ತರ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. 
{{-}}
{{Boston weatherbox}}

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
{{Historical populations|type=USA
| 1722|10567
| 1765|15520
| 1790|18320
| 1800|24937
| 1810|33787
| 1820|43298
| 1830|61392
| 1840|93383
| 1850|136881
| 1860|177840
| 1870|250526
| 1880|362839
| 1890|448477
| 1900|560892
| 1910|670585
| 1920|748060
| 1930|781188
| 1940|770816
| 1950|801444
| 1960|697197
| 1970|641071
| 1980|562994
| 1990|574283
| 2000|589141
| 2009*|645169
|footnote=Source:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-01.csv
|title=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2009 Population: April 1, 2000 to July 1, 2009|publisher=U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt;
}}

2000 ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಪ್ರಕಾರ {{GR|2}} 589,141 ಜನರು, 239,528 ಮನೆಗಳು, ಮತ್ತು 115,212 ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಒಂದು ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 12,166 ಜನರಷ್ಟಿತ್ತು (4,697/km²). ಪ್ರಮುಖ ಯುಎಸ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;ಸಾಂದ್ರತೆ 250,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ&lt;/ref&gt;  ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು ಬೋಸ್ಟನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ನಗರಗಳೆಂದರೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮಾತ್ರ.{{citation needed|October 2010|Former reference was for 1990, which is out of date|date=October 2010}} ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 5,203ರಷ್ಟು (622.3/km²) ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿರುವ 251,935 ವಸತಿ ಘಟಕಗಳಿವೆ. 2009ರ ಯು.ಎಸ್. ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜು 645,169,&lt;ref name=&quot;City population&quot;/&gt;, ಇದು 2000ದ ಜನಗಣತಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 8.7% ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ವಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ದಿನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 1.2&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 2 ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಕೆಲಸ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುವುದರಿಂದ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr96-1.pdf |format=PDF |title=Boston's Population Doubles – Every Day |publisher=Boston Redevelopment Authority — Insight Reports |month=December |year=1996 |accessdate=2007-02-24 |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322202925/http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr96-1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶೇ. 19.8ರಷ್ಟಿತ್ತು, 18 ರಿಂದ 24 ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 16.2ರಷ್ಟಿದ್ದರು, 25 ರಿಂದ 44 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 35.8ರಷ್ಟಿದ್ದರು ಮತ್ತು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 10.4ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯದ ವಯಸ್ಸು 31 ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ 100 ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ 92.8 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. 18 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂಮೀರಿದ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ 100 ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ 90.2  ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ನಗರದಲ್ಲಿ 239,528  ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 22.7 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು 18 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶೇ. 27.4 ರಷ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶೇ. 16.4 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶೇ.  51.9 ಜನರಿಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶೇ.  37.1 ಕುಟುಂಬಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಶೇ. 9.1ರಷ್ಟು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರಾಸರಿ ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯದ ಅಳತೆ 2.31ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಅಳತೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 3.17ರಷ್ಟಿತ್ತು.

[[ಚಿತ್ರ:Boston income donut.png|thumb|left|2000ದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿಶತ ಆದಾಯ. ಗೆರೆಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.]]
ನಗರದಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $39,629 ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $44,151 ಆಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪುರುಷರ ಆದಾಯ $37,435 ಮಹಿಳೆಯ ಆದಾಯ $32,421 ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲಾ ಆದಾಯ 23,353 ಡಾಲರ್ ಇತ್ತು.  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 19.5% ನಷ್ಟು ಮತ್ತು 15.3% ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಡತನದ ಸೀಮಾರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದರು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 18ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವವರು  25.6%  ಮತ್ತು 65ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಬಡತನರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವವರು ಸುಮಾರು 18.2% .&lt;ref name=&quot;census3&quot;&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US2507000&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP3&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on |title=Boston city, Massachusetts—DP-3. Profile of Selected Economic Characteristics: 2000 |year=2000 |publisher=United States Census Bureau |accessdate=2007-05-04 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212043714/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US2507000&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP3&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1950ರಿಂದ ವೈಟ್ ಫ್ಲೈಟ್ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖೆಯ್ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ 2000ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಮೈನಾರಿಟಿ-ಮೆಜಾರಿಟಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ, 2006ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂದಾಜು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಬಿಳಿಯರು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bestplaces.net/city/Boston_MA-PEOPLE-52507000010.aspx |title=Boston, Massachusetts |publisher=Sperling's BestPlaces |year=2008 |accessdate=2008-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/08/03/majority_minority_no_more/|publisher=boston.com|title=Majority-minority no more?|accessdate=2009-11-30 | first=Michael | last=Jonas | date=2008-08-03}}&lt;/ref&gt;

ಇಸವಿ 2006-2008 ಅವಧಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಷಾರ್ಲೆಟ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಂಶವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿತ್ತು:

* ಬಿಳಿಯರು: 56.3% (ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ ಬಿ: 50.6%)
* ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು: 23.5%
* ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು: 0.4%
* ಏಷಿಯನ್ನರು: 8.2%
* ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ದ್ವೀಪದವರು: 0.1%
* ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು: 8.5%
* ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗಗಳು: 3.1%
* ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿರಬಹುದು): 16.1%

ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಜನರ ಗುಂಪು ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗಿದೆ,  15.8% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ 8.3% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದವರು 6.4% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು ಆಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;census2&quot;&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-context=qt&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U&amp;-CONTEXT=qt&amp;-tree_id=402&amp;-redoLog=true&amp;-all_geo_types=N&amp;-geo_id=16000US2507000&amp;-search_results=01000US&amp;-_sse=on&amp;-format=&amp;-_lang=en |title=Boston city, Massachusetts—DP-2, Profile of Selected Social Characteristics: 2000 |year=2000 |publisher=United States Census Bureau |accessdate=2007-05-04 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212043836/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-context=qt&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U&amp;-CONTEXT=qt&amp;-tree_id=402&amp;-redoLog=true&amp;-all_geo_types=N&amp;-geo_id=16000US2507000&amp;-search_results=01000US&amp;-_sse=on&amp;-format=&amp;-_lang=en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ಹೈಶಿಯಾನ್ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಂತಹ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಮೂಲದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ ಜಮೈಕಾ ಮೈದಾನದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರೊಸ್ಲಿಂಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಅಂದಾಜು 21,000 ಯಹೂದಿಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು  22 ಯಹೂದಿಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;jewestimates&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jewishdatabank.org/ajyb/ajy-2003.pdf|title=Jewish Population in the United States 2002|publisher=Center for Judaic Studies and Contemporary Jewish Life|accessdate=2010-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/25025_2000.asp|title=County Membership Report|publisher=The Association of Religion Data Archives|accessdate=2010-01-04|archive-date=2010-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100413100748/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/25025_2000.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇತರೆ ಪಂಗಡಗಳಾದ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟೌನ್‌ಗಳು ಅಂದಾಜಾಗಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;jewestimates&quot;/&gt;

=== ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆ ===
{{Main|Boston Accent}}
&quot;ಬೋಸ್ಟನ್ ಭಾಷಾಘಾತವು&quot; ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆನೆಡಿಯವರ ಉಚ್ಚರಣೆಯಂತೆ ಇರುವ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಬರಹವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonbehindthescenes.com/boston-accent |title=Inside the Boston Accent Podcast |accessdate=2009-05-02 |last=Weiss |first=Adam |date=2007-03-26 |publisher=Boston Behind the Scenes |archive-date=2013-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218093603/http://www.bostonbehindthescenes.com/boston-accent |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಒಂದು ನಾನ್-ರೋಟಿಕ್(ಉಚ್ಚಾರ ಘಾತ ಗುಂಪು) (ಅಂದರೆ, ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ವರೆಗೂ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಆರ್&quot; ಶಬ್ದವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು &quot;ವಿಶಾಲವಾದ ಎ&quot;ಯನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ &quot;ಎರಡೂ&quot; &quot;bahth&quot; ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.slate.com/id/2176404 |title=Ben Affleck's Boston in Gone Baby Gone |accessdate=2009-05-02 |work=Slate Magazine |publisher=The Washington Post Company |date=2007-10-22 |last=Keefe |first=Patrick Radden}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆಯ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ &quot;ಪ್ರಪ್ಪೆ&quot;, ಇದರ ಅರ್ಥ &quot;ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್‌ದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್&quot; (ಇತರ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/frappe |title=Frappe &amp;#124; Define Frappe at Dictionary.com |publisher=Dictionary.reference.com |date= |accessdate=2010-05-13}}&lt;/ref&gt; ಉಚ್ಚಾರ ಘಾತವು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಈಸ್ಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಲಿಂಕೋಲ್ನ್‌ಶೈರ್‌ನ ನಾನ್-ರೋಟಿಕ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bu.edu/mfeldman/Boston/tok.html |title=Boston Globe Online / Living &amp;#124; Arts / Tok of the town |publisher=Bu.edu |date=1995-12-31 |accessdate=2010-05-13 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021184502/http://www.bu.edu/mfeldman/Boston/tok.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಅಪರಾಧಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:BPDHeadquarters.JPG|thumb|right|ಬೋಸ್ಟನ್ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ]]
ನಗರವು 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ [[ಅಪರಾಧ|ಅಫರಾದಗಳಲ್ಲಿ]] ಗಣನೀಯ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.  ಕಳೆದ ದಶಮಾನದ ಅವದಿಯಲ್ಲಿನ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಧಾರಣಿ ಅಥವಾ ಅಂತಹವನ್ನು, ಯುವಕರು ದುಷ್ಟ ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಸೇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ನೆರೆಯ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್‌ನ ಪಾದ್ರಿ ಹೋಬಳಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಭಾಗಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿ'ಗಳ ಕಛೇರಿಗಳಿಂದದ ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಮನ್ನಣೆಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಇದು &quot;ಬೋಸ್ಟನ್ ಪವಾಡಕ್ಕೆ&quot; ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕೊಲೆಗಳು 1990ರಲ್ಲಿನ 152 ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ (100,000 ಜನರಿಗೆ 26.5  ಕೊಲೆಯ ಧಾರಣಿಯಿಂದ) 1999ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 31 ಸಂಖ್ಯೆಗೆ (ಸಂಖ್ಯೆಯ ಧಾರಣಿಯು 100,000 ಜನರಿಗೆ 5.26 ) ಇಳಿದವು, ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಸಹ ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;End of a Miracle&quot;&gt;{{cite web |author=Winship, Christopher |month=March |year=2002 |url=http://www.wjh.harvard.edu/soc/faculty/winship/End_of_a_Miracle.pdf |format=PDF |title=End of a Miracle? |publisher=Harvard University |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522063733/http://www.wjh.harvard.edu/soc/faculty/winship/End_of_a_Miracle.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಏನೇ ಆದರೂ, 21ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕೊಲೆಯ ಎಣಿಕೆಯು ಮೊದಲಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 50% ನಷ್ಟು ಏರುಪೇರಾಗಿ, 2002ರಲ್ಲಿ 60 ಕೊಲೆಗಳನ್ನು, ಮುಂದೆ 2003ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 39, 2004ರಲ್ಲಿ 64 ಮತ್ತು 2005ರಲ್ಲಿ 75 ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.   1990ರಲ್ಲು ದಾಖಲಾದ ಕೊಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸಮೀಪಿಸದಿದ್ದರೂ, ಕೊಲೆಯ ಧಾರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಉನ್ಮಾದಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬೋಸ್ಟನ್ನರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಭಾಗವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ತನ್ನ ರೀತಿಯನ್ನು  ಮರುಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಬೇಕಾ ಎಂಬುದರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;End of a Miracle&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/police/ore.asp |title=Boston Police Department's Monthly Crime Statistics |year=2005 |publisher=CityOfBoston.gov |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boston.areaconnect.com/crime1.htm |title=Boston MA Crime Statistics (2004 – New Crime Data) |year=2007 |publisher=areaConnect.com |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2007-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070918061435/http://boston.areaconnect.com/crime1.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==
{{See also|Greater Boston#Major companies|l1=Major companies in Greater Boston}}
[[File:Boston Financial District skyline.jpg|thumb|left|ಬೋಸ್ಟನ್ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕಾಣಿಸುವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೃಶ್ಯNor'easter
]]
ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು, ನಗರದ ಅರ್ಥಿಕತೆಗೆ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಂದಾಜು $4.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಒಂತಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ, ನಗರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಮೇಲೆ ಪ್ರಾಧಾನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr97-2.pdf |format=PDF |title=Leadership Through Innovation: The History of Boston's Economy |year=2003 |publisher=Boston Redevelopment Authority |accessdate=2007-04-18 |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613235943/http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr97-2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಶಾಲೆಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವು ನಗರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ.   ಬೋಸ್ಟನ್ ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ತಾಂತ್ರಿಕ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತವರಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ]] ಮುಖ್ಯ ಚಟುವಟಿಕಾ ಕೆಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸೆಸ್ (ಜೈವ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ) ಸಮೂಹವನ್ನಾಗಿ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಮಿಲ್ಕನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/business/ticker/2009/05/milken_report_h.html|title=Milken report: The Hub is still tops in life sciences|accessdate=2009-08-25|publisher=Boston Globe | date=2009-05-19}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಂಡವಾಳ ನಿಶ್ಚಲ ಮೊತ್ತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ನಗರಗಳ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ನಿಂದ ಸಹ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssti.org/Digest/Tables/022006t.htm |title=Top 100 NIH Cities |year=2004 |publisher=SSTI.org |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224151548/https://ssti.org/Digest/Tables/022006t.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Boston economy chart.png|thumb|right|300px|ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಎನ್‌ಇಸಿಟಿಎ ಲೇಬರ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಹಂಚುವಿಕೆ, 2004 ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿಗಳು&lt;ref&gt;[197]&lt;/ref&gt;]]
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೃಹತ್ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗಳು $7.9&amp;nbsp;ಬಿಲಿಯನ್‌ನ್ನು ವೆಚ್ಚಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಗರವನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;economy&quot;/&gt; ರಾಜ್ಯದ ರಾಹದಾನಿಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್‌'ನ ಸ್ಥಾನದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ, ಕಾನುನಿನ ಮತ್ತು ಸರಕಾರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಾಣವು, ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;economy&quot;/&gt; ನಗರವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಸಹ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ ಖಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪುರಾತನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಬಂದರು ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.massport.com/ports/about_histo.html |title=About the Port – History |year=2007 |publisher=Massport |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702080554/http://www.massport.com/ports/about_histo.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಂದರೆ [[ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು|ಆರ್ಥಿಕ ಸೇವೆಗಳು]], ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮ್ಯೂಚ್ಯುಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಮೆ]].&lt;ref name=&quot;economy&quot;/&gt; ಬೋಸ್ಟನ್-ಆಧಾರದ ನಂಬಿಕೆಯ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ  ಮ್ಯೂಚ್ಯುಲ್ ಫಂಡ್‌‌ಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಲು ನೆರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಆರ್ಥಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.  ನಗರವು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸಾವರಿನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವು ಸಹ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಹಸ ಬಂಡವಾಳದ ಕೇಂದ್ರವು ಹೌದು.  ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಿಸುವ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಸಹ, ಅದರ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ನಗರದಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿದೆ.  2008ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಆರ್ಥಿಕ ಒಲಯದಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ 10 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.investopedia.com/articles/financialcareers/top-10-financial-career-cities.asp|title=Top 10 Cities For A Career In Finance |publisher=Investopedia.com |date=|accessdate=2010-05-13}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವು ಸಹ ಹೌದು— ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್-ಸೆಂಟ್. ಮಾರ್ಟಿನ್'ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್, ಬೆಕೋನ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್, ಮತ್ತು ಲಿಟಿಲ್, ಬ್ರವ್ನ್ ಅಂಡ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವ್‌ಟನ್ ಮಿಫ್‌ಲಿನ್ ಸಹ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ನಗಾದಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿದೆ.  ಪಿಯರ್‌ಸನ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಪ್ರಕಾಶನಾ ಘಟಕಗಳು ಸಹ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ನಲ್ಲಿನ ನೂರಾರು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೂಗವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.  ನಗರವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕನ್ವೆಸ್‌ಷನ್ (ಸಮ್ಮೇಲನ) ಕೇಂದ್ರಗಳ ತವರಾಗಿದೆ—ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಯಲ್ಲಿನ ಹೈನ್ಸ್ ಕನ್ವೆಸ್‌ಷನ್ ಸೆಂಟರ್, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್‌ ನಲ್ಲಿನ ಸೀಪೋರ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ವೆನ್‌ಷನ್ ಆಂಡ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಷನ್ ಸೆಂಟರ್. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕನ್ವೆನ್‌ಷನ್ ಕೇಂದ್ರವಾದ, ಬೇಸೈಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ ಸೆಂಟರ್‌ನ್ನು ಡೋರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ 2009ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಕರನ್-ಜೆನ್ನಿಸೊನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕು ರದ್ದಾಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೊರಿಡಾ-ಆಧಾರಿತ ಭೂ ಸೊತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆ, LNR/CMAT ಇದನ್ನು ಕರೀದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.  ನಂತರ ಕೂಡಲೇ, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಆವರಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವರಿಂದ ಸ್ತಿರಾಸ್ಥಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news | author=Forry, Ed | url=http://www.dotnews.com/2009/umass-boston-seeks-buy-bayside-expo | title=UMass-Boston seeks to buy Bayside Expo; Motley says no plans for dorms | work=The Dorchester Reporter | date=December 16, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | author=Anderson, Hil | url=http://www.tradeshowexecutive.com/news_online_main.asp?id=894 | title=Boston’s Bayside Expo Site Sold to University | work=Trade Show Executive News | date=January 2010 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದ ಒಳಗೇ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ಲಿಬರ್ಟಿ ಮ್ಯೂಚ್ಯುಲ್ ಇನ್ಸುರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ, ಜಿಲ್ಲೆಟ್ (ಈಗ ಪ್ರೊಕ್ಟೆರ್ &amp; ಗ್ಯಾಂಬಲ್‌ರ ಒದೇತನದಲ್ಲಿ), ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್. ಅಲ್ಲದೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸಮಾಲೋಚಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಬೈನ್ &amp; ಕಂಪನಿ, ಹಾಗು ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿ ಗ್ರೂಪ್ ಬೈನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ಗಳ ತವರಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bcg.com/about/overview/our-history |title=This is BCG—History—1963 |publisher=The Boston Consulting Group |year=2007 |accessdate=2007-06-22}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್-ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗೆ ದಿ ಯಾಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಫಿತ ಜಾಲಬಂಧದಂತೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.  ನಗರದ ಹೊರ ಒಲಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಗ 128ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.city-data.com/world-cities/Boston-Economy.html |title=Cities of the World – Boston Economy |publisher=city-data.com |year=2007 |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರಾಂತದ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕೆಂದ್ರದಂದೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.  2006ರಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ (ನಾಗರಿಕ) ಪ್ರಾಂತಗಳು 191,700 ಹೈ-ಟೆಕ್ ಹುದ್ದೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೇ-ದೊಡ್ಡ ಸೈಬರ್‌ಸಿಟಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ.  ಕೇವಲ ಎನ್‌ವೈಸಿ ಮೆಟ್ರೊ, ಡಿಸಿ ಮೆಟ್ರೊ, ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಒಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/06/23/daily21.html?jst=b_ln_hl|title=AeA ranks Atlanta 10th-largest U.S. cybercity |publisher=Bizjournals.com|date=2008-06-24 |accessdate=2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

$363 ಬಿಲಿಯನ್ ಒಳಗೊಂಡು, ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರನೆ-ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;pricewater&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&amp;NewsAreaID=2|title=Global city GDP rankings 2008-2025|publisher=Pricewaterhouse Coopers|accessdate=20 November 2009|archive-date=13 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513194342/https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&amp;NewsAreaID=2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲಾಫ್‌ಬರೋಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ 2004ರ ಅಧ್ಯಯನ ತಂಡದಿಂದ &quot;ಆರಂಭದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಗರ&quot; ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091002193341/http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html |date=2009-10-02 }}, GaWC, ಲಾಫ್‌ಬರಫ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ&lt;/ref&gt; 
[[ಚಿತ್ರ:Boston Twilight Panorama 3.jpg|thumb|center|700px|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಕಾಶ ರೇಖೆ]]

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
{{Main|Culture in Boston}}
{{See also|Annual events in Boston|List of arts organizations in Boston|Sites of interest in Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:Boston Symphony Hall from the south.jpg|thumb|right|ಸಿಂಪೊನಿ ಹಾಲ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಿಂಪೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಹಾಗೂ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಾಪ್ಸ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ಮನೆ]]
ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.  ಇದು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಎಂಬ-ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ವಲ್ಲದ ಪೂರ್ವ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಕ್ಸೆಂಟ್ನ ಆಡುಭಾಷೆ, ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ, ಲವಣ ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ  ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐರಿಷ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸ್ಲಾಂಗ್ ಎಂಬುವ ಹೊಸ ಪದನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2008/05/25/my_word/ |title=Wicked good Bostonisms come, and mostly go |accessdate=2009-05-02 |last=Baker |first=Billy |date=2008-05-25 |work=The Boston Globe |publisher=Boston.com}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Faneuil Hall Boston Massachusetts.JPG|thumb|left|upright|ಫೆನೆಯುಲ್ ಹಾಲ್, ಫ್ರೀಡಂ ಟ್ರೈಲ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ &quot;ದಿ ಕ್ರೇಡಲ್ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ&quot; ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅಮೇರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತ್ತು&lt;ref&gt;[222]&lt;/ref&gt;]]
ನಗರವು ಹಲವಾರು ಅಲಂಕೃತ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಲರ್ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್, ಸಿಟಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್, ದಿ ಕಲೋನಿಯಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಹಾಗೂ ದಿ ಆರ್ಫಿಯಂ ಥಿಯೇಟರ್. ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಿಂಪತಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ  ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ಯಾಲೆಟ್, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಅರ್ಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್,  ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಲಿರಿಕ್ ಒಪೆರಾ ಕಂಪನಿ,  ಒಪೆರಾ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಮತ್ತು ಹೇಡನ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಂಗೀತ ಕೂಟ) ನಗರವು ಸಮಕಾಲೀನ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನಡೆಯುವ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿ, ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಾಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಂತರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬೇಸಿಗೆ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಜುಲೈ ನಾಲ್ಕರಂದು ನಡೆಯುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ವಾರ ಪೂರ್ತಿ ನಡೆಯುವ ಬಂದರು ಉತ್ಸವಗಳು&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonharborfest.com/about/index.html |title=About Boston Harborfest! |publisher=Boston Harborfest |date=January 15, 2007 |accessdate=2007-03-31| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070203104540/http://www.bostonharborfest.com/about/index.html| archivedate = February 3, 2007}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಂಗೀತಗಳು ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಪಟಾಕಿಗಳ ಸಂಬ್ರಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.july4th.org/generaleventinfo/faqs/ |title=General Event Information – Frequently Asked Questions |publisher=Boston 4 Celebrations Foundation |year=2007 |accessdate=2007-04-29| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070329115436/http://www.july4th.org/generaleventinfo/faqs/| archivedate = March 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾರ್ಕ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಫ್ರೀಡಮ್ ಟ್ರೈಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಒಂದು ಸಾಲಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೆವಾರ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಗರವು ಅನೇಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ, ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ತನ್ನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಯಿಂದ  ಸೀಪೋರ್ಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಡಿಲ್ಲರ್‌ಸ್ಕೊಫಿಡಿಯೊ + ರೆನ್‌ಫ್ರೋರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ನೂತನ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು  ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಅಥೇನಿಯಂ (ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonathenaeum.org/general.html |title=General Information: Introduction and History |publisher=Boston Athenæum |year=2007 |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070408074540/http://bostonathenaeum.org/general.html| archivedate = April 8, 2007}}&lt;/ref&gt;  ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮಕ್ಕಳ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಬುಲ್ ಮತ್ತು ಫಿಂಚ್ ಪಬ್  (ಇದರ ಕಟ್ಟಡವು ದೂರದರ್ಶನದ ಶೋ ''ಚೀಯರ್ಸ್''  ನಿಂದ ಪರಿಚಿತ), ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ,  ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮುಂತಾದವು ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Quincy Market, Boston, USA.jpg|thumb|right|ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ದೊಡ್ಡ ಫೆನುಯಿಲ್ ಹಾಲ್ ಹಬ್ಬದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ]]
ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ ಪಂಕ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ಕೊಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಗೀತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯವಾದ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ (''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್ ನೋಡಿರಿ'' ). ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು 1990ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಥರ್ಡ್ ವೇವ್ ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾ ಪುಂಕ್ ದೃಶ್ಯಗಳ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ದಿ ಮೈಟಿ ಮೈಟಿ ಬೋಸ್ಟನ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಆಲ್‌ಸ್ಟೊನಿಯನ್ಸ್ಎಂಬ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1980ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್‌ನ ರಚನೆಯಾದ ''ದಿಸ್ ಈಸ್ ಬೋಸ್ಟನ್, ನಾಟ್ ಎಲ್.ಎ.''  ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದಿ ಚಾನೆಲ್,  ಬನ್‌ರಾಟ್ಟಿಯ ಆಲ್‌ಸ್ಟೋನ್, ಮತ್ತು ರಾಥ್‌ಸ್ಕೆಲ್ಲರ್,  ನಂತಹ ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು  ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಕ್-ರಾಕ್ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಈಗ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇತ್ತಿಚೆಗಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೆಲಸಮವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Wardrop, Josh B. |url=http://www.panoramamagazine.com/panoramamagazine/articles/boston_rocks.aspx |title=A look at the Hub’s place in rock ’n’ roll history |date=September 25, 2006 |publisher=Panorama Magazine |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071223030159/http://www.panoramamagazine.com/panoramamagazine/articles/boston_rocks.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಬೋಸ್ಟನ್‌ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಚ್ ಡಯಾಸಿಸ್ ಸುಮಾರು 300 ಪಾದ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ (1875)ನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಿಕಲ್ ಡಯಾಸಿಸ್,  ಸೇಂಟ್ ಪೌಲ್‌ನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಚರ್ಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸುಮಾರು 200 ಸಭೆಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ  ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಎರಡು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ: ಬೀಕಾನ್ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಯುನಿಟೇರಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಲಿಸಂ,  ಮದರ್ ಚರ್ಚ್ (1894)ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌ಗಳು. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚು ಎಂದರೆ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಚಾಪೆಲ್, ನಗರದ ಮೊದಲ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್,  ಇದು 1686ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು  1785ರಲ್ಲಿ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರವಾದರು. ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ (ಇದನ್ನು ಹಳೆಯ ಉತ್ತರ ಚರ್ಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು, 1723) ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚುಗಳಿವೆ, ಅವೆಂದರೆ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್ (1733), ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಚರ್ಚ್ (1809),  ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಮೊದಲ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ (1630ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, 1868ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು), ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಚರ್ಚ್ (1874), ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ಹಿಲ್‌ನ ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಅಂಡ್ ಶ್ರೈನ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಪರ್ಪೆಚುಯಲ್ ಹೆಲ್ಪ್ (1878).

== ಮಾಧ್ಯಮ ==
{{Main|Media in Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:CopleyNW07.JPG|thumb|left|ಕೊಪ್ಲೇ ಸ್ಕ್ವೇರ್, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಹಾಗೂ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಚರ್ಚ್]]
''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್''  ( ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ) ಮತ್ತು ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್''  ಇವೆರಡೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ದೈನಂದಿನ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಗರವು ''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪಿನಿಕ್ಸ್'' ,  ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮ್ಯಾಗಝಿನ್'' ,  ''ದಿ ಇಂಪ್ರಾಪರ್ ಬೊಸ್ಟೊನಿಯನ್'' ,  ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ವೀಕ್ಲಿ ಡಿಗ್'' ,  ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಎಡಿಶನ್ ಆಫ್ ''ಮೆಟ್ರೊ''  ನಂತಹ ಇತರ ಪ್ರಕಾಶನಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯಾಗಿರುವ ದಿ ''ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮಾನಿಟರ್'' ,   ಮೊದಲು ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಬಿತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಇದು ನಿರಂತರ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ 2009ರಲ್ಲಿ  ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;csm-media&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2009/0327/p09s01-coop.html|title=Editor's message about changes at the Monitor|date=March 27, 2009|publisher=[[Christian Science Monitor]]|accessdate=2009-07-13}}&lt;/ref&gt; ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಹೊರತಂದಿದೆ. ಟೀನ್ಸ್ ಇನ್ ಪ್ರಿಂಟ್ ಅಥವಾ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''ಟಿ.ಐ.'' ''ಪಿ.'' ಯನ್ನು ನಗರದ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳೇ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು , ಶಾಲಾ ವರ್ಷದ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/writeboston/TIP.asp |title=WriteBoston – T.i.P |publisher=City of Boston |year=2007 |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070207050847/http://www.cityofboston.gov/bra/writeboston/TIP.asp| archivedate = February 7, 2007}}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ಪಾನಿಷ್-ಭಾಷೆಯ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಇರುವವೆಂದರೆ ''El ಪ್ಲಾನೆಟಾ''  (''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೋನಿಕ್ಸ್''  ಒಡೆತನದ), ''El ಮುಂಡೋ'' , ಮತ್ತು ''ಸಾ ಸೆಮನ'' . ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಸಿಗ್ಲೊ21''  ಕೂಡಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಹೊಂದಿದೆ.

ಬೋಸ್ಟನ್‌  ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ  ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬಾನುಲಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ರೇಡಿಯೋ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.arbitron.com/radio_stations/mm001050.asp |title=Arbitron - Market Ranks and Schedule, 1–50 |publisher=Arbitron |year=Fall 2005 |accessdate=2007-02-18 |archive-date=2007-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070710153242/http://www.arbitron.com/Radio_Stations/mm001050.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಎ‌ಎಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಟಾಕ್ ರೇಡಿಯೊ ಡಬ್ಲುಆರ್‌ಕೆಒ 680 ಎ‌ಎಮ್, ಕ್ರೀಡೆ/ಮಾತು ಕೇಂದ್ರ ಡಬ್ಲುಇ‌ಇಐ 850 ಎ‌ಎಮ್, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಸ್ ರೇಡಿಯೊ ಡಬ್ಲುಬಿಝಡ್ 1030 ಎ‌ಎಂ. ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಎಫ್‌ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎನ್‌ಪಿಆರ್ ಕೇಂದರಗಳಾದ ಡಬ್ಲುಬಿಯುಆರ್ ಹಾಗೂ ಡಬ್ಲುಜಿಬಿಎಚ್.  ಕಾಲೆಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ರೇಡಿಯೋ ಕೆಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲುಇಆರ್‌ಎಸ್ (ಎಮರ್ಸನ್), ಡಬ್ಲುಎಚ್‌ಆರ್‍‌ಬಿ (ಹಾರ್ವರ್ಡ್), ಡಬ್ಲುಯುಎಂ‌ಬಿ (ಯುಮಾಸ್ ಬೋಸ್ಟನ್), ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಬಿಆರ್ (ಎಮ್.ಐ.ಟಿ.), ಡಬ್ಲು‌ಝಡ್‌ಬಿಸಿ (ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್), ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಎಫ್‌ಒ (ಟಫ್ಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಡಬ್ಲು‌ಬಿಆರ್‌ಎಸ್ (ಬ್ರಾಂಡೀಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಡಬ್ಲುಟಿಬಿಯು (ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಮತ್ತು ವೆಬ್ ಮಾತ್ರ), ಡಬ್ಲುಆರ್‌ಬಿಬಿ (ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ) ಮತ್ತು ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎನ್ (ಕರ್ರಿ ಕಾಲೇಜ್) ಇವುಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪೆರ್ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ದೂರದರ್ಶನವು ಡಿಎಮ್‌ಎ,  ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಏಳನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |title=DMA Listing |year=2006 |publisher=Nielsen Media |accessdate=2007-02-18 |archive-date=2006-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060517010320/http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳೆಂದರೆ ಅಮೇರಿಕನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲು‌ಬಿಝಡ್ 4 ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸೋದರ ಸಂಸ್ಥೆ ಡಬ್ಲುಎಸ್‌ಬಿಕೆ 38 (ಮೊದಲು ಸಿಬಿಎಸ್ ಜೊತೆಗೆ, ನಂತರ ಸ್ವಂತಂತ್ರ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು), ಡಬ್ಲುಸಿವಿಬಿ 5 (ಎಬಿಸಿ), ಡಬ್ಲುಎಚ್‌ಡಿಎಚ್ 7 (ಎನ್‌ಬಿಸಿ), ಡಬ್ಲುಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಟಿ 25 (ಫಾಕ್ಸ್), ಡಬ್ಲುಯುಎನ್‌ಐ 27 (ಯೂನಿವಿಶನ್), ಡಬ್ಲುಝಡ್‌ಎಮ್‌ವೈ 50 (ಮೈನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ಟಿವಿ), ಮತ್ತು ಡಬ್ಲು‌ಎಲ್‌ವಿಐ 56 (ದಿ ಸಿಡಬ್ಲು) ಕೂಡಾ ಸೇರಿವೆ. ಪಿಬಿಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾತರಾಗಿದ್ದು ಡಬ್ಲುಜಿಬಿಎಕ್ಸ್ 44ನ್ನು ನಡೆಸುವಂತಹ ಡಬ್ಲುಜಿಬಿಎಚ್ 2ನ ಪಿಬಿಎಸ್ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವು  ತವರಾಗಿದೆ. ರೂಟ್ 128 ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನೂ ಸೇರಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೋಸ್ಟನ್ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮೀಟರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಧಮ್  ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟೌನ್ ಬಳಿ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonradio.org/route-128.html |title=The Route 128 tower complex |year=2007 |publisher=The Boston Radio Archives |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt;

== ಕ್ರೀಡೆ ==
{{Main|Sports in Boston}}
ಬೋಸ್ಟನ್‌ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ತರ  ಅಮೇರಿಕಾ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌ಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2010ರವರೆಗೆ ಈ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 32 ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nesn.com/2010/04/who-is-the-greatest-boston-sports-legend-of-them-all.html |title=Who Is the Greatest Boston Sports Legend of Them All? |accessdate=2010-05-22 |date=2010-04-26 |last=Ortiz |first=Eric |publisher=[[New England Sports Network]] (NESN) }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Fenway park.jpg|thumb|upright|1989ರಲ್ಲಿ ಫೆನ್‌ವೇ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ]]
1901ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ರೆಡ್ ಸೊಕ್ಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ನ ಅಮೇರಿಕನ್ ಲೀಗ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದು ತನ್ನ ತವರು ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ವಿಭಾಗದ ಫೆನ್‌ವೇ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆನ್ ಮೊರ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಫೆನ್ ವೇ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. 1912ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ  ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಲ್ಕು ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರಿಡಾ ಲೀಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ  ಈಗಲೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]], ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್,  ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sports.espn.go.com/travel/stadium/index?stadium=mlb_2764 |title=Fenway Park |accessdate=2009-04-01 |publisher=ESPN.com}}&lt;/ref&gt; 1903ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯ, ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯ ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸರಣಿಯು ಎ‌ಎಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು  ಎನ್‌ಎಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಪೈರೇಟ್ಸ್ಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.baseballhalloffame.org/news/article.jsp?ymd=20070219&amp;content_id=780&amp;vkey=hof_news |title=Hall of Fame third baseman led Boston to first AL pennant |accessdate=2009-04-01 |last=Abrams |first=Roger I. |date=2007-02-19 |publisher= National Baseball Hall of Fame and Museum| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070902113322/http://www.baseballhalloffame.org/news/article.jsp?ymd=20070219&amp;content_id=780&amp;vkey=hof_news| archivedate = September 2, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mlb.mlb.com/NASApp/mlb/mlb/history/postseason/mlb_ws_recaps.jsp?feature=1903 |title=1903 World Series – Major League Baseball: World Series History |publisher=Major League Baseball at MLB.com |year=2007 |accessdate=2007-02-18 |archive-date=2006-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060827080714/http://mlb.mlb.com/NASApp/mlb/mlb/history/postseason/mlb_ws_recaps.jsp?feature=1903 |url-status=dead }} ದಯವಿಟ್ಟಿ ಗಮನಿಸಿ: ಇತರೆಯವಂತೆ  ಈ ಮೂಲವನ್ನು,  &quot;ಪ್ರವಾಸಿಗಳ&quot; ತಪ್ಪಾದ  ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೌಲಿನ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 1903ರಲ್ಲಿ &quot;ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪಿಲಿಗ್ರಿಮ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದ  ಸುಧೀರ್ಘ ವರದಿಗಳು ಕಾಣದಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.baseball-almanac.com/articles/boston_pilgrims_story.shtml |title=The Boston Pilgrims Never Existed |author=Bill Nowlin |publisher=Baseball Almanac |year=2008 |accessdate=2008-04-03}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಪ್ರ ಪ್ರಥಮ ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್  ತಂಡ ರೆಡ್ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್, ಇದು 1871ರಲ್ಲಿ  ನಡೆದ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೀಗ್ನ ಅಂಗೀಕೃತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1883ರ ವರೆಗೂ ತಂಡವು ಈ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು, 1911ರವರೆಗೆ ಬೀನ್‌ಈಟರ್ಸ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1912 ರಿಂದ ಮಿಲ್ವಾಕೀ ಗೆ ಬರುವವರೆಗೂ ನಂತರ 1952 ರವರೆಗೆ  ಬ್ರೇವ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು. 1966 ರವರೆಗೆ ಅವರು ಅಟ್ಲಾಂಟದಲ್ಲಿ  ಅಟ್ಲಾಂಟ ಬ್ರೇವ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/ |title=Braves History |accessdate=2009-05-02 |publisher=MLB.com |archive-date=2013-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221162839/http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Fleet Center.jpg|thumb|left|upright|2004 ಫ್ಲೀಟ್‌ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ಸ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ, ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್‌ನ ಮೊದಲ ಹೆಸರು]]
ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್ (ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಫ್ಲೀಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಶಾವ್ ಮಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು)  ಉತ್ತರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ.  ಇದು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲ್ಯಾಕ್ರೊಸ್ಸಿ ಲೀಗ್‌ನ   ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ಲೇಸರ್ಸ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ರುಯಿನ್ಸ್  ಮತ್ತು 2008ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಸಂಘದ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸೆಲಿಟಿಕ್ಸ್. ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ 18,624  ಜನರನ್ನು ಕೂರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಸ್ಥಳವಿದ್ದು, ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ 17,565 ರಷ್ಟು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಕೂರಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಬ್ರುಯಿನ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ನ ಮೊದಲ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಲ ಆರು ಮತದಾನಹಕ್ಕುಗಳ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rauzulusstreet.com/hockey/nhlhistory/nhlhistory.html |title=National Hockey League (NHL) Expansion History |accessdate=2009-04-01 |publisher=Rauzulu's Street |archive-date=2020-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111210104/http://www.rauzulusstreet.com/hockey/nhlhistory/nhlhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸೆಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು,  ಎರಡು ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ಎನ್‌ಬಿಎ ಆಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೆಲ್ಟಿಕ್ಸ್ ಯಾವುದೇ ಎನ್‌ಬಿಎ ತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ತನ್ನ ಹದಿನೇಳು ವಿಜಯಗಳ ಮೂಲಕ ಇತರ ತಂಡಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nba.com/history/finals/champions.html |title=NBA Finals: All-Time Champions |publisher=NBA |year=2007 |accessdate=2007-02-20}}&lt;/ref&gt;

ಆದರೆ ಅವರು 1971ರಿಂದ ಫಾಕ್ಸ್ ಬೊರೊ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ, 1960 ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪೇಟ್ರಿಯೋಟ್ಸ್ನ್ನು  ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪೇಟ್ರಿಯೋಟ್ಸ್ ಆಗಿ   ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ನ ಒಂದು ಅಂಗೀಕೃತ ಸದಸ್ಯ, 1970ರಲ್ಲಿ  [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]]ನ್ನು ಸೇರಿತು. ತಂಡವು ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ನ್ನು 2001, 2003, ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾರಿ ಗೆದ್ದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.patriots.com/history/index.cfm?ac=History |title=The History of the New England Patriots |publisher=New England Patriots |year=2007 |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2011-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519121830/http://www.patriots.com/history/index.cfm?ac=History |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸಾಸ್ನ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೆವಲೂಶನ್ನೊಂದಿಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2009 ರಚನೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಾಸರ್ನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ರೇಕರ್, ತಮ್ಮ ತವರಿನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅಲ್‌ಸ್ಟನ್ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;breakers-wps&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/sports/soccer/articles/2009/04/11/breakers_shoot_for_foothold_in_local_market/|title=Breakers shoot for foothold in local market|last=Springer|first=Shira|date=April 11, 2009|publisher=The Boston Globe|accessdate=2009-06-27}}&lt;/ref&gt;

ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಕಾಲೇಜ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ಎನ್‌ಸಿಎ‍ಎ ವಿಭಾಗ Iರ ಸದಸ್ಯರು ನಗರದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ— ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್), ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಅಮೇರಿಕಾ ಈಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್), ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಐವಿ ಲೀಗ್), ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್). ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಕಾಲೇಜು ಮಾತ್ರವೇ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಬೌಲ್ ಸಬ್ ಡಿವಿಜನ್ ಎಂಬ ಉನ್ನತ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಸಬ್ ಡಿವಿಜನ್ನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆದರೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್  ಹಾಕಿ ಈಸ್ಟ್ ಸಭೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಇಸಿಎಸಿ ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಹಾಕಿ ತಂಡಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ &quot;ಬೀನ್‌ಪಾಟ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು-ತಂಡಗಳ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವು ಟಿಡಿಯಲ್ಲಿ  ಪ್ರತಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಎರಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Bertagna, Joe |url=http://www.beanpothockey.com/tradition.html |title=The Beanpot At 50 – Still Inspiring and Still Growing |date=December 27, 2001 |publisher=Beanpot Hockey |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070525013326/http://www.beanpothockey.com/tradition.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ಅತ್ಯತ್ತಮ ಪಂದ್ಯವೆಂದರೆ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮ್ಯಾರಥಾನ್,  ಇದು ಹೊಪ್ಕಿನ್‌ಟನ್ ನಿಂದ ಬ್ಯಾಕ್ ಬೆ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೊಪ್ಲಿ ಸ್ಕ್ವೆರ್ ನವರಗಿನ 26.2ಮೈಲ್ ಓಟವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಓಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonmarathon.org/BostonMarathon/RaceFacts.asp |title=B.A.A. Boston Marathon Race Facts |year=2007 |publisher=Boston Athletic Association |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2007-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418015010/http://www.bostonmarathon.org/BostonMarathon/RaceFacts.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ದೇಶ ಭಕ್ತರ ದಿನವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ 11:05 AMಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ರೆಡ್ ಸೊಕ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಏಕೈಕ ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಬಿ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.redsoxconnection.com/patriotsday.html |title=Patriots’ Day and the Red Sox |year=2007 |publisher=Red Sox Connection |accessdate=2007-04-29}}&lt;/ref&gt; ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನಡೆಯುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದರೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹೆಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರೆಗಟ್ಟಾ ಎಂಬ ದೋಣಿ ನಡೆಸುವ ಪಂದ್ಯ.

[[ಚಿತ್ರ:PruGoSox.jpg|thumb|right|2007 ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಗಾಗಿ ಸಜ್ಜಾಗಿರುವ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಗೋಪುರ. 4–0 ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವುಪಡೆದ ರೆಡ್‌ಸಾಕ್ಸ್]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಕ್ಲಬ್‌
! ಲೀಗ್‌‌
! ಕ್ರೀಡೆ
! ಸ್ಥಳ
! ಸ್ಥಾಪನೆ
! ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಬ್ರುಯಿನ್ಸ್
|  ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್
|  ಹಾಕಿ
|  ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್
|  1924
|  5 ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆ ಕಪ್ಸ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ಸ್
|  ಎನ್‌ಬಿಎ
|  ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌
|  ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್
|  1946
|  17 ಎನ್‌ಬಿಎ ಟೈಟಲ್ಸ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್‌
|  ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಬಿ
|  ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌
|  ಫೆನ್ವೇ ಪಾರ್ಕ್
|  1901
|  7 ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್ ಟೈಟಲ್ಸ್&lt;br /&gt;12 ಎ‌ಎಲ್ ಪೆನೆಂಟ್ಸ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾಟ್ಸ್
|  [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್]]
|  ಫುಟ್ಬಾಲ್‌
|  ಜಿಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ
|  1960
|  3 ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಟೈಟಲ್ಸ್&lt;br /&gt;6 ಎ‌ಎಫ್‌ಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್
|  ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಸ್
|  ಸಾಕರ್
|  ಜಿಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ
|  1995
|  1 ಯು.ಎಸ್. ಓಪನ್ ಕಪ್&lt;br /&gt; 1 ಸೂಪರ್‌ಲಿಗಾ
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಬ್ಲೇಝರ್ಸ್
|  ಎನ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್
|  ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ &lt;small&gt;(ಇಂಡೋರ್)&lt;/small&gt;
|  ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್
|  2008
|  ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಬ್ರೇಕರ್ಸ್
|  ಡಬ್ಲುಪಿಎಸ್
|  ಸಾಕರ್
|  ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ
|  2001
|  ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಕ್ಯನನ್ಸ್
|  ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್
|  ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ &lt;small&gt;(ಔಟ್‌ಡೋರ್)&lt;/small&gt;
|  ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ
|  2001
|  ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಿಪ್ಟೈಡ್
|  ಎನ್‌ಪಿಎಫ್
|  ಸಾಫ್ಟ್‌ಬಾಲ್
|  ಮಾರ್ಟಿನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ಬಾಲ್ ಫೀಲ್ಡ್
|  2004
|  1 ಕೌಲೆಸ್ ಕಪ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್  ಡೆಮನ್ಸ್
|  ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್
| ಯುಎಸ್‌ಎ‌ಎಫ್‌ಎಲ್
|  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ನಿಯಮಗಳ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌
|  ಇಪ್‌ಸ್ವಿಚ್ ರಿವರ್ ಪಾರ್ಕ್ (ನಾರ್ತ್ ರೀಡಿಂಗ್)
|  1997
|  2 USAFL Division One CHAMPIONS
|}

== ಸರ್ಕಾರ ==
{{See also|Boston City Hall|Boston Emergency Medical Services|Boston Finance Commission|Boston Fire Department|List of mayors of Boston|List of members of Boston City Council}}
[[ಚಿತ್ರ:ThomasMenino.jpg|thumb|left|ಥಾಮಸ್ ಎಮ್.ಮೆನಿನೊ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಈಗಿನ ಮೇಯರ್]]
ಬೋಸ್ಟನ್, ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದ, ಸಮರ್ಥ ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷ – ಮಂಡಳಿ ಸರಕಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾ ಮತದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಥೋಮಸ್ ಮೆನಿನೊ. ಅವರು 1993ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಅವಧಿಗೆ 2009ರಲ್ಲಿ ಮರು ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದವರೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಪ್ರತೀ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಆಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರ ಬಹುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮತದಾರರು ಮುಕ್ತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮತಗಳ ವರೆಗೂ ಮತಚಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮತವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೊತ್ತದ ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಧ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಂದಲೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳ ಶಾಲಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಪೌರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boston.k12.ma.us/bps/bpsglance.asp#leadership |title=The Boston Public Schools at a Glance: School Committee |publisher=Boston Public Schools |date=March 14, 2007 |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070403011648/http://boston.k12.ma.us/bps/bpsglance.asp| archivedate = April 3, 2007}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಝೋನಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಫೀಲ್ಸ್ (ಪೌರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾದ ಏಳು-ಜನರ ಸಮಿತಿ) ಭೂಮಿ-ವಿನಿಯೋಗದ ಯೋಜನೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/isd/building/boa/pdfs/Zoning_Booklet.pdf |title=A Guide to the City of Boston's Zoning Board of Appeal Process |publisher=City of Boston |month=October |year=2000 |accessdate=2007-11-14 |format=PDF |archive-date=2007-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071126223413/http://www.cityofboston.gov/isd/building/boa/pdfs/Zoning_Booklet.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Massachusetts State House frontal view.jpg|thumb|right|ದಿ ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸ್, ಆಲಿವರ್ ವೆಂಡೆಲ್ ಹ್ಂಸ್, ಸೀನಿಯರ್. 1858ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಗ್ರಹ &quot;ದಿ ಹಬ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೋಲಾರ್ ಸಿಸ್ಟಂ‌&quot;ನಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ&lt;ref ಹೆಸರು=&quot;ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು1&quot;&gt;[281]&lt;/ref&gt;|link=Special:FilePath/Massachusetts_State_House_frontal_view.jpg]]
ನಗರ ಸರಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ, ಅನೇಕ ಆಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು— ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ವಿಭಾಗ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಆಯೋಗ, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಮಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು—ಬೋಸ್ಟನ್ನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ.  ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ರಾಜದಾನಿಯಾಗಿ, ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರವು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಹ್ನ್ ಎಪ್. ಕೆನೆಡಿ ಪೆಡರಲ್ ಆಫೀಸ್ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಥೋಮಸ್ ಪಿ. ಒ'ನೈಲ್ ಪೆಡರಲ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gsa.gov/Portal/gsa/ep/channelView.do?pageTypeId=8199&amp;channelPage=%2Fep%2Fchannel%2FgsaOverview.jsp&amp;channelId=-14339 |title=Massachusetts Federal Buildings |date=February 1, 2007 |publisher=United States General Services Administration |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2010-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715124225/http://www.gsa.gov/Portal/gsa/ep/channelView.do?pageTypeId=8199&amp;channelPage=%2Fep%2Fchannel%2FgsaOverview.jsp&amp;channelId=-14339 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್, ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಮೆಲ್ಮನವಿಯ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ತವರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಬೋಸ್ಟನ್, ಪೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್‌ನ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆ).

ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಬೋಸ್ಟನ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌'ನ 8ನೆಯ ಮತ್ತು 9ನೆಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.govtrack.us/congress/findyourreps.xpd?state=MA |title=Massachusetts's Representatives – Congressional District Maps |year=2007 |publisher=GovTrack.us |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212000116/http://www.govtrack.us/congress/findyourreps.xpd?state=MA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1998ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೈಕ್ ಕಪ್ಯನೊ, ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸ್ಟೆಪೆನ್ ಲಿಂಚ್‌ರವರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಬ್ಬರು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್‌, ರಾಜ್ಯ'ದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಆದ ಜಾಹ್ನ್ ಕೆರ್ರಿಯವರು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದು, 1984ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್‌, ರಾಜ್ಯ'ದ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಆದ ಸ್ಕಾಟ್ ಬ್ರವ್ನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದು, ಇವರನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಸೆನೇಟರು ಟೆಡ್ ಕೆನೆಡಿಯವರ ಮರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭರ್ತಿಮಾಡಲು 2010ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು.

{| class=&quot;wikitable&quot; ! colspan = 6 | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 2008ರಂತೆ ಮತದಾರರ ನೊಂದಾವಣಿ&lt;ref&gt;{{cite web | title = 2008 ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಎನ್‌ರೋಲ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ವಿಭಾಗ | format = PDF | accessdate = 2010-07-07 | url = http://www.sec.state.ma.us/ele/elepdf/st_county_town_enroll_breakdown_08.pdf | archive-date = 2012-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121017202605/http://www.sec.state.ma.us/ele/elepdf/st_county_town_enroll_breakdown_08.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; |- ! colspan = 2 | ಪಕ್ಷ ! ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಶೇಕಡಾವಾರು {{American politics/party colors/Democratic/row}}
ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
{{American politics/party colors/Republican/row}}
ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
{{American politics/party colors/Independent/row}}
| ನೊಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡದ
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
{{American politics/party colors/Libertarian/row}}
| ಚಿಕ್ಕ ಪಕ್ಷಗಳು
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
|-
! colspan=&quot;2&quot; |ಒಟ್ಟು
! style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
! | style=&quot;text-align:center;&quot;|11
|}

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
{{See also|List of colleges and universities in metropolitan Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:Boston college town map.png|thumb|left|300px|ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಾ ನಕ್ಷೆ|link=Special:FilePath/Boston_area_college_town_map.png]]
&quot;ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ&quot; ಎಂಬ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೋದನಾ ಮತ್ತು ಸಂಶೋದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತುವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಒಂದರಲ್ಲೇ 250,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bhcc.mass.edu/inside/54 |title=About Boston |year=2006 |publisher=Bunker Hill Community College |accessdate=2007-06-01 |archive-date=2007-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070503235413/http://www.bhcc.mass.edu/inside/54 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರದ ಒಳಗಿನ, ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ನಗರ'ದ ನಾಲ್ಕನೆಯ-ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತನಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿದಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications/pdr509.pdf |format=PDF |title=Largest Employers in the City of Boston |publisher=Boston Redevelopment Authority |year=1996–1997 |accessdate=2007-06-01 |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613235947/http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications/pdr509.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮೇಲೆ ಆವರಣವನ್ನು  ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾದ, ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಫೆನ್‌ವೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.  ಸಫೋಲ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೂರನೆಯ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಬೆಕಾನ್ ಹಿಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/emba-rankings |title=Business school rankings from the Financial Times |publisher=Rankings.ft.com |date= |accessdate=2010-08-30 |archive-date=2011-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906010227/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/emba-rankings |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessweek.com/bschools/05/emba_rank.htm |title=Top Business Schools: Executive MBA, MBA Rankings |publisher=Businessweek.com |date= |accessdate=2010-08-30}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜು, ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್ ಜೆಸ್ಯುಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲ ಆವರಣವು ಈಗಿನ ಸ್ಟ್ರಾಂಡಲ್ಸ್ (ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ಎರಡು ಕಡೆಗೂ ಹರಿಡಿರುವ) ಬೋಸ್ಟನ್ (ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್)-ನ್ಯೂಟನ್ ಸರಿಹದ್ದು ಆದ, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಮುಂದೆ ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್‌ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Laczkoski, Michelle |url=http://media.www.dailyfreepress.com/media/storage/paper87/news/2006/02/27/News/Bc.Outlines.Move.Into.AllstonBrighton-1639148.shtml |title=BC outlines move into Allston-Brighton |date=February 27, 2006 |publisher=The Daily Free Press (Boston University) |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007103332/http://media.www.dailyfreepress.com/media/storage/paper87/news/2006/02/27/News/Bc.Outlines.Move.Into.AllstonBrighton-1639148.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾದ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಬೋಸ್ಟನ್, ಡೋರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ರೋಕ್ಸ್‌ಬರಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಮತ್ತು ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್ ಕಮುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ನಗರ'ದ ಎರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಾಗಿವೆ.

ಬೋಸ್ಟನ್ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಎಮ್ಮನ್ಯುಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಡೆಸೈನ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸೆಸ್, ಸಿಮ್ಮೋನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ವೀಲಾಕ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮತ್ತು ವೆಂಟ್‌ವರ್ತ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಗಳು ಕಾಲೇಜೆಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೆನ್‌ವೇನ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ. ಥಿಯೇಟರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಖಾಸಗಿ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಯಾದ, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲಾ, ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಅಮೆರಿಕಾ’ದ ಮೊದಲ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳಾ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nesl.edu/engaged/history.cfm |title=History of NESL |publisher=New England School of Law |year=2010 |accessdate=October 17, 2010 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 21, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821053423/http://www.nesl.edu/engaged/history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜಾದ, ಎಮೆರ್ಸನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಬರವಣಿಗೆ, ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಮನ್ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Boston College with Boston skyline.jpg|thumb|upright|ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಆಕಾಶದ ದೃಶ್ಯ]]
ಬೋಸ್ಟನ್, ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಗಳ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಶಾಲೆಗಳ ತವರಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್ (ಲೆಸ್ಲೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ (ಸಫೋಲ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲಲಿತಕಲಾ ಶಾಲೆ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newenglandconservatory.edu/reports_factsheets/briefhistory.html |title=A Brief History of New England Conservatory |year=2007 |publisher=New England Conservatory of Music |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120101156/http://www.newenglandconservatory.edu//reports_factsheets/briefhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಳಗೊಂದಿದ್ದ ಇತರ ಲಲಿತಕಲಾ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ, ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಪೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆರ್ಕ್ಲಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್.

ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಧಾನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.  ರಾಷ್ಟ್ರ'ದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಆಲ್‌ಸ್ಟನ್ ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಹ್ಯಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kladko, Brian |url=http://boston.bizjournals.com/boston/stories/2007/04/23/story2.html?i=79430&amp;b=1177300800%5E1449823 |title=Crimson Tide |date=April 20, 2007 |publisher=Boston Business Journal |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt; ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ &quot;ಬೋಸ್ಟನ್ ಟೆಕ್&quot; ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]ಯನ್ನು 1916ರಲ್ಲಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕರ ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸೇವೆಯ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಲ್ಪಕಾಲ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ, 451-ಹಾಸಿಗೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಟಫ್‌ಟ್ಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ, ಟಫ್‌ಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ದಂತ ಶಾಲೆಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅದೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಇದು ಯು.ಎಸ್.ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಿ-ಕಿಂಡರ್ಗಾರ್ಟೆನ್ (ಶಿಶು ವಿಹಾರ) ದಿಂದ 12ನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ವರೆಗೂ 57,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;BPS&quot;/&gt; ಈ ಪದ್ಧತಿಯು 145 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಲಾಟಿನ್ ಶಾಲೆ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಶಾಲೆ ಇದಾಗಿದ್ದು, 1635ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಲಾಟಿನ್ ಅಕಾಡಮಿ ಮತ್ತು ಜಾಹ್ನ್ ಡಿ. ಒ'ಬ್ರಿಯಂತ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥ್ಸ್ &amp; ಸೈನ್ಸ್, ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಾರ್ಜನಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಕೇವಲ 7ನೆಯ ಮತ್ತು 9ನೆಯ ದರ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ 7–12ನೆಯ ದರ್ಜೆಯವರೆಗು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೈ (ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್, ಇದನ್ನು 1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು), ಮತ್ತು ದಿ ಮಾಥರ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಇದನ್ನು 1639ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು).&lt;ref name=&quot;BPS&quot;/&gt; 2002ರಲ್ಲಿ, ''ಪೋರ್ಬ್ಸ್ ಮೆಗಝಿನ್'' , ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ, 82% ಗ್ರಾಜುಯೇಷನ್ ಧಾರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ದೇಶದಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಶಾಲಾ ಪದ್ಧತಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=[http://www.forbes.com/2004/02/13/cx_bs_0213home.html The Best Education in the Biggest Cities] |year=2002 |journal=Forbes}}&lt;/ref&gt; 2005ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ತೆಯೊಳಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 45.5% ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕಾನ್ ಅಮೆರಿಕಾನರು, 31.2% ಹಿಸ್ಪಾನಿಕರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೊದವರು, 14% ಬಿಳಿಯವರು, ಮತ್ತು 9% ಏಷಿಯನ್ನರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ 24%, 14%, 49%, ಮತ್ತು 8%.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/education/k_12/articles/2005/11/03/Boston_public_schools/ |title=Boston public schools |publisher=Boston Globe |date=2005-11-03 |accessdate=2007-09-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unausa.org/site/pp.asp?c=fvKRI8MPJpF&amp;b=364181 |title=About Boston Public Schools|publisher=United Nations Association of the United States of America|accessdate=2007-10-30| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927005129/http://www.unausa.org/site/pp.asp?c=fvKRI8MPJpF&amp;b=364181| archivedate = September 27, 2007}}&lt;/ref&gt; ನಗರವು ಖಾಸಗಿ, ಪ್ರಾಂತೀಯ, ಮತ್ತು ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು 3000 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಸಮಿತಿ, ಅಥವಾ ಎಮ್‌ಇ‌ಟಿಸಿಒ ಮೂಲಕ ಉಪನಗರದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ ==
{{See also|List of hospitals in Massachusetts#Boston|l1=List of hospitals in Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:View-over-lma.jpg|thumb|left|ಲಾಂಗ್‌ವುಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ|link=Special:FilePath/View-over-lma.jpg]]
ಲಾಂಗ್‌ವುಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಇಸ್ರಾಯಲ್ ಡೆಕೋನೆಸ್ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಬ್ರಿಘಮ್ ಆಂಡ್ ವುಮೆನ್'ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್, ಚಿಲ್ಡ್ರೆನ್'ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಬೋಸ್ಟನ್, ದಾನ-ಫಾರ್ಬರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡೆಂಟಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್, ಆಂಡ್ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸೆಸ್‌ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.masco.org/index2.htm |title=Overview |publisher=MASCO – Medical Academic and Scientific Community Organization |year=2007 |accessdate=2007-02-21 |archive-date=2007-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218215909/http://www.masco.org/index2.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಜೆನರಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಬೆಕಾನ್ ಹಿಲ್‌ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ, ಹಾಗು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಐ ಆಂಡ್ ಇಯರ್ ಇನ್‌ಫರ್ಮರಿ (ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ) ಮತ್ತು ಸ್ಪಾಲ್ಡಿಂಗ್ ರೆಹಾಬಿಲಿಟೇಷನ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಗಳಿವೆ. ಸೇಂಟ್. ಎಲಿಝಬೆತ್'ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್‌ನ ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.  ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ಠಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಮಿಸ್ಸನ್ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಜಮೈಕ ಪ್ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪರಿಣಿತರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www1.va.gov/directory/guide/rpt_fac_list.cfm?isflash=0 |title=Facility Listing Report |year=2007 |publisher=United States Department of Veterans Affairs |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070324083934/http://www1.va.gov/directory/guide/rpt_fac_list.cfm?isflash=0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಸರಕಾರದ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕಮಿಷನ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಕುರಿತ ವಿಷಯಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bphc.org/ |title=Boston Public Health Commission – Building a Healthy Boston |accessdate=2009-04-18 |publisher=Boston Public Health Commission}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Boston University Medical Center 01.JPG|thumb|ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಮೆನಿನೊ ಪೆವಿಲಿಯನ್]]
ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವು. ಲಾಂಗ್‌ವುಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಜೆನರಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಶೋದನಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mgh.harvard.edu/ |title=MGH Harvard | accessdate=1-7-09}}&lt;/ref&gt; ಟಫ್ಟ್‌ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ (ಹಿಂದೆ ಟಫ್ಟ್‌ಸ್-ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು), ನೆರೆಹೊರೆಯ ಚೈನಾಟವ್ನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಟಫ್ಟ್‌ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ನ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.. ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿನ ಬೋಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಹಾಗು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಟ್ರವ್ಮ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bmc.org/about/facts06.pdf |format=PDF |title=Boston Medical Center – Facts |publisher=Boston Medical Center |month=November |year=2006 |accessdate=2007-02-21| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070203221200/http://www.bmc.org/about/facts06.pdf| archivedate = February 3, 2007}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪೌರಸಭೆಯ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಇದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.childrenshospital.org/bcrp/Site2213/mainpageS2213P2.html |title=Boston Medical Center |publisher=Children's Hospital Boston |year=2007 |accessdate=2007-11-14 |archive-date=2007-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815192727/http://www.childrenshospital.org/bcrp/Site2213/mainpageS2213P2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:DSC03579.JPG|thumb|left|ಕುಬ್ಬಿನ್ ಜಲಾಶಯವು ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರು ಶೇಖರಣಾ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌ಗೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.|link=Special:FilePath/DSC03579.JPG]]
ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ-ವಿಲೇವಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ ಆಯೋಗದಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bwsc.org/tab_menus/6frameset1.htm |title=Background |year=2007 |publisher=Boston Water and Sewer Commission |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070221004901/http://www.bwsc.org/tab_menus/6frameset1.htm| archivedate = February 21, 2007}}&lt;/ref&gt; ಆಯೋಗವು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ವಾಟರ್ ರಿಸೋರ್ಸೆಸ್ ಅಥಾರಿಟಿಯಿಂದ ಸಗಟು ಮಾರಾಟದ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಕರೀದಿಸುತ್ತದೆ.  ನಗರ'ದ ನೀರು ಕ್ವಬ್ಬಿನ್ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ವಾಚುಸೆಟ್ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದು, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸರಿಸುಮಾರು {{convert|65|mi|km|0}} ಮತ್ತು {{convert|35|mi|km|0}} ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Your Drinking Water: Massachusetts Water Resources Authority, 2006 Drinking Water Report |publisher=Massachusetts Water Resources Authority |date=2007-06-19 |accessdate=2007-06-19 }}&lt;/ref&gt; ನಗರಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಟಿಆರ್ ಅನ್ನುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಆನಿಯಂತ್ರಣದ ಕಾರಣ, ಗ್ರಾಹಕರು ಈಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.  ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ರಿಡ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಯಿಂದ (ಮೂಲತಃ ಕೆಯ್‌ಸ್ಪಾನ್ ಆಗಿದ್ದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಯಾಸ್‌ನ ಭಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ) ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ಬಹುಶಃ ಕೇವಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಹಕರು ಪರ್ಯಾಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಪುರೈಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://neaap.ncat.org/news/manews3.htm |title=Massachusetts News and Analysis |month=September |year=2003 |publisher=US Department of Health and Human Services - National Energy Affordability and Accessibility Project |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2009-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091201103608/http://neaap.ncat.org/news/manews3.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪೌರಸಭೆಯ ಸ್ಟೀಮ್ ಸರ್ವೀಸೆಸ್ (ಆವಿ ಸೇವೆಗಳು)ನ್ನು ವೆಯೊಲಿಯಾ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಹಾಯಕ ಟ್ರಿಗನ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.bostonherald.com/localRegional/view.bg?articleid=1012294 |title=Menino urges pols to pass steam bill - Local &amp; Regional - BostonHerald.com |accessdate=2007-07-20 |work=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/after_new_york.html |title=After New York explosion, Menino pushes to regulate steam - Local News Updates - The Boston Globe |accessdate=2007-07-20 |work= | date=2007-07-19}}&lt;/ref&gt; ಇದು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹೀಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಅಡಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.energy.rochester.edu/trigen/ |title=Trigen Energy Corporation |publisher=Energy.rochester.edu |date= |accessdate=2010-05-13 |archive-date=1997-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970209165722/http://www.energy.rochester.edu/trigen/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.energy.rochester.edu/us/ma/boston/bhc/ |title=Theodore Newton Vail and the Boston Heating Company, 1886–1890 |publisher=Energy.rochester.edu |date= |accessdate=2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

ವೆರಿಝನ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ದೂರವಾಣಿಯ ಮುಂದಿನ ಕಂಪನಿ, ನಿನೆಕ್ಸ್, ಬೆಲ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್, ಮತ್ತು ಮೊದಲು,  ಬೆಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು, ಆ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೊತ್ತಮೊದಲು ತಂತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಂಪನಿಗಳು.  ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಗಳು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಸಹ ಲಭ್ಯವಿವೆ.  ಕಮ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಸಿಎನ್ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಂದ ತಂತಿ ದೂರದರ್ಶನ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಯಾಕ್ಸಸ್ಸ್‌ನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ.  ವಿವಿಧ ಡಿಎಸ್‌ಎಲ್ ಸರಬರಾಜುಗಾರರು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರರು, ವೆರಿಝೊನ್ ಒದೆತನದ ದೂರವಾಣಿ ಲೈನುಗಳಿಗೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಒದಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostoncentral.com/towns/boston/utilities.php |title=Boston Utilities |year=2004 |publisher=Boston Central |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt;
ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಪೌರಸಭೆಯ WiFi ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸರ್ವಿಸೆಸ್ (GIS) ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gis.net/ |title=Galaxy Internet Services |publisher=Gis.net |date= |accessdate=2010-05-13 |archive-date=2010-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523000111/http://www.gis.net/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗೂಗಲ್ ಪೈಬೆರ್ ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಯು.ಎಸ್. ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ನಗರದಲ್ಲಿನ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಯಾಕ್ಸೆಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬೋಸ್ಟನ್‌'ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/business/technology/articles/2010/03/16/cities_towns_pull_out_stops_for_superfast_google_network/ |title=Cities, towns pull out stops for superfast Google network |first= Hiawatha |last=Bray |author= |authorlink= |coauthors= |date=March 16, 2010 |month=03 |work= |publisher=Boston Globe |location= |page= |pages= |at= |trans_title= |doi= |archiveurl= |archivedate= |accessdate=April 23, 2010 |quote=The City of Boston doesn’t seem fazed by the competition. &quot;We really think we are uniquely positioned to partner with Google,&quot; said William Oates, Boston’s chief information officer.[…] &quot;We think that Boston has the innovators, the entrepreneurs, and the partners to really push this platform to its limits,&quot; he said. |ref= |separator= |postscript= }}&lt;/ref&gt; ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಗರವನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲೇ &quot;ಗೂಗಲ್ ರಡಿ&quot; ಎಂಬುದನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚಾ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು&lt;ref&gt;[http://www.facebook.com/pages/Boston/Bring-Google-to-Boston/393503997175 ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್: ಬ್ರಿಂಗ್ ಗೂಗಲ್ ಟು ಬೋಸ್ಟನ್!], ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt; ರಚಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/news/default.aspx?id=4588 |title=Mayor Declares Boston &quot;Google Ready&quot; as City Makes Strong Bid for Groundbreaking Broadband Internet Service |first= |last= |author=City staff |authorlink= |coauthors= |date=March 26, 2010 |month=03 |work= |publisher=City of Boston, Mayor's Press Office |location= |page= |pages= |at= |trans_title= |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100401061248/http://www.cityofboston.gov/news/Default.aspx?id=4588 |archivedate=ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2010 |accessdate=April 23, 2010 |quote= |ref= |separator= |postscript= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
{{Main|Transportation in Boston}}
ಲೋಗನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು, ನೆರೆಯ ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಬಹುತೇಕ ನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.massport.com/logan/about.asp |title=About Logan |year=2007 |publisher=Massport |accessdate=2007-05-09 |archive-date=2007-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070521101738/http://www.massport.com/logan/about.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರವನ್ನು ಮೂರೂ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಮಾನಯನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ: ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆವೆರ್ಲಿ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿನ ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾನ್ಸ್‌ಕಮ್ ಫೀಲ್ಡ್  ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನಾರ್‌ವುಡ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ. ಪ್ರೋವಿಡೆನ್ಸ್, ರೋಡೆ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಟಿ. ಎಫ್. ಗ್ರೀನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ ಹೊರಪ್ರದೇಶದ ಬ್ರಾಡ್ಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್, ನ್ಯೂ ಹಾಂಪ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮಾಮ್ಚೆಸ್ಟರ್-ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸಹ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಿಗದಿತ ವೇಳಾ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Bostonhorseandcart.JPG|thumb|right|ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಬಹುತೇಕ ರಸ್ತೆಗಳು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಗಾಡಿಗಳ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಸಹ ಕೆಲವೇ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು, ಸಗರದಾದ್ಯಂತ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]]
ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿಲ್ಲ, ಆದರೆ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿಯಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿವೆ.   ಅವನ್ನು ಬೇಕಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಡಗು ಕಟ್ಟೆಗಳಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Shurtleff, Arthur A. |title=[http://www.library.cornell.edu/Reps/DOCS/shurbos.htm The Street Plan of the Metropolitan District of Boston] |journal=Landscape Architecture 1 |month=January |year=1911 |pages=71–83}}&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ರೋಟರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಗೊತ್ತುಗುರಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಗೆದು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.  ವಿದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ, ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ, ಈಸ್ಟ್ ಬೋಸ್ಟನ್, ಸವ್ತ್ ಎಂಡ್, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳು ಜಾಲರಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.

ಬೋಸ್ಟನ್, ಕ್ರಾಸ್-ಕಾಂಟಿನೆಂಟ್‌ I-90ನ ಕೊನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಬಾಗಿಲು ಮುಖಾಂತರ ಸಾಗುತ್ತದೆ.  ಮೂಲತಃ ಪರಧಿಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಮಾರ್ಗ 128, I-95ನ್ನು ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಒಂದು ಭಾಗದ ಮುಖಾಂತರ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.  ಯು.ಎಸ್. 1 ಮತ್ತು I-93ಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನಗರದ ಮುಖಾಂತರ ಚಾರ್ಲೆಸ್‌ಟವ್ನ್‌ದಿಂದ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ ವರೆಗೂ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಝಕಿಮ್ ಸೇತುವೆಯ ನಂತರದ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಮಾರ್ಗ 3ರ ಮೂಲಕ ಸೇರುತ್ತವೆ.  ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೀದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಮಧ್ಯ ಆರ್ಟರಿಯದ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದ ಭಾಗವನ್ನು, 2006ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಬಿಗ್ ಡಿಗ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ O'ನೈಲ್ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಿಂದ ಭರ್ತಿಮಾಡಲಾಯಿತು.

[[ಚಿತ್ರ:MBTA T logo at Downtown Crossing station, July 2006.jpg|thumb|left|ಚೈನಾಟೌನ್ ಸ್ಟಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಬಿಟಿಎ ಚಿಹ್ನೆ]]
ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರುರಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯಲು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ತೆರಳಲು ಸಾವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ತೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/prod/1/gen/pio/cay961a2.pdf |format=PDF |title=Census and You |publisher=US Census Bureau |page=12|month=January |year=1996 |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಬೇ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅಥಾರಿಟಿ (MBTA)ಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಸುರಂಗ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅದು ಈಗ ದೇಶದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರತ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;first subway&quot;/&gt; ಅದನ್ನು ಪಥದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ {{convert|65.5|mi|0}} ವಿಸ್ತರಿಸಿ,&lt;ref name=&quot;light rail&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.lightrailnow.org/facts/fa_bos001.htm |title=Boston: Light Rail Transit Overview |publisher=Light Rail Progress |month=May |year=2003 |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ  ಮಾಲ್ಡೆನ್‌ನಂತೆ, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬ್ರೈನ್‌ಟ್ರೀಯಾಗಿ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ನಂತೆ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು-ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಇವನ್ನು &quot;T&quot; ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  MBTA ರಾಷ್ಟ್ರ'ದ ಏಳನೆಯ-ಕಾರ್ಯೋದಿಕ್ತ ಬಸ್ ಜಾಲಬಂಧದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಜಲ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ'ದ  ಐದನೆಯ-ಕಾರ್ಯೋದಿಕ್ತ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ರೈಲು ಜಾಲಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿ {{convert|200|mi}},&lt;ref name=&quot;light rail&quot;/&gt; ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೆರ್ರಿಮಕ್ ವ್ಯಾಲಿ ವರೆಗೂ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಸೆಸ್ಟರ್ ವರೆಗೂ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊವಿಡೆನ್ಸ್ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:SouthStation.agr.JPG|thumb|right|ಬೃಹತ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಅಂತರ ನಗರ ಬಸ್ಸು ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಇವು ಬೃಹತ್ ಬಹುಪ್ರಕಾರದ ಸಾರಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿವೆ.]]
ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್'ನ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ ಕೊರಿಡರ್ (ಕಿರಿದಾದ ದಾರಿ) ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ ದಾರಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]]ಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ, ಶೀಘ್ರ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ ಕೊರಿಡರ್ ರೈಲುಗಳು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ನೈಋತ್ಯದಿಕ್ಕಿನ ಉಪನಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಗ 128 ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer?pagename=Amtrak/am2Station/Station_Page&amp;c=am2Station&amp;cid=1080080550818&amp;ssid=93 |title=Westwood—Route 128 Station, MA (RTE) |publisher=Amtrak |year=2007 |accessdate=2007-05-09}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್'ನ ಮೈನೆವರೆಗಿನ  ''ಡೌನ್‌ಈಸ್ಟರ್''  ಸೇವೆಯು ಉತ್ತರ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer?pagename=Amtrak/am2Station/Station_Page&amp;c=am2Station&amp;cid=1080080550772&amp;ssid=93 |title=Boston—South Station, MA (BOS) |publisher=Amtrak |year=2007 |accessdate=2007-05-09}}&lt;/ref&gt;

&quot;ದಿ ವಾಕಿಂಗ್ ಸಿಟಿ&quot; ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಸಂಚರಿಸುವ ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಹತ್ವವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ.  ನಗರದ ಅನುಕೂಲತೆ (ಸಾಂದ್ರತೆ) ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿ ಸನಸಂಖ್ಯೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13% ಪಾದಚಾರಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು, ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಶಾತ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;250,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ನಗರಗಳು {{cite web |url=http://www.bikesatwork.com/carfree/census-lookup.php?state_select=*&amp;lower_pop=250000&amp;upper_pop=999999999&amp;sort_num=2&amp;show_rows=25&amp;first_row=0. |title=Carfree Database Results – Highest percentage (Cities over 250,000) |publisher=Bikes at Work Inc. |year=2007 |accessdate=2007-02-26}}&lt;/ref&gt;

1999ರ ಮತ್ತು 2006ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ''ಬೈಸೈಕ್ಲಿಂಗ್''  ಮೇಗಝಿನ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಅದರ ಮೂರು ಬಾರಿಯ ಸೈಕಲ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ, ಯು.ಎಸ್. ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕೃಷ್ಟ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=MacLaughlin, Nina |year=2006 |title=[http://thephoenix.com/supplements/2006/bicyclebible/article.aspx?ID=Boston Boston Can Be Bike City...If You Fix These Five Big Problems] |journal=The Phoenix - Bicycle Bible 2006}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸದೆ, ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಸೈಕಲು ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.des.ucdavis.edu/faculty/handy/ESP178/Dill_bike_facilities.pdf |format=PDF |publisher=Dill bike facilities |title=Bicycle Commuting and Facilities in Major U.S. Cities: If You Build Them, Commuters Will Use Them – Another Look |page=5 |year=2003 |accessdate=2007-04-04}}&lt;/ref&gt; ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮೆನಿನೊ ಬೈಕ್ ಪಥಗಳನ್ನು, ಚರಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಬೈಕ್‌ಷೇರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ  ಸೈಕಲ್ ಸವಾರ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಬೈಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕರೆಯುವ ಸೈಕಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.  ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 2008ರಲ್ಲಿ, ಅದೇ ಮೆಗಝಿನ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಇದರ &quot;ಪೈವ್ ಫರ್ ದಿ ಪ್ಯೂಚರ್&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ  ಬೈಕು ಸವಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಉತ್ತಮ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/08/09/us/09bike.html?_r=3&amp;ref=us|title=Boston Tries to Shed Longtime Reputation as Cyclists’ Minefield |accessdate=2009-08-16|author=KATIE ZEZIMA|publisher=New York Times | date=2009-08-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bicycling.com/article/0,6610,s1-2-13-17078-1,00.html|title=A Future Best City: Boston|accessdate=2009-08-16|publisher=Rodale Inc|archive-date=2010-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195827/http://www.bicycling.com/article/0,6610,s1-2-13-17078-1,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಅವಳಿ ನಗರಗಳು ==
{{Main|Sister cities of Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:Boston - College Tours 2009 - Group 3 026.jpg|thumb|300px|ಪ್ರ್ಯುಡನ್ಷಿಯಲ್ ಗೋಪುರ ಸ್ಕೈವಾಕ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಿಂದ, ಈಶಾನ್ಯದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದಾಗ, ಕಾಣಬಹುದಾದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ನೋಟ. ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಗೋಪುರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಮನ್ ಮೇಲಿನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕಾಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಂಕಾಕ್ ಆಚೆ ಇದೆ. ಬಲಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ದಾಟುಸುಂಕದೆಡೆ (I-90)ಯು, I-93ಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಎರಡು ಹೆದ್ದರಿಗಳು ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳದ ಮೂಲಕ ಮೇಲೆ ಬಲದೆಡೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲಿನ ಬಲಭಾಗದ ಲೊಗನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು, ಒಳ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್‌ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿದೆ.|link=Special:FilePath/Boston_-_College_Tours_2009_-_Group_3_026.jpg]]
ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಎಂಟು ಸೋದರಿ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅವನ್ನು ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Sister city&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/arts/sistercity.asp |title=Boston Sister Cities |accessdate=2009-04-05 |publisher=The City of Boston |archive-date=2009-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208224246/http://www.cityofboston.gov/arts/sistercity.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ದಿನಾಂಕದ ಸಾಲು ಬಾಂಧವ್ಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವರ್ಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯೋಟೊ  ನಗರವು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಸೋದರಿ ನಗರ.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ನಗರ
! ರಾಷ್ಟ್ರ
! ದಿನಾಂಕ
! ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
|-
|  ಕ್ಯೋಟೊ
|  [64] ಜಪಾನ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1959
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.city.kyoto.jp/koho/eng/databox/sister.html |title=Sister and Other Associated Cities |accessdate=2009-04-05 |work=Kyoto City Web |publisher=City of Kyoto}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಸ್ಟ್ರಾಸ್ಬಾರ್ಗ್
|  [43] ಫ್ರಾನ್ಸ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1960
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.strasbourg.eu/international/jumelage/accueil?ItemID=3719129003 |title=Twinning, cooperation and international solidarity |accessdate=2009-04-05 |publisher=Strasbourg.eu |language=French |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611064058/http://www.strasbourg.eu/international/jumelage/accueil?ItemID=3719129003 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boston-strasbourg.com/ |title=Boston Strasbourg Sister City Association |accessdate=2009-04-05 | publisher=Boston-Strasbourg Sister City Association (BSSCA)}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ
|  [111] ಸ್ಪೇನ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1980
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257218473_3,00.html |title=Twinning agreements – Boston |accessdate=2009-04-05 |publisher=Barcelona City Council |archive-date=2008-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512195313/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257218473_3%2C00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Barcelona&quot;&gt;{{cite web|url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|title=Barcelona internacional - Ciutats agermanades|publisher=© 2006–2009 [http://www.bcn.es/catala/copyright/welcome2.htm Ajuntament de Barcelona]|language=Spanish|accessdate=2009-07-13|archive-date=2012-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127043638/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಹ್ಯಾಗ್‌ಝೌ
|  {{Flagicon|PRC}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನ]]
|  align=&quot;center&quot;| 1982
|  align=&quot;center&quot;| &lt;ref name=&quot;Sister city&quot;/&gt;
|-
|  ಪದುವಾ
|  [44] ಇಟಲಿ
|  align=&quot;center&quot;| 1983
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.padovanet.it/dettaglio.jsp?id=2867 |title=The twin cities of Padua |accessdate=2009-04-05 |date=2008-06-04 |work=Padovanet |publisher=Comune di Padova|language=Italian}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಮೆಲ್ಬರ್ನ್‌
|  ಎಚ್ಎಲ್7 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
|  align=&quot;center&quot;| 1985
|  align=center 
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&amp;pa=2979&amp;pg=1646 |title=Sister cities – Boston |accessdate=2009-04-05 |publisher=City of Melbourne |archive-date=2009-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090921174607/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&amp;pa=2979&amp;pg=1646 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|  ತೈಪೀ
|  {{Flagicon|ROC}} ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ (ತೈವಾನ್)
|  align=&quot;center&quot;| 1996
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tcc.gov.tw/eng/sister_cities.htm |title=International Sister Cities |accessdate=2009-04-05 |publisher=Taipei City Council |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520154141/http://www.tcc.gov.tw/eng/sister_cities.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಸೆಕೊಂಡಿ-ತಕೊರಡಿ
|  {{Flagicon|GHA}} [[ಘಾನಾ|ಘನಾ]]
|  align=&quot;center&quot;| 2001
|  align=&quot;center&quot;| &lt;ref name=&quot;Sister city&quot;/&gt;
|}

ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವು ಇನ್ನು ಮೂರು ನಗರಗಳ ಜೊತೆ ಕಡಿಮೆ ಸ್ನೇಹ ಅಥವಾ ಪಾಲುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅವೆಂದರೆ.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ನಗರ
! ರಾಷ್ಟ್ರ
! ದಿನಾಂಕ
! ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
|-
|  ಬಾಸ್ಟನ್, ಲಿಂಕನ್‌ಶೈರ್
|  [116] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1999
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boston.gov.uk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=361&amp;Itemid=3531 |title=Town twinning |accessdate=2009-04-05 |publisher=Boston Borough Council |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520160801/http://www.boston.gov.uk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=361&amp;Itemid=3531 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.historicbostons.com/ |title=Partnership of the Historic Bostons |accessdate=2009-04-05 |publisher=Partnership of the Historic Bostons}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಹೈಫಾ
|  [92] ಇಸ್ರೇಲ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1999
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/haifa/pages/boston.aspx |title=Boston |accessdate=2009-04-05 |publisher=Haifa Municipality |language=Hebrew |archive-date=2015-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016092232/http://www.haifa.muni.il/haifa/pages/boston.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|  ವಲ್ಲಾಡೊಲಿಡ್
|  [111] ಸ್ಪೇನ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 2007
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ava.es/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=1136 |title=Valladolid and Boston have signed a protocol of friendship between the two cities |accessdate=2009-04-05 |date=2007-09-18 |author=Press Office of the Municipality of Valladolid |publisher=Ayuntamiento de Valladolid |language=Spanish |archive-date=2010-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100328064628/http://www.ava.es/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=1136 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
{{Portal box|Boston|Massachusetts}}

* ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ರಾಯಭಾರ ನಿಯೋಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಕಲ್ಪನಾತೀತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬಗೆಗಿನ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕ

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
* {{Cite book |author=Boston |title=[https://books.google.com/books?id=olMMAAAAYAAJ&amp;pg=PA98&amp;dq=intitle:History+intitle:of+intitle:Boston&amp;lr=&amp;num=50&amp;as_brr=0#PPP5,M1 Records Relating to the Early History of Boston - Selectmen Minutes 1818–1822.] |publisher=City of Boston |year=1909}}
* {{Cite book |author=Downst, Henry P. |title=[http://kellscraft.com/NotesBoston/NotesBostoncontentpage.html &quot;Random Notes of Boston&quot;] |publisher=Humphrey Publishing |year=1916}}
* {{Cite book|first=Ira |last=Gershkoff |coauthors=Trachtman, Richard |title=The Boston Driver's Handbook |publisher=Da Capo Press |year=2004 |isbn=0-306-81326-2 }}
* {{Cite book|first=Patricia |last=Harris |coauthors=Lyon, David |title=Boston |location=Oakland, CA |publisher=Compass American Guides |year=1999 |isbn=0-679-00284-7 }}
* {{Cite book|first=Howard Mumford |last=Jones |coauthors=Jones, Bessie Zaban |title=The Many Voices of Boston: A Historical Anthology 1630–1975 |location=Boston |publisher=Little, Brown and Company |year=1975 |isbn=0-316-47282-4 }}
* {{Cite book|author=Rambow, John D. et al. |title=Fodor's Boston |location=New York |publisher=Fodors Travel Publication |year=2003 |isbn=1-4000-1028-4 }}
* {{Cite book|author=Seasholes, Nancy S. |title=Gaining Ground: A History of Landmaking in Boston |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=MIT Press |year=2003 }}
* {{Cite book |author=Snow, Caleb H. |title=[https://books.google.com/books?id=7eovZyvw7S8C&amp;pg=PA9&amp;dq=editions:0tsIsk90aiMeVh&amp;lr=&amp;source=gbs_toc_r&amp;cad=0_0#PPP13,M1 History of Boston] |publisher=Abel Bowen |year=1828 }}
* {{Cite book|author=Vanderwarker, Peter |title=Boston Then and Now |publisher=Courier Dover Publications |year=1982 |isbn=0-486-24312-5 }}
* {{Cite book |author=Winsor, Justin |title=[https://books.google.com/books?id=1z8OAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=editions:0jkSXQveT0SxV7GZV0DYhMn#PPR3,M1 Memorial History of Boston, Vol.1] [https://books.google.com/books?id=U0AOAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=intitle:Memorial+intitle:History+intitle:of+intitle:Boston&amp;lr=&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;source=gbs_book_other_versions_r&amp;cad=3_1 Vol.2 ] [https://books.google.com/books?id=_UAOAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=editions:0cL_IGuEozgy2ftZpW5K4Kt Vol.3.] [https://books.google.com/books?id=eD8OAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=intitle:Memorial+intitle:History+intitle:of+intitle:Boston&amp;lr=&amp;num=50&amp;as_brr=0 Vol.4.] |publisher=James R. Osgood and Company|year=1881}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
* ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಟು ಝಡ್''  (2000), ಥಾಮಸ್ ಎಚ್. ಒ'ಕನ್ನರ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-674-00310-1
* ''ಬಿಲ್ಟ್ ಇನ್ ಬೋಸ್ಟನ್: ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಸಬರ್ಬ್, 1800–2000''  (2000), ಡಗ್ಲಾಸ್ ಶಂದ್-ಟುಸ್ಸಿ, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-55849-201-1
* ''ಲಾಸ್ಟ್ ಬೋಸ್ಟನ್''  (1999), ಮೇರಿನರ್ ಬುಕ್ಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-395-96610-8
* ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಟೋಪೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' , ಮೂರನೆಯ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾದ ಆವೃತ್ತಿ (2000), ಬೆಲ್ಕ್‌ನ್ಯಾಪ್ ಪ್ರೆಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-674-00268-7
* ''ವೆನ್ ಇನ್ ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಟೈಮ್ ಲೈನ್ &amp;amp; ಅಲ್ಮನಾಕ್''  (2004), ಈಶಾನ್ಯದ, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-55553-620-4
* ''ಗೇಯ್ನಿಂಗ್ ಗ್ರೌಂಡ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೇಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಬೋಸ್ಟನ್''  (2003), ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಎಸ್. ಸೀಹೋಲ್ಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-262-19494-5
* ''ಬೋಸ್ಟನ್ಸ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸ್ಪೇಸಸ್: 50 ಹಿಡನ್ ಕಾರ್ನರ್ಸ್ ಇನ್ ಅಂಡ್ ಅರೌಂಡ್ ದಿ ಹಬ್'' , (2009), ಗ್ಲೋಬ್ ಪೆಕಟ್; ಫರ್ಸ್ಟ್ ಎಡಿಷನ್ ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7627-5062-6
* ''ಎ‌ಐಎ ಗೈಡ್ ಟು ಬೋಸ್ಟನ್, 3ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ: ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್, ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸೈನ್, ಪಾರ್ಕ್ಸ್, ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನೈಬರ್ಹುಡ್ಸ್'' , (2008), ಮೈಕೇಲ್ ಸೌತ್‌ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ಸೂಸಾನ್ ಸೌತ್‌ವರ್ತ್, ಜಿಪಿಪಿ ಟ್ರಾವೆಲ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7627-4337-9
* ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಪಿಕ್ಟೋರಿಯಲ್ ಸೆಲೆಬ್ರೇಶನ್''  (2006), ಜೋನಾತನ್ ಎಮ್. ಬೀಗಲ್, ಎಲನ್ ಪೆನ್ (ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕ), ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-4027-1977-9
* ''ಸಿಟಿ ಇನ್ ಟೈಮ್: ಬೋಸ್ಟನ್''  (2008), ಜೆಫ್ರೀ ಹ್ಯಾಂಟೋವರ್, ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಕಿಂಗ್ (ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕ), ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-4027-3300-3
* ''ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಬೋಸ್ಟನ್''  (2001), ಅಲೆಕ್ಸ್ ಕ್ರೀಗರ್ (ಸಂಪಾದಕ), ಡೇವಿಡ್ ಕೊಬ್ (ಆವೃತ್ತಿ), ಏಮಿ ಟರ್ನರ್ (ಸಂಪಾದಕ), ನಾರ್ಮನ್ ಬಿ. ಲೆವೆಂತಲ್ (ಫೋರ್ವಡ್ ಬೈ) ಎಮ್‌ಐಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-262-61173-2
* ''ಬೋಸ್ಟನ್ ಬಿಹೆಲ್ಡ್: ಆಂಟಿಕ್ ಟೌನ್ ಅಂಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ವ್ಯೂವ್ಸ್''  (2008), ಡಿ. ಬ್ರೆಂಟನ್ ಸಿಮನ್ಸ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-58465-740-5
* ಬೋರ್ಡನ್ ವೊರೆಕ್‌ ಅವರ ''ಬೋಸ್ಟನ್''  (2010); ಬಿಲ್ ಹಾರ್ಸ್ಮನ್ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ಫೈರ್‌ಫ್ಲೈ ಬುಕ್ಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-55407-591-2
* ಮೈಕೇಲ್ ಪ್ರೈಸ್ ಅವರ [https://books.google.com/books?id=RbMBOZux_JsC&amp;amp;printsec=frontcover ''ಬೋಸ್ಟನ್ಸ್ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೆಂಟ್ಸ್, 1840-1925'' ] (2000), ಆಂಥೊನಿ ಮಿಷೆಲ್ ಸಮಾರ್ಕೊ, ಆರ್ಕೇಡಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, ಇಮೇಜಸ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೀರೀಸ್
* [https://books.google.com/books?id=n9YJkBk7MCIC&amp;amp;printsec=frontcover ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್  ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್'' ] (1995), ಆಂಥೊನಿ ಮಿಷೆಲ್ ಸಮಾರ್ಕೊ, ಆರ್ಕೇಡಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, ಇಮೇಜಸ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೀರೀಸ್

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Sister project links}}
* {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Massachusetts/Localities/B/Boston}}
* [http://www.cityofboston.gov/ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]
* [http://www.bostonchamber.com/ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್]
* [http://www.bostonusa.com/ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಅಂಡ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋ]
* {{wikivoyage|Boston}}
* ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ [http://www.bostonindicators.org/ ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಇಂಡಿಕೇಟರ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್]
* [http://firesled.com/ ಫೈರ್‌ಸ್ಲೆಡ್ ಗೈಡ್ ಟು ಬೋಸ್ಟನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129043120/http://firesled.com/ |date=2011-01-29 }}
* ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಿಂದ [http://www.cityofboston.gov/parks/openspace_doc.asp ಓಪನ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ಲಾನ್ 2002–2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212201612/http://www.cityofboston.gov/parks/openspace_doc.asp |date=2009-02-12 }}
* ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ಮನ್ ಬಿ. ಲೆವೆಂತಲ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ [http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=5 ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519094624/http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=5 |date=2009-05-19 }}
* ಮೆಯ್ನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಜಿಐಎಸ್‌ನ [http://www.mainstreetmaps.com/MA/Boston/ ಜಿಐಎಸ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ನಕ್ಷೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105180526/http://www.mainstreetmaps.com/MA/Boston/ |date=2009-01-05 }}
* [http://dca.tufts.edu/features/bostonstreets/ ಬೋಸ್ಟನ್ ರಸ್ತೆಗಳು:ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407091212/http://dca.tufts.edu/features/bostonstreets/ |date=2008-04-07 }},  ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಟಫ್ಟ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ದತ್ತಾಂಶ
* ರ್ಯಾಡಿಕಲ್ ಕಾರ್ಟೊಗ್ರಫಿಯಿಂದ [http://www.radicalcartography.net/?bigboston ವರಮಾನ], [http://www.radicalcartography.net/?boston-f-g ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್ ಗ್ರೋತ್], [http://www.radicalcartography.net/?bostonnow ಪಬ್ಲಿಲ್ಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್], ಹಾಗೂ [http://www.radicalcartography.net/?bostonsquares ಚೌಕಗಳ] ನಕ್ಷೆಗಳು.
* [ftp://ftp.bls.gov/pub/special.requests/ce/msa/y0708/norteast.txt ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್: ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಂಡಿಚರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.boston-online.com/Cultcha/Statistics/index.html ಬೋಸ್ಟನ್ ಆನ್ಲೈನ್: ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಇತರೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100830100022/http://www.boston-online.com/Cultcha/Statistics/index.html |date=2010-08-30 }}
* [http://www.bostonusa.com/partner/press/pr/statistics Bostonusa.com ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು]
* [http://www.wbur.org/special/bostonatc/livingdata.asp ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210043738/http://www.wbur.org/special/bostonatc/livingdata.asp |date=2009-02-10 }}

{{Template group
|title = Articles relating to Boston and [[Suffolk County, MA|Suffolk County]]
|list =
{{US state capitals}}
{{USLargestCities}}
{{USLargestMetros}}
}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಾಸ್ಟನ್‌, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌]]
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ನಗರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ಐರಿಷ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಜನನಿಬಿಡ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಫೋಲ್ಕ್ ದೇಶದ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು, ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ರೇವುಪಟ್ಟಣದ ವಸಾಹತುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ನಗರಗಳು]]</text>
      <sha1>m1wimxi01eed4pved4h2nulxjla1ftc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26242</id>
    <revision>
      <id>1372987</id>
      <parentid>1354904</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241273" sha1="tujabslpcsx5c3hzitfljauu3o7bgor" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--&gt;
&lt;!-- Basic info ----------------&gt;
|name                     = City of Buffalo |settlement_type          = [[Administrative divisions of New York#City|City]]
|nickname                 = The City of Good Neighbors, The City of Dreams, The Queen City, The Nickel City, Queen City of the Lakes, City of Light
&lt;!-- images and maps -----------&gt;
|image_skyline            = BuffaloSkyline.jpg
|imagesize                =
|image_caption            =
|image_flag               = Flag of Buffalo, New York.svg
|image_seal               = Seal of Buffalo, New York.svg
|image_map                = Map_of_New_York_highlighting_Buffalo.svg
|mapsize                  = 250x200px
|map_caption              = Location of Buffalo in New York State
|image_map1               = MapOfBuffalo.jpg
|mapsize1                 = 200x200px
|map_caption1             = A Map showing City of Buffalo
&lt;!-- Location ------------------&gt;
|coordinates_display      = inline,title
|coordinates_region       = US-NY
|subdivision_type         = [[List of countries|Country]]
|subdivision_name         = United States
|subdivision_type1        = [[Political divisions of the United States|State]]
|subdivision_name1        = [[New York]]
|subdivision_type2        = [[List of counties in New York|County]]
|subdivision_name2        = [[Erie County, New York|Erie]]
&lt;!-- Politics -----------------&gt;
|government_type          =
|leader_title             = [[List of mayors of Buffalo, New York|Mayor]]
|leader_name              = [[Byron Brown]] ([[United States Democratic Party|D]])
|leader_title1            = [[city council|Common Council]]
| leader_name1            = {{Collapsible list
 |title       = Members' List
 |frame_style = border:none; padding: 0;
 |title_style = &lt;!-- (optional) --&gt;
 |list_style  = text-align:left;display:none;
 |1           = Delaware District:
 |2           = • Michael LoCurto ([[United States Democratic Party|D]])
 |3           = Ellicott District:
 |4           = • Dr. Curtis Haynes, Jr. ([[United States Democratic Party|D]])
 |5           = Fillmore District:
 |6           = • David Franczyk ([[United States Democratic Party|D]]) Pres.
 |7           = Lovejoy District:
 |8           = • Richard A. Fontana ([[United States Democratic Party|D]])
 |9           = Masten District:
 |10           = • Demone A. Smith ([[United States Democratic Party|D]])
 |11           = Niagara District:
 |12           = • David A. Rivera ([[United States Democratic Party|D]])
 |13           = North District:
 |14           = • Richard A. Fontana ([[United States Democratic Party|D]])
 |15           = South District:
 |16           = • Michael P. Kearns ([[United States Democratic Party|D]])
 |17           = University District:
 |18           = • Bonnie E. Russell ([[United States Democratic Party|D]])
}}
|established_title 	  = First Settled
|established_date 	  = 1789
|established_title2 	  = Founded
|established_date2 	  = 1801
|established_title3 	  = Incorporated (City)
|established_date3 	  = 1832
&lt;!-- Area ---------------------&gt;
|unit_pref                = Imperial
|area_footnote =
|area_magnitude           = 1 E9
|area_total_km2           = 136.0
|area_land_km2            = 105.2
|area_water_km2           = 30.8
|area_total_sq_mi         = 52.5
|area_land_sq_mi          = 40.6
|area_water_sq_mi         = 11.9
|elevation_m              = 183
|elevation_ft             = 600
|latd = 42 |latm = 54 |lats = 17 |latNS = N
|longd = 78 |longm = 50 |longs = 58 |longEW = W
&lt;!-- Population -----------------------&gt;
|population_as_of         = July 1, 2009
|population_note          =&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;[http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2008-4.html US Census Bureau Annual Pop Estimates]. ''census.gov'', accessed 3-MAR-2009&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;demographia&quot;&gt;[http://www.demographia.com/db-metrocore2005.htm Metropolitan &amp; Central City Population: 2000–2005]. ''Demographia.com'', accessed September 3, 2006.&lt;/ref&gt;
|population_total         = 270,240 ([[List of United States cities by population|70th in U.S.]])
|population_density_km2   = 2784.2
|population_density_sq_mi = 7075.0
|population_urban         = 976,703 ([[List of United States urban areas|38th in U.S.]])
|population_metro         = 1,124,309 ([[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|50th in U.S.]])          
|population_blank2_title  = [[Combined statistical area|CSA]]
|population_blank2        = 1,203,997 ([[Table of United States Combined Statistical Areas|39th in U.S.]])
|population_demonym       = Buffalonian
&lt;!-- General information ---------------&gt;
|timezone                 = [[Eastern Time Zone (North America)|EST]]
|utc_offset               = −5
|timezone_DST             = [[Eastern Daylight Time|EDT]]
|utc_offset_DST           = −4
| latitude                = 42°54'17&quot; N
| longitude               = 78°50'58&quot; W
&lt;!-- Area/postal codes &amp; others --------&gt;
|website                  = [http://www.city-buffalo.com/ www.city-buffalo.com]
|postal_code_type         =
|postal_code              =
|area_code                = [[Area code 716|716]]
|blank_name               = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]]
|blank_info               = 36-11000
|blank1_name              = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID
|blank1_info              = 0973345
|footnotes                = &lt;ref name=&quot;established1&quot;&gt;[http://www.buffalonian.com/history/articles/%3C1800/whitebjoe.html First White Settlement and Black Joe - Buffalo, NY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322060018/http://www.buffalonian.com/history/articles/%3C1800/whitebjoe.html |date=2012-03-22 }}. ''The Buffalonian'', accessed April 15, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;established2&quot;&gt;[http://www.buffalonian.com/history/articles/1801-50/1801.html The Village of Buffalo 1801 to 1832] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201055650/http://www.buffalonian.com/history/articles/1801-50/1801.html |date=2015-02-01 }}.  ''The Buffalonian'', accessed April 15, 2008.&lt;/ref&gt;
}}
[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]  [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ ನಂತರ, '''ಬಫಲೋ'''  ({{pronEng|ˈbʌfəloʊ}}) ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಭರಿತ ನಗರ ವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;population&quot;/&gt;  ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಎರಿ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವದ ದಡದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವಿದೆ. ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಇರುವ ಬಫಲೋ, ಎರಿ ಕೌಂಟಿ&lt;ref name=&quot;erie county&quot;&gt;[http://www.erie.gov/overview/ ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಓವರ್‌‌ವ್ಯೂ  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405031211/http://www.erie.gov/overview/ |date=2012-04-05 }}. ''ಎರಿ ಕೌಂಟಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ) ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಹೋಮ್‌ ಪೇಜ್  '',  16, 2008ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು&lt;/ref&gt; ಯ  ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಚೇರಿ  ಮತ್ತು ಬಫಲೋ-ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ನಗರವೂ ಹೌದು.  (ಇದು  ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ) ಕೂಡ ಹೌದು.  ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋ ಅಂದರೆ ಬಫಲೋನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು      [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 17 ಮೈಲುಗಳ (27 ಕಿ.ಮೀ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಟೊರಾಂಟೋ, ಒಂಟಾರಿಯೋ (ಕೆನಡಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ  ನಗರ)ದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 59 ಮೈಲುಗಳ (95&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.)ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ, 8 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಹೊಂದಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಹಾರ್ಸ್‌‌ಶೂ   ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.   ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ    270,919 (ಜುಲೈ  1, 2009ರ ಅಂದಾಜು) ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ,&lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;[http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=Search&amp;amp;geo_id=&amp;amp;_geoContext=&amp;amp;_street=&amp;amp;_county=Buffalo&amp;amp;_cityTown=Buffalo&amp;amp;_state=04000US36&amp;amp;_zip=&amp;amp;_lang=en&amp;amp;_sse=on&amp;amp;pctxt=fph&amp;amp;pgsl=010 ಬಫಲೋ ನಗರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  - ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಶೀಟ್ ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200211180209/http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=&amp;_geoContext=&amp;_street=&amp;_county=Buffalo&amp;_cityTown=Buffalo&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010 |date=2020-02-11 }}. ''ಯುಎಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ  '', ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2008ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು  ಬಫಲೋ–ನಯಾಗರಾ–ಕ್ಯಾಟರಾಗಸ್ ಕಂಬೈನ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ  ಸುಮಾರು 1,203,997 ಜನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ.  ಪಕ್ಕದ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ  ನಯಾಗರಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ   ಬೃಹತ್ ಬಫಲೋ-ನಯಾಗರಾ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,631,418 ಆಗುತ್ತದೆ.

ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್‌&lt;ref name=&quot;established1&quot;/&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದಾಯವಾಗಿ 1789ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಬಫಲೋ ಮುಂದೆ  1825ರಲ್ಲಿ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ   ಶುರುವಾದೊಡನೆ, ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕೊನೆದಾಣ(ಟರ್ಮಿನಸ್) ಆಗಿ  ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು.  1900ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಬಫಲೋ  ದೇಶದಲ್ಲಿ 8ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು,&lt;ref name=&quot;population rank 1900&quot;&gt;[http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab01.txt ಟೇಬಲ್  1. ][http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab01.txt ರ್ಯಾಂಕ್ ಬೈ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ 100 ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಅರ್ಬನ್ ಪ್ಲೇಸಸ್, ಅಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ  ಸ್ಟೇಟ್‌ನಿಂದ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ : 1790–1990]. ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ'''', ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆಜಾಲವಾಗಿ&lt;ref name=&quot;railroad&quot;&gt;[http://www.buffalonian.com/history/industry/railways/EarlyRailroads1.html ಅರ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಇನ್‌ ಬಫಲೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026212134/http://buffalonian.com/history/industry/railways/EarlyRailroads1.html |date=2010-10-26 }}. ''ದಿ ಬಫಲೋನೀಯನ್ '',  ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಬೆಳೆಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಧಾನ್ಯ- ಮಿಲ್‌ಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;milling&quot;&gt;ಲಾರಾ ಒ'ಡೇ ಅವರ &quot;ಬಫಲೋ ಆಸ್ ಫ್ಲೋರ್  ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್&quot;  ''ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ  '', ಸಂಪುಟ 8, ಸಂಖ್ಯೆ. 1 (ಜನವರಿ., 1932), ಪುಟಗಳು 81–93. ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟ ತಿರುವುಮುರುವಾಯಿತು :ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್ ಹಡಗುಸಾಗಣೆಯು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಸೀವೇಯ ಮೂಲಕ ಪುನಾರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್‌ ಮಿಲ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಭಾರ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಚೀನಾ ಮತ್ತಿತರ ಕಡೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Buffalo History&quot;&gt;[http://www.buffaloah.com/h/1985.html ]. ''ಬಫಲೋ ಇತಿಹಾಸ  '', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 1970ರಲ್ಲಿ ಅಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌ನ ಆರಂಭದೊಡನೆ, ಬಫಲೋ ಕೇಂದ್ರ ಟರ್ಮಿನಸ್  ಅನ್ನು ಕೂಡ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ರೈಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಡೆಪ್ಯು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, (ಬಫಲೋ-ಡೆಪ್ಯು) ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಶನ್‌  ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು.  1990ರ ಸುಮಾರಿಗೆ  ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1900ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿದ್ದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು.    ನಗರವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 50 ಟಾಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ&lt;ref name=&quot;US Census Bureau&quot;&gt;1/12 [http://www.census.gov/population/cencounts/ny190090.txt ] ''ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ'', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಭೂಭಾಗವನ್ನು{{convert|40.6|sqmi|km2|abbr=on}} ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಇಂದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಎಂದರೆ ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;City-Data&quot;&gt;[http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Buffalo-Economy.html ಬಫಲೋ: ಎಕಾನಮಿ ]. ''City-Data.com,'',  ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತವಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ವಲಯಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ.&lt;ref name=&quot;NYS Senate&quot;&gt;[http://www.nysenate.gov/report/economic-summary-western-new-york-region ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಸಮರಿ  : ಪಶ್ಚಿಮದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಪ್ರದೇಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045843/http://www.nysenate.gov/report/economic-summary-western-new-york-region |date=2016-03-04 }}. ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌  ಸೆನೆಟ್ '',  ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು  ಭಾಗಶಃ, ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ &lt;ref name=&quot;BNMC&quot;&gt;[http://urbandesignproject.ap.buffalo.edu/projects/bnmc/index.htm ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703041815/http://urbandesignproject.ap.buffalo.edu/projects/bnmc/index.htm |date=2012-07-03 }}. ''ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸ ಯೋಜನೆ  '', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ &lt;ref name=&quot;UB 2020&quot;&gt;[http://www.buffalo.edu/ub2020/overview/whatis.html ವಾಟ್ ಈಸ್ ಯುಬಿ 2020?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530083445/http://www.buffalo.edu/ub2020/overview/whatis.html |date=2010-05-30 }}. ''ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ '',ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು  ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.  ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ರಿಟೈಲ್ ವಲಯವು ಸದೃಢವಾಗಿದೆ, ಕೆನಡಾದ ಅಂಗಡಿಕಾರರು ದುರ್ಬಲ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ನ ಲಾಭ ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಖರೀದಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯ ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;The Star&quot;&gt;[http://www.thestar.com/news/canada/article/243796 ಕ್ರಾಸ್‌-ಬಾರ್ಡರ್ ಸೇಲ್ಸ್ ಸೋರ್ ವಿತ್ ಲೂನೀ  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100114235032/http://www.thestar.com/News/Canada/article/243796 |date=2010-01-14 }}. ''thestar.com'',  ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಬಫಲೋ ನಗರದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಶೇ.  7.7&lt;ref name=&quot;BLSBUFF&quot;&gt;[http://www.bls.gov ಯುಎಸ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಸ್ಟಾಟಸ್ಟಿಕ್ಸ್]&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೇಳಿದ್ದು, ಇದು  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;Allbusiness&quot;&gt;[http://www.allbusiness.com/population-demographics/demographic-trends/14052499-1.html ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Allbusiness.com''  ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 2010ರಲ್ಲಿ  ಫೋರ್ಬ್ಸ್   ನಿಯತಕಾಲಿಕವು  ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಪಾಲನೆಗೆ 10ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.forbes.com/2010/06/04/best-places-family-lifestyle-real-estate-cities-kids.html| title = America's Best Places to Raise a Family| publisher = Forbes.com| archiveurl = https://archive.is/20120918143828/http://www.forbes.com/2010/06/04/best-places-family-lifestyle-real-estate-cities-kids.html| archivedate = 2012-09-18| access-date = 2010-11-15| url-status = live}}&lt;/ref&gt;

== ಹೆಸರಿನ ಮ‌ೂಲಗಳು ==
 &quot;ಬಫಲೋ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದಗುಚ್ಛ ''ಬ್ಯು ಫ್ಲೆವ್‌,''  ಎಂಬುದರ ತಪ್ಪು ರೂಪ, ಇದರರ್ಥ  &quot;ಸುಂದರ ನದಿ,&quot; ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ವೇಷಕರು ನಯಾಗರಾ ನದಿ ನೋಡಿ ಹೀಗೆ ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದರು, ಆ ಪದಗುಚ್ಛದಿಂದಲೇ ಇಂದಿನ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಚಲಿತ ಹೇಳಿಕೆ.  ಆದರೆ ಈ ಊಹೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ.   ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ವೇಷಕರು ನಯಾಗರಾ ನದಿಗೆ ''ರಿವರೆ ಆಕ್ಸ್ ಚೆವಾಕ್ಸ್,''  ಎಂದರೆ &quot;ಕುದುರೆಗಳ ನದಿ&quot; ಎಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಇವೆ.&lt;ref&gt;ಹಫ್‌ಟನ್, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್. ದಿ ನೇಮ್ ಬಫಲೋ. ಬಫಲೋ, NY: ಬಫಲೋ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಸಂಪುಟ v. 24, ಪುಟಗಳು 63–69 [https://books.google.com/books?id=fY4MAAAAYAAJ&amp;amp;pg=PA63&amp;amp;lpg=PA63&amp;amp;dq=Buffalo+first+appeared+on+a+map&amp;amp;source=web&amp;amp;ots=Dg-YQZb0Ur&amp;amp;sig=MOPlDcMG_xdKlwbd_3RzF0wjM_U&amp;amp;hl=en&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;resnum=1&amp;amp;ct=result#PPR3,M1 Books.google.com]&lt;/ref&gt; ಹೆಸರಿನ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉಲ್ಲೇಖವು(1825) ಕಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕದ್ದ ಕುದುರೆಮಾಂಸವನ್ನು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯ ಮಾಂಸವೆಂದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ, ಆಗಿನಿಂದ ಆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಪಿಕ್‌ನಿಕ್ ಜಾಗವನ್ನು &quot;ಬಫಲೋ,&quot; ಎಂದು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಬರೆದಿರುವ ಲೇಖಕ ಇದು ತನ್ನ ಊಹೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;ಬಾಲ್‌, ಶೆಲ್ಡನ್. ''[http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=nys;cc=nys;idno=nys294;node=nys294%3A1;size=s;frm=frameset;seq=6;view=image;page=root ಬಫಲೋ ಇನ್ 1825 ].''  ಬಫಲೋ, NY: ಎಸ್ ಬಾಲ್ 1825&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ  ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ   ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ''; ಬಫಲೋ ಜನವಸತಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದು  ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್‌‌ನಿಂದ;&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/83593/Buffalo/235380/History#tab=active~checked%2Citems~checked&amp;amp;title=Buffalo%20%3A%3A%20History%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ: ಬಫಲೋ, NY, ಯುಎಸ್‌ಎ]&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್ ಮೊದಲು ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು 1759–1760ರ ಸುಮಾರಿಗೆ.&lt;ref&gt;ಹಫ್‌ಟನ್, ಪು. 63&lt;/ref&gt;''  ಏನೇ ಆದರೂ ಬ್ಯೂ ಫ್ಲೆವ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಹೆಚ್ಚು ಮನತಟ್ಟುವಂಥದು, ಆದರೆ ಇದು ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಸಾಧ್ಯತೆಯದು, ಇದರಿಂದ   ಬಫಲೋ ಹೆಸರಿನ ನೈಜ ಮೂಲವನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Buffalo Panorama 1911.jpg|thumb|right|300px|ಬಫಲೋ ಪನೋರಮಾ 1911]]
[[ಚಿತ್ರ:Passenger boats buffalo new york 1909.jpg|thumb|right|300px| ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿಗಳು, 1909]]
[[ಚಿತ್ರ:Pan-American Exposition - Ethnology Building at Night.jpg|thumb|right|175px|ಪಾನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ - ರಾತ್ರಿವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ನಾಲಜಿ ಕಟ್ಟಡ]]
{{Main|History of Buffalo, New York}}

ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇರೊಕ್ವೊಯಿಸ್ ಜನರು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಮೊದಲು, ಇಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ನೇಶನ್  ಇತ್ತು. ನಂತರ, ಇರೊಕ್ವೊಯಿಸ್ ಕಾನ್‌ಫೆಡರಸಿಯ ಸೆನೆಕಸ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್‌ ಜನರನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.    1804ರಲ್ಲಿ, ಜೋಸೆಫ್ ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್, ಎಂಬ ಹಾಲಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಂಪನಿ ಯ ಪ್ರಧಾನ ಏಜೆಂಟ್‌‌‌ನು ರೇಡಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ  ಸೈಕಲ್‌ನ ಕಡ್ಡಿಗಳ ಹಾಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite web |last = Priebe Jr.|first = J. Henry |title = Beginnings - The Village of Buffalo - 1801 to 1832 |url = http://history.buffalonet.org/1801.html |accessdate = 2007-09-07}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವೇ ರೇಡಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.  {{Citation needed|date=June 2008}}  1812ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ,  1813ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 30ರಂದು ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.buffalonian.com/history/articles/1801-50/TheBurningofBuffalo.html |title=ದಿ  ಬಫಲೋನಿಯನ್ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2010-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922160826/http://buffalonian.com/history/articles/1801-50/TheBurningofBuffalo.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{'}}&lt;ref&gt;[http://www.buffaloah.com/h/war1812/burning.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್  ಬಫಲೋ]&lt;/ref&gt; ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪಡೆಗಳು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು.   1825ರ ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು, ಬಫಲೋ  ನಗರವನ್ನು ಯುದ್ಧತಂತ್ರದಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಎರಿ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.   ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 2,400 ಇತ್ತು. ಎರಿ ಕಾಲುವೆಯು ಬಫಲೋ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿತು. ನಂತರ 1832ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ  ಜನಸಂಖ್ಯೆ  10,000ಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು.

ಬಫಲೋ  ನಗರವು ಆಫ್ರಿಕಾ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.   ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ  1828ರ ಗ್ರಾಮ ಡೈರೆಕ್ಟರಿಯು  59 ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ &quot;ಕಲರ್ಡ್‌ ಹೆಸರು&quot;ಗಳನ್ನು (ಕಂದುಬಣ್ಣದವರು) ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last = Fordham |first = Monroe |title = Michigan Street Church |work = African American history of Western New York |month = April | year = 1996 |url = http://www.math.buffalo.edu/~sww/0history/hwny-michigan.st.church.html |accessdate = 2007-09-08}}&lt;/ref&gt; 1845ರಲ್ಲಿ, ಮಸೆಡೊನಿಯಾ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಟ್ ಚರ್ಚ್‌  ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ  ''ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್‌  '' )ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಈ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಚರ್ಚ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಆಂದೋಲನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು.    1974ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 12ರಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಅನ್ನು   ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಪುಸ್ತಕ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್)ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.  ವಿಲಿಯಂ ವೆಲ್ಸ್ ಬ್ರೌನ್  ರಂತಹ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ನಾಯಕರುಗಳು  ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title= African American history of Western New York |url= http://www.math.buffalo.edu/~sww/0history/wwb0.html |accessdate = 2007-09-08}}&lt;/ref&gt; ಬಫಲೋ ಭೂಗತ/ಅಂಡರ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ರೈಲುರಸ್ತೆಯ &lt;ref&gt;{{cite web |title= Underground Railroad Sites in Buffalo, NY |url= http://www.buffaloresearch.com/ugrr.html |accessdate= 2010-07-25 |archive-date= 2010-10-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20101018071323/http://buffaloresearch.com/ugrr.html |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ಟರ್ಮಿನಸ್ ಸ್ಥಳ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ಅನೇಕ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಿಗೆ ಬಫಲೋ ದಿಂದ ನಯಾಗರಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋಗೆ ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.

1840ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋದ ಬಂದರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು.   ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಸಾರಿಗೆಯು ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡು,   ಬಫಲೋ ಬಂದರಿನಿಂದ 93,000  ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;The City of Buffalo 1840-1850&quot;&gt;{{cite web |last = Priebe Jr. |first = J. Henry |title= The City of Buffalo 1840–1850 |url = http://history.buffalonet.org/1840-50.html |accessdate = 2007-09-09}}&lt;/ref&gt; ಧಾನ್ಯಕಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂದರನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.    1843ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಉಗಿಶಕ್ತಿಯ ಗ್ರೈನ್ ಎಲಿವೇಟರ್   ಅನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾದ ಜೋಸೆಫ್ ಡಾರ್ಟ್‌ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಡನ್‌ಬರ್‌ ಸೇರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.   &quot;ಡಾರ್ಟ್‌ ಎಲಿವೇಟರ್&quot;  ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸಾಗಾಣಿಕೆದಾರರಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಧಾನ್ಯದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಿ, ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದ ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.  ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೈಲು  ಬೋಗಿಗಳಿಗೆ ಧಾನ್ಯ ತುಂಬಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;The City of Buffalo 1840-1850&quot;/&gt;

ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್ 1861ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹೋಗುವಾಗ ಬಫಲೋಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಈಗಲ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಟ್‌ ರಸ್ತೆಯ ಮಧ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹೊಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;The History of Buffalo: A Chronology Buffalo, New York 1841-1865&quot;&gt;{{cite web |last = LaChiusa |first = Chuck |title = The History of Buffalo: A Chronology Buffalo, New York 1841–1865 |url = http://freenet.buffalo.edu/bah/h/1865.html#1859 |accessdate = 2007-09-08 |archive-date = 2007-05-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070526113417/http://freenet.buffalo.edu/bah/h/1865.html#1859 |url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 1865ರಲ್ಲಿ    ಬಫಲೋ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 81,029ದಿಂದ 94,210ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಫಲೋ ನಗರದ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ ಪೂರೈಸಿದರು.   ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಯಾಗರಾ ಸ್ಟೀಮ್ ಫೋರ್ಜ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ಐರನ್‌ಕ್ಲಾಡ್  ಶಿಪ್  USS ''ಮಾನಿಟರ್‌ '' ನ ತಿರುಗು ಗೋಪುರದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;The History of Buffalo: A Chronology Buffalo, New York 1841-1865&quot;/&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Lafayette Square, Buffalo, NY.jpg|thumb|right|ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಿ. 1912]]
[[ಚಿತ್ರ:Niagara Square, Buffalo, NY.jpg|thumb|right|ನಯಾಗರಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಿ. 1912]]

ಗ್ರೋವರ್‌ ಕ್ಲೆವರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್   ಎರಿ  ಕೌಂಟಿಯ (1871–1873)ಶರೀಫ್ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಮತ್ತು  1882ರಲ್ಲಿ    ಬಫಲೋದ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.  ನಂತರ ಅವರು   ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಗರ್ವನರ್  (1883–1885) ಆಗಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 22ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು  (1885–1889) ಮತ್ತು 24ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 1893–1897)ಆಗಿದ್ದರು.

1896, ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ  ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಕಟ್ಟಡವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.   ಮುಂದಿನ 16 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು.   ಸರ್ವೇಯರ್ ಜೋಸೆಫ್ ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್ ಗೌರವಾರ್ಥ ಆ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು.

20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಿಲ್‌ಗಳು ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾದ   ಜಲವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೊದಲು ಲಾಭ ಪಡೆದ ಕಂಪನಿಗಳು.   ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕೆ ''ಬೆಳಕಿನ ನಗರ (ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಟ್)''  ಎಂಬ ಉಪಹೆಸರು ಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;cityjournal&quot;&gt;[http://www.city-journal.org/html/17_4_buffalo_ny.html ಕ್ಯಾನ್ ಬಫಲೋ ಎವರ್ ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922210700/http://city-journal.org/html/17_4_buffalo_ny.html |date=2010-09-22 }} ''ಸಿಟಿ ಜರ್ನಲ್‌'' ನಿಂದ&lt;/ref&gt; 1881ರಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋ ನಗರವು  ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಬೀದಿದೀಪಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿತು.   ಈ ನಗರವು  [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಅಟೋಮೊಬೈಲ್]]  ಕ್ರಾಂತಿಯ ಭಾಗವೂ ಆಗಿತ್ತು,ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಸ್‌ ಎರಾ (ಕಂಚಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟ) ಸಮಯದ  ಕಾರಿನ ತಯಾರಕರಾದ ಪಿಯರ್ಸ್‌ ಅರ್ರೊ  ಮತ್ತು ಸೆವೆನ್ ಲಿಟಲ್  ಬಫಲೋಸ್‌  ಇದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದವರು.&lt;ref&gt;ಬಿಲೀವ್ ಇಟ್ ಆರ್ ನಾಟ್. ಕ್ಲೈಮರ್, ಫ್ಲಾಯ್ಡ್. ''ಟ್ರೆಶರಿ ಆಫ್ ಅರ್ಲಿ   ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್, 1877–1925''  (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ಬೊನಾನ್ಜ ಬುಕ್ಸ್, 1950), ಪು.178.&lt;/ref&gt; ''ಬೆಳಕಿನ ನಗರ  ''  (1999) ಎಂಬ ಹೆಸರು   ಬಫಲೋ ವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ   ಲಾರೆನ್ ಬೆಲ್ಫರ್‌ಳ  1901ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೂ ಹೌದು. ವಾಸ್ತವ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು &lt;ref&gt;[http://www.buffaloah.com/h/bel/places.html ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್   ಬಫಲೋ]&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಳು.

ಅದ್ಯಕ್ಷ ವಿಲಿಯಂ ಮೆಕಿನ್ಲೆ   ಮೇಲೆ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ 1901, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6ರಂದು ಪಾನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ದಲ್ಲಿ  ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು.   ಆತ ಕೊನೆಗೆ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು. ಥಿಯೋಡರ್ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್   ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 26ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ವಿಲ್‌ಕಾಕ್ಸ್ ಮಾನಿಸನ್  ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

ಬಫಲೋವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಪೀಸ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇತುವೆಯು 1927ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು.    ಬಫಲೋ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ , ಒಂದು 17 ಮಹಡಿಯ   ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೊ   ಶೈಲಿಯ ಸ್ಟೇಶನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಫೆಲ್‌ಹೈಮರ್ &amp; ವ್ಯಾಗ್ನರ್  ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್‌ಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು,  1929ರ ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಕುಸಿತಕ್ಕಿಂತ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

[[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದು ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = 1941–1945| work = History| publisher = Parkside Community Association| date = | url = http://www.parksidebuffalo.org/history.html| doi = | accessdate = | archive-date = 2010-07-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20100708014105/http://www.parksidebuffalo.org/history.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web| last = Rizzo| first = Michael| authorlink = | coauthors = | title = Joseph J. Kelly 1942–1945| work = Through The Mayor's Eyes| publisher = The Buffalonian| date = | url = http://www.buffalonian.com/history/industry/mayors/Kelly.htm| doi = | accessdate = | archive-date = 2011-09-26| archive-url = https://web.archive.org/web/20110926220745/http://www.buffalonian.com/history/industry/mayors/Kelly.htm| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ರೈಲ್‌ಕಾರ್‌ಗಳನ್ನು   ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾರ್ ಆಂಡ್ ಫೌಂಡ್ರಿ  ಕಂಪನಿಯು,ತಮ್ಮ ಬಫಲೋ ನಗರದ ಘಟಕವನ್ನು 1940ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಕಂಪನಿಯು   ಯುದ್ಧದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ  ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| title = Buffalo Car Company| work =| publisher =| date = 9 April 2006| url = http://www.midcontinent.org/rollingstock/builders/buffalo_carco.htm| doi =| accessdate = }}&lt;/ref&gt;

1957ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸೀವೇ  ಯು  ನಗರವನ್ನು ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿದ್ದ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ದೂರಗೊಳಿಸಿತು; ಜೊತೆಗೆ ಕೈಗಾರಿಕರಣದ ಕುಸಿತ ; ಮತ್ತು  ಉಪನಗರೀಕರಣದ ಕುರಿತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿದ ಒಲವು; ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಬಫಲೋ ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಅವನತಿಯತ್ತ ಸಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.    ರಸ್ಟ್‌ ಬೆಲ್ಟ್  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕದ ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಬಫಲೋ ಕೂಡ 1950ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಜನರು ಉಪನಗರಗಳು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ನಗರಗಳತ್ತ ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗತೊಡಗಿತು.

  ಮಿಚಿಗನ್ನಿನ ಫ್ಲಿಂಟ್   ಇನ್ನಿತರ ರಸ್ಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಬಫಲೋ ಕೂಡ ತನ್ನ ಕುಸಿದಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗಿದ್ದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು.  21ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವು ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು.  ಹಿಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ $50 ಮಿಲಿಯನ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2007ರಲ್ಲಿ   $4 ಬಿಲಿಯನ್ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title= current city development projects 2007|url= http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/splanning/listofprojects/ListBuffDev101007.pdf|accessdate= 2007-11-04|format= PDF|archive-date= 2011-09-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20110928080412/http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/splanning/listofprojects/ListBuffDev101007.pdf|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ,  ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ನವೀಕಣಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳಲಾಯಿತು.    2008ರ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.   (ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ.)

ಇಂದು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಭ್ಯುದಯವು 21ನೇ ಶತಮಾನ ದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಹತ್ತಿರದ [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]]ಗೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹೊಸ ಮನೋರಂಜನಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಅವೆನ್ಯೂಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೊಂದಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ಭೂವಿವರಣೆ ಹಾಗೂ ಹವಾಮಾನ ==
[[ಚಿತ್ರ:BuffaloAvgTemps.png|right|thumb|ಬಫಲೋದ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣತೆ]]

=== ಭೂವಿವರಣೆ (ಭೌಗೋಳಿಕತೆ) ===
ಬಫಲೋ ನಗರವು  ಲೇಕ್ ಎರಿಯ ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾದ ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಮತ್ತು   ನಯಾಗರಾ ನದಿಯು ಆರಂಭವಾಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಯಾಗರ ನದಿಯು ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹರಿದು   [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು  ಲೇಕ್ ಒಂಟಾರಿಯೋನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯುರೋ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರವು ಒಟ್ಟು 52.5 ಚದರ ಮೈಲಿ (136 km2){{convert|52.5|mi2|km2|abbr=off|lk=off}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ  40.6 ಚದರ ಮೈಲಿ ಭೂಪ್ರದೇಶ  (105 km2){{convert|40.6|mi2|km2|abbr=off|lk=off}} ಮತ್ತು 11.9 ಚದುರ ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು (31 km2) ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{convert|11.9|mi2|km2|abbr=off|lk=off}}   ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಶೇ. 22.66ರಷ್ಟು ನೀರು ಇದೆ.

=== ಹವಾಮಾನ ===
[[ಚಿತ್ರ:BuffInBloom.jpg|thumb|right|ಉಚ್ಛ್ರಾಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಫಲೋ]]
[[ಚಿತ್ರ:Blizzard of 1977.jpg|thumb|right|1977ರ ಬಿರು ಹಿಮಗಾಳಿ]]
ಬಫಲೋ ಹಿಮಭರಿತ ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ತುಂಬ ಹಿಮಭರಿತ ನಗರವೇನಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://goldensnowball.com/2009/01/syracuse-already-over-annul-snowfall.html |title=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌  ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ನೋಬಾಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್. |access-date=2010-11-15 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711104516/http://goldensnowball.com/2009/01/syracuse-already-over-annul-snowfall.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸಾಕಷ್ಟು ಆರ್ದ್ರತೆಯಿರುವ   ಭೂಖಂಡದ ಮಾದರಿಯ   ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ   ಸಮುದ್ರದ ಹವಾಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮೆರಿಟೈಮ್   ಹವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ   [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಬೃಹತ್ ಸರೋವರಗಳ (ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್)]]  ಮತ್ತು  (ಕೋಪೆನ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್‌   &quot;Dfb&quot; —  ಕಾರಣದಿಂದ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ಹಂಚಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.    ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದ ಋತು ಅಂದರೆ ಒಂದು ಋತು ಮುಗಿದು ಇನ್ನೊಂದು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಕ್ರಮಣ ಅವಧಿಯು ಬಹಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಿರುತ್ತದೆ.

  ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತುಂಬ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಭರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀರ್ಗಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಳೆ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.   ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ,  ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.  ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ನೆಲವನ್ನು ಹಿಮವು ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬರಿಯ ಒಣ ನೆಲ ಕೂಡ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.   ವಾರ್ಷಿಕ ಹಿಮಪಾತದ ಸುಮಾರು  ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು  ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮ (ಲೇಕ್ ಇಫೆಕ್ಟ್)  ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬಹಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.   ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸರೋವರದ ನೀರನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಆರ್ದ್ರೀಕರಣಗೊಂಡು, ಮೋಡಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ವಿಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ಷೇಪವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.   ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ,    ಬಫಲೋದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಉತ್ತರಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಹಿಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.   ಲೇಕ್ ಸ್ನೋ ಮಶಿನ್‌ಗಳು ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠವಿರುತ್ತವೆ. ನಂತರ,   ಎರಿ ಸರೋವರ  ಹಿಮಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ   ಜನವರಿ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ವಸ್ತುಶಃ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ.  ಬಫಲೋದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಮಬಿರುಗಾಳಿ ಎಂದರೆ   ಬ್ಲಿಜರ್ಡ್‌ ಆಫ್ 77. ಅದು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಲೇಕ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಿಮಬಿರುಗಾಳಿ ಅಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಿ ಸರೋವರ ಪೂರ್ಣ ಹಿಮಗಟ್ಟಿತ್ತು). ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಎರಿ ಸರೋವರದ ಮೊದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಿಮ, ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಉಂಟಾದ ಹಿಮ ಬಿರುಗಾಳಿಯಾಗಿತ್ತು.     ನಗರದ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಿಮ ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆಯನ್ನೇನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ  2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್  ಬಿರುಗಾಳಿ ಮಾತ್ರ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ತೊಂದರೆಯುಂಟು ಮಾಡಿತು.

ಬಫಲೋ ನಗರವು ಈಶಾನ್ಯದ ಬೇರಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು,  ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು  ಹಸಿರಾಗಿ, ಹುಲುಸಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.erh.noaa.gov/buf/bufclifo.htm ಬಫಲೋ'ಸ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ]. ''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆ  ''. ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು ಜುಲೈ 5, 2006.&lt;/ref&gt; ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಿಸಿಲು ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ  ಆರ್ದ್ರತೆ  ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ.   ಈ ನಗರವು ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಿಸಿಲಿನ ಸರಾಸರಿ ಶೇ. 65ರಷ್ಟನ್ನು ಜೂನ್, ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಬಫಲೋದ ಚಳಿಗಾಲದ ಹಿಮದ ಕುಖ್ಯಾತಿಯು ಬೇರೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ   ಬಫಲೋ ನಗರವು ಎರಿ ಸರೋವರದ ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯಂತಹ  ಬೇರೆ ಲೇಕ್‌ ಇಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದಲೂ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹದವಾದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ದಿನಗಳಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.   ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆಯ ಬಫಲೋ ಸ್ಟೇಶನ್ ಎಂದೂ ಅಧಿಕೃತ ಉಷ್ಣತೆ 100 ಡಿಗ್ರಿ ಫ್ಯಾರನ್‌‌ಹೀಟ್ (37.8 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡ್){{convert|100|F|1|abbr=on}}   ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು&lt;ref&gt;[http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/USNY0181?from=tenDay_bottomnav_undeclared Weather.com. ][http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/USNY0181?from=tenDay_bottomnav_undeclared ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲೆ {{convert|99|°F|0|abbr=on}}ಯಾಗಿರುವುದು  ಆಗಸ್ಟ್  1948ರಲ್ಲಿ ]&lt;/ref&gt; ದಾಖಲಿಸಿಲ್ಲ.   ಮಳೆಯು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯೇ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.    ಎರಿ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಗುಡುಗು ಬಿರುಗಾಳಿ  ಉಂಟು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಬಫಲೋಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಾದ್ಯಂತ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.  ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ  ಬೆಚ್ಚಗಾದ ಸರೋವರವು ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅಧಿಕ ತಾಪಮಾನ   ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಆರ್ದ್ರತೆ ಇರುತ್ತದೆ.

{{Weather box
|location = Buffalo, NY
|single line = Yes
|Jan record high F = 72
|Feb record high F = 71
|Mar record high F = 81
|Apr record high F = 94
|May record high F = 94
|Jun record high F = 98
|Jul record high F = 97
|Aug record high F = 99
|Sep record high F = 98
|Oct record high F = 92
|Nov record high F = 80
|Dec record high F = 74
|year record high F = 99
|Jan high F = 31.1
|Feb high F = 33.2
|Mar high F = 42.5
|Apr high F = 54.1
|May high F = 66.4
|Jun high F = 74.8
|Jul high F = 79.6
|Aug high F = 77.8
|Sep high F = 70.1
|Oct high F = 58.9
|Nov high F = 46.7
|Dec high F = 36
|year high F = 55.9
|Jan low F = 17.8
|Feb low F = 18.6
|Mar low F = 26.1
|Apr low F = 36.4
|May low F = 47.7
|Jun low F = 56.9
|Jul low F = 62.1
|Aug low F = 60.5
|Sep low F = 52.9
|Oct low F = 42.6
|Nov low F = 33.7
|Dec low F = 23.6
|year low F = 39.9
|Jan record low F = -16
|Feb record low F = -20
|Mar record low F = -7
|Apr record low F = 5
|May record low F = 25
|Jun record low F = 36
|Jul record low F = 43
|Aug record low F = 38
|Sep record low F = 32
|Oct record low F = 20
|Nov record low F = 2
|Dec record low F = -10
|year record low F = -20
|Jan precipitation inch = 3.16
|Feb precipitation inch = 2.42
|Mar precipitation inch = 2.99
|Apr precipitation inch = 3.04
|May precipitation inch = 3.35
|Jun precipitation inch = 3.82
|Jul precipitation inch = 3.14
|Aug precipitation inch = 3.87
|Sep precipitation inch = 3.84
|Oct precipitation inch = 3.19
|Nov precipitation inch = 3.92
|Dec precipitation inch = 3.80
|year precipitation inch = 40.54
|Jan snow inch = 24.0
|Feb snow inch = 18.4
|Mar snow inch = 12.4
|Apr snow inch = 3.6
|May snow inch = 0.3
|Jun snow inch = 0
|Jul snow inch = 0
|Aug snow inch = 0
|Sep snow inch = 0
|Oct snow inch = 0.3
|Nov snow inch = 11.0
|Dec snow inch = 25.4
|year snow inch = 95.4
|Jan precipitation days = 19.8
|Feb precipitation days = 17.2
|Mar precipitation days = 15.7
|Apr precipitation days = 13.6
|May precipitation days = 12.6
|Jun precipitation days = 11.9
|Jul precipitation days = 10.5
|Aug precipitation days = 10.5
|Sep precipitation days = 11.6
|Oct precipitation days = 12.8
|Nov precipitation days = 15.8
|Dec precipitation days = 19.4
|Jan snow days = 16.7
|Feb snow days = 14.0
|Mar snow days = 9.7
|Apr snow days = 3.7
|May snow days = 0.2
|Jun snow days = 0
|Jul snow days = 0
|Aug snow days = 0
|Sep snow days = 0
|Oct snow days = 0.3
|Nov snow days = 6.0
|Dec snow days = 14.7
|Jan sun = 89.9
|Feb sun = 110.2
|Mar sun = 164.3
|Apr sun = 204
|May sun = 257.3
|Jun sun = 288
|Jul sun = 306.9
|Aug sun = 266.6
|Sep sun = 207
|Oct sun = 158.1
|Nov sun = 84
|Dec sun = 68.2
|year sun = 2204.5
|source 1 = NOAA &lt;ref name= NCDC &gt;{{cite web
| url = http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/ny/308383.pdf
| title = NCDC: U.S. Climate Normals
| accessdate = 2010-05-14
| publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]]
| archive-date = 2014-07-17
| archive-url = https://web.archive.org/web/20140717163106/http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/ny/308383.pdf
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
|source 2 = Hong Kong Observatory &lt;ref name= HKO &gt;{{cite web
  | url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/buffalo_e.htm
  | title = Climatological Normals of Buffalo
  | accessdate = 2010-05-14
  | publisher = [[Hong Kong Observatory]]
  | archive-date = 2011-06-28
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20110628182144/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/buffalo_e.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;
|date=August 2010
}}

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
{{USCensusPop
 | 1810=1508
 | 1820=2095
 | 1830=8668
 | 1840=18213
 | 1850=42261
 | 1860=81129
 | 1870=117714
 | 1880=155134
 | 1890=255664
 | 1900=352387
 | 1910=423715
 | 1920=506775
 | 1930=573076
 | 1940=575901
 | 1950=580132
 | 1960=532759
 | 1970=462768
 | 1980=357870
 | 1990=328123
 | 2000=292648
 | estimate=270240
 | estyear=2009
 | estref=
 | footnote=Historical Population Figures&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://grab.by/AbU| title=Population Estimates| first=Campbell| last=Gibson| publisher=Population Division, U.S. Bureau of the Census| month=June| year=2008| accessdate=2009-11-15| archive-date=2012-01-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20120129215704/http://grab.by/AbU| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
  &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1850a-02.pdf|title=Census|publisher=United States Census}} page 36&lt;/ref&gt;
 }}

=== ನಗರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ===
ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲು ಕೈಗಾರೀಕರಣಗೊಂಡ ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಬಫಲೋ ಕೂಡ ಕೈಗಾರಿಕೆ ನೆಲೆ ನಶಿಸುತ್ತ ಬಂದ ಹಾಗೆ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ.   ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1950ರಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 15ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.   ನಂತರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಇಳಿಯುತ್ತ ಬಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ   1970ರ ಕೊನೆಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1980ರ ಆರಂಭಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಗರವು ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟನ್ನು ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.    ಜನಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವು, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ;   2006ರ ಅಮೆರಿಕದ ಗಣತಿ ಅಂದಾಜಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಬಫಲೋದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1890ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ 120 ವರ್ಷಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಿರುವುಮುರುವಾಗಿಸಿದೆ.

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಗಣತಿ ಅಂದಾಜುಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಷ್ಟದ ದರವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.   2008–2009 ನಷ್ಟದ ಅಂದಾಜು ಅದರ ಮೊದಲಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಶೇ. 50ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ   ಮತ್ತು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇ.1ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ.    ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಅಂದಾಜಿನವರೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ.

 2005–2007ರ ಅಮೆರಿಕದ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ,   ನಗರದ  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 53.8ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು (ಶೇ. 48.7ರಷ್ಟು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್‌ರಲ್ಲದ ಬಿಳಿಯರೇ ಇದ್ದಾರೆ), ಶೇ. 41.1ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಶೇ. 1.2ರಷ್ಟು  ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ರು ಮತ್ತು   ಅಲಾಸ್ಕಾ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಶೇ.   2.0ರಷ್ಟು ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಶೇ. 4.5ರಷ್ಟು ಬೇರೆ ಜನಾಂಗದವರು ಮತ್ತು ಶೇ. 2.5ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಜನಾಂಗದವರು ಇದ್ದಾರೆ.   ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. 8.3ರಷ್ಟು   ಜನರು ಯಾವುದೇ ಕುಲದ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೋಗಳು ಇದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&amp;-tree_id=3307&amp;-redoLog=true&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=16000US3611000&amp;-format=&amp;-_lang=en |title=ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಬ್ಯೂರೋ   |access-date=2021-08-10 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211181852/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&amp;-context=adp&amp;-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&amp;-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&amp;-tree_id=3307&amp;-redoLog=true&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=16000US3611000&amp;-format=&amp;-_lang=en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2000ರ ಗಣತಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ,  292,648 ಜನರಿದ್ದರು. 122,720 ಮನೆಗಳು  ಇದ್ದವು ಮತ್ತು 67,005 ಕುಟುಂಬಗಳು   ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು.  ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 7,205.8ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (2,782.4/ಕಿ.ಮೀ.²). ಅಲ್ಲಿ 145,574 [[ಮನೆ]]ಗಳಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆ 3,584.4/ಚದರ ಮೈಲಿ (1,384.1/ಕಿ.ಮೀ.²)ಯಷ್ಟಿದೆ.  ನಗರದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಶೇ.54.43 ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು, ಶೇ. 37.23ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್, ಶೇ. 0.77 ರಷ್ಟು ಅಮೇರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಶೇ. 1.40  ಏಶಿಯನ್ನರು, ಶೇ. 0.04 ರಷ್ಟು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರು, ಶೇ. 3.68 ರಷ್ಟು ಇತರ ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು ಹಾಗೂ ಶೇ. 2.45 ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರು ಇದ್ದರು. ಶೇ. 7.54ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಆಗಿತ್ತು.  ಟಾಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಐದು ದೊಡ್ಡ ವಂಶಪರಂಪರೆಯು ಹೀಗಿದೆ : .  ಜರ್ಮನ್ (ಶೇ. 13.6 ), ಐರಿಶ್ (ಶೇ. 12.2), ಇಟಾಲಿಯನ್ (ಶೇ. 11.7), ಪೋಲಿಶ್ (ಶೇ. 11.7), ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಶ್  (ಶೇ. 4.0).&lt;ref&gt;[http://www.city-data.com/city/Buffalo-New-York.html ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  (NY) ವಿವರವಾದ ಚಿತ್ರಣ - ರಿಲೊಕೇಶನ್, ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಪ್ರವಾಸ, ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಅಪರಾಧ, ವಾರ್ತೆಗಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು ]&lt;/ref&gt;

ಒಟ್ಟು 122,720 ಮನೆಯವರಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಶೇ. 28.6ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶೇ. 27.6ರಷ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ದಂಪತಿಯಿದ್ದರು, 22.3ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡನಿಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶೇ. 45.4ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲದ ಮನೆಗಳಿದ್ದವು.   ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 37.7ರಷ್ಟು ಜನರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಶೇ. 12.1ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಥವಾ  ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನ ಒಬ್ಬರೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.    ಸರಾಸರಿ ಮನೆಮಂದಿಯ ಪ್ರಮಾಣ 2.29ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಮಾಣ 3.07ರಷ್ಟಿತ್ತು.

ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ  ಶೇ. 26.3ರಷ್ಟು 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯೋಮಾನದವರು, ಶೇ. 11.3ರಷ್ಟು ಜನರು  18 ರಿಂದ 24, ಶೇ. 29.3  ಜನರು   25 ರಿಂದ  44,  ಶೇ.19.6  45 ರಿಂದ  64, ಮತ್ತು  ಶೇ.13.4 ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರು.   ಇಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷವನ್ನು ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ 100 ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 88.6 ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. 18 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 83.5 ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ.

ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಆದಾಯವು $24,536ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಮಧ್ಯಮ ವರಮಾನವು $30,614ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು $30,938  ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.  ಆಗಿತ್ತು, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು   $23,982 ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದ ತಲಾದಾಯವು  $14,991ರಷ್ಟಿದೆ. ಶೇ. 26.6 ರಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತು ಶೇ.23.0 ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಡತನರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ.  ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ,18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಶೇ. 38.4ರಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತು   65 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಶೇ.14.0ರಷ್ಟು ಜನರು  ಬಡತನರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Buffalo NY historical population.png|left|thumb| ಬಫಲೋದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, 1830–2006]]

ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಜನರಿದ್ದಾರೆ :  ಐರಿಶ್, ಇಟಲಿಯವರು, ಪೋಲಿಶ್, ಜರ್ಮನ್ನರು, ಯಹೂದಿಗಳು, ಗ್ರೀಕರು, ಅರಬ್ಬರು , ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಭಾರತೀಯರು, ಮತ್ತು ಪ್ಯುರ್ಟೊ ರಿಕನ್  ಕುಲದವರು.  ಪ್ರಮುಖ ಜನಾಂಗೀಯ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಈಗಲೂ ಇದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದಾರೆ.   ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ,   ಪೋಲಿಶ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು     ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು   ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.   ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಈಗ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗವು  ಅನೇಕ ಜನಾಂಗೀಯತೆಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನ ಸ್ಥಾನ (ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್)ವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ  ಲ್ಯಾಟಿನೋ   ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದೆ.  ಬಫಲೋದ ಇತಿಹಾಸದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮೊದಲ ವಾರ್ಡ್‌ (ಪರ್ಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್‌) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.   ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋ  ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ  ಐರಿಷ್‌ ಕುಲ  ದ ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅರಬ್ ಕುಲದ  ನಿವಾಸಿಗಳು ನಗರದೊಳಗೆ ಬರುವುದು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು [[ಯೆಮೆನ್|ಯೆಮನ್]] ದೇಶದಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಮುಸ್ಲಿಂ  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 3000ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wings.buffalo.edu/sa/muslim/LocalMosques.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-15 |archive-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212075820/http://wings.buffalo.edu/sa/muslim/LocalMosques.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  1950ರಿಂದ ಮತ್ತು 1960ರಿಂದ, ಯಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಗರದ ಹೊರಗೆ  ಉಪನಗರ  ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ===

2006ರಂತೆ, ಎರಿ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ಕೌಂಟಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು   ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,154,378  ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;suny_rkn&quot;&gt;{{cite web|url=http://rkn.buffalo.edu/data/topicdata.cfm?Topic=100&amp;Region=777|title=SUNY Buffalo Regional Knowledge Network|access-date=2010-11-15|archive-date=2012-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322060017/http://rkn.buffalo.edu/data/topicdata.cfm?Topic=100&amp;Region=777|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಭಾಗದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ :  ಶೇ.  82.2ರಷ್ಟು  ಬಿಳಿಯರು, ಶೇ. 13ರಷ್ಟು  ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌, ಶೇ. 0.6ರಷ್ಟು  ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಶೇ. 1.32ರಷ್ಟು  ಏಷಿಯನ್, ಶೇ. 3.3ರಷ್ಟು  ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್, ಮತ್ತು ಶೇ. 1.4ರಷ್ಟು ಎಲ್ಲ ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಶೇ. 39.68ರಷ್ಟು ಜನರು 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವರ್ಷದವರು   ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸು 38 ವರ್ಷ.  ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ, ಶೇ. 82.88ರಷ್ಟು ಜನರು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ  ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಶೇ. 23.2ರಷ್ಟು ಜನರು ಬ್ಯಾಚಲರ್ ಪದವಿ  ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.  ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯವು $48,400 ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ತಲಾದಾಯವು $39,000ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.  ಸುಮಾರು ಶೇ. 8ರಷ್ಟು ಜನರು  ಬಡತನರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
[[ಚಿತ್ರ:PostcardLHS.png|thumb|right|ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]]

=== ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು/ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ===

ಪ್ರಸ್ತುತ, ನಗರದಲ್ಲಿ 78 ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ. ಜೊತೆಗೆ  ಚಾರ್ಟರ್ (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ) ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.  2006ರಂತೆ, ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ  41,089 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು  ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ- ಶಿಕ್ಷಕ ಅನುಪಾತ 13.5ಕ್ಕೆ 1 ಆಗಿತ್ತು.  2008ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಹೊಂದುವವರ ಪ್ರಮಾಣ  ಶೇ. 52  ಆಗಿದ್ದು, 2007ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. 2007 ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ. 45 ಇತ್ತು ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ. 50 ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.buffalonews.com/home/story/711732.html |title=ದಿ ಬಫಲೋ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=2012-07-23 |archive-date=2012-07-23 |archive-url=https://archive.is/20120723165058/www.buffalonews.com/home/story/711732.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಶೇ. 27ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಕರು  ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ   ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸರಾಸರಿ ಅನುಭವ 15 ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು.    ಇಡೀ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ, ಒಟ್ಟು 292 ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದು,  172,854 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;suny_rkn&quot;/&gt; ಬಫಲೋ ಒಂದು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಶಾಲೆ)   ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,  ಶಾಲೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತವೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ,   [[ವಿಜ್ಞಾನ]], ದ್ವಿಭಾಷೆ  ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಇತ್ಯಾದಿ. ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ : ಬಫಲೋ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ; ಡಾ.ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್, ಜ್ಯೂನಿಯರ್,; ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್;     ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್  ; ಡಾ. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಆರ್ ಡ್ರ್ಯೂ ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್  ; ಬಿಲ್ಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿ; ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿಂಚಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಬಫಲೋ; ಪಿಎಸ್ 32 ಬೆನ್ನೆಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮಾಂಟೆಸರಿ;   ದಿ ಬಫಲೋ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫಾರ್ ವಿಶುವಲ್ ಆಂಡ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆಟ್ಸ್, BAVPA;  ರಿವರ್‌ಸೈಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ  ; ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ /ಬಫಲೋ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನಾನ್ಸ್  ; ಹಚಿನ್‌ಸನ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್  ; ಬರ್ಗಾರ್ಡ್‌ ವೊಕೇಶನಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್  ; ಸೌತ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್  ಮತ್ತು ದಿ ಎಮರ್ಸ್ನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಾಲಿಟಿ.

ಬಫಲೋ ನಗರವು ಪ್ರಸ್ತುತ $1 ಬಿಲಿಯನ್ ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ.

=== ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ===

ನಗರದಲ್ಲಿ 47 ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು  ಇವೆ ಮತ್ತು   ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು 150 ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್  ಅಂಗೀಕೃತತೆ ಹೊಂದಿವೆ.   [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ]] ಇನ್ನಿತರ ಬೇರೆ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ.  ಅಲ್ಲದೆ  ಪಂಥೀಯವಲ್ಲದ  (ನಾನ್‌ಸೆಕ್ಟೇರಿಯನ್)  ಆಯ್ಕೆಗಳೂ ಇವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ  ದಿ ಬಫಲೋ ಸೆಮಿನರಿ  (ಪಶ್ಚಿಮ  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಪಂಥೀಯವಲ್ಲದ ಖಾಸಗಿ, ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆ),&lt;ref&gt;[http://buffaloseminary.org/ ಬಫಲೋ ಸೆಮಿನರಿ   - ಬಫಲೋ ಸೆಮಿನರಿ ]&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಿಕೋಲ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ .

ತನ್ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ,   ಬಫಲೋ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ವಯಸ್ಕ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗವು ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಕರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.upskill.org/|title=Buffalo Public Schools Adult and Continuing Education Division}}&lt;/ref&gt; ಇದರೊಂದಿಗೆ, ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯು ಸುಮಾರು 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 6,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.buffaloschools.org/cte/|title=Career and Technical Education department|access-date=2010-11-15|archive-date=2007-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226062845/http://www.buffaloschools.org/cte/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಶಾಲೆಗಳು ====

*ಸೇಂಟ್. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್  
*ಕ್ಯಾನಿಸಿಯಸ್  ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್  
*ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್‌‌ಸ್ ಕಾಲೆಜಿಯೇಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  
*ಬಿಶಪ್- ಟಿಮೊನ್ - ಸೇಂಟ್ ಜ್ಯೂಡ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್  
*ನಾರ್ಡಿನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ  
*ಹೋಲಿ ಏಂಜೆಲ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ  
*ಮೌಂಟ್ ಮರ್ಸಿ ಅಕಾಡೆಮಿ

==== ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ====
*ದಾರುಲ್ ಉಲೂಮ್ ಅಲ್‌ ಮದನಿಯ   
*ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಅಟ್   ಬಫಲೋ

=== ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ===
==== ಖಾಸಗಿ ====
*ಬ್ರ್ಯಂಟ್ &amp; ಸ್ಟ್ರಾಟನ್ ಕಾಲೇಜ್  
*ಕ್ಯಾನಿಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್  
*ಡಿ'ಯೊವಿಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್  
*ಮೆಡಿಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್  
*ಟ್ರಾಕೈರೆ ಕಾಲೇಜ್

==== (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ)  SUNY ====
ಬಫಲೋ ನಗರವು ನಾಲ್ಕು   ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ(SUNY)ದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಆಯಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.   ಜೊತೆಗೆ, ಅವು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

* ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು SUNY ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.   
*ಬಫಲೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್, 4 ವರ್ಷಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕಾಲೇಜ್ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. 
*ಎರಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ   ಕಾಲೇಜ್  2 ವರ್ಷಗಳ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದ್ದು, SUNY ಯ ಅಂಗೀಕೃತತೆ ಹೊಂದಿದೆ. 
*ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್  ಕಾಲೇಜ್, ಒಂದು ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲಿಬರಲ್ ಆಟ್ಸ್  ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದೆ.

== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:20080310 Soldiers and Sailors edit.JPG|thumb|right|ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸೈಲರ್ಸ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್, ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್]]

=== ಇತಿಹಾಸ ===
ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ರೈಲುರಸ್ತೆ ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ,   ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆ,[[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಆಟೋಮೊಬೈಲ್]]  ತಯಾರಿಕೆ, ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್/ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಹಡಗುಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.   ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳು ನಗರದಿಂದ ಹೊರನಡೆದಿವೆ.   ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಲ್ಲ, ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಸ್ಟೀಲ್ ಮಿಲ್‌ಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.   ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕ, ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಮತ್ತು ವಿತರಕರಾಗಿದ್ದ ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಬಫಲೋನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.   1950ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಗಣತಿ ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಫಲೋ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ 15ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು, ದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ಆಂತರಿಕ ಬಂದರು ಆಗಿತ್ತು (ಒಟ್ಟು 12 ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ), ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಆರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=A Greater Look At Greater Buffalo|page=58|publisher=Windsor Publications|isbn=0-89781-198-4|year=1986|author=Bisco, Jim}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಈಗ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಹಗುರು ತಯಾರಿಕೆಗಳು, ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸೇವೆ-ಪ್ರೇರಿತ  ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಮಿಶ್ರಣ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಬಹುದು.   ನಗರವು ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೇ ಉದ್ಯಮ ಅಥವಾ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರ ಬದಲಿಗೆ, ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2009}}

=== ಉದ್ಯೋಗ ===
ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ   ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆ ವಲಯ ಹೊರಹೋದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗವೂ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಬಫಲೋದ  2005ರ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇ. 6.6ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಶೇ. 5.0ರಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/wny/WesternSlideShows.asp |title=ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630175727/http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/wny/WesternSlideShows.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ 2005ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಿಂದ  2006ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದವರೆಗೆ,  ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯು ಯಾವುದೇ ನಿವ್ವಳ ಉದ್ಯೋಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದೇಶದ 326 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ 271ನೇ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.bls.gov/news.release/cewqtr.t01.htm ಬಿಎಸಲ್‌ಎಸ್, ಕೋಷ್ಟಕ 1. ][http://www.bls.gov/news.release/cewqtr.t01.htm ೩೨೬ ದೊಡ್ಡ ದೇಶಗಳ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಳು  ಮತ್ತು ವೇತನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,  2006ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ]&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 6.6 ಇದ್ದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ 2006ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 5.2ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿ, ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 4.9ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/PressReleases/prtbur.txt |title=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  |access-date=2010-11-15 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630011534/http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/PressReleases/prtbur.txt |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರದೇಶದ ತಯಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು  17,000 ಉದ್ಯೋಗಗಳು  2006ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಾಗಿವೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೇರೆ ವಲಯಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.   2006ರಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು  30,400 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು  ಮತ್ತು  ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಣಕಾಸು) ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು 20,500 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.bizjournals.com/albany/ ''bizjournals.com'' ]&lt;/ref&gt;

=== ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು ===
ಬಫಲೋ ನಗರವು [[ಬಯೋಇನ್‌ಫರ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌|ಬಯೋಇನ್‌ಪಾರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್]]  ಮತ್ತು ಮಾನವ ವಂಶವಾಹಿಗಳ  ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತಿದೆ.   ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ  ಮತ್ತು ದಿ ರಾಸ್‌ವೆಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್  ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್   ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ : ಬಫಲೋ ಹಿಯರಿಂಗ್ &amp; ಸ್ಪೀಚ್ ಸೆಂಟರ್,   ಬಫಲೋ ಮೆಡಿಕಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಫೌಂಡೇಶನ್,  ಹಾಪ್ಟ್‌ಮನ್-ವುಡ್‌ವರ್ಡ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೇ , ಕಲೈಡ ಹೆಲ್ತ್‌, ಒಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವಿಶುವಲಿ ಇಂಪೇರ್ಡ್, ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಯೋಲ್ಯಾಬ್ಸ್   ಮತ್ತು ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌. ಹ್ಯೂಮನ್ ಜೀನೋಮ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಡಿಎನ್‌ಎ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಫಲೋದ ಅನಾಮಿಕ ದಾನಿಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು  ಮತ್ತು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳ  ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೀವನ ವಿಜ್ಞಾನ (ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸ್) ಸಮಾಲೋಚಕರನ್ನು   ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌  ಮತ್ತು ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಫಲೋ ಬಯೋಸೈನ್ಸ್‌‌ಸ್   ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಲೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಬಯೋಇನ್‌ಫಾರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್ &amp; ಲೈಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಎಂಪೈರ್ ಜೀನೋಮ್‌ನ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.  ಎಂಪೈರ್ ಜೀನೋಮ್‌ ಕಂಪನಿಯು ರಾಸ್‌ವೆಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು,ಡಾ. ನೊರ್ಮನೊವಾಕ್ {{Citation needed|date=March 2009}}ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಔಷಧವನ್ನು ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ===
ಬಫಲೋ ಸುಮಾರು  $69  ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಎಂ&amp;amp;ಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mtb.com/aboutus/Pages/WhoIsMT.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-15 |archive-date=2013-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021144030/https://www.mtb.com/ABOUTUS/Pages/WhoIsMT.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯುಎಸ್ಎ   ಕೂಡ   ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. (ಬಫಲೋ ಸೇಬರ್ಸ್  ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್‌ (NHL) ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುವ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ವನ್ನು [[ಎಸ್‌ಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ]]). ಬೇರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು   ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ   ಮತ್ತು ಕೀಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್   ಕೂಡ ಅಮ್ಹೆರಸ್ಟ್,ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಬಫಲೋದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ.   ಬಫಲೋ ನಗರವು ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ಉದ್ಯಮದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ತಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| last = Thompson| first = Carolyn| authorlink = | coauthors = | title = Buffalo's debt collectors accused of bullying =| publisher = AP| date = 2010-01-05| url = https://finance.yahoo.com/news/Buffalos-debt-collectors-apf-2226423347.html?x=0| doi = | accessdate = 2010-01-05| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100108093804/http://finance.yahoo.com/news/Buffalos-debt-collectors-apf-2226423347.html?x=0| archivedate = 2010-01-08| url-status = live}}&lt;/ref&gt;

ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಲಾಕ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ   ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ.    ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾವು ಬಫಲೋದಿಂದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಅಲ್ಬನಿಗೆ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ 2009ನಿಂದ ರವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ  ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಶಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಂದಿದೆ.  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10ರಂದು, ಫರ್ಸ್ಟ್  ನಯಾಗರಾ ತನ್ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್   ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಲಾಕ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.  ಲಾಕ್‌ಫೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ತೆರೆದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.fnfg.com/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=847 |title=First Niagara © 2009 |access-date=2010-11-15 |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314021324/https://www.fnfg.com/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=847 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾವು ಪಿಎನ್‌ಸಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ ನಿಂದ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯುತ್ತ ಕೆಲವು ಸಮಯದವರೆಗೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ದಲ್ಲಿ  &lt;ref name=&quot;PNC&quot;&gt;[http://kdka.com/business/PNC.First.Niagara.2.978660.html ಕೆಡಿಕೆಎ - ಟಿವಿ  ]&lt;/ref&gt; ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ  ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ  ಅಗತ್ಯಬಿದ್ದಂತೆ  ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌  ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ 50 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ನಗರ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇರುವ 11 ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಮಾರುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.usdoj.gov/opa/documents/branches-divested.pdf ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆ  ]&lt;/ref&gt; ಏಕೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಮಹತ್ವದ ಓವರ್‌ಲ್ಯಾಪ್‌ ಹೊಂದಿವೆ ಹಾಗೂ   ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯ  ಟ್ರಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾವು   ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ 57ಅನ್ನು ಪಿಎನ್ಸಿಯಿಂದ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.  ಪಿಎನ್‌ಸಿಯು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿಟಿಯನ್ನು, ಅದು [[ಅಮೇರಿಕದ ಭೋಗ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು|ಸಬ್‌ಪ್ರೈಮ್ ಮಾರ್ಟ್‌ಗೇಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿ]]ಗೆ ಬಲಿಪಶುವಾದ ನಂತರ $700 ಬಿಲಿಯನ್ ಬೇಲ್‌ಔಟ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾದೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.   ಈ ಕ್ರಮವು ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fnfg.com/pdf/pressRelease_04072009.pdf |title=ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾ © 2009 |access-date=2010-11-15 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419025423/http://www.fnfg.com/pdf/pressRelease_04072009.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಇತರೆ ===
ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬ-ಒಡೆತನದ ಆಹಾರ ತಯಾರಕರ ಶ್ರೀಮಂತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಬಫಲೋ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.rich.com/business.cfm ]/&lt;/ref&gt; ಲ್ಯಾಬಟ್‌  ತನ್ನ ಯುಎಸ್ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು 2007ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಬಫಲೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://tonawanda-news.com/business/x681731064/LABATT-USA-Company-opens-new-headquarters-in-Buffalo?keyword=secondarystory ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024154707/http://tonawanda-news.com/business/x681731064/LABATT-USA-Company-opens-new-headquarters-in-Buffalo?keyword=secondarystory |date=2013-10-24 }}/&lt;/ref&gt; ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ
 ನೇರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.   ನಗರವು ಕೆನಡಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಹೃದಯಭಾಗವಾಗಿದೆ.   ಯು.ಎಸ್‌- ಕೆನಡಾ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿನ ಶೇ. 80ರಷ್ಟು ಪೂರ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತುದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಐದು ಸೇತುವೆಗಳ  ಮೂಲಕ ಆಗುವುದರಿಂದ, ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶವು ಪೂರ್ವದ ಗಡಿ ದಾಟುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾ-ಪರವಾನಗಿ ಇರುವ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿರುವ ನ್ಯೂ ಎರಾ ಕ್ಯಾಪ್ ಕಂಪನಿ  ಯು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಮೂಲನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ.  2007ರಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಹೊಸ  ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು  ಬಫಲೋ ಸೌನ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್‌   ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www2.neweracap.com/category/14/About_New_Era/page/119/HISTORY.aspx ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730105852/http://www2.neweracap.com/category/14/About_New_Era/page/119/HISTORY.aspx |date=2013-07-30 }}/&lt;/ref&gt;

ಟ್ರಿಕೋ  ಕಂಪನಿಯು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ತಯಾರಿಕಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ  ಈಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿದ್ದು, [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]ಗೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ.  ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ,   ಬಫಲೋ ನಗರವು ಚಿಕಾಗೋ ನಂತರದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ  ರೈಲು  ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.   ಮಿಲ್ಕ್‌ ಬೋನ್ ಡಾಗ್ ಬಿಸ್ಕೆಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಗರದ ಪೂರ್ವ  ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು   ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮರ್ಚಂಟ್ಸ್ ಇನ್ಷರೆನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್  ಮತ್ತು ಲಾಲೆ ವಿಮೆ  ಕಂಪನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಮರ್ಚಂಟ್ಸ್ ಇನ್ಷುರೆನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಒಂದು ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿ  ಮತ್ತು ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ  ಯನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇಂದ್ರದ ಎಲ್ಲ ಬಾಗಗಳಿಗೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.  ಲಾಲೆ ವಿಮೆಯು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮೆ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಗಳು, ರಿಸ್ಕ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ (ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ) ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಮೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.    ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಲೆಯ ಕಚೇರಿಗಳು   ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿವೆ. ಲಾಲೆ ಕೆಲವು ವಿರಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕವೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವೆಂದರೆ ಸಿರಕಾಸ್ ಎನ್‌ವೈ,, ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್  ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌    [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗ ಮತ್ತು   ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ   (ಫೇರ್‌ಫೀಲ್ಡ್   ಮತ್ತು ಅನ್ನಂಡೇಲ್‌  ). ಜೈಕೊ  ಬಫಲೋದ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ  ಒಂದು  {{convert|250000|sqft|m2|adj=on}} ಕಾಲ್‌ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://careers.geico.com/working_at_geico/office_locations/buffalo_ny ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714200130/http://careers.geico.com/working_at_geico/office_locations/buffalo_ny |date=2011-07-14 }}/&lt;/ref&gt;

ಡೆಲಾವೇರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕಂಪನಿಗಳು   ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ  ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯ ಹೊಂದಿವೆ &lt;ref&gt;[http://www.delawarenorth.com/contactus.aspx ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626105639/http://www.delawarenorth.com/contactus.aspx |date=2012-06-26 }}/&lt;/ref&gt;

 ಕನ್‌ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾಬಸಿಟ್, ಬಫಲೋನಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.manta.com/c/mmcj0c7/habasit-belting ]/&lt;/ref&gt; ಸ್ಯಾಂಪ್ಲಾ ಬೆಲ್ಟಿಂಗ್, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕನ್‌ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ  ಪಕ್ಕದ  ಲ್ಯಾಕವಾನ್ನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://buffalo.bizjournals.com/buffalo/stories/2009/09/07/daily28.html ]/&lt;/ref&gt;

 ಎರಿಕ್ ಮೊವರ್  ಆಂಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಂಪನಿಯು ಈಸ್ಟ್‌ಕೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಚೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿಯೂ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, 2010ರಲ್ಲಿ, [[ಯಾಹೂ|ಯಾಹೂ!]] ಕಂಪನಿಯು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಡಾಟಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಉಪನಗರ ಲಾಕ್‌ಫೋರ್ಟ್‌ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.   ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಕನಿಷ್ಠ 125 ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು.   ಈ ಅವಕಾಶಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಆಧಾರಿತ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಶಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.buffalonews.com/business/article196359.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-07-24 |archive-date=2012-07-24 |archive-url=https://archive.is/20120724135031/www.buffalonews.com/business/article196359.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;td&gt;''' ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಪ್ 10 ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು    2008 ''' &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.buffaloniagara.org/files/pdf/Private_Sector_Employers_2008_BOL.pdf |title=ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಉದ್ಯಮ-ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟು  ಫರ್ಸ್ಟ್ 2008 ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪುಸ್ತಕ   |access-date=2010-11-15 |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819202733/http://www.buffaloniagara.org/files/pdf/Private_Sector_Employers_2008_BOL.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;/td&gt;
|-
! style=&quot;width:280px&quot;| ಕಂಪನಿ
! ಉದ್ಯಮ
! ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು
|-
|  ಕೆಲೆಡಿಯ ಆರೋಗ್ಯ 
|  ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ 
|  10,000
|-
|  ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್  
|  ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ 
|  8,400
|-
|  ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ  ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯುಎಸ್‌ಎ ಎನ್‌.ಎ.  
|  ಕಮರ್ಶಿಯಲ್  ಬ್ಯಾಂಕ್ 
|  5,848
|-
|  ಎಂಪ್ಲಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಾರ್ಪ್‌. 
|  ಉದ್ಯೋಗ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸೇವೆಗಳು   
|  4,880
|-
|  ಎಂ&amp;amp;ಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ 
|  ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ 
|  4,820
|-
|  ಟಾಪ್ಸ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ   
|  ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ರಿಟೈಲರ್   
|  4,673
|-
|  ಸೆನೆಕಾ ಗೇಮಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪ್‌. 
|  ಮನರಂಜನೆ 
|  4,020
|-
|  ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಿಯೊಸೀಸ್  ಬಫಲೋ 
|  ಪ್ಯಾರಿಶ್‌ಗಳು (ಪಾದ್ರಿ ಹೋಬಳಿಗಳು), ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು   
|  3,700
|-
|  ವೆಗ್‌ಮನ್ಸ್ ಫುಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್   ಇಂಕ್  
|  ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ರಿಟೈಲರ್   
|  3,288
|-
|}

ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.   ಕಮ್ಯುಇಟಿ  ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳ ಮೂರು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು.   ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಠಕವು ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.    (2006 ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳು)

=== ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ===
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.erie.gov/overview/ |title=ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸರ್ಕಾರ : ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ   |access-date=2010-11-15 |archive-date=2012-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405031211/http://www.erie.gov/overview/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;Government employment in WNY (2006 figures)&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! ಉದ್ಯೋಗದಾತರು
! ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು
|-
|  ಸ್ಟೇಟ್‌  ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ 
|  16,508
|-
|  ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ
|  10,000
|-
|   ಬಫಲೋ ನಗರ (ಶಾಲೆಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ)  
|  8,218
|-
|   ಎರಿ ಕೌಂಟಿ 
|  4,610
|}

== ಸರ್ಕಾರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Buffalo City Hall - 001.jpg|thumb|right|ಬಫಲೋದ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]]

 ಮನಿಸಿಪಲ್  ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋ ನಗರವು ಮೇಯರ್  ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಕೌನ್ಸಿಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಮಂಡಳಿಯನ್ನು(ಕೌನ್ಸಿಲ್) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರದಂತೆ ಇದ್ದು,   ಕೌಂಟಿ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 6 ಜನರು ಬಫಲೋದ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಸ್ಟೇಟ್‌ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಸ್ಟೇಟ್‌  ಅಸೆಂಬ್ಲಿಮೆನ್‌  ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸ್ಟೇಟ್‌  ಸೆನೆಟರ್ಸ್  ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.    ಒಕ್ಕೂಟದ ಹಂತದಲ್ಲಿ,   ಬಫಲೋ ನಗರವು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ   ಮೂರು ಜನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತದೆ.

ದಕ್ಷಿಣದ  &quot;ರಸ್ಟ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌  &quot; ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಂತೆ, ಬಫಲೋದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಿಂದ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಭಾವ ಅತ್ಯಧಿಕವಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿ ಕಲಕಿದಂತಾಗಿದೆ.     ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಹೊರತಾಗಿ ಬೇರೆಯವರು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಮೇಯರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿದ್ದು ಎಂದರೆ 1954ರಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/20/beck.cities CNN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227115316/http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/20/beck.cities/ |date=2009-12-27 }}/&lt;/ref&gt; ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಮೇಯ್  ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿ. ಗ್ರಿಫಿನ್, ಮೊದಲು ಆಫೀಸ್‌ಗೆ ಒಬ್ಬರು ನಾಮಿನಿಯಾಗಿ 1977ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ದಿ ರೈಟ್ ಟು-ಲೈಫ್ ಪಕ್ಷ  ಎಂಬ ಎರಡು ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ  ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಅವರು ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪ್ರೈಮರಿಯನ್ನು ಮೇಯರ್‌ಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಪೀಕರ್     ಆರ್ಥರ್ ಈವ್  ಗ್ರಿಫಿನ್ ತಮ್ಮ 14 ವರ್ಷದ ಮೇಯರ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಿಸಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಕನ್ಸ್‌ರ್ವೇಟಿವ್ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು.   ಅವರ ನಂತರ ಬಂದ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್, ಆಂತೋನಿ ಎಂ ಮಸಿಲ್ಲೊ(1993ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದರು)ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದದ ಕುರಿತು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ತಮ್ಮ ಅನುಮೋದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತಿದ್ದರು.    2005ರಲ್ಲಿ, ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ ಬೈರನ್ ಬ್ರೌನ್  ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನಗರದ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೇಯರ್ ಬಹುಮತದಿಂದ (ಶೇ.64-ಶೇ.27) ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ನಡೆಸಿದ್ದ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್  ಕೆವಿನ್ ಹೆಲ್ಫರ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಚುನಾಯಿತರಾದರು.

ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ 2003ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಯಿತು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ ತೆರಿಗೆ-ನೆಲೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ತಪ್ಪುನಿರ್ವಹಣೆಯು ನಗರವನ್ನು ತೀವ್ರ ಸಾಲಕ್ಕೆ ನೂಕಿತು ಮತ್ತು ದೀವಾಳಿತನದ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು.     ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌  ಕಂಟ್ರೋಲರ್  ಅಲಾನ್ ಹವೆಸಿಯ ಆಗ್ರಹದ ಮೇರೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು    ಬಫಲೋದ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿರತೆ ಅಥಾರಿಟಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನೊಳಿಸುವ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮೇಯರ್‌ ಟೋನಿ ಮಸಿಲ್ಲೋ ಅವರಿಂದ ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಯಿತು.

== ನಗರದೃಶ್ಯ ==
[[ಚಿತ್ರ:Buffalo, New York from I-190 North entering downtown.jpg|thumb|center|600px|ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, I-190 ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ಗೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ]]
[[ಚಿತ್ರ:Buffalo skyline edit1.jpg|thumb|center|600px|ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ಕೈಲೈನ್]]

==== ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳು ====
ಬಫಲೋ 32 ವಿವಿಧ ನೆರೆಹೊರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ : ([http://library.buffalo.edu/maps/buffalo-wnymaps/buffalo_neighborhoods.php ನಕಾಶೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ) : ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805162609/http://library.buffalo.edu/maps/buffalo-wnymaps/buffalo_neighborhoods.php |date=2013-08-05 }}) ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್, ಬೈಲಿ-ಲವ್‌ಜಾಯ್,  ಬ್ಲಾಕ್ ರಾಕ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌, ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಬೈಲಿ, ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್, ಡೆಲವೇರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌, [http://www.buffaloplace.com/ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ], ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ , [http://www.foreverelmwood.org/ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810154503/http://www.foreverelmwood.org/ |date=2013-08-10 }}, ಫಿಲ್‌ಮೊರೆ-ಲೆರಾಯ್, ಫರ್ಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್‌,   ಫ್ರ್ಯುಟ್ ಬೆಲ್ಟ್, ಹ್ಯಾಮ್ಲಿನ್ ಪಾಕ್‌,  ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಹಿಲ್, ಹಮ್‌ಬೋಲ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಮ ಕೈಸರ್‌ಟೌನ್, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್,  ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್ ಹೈಟ್ಸ್,    ಲೋವರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್, ಮಾಸ್ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್‌, ನಾರ್ತ್‌  ಬಫಲೋ, ನಾರ್ತ್‌  ಪಾರ್ಕ್‌, [http://www.parksidebuffalo.org/ ಪಾರ್ಕ್‌ಸೈಡ್], [http://www.broadwayfillmorealive.org/ ಪೊಲೊನಿಯಾ/ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಫಿಲ್‌ಮೋರ್  ], ರಿವರ್‌ಸೈಡ್, ಶಿಲ್ಲರ್ ಪಾರ್ಕ್‌, ಸೌತ್ ಬಫಲೋ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ  ಹೈಟ್ಸ್, ವೆರ್ನೊನ್ ಟ್ರ್ಯಾಂಗಲ್,  ಅಪ್ಪರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ , ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೆರ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌.

 ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್  ಪ್ರಕಾರ  ಬಫಲೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [http://www.foreverelmwood.org/ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810154503/http://www.foreverelmwood.org/ |date=2013-08-10 }} ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೆರೆಹೊರೆ ಎಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.planning.org/greatplaces/neighborhoods/elmwoodvillage.htm &quot;ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌&quot;.] ಅಕ್ಟೋಬರ್  4, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011213040/http://planning.org/greatplaces/neighborhoods/elmwoodvillage.htm |date=2007-10-11 }}&lt;/ref&gt; ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.foreverelmwood.org/ |title=ಫಾರ್‌ಎವರ್ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್  - ದಿ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್  ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2013-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810154503/http://www.foreverelmwood.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ, ನೂರಾರು ಚಿಕ್ಕ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಟಿಕ್‌ಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು, ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳು   ಮತ್ತು ಕೆಫೆಗಳು ಇರುವ ಮಿಶ್ರ ಬಳಕೆಯ ನೆರೆಹೊರೆ (ನೈಬರ್‌ಹುಡ್) ಆಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ  9 [http://www.city-buffalo.com/Home/Leadership/CommonCouncil ಕಾಮನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101001073626/http://www.city-buffalo.com/Home/Leadership/CommonCouncil |date=2010-10-01 }} ಗಳು  ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ : ಡೆಲವೇರ್, ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್, ಫಿಲ್‌ಮೋರ್, ಲವ್‌ಜಾಯ್, ಮಾಸ್ಟೆನ್, ನಯಾಗರಾ, ದಕ್ಷಿಣ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.

=== ಉದ್ಯಾನಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Buffalo Botanical Gardens.jpg|thumb|right|250px| ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನಗಳು (ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್‌‌ಗಳು)]]

ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕಿರುವ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟ್ರೀಸ್ (ಮರಗಳ ನಗರ)  ''  ಎಂಬುದೂ ಒಂದು. ಅದು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧ ಹಸಿರಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.    ನಿಜವೆಂದರೆ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯಾನಗಳಿದ್ದು, ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದಲಾದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ.  .

ದಿ ಓಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಬಫಲೋದ ಅನೇಕ ಹಸಿರುಭಾಗಗಳ ಚೊಕ್ಕಮುದ್ರೆಯಂತಿವೆ.   ನಗರದ ಉದ್ಯಾನ ಭೂಮಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಮೂರನೇ ಭಾಗವು ಒಟ್ಟು ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಆರು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಎಂಟು ಸಂಪರ್ಕ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ಚಿಕ್ಕ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.   1868ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್‌  ಮತ್ತು ಅವನ ಪಾಲುದಾರ ಕಾಲ್ವೆರ್ಟ್‌ ವಾಕ್ಸ್‌ ನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಗರದೊಳಗೆ ಅಂತರ್ಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.   ಬಫಲೋ ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಓಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಅದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಪಟ್ಟಿ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸಸ್‌)ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ [http://www.buffaloolmstedparks.org/ ಬಫಲೋ ಓಲ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ] ಯು ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

=== ಜಲಾಭಿಮುಖಿ (ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್) ===
[[ಚಿತ್ರ:Buffalo New York aerial view.jpg|thumb|right|250px|  ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಪಕ್ಷಿನೋಟ (ಏರಿಯಲ್ ವ್ಯೂ). ನಗರವು ಉತ್ತರಕ್ಕಿದೆ.  ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯು  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌  ಮಾರ್ಗ 5]]
 ಎರಿ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ, ಬಫಲೋ ಒಂದು ಜಲಾಭಿಮುಖಿ ನಗರ. ನಗರವು ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಏಳಿಗೆಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಂದರೆ ಹಡಗುಸಾಗಣೆ (ಯಾನಾಂತರಣ/ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್) , ತಯಾರಿಕೆ , ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಬಫಲೋದ ಜಲಾಭಿಮುಖತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಉದ್ಯಮ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇವೆ.

2009ರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಫಲೋದ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಲಾಭಿಮುಖತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.   ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಹೂಳು ತೆಗೆದು, ನೀರು ಮರುಪೂರಣಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಲುವೆ ಎಂದರೆ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ  ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಸ್ಲಿಪ್. ಅದು ಮೊದಲು ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿತ್ತು.   ಇದು ಮೂಲ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಬಂದರನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಕಾಂಡಮಿನಿಯಮ್‌ಗಳನ್ನು(ಸಹಕಟ್ಟಡಗಳು) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.   ಬಫಲೋ ತನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ.

=== ಬದುಕಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ===
ತಯಾರಿಕೆಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ನಷ್ಟ, ತ್ವರಿತ ಉಪನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಬಫಲೋ ಅಮೆರಿಕದ 250,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಬಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ.    ಶೇ. 28.7ರಷ್ಟು ಬಫಲೋ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬಡತನ ರೇಖೆ ಯ ಕೆಳಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್  ಮತ್ತು ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಅಧಿಕರ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.wgrz.com/news/local/story.aspx?storyid=60244&amp;amp;catid=37 ಬಫಲೋ 3ನೇ ಅತಿಬಡವ ನಗರ]. WGRZ TV''.  ಅಕ್ಟೋಬರ್  14, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.''&lt;/ref&gt; ಬಫಲೋದ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ತರದ ಮನೆಯ ಆದಾಯ $27,850; ಇದು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬಿಟ್ಟರೆ ಮೂರನೇ ಅತಿಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ನಗರ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ತರದ ಮನೆಯ ಆದಾಯ $57,000.&lt;ref&gt;[http://www.buffalonews.com/home/story/151336.html?imw=Y ಬಫಲೋ ಯು.ಎಸ್‌. ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ=ಬಡವ ಫಾಲ್ಸ್‌‌   ನಗರ, ಬಡತನದ ದರ ಶೇ. 30ಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಿದೆ.].  ''ಬಫೆಲೊ ನ್ಯೂಸ್''.''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.''&lt;/ref&gt;

ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಫಲೋ-ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ  ವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.    ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ಶೇ. 90ರಷ್ಟು ಹೊಸ ಮತ್ತು ಇರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗಿತ್ತು, ಅವು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಮಸ್ತರದ $57,000 ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಿತ್ತು ಎಂದು NAHB/ವೆಲ್ಸ್ ಫಾರ್ಗೊ ಹೌಸಿಂಗ್ ಅಪಾರ್ಚುನಿಟಿ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ (HOI)ತ್ರೈಮಾಸಿಕವು  ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.   ಮನೆಗಳ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಮ ದರವು  $75,000 ಆಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=September 2007}}

ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಇರುವ ಮತ್ತು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮನೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ  ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖಾಲಿ ಆಸ್ತಿ ಇರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌  ನಂತರ ಬಫಲೋ ಎರಡನೇ ನಗರವಾಗಿದೆ.   2000ದಿಂದ, ನಗರದಲ್ಲಿ   2,000 ಖಾಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇನ್ನೂ  10,000 ಖಾಲಿ ಮನೆಗಳಿವೆ.  ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಮೇಯರ್ ಬೈರನ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಬ್ರೌನ್‌ ಅವರು 5000 ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿಹಾಕಲು $100 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2007/09/13/nyregion/13vacant.html?_r=1&amp;amp;n=Top/Reference/Times%20Topics/People/B/Belson,%20Ken&amp;amp;oref=slogin ವೇಕಂಟ್ ಹೌಸಸ್‌, ಸ್ಕಾರ್ಜ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ಬೀಟನ್‌ಡೌನ್   ಬಫಲೋ]. ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್''  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಭಾರ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಬಯೋಇನ್‌ಫಾರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯತ್ತ ನಗರವು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದು,{{Citation needed|date=March 2009}} ಈಗ ಅಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೈವಿಕಪ್ರದೇಶ ಕ್ಕೆ ಲಾಭವುಂಟು ಮಾಡಿದೆ.   ಜುಲೈ 2005ರ, ''ರೀಡರ್ಸ್‌ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ''  ನಿಯತಕಾಲಿಕವು   ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ನಗರ ಎಂದು ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ReadersDigest&quot;&gt;ಡ್ರೆಕ್ ಬರ್ನೆಟ್, [http://www.rd.com/content/openContent.do?contentId=15223&amp;amp;pageIndex=3 ಅಮೆರಿಕದ ಐದು ಅತಿಸ್ವಚ್ಛ ಟಾಪ್ ಐದು ನಗರಗಳು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060709042233/http://www.rd.com/content/openContent.do?contentId=15223&amp;pageIndex=3 |date=2006-07-09 }}. ''ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್  ''.  ಜನವರಿ 4, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Buffalo City Scene.jpg|thumb|right|ಬಫಲೋ ಸ್ಕೈಲೈನ್‌ನ ಚಿತ್ರಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹ]]

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
=== ಉಪನಾಮಗಳು ===
ಬಫಲೋದ ಮೊದಲ ಉಪನಾಮ &quot;ದಿ ಕ್ವೀನ್ ಸಿಟಿ&quot; ಮೊದಲು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು  1840ರಲ್ಲಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ನಗರದ ನಂತರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವೆಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಈ ಉಪನಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.    &quot;ದಿ ಕ್ವೀನ್ ಸಿಟಿ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ  ಬಫಲೋವನ್ನು ಚಿಕಾಗೋ ನಂತರ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌]]  ಮೇಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.   20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಡಾಲರ್‌ ನಾಣ್ಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಹೆಡ್ ನಿಕ್ಕಲ್ನ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಬಫಲೋವನ್ನು '' ನಿಕ್ಕಲ್ ಸಿಟಿ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ''ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಗುಡ್ ನೈಬರ್ಸ್ ''  ಎಂಬ ಉಪನಾಮವು ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪರೋಪಕಾರಿ, ಸ್ನೇಹಶೀಲ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news| last =| first =| coauthors =| title = Buffalo Widely Knows as 'City of Good Neighbors'| newspaper = Washington Afro-American| location =| pages = 20| publisher =| date = August 14, 1951| url = https://news.google.com/newspapers?nid=2238&amp;dat=19510814&amp;id=CjsmAAAAIBAJ&amp;sjid=rv4FAAAAIBAJ&amp;pg=4955,329648| accessdate =April 4, 2010}}&lt;/ref&gt; 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ,   ನಗರವನ್ನು  ''ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಟ್ ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಇಲ್ಲಿ [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದ ಯಥೇಚ್ಛ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬೀದಿದೀಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;cityjournal&quot;/&gt;

=== ಜನರು (ಸಾರ್ವಜನಿಕರು) ===
ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು    ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಡಿಗರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಐರೋಪ್ಯ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬಂದವರು   ಜರ್ಮನ್ನರು. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಬಂದ ಜನರೆಂದರೆ  ಐರಿಶ್    ಮೊದಲ ವಲಸಿಗರು,    ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು  ಮತ್ತು ನಂತರ  ಕ್ಷಾಮ ದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನವರು, ಇಟಲಿಯವರು, ಯಹೂದಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಜನರು  ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಎಲ್ಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸೇರಿ, ನಗರವು ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ  ಸಮ್ಮಿಳನಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.   ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಹೊಸ ವಲಸಿಗರು ಎಂದರೆ [[ಸೊಮಾಲಿಯ|ಸೋಮಾಲಿಯಾ]], [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ]] ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ]] ದಿಂದ ಬಂದ ಜನರು.

ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ  ಹಳೆಯ ಫರ್ಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್‌ ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಬಲವಾದ ಐರಿಶ್ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕೈಸರ್‌ಟೌನ್‌ ಜರ್ಮನ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.   ಬಫಲೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೊಲೊನಿಯಾ ಅಂದರೆ ಪೋಲಂಡ್‌ನ ಜನರು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಪೋಲಿಶ್/ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ವಾದಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಷ್ಟಿಯಂತೆ ಇದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| title = The History of the Broadway Market| work =| publisher = The Broadway Market| year = 2009| url = http://broadwaymarket.org/?page_id=2| format =| doi =| accessdate =April 4, 2010}}&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ವಭಾಗವು ಈಗ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌ ಜನರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು  ಗ್ರೇಟ್ ಮೈಗ್ರೇಶನ್/ಮಹಾ ವಲಸೆ ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಜೂನ್‌ಟೀಂತ್ ಅಂದರೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನಾಚರಣೆ  ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ   ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌ ಜನರು  &lt;ref&gt;[http://www.juneteenthofbuffalo.com/ ಜೂನ್ ಟೀನ್ತ್  ಉತ್ಸವ ಬಫಲೋ, NY],   7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಡಾ. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್ ಜ್ಯೂನಿಯರ್  ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ನಗರದ  ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ಯುರಿಟೊ ರಿಕನ್ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.   ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಒಮ್ಮೆ  ಬಫಲೋದ &quot;ಪುಟ್ಟ ಇಟಲಿ&quot;ಯಂತೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ 1980ರಲ್ಲಿ   ಬಫಲೋದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಮುದಾಯವು ಉತ್ತರ  ಬಫಲೋಗೆ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು.   ಲವ್‌ಜಾಯ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಎನ್‌ಕ್ಲೇವ್ ಇದೆ.   ಬಫಲೋದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು, ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌‌ಗಳು ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್‌ ದಿನಾಚರಣೆ ಯ (ಮಾರ್ಚ್‌ 19) ಟೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಸಿಲಿಸಿಯನ್ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಗ ವಿವಿಧ ಮಾಂಸರಹಿತ    ಲೆಂಟ್ (40 ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸದ ಅವಧಿ) ಅವಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಬಡವರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಬಫಲೋ ನಗರವು ಬೃಹತ್ ಯಹೂದಿ  ಸಮುದಾಯಕ್ಕೂ ಮನೆಯಾಗಿದೆ.   ಜರ್ಮನ್ ಯಹೂದಿ  ವಲಸಿಗರು ಮೂಲತಃ   ಬಫಲೋದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು.   ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ  ರಷ್ಯಾದ ಯಹೂದಿಗಳು  ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡಿನ ಯಹೂದಿಗಳು    ನಯಾಗರಾ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್‌‌ ಗೆ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರು, ಮೊದಲು ಕೆಳಗಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು  ಜೆಫರ್‌ಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಬಳಿ ನೆಲೆಯೂರಿದರು.   ಸಮುದಾಯವು ಮಾಸ್ಟೆನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನೆರೆಹೊರೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಬಾಗಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ  1940ರಿಂದ 1960ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಬಫಲೋ ಕಡೆ ಹೋದರು.  ಅನೇಕರು ಇನ್ನೂ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಡೆಲವೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಫಲೋದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಯಹೂದಿಗಳು ಈಗ ಈಶಾನ್ಯದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.   ಬಫಲೋದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು   ಡೆಲವೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ,  ಉತ್ತರ   ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಆಮ್‌‌ಹೆರ್ಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವೆ.

ತನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ತುಂಗದ ದಿನಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ  ಬಫಲೋ ನಗರವು ಈಗ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್,  [[ಶಿಕ್ಷಣ]], ವೈದ್ಯಕೀಯ  ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ   ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣವಾಗಿ ಪುನಾವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.   2001ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೇ   ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು  &quot;ಸಿಟಿ ವಿತ್ ಎ ಹಾರ್ಟ್‌ (ಹೃದಯವಂತ ನಗರ)&quot; ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿದೆಯೆಂದು   ಹೆಸರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web| last = Grossman| first = Cathy Lynn| authorlink =| coauthors =| title = Lots and lots of heart in Buffalo| work =| publisher = USA Today| date = 2001-02-12| url = http://www.cse.buffalo.edu/~rapaport/Buffalo/buffalo.ustoday.html| doi =
| accessdate = 2007-03-23 }}&lt;/ref&gt; ಬಫಲೋವನ್ನು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ &quot;ಸ್ನೇಹಯುತ ನಗರ&quot;ವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು.    ಬಫಲೋ ಎರಡು ಬಾರಿ  ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಸಿಟಿ ಅವಾರ್ಡ್‌  ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| last =| first =
| authorlink =| coauthors =| title = All-America City: Past Winners| work =| publisher = National Civic League| date =| url = http://www.ncl.org/aac/past_winners/past_winners.html| doi =| accessdate = 2007-03-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070322180206/http://www.ncl.org/aac/past_winners/past_winners.html &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archivedate = 2007-03-22}}&lt;/ref&gt;

=== ಆಹಾರ ===
[[ಚಿತ್ರ:Homemade buffalo wings.jpg|thumb|right|&quot;ವಿಂಗ್ಸ್&quot; ತುಂಬಿರುವ ಒಂದು ಬಟ್ಟಲು]]
[[ಚಿತ್ರ:small - Beef on Weck.jpg|thumb|right|ವೆಕ್‌ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೀಫ್ (ದನದಮಾಂಸ)]]

ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದ ಅಡುಗೆವಿಧಾನವು ಹಲವು ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.   ಇವು ಇಟಾಲಿಯನ್, ಐರಿಶ್, ಯಹೂದಿ , ಜರ್ಮನ್, ಪೋಲಿಶ್ , ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌, ಗ್ರೀಕ್, ಭಾರತೀಯ  ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್   ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  ವೆಕ್‌ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌ ಮೇಲೆ ಬೀಫ್,   ವರ್ಡಿನ್‌‌ಸ್ಕಿಯ  ಕೈಲ್‌ಬಸ, ಸಹ್ಲೆನ್‌ರ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್ , ಸ್ಪಾಂಜ್ ಕ್ಯಾಂಡಿ , ಪೇಸ್ಟ್ರಿ ಹಾರ್ಟ್‌ ಗಳು,  ಪೈರೋಗಿ, ಮತ್ತು ಹಡ್ಡಕ್ ಫಿಶ್ ಫ್ರೈಸ್  ಸ್ಥಳೀಯ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಖಾದ್ಯಗಳು.  ಜೊತೆಗೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]  ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಈಗ ಮರೆಯಾಗಿರುವ ಲೊಗನ್‌ಬೆರ್ರಿ -ಸ್ವಾದದ ಪಾನೀಯಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| last = Horwitz| first = Jeremy| authorlink = | coauthors = | title = Loganberry: The Buffalo Drink You'll Like or Love| work = | publisher = Buffalo Chow.com| date = January 2008| url = http://www.buffalochow.com/2008/01/loganberry_the_buffalo_drink_y.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130906215139/http://www.buffalochow.com/2008/01/loganberry_the_buffalo_drink_y.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ವೆಬರ್ಸ್ ಮಸ್ಟರ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಸ್‌ರಾಡಿಶ್ ಮಸ್ಟರ್ಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದಕರಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.   ಆಂಕರ್ ಬಾರ್‌  ಚೆಫ್/ಮಾಲೀಕರಾಗಿರುವ ತೆರೆಸ್ಸಾ ಬೆಲ್ಲಿಸ್ಸಿಮೊ  ಅವರು ಈಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ  ಚಿಕನ್ ವಿಂಗ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಇಲ್ಲಿ   ಅಕ್ಟೋಬರ್  3, 1964ರಂದು ತಯಾರಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.newyorker.com/archive/1980/08/25/1980_08_25_082_TNY_CARDS_000331411 ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ರ್,]&lt;/ref&gt; ಸಾವಿರಾರು ಪಶ್ಚಿಮ   ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಿಗರು ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಹಾರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಂಎರ ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಫಲೋ ವಿಂಗ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ.&lt;ref&gt;[http://www.tasteofbuffalo.com/ ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್  of ಬಫಲೋ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲದೆ ಇಟಾಲಿಯನ್, ಹೆಲ್ಲೆನಿಕ್ ಮತ್ತು ಲೆಬನೀಸ್‌ ಉತ್ಸವಗಳಂತಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಡುಗೆಗಳನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಉತ್ಸವಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರಣಿಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೂಯಿಸ್ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್, , ಟೆಡ್ಸ್ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್, ಆಂಡರ್ಸನ್ಸ್ಫ್ ಫ್ರೋಜನ್ ಕಸ್ಟರ್ಡ್‌, ಜಾನ್ ಆಂಡ್ ಮೇರಿಸ್  ಸಬ್‌ಮೆರಿನ್ಸ್, ಡಫ್ಸ್ ಫೇಮಸ್ ವಿಂಗ್ಸ್, ಜಿಮ್ಸ್ ಸ್ಟೀಕ್‌ಔಟ್, ಜಸ್ಟ್ ಪಿಜ್ಜಾ, ಸ್ಪಾಟ್ ಕಫೆ,ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್ , ಮೈಟಿ ಟ್ಯಾಕೋ, ಬೊಕ್ಕೆ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಲನೋವ್ ಪಿಜ್ಜೆರಿಯಾ. ಬಫಲೋದ ಪಿಜ್ಜಾ ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ವಾದದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.   ಪ್ರಾಯಶಃ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]] ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್  ಮಧ್ಯೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಪಿಜ್ಜಾದ ಸ್ವಾದವು, ತಿನ್‌-ಕ್ರಸ್ಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ -ಶೈಲಿಯ ಪಿಜ್ಜಾ   ಮತ್ತು ಡೀಪ್‌-ಡಿಶ್‌ ಚಿಕಾಗೋ-ಶೈಲಿಯ ಪಿಜ್ಜಾ ದ ಮಧ್ಯೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| last = Addotta| first = Kip| authorlink = | coauthors = | title = Pizza!| work = Kip Addotta dot com| publisher = | date = | url = http://www.kipaddotta.com/food/pizza.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120920070248/http://www.kipaddotta.com/food/pizza.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

 ನಗರವು ಪರ್ಲ್‌ ಸ್ಟ್ಈಟ್ ಬ್ರವರಿ   ಮತ್ತು  ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಬೈಸನ್ ಬ್ರ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ಗಳ ತವರಾಗಿದ್ದು, ಆ ಎರಡೂ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಫಲೋದ  ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ  ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿವೆ.   ಟೊರಾಂಟೋ-ಮೂಲದ ಮದ್ಯತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿರುವ ಲ್ಯಬಟ್ ಯುಎಸ್‌ಎ, ಲ್ಯಬಟ್ ಬೀರ್ ನ ಯುಎಸ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು,  ಆಗಿದ್ದು, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ    ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.buffalonews.com/145/story/620667.html |title=ಬಫಲೋ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=2009-03-30 |archive-date=2009-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330070016/http://www.buffalonews.com/145/story/620667.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ಬಫಲೋ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಹಳೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ನೆರೆಹೊರೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಂಡ/ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶಾಲಮನೋಭಾವದ  ಹಲವಾರು ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಹಸಮಯ, ಕಾ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಔತಣಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.   ಸ್ಥಳೀಯ ಒಡೆತನದ ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳು  ಚೀನೀ, ಜರ್ಮನ್, ಜಪಾನೀಸ್, ಕೊರಿಯನ್, ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್, ಥಾಯ್, ಮೆಕ್ಸಿಕನ್, Iಇಟಾಲಿಯನ್, ಗ್ರೀಕ್, ಅರಬ್, ಭಾರತೀಯ, ಕೆರಿಬಿಯನ್, ಸೌಲ್ ಫುಡ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್.&lt;ref&gt;{{cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Famous Buffalo and Western New York Foods, Restaurants &amp; Food Festivals| work = | publisher = Buffalo Chow.com| date = | url = http://www.buffalochow.com/buffalofoods.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130907140932/http://www.buffalochow.com/buffalofoods.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Top 100 Buffalo/WNY Foods (and Restaurants), Part 1 of 5| work = | publisher = Buffalo Chow.com| date = February 10, 2009| url = http://www.buffalochow.com/2009/02/top_100_buffalowny_foods_and_r.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130913043005/http://www.buffalochow.com/2009/02/top_100_buffalowny_foods_and_r.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಹಲವಾರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಆಹಾರ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಫಲೋ ಮೂಲದವು. ಡೈರಿ-ರಹಿತ ವಿಪ್‌ಡ್ ಟಾಪಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 1945ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಇ ರಿಚ್‌ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ನಂತರ ಅದನ್ನು  ಕೂಲ್ ವಿಪ್‌  ಅನುಕರಿಸಿತು.  ರಿಚ್ ಅವರ ಕಂಪನಿ, ರಿಚ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ,  ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯೋಗದಾತರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.   ಜನರಲ್ ಮಿಲ್ಸ್   ಅನ್ನು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಗೋಲ್ಡ್ ಮೆಡಲ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹಿಟ್ಟು, ವ್ಹೀಟೀಸ್, ಚೀರಿಯೊಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಜನರಲ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇಶದ ಬೃಹತ್ ಚೀಸ್‌ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ, ಸೊರೆಂಟೋ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ 1947ರಿಂದಲೇ ಇತ್ತು.   ಆರ್ಚರ್ ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್  ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.{{Citation needed|date=January 2009}} ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗೀ ಆಹಾರ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವೆಂದರೆ ಡೆಲವೇರ್ ನಾರ್ತ್‌ ಕಂಪನೀಸ್ , ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು, ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು,   ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ಟೇಟ್‌  &amp; ಒಕ್ಕೂಟದ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| last =| first = | authorlink =| coauthors =| title =  Who We Are - A Global Leader in Hospitality and Food Service| work =| publisher = Delaware North Companies Homepage| date =| url = http://www.delawarenorth.com/Who-We-Are.aspx| format =| doi =| accessdate =3 July 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== ಕಲೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:Albright-Knox Art Gallery 2.jpg|thumb|right|ಡೆಲವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್‌-ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ  (ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ)]]
ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ  50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ  ಆರ್ಟ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಇವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.city-buffalo.com/files/1_2_1/Public%20Art%20Website/Web%20Pages/Public%20Art%20Main%20Page.html |title=ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬಫಲೋ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603122228/http://www.city-buffalo.com/files/1_2_1/Public%20Art%20Website/Web%20Pages/Public%20Art%20Main%20Page.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವುದು ಎಂದರೆ  ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್ - ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ. ಈ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ-ದರ್ಜೆಯ    ಆಧುನಿಕ  ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಇವೆ. ಬರ್ಚ್‌‌ಫೀಲ್ಡ್-ಪೆನ್ನಿ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ , ಹಾಲ್‌ವಾಲ್ಸ್ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ, ಸಿಇಪಿಎ ಗ್ಯಾಲರಿ , ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಗರದ ಕಲಾ ವಲಯವು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.hallwalls.org/ ಹಾಲ್‌ವಾಲ್ಸ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು  ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cepagallery.org/ CEPA ಗ್ಯಾಲರಿ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಟೈಲ್  ''    ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಟಾಪ್ ಕಲಾ ತಾಣಗಳ  ತನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಎಂದು ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡಿದೆ.

ಎರಡು ಬೀದಿ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಅವೆಂದರೆ ಅಲೆಂಟೌನ್ ಕಲಾ ಉತ್ಸವ   ಮತ್ತು [http://www.elmwoodartfest.org ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823235644/https://elmwoodartfest.org/ |date=2019-08-23 }}. ಈ ಎರಡೂ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಆಗಮಿಸಿ ಅಸಲಿ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು, ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.   ಕ್ಲೈನ್‌ಹಾನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್‌  ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುವ ಬಫಲೋ ಫಿಲ್‌ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ   ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.   1960ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 70ರಲ್ಲಿ, ಲ್ಯುಕಸ್ ಫಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೇಲ್ ಟಿಲ್ಸನ್ ಥಾಮಸ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ಫಿಲ್‌ಹಾರ್ಮೊನಿಕ್‌ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದ ಹೊಸ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.   ಶಿಯಾಸ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‌   ಅನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ  ಶಿಯಾಸ್  ಬಫಲೋ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು 1920ರಲ್ಲಿ ಮೂವೀ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಛೇರಿ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.   ಇದರ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಲೂಯಿಸ್ ಕಂಫರ್ಟ್‌ ಟಿಫಾನಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.   ಬಫಲೋ ನಗರವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ (ಔಟ್‌ಡೋರ್) ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್  ಉತ್ಸವದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು  ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಇನ್ ಡೆಲವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್‌  ಉತ್ಸವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ, ಬರಹಗಾರ,ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದ,   ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ   ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗ್ಯಾಲೊ   1962ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. 1978ರವರೆಗೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು.

=== ಸಂಗೀತ ===
ಬಫಲೋ ಹಲವಾರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಸ್ಥಾಪನಾ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಎಂದರೆ  ರಿಕ್ ಜೇಮ್ಸ್ , ಬಿಲ್ಲಿ ಶೀಹನ್  ಮತ್ತು ದಿ ಗೂ ಗೂ ಡಾಲ್ಸ್ .  ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ, ಸಂಗೀತಗಾರ, ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗ್ಯಾಲೊ , ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೂರು ವಾರ್ಪ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆರು ಎಲ್‌ಪಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.  ಜಾಜ್ ಫ್ಯುಶನ್   ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪೈರೊ ಗೈರಾ  ಕೂಡ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದು  ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ. {{Citation needed|date=August 2009}} ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂಡೀ ಕಲಾವಿದ  ಅನಿ ಡಿಫ್ರಾಂಕೋ    ಬಫಲೋದವರು ಮತ್ತು ಅದು ಆಕೆಯ   &quot;ರೈಟಸ್  ಬೇಬ್&quot; ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಲೇಬಲ್‌ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ.  10,000 ಮ್ಯಾನಿಯಕ್ಸ್   ರಾಕ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕೂಡ ಹತ್ತಿರದ ಜೇಮ್ಸ್‌ಟೌನ್‌ನವರು. ಆದರೆ ಅವರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಬಫಲೋ ನಗರದಿಂದಲೇ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಡುಗಾರ ನಟಾಲೆ ಮರ್ಚಂಟ್  ಯಶಸ್ವೀ ವೃತ್ತಿಬದುಕನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.   ಕ್ಯಾನಿಬಾಲ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ 1994ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. ಆಗ ಅವರು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ''[[Ace Ventura: Pet Detective]]'', ಪ್ರಮುಖ ನಟ [[ಜಿಮ್‌ ಕ್ಯಾರ್ರಿ|ಜಿಮ್ ಕ್ಯಾರೆ]]ಯ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.{{Citation needed|date=August 2009}} ನಿರ್ದೇಶಕರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜಿಮ್ ಜಂಪ್ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ತೋರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ಇಬ್ಬರು ಗೂಂಡಾಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಾಗ ಇವರ ಹಾಡನ್ನು ಬಳಸಲು ಯೋಚಿಸಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=August 2009}} ಇನ್ನಿತರ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಎಂದರೆ   ಎವ್ವೆರಿ ಟೈಮ್ ಡೈ , ಸ್ನಾಪ್‌ಕೇಸ್, ಕ್ಯೂಟ್ ಈಸ್ ವಾಡ್ ವಿ ಏಮ್ ಫಾರ್ , ಇಟ್ ಡೈಸ್ ಟುಡೇ, ಡೆಡ್‌ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ , ದಿ ರೈನ್ ಆಫ್ ಕಿಂಡೋ, (ಮೊದಲಿನ  ದಿಸ್ ಡೇ ಆಂಡ್ ಏಜ್  ), ಜೇಮ್ಸನ್ ಸ್ಟಾಲ್, ಅಂಟಿಲ್ ದಿ ಸಿಗ್ನಲ್ಸ್ ಗಿವನ್, ಈ ಎಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು  ,  ಬಫಲೋದ ಉಪನಗರವಾದ ಹ್ಯಾಂನರ್ಗ್‌‌ನವರು., ಮೇಲ್‌ವೊಲೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಶನ್   ಆಂಡ್ ಮೋ  ಕೂಡ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭಗೊಂಡವು.  ದಿ ರೈನ್ ಕಿಂಡೋ, ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮೃದು ಜಾಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಗಡುಸಾದ ಪಿಯಾನೋ ಮತ್ತು ಬೀಟ್ಸ್‌ ಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಬಫಲೋ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೊಗಡನ್ನು ತಂದಿತ್ತರು.

=== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ===
[[ಚಿತ್ರ:Buffalo Japanese Garden.JPG|thumb|right|ಬಫಲೋ ಜಪಾನೀಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]]
ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು   ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಟಾಪ್‌ 10  ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.   ಇಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 80 ತಾಣಗಳನ್ನು  ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌‌ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.  19 ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಅಮೆರಿಕದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು  ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುಷ್ಕೃಷ್ಟ ಕಟ್ಟಡವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಈಗಲೂ ಇವೆ.    ಅವೆಂದರೆ:

ಡೆಲವೆರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಅನ್ನೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿರುವ ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಖಂಡ ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮಸ್ಟಡ್  ಮತ್ತು ಕಲ್ವರ್ಟ್‌ ವಾಕ್ಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಸ್ಟಾಂಡ್ ಅಲೋನ್ ಉದ್ಯಾನಗಳ ಬದಲಿಗೆ, ಅಂತರಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಓಲ್ಮಸ್ಟಡ್ (1869ರಲ್ಲಿ)  ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ನಗರ  ಬಫಲೋ.

 ಲೂಯಿಸ್ ಸಲ್ಲಿವಾನ್  ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ , ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉಕ್ಕಿನ-ಆಧಾರ ಹೊಂದಿದ, ಕರ್ಟನ್‌-ಗೋಡೆಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಮೊದೊಲು ಕಟ್ಟಿದಾಗ (1865) 33 ಮಹಡಿಗಳಿತ್ತು ಮತ್ತು   ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೇಪರ್‌ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://ah.bfn.org/a/church/28/tc.html ಲೂಯಿಸ್ ಸುಲ್ಲಿವಾನ್  - ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಕಟ್ಟಡ  ],  7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702045925/http://ah.bfn.org/a/church/28/tc.html |date=2007-07-02 }}&lt;/ref&gt; ಅದು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು  ಆಗಿದೆ.

ಆಗಸ್ಟ್ ಈಸೆನ್‌ವೈನ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಎ ಜಾನ್ಸನ್  ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹೋಟೆಲ್ ಬಫಲೋ (ಮೊದಲು ಸ್ಟೇಟ್ಲರ್ ಹೊಟೆಲ್)ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ನಾನದ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹೊಟೆಲ್ ಆಗಿತ್ತು.

ಎಚ್‌. ಎಚ್‌. ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್, ಮೊದಲು   ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು.    ಅದು  ರಿಚರ್ಡಸೋನಿಯನ್ ರೋಮನ್‌ಸ್ಕ್ಯು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಹೆನ್ರಿ ಹಾಬ್ಸನ್ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್  ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು.   ಈ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ನೆಲಗಳನ್ನು ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟಡ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.   ಅದು ಈಗ ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೂ  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌ ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪನಿಧಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

 ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್  ವಿನ್ಯಾಸ ಗೊಳಿಸಿದ ಹಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ  ಡಾರ್ವಿನ್ ಡಿ. ಮಾರ್ಟಿನ್ ಹೌಸ್, ಜಾರ್ಜ್‌ ಬಾರ್ಟನ್ ಹೌಸ್ , ವಿಲಿಯಂ ಆರ್ ಹೀತ್ ಹೌಸ್ , ವಾಲ್ಟರ್ ವಿ ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್ ಹೌಸ್, ದಿ ಗ್ರೇಕ್ಲಿಫ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌, ಮತ್ತು ಈಗ ಕೆಡವಿರುವ  ಲಾರ್ಕಿನ್ ಅಡ್ಮಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್  ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://ah.bfn.org/a/soldiers/76/ ವಿಲಿಯಂ ಹೀತ್ ಹೌಸ್  ],7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು  ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228212810/http://ah.bfn.org/a/soldiers/76/ |date=2007-12-28 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://graycliff.bfn.org/ ದಿ ಜಿರಾಫೆ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060918142151/http://graycliff.bfn.org/ |date=2006-09-18 }},  7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ಬಫಲೋದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಕ್ ಕೆನಾಲ್  ಮೇಲೆ 2007ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ    ಬಾತ್‌ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ರೋಯಿಂಗ್‌ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಆ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ.     ಒಂದು ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣದ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದ  ರೋಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ.   ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್   ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಫಲೋ  ನಗರವು ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿಕಾಗೋ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿಯೇ ಆತ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು.

 ಜಾರ್ಜ್‌ ಡೈಟೆಲ್   ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಜೆ ವೇಡ್   ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಫಲೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್  ಒಂದು ಮನಮೋಹಕ  ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ  ಸ್ಕೈಸ್ಕರೇಪರ್ ಆಗಿದ್ದು, ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಇನ್ನಿತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು :''' 
[[ಚಿತ್ರ:20070223 AlbrightKnox Art Gallery.JPG|thumb|ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಅವೆನ್ಯೂದಿಂದ ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್‌-ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]]
* ಬೃಹತ್ ಆಗಿರುವ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ  ರೈಲ್‌ರೋಡ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಬಫಲೋ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಸ್  ಅನ್ನು ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಟಿ ಫೆಲ್‌ಹೈಮರ್  ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯುವರ್ಡ್‌ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.  
* ಲಫಯೆಟ್ಟೆ  ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ , ಕಲ್ಲು, ಇಟ್ಟಿಗೆ  ಮತ್ತು ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್ ರಿವೈವಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು  ಆಗಸ್ಟ್ ಐಸೆನ್‌ವೈನ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಎ ಜಾನ್ಸನ್   ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಫಲೋದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದೂ ಕೂಡ ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ.
* ಸೇಂಟ್ ಅಡಲ್‌ಬರ್ಟ್‌‌ಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಸಿಲಿಕಾ-ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.   ಹ್ಯುಬರ್ ಕಂಪನಿಯು 1890–1891ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು  [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಿಶ್]]  ವಲಸಿಗರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.   ಕಟ್ಟಡವು ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರ ಪರಿಮಾಣವು {{convert|240|ft|m|0}} ಬಹಳ ಎತ್ತರ,   {{convert|118|ft|m|0}}, ಅಗಲವಾಗಿದೆ, ಗುಂಬ ಅಥವಾ ನೇವ್  {{convert|70|ft|m|0}} ತುಂಬ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ, ಎರಡು ಗೋಪುರಗಳು {{convert|150|ft|m|0}} ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಗುಂಬಜ್‌ {{convert|40|ft|m|0}}ಅಗಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಗುಂಬದ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.{{convert|125|ft|m|0}} ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್‌ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೇ $63,000 ವೆಚ್ಚವಾಗಿತ್ತು. 
* ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್ ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಕಲೆಯ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ  ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು  ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಬ್ರಾಡ್‌ಹೆಡ್ ಗ್ರೀನ್  ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ದಿ ನ್ಯೂ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಆರ್ಡ್‌ ವಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಗಾರ್ಡನ್ ಬನ್‌ಶಾಫ್ಟ್  ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಆತ  ಬಫಲೋ ನಿವಾಸಿ  ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್  ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ.  
* ರಿಚರ್ಡ್ ಅಪ್‌ಜಾನ್    ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್  ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್  ಕೆಥಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. 
* ಎಲೈಲ್ ಸಾರಿನೆನ್  ಮತ್ತು ಎರೊ ಸಾರಿನೆನ್  ಸೇರಿ ಕ್ಲೆನ್‌ಹಾನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್  ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
* ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅಬ್ರಮೋವಿಟ್ಜ್‌   ಟೆಂಪಲ್ ಬೆತ್ ಜಿಯನ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;[http://www.tbz.org/ ಟೆಂಪಲ್ ಬೀತ್ ಜಿಯನ್  ],  7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;
* ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಫಿಮಿಸ್ಟರ್ ಪ್ರಾಕ್ಟರ್  ಮೆಕಿನ್ಲೆ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್‌ ಗೆ '' ಸಿಂಹಗಳನ್ನು''  ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. 
* ಗ್ರೈನ್ ಎಲೆವೇಟರ್‌‌ಸ್ ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 1842ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಬಫಲೋದ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಿವೆ.

&lt;gallery&gt;
File:Buffalo_City_Hall.jpg|ಬಫಲೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಕಟ್ಟಡದ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ  
File:Darwin D. Martin House.jpg|ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಡಾರ್ವಿನ್ ಡಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಹೌಸ್  
File:Kleinhans Music Hall.jpg|ಎಲೈಲ್  ಮತ್ತು  ಎರೊ ಸಾರಿನೆನ್‌ ಅವರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕ್ಲೆನ್‌ಹಾನ್ಸ್  ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್  
File:Buffalo and Erie County Historical Society.jpg|ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ  
File:Old County Hall, Buffalo,NY.jpg|ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಾಲ್ 
File:Asbury Delaware Church, Buffalo 1.jpg|ಆಸ್‌ಬರಿ ಡೆಲಾವೆರ್ ಚರ್ಚ್‌  
File:Buffalo Central Terminal 2.jpg|ಬಫಲೋ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಸ್   
File:Electric Building - Buffalo.jpg|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಟ್ಟಡ  
&lt;/gallery&gt;

=== ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯ ಮನರಂಜನೆ ===
{{Original research|date=June 2008}}{{Refimprove|date=June 2008}}
[[ಚಿತ್ರ:Sheas.jpg|thumb|right|ಶಿಯಾಸ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್]]
ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ  ಕೊನೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗುವುದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ 4 ಗಂಟೆಗೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬೆಳಗಿನಜಾವ 2 ಗಂಟೆಗೆ.  ಇಲ್ಲಿ ತಡವಾಗಿ ಏಕೆಂದರೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ  ಉದ್ಯಮಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಧಿಕವಿದ್ದಿತು  ಮತ್ತು ಎರಡು ಹಾಗೂ ಮೂರನೇ ಪಾಳಿಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ ಇದ್ದಿತು.    ಜೊತೆಗೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]  ಕಾನೂನು ಬಾರ್‌ಗಳು ಬೆಳಗಿನಜಾವ 4ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರಲು ಆಸ್ಪದ ನೀಡುತ್ತದೆ.  (ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.)

ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ  ರಾತ್ರಿಮನೋರಂಜನೆ ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಾರ್‌ಗಳ ಸಮೂಹ ಮತ್ತು ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳೆದಿದೆ.   ಅತ್ಯಂತ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ರಾತ್ರಿಮನೋರಂಜನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ  ಎಂದರೆ ವೆಸಟ್ ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.westchippewa.com/ |title=ಬಫಲೋ ಬಿಲ್ಸ್‌, ಬಫಲೋ ಸೇಬರ್ಸ್, ಬಫಲೋ ನೈಟ್‌ಲೈಫ್, ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್,  ಪಶ್ಚಿಮ ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್,  ಪಶ್ಚಿಮ ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್  |access-date=2010-11-15 |archive-date=2010-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101226015310/http://www.westchippewa.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮಧ್ಯೆ ಇದೆ.   ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಚೈತನ್ಯಯುತ ಡಾನ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ, ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಬಾರ್‌ಗಳಿಗೆ, ಟ್ರೆಂಡಿ ಕಾಫೀಹೌಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.   ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್, ನಲ್ಲಿ ಬಾರ್‌ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿರಾಮಯುತ ವಾತಾವರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲೆನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.   ಅಲೆನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಹತ್ತಿರದ ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರ್‌ಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಬಳಿಯ ಅಲೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರ್‌ಗಳು ಲೈವ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.   ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್‌ನಿಂದ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್‌ ಅವೆನ್ಯೂದತ್ತ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ,  ಬಫಲೋ ಸ್ಟೇಟ್‌  ಕಾಲೇಜ್ ನ ಕಡೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮೈಲುಗಳ(3&amp;nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಇದೆ.  ಈ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಬಾಟಿಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳು, ಕೆಲವು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆ.   ಕಾಲೇಜ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕುಟುಂಬದ ಜನರು, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಜನರಿಂದ ಈ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿರುತ್ತದೆ.

=== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು ===
ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆ, ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವಾರು ಉತ್ಸವಗಳು  ನಗರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ  ಭಾಗವಾಗಿವೆ.  ಅನೇಕ ಉತ್ಸವಗಳು ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ  ನಗರವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಮಭರಿತವಾಗಿರುವ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಲಾಭಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಳಿಗಾಲದ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

==== ಬೇಸಿಗೆ ಉತ್ಸವಗಳು ====
*ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್ ಆರ್ಟ್   ಉತ್ಸವವು ವರ್ಷದ  - ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು,   ಜೂನ್ ಎರಡನೇ ವಾರಾತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆನ್‌‌ಟೌನ್‌ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.  
*ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಫಲೋ  ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡಹೊರಾಂಗಣ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. 
*[http://www.buffalogreekfestival.org ಬಫಲೋ ಗ್ರೀಕ್ ಉತ್ಸವ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170918132520/http://buffalogreekfestival.org/ |date=2017-09-18 }}
*[http://www.buffaloitalianfestival.com/ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಉತ್ಸವ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208105541/http://buffaloitalianfestival.com/ |date=2011-02-08 }}
*ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಫಲೋ ವಿಂಗ್   ಉತ್ಸವ
*[http://www.askbhsc.org/Home/BuffaloBrewFest/ ಬಫಲೋ ಬ್ರ್ಯೂಫೆಸ್ಟ್  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503081443/http://www.askbhsc.org/Home/BuffaloBrewfest |date=2010-05-03 }}
*[http://www.curtainupbuffalo.com/ ಕರ್ಟೈನ್ ಅಪ್!  ] -  ಬಫಲೋದ ರಂಗಭೂಮಿ ಋತುವಿನ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.  
*ಥರ್ರ್ಸ್‌ಡೇ ಅಟ್ ದಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್   - ಒಂದು ವಾರದ ಹೊರಾಂಗಣ ಬೇಸಿಗೆ ಕಛೇರಿ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಫಾಲ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ  ಗುರುವಾರ ಸಂಜೆ ಕಛೇರಿ ಇರುತ್ತದೆ.

==== ಚಳಿಗಾಲದ ಉತ್ಸವಗಳು ====
*ಬಫಲೋ ಪೌಡರ್ ಕೆಗ್   ಉತ್ಸವ
*ಬ್ಯಾಬಟ್ ಬ್ಲ್ಯೂ ಪಾಂಡ್ ಹಾಕಿ  
*ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಡೇ ಪರೇಡ್  
*[http://dyngusdaybuffalo.com/ ಡಿಂಗುಸ್ ಡೇ ಬಫಲೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013185229/http://www.dyngusdaybuffalo.com/ |date=2010-10-13 }}

=== ಇನ್ನಿತರ ಆಸಕ್ತಿಯುತ ತಾಣಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:U.S.S. Little Rock 6.1.jpg|thumb|right|ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ನೇವಲ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಉದ್ಯಾನ]]

* ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಎಂ. ಕಾಟರ್ ಫೈರ್‌ಬೋಟ್  –ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ   ಫೈರ್‌ಬೋಟ್  ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು  ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. 
* ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್  
* ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ  &lt;ref&gt;[http://www.bechs.org/ ದಿ ಬಫಲೋ &amp;amp; ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ  ಬಫಲೋ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ]&lt;/ref&gt;
* ಬಫಲೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಪ್ ಸೈನ್ಸ್  &lt;ref&gt;[http://www.sciencebuff.org/ ಬಫಲೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್ - ಹೋಂ  ]&lt;/ref&gt;
* ಬಫಲೋ ಜೂ   –   1875ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯ   
* ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಲಾನ್ ಸಿಮೆಂಟರಿ  
* ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ದ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಮಾರ್ಕ್‌ ಟ್ವೈನ್ ರೂಮ್&quot; ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.buffalolib.org/libraries/collections/index.asp?sec=twain |title=ಬಫಲೋ &amp; ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ : ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು |access-date=2010-11-15 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928061523/http://www.buffalolib.org/libraries/collections/index.asp?sec=twain |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲಿ ''ಹಕಲ್‌ಬರಿ ಫಿನ್‌  ''  ಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಇದೆ. 
* ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ನೇವಲ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‌  ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಎಸ್ ಲಿಟಲ್ ರಾಕ್  (CG-4) ಇದೆ.   
*  ಆಂಕರ್ ಬಾರ್  - ಇದು [[ಬಫಲೋ ವಿಂಗ್‌]]  ಅಥವಾ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಚಿಕನ್ ವಿಂಗ್‌ನ ಹುಟ್ಟುಸ್ಥಳ.  
* ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್  
* ಪೆನ್‌ ಡಿಕ್ಸಿ ಪ್ರಾಗ್ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ

== ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
=== ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ===
ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕೆ ಚೀಕ್‌ಟೊವಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ನಿಂದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ.   ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪುನಾನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 5 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇದೆ.   ಸಾರಿಗೆ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಯ ಯು.ಎಸ್. ಬ್ಯೂರೋ ಪ್ರಕಾರ  ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಐದು ಅಗ್ಗದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಸರಾಸರಿ ರೌಂಡ್ ಟ್ರಿಪ್‌ ವಿಮಾನಯಾನದ ವೆಚ್ಚ  $295.58  ಆಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Area flies high on low fares|author=Sharon Linstedt|work=[http://www.buffalonews.com/103/story/63037.html Buffalo News]|date=2007-04-24}}&lt;/ref&gt; ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ  ಬಫಲೋದಿಂದ ವಿಮಾನಯಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕೆನಡಿಯನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತೆರಿಗೆ  ಮತ್ತು ಏರ್‌ಲೈನ್ ಸರ್‌ಚಾರ್ಜ್‌ಗಳು ಅಗ್ಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕ ಮೂಲದ ಡಿಸ್‌ಕೌಂಟ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಸಾದ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.    2006ರ ಪ್ರಕಾರ, ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು  [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]  ಮತ್ತು ಟೊರಾಂಟೋ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕೆನಡಾ ಗಳಿಗೆ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಗೋ ಹಬ್ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆ ಯುಎಸ್ ಸೆನೆಟರ್  ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಶುಮರ್   ಅವರಿಂದ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Niagara airport pushed as trade hub; Schumer joins effort to bring global cargo|author=Bill Michelmore|work=Buffalo News|page=B1|date=2006-06-26}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Main Court Building, Buffalo.JPG|right|thumb|ಡೌನ್‌ಟೌನಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು]]

=== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ===
ನಯಾಗರಾ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್ ಅಥಾರಿಟಿ  ಯು (NFTA)   ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ  ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ  ವ್ಯಸವ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.   NFTAನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್  ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಬಸ್‌ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

 ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಒಂದು {{convert|6.4|mi|km|abbr=off|lk=off}} ಉದ್ದನೆಯ, ಒಂದೇ ಲೈನ್‌ ಇರುವ ಹಗುರು ರೈಲು  ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು  ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಬಂದರು  ಮೂಲಕ,  ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋದಿಂದ ನಗರದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್  ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್  (ವಿಶೇಷವಾಗಿ,     ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗೆ) ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.  ರೈಲಿನ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ವಲಯವು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಓಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ದರ ಉಚಿತವಿದೆ.    ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಸ್ಟೇಶನ್‌ನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ರೈಲುಹಳಿಯು ಸುರಂಗದಲ್ಲಿದೆ. ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್ಮ ಉತ್ತರದ ಟರ್ಮಿನಸ್ ತಲುಪುವವರೆಗೆ ಇದು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೇ ಇದೆ.   ರೈಲಿನ ಈ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಶುಲ್ಕ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಹೊಸ NFTA ಯೋಜನೆಯು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದನ್ನು  &quot;ಕಾರ್ಸ್ ಆನ್‌ ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು  ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲಿನ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಿದೆ.   ಅದು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಕಾರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೇನ್‌ ಸ್ಟೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಸಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದ ಟ್ರಾಲಿಗಳ ಹಾಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಸ್ಪದ ನೀಡಲಿದೆ.   ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೊಸ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿ-ಸ್ನೇಹಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.   ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತವು  ಮೇನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಟಪ್ಪರ್‌ನಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಮಾರ್ಗದ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳವುದು. ಇದು    2009ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.  ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಂಡಾಗ, ಮೈನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಭಾಗವನ್ನು ವಾಹನಗಳ ಓಡಾಟಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಈ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ತೆರೆಯಲಾಗುವುದು.{{Citation needed|date=May 2010}}

=== ಅಂತರ್ನಗರ ರೈಲು ===
ಎರಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು,  ಬಫಲೋ-ಡೆಪ್ಯೂ   ಮತ್ತು ಬಫಲೋ-ಎಕ್ಸ್‌‌ಚೇಂಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್  ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

 ಬಫಲೋಗೆ ಸರಕುಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಂಪನಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ :  CSX ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾರ್‌ಫ್ಲಾಕ್ಸ್ ಸೌದರ್ನ್‌   (NS), ಹಾಗೂ  ಕೆನಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್   (CN) ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್   (CP) ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ಗಡಿಯಾಚೆ ಈಚೆ ಇವೆ.   ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಯಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ : ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ (CSX), ಬೈಸನ್(NS), ಎಸ್‌ಕೆ (NS / CP) ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್  (NS / CSX). ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರಕುಗಳು ಕೂಡ ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಾಟಿ ಸಾಗಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದ್ರವ  ಪ್ರೋಪೇನ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಹೈಡ್ರಸ್ ಅಮೋನಿಯಾ.

=== ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ===
ಬಫಲೋ ನಗರವು ಎರಿ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದು  [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ (ಬೃಹತ್ ಸರೋವರಗಳು)]] ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ತಾಜಾನೀರಿನ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ಫಿಶ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.    ಸರೋವರವು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಓಡುದೋಣಿಗಳು, ಸೈಲ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು, ಪವರ್ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಟರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಹಾರದಾಣವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ    ಹತ್ತಿರದ  ಒಂಟಾರಿಯೋ (ಕೆನಡಾ) ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮರಳಿನ ಬೀಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪದೂರದ ಜಲಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿದೆ.   ನಗರವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ  ಬ್ರೆಕ್‌ವಾಲ್‌ (ತಡೆಗೋಡೆ)  ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,   ಎರಿ ಸರೋವರ ಬಂದರಿನ  ಒಳ ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌‌]]ನ ಸರಕುಸಾಗಣೆದಾರರಿಗೆ ಬೇಕಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ನೇವಿಗೇಶನ್‌ ಆಳವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಎರಿ ಸರೋವರದ ಉಪನದಿಯೊಂದು  ದಕ್ಷಿಣ   ಬಫಲೋ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಬಫಲೋ ನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಫಲೋ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ.   ಬಫಲೋವನ್ನು ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ  ಮನೆಮಾತಾಗಿರುವ  ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲುವೆಯು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಕ್ ಕೆನಾಲ್   ಎರಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಕಾಲುವೆಯನ್ನು 1825ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌  ಗರ್ವನರ್  ಡೆವಿಟ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್    ಎರಿ ಸರೋವರದ ನೀರನ್ನು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಟರ್ಮಿನಸ್‌ನಲ್ಲಿ    (ಈಗ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಸ್ಲಿಪ್) ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.  ಅವರು ಕೆನಾಲ್ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ''ಸೆನೆಕಾ ಚೀಫ್ ''  ಮೂಲಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ   ಬಫಲೋಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮರಳಿದ್ದರು.   ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು   ಬಫಲೋದ ಭಾವೀ ಮೇಯರ್  ಸಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ವಿಲ್ಕೆಸನ್  ಸುರಿದಿದ್ದರು.  ಇದು ಹಿಂದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಕುಸಾಗಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು.ಈಗ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನೋರಂಜನಾ ವಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹಗುರು ಸರಕುಸಾಗಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಜೊತೆಗೆ  ಮತ್ತು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ  ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಮೇಲುಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.   ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿ ಸ್ಕಜಕ್ವಡ ಕ್ರೀಕ್ , ಬಫಲೋ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟಡ್ -ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಡೆಲ್‌ವೇರ್ ಸರೋವರ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಾನದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

=== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಟ್‌  ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:Buffalo area road network map.png|thumb|right|ಗ್ರೇಟರ್ ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]]
*[[ಚಿತ್ರ:I-90.svg|20px]] [[ಚಿತ್ರ:NYS Thruway Sign.svg|20px]] ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 90 (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಥ್ರುವೇ  )
*[[ಚಿತ್ರ:I-190.svg|20px]] [[ಚಿತ್ರ:NYS Thruway Sign.svg|20px]] ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌90,  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಥ್ರುವೇಯ ನಯಾಗರಾ ವಿಭಾಗ,  I-90ರಿಂದ ಲೆವಿಸನ್‌ನಲ್ಲಿ   ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ನೈರುತ್ಯ ಚೀಕ್ಟೊವಗಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.   ಈಗ ಟೋಲ್‌ ವಿಧಿಸುವ ಭಾಗ ಎಂದರೆ  ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ (ಉತ್ತರ), ಮತ್ತು ಬಫಲೋ (ದಕ್ಷಿಣ)ಗೆ ಗ್ರಾಂಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸೇತುವೆಗಳು.
*[[ಚಿತ್ರ:I-290 (NY).svg|20px]] ಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್  290 (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಯೂಂಗ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಹೆದ್ದಾರಿ, ಇದು ಬಫಲೋವನ್ನು ಆಮ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಟೊನವಂಡದ ಉತ್ತರದ ಉಪನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ  ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಬೈಪಾಸ್‌ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಯಾಗರಾಫಾಲ್ಸ್‌‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. 
*[[ಚಿತ್ರ:I-990.svg|20px]] Iಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್ 990, ಇದು   ಆಮ್‌ಹೆರ್ಸ್ಟ್ NY ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುವ ಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್ ಕಿರು ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. 
*[[ಚಿತ್ರ:US 62.svg|20px]] ಯು.ಎಸ್. ಮಾರ್ಗ  62, ಬೈಲೆ ಏವ್  ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ  ಪಾರ್ಕ್‌ ಏವ್.
*[[ಚಿತ್ರ:NY-5.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 5, ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ 
*[[ಚಿತ್ರ:NY-130.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 130, ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ 
*[[ಚಿತ್ರ:NY-384.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 384, ಡೆಲವೇರ್ ಏವ್.
*[[ಚಿತ್ರ:NY-266.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 266, ನಯಾಗರಾ ಸ್ಟೇಟ್ 
*[[ಚಿತ್ರ:NY-265.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 265, ಮಿಲಿಟರಿ ರೋಡ್ ಮತ್ತು ಟೊನವಾಂಡ ಸ್ಟೇಟ್ 
*[[ಚಿತ್ರ:NY-198.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 198, ಸ್ಕಜಕ್ವಡ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ 
*[[ಚಿತ್ರ:NY-33.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 33, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್  ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ.

== ಸಂಯುಕ್ತ ಕಚೇರಿಗಳು ==
=== ಯುಎಸ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ===
 ಬಫಲೋ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ  :   ಯುಎಸ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್   ಕಚೇರಿಯು  ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಯ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಕ್ ಲಾಕ್ ಕೆನಾಲ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಲಾಕ್ ಕೆನಾಲ್‌ಅನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್    ಟೊಲೆಡೋ ಓಹಿಯೋ ದಿಂದ  ಮಸ್ಸೆನಾ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಯೋಜನೆಗಳ ಯೋಜಿಸುವಿಕೆ, ವಿನ್ಯಾಸ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ.   ಇವುಗಳು ಮೌಂಟ್ ಮೊರಿಸ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರವಾಹ -ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಣೆಕಟ್ಟೆ, ಕೆಳಭಾಗದ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್]] (ಎರಿ ಮತ್ತು ಒಂಟಾರಿಯೋ)ಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ವೆಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು, ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಬಫಲೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ವೆದರ್ ಸರ್ವಿಸ್(NOAA)ನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ ಅದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ   ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಬಹುಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್ (ಸಂಯುಕ್ತ  ತನಿಖಾ ಕೇಂದ್ರ)(ಎಫ್‌ಬಿಐ - ಎಫ್‌ಬಿಐ) ===
ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ 56 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಫ್‌ಬಿಐ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಚೇರಿಗಳಿವೆ.   ಪಶ್ಚಿಮದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಮತ್ತು ಸೌದರ್ನ್‌ ಟೈರ್ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಚೇರಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಚೇರಿಯು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗ್ಯಾಂಗ್ ಹಿಂಸೆ, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆಯ ಹಗರಣಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://buffalo.fbi.gov/ |title=ಎಫ್‌ಬಿಐ ಬಫಲೋ ವಿಭಾಗ   |access-date=2010-11-15 |archive-date=2011-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310043306/http://buffalo.fbi.gov/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಸಂಯುಕ್ತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ===
ಬಫಲೋ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಟಾರ್ನಿ  ಮತ್ತು  ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಶ್ಚಿಮದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ  ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

== ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Football in ub.jpg|right|thumb|ಯುಬಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ [184]]]

=== ಸದ್ಯದ ತಂಡಗಳು ===
{{multiple image
 | align     = right
 | direction = vertical
 | header    =
 | header_align = left/right/center
 | header_background =
 | footer    =
 | footer_align = left/right/center
 | footer_background =
 | width     =
 | image1    = Dunn Tire Park.jpg
 | width1    = 200
 | caption1  = Inside [[Coca-Cola Field]], home to the [[Buffalo Bisons]]
 | image2    = 20080305 Dunn Tire Park and HSBC Arena.JPG
 | width2    = 200
 | caption2  = Outside [[Coca-Cola Field]] with [[HSBC Arena (Buffalo)|HSBC Arena]] in the background
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|  ಕ್ರೀಡೆ
|  ಲೀಗ್‌‌
|  ಕ್ಲಬ್‌
|  ಸ್ಥಾಪನೆ
|  ಸ್ಥಳ
|  ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್
|  ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ವರ್ಷ  
|-
|  
|  [[ಅಮೇರಿಕದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್‌]]
|  
|  [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್]]
|  
|  ಬಫಲೋ ಬಿಲ್ಸ್  
|  
|  1960
|  
|  ರಾಲ್ಫ್ ವಿಲ್ಸನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ  
|  
|  2*
|  
|  1964,1965*
|-
|  
|  ಹಾಕಿ
|  
|  ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್
|  
|  ಬಫಲೋ ಸೇಬ್ರೆಸ್  
|  
|  1970
|  
|  ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಅರೀನಾ  
|  
|  0
|  
| 
|-
|  
|  ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌
|  
|  ಐಎಲ್ 
|  
|  ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್  
|  
|  1979
|  
|  ಕೋಕೋ-ಕೋಲಾ ಫೀಲ್ಡ್  
|  
|  3
|  
|  1997, 1998, 2004
|-
|  
|  ಲಕ್ರೊಸ್ಸ್
|  
|  ಎನ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್
|  
|  ಬಫಲೋ ಬ್ಯಾಂಡಿಟ್ಸ್  
|  
|  1992
|  
|  ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಅರೀನಾ  
|  
|  4
|  
|  1992, 1993, 1996, 2008
|-
|  
|  ಸಾಕರ್
|  
|  ಎನ್‌ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌
|  
|  ಎಫ್‌ಸಿ ಬಫಲೋ
|  
|  2009
|  
|  ಆಲ್‌-ಹೈ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ  
|  
|  0
|  
|  ಎನ್‌/ಎ 
|-
|  
|  ಸಾಕರ್
|  
|  ಯುಎಸ್‌ಎಲ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಲೀಗ್  
|  
|  ಬಫಲೋ ಫ್ಲಾಶ್  &lt;ref name=&quot;Wleague&quot;&gt;{{Cite web |url=http://wleague.uslsoccer.com/home/266596.html |title=ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಕರ್   ಲೀಗ್‌‌ಗಳು (USL) |access-date=2010-11-15 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717175821/http://wleague.uslsoccer.com/home/266596.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|  
|  2009
|  
|  ಡೆಮ್ಸ್ಕೆ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್  
|  
|  1
|  
|  2010
|}
* ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಅಮೆರಿಕನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು, ಇವು ಎನ್‌ಎಫ್ಎಲ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಅಲ್ಲ.

=== ಭವಿಷ್ಯದ ತಂಡಗಳು ===
 ಬಫಲೋ ಫ್ಲಾಶ್‌ನ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ  ವುಮನ್ಸ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಸಾಕರ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ನೀಡಿದ್ದು, ಅದು  2011 ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ.   ತಂಡವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸಿಲ್ಲ, ಅದು  ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಶ್ಚಿಮದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲಾಶ್‌ನ ಸದ್ಯದ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಡೆಮ್ಸ್ಕೆ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.   ಆದರೆ ಅದು ತಾಯ್ನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು  ಲೆವಿಸ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ  ನಯಾಗರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನ ನಯಾಗರಾ ಫೀಲ್ಡ್     ಮತ್ತು ರೊಚೆಸ್ಟರ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮರೀನಾ ಆಟೋ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಮಧ್ಯೆ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಿದೆ.

=== ಹಿಂದಿನ ತಂಡಗಳು ===
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌ನಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್   - 1879ದಿಂದ 1885ವರೆಗೆ.
*   ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್  ಭುತಪೂರ್ವ ಆಟಗಾರರ ಲೀಗ್   - 1890ರಲ್ಲಿ.
* ಬಫಲೋ ಬಫೆಡ್ಸ್ / ಬ್ಲ್ಯೂಸ್   ಭೂತಪೂರ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ಲೀಗ್  ನ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡ - 1914ರಿಂದ 1915ವರೆಗೆ.
* ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾಸ್, ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್, ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್, ಬೈಸನ್ಸ್  ಮತ್ತು ರೇಂಜರ್ಸ್‌ಗಳ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]]  1918ರಿಂದ 1929ವರೆಗೆ.
* ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್   ಭೂತಪೂರ್ವ ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್  - 1946ರಲ್ಲಿ.
* ಬಫಲೋ ಬಿಲ್ಸ್‌ನ ಭೂತಪೂರ್ವ   ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್   1947ರಿಂದ 1949ವರೆಗೆ.
*   ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್‌  ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್   1940ರಿಂದ 1970ವರೆಗೆ.
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌  ನ  ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್‌, 1946ರಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌]] ಆಗಿದ್ದರು.
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್  ನ ಬಫಲೋ ಬ್ರೇವ್ಸ್   1970ರಿಂದ 1978ವರೆಗೆ. (ಇವರು ಸಾನ್‌ಡಿಯಾಗೋ ಕ್ಲಿಪರ್ಸ್, ನಂತರ ಲಾಸ್‌ ಎಂಜಲೀಸ್ ಕ್ಲಿಪರ್ಸ್ ಆಗಿದ್ದರು).
* ಉತ್ತರ   ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌‌ನ ಬಫಲೋ  ನಾರ್ಸ್‌ಮನ್     1975ರಿಂದ 1976ರ ವರೆಗೆ.
* ಬಫಲೋ  ಬ್ಲೇಜರ್ಸ್ ಹೊರಾಂಗಣ ಸಾಕರ್ ತಂಡ.
* ಬಫಲೋ ರಾಯಲ್ಸ್  ವಿಶ್ವ  ತಂಡ ಟಿನಿಸ್  ಲೀಗ್‌‌ -  1974.
*  ಅಮೆರಿಕನ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌‌‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ ಬಫಲೋ ಶಾರ್ಕ್ಸ್    - 2005ರಿಂದ 2008ವರೆಗೆ.
* ಭೂತಪೂರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ಒಳಾಂಗಣ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್‌‌ನ ಬಫಲೋ ಸ್ಟಾಲಿನ್ಸ್     - 1979ರಿಂದ 1984ವರೆಗೆ.
* ಭೂತಪೂರ್ವ   ರೋಲರ್ ಹಾಕಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌‌ನ ಬಫಲೋ ಸ್ಟಾಂಪೇಡ್   -  1994ರಿಂದ 1995ವರೆಗೆ.
* ಭೂತಪೂರ್ವ ರೋಲರ್  ಹಾಕಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌‌ ನಬಫಲೋ ವಿಂಗ್ಸ್     ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್‌‌ ರೋಲರ್  ಹಾಕಿ -  1997ರಿಂದ 1999ವರೆಗೆ.
* ಭೂತಪೂರ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಸಾಕರ್‌  ಲೀಗ್‌‌ IIನ ಬಫಲೋ ಬಿಜಾರ್ಡ್‌  -  1992ರಿಂದ 2001ವರೆಗೆ.
* ಅರೀನಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್  ಲೀಗ್‌‌ - ಬಫಲೋ ಡೆಸ್ಟ್ರಾಯರ್ಸ್    1999ರಿಂದ 2003ವರೆಗೆ. 
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನ ಕ್ವೀನ್ ನಗರ ಎಫ್‌ಸಿ   -  2007ರಿಂದ   2008ವರೆಗೆ.

== ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ==
{{Main|Media in Buffalo, New York}}

== ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ==
=== ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು — ಸಹ ನಗರಗಳು ===
ಬಫಲೋ ಅನೇಕ  ಸಹ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹ ನಗರಗಳು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್) (SCI)ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.:&lt;ref&gt;[http://www.sister-cities.org/icrc/directory/USA/NY ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌  ಸ್ಟೇಟ್‌  ಸಹ ನಗರಗಳು]. ಸಹ ನಗರಗಳು, ಇಂಕ್.''''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities ಸಹ ನಗರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425115457/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities |date=2009-04-25 }} ಬಫಲೋ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಿಂದ&lt;/ref&gt;

* {{Flagicon|France}} ಲಿಲ್ಲಿ, [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]] (1989)&lt;ref&gt;{{cite web | title =Lille, France - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Lille_France | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075308/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Lille_France | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Germany}} ಡಾರ್ಟ್‌ಮುಂಡ್, [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್ y]] (1972)&lt;ref&gt;{{cite web | title =Dortmund, Germany - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Dortmund_Germany | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075214/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Dortmund_Germany | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Italy}} ಪೆಸ್ಕಾಸ್ಸೆರೊಲಿ, [[ಇಟಲಿ]]
* {{Flagicon|Italy}} ಸೈನಾ, ಇಟಲಿ(1961)&lt;ref&gt;{{cite web | title =Siena, Italy - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Siena_Italy | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075329/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Siena_Italy | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Italy}} ಟೊರ್ರೆಮಾಗ್ಗಿರೆ, ಇಟಲಿ
* {{Flagicon|Jamaica}} ಸೇಂಟ್ ಆನ್‌, ಜಮೈಕಾ (2007)&lt;ref&gt;{{cite news | title =Buffalo gains sister city: St. Ann, Jamaica | work =Buffalo News | url =http://www.buffalonews.com/cityregion/buffaloerie/story/166115.html?imw=Y | date =September 19, 2007 | accessdate =2008-12-24 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070925055948/http://www.buffalonews.com/cityregion/buffaloerie/story/166115.html?imw=Y | archivedate =2007-09-25 | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Japan}} ಕಾನಜವ , [[ಜಪಾನ್]]  (1962)
* {{Flagicon|Poland}} ಜೆಸ್ಜೊವ್ , [[ಪೋಲೆಂಡ್]]  (1974)&lt;ref name=&quot;Rzeszów&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.rzeszow.pl/wspolpraca-miedzynarodowa/informacja-o-wspolpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi/668,informacja-o-wsp-lpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi.html |title=Serwis informacyjny UM Rzeszów - Informacja o współpracy Rzeszowa z miastami partnerskimi |publisher=www.rzeszow.pl |accessdate=2010-02-02 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.is/20121205091053/http://www.rzeszow.pl/wspolpraca-miedzynarodowa/informacja-o-wspolpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi/668,informacja-o-wsp-lpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Rzeszów-Buffalo&quot;&gt;{{cite web | title =History | publisher =Buffalo-Rzeszow Sister Cities, Inc. | url =http://www.brsc.us/history/index.htm | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2009-02-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090201014014/http://brsc.us/history/index.htm | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Russia}} ತ್ವೆರ್, [[ರಷ್ಯಾ]] (1989)&lt;ref&gt;{{cite web | title =Tver, Russia - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Tver_Russia | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075452/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Tver_Russia | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳು ===
ಬಫಲೋ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ &lt;ref&gt;{{cite web | title =Buffalo Sister-Cities | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/city_departments/SPlanning/pdfs/SisterCitiesBrochure.pdf | accessdate =2009-12-29 | archive-date =2015-02-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20150201081823/http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/city_departments/SPlanning/pdfs/SisterCitiesBrochure.pdf | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;:
* {{Flagicon|Ghana}} ಕೇಪ್‌ ಕೋಸ್ಟ್, [[ಘಾನಾ]]
* {{Flagicon|UK}} ಡೆರ್ರಿ , ನಾರ್ದನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್ , ಯುಕೆ
* {{Flagicon|Ukraine}} ಡ್ರೊಹೊಬಿಚ್ , [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರ್ಯೇನ್]]  (2001)&lt;ref&gt;{{cite web| title =Buffalo and Drohobych join ranks of sister cities| work =The Ukrainian Weekly| date =2001-04-01| url =http://www.ukrweekly.com/Archive/2001/130120.shtml| accessdate =2008-12-24| archive-date =2007-09-30| archive-url =https://web.archive.org/web/20070930033451/http://www.ukrweekly.com/Archive/2001/130120.shtml| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Ukraine}} ಹೊರ್ಲಿವ್ಕ , ಉಕ್ರ್ಯೇನ್ (2007)&lt;ref&gt;{{cite web | title =Buffalo, N.Y. and Horlivka, Ukraine Foster Sister City Relationship | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/Mayor/Archive_Press_Releases/Leadership/2007Archives/May_2007/BUFFALONYANDHORLIVKAUKRAINEFOSTERSISTER | date =2007-05-25 | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2009-09-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090925071237/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/Mayor/Archive_Press_Releases/Leadership/2007Archives/May_2007/BUFFALONYANDHORLIVKAUKRAINEFOSTERSISTER | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;
* {{Flagicon|Sudan}} ಜುಬ , [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ್]] 
* {{Flagicon|Israel}} ಕಿರಯಟ್ ಗತ್ , [[ಇಸ್ರೇಲ್]] 
* {{Flagicon|Brazil}} ಮರಿಲಿಯ , [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]]

== ಬಫಲೋದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌ಗಳು ==
*[[ಕೆನಡಾ]] – ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌‌‌-ಜನರಲ್

ಗೌರವ (ಹಾನರರಿ) ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌‌‌ಗಳು:
*[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]
*[[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಜೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]]
*[[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]]
*[[ಜರ್ಮನಿ]]
*[[ಇಟಲಿ]]  (ವೈಸ್  ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌‌‌)
*[[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌]]
*[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌]]

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
{{Portal|New York}}
* ಬಫಲೋ ಏರ್‌ಫೀಲ್ಡ್
* ಬಫಲೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ 
* ಬಫಲೋ ಫೈರ್ ಇಲಾಖೆ
* ಪೂರ್ವ ಭಾಗ, ಬಫಲೋ
* ಬಫಲೋದ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು
* ಪೋಲಿಶ್ ಕೆಥಡ್ರಲ್ 
* ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋ
* ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
*[http://www.buffaloresearch.com/bestbooks.html ದಿ ಟೆನ್ ಇನ್‌ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸಬಲ್ ಬುಕ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ಬಫಲೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018061028/http://buffaloresearch.com/bestbooks.html |date=2010-10-18 }}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Sister project links}}
* [http://www.city-buffalo.com/  ಬಫಲೋ ನಗರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026154424/http://city-buffalo.com/ |date=2010-10-26 }}
* [http://www.pbase.com/kjosker/once_upon_a_time ಫೋಟೋ ಪ್ರಬಂಧ -  - &quot;ಒನ್ಸ್‌ ಅಪಾನ್ ಅ ಟೈಮ್ ಇನ  ಬಫಲೋ,&quot; - ಕಾರ್ಲ್‌ ಜೋಸ್ಕರ್ ಅವರು ಬರೆದಿರುವುದು   (  8/07/10ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು)]
* [http://www.buffalolib.org/ ಬಫಲೋ &amp; ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101020095251/http://www.buffalolib.org/ |date=2010-10-20 }}
* [http://www.culturalniagara.com/ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಆಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904164525/http://www.culturalniagara.com/ |date=2010-09-04 }}
* [http://www.sheas.org/ ಶಿಯಾಸ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್  ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010000830/http://www.sheas.org/ |date=2010-10-10 }}
* {{dmoz|Regional/North_America/United_States/New_York/Localities/B/Buffalo|Buffalo}}
* [http://www.visitbuffaloniagara.com/ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಕನ್‌ವೆನ್ಷನ್   &amp; ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋದಿಂದ  ವಿಸಿಟರ್‌ಗಳ ಮಾಹಿತಿ ]
* {{wikivoyage|Buffalo (New York)|Buffalo}}
* [http://www.helpstoptheviolence.com/ ಸ್ಟಾಪ್ ದಿ ವಯೋಲೆನ್ಸ್ ಇನ್   ಬಫಲೋ Ny] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208043157/http://www.helpstoptheviolence.com/ |date=2011-02-08 }}

{{Geographic Location (8-way)
 | Centre    = Buffalo
 | North     = [[Kenmore, New York|Kenmore]], [[Tonawanda (town), New York|Tonawanda]]
 | Northeast = [[Amherst, New York|Amherst]]
 | East      = [[Sloan, New York|Sloan]], [[Cheektowaga, New York|Cheektowaga]]
 | Southeast = [[West Seneca, New York|West Seneca]]
 | South     = [[Lackawanna, New York|Lackawanna]]
 | Southwest = [[Lake Erie]]
 | West      = [[Fort Erie, Ontario|Fort Erie]], [[Niagara River]]
 | Northwest = [[Grand Island, New York|Grand Island]]
}}
{{Buffalo(NY)}}
{{Erie County, New York}}
{{New York}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಎರಿ ಕಾಲುವೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಭೂಗತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌ ಸುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ರೇವುಪಟ್ಟಣದ ಜನವಸತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೮೦೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಎರಿ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]]</text>
      <sha1>tujabslpcsx5c3hzitfljauu3o7bgor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26610</id>
    <revision>
      <id>1373006</id>
      <parentid>1356273</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T10:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87354" sha1="cj9qdyubxydddedpvq75mz99ehdxlx6" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Bhaichung Bhutia at the NDTV Marks for Sports event 21.jpg|thumb]]
{{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}}
{{Infobox Football biography 2
|          playername = ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ
|               image = 
|            fullname = ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ&lt;ref name=&quot;PFA 59&quot;&gt;{{cite book
| last = Hugman
| first = Barry J.
| title = The PFA Premier &amp; Football League Players' Records 1946-2005
| publisher = Queen Anne Press
| year = 2005
| page = 59
| isbn = 1852916656 }}&lt;/ref&gt;
|         dateofbirth = {{birth date and age|1976|12|15|df=y}}
|         cityofbirth = [[ಟಿಂಕಿಟಮ್]], [[ಸಿಕ್ಕಿಮ್]]
|      countryofbirth = [[ಭಾರತ]]&lt;ref name=&quot;IndianFootball.com Profile&quot;/&gt;
|              height = {{height|m=1.73}}&lt;ref name=&quot;IndianFootball.com Profile&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.indianfootball.com/en/statistic/player/detail/playerId/1|title=IndianFootball.com Profile|publisher=IndianFootball.com|accessdate=2009-06-24}}&lt;/ref&gt;
|            position = [[Forward (association football)|Striker]]
|         currentclub = [[East Bengal Club]]
|          clubnumber = 15
|               years1 = 1993–1995
|               years2 = 1995–1997
|               years3 = 1997–1999
|               years4 = 1999–2002
|               years5 = 2002–2003
|               years6 = 2003–2006
|               years7 = 2006
|               years8 = 2006–2009
|               years9 = 2009–
|               clubs1 = [[East Bengal Club]]
|               clubs2 = [[JCT Mills]]
|               clubs3 = [[East Bengal Club]]
|               clubs4 = [[Bury F.C.|Bury]] 
|               clubs5 = [[Mohun Bagan AC|Mohun Bagan]]
|               clubs6 = [[East Bengal Club]]
|               clubs7 = → [[Perak FA]] (loan)
|               clubs8 = [[Mohun Bagan AC|Mohun Bagan]]
|               clubs9 = [[East Bengal Club]]
|                caps1 = ?
|                caps2 = ?
|                caps3 = 31
|                caps4 = 37
|                caps5 = 11
|                caps6 = 54
|                caps7 = 8
|                caps8 = 44
|                caps9 = 3
|               goals1 = ?
|               goals2 = ?
|               goals3 = 15
|               goals4 = 3
|               goals5 = 6
|               goals6 = 33
|               goals7 = 4
|               goals8 = 24
|               goals9 = 0
|       nationalyears1 = 1995–
|        nationalteam1 = [[India national football team|India]]
|        nationalcaps1 = 102
|       nationalgoals1 = 43
|            pcupdate  = 14 October 2009
|            ntupdate  = 24 August 2009
}}
'''ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ''' ({{lang-hi|बाईचुंग भुटिया}}) (೧೯೭೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ಜನಿಸಿದರು) ಭಾರತದ [[ಫುಟ್‍ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ]]ರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಟಾರ್ಚ್ ಬೇರರ್ (ದೀವಟಿಗೆ ಹಿಡಿದವರು) ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Padma Shri Baichung Bhutia&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.pifacademy.com/baichung.htm|title=Padma Shri Baichung Bhutia|publisher=PIF Academy|accessdate=2009-06-08|archive-date=2009-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090601150854/http://www.pifacademy.com/baichung.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದು,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indiadaily.com/editorial/2662.asp|title=Indian football captain Baichung Bhutia ready to take Indian soccer to the higher level|author=Chunilal Dave|publisher=''India Today''|date=2005-05-12|accessdate=2009-06-08|archive-date=2011-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105025405/http://indiadaily.com/editorial/2662.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ವಬಂಗಾಳ ಕ್ಲಬ್ ಪರವಾಗಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ''ಸಿಕ್ಕಿಮೀಸ್ ಸ್ನಿಪರ್''  (Sikkimese Sniper) ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪುಟ್ಬಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಇವರ ಶೂಟಿಂಗ್ ಕಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/bhutia-expects-more-international-matches-af/406892/|title=Bhutia expects more international matches after I-League|publisher=''Indian Express''|date=2009-01-05|accessdate=2009-06-20|archive-date=2013-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617060354/http://www.indianexpress.com/news/bhutia-expects-more-international-matches-af/406892|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1263/india-south-central-asia/2009/05/19/1273467/india-bhaichung-bhutia-wants-to-leave-mohun-bagan|title=Bhaichung Bhutia Wants To Leave Mohun Bagan|publisher=Goal.com|author=Rahul Bali|date=2009-05-19|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಮೂರು ಬಾರಿ ಭಾರತದ ವರ್ಷದ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ‘ಭಾರತ ತಂಡಕ್ಕೆ ಭುಟಿಯಾ ದೇವರು ಕೊಟ್ಟ ಕೊಡುಗೆ’ ಎಂದು ಐ.ಎಂ. ವಿಜಯನ್ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Bhutia is God's gift&quot;&gt;{{cite news|url=http://sports.rediff.com/report/2009/aug/23/-bhutia-god-gift-to-indian-football.htm|title='Bhutia is God's gift to Indian football'|publisher=Rediff|date=2009-08-23|accessdate=2009-08-24}}&lt;/ref&gt;

ಭುಟಿಯಾ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಐ-ಲೀಗ್ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಪೆಲ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಲಬ್ ಮೂಲಕ ಇವರು ತಮ್ಮ ಆಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಲಬ್ ಬ್ಯೂರಿ ಎಫ್.ಸಿ. ಪರವಾಗಿ ಆಟವಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಗ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಇದರ ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲ [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯನ್]] ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಪೆರಾಕ್ ಎಫ್‌ಎ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಆಡಿದರು. ಅದೇ ರೀತಿ ಜೆಸಿಟಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಪರವಾಗಿ ಆಟವಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡವು ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು ಮೋಹನ್‌ ಬಗನ್‌ ತಂಡದೊಂದಿಗೂ ಆಡಿದ್ದು,  ಅವರ ಎರಡು ಸ್ಪೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲೀಗ್‌ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇವರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಾದ ನೆಹರು ಕಪ್, ಎಲ್ ಜಿ ಕಪ್, ಸೌಥ್ ಏಷ್ಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಫೆಡರೇಶನ್ (ಎಸ್ ಎ ಎಫ್ ಎಫ್) ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್ ಕಾನ್ಫಿಡರೇಶನ್ ಚಾಲೆಂಜ್ ಕಪ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಮತ್ತು ೨೦೦೯ರ ನೆಹರೂ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವರು ೧೦೦ನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯದ ಕ್ಯಾಪ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಕ್ರೀಡೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಭುಟಿಯಾ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ &quot;ಜಲಕ್ ದಿಖಲಾಜಾ&quot;ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಕೆಲವು ಈ ಮೊದಲು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಕ್ಲಬ್ ಜತೆ ಕೆಲ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಇವರು ಟಿಬೇಟ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಕಾರಣ ಒಲಂಪಿಕ್ ರಿಲೆಯ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಭುಟಿಯಾ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವೊಂದಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಹಾಗೂ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.

ಭುಟಿಯಾ ಟಿಂಕಿಟಮ್ ನಲ್ಲಿ ೧೯೭೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ದೋರ್ಜಿ ದೋರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಸೋನಮ್ ಥೋಪ್ಡೆನ್ ಎಂಬುವರ ಮಗರಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.kolkatafootball.com/baichungbhutia_profile.html|title=Baichung Bhutia Profile|publisher=Kolkata Football|accessdate=2009-06-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jeetega&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.jeetegakaun.in/ndtv_indian_of_the_year_2007/baichung_bhutia/|title=Baichung Bhutia's Profile|publisher=Jeetega Kaun|accessdate=2009-06-10|archive-date=2009-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090528095525/http://www.jeetegakaun.in/ndtv_indian_of_the_year_2007/baichung_bhutia/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವರ ಹಿರಿಯಣ್ಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Jeetega&quot; /&gt; ಬೈಚುಂಗ್ ತನ್ನ ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌|ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]], [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;sikkiminfo&quot; /&gt; ಇವರ ಪಾಲಕರು ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಭುಟಿಯಾ ಅವರ ಅತಿ ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತಿ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.‍&lt;ref name=&quot;parents&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.indiaoye.com/baichungbhutia.htm|title=Celebrity Profile - Baichung Bhutia, football player|publisher=IndiaOye.com|accessdate=2009-06-11|archiveurl = https://web.archive.org/web/20071012195144/http://www.indiaoye.com/baichungbhutia.htm |archivedate = October 12, 2007|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕರ್ಮಾ ಭುಟಿಯಾ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಸಿಕ್ಕಿಂನ ಪಾಕ್ ಯಾಂಗ್ ನ ಸೇಂಟ್ ಕ್ಸಾವಿಯರ್ಸ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ೯ನೇ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಎಐನಿಂದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ (ಶಿಷ್ಯವೇತನ) ಪಡೆದು ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್ ನ ತಾಶಿ ನಾಮ್ಗ್ಯಾಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಸೇರಿದರು.&lt;ref name=&quot;parents&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Scholar&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.iloveindia.com/sports/football/players/baichung.html|title=Baichung Bhutia Profile|publisher=Iloveindia.com|accessdate=2009-06-10|archive-date=2009-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090520022046/http://www.iloveindia.com/sports/football/players/baichung.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ರಂದು ದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಕ್ವೈರೋಸ್ ಮತ್ತು ನೈಕ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್,  ಜೊತೆಗೂಡಿ ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ ಸಾಕರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

== ಕ್ಲಬ್‌ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
=== ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ===
ಇವರ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಸಿಕ್ಕಿಂ|ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿ]] ಹಲವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಆಟವಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್‌ನ ಬಾಯ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲೂ ಆಟವಾಡಿದ್ದರು. ಆಗ ಕರ್ಮಾ ಭುಟಿಯಾ ಕೋಚ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;sikkiminfo&quot; /&gt; ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸುಬ್ರೋಟೊ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆಟಗಾರ ಎಂಬ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. ಭಾರತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಮಾಜಿ ಗೋಲ್ ಕೀಪರ್ ಭಾಸ್ಕರ್ ಗಂಗೂಲಿ ಇವರ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Scholar&quot; /&gt;

=== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ===

[[File:Salt Lake Stadium - Yuva Bharati Krirangan, Kolkata.jpg|thumb|right|Alt=A large football stadium which is roughly 75% full. There are footballers on the pitch, most of whom are on the right side of the stadium. The team on the left, East Bengal are wearing red while Bayern Munich, right, are wearing black. The floodlights are on and the sky appears to be orange.|ಯುವ ಭಾರತಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ- ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ತವರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]

೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಇವರ ೧೬ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ವೃತ್ತಿಪರ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;Jeetega&quot; /&gt;  ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಇವರು ಜೆಸಿಟಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಫಾಗ್ವಾರಾಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡರು. ಇಲ್ಲಿಂದ ೧೯೯೬-೯೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಜಯಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;sikkiminfo&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rsssf.com/tablesi/india97.html#nfl1|title=India 1996/97|publisher=RSSSF|accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt; ಈ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಲ್ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ನೆಹರೂ ಕಪ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;parents&quot; /&gt; ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಭಾರತದ ವರ್ಷದ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;parents&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Scholar&quot; /&gt;

೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ವಾಪಾಸಾದರು.&lt;ref name=&quot;sikkiminfo&quot; /&gt;  ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಡರ್ಬಿ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಗೋಲ್ ಬಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಅಂಕವನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿದರು. ೧೯೯೭ರ ಫೆಡರೇಶನ್ ಕಪ್‌ನ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರ ತಂಡ ೪-೧ ಗೋಲ್ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.eastbengalfootballclub.com/club/ebmb.asp|title=East Bengal Vs. Mohun Bagan|publisher=East Bengal Football Club|accessdate=2009-06-20|archive-date=2011-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720135022/http://www.eastbengalfootballclub.com/club/ebmb.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೮-೯೯ರ ಋತು&lt;ref name=&quot;sikkiminfo&quot;&gt;{{cite news|url=http://sikkiminfo.net/bhaichung.htm|title=Baichung Bhutia Profile|publisher=Sikkiminfo.net|accessdate=2009-06-20|archive-date=2008-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080708140118/http://www.sikkiminfo.net/bhaichung.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ವಿಲ್ಲಿ ನಾಯಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆಗ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ತಂಡವು ಸಾಲ್ಗೋಕರ್ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rsssf.com/tablesi/india99.html#nfl1|title=India 1998/99|publisher=RSSSF|accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಇವರು ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅರ್ಜುನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದ ೧೯ನೇ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸಾಧನೆ ತೋರಿದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ನೀಡುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;parents&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Scholar&quot; /&gt;

==== ಬ್ಯೂರಿ ====
{{Quote box | width=30% | align=left | quote= &quot;His presence will be a big boost to the confidence of many Asian youngsters.&quot;|source= &lt;small&gt;Piara Power, Let's Kick Racism Out Of Football campaign co-ordinator, after Bhutia signed for Bury.&lt;ref name=&quot;Bury&quot;/&gt; &lt;/small&gt; }}
ಭುಟಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದವು. ೧೯೯೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ರಂದು ಭುಟಿಯಾ ಬ್ಯೂರಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಆಡಲು ಮೂರು ವರ್ಷದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‍ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಆಡಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Bury&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/461934.stm|title=Indian striker joins English club|publisher=BBC|date=1999-09-30|accessdate=2009-06-09}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ನಂತರ ಭುಟಿಯಾ ಫುಲ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್, ವೆಸ್ಟ್ ಬ್ರೋಂವಿಚ್ ಅಲ್ಬಿಯೋನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟನ್ ವಿಲ್ಲಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಜತೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990723/isp23010.html|title=Fulham no to Bhutia|author=Kulwinder Singh|publisher=''Indian Express''|date=1999-07-23|accessdate=2009-06-08|archive-date=2009-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607104108/http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990723/isp23010.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;villa&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/1999/aug/11bhutia.htm|title=Bhutia set to join Bury of England|publisher=Rediff|date=1999-08-11|accessdate=2009-06-08}}&lt;/ref&gt; ವಿಸಾ ಪಡೆಯಲು ಕೆಲ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ೧೯೯೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩ರ ವರೆಗೆ ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಸಿಟಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಆಟವಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mid-day.com/news/2009/jan/230109-Sunil-Chetri-Bhaichung-Bhutia-Indian-football-National-Football-League-Coventry-City.htm|title=Bhutia's word of caution for Coventry-bound Chetri|author=Sanjjeev K Samyal|publisher=Mid-day.com|date=2009-01-23|accessdate=2009-07-01|archive-date=2012-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403012956/http://www.mid-day.com/news/2009/jan/230109-Sunil-Chetri-Bhaichung-Bhutia-Indian-football-National-Football-League-Coventry-City.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;15 - Bhaichung&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.mohunbaganac.com/SEPT08/playerdetails.php?playerId=2|title=15 - Bhaichung|publisher=Mohun Bagan AC|accessdate=2009-06-10|archive-date=2009-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090216115247/http://mohunbaganac.com/SEPT08/playerdetails.php?playerId=2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಇಯಾನ್ ಲಾಸನ್ ಎಂಬ ಆಟಗಾರನ ಬದಲಾಗಿ ಬ್ಯೂರಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು. ಆಗ ಭುಟಿಯಾರ ವಾಲಿ ಹೊಡೆತ (ಚೆಂಡು ನೆಲಕ್ಕೆ ತಾಕದಂತೆ ಹೊಡೆದ)ವನ್ನು ಡಾರೆನ್ ಬುಲ್ಲಕ್ ಎರಡನೇ ಗೋಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://old.indianfootball.com/news/m199910.html|title=News for the month of October|publisher=IndianFootball.com|author=Arunava Chaudhuri|date=1999-10-31|accessdate=2009-06-10|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090618/http://old.indianfootball.com/news/m199910.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೦ನೇ ಇಸ್ವಿಯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೫ರಂದು ಚೆಸ್ಟರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಗೋಲ್‌ನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://old.indianfootball.com/news/m200004.html|title=News for the month of April|publisher=IndianFootball.com|date=2000-04-15|accessdate=2009-09-03|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090808/http://old.indianfootball.com/news/m200004.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವರ ಮೊಣಕಾಲು ಗಾಯ ಮರುಕಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಕೊನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇಮಿಸಿ ಆಟದಿಂದ ನಿಯುಕ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Bury release Bhutia&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/b/bury/1948757.stm|title=Bury release Bhutia|publisher=BBC|date=2002-04-24|accessdate=2009-06-08}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೭ರಂದು ಇವರು ಆಡಿದ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೩-೦ ಅಂತರದಿಂದ ಸ್ವಿಂಡನ್ ಟೌನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Bury release Bhutia&quot; /&gt;

==== ಹಿಂದಿರುಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ====
ಇವರು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ಬಂದು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಎಸಿ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಆಟವಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Mohun Bagan 2000-2004&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.mohunbaganclub.com/History-2000-2004.html|title=Mohun Bagan History 2000-2004|publisher=Mohun Bagan Club|accessdate=2009-06-22|archive-date=2010-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20100119180022/http://www.mohunbaganclub.com/History-2000-2004.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಭುಟಿಯಾ ಆ ಋತುವಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಆಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಮಾತ್ರ ಆಲ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕಪ್ ಗೆಲ್ಲುವ ಅವಕಾಶದಿಂದ ವಂಚಿತವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Mohun Bagan 2000-2004&quot; /&gt; ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಕ್ಲಬ್&lt;ref name=&quot;Scholar&quot; /&gt;‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ೨೦೦೩ ಎ‌ಎಸ್‌ಇ‌ಎ‌ಎನ್ (ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಈಸ್ಟ್ ಏಷಿಯನ್ ನೇಷನ್ಸ್) ಕಪ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯಕರಾದರು. ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಬಿಇಸಿ ಟೆರೊ ಸಸಾನಾ ವಿರುದ್ಧ ೩–೧ ಗೋಲುಗಳಿಸಿ ತಂಡದ ಗೆಲುವಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗಿ,&quot;ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮ&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಒಂಭತ್ತು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2003/jul/26foot2.htm|title= East Bengal lift ASEAN Cup |publisher=Rediff|date=2007-07-26|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt; ಭುಟಿಯಾ ಪೆಟ್ರೊಕಿಮಿಯಾ ಪುತ್ರಾ ವಿರುದ್ಧ  ೧–೧ ಗೋಲುಗಳಿಸಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಡ್ರಾ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಇದೇ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್ ಆರ್ಮಿ ಎಫ್‌ಸಿವಿರುದ್ಧ ೬–೦ ಗೋಲಿನಲ್ಲಿ ಐದು ಗೋಲನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030717/sports.htm#1|title=Bhutia stars in East Bengal win|publisher=''Tribune India''|date=2003-07-16|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/28278/|title=East Bengal script soccer history|publisher=''Indian Express''|date=2003-07-25|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt;

[[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯಾ]]ದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಕ್ಲಬ್ ಪೆರಕ್ ಎಫ್‌ಎ,ಪರವಾಗಿ ೨೦೦೩ರ ಅಗಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಆಟವಾಡಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಋತುವಿಗಾಗಿ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://old.indianfootball.com/bhutia/news/bbn082003.html|title=Bhutia July / August 2003|publisher=IndianFootball.com|accessdate=2009-06-20|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090644/http://old.indianfootball.com/bhutia/news/bbn082003.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪೆರಕ್ ಎಫ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಕಾಲದ ಕೆಲಸವಾಗಿದ್ದರೂ ಮಲೇಷಿಯಾ ಕಪ್ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಭಾ ಎಫ್‌ಎ ವಿರುದ್ಧ ೩–೧ ಗೋಲಿನಿಂದ ಸೋತರು, ತದನಂತರ ಭುಟಿಯಾ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು &quot;ವಿಭಾಗದ ಅಪರಾಧಿ&quot; ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/32474/|title=Bhutia winds up Perak stint on a sad note|publisher=''Indian Express''|date=2003-09-30|accessdate=2009-06-20|author=Micky Aigner}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೩–೦೪ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಪರವಾಗಿ ಭುಟಿಯಾ ೧೨ ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ನಾಲ್ಕು ಪಾಯಿಂಟುಗಳಿಂದ ಲೀಗ್‌ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಡೆಂಪೊ ಎಸ್‌ಸಿ ಎರಡನೇಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/nfl03-04.htm|title=8th National Football League 2003-04|publisher=Rediff|accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rsssf.com/tablesi/india04.html#nfl1|title=India 2003/04|publisher=RSSSF|accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೪–೦೫ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಭುಟಿಯಾ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಪರವಾಗಿ ಒಂಭತ್ತು ಗೋಲು ಪಡೆದಿದ್ದರಿಂದ, ಎಸ್‌‍ಸಿ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ವಿಜೇತ ಡೆಂಪೊ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rsssf.com/tablesi/india05.html#nfl1|title=India 2004/05|publisher=RSSSF|accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt; ತಂಡಗಳು ಮೂರನೇಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ೨೦೦೫–೦೬ ಋತುವಿನ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಇವರು ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಪರವಾಗಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಇವರ ಕೊನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ(ಎ‌ಐಎಫ್‌ಎಫ್)ವು &quot;ಪ್ಲೇಯರ್ ಆಫ್ ದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.eastbengalfootballclub.com/search/index.asp?news_id=176|title=Bhaichung is Player of the National Football League|publisher=East Bengal FC|date=2006-05-27|accessdate=2009-06-22|archive-date=2011-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720135054/http://www.eastbengalfootballclub.com/search/index.asp?news_id=176|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದರೂ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಮಹಿಂದ್ರಾ ಯುನೈಟೆಡ್‌ಗೆ ರನ್ನರ್-ಅಪ್ ಆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.eastbengalfootballclub.com/search/index.asp?news_id=174|title=East Bengal edges past JCT to emerge NFL Runners-Up|publisher=East Bengal FC|date=2006-05-15|accessdate=2009-06-22|archive-date=2011-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720135110/http://www.eastbengalfootballclub.com/search/index.asp?news_id=174|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{{Quote box | width=30% | align=left | quote= &quot;I will try to live up to the expectations of Mohun Bagan supporters and bring success to the team this time.&quot;|source= &lt;small&gt;Baichung Bhutia, on signing for Mohun Bagan a second time.&lt;ref name=&quot;Mohun&quot;/&gt; &lt;/small&gt;}}
ಜೂನ್ ೧೫ ೨೦೦೬ರಂದು, ಇವರು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಎಸಿ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಜೋಸ್ ರೆಮಿರೆಜ್ ಬಾರೆಟೊನೊಂದಿಗೆ ಆಟದ ತಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Mohun&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.monstersandcritics.com/sport/soccer/article_1172852.php/Baichung_Bhutia_signs_for_Mohun_Bagan|title=Baichung Bhutia signs for Mohun Bagan|publisher=Monsters and Critics|date=2006-06-15|accessdate=2009-06-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002051945/http://www.monstersandcritics.com/sport/soccer/article_1172852.php/Baichung_Bhutia_signs_for_Mohun_Bagan|archivedate=2012-10-02|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ೨೦೦೬–೦೭ ಋತುವಿನ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಎಂಟನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು, ಪದಾವನತಿಯಿಂದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಮೇಲಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rsssf.com/tablesi/india07.html#nfl1|title=India 2006/07|publisher=RSSSF|accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೭–೦೮ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ (ಈ ಲೀಗನ್ನು ಈಗ I-ಲೀಗ್ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಭುಟಿಯಾ ೧೮ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ಗೋಲನ್ನು ಪಡೆದರು, ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್, ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿ ನಾಲ್ಕನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rsssf.com/tablesi/india08.html#nfl1|title=India 2007/08|publisher=RSSSF|date=2008-09-18|accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt; ಭುಟಿಯಾ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇಯ ಬಾರಿಗೆ ವರ್ಷದ ಭಾರತೀಯ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.india-server.com/news/bhaichung-bhutia-named-player-of-the-5334.html|title=Bhaichung Bhutia Named Player Of The Year For 2008|publisher=Indiaserver.com|date=2008-12-25|accessdate=2009-06-08|archive-date=2008-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20081226151218/http://www.india-server.com/news/bhaichung-bhutia-named-player-of-the-5334.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಎರಡನೇಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ: ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಐ.ಎಂ. ವಿಜಯನ್.&lt;ref name=&quot;player 2008&quot; /&gt; ೨೦೦೮–೦೯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ, ಮಹಿಂದ್ರಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಕೊನೆಯ ದಿನದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದರಿಂದ ಚರ್ಚಿಲ್ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/126|title=I-LEAGUE 2008/09 - Mohun Bagan AC - The runners-up|publisher=IndianFootball.com|author=Swagatam Banerjee|date=2009-04-17|accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt; ಭುಟಿಯಾ ಆರು ಗೋಲು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಆ ಋತು ಕೊನೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/ileague08.html|title=I-League 2008-09 coverage|publisher=Rediff|accessdate=2009-06-22}}&lt;/ref&gt;

ಕ್ಲಬ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಇವರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮೇ ೧೮ ೨೦೦೯ರಂದು, ಭುಟಿಯಾ ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ತಂಡವನ್ನು ಬಿಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/788|title=Baichung to quit Mohun Bagan|author=Chris Punnakkattu Daniel|publisher=IndianFootball.com|date=2009-05-18|accessdate=2009-06-08}}&lt;/ref&gt; &quot;ಜಲಕ್ ದಿಖಲಾಜಾ&quot; ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಇವರನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅಮಾನತ್ತಿನಲ್ಲಿಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/925|title=Baichung suspended for 6 months|author=Pit Ruddy|publisher=IndianFootball.com|date=2009-06-08|accessdate=2009-06-08}}&lt;/ref&gt; ಭುಟಿಯಾ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು &quot;ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಇನ್ನೊಂದು ಋತುವಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿದ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಅವರಿಗಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಆಟವಾಡಲಾರೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.soccernetindia.com/fulldesc.php?story_id=1569|title=Bhaichung to appeal against Mohun Bagan's suspension notice|publisher=Soccer Net India|date=2009-06-10|accessdate=2009-06-11|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716101338/http://www.soccernetindia.com/fulldesc.php?story_id=1569|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ &quot;ಮರಳಿಗೂಡಿಗೆ&quot; ====

{{Quote box | width=25% | align=right | quote= &quot;I want to tell the millions of East Bengal supporters that I am going to finish my career here. It is not going to be a matter of [a] few months but for the rest of my life.&quot;|source= &lt;small&gt;Baichung Bhutia, on signing for East Bengal a fourth time.&lt;ref name=&quot;Baichung Bhutia signs for East Bengal&quot;/&gt; &lt;/small&gt;}}

ಜೂನ್ ೨೨ ೨೦೦೯ರಂದು ಭುಟಿಯಾ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಪರವಾಗಿ ಆಟವಾಡಲು ಅಧೀಕೃತವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕ್ರೀಡಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇದೆ ಕ್ಲಬ್ಬಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Bhutia signs for East Bengal&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/bhutia-to-stay-with-eb-till-retirement/479974/|title=Bhutia to stay with EB till retirement|publisher=''Indian Express''|date=2009-06-23|accessdate=2009-08-30}}&lt;/ref&gt; ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್‌ಗೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಭುಟಿಯಾ ಇದು ತನ್ನ ಪುನರಾಗಮನ, &quot;ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇದು ನನ್ನ ಪುನರಾಗಮನ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಈ ಕ್ಲಬ್ಬಿನಲ್ಲೆ ಎಲ್ಲಾ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಕೊನೆ ಕೂಡ ಇಲ್ಲೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Baichung Bhutia signs for East Bengal&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/1056|title= Baichung Bhutia signs for East Bengal |publisher=IndianFootball.com|author= Pit Ruddy| date=2009-06-22|accessdate=2009-06-24}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾಯಿತು, ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ತಂಡದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಂಜನ್ ಮಿಶ್ರಾ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು &quot;ಬೈಚುಂಗ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಒಪ್ಪಂದ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Bhutia to meet Bagan on August 17&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/bhutia-to-meet-bagan-on-aug-17/500850/|title= Bhutia to meet Bagan on August 17 |publisher=''Indian Express''|author=Shamik Chakrabarty| date=2009-08-12|accessdate=2009-08-30}}&lt;/ref&gt; ಭುಟಿಯಾರ ವಕೀಲರಾದ ಉಷಾನಾಥ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು, &quot;ನಾನು ಬಗಾನ್‌ನ ಒಪ್ಪಂದದ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ,ಫಿಫಾ ಮತ್ತು ಎಐಎಫ್‌ಎಫ್ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಆತನ ಕರಾರಿನ ಮೂರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕ್ಲಬ್ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿರುತ್ತಾನೆ&quot;.&lt;ref name=&quot;Bhutia to meet Bagan on August 17&quot; /&gt; ಭುಟಿಯಾ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ತಮ್ಮ ಮನಸ್ತಾಪವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಗಸ್ಟ್ ೧೭ರಂದು ಎಐಎಫ್‌ಎಫ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅಲ್ಬೆರ್ಟೊ ಕೋಲಾಕೊ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಎಐಎಫ್‌ಎಫ್ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;Bhutia to meet Bagan on August 17&quot; /&gt; ವಿಷಯವು ಇನ್ನೂ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೊಲಾಕೊ ಭುಟಿಯಾರನ್ನು ಅಗಸ್ಟ್ ೩೦ರಂದು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಗಸ್ಟ್ ೨೯ರಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Colaco not willing to continue&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/1570|title=Colaco not willing to continue|publisher=IndianFootball.com|author=Rajeeb Mukherjee|date=2009-08-29|accessdate=2009-08-30}}&lt;/ref&gt; ಆದರೂ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೂ ಬರಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಈ ವಿಮಾದವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೫ರಂದು ಮಾಜಿ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ಅಮ್ರೆಂದರ್ ಶರಣ್‌ರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/1615|title=Arbitrator named|publisher=IndianFootball.com|author=Arunava Chaudhuri|date=2009-09-05|accessdate=2009-09-05}}&lt;/ref&gt; &quot;ತನ್ನ ಯಶಸ್ಸು ಹಾಳುಗೆಡವಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ&quot; ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಒಂದು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಎಂದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೦ರಂದು ಭುಟಿಯಾ ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ದಾಖಲು ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/1650|title=Bhutia files defamation suit|publisher=IndianFootball.com|author=Arunava Chaudhuri|date=2009-09-10|accessdate=2009-09-11}}&lt;/ref&gt; ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೬ರಂದು ಭುಟಿಯಾರಿಗೆ ಬೇರೆಡೆ ಆಟವಾಡಲು ಮಧ್ಯಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ದೊರೆಯಿತು, ಆದರೆ ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಮತ್ತು ಭುಟಿಯಾ ನಡುವಿನ ಪ್ರಕರಣವು ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಬರುವವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/1755|title=Bhutia gets interim relief, can play for East Bengal|publisher=IndianFootball.com|author=Rajeeb Mukherjee|date=2009-09-26|accessdate=2009-09-29}}&lt;/ref&gt; ನವೆಂಬರ್ ೪ರಂದು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಭುಟಿಯಾ ಜೊತೆಗಿನ ವಿವಾದವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಫೀಫಾವನ್ನು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.goal.com/en-india/news/1064/i-league/2009/11/04/1604168/mohun-bagan-approach-fifa-for-bhaichung-bhutia-case|title=Mohun Bagan Approach FIFA For Bhaichung Bhutia Case|publisher=Goal.com|author=Rahul Bali|date=2009-11-04|accessdate=2009-12-10|archive-date=2012-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006110556/http://www.goal.com/en-india/news/1064/i-league/2009/11/04/1604168/mohun-bagan-approach-fifa-for-bhaichung-bhutia-case|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೦/೧೧ ಋತುವಿನ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಜನವರಿಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಏಷಿಯನ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿ ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವು ಜನವರಿ ಕೊನೆಯ ತನಕ ಭುಟಿಯಾರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ.

== ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
[[File:Indian Team.JPG|thumb|2007ರ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಭಾರತ ತಂಡ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.ಬಲತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಭುಟಿಯಾ]]

೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯ ನೆಹರು ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಉಜ್ಬೆಕಿಸ್ತಾನ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಯುವ ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್, ಆಗ ಇವರ ವಯಸ್ಸು ೧೯.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.socceragenepal.com.np/newsoccer/news/interview.php?action=interview&amp;sno=65|title=Soccer Age Nepal - Bhaichung Bhutia interview|publisher=Soccer Age Nepal|accessdate=2009-06-20|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190323/http://www.socceragenepal.com.np/newsoccer/news/interview.php?action=interview&amp;sno=65|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೭ ಎಸ್‌ಎ‌ಎಫ್‌ಎಫ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ದೇಶವನ್ನು ೫–೧ ಗೋಲಿನಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಒಂದು ಗೋಲು ಹೊಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.kolkatafootball.com/indiainsaffgames.html|title=S.A.F.F GAMES:Kolkatafootball.com|publisher=Kolkata Football|accessdate=2009-06-21|archive-date=2008-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011132118/http://www.kolkatafootball.com/indiainsaffgames.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೨–೦ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬ್ರುನೊ ಕೊಟಿನ್‌ಹೊ ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ಮೊದಲ ಗೋಲು ಪಡೆದಿದ್ದರು ಎರಡನೇಯ ಗೋಲನ್ನು ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ ಪಡೆದು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣರಾದರು ಮತ್ತು ಭುಟಿಯಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://sundaytimes.lk/990509/sports3.html|title=India maintains superiority|publisher=Sundaytimes.lk|author=Annesley Ferreira|accessdate=2009-06-21}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಲ್‌ಜಿ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆತಿಥೇಯ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಭಾರತವು ೩–೨ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿತು, ಭುಟಿಯಾರ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳು ಆಟದ ಮಧ್ಯಂತರ ವಿರಾಮದ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2002/aug/10foot.htm|title=India win LG Cup football|publisher=Rediff|date=2002-08-10|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೩ ಏಪ್ರೊ ಏಷಿಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಜ್ಬೆಕಿಸ್ತಾನ್ ವಿಜಯಿಯಾಗಿ ಭಾರತ ರನ್ನರ್-ಅಪ್ ಆಯಿತು. ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಎರಡು ಗೋಲುಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಇವೆರಡು ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ ವಿರುದ್ಧದ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದು ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ವಿಜಯಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rsssf.com/tablesa/asafrgam01.html|title=Afro-Asian Games 2003|publisher=RSSSF|accessdate=2009-07-03}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೭ ನೆಹರು ಕಪ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ, ಭುಟಿಯಾ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ೬–೦ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ವಿಜಯಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/india-drub-cambodia-60-in-nehru-cup-tournament/47022-5.html|title=India drub Cambodia 6-0 in Nehru Cup tournament|publisher=IBN|date=2007-08-17|accessdate=2009-06-22|archive-date=2012-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012085954/http://ibnlive.in.com/news/india-drub-cambodia-60-in-nehru-cup-tournament/47022-5.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://in.reuters.com/article/sportsNews/idINIndia-29066820070820|title=India beat battling Bangladesh 1-0 in Nehru Cup|publisher=Reuters India|date=2007-08-20|accessdate=2009-06-22|archive-date=2021-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215125402/https://www.reuters.com/article/sportsNews/idINIndia-29066820070820?edition-redirect=in|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ದ ವಿರುದ್ಧ  ೧–೦ ದಿಂದ ಮತ್ತು ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ೩–೦  ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದು ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.andhracafe.com/index.php?m=show&amp;id=26392|title=India beat Kyrgyzstan 3-0|publisher=Andhra Cafe|date=2007-08-27|accessdate=2009-06-22|archive-date=2009-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090813014335/http://andhracafe.com/index.php?m=show&amp;id=26392|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸಿರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಎನ್.ಪಿ.ಪ್ರದೀಪ್‌ನ ವಿಜಯಿ ಗೋಲಿನ ಜೊತೆಗೆ ಭುಟಿಯಾ ಕೂಡ ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ ಭಾರತವು ೧–೦ ಗೋಲಿಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಲು ಸಹಕಾರಿಯಾರಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/08/30/stories/2007083062172500.htm|title=India wins Nehru Cup|publisher=''The Hindu''|author=Vijay Lokapally|date=2007-08-30|accessdate=2009-06-20|location=Chennai, India|archive-date=2008-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006055305/http://www.hindu.com/2007/08/30/stories/2007083062172500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯಶಸ್ವಿ ಎಸ್‌ಎ‌ಎಫ್‌ಎಫ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ತಂಡದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆಗಿದ್ದರು, ಗ್ರುಪ್ ಸ್ಟೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಭೂತಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ೩–೦ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗೋಲನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;SAFF 2005&quot;&gt;{{cite news|url=http://old.indianfootball.com/specials/saffcup2005/news.html|title=SAFF Cup 2005|publisher=Indian Football|accessdate=2009-06-21|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819083354/http://old.indianfootball.com/specials/saffcup2005/news.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತವು ಮುನ್ನಡೆದು ಸೆಮಿ- ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಆಟವಾಡಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ೧–೦ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;SAFF 2005&quot; /&gt; ೧೯೯೯ರ ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಭಾರತ ೨–೦ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ವಿಜಯಿಯಾಯಿತು, ಮೆಹ್ರಾಜುದ್ದಿನ್ ವೊಡೊ ೩೩ನೇಯ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಗೋಲಿನ ನಂತರ ೮೧ನೇಯ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಎರಡನೇಯ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;India win SAFF title&quot;&gt;{{cite news|url=http://in.rediff.com/sports/2005/dec/17saff1.htm|title=India win SAFF title|publisher=Rediff|date=2005-12-17|accessdate=2009-06-21}}&lt;/ref&gt; ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವವಾದ ಆಟಗಾರ ಮತ್ತು ಫೇರ್ ಪ್ಲೇ ಟ್ರೋಫಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;India win SAFF title&quot; /&gt; ೨೦೦೮ ಎಸ್‌ಎ‌ಎಫ್‌ಎಫ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆರೆಯ ನೇಪಾಳದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೪–೦ ಗೋಲು ಪಡೆದು ವಿಜಯಿಯಾದರು, ಪಂದ್ಯದ ೩೪ನೇಯ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಎರಡನೆಯ ಗೋಲನ್ನು ಹೊಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.maldivesoccer.net/v4/?page=story&amp;id=1962|title=India 4 - 0 Nepal: Champs in control|publisher=Maldive Soccer|date=2008-06-03|accessdate=2009-06-21|archive-date=2012-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120213115238/http://www.maldivesoccer.net/v4/?page=story&amp;id=1962|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಪಡೆದದ್ದು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಗೋಲು, ಆದರೆ ಭೂತಾನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಲನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹಲವಾರು ಅವಕಾಶಗಳು ಲಭ್ಯವಿದ್ದವು, ಭಾರತ ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಲು ೨–೧  ಗೋಲುಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://maldivesoccer.net/v4/?page=story&amp;id=2001|title=India 2 - 1 Bhutan: Holders into the final|publisher=Maldive Soccer|date=2008-06-11|accessdate=2009-06-21|archive-date=2012-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120213115323/http://maldivesoccer.net/v4/?page=story&amp;id=2001|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ೧–೦ ಗೋಲನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://footiemag.de/matches_25609_india_vs_maldives_14-06-.html|title=India 0:1 Maldives|publisher=Footiemag.de|date=2008-06-14|accessdate=2009-06-21|archive-date=2009-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090410094301/http://footiemag.de/matches_25609_india_vs_maldives_14-06-.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ ಎ‌ಎಫ್‌ಸಿ ಚಾಲೆಂಜ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ತುರ್ಕ್ಮೆನಿಸ್ತಾನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಲು ೨–೧ ಗೋಲುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ಭುಟಿಯಾರೇ ಹೊಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thaindian.com/newsportal/sports/bhutia-brace-guides-india-to-afc-challenge-cup-semis_10079516.html|title=Bhutia brace guides India to AFC Challenge Cup semis|publisher=Thaindian News|author=Abhishek Roy|date=2008-08-03|accessdate=2009-06-20|archive-date=2009-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090614032557/http://www.thaindian.com/newsportal/sports/bhutia-brace-guides-india-to-afc-challenge-cup-semis_10079516.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ಸಿಕ್ಕಿಮೀಸ್ ಸ್ನಿಪ್ಪರ್''  ತಜಕಿಸ್ತಾನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೋಲನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಸುನೀಲ್ ಚೆತ್ರಿ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://images.the-afc.com/Documents/competitions/fixtures/252-1813.pdf|title=India 4-1 Tajikistan|publisher=AFC|date=2008-08-13|accessdate=2009-06-20|archive-date=2009-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205095303/http://images.the-afc.com/Documents/competitions/fixtures/252-1813.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪಡೆದು ಭಾರತವು ೪–೧ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಭಾರತವು ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಗೆಲುವಿನಿಂದಾಗಿ ೨೦೧೧ ಎ‌ಎಫ್‌ಸಿ ಏಷಿಯನ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;India beat Tajikistan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.zeenews.com/news462083.html|title=India beat Tajikistan to clinch AFC Cup|publisher=Zee News|date=2008-08-13|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt;  ಮೂರು ಗೋಲು ಪಡೆದು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮಹತ್ವದ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.&lt;ref name=&quot;player 2008&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.topnews.in/bhaichung-bhutia-declared-aiff-player-year-2100937|title=Bhaichung Bhutia Is Declared As The AIFF Player Of The Year!|publisher=Topnews.in|author=Ashok Rao|date=2008-12-24|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;India beat Tajikistan&quot; /&gt;

೨೦೦೯ ನೆಹರು ಕಪ್ ಭುಟಿಯಾ ಪಾಲಿಗೆ ಬಹು ಮಹತ್ವದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿದ್ದು ಕಿರ್ಗಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ  ೨–೧ ಗೋಲುಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ೧೦೦ನೇಯ ಕ್ಯಾಪ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಈ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ತಲುಪಿದ ಭಾರತದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಆಟಗಾರರಾದರು.&lt;ref name=&quot;Bhutia is God's gift&quot; /&gt; ಲೆಬನಾನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಮೊದಲ ದಿನ ಇವರು ಹೊಡೆದ ಮೊದಲ ಗೋಲು ಭಾರತ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-41924520090823|title=Bhutia inspires 2-1 win over Kyrgyzstan on 100th appearance|publisher=Reuters India|date=2009-08-23|accessdate=2009-08-24}}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭುಟಿಯಾ ಹೊಡೆದ ಮೊದಲ ಗೋಲು ಭಾರತ ೩–೧ ರಿಂದ ಗೆಲುವು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಖಚಿತವಾಯಿತು. ಇವರ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ &quot;ಪಂದ್ಯ ಪುರುಷೋತ್ತಮ&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1090827/jsp/sports/story_11414252.jsp|title=India clear Lanka hurdle - Hosts bolster final chances as Bhutia, Gourmangi and Dias score in 3-1 win|publisher=''Telegraph India''|date=2009-08-27|accessdate=2009-08-28|author=Jaydeep Basu|archive-date=2009-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090830103727/http://www.telegraphindia.com/1090827/jsp/sports/story_11414252.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಭುಟಿಯಾ ರೌಂಡ್-ರಾಬಿನ್ ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಭಾರತವು ನಿರ್ಧಾರಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಭರವಸೆ ಇತ್ತು. ನಿರ್ಧಾರಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿರಿಯಾವನ್ನು ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಶೂಟ್‌ಔಟ್‌ ಮೂಲಕ ಸೋಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ &quot;ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಆಟಗಾರ&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://goal.com/en/news/1263/india-south-central-asia/2009/09/01/1473442/bhaichung-bhutia-named-player-of-the-nehru-cup|title=India Captain Bhaichung Bhutia Named Player Of The Nehru Cup|publisher=Goal.com|date=2009-09-01|accessdate=2009-09-01|author=Rahul Bali|archive-date=2009-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090905010022/http://www.goal.com/en/news/1263/india-south-central-asia/2009/09/01/1473442/bhaichung-bhutia-named-player-of-the-nehru-cup|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/super-subrata-helps-india-win-second-consecutive-nehru-cup/509506/|title=Super Subrata helps India win second consecutive Nehru Cup|publisher=''Indian Express''|date=2009-08-31|accessdate=2009-08-31}}&lt;/ref&gt;

== ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಹೊರತಾದ ಜೀವನ  ==

[[File:Bhaichung Mahuri.jpg‎|Alt= ಬಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಟೋಪಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಜಾಕೆಟ್ ಧರಿಸಿದ ಭುಟಿಯಾರ ಎಡ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಜಾಕೆಟ್ ಧರಿಸಿದ ಟಿಪ್ನಿಸ್ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ.]][[File:Bhaichung Mahuri.jpg‎|ದಂಪತಿಗಳು ನಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರ ಬಲಗೈ ಸ್ಪರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.]][[File:Bhaichung Mahuri.jpg‎|ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಅಂಗಣದಲ್ಲಿ ಭುಟಿಯಾ ಜೊತೆಗೆ ಆತನ ಹೆಂಡತಿ ಮಾಧುರಿ ಟಿಪ್ನಿಸ್ |thumb|left]]

ಭುಟಿಯಾರ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು ಇವರು ಬೌದ್ಧ ಭುಟಿಯಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳವನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವರು ನಿರೀಶ್ವರವಾದದಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1636772.cms|title=I AM: Baichung Bhutia|author=S Shanthi|publisher=''India Times''|date=2006-06-10|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt;  &quot;ಬೈಚುಂಗ್&quot; ಎಂಬುದರ ಶಬ್ದಶಃ ಅರ್ಥ &quot;ಚಿಕ್ಕ ಸಹೋದರ&quot;.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/10/11/stories/2006101100450100.htm|title=Bending it like Baichung|author=Anand Sankar|publisher=''The Hindu''|accessdate=2009-06-08|location=Chennai, India|date=2006-10-11|archive-date=2012-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106050719/http://www.hindu.com/mp/2006/10/11/stories/2006101100450100.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೦ ೨೦೦೪ರಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಕ್ಕಿಂನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಟಿನ್ಕಿತಂ ಹಳ್ಳಿಯ ಫ್ರೊಫೆಶನ್ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗೆಳತಿ ಮಾಧುರಿ ಟಿಪ್ನಿಸ್‌ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೮ ೨೦೧೦ರಂದು ಹೆಂಡತಿ ಮಾಧುರಿ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ್ದಾಳೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಡು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು. ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ್ದಾಳೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1100408/jsp/sports/story_12314803.jsp|title=Bhutia father of twins|publisher=''Telegraph India''|date=2010-04-08|accessdate=2010-08-28|archive-date=2010-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100614135745/http://www.telegraphindia.com/1100408/jsp/sports/story_12314803.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅಯಾನ್ ರಾಂಡ್‌ನ ಕಾದಂಬರಿ ದಿ ಫೌಟೇನ್‌ಹೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹೋವಾರ್ಡ್ ರೋರ್ಕ್ ಇತನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ನಾಯಕ, ಮತ್ತು ಇವರು ತಮ್ಮ ತೋಳಿನ ಮೇಲೆ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನ ಹಚ್ಚೆಯನ್ನು ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/Delhi-Times/Bend-it-like-Bhutia/articleshow/1372157.cms|title=Bend it like Bhutia|publisher=''India Times''|date=2006-01-14|accessdate=2009-07-08|author=Piyali Dasgupta}}&lt;/ref&gt; ಭುಟಿಯಾರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಂ ಸರ್ಕಾರ ನಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಬೈಚುಂಗ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Padma Shri Baichung Bhutia&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sikkimonline.info/sikkim/Namchi|title=Sikkim Online - Namchi|publisher=Sikkim Online|accessdate=2009-06-10|archive-date=2009-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090523090116/http://www.sikkimonline.info/sikkim/Namchi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ಸಿಕ್ಕಿಮರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರು ಭುಟಿಯಾರನ್ನು ಮಾದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/football-league/indian-role-model-keen-to-spread-the-faith-709392.html|title=Indian role model keen to spread the faith|publisher=''The Independent''|author=Pete Lansley|date=2000-07-24|accessdate=2009-06-10|location=London}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಜನವರಿ ೨೩ ೨೦೦೮ರಂದು ಭುಟಿಯಾರನ್ನು [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]], ನಾಲ್ಕನೇಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2008/jan/23bhutia.htm|title=Bhutia nominated for Padma Shri|publisher=Rediff|date=2008-01-23|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/bhaichung-bhutia-nominated-for-padma-shri/57257-5.html|title=Bhaichung Bhutia nominated for Padma Shri|publisher=IBN|date=2008-01-24|accessdate=2009-06-20|archive-date=2012-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20121012090059/http://ibnlive.in.com/news/bhaichung-bhutia-nominated-for-padma-shri/57257-5.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದಾದ ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಜನವರಿ ೨೬ ಭಾರತದ [[ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ|ಗಣರಾಜ್ಯ ದಿನ]]ದಂದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಈಜು ವಿಜೇತೆ ಬುಲಾ ಚೌಧರಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://in.reuters.com/article/topNews/idINIndia-31598920080127|title=Sachin Tendulkar chosen for Padma Vibhushan|publisher=Reuters India|date=2008-01-27|accessdate=2009-06-22|archive-date=2021-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215125403/https://www.reuters.com/article/topNews/idINIndia-31598920080127?edition-redirect=in|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಜುಲೈ ೧೨ ೨೦೦೮ರಂದು ಮ್ಯೂನಿಚ್‌ನ ಅಲಿಯಾನ್ಜ್ ಅರೆನಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ''ಗೋಲ್ ೪ ಆಫ್ರಿಕಾ''  ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ''ಇದು''  ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಎರಡು ಗೋಲು ಹೊಡೆದರು, ತಂಡದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಕ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸೋಡೊರ್ಫ್ ವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Baichung-sizzles-with-brace-in-allstar-match/335034/|title=Baichung sizzles with brace in all-star match|publisher=''Express India''|date=2008-07-13|accessdate=2009-08-28|archive-date=2008-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20080806145656/http://www.expressindia.com/latest-news/Baichung-sizzles-with-brace-in-allstar-match/335034/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ಭುಟಿಯಾ ಗಾಯಗೊಂಡ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರಗಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ &quot;ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Indian Sports Foundation&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.indianfootball.com/en/news/articleId/1085|title=A new foundation to assist footballers|publisher=IndianFootball.com|author=Pit Ruddy|date=2009-06-27|accessdate=2009-06-29}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ(ಎಫ್‌ಪಿಎ‌ಐ)&lt;ref name=&quot;Indian Sports Foundation&quot; /&gt; ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕೂಡ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಭಾರತೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಿಗೆ [[ಪಿಂಚಣಿ]] ಯೋಜನೆಯಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ &quot;ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವ&quot; ಭರವಸೆ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rediff.com/sports/2006/aug/13foot.htm|title=Football Players' Association of India formed|publisher=Rediff|date=2006-08-13|accessdate=2009-06-29}}&lt;/ref&gt;  ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಫ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನೋಡಿದ ನಂತರ ಎಫ್‌ಪಿಎಐ ರಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://fpaofindia.com/about-fpai/ex-committee.html|title=EX-COMMITTEE|publisher=FPA of India|accessdate=2009-06-30|archive-date=2009-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091012042127/http://www.fpaofindia.com/about-fpai/ex-committee.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[File:2008 Olympic Torch Relay in SF - Justin Herman Plaza 45.JPG|thumb|right|150px|Alt=A crowd of people protesting against the 2008 Olympics. In the foreground there is someone holding up a white poster which says &quot;What Will The Olympics Stand For This Summer?&quot; in red capital letters at the top and at the bottom it shows an image of a pair of hands held together by the Olympic rings as if they were handcuffs.|ಭುಟಿಯಾ ಟಿಬೆಟನ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಳುವಳಿಯ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ]]

೨೦೦೩ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವರು ಅಡಿಡಾಸ್ ಪ್ರಚಾರಕನಾಗಲು ಒಪ್ಪಿ ಅಡಿಡಾಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಪ್ರೈ.ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2003/11/20/stories/2003112000590600.htm|title=Adidas signs on Baichung Bhutia|publisher=''The Hindu Business Line''|accessdate=2009-06-08}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ[[ನೈಕ್‌, Inc.|ನೈಕಿ]]ಯ ಭಾರತದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.oneindia.in/2006/03/17/sports-football-nike-bhutia-1142599329.html|title=SPORTS-FOOTBALL-NIKE-BHUTIA|publisher=OneIndia|date=2006-03-17|accessdate=2009-06-08}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ನೈಕಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ, ನೈಕಿಯು ದೇಶದ ಕ್ರೀಡಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ ಚಾಚಲಿದೆ ಎಂದು ಭುಟಿಯಾ ತಿಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401013203500.htm|title=Bhutia joins elite list|publisher=HinduOnNet|author=Amitabha Das Sharma|date=2006-04-01|accessdate=2009-06-08|archive-date=2011-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607012933/http://www.hinduonnet.com/tss/tss2913/stories/20060401013203500.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಒಲಂಪಿಕ್ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಅವಕಾಶವೂ ಭುಟಿಯಾರಿಗೆ ಲಭಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಳುವಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಜ್ಯೋತಿ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಭುಟಿಯಾ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. &quot;ನಾನು ಟಿಬೆಟನ್ನರ ಕಾರಣವಾಗಿ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಹಿಂಸೆಯ ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಟಿಬೆಟಿನ ಜನರ ಅಲ್ಲಿನ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸಬೇಕೆಂಬುವುದು ನನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಭುಟಿಯಾ ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Bhutias boycott&quot;&gt;{{cite news| url = http://www.hindustantimes.com/india-news/india/Bhutia-s-boycott-Don-t-mix-sports-and-politics/302724/Article1-295078.aspx| title = Bhutia's boycott: 'Don't mix sports and politics'| publisher = ''Hindustan Times''| date = 2008-04-01| accessdate = 2009-08-30| archive-date = 2012-10-18| archive-url = https://web.archive.org/web/20121018024449/http://www.hindustantimes.com/india-news/india/Bhutia-s-boycott-Don-t-mix-sports-and-politics/302724/Article1-295078.aspx| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಒಲಂಪಿಕ್ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Bhutias boycott&quot; /&gt; ಈ ನಡೆಯಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಬೆರೆಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/bhutia-gets-little-support/291371/|title=Bhutia gets little support|publisher=''Indian Express''|author=ENS|date=2008-04-02|accessdate=2009-06-11}}&lt;/ref&gt;

== ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಶಾಲೆ ==

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ರಂದು ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಲೊಸ್ ಕ್ವಯಿರೊಝ್‌ನ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಪಾಲುಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದೀಗ ರೆಯಾನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಯ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಭುಟಿಯಾ ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತಯ]] ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೊರತೆ ನೀಗಿಸಲು ಅನ್ಯದೇಶದ ತರಬೇತುದಾರರನ್ನು, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮರಳಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡ ಭುಟಿಯಾ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ವಂಚಿತರಾದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉಚಿತ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಕನಸು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ ಇದೊಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಶೇಷವಾದ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಇರುವವರು ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತರಭೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ ಜಾನ್ ಅಬ್ರಾಹಂನೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.ಶಾಲೆಯ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿ ನೈಕ್,ಇಂಕ್. ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮುಂದಾಗಿದ್ದು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಸಕ್ತರ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇಗ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡವು ಮುಂಬರುವ ಫಿಫಾ ವಿಶ್ವ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಬಯಕೆ ಹೊತ್ತವರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೊಸ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ.

== ಜಲಕ್ ದಿಖಲಾಜಾ ==

೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯನಿರೂಪಕಿ ಸೋನಿಯಾ ಜಾಫರ್,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/jun/02/slide-show-1-baichung-bhutia-on-winning-jhalak.htm|title='I will not dance anymore'|publisher=Rediff|accessdate=2009-06-11}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಣಿ, ತಾರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಜಲಕ್ ದಿಕಲಾಜಾದ, ಮೂರನೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. ಕರಣ್ ಸಿಂಗ್ ಗ್ರೊವರ್ ಮತ್ತು ಗೌಹರ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಭುಟಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ೪ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.samaylive.com/news/bhiachung-bhutia-bags-jhalak-dikhhla-jaa-title/631200.html|title=Bhiachung Bhutia bags ‘Jhalak Dikhhla Jaa' title|publisher=Samaylive|author=Diksha Gupta|date=2009-06-01|accessdate=2009-06-27}}&lt;/ref&gt; ಭುಟಿಯಾ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಇನ್ನರ್ಧದಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯನಿರೂಪರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು, ಹಾಗೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಐಲಾ ಚಂಡಮಾರುತ ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.realbollywood.com/news/2009/06/baichung-bhutia-winner-jhalak-dikhla-ja.html|title=Baichung Bhutia after winning Jhalak Dikhla Ja 3|publisher=RealBollywood.com|date=2009-06-01|accessdate=2009-06-27}}&lt;/ref&gt; ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎಸ್ ಮೂಲಕ ಮತ ಚಲಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಭುಟಿಯಾರನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಕರಿಸಿತ್ತು, ಸಿಕ್ಕಿಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಮತ ಚಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು(ಮೊಬೈಲ್ ಕ್ಯಾಶ್ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವವರು ಸಹ [[ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂದೇಶ ಸೇವೆ|ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎಸ್]] ಮೂಲಕ ಮತ ಹಾಕಬಹುದಿತ್ತು)ಭುಟಿಯಾ ಬಹುಮಾನ ಗೆಲ್ಲುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newkerala.com/nkfullnews-1-47742.html|title=Bhaichung Bhutia wins 'Jhalak Dikhhla Jaa'|author=IANS|publisher=New Kerala|date=2009-05-31|accessdate=2009-06-11}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://samachaar.in/Sikkim/Sikkim_in_SMS_voting_frenzy_for_Bhaichung_Bhutia_85092/|title=Sikkim in SMS voting frenzy for Bhaichung Bhutia|publisher=Samachaar.in|date=2009-05-24|accessdate=2009-06-11}}&lt;/ref&gt; ರಿಯಾಲಿಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಾವಧಿಯಿಂದಲೂ ದೂರವಿರಬೇಕಾಯಿತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭುಟಿಯಾ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವು ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.zeenews.com/news532105.html|title=Baichung had taken advantage for too long: Bagan|publisher=Zee News|date=2009-05-15|accessdate=2009-06-11}}&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
* [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅವಾರ್ಡಿ ಇನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್]]:೧೯೯೮
* [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]: ೨೦೦೮

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
* ಬೈಚುಂಗ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist|2}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{FIFA player|155794|Baichung Bhutia}}
* [http://www.indianfootball.com IndianFootball.com] -  ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ
* IndianFootball.com ನಲ್ಲಿ [http://www.indianfootball.com/en/statistic/player/detail/playerId/1 ಬೈಚುಂಗ್ ಭುಟಿಯಾ]
* [http://www.kolkatafootball.com ಕಲ್ಕತ್ತ ಫುಟ್ಬಾಲ್]- ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ
* {{nfteams|3154}}

{{Kingfisher East Bengal FC - current squad}}

{{Persondata         &lt;!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]] --&gt;
|NAME              = Bhutia, Baichung
|ALTERNATIVE NAMES = 
|SHORT DESCRIPTION = Association footballer
|DATE OF BIRTH     = 15 December 1976
|PLACE OF BIRTH    = Tinkitam, Sikkim, India
|DATE OF DEATH     = 
|PLACE OF DEATH    = 
}}
{{DEFAULTSORT:Bhutia, Baichung}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಅರ್ಜುನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವರು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಲಸೆ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ವಲಸೆ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಸೋಸಿಯೆಶನ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮುನ್ನಾಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನಾಸ್ತಿಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವಲಸೆ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ವಲಸಿಗರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಿಂಗ್‌ಫಿಶರ್ ಈಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್‌ನ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಿಕ್ಕಿಂ ಮೂಲದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ಯೂರಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]]</text>
      <sha1>cj9qdyubxydddedpvq75mz99ehdxlx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27513</id>
    <revision>
      <id>1372969</id>
      <parentid>1352992</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203543" sha1="bpa7jdhad7tqm4j92jzm53j4phlh3pc" xml:space="preserve">: &quot;''ಪೂರಕ ಔಷಧ'' &quot; ಹಾಗೂ &quot;''ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ'' &quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪುನರ್‌ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತವೆ.'''' 
{{Alternative medical systems
|image=[[ಚಿತ್ರ:Hierbas medicinales mercado medieval.jpg|250px]]
|caption=Medicinal herbs in a traditional Spanish market
}}

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, '''ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ'''  ಎಂಬ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಯಾವುದೇ ಶಮನಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವಂಥದ್ದಾಗಿದ್ದು, &quot;ಅದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ&lt;ref name=&quot;bratman7&quot;&gt;{{cite book |title=The Alternative Medicine Sourcebook |last=Bratman, MD |first=Steven |year=1997 |publisher=Lowell House |page=7|isbn=1565656261}}&lt;/ref&gt; ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಡೆ ಬರುವಂಥದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂಥದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.&quot;&lt;ref name=&quot;MFL&quot;/&gt; ಇದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಕುರುಹು ಆಧರಿತ ಔಷಧಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಧಾರದೊಂದಿಗಿನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂಥ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂದೇಹವಾದಿಗಳಿಂದ ''ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ''  ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯು ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;‌ಕರೋಲ್ RT. [http://www.skepdic.com/compmed.html &quot;ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್‌&quot;]; ''ದಿ ಸ್ಕೆಪ್ಟಿಕ್‌‌'ಸ್‌ ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂಥದ್ದು&lt;/ref&gt; ರಿಚರ್ಡ್ ಡಾಕಿನ್ಸ್‌‌ ಎಂಬಾತ ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಎಂಬುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ರೋಗಶಮನಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿರುವ ಔಷಧ ಮಾತ್ರವೇ&quot; ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Dawkins2&quot;/&gt;

ಇತರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ (NCCAM) ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿ|ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]], ಬೆನ್ನೆಲುಬು ನೀವಿಕೆಯ ಔಷಧ, ಮೂಲಿಕಾ ತತ್ತ್ವ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನಿಯರ ಔಷಧ, [[ಆಯುರ್ವೇದ]], ಧ್ಯಾನ, [[ಯೋಗ]], ಜೈವಿಕ ಪ್ರತ್ಯಾಧಾನ, [[ಸಂಮೋಹನ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಮೋಹನ]], [[ಹೋಮಿಯೋಪಥಿ|ಹೋಮಿಯೋಪತಿ]], [[ಸೂಜಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಸೂಜಿಚಿಕಿತ್ಸೆ]], ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ-ಆಧರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು.&lt;ref&gt;[http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=31077 ಡೆಫನಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606010754/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=31077 |date=2011-06-06 }}, ''MedicineNet.com''&lt;/ref&gt;

ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೌಶಲಗಳ&lt;ref name=&quot;whccamp.hhs.gov&quot;&gt;{{cite web |title=White House Commission on Complementary and Alternative Medicine Policy |url=http://whccamp.hhs.gov/fr2.html |chapter=Overview of CAM in the United States: Recent History, Current Status, And Prospects for the Future |date=March 2002 |access-date=2011-01-30 |archive-date=2011-08-25 |archive-url=https://www.webcitation.org/61C8iiefX?url=http://whccamp.hhs.gov/fr2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=[[Edzard Ernst|Ernst E.]] |title=Complementary medicine: Common misconceptions |journal=[[Journal of the Royal Society of Medicine]] |year=1995 |volume=88 |issue=5 |pages=244–247}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Joyce CR |title=Placebo and complementary medicine |journal=[[Lancet]] |year=1994 |volume=344|issue=8932 |pages=1279–1281 |doi=10.1016/S0140-6736(94)90757-9}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಅದೇ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ '''ಪೂರಕ ಔಷಧ'''  ಅಥವಾ '''ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಔಷಧ''' ದೊಂದಿಗೆ ಇದು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ '''ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ''', ಅಥವಾ ''CAM''  ಎಂಬ ಆಶ್ರಯದಾತ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ವಲಯದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ವಿಧಾನದ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತುನೀಡುವುದರೆಡೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿರುವ CAM ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;CassilethDeng2004&quot;&gt;{{cite journal |author=Cassileth BR, Deng G |title=Complementary and alternative therapies for cancer |journal=[[The Oncologist]] |volume=9 |issue=1 |pages=80–9 |year=2004 |pmid=14755017 |doi=10.1634/theoncologist.9-1-80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ernstinterview&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.harcourt-international.com/ernst/interview.cfm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070311015608/http://www.harcourt-international.com/ernst/interview.cfm |publisher=Elsevier Science |title=Interview with [[Edzard Ernst]], editor of ''The Desktop Guide to Complementary and Alternative Medicine'' |year=2002 |archivedate=2007-03-11}}&lt;/ref&gt; &quot;ಪ್ರಮುಖ CAM ಪದ್ಧತಿಗಳು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯುಳ್ಳವುಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅನೇಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಅವು ಹೊಂದಿವೆ; ವ್ಯಕ್ತೀಕರಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಗಮನ, ಇಡೀ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಚರಿಸುವುದು, ಸ್ವಯಂ-ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ-ಉಪಶಮನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ ಪ್ರತೀ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಆರೋಗ್ಯಪಾಲನಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಳ್ಳೆಯ ಪೋಷಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಗಮನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಧಿ ನಿರೋಧಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳಂಥ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನೇಕ CAM ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಔಷಧಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ CAMನಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಂದಷ್ಟು ಕೊರತೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಸೀಮಿತವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜ್ಞಾನದ ಈ ಅಂತರದೆಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ CAMನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, CAM ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಔಷಧದ ನಡುವಿನ ಎಲ್ಲೆಗೆರೆಗಳು, ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ವಿಭಿನ್ನ CAM ಪದ್ಧತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಎಲ್ಲೆಗೆರೆಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಮಸುಕಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಹಾಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿವೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;whccamp.hhs.gov&quot;/&gt;

ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಧಾನಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ತಳಹದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ, ಜಾನಪದ ಜ್ಞಾನ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಅಥವಾ ವಾಸಿಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಸದಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಧಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Acharya, Deepak and Shrivastava Anshu |year=2008 |title=Indigenous Herbal Medicines: Tribal Formulations and Traditional Herbal Practices |publisher=Aavishkar Publishers Distributor |location=[[Jaipur]] |isbn=9788179102527 |pages=440}}&lt;/ref&gt; ಪರ್ಯಾಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಅವಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬಹುದು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ವೃತ್ತಿಗಾರರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮುದಾಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಕುರುಹು-ಆಧರಿತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಈ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದೋ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪರ್ಯಾಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠವೊಂದರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಆಗ ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಔಷಧ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೆಂದೂ &quot;ಪರ್ಯಾಯ&quot; ಔಷಧ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಲಾಭದಾಯಕವೆಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಿಗಾರರಿಂದ&lt;ref name=&quot;Angell&quot;&gt;{{cite journal |author=Angell M, Kassirer JP |title=Alternative medicine--the risks of untested and unregulated remedies |journal=The New England Journal of Medicine |volume=339 |issue=12 |pages=839–41 |year=1998 |month=September |pmid=9738094 |doi=10.1056/NEJM199809173391210 |url=http://kitsrus.com/pdf/nejm_998.pdf |quote=It is time for the scientific community to stop giving alternative medicine a free ride. There cannot be two kinds of medicine -- conventional and alternative. There is only medicine that has been adequately tested and medicine that has not, medicine that works and medicine that may or may not work. Once a treatment has been tested rigorously, it no longer matters whether it was considered alternative at the outset. If it is found to be reasonably safe and effective, it will be accepted. But assertions, speculation, and testimonials do not substitute for evidence. Alternative treatments should be subjected to scientific testing no less rigorous than that required for conventional treatments.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;whatiscam&quot;&gt;{{cite web| url=http://nccam.nih.gov/health/whatiscam/| title=What is Complementary and Alternative Medicine (CAM)? |accessdate=2006-07-11 |publisher=[[NCCAM|National Center for Complementary and Alternative Medicine]]}}&lt;/ref&gt; ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಪರ್ಯಾಯ ಕೌಶಲಗಳಲ್ಲಿ ಕುರುಹಿನ ಕೊರತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವು ಪದೇಪದೇ ವಿಫಲಗೊಂಡಿರಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಇದನ್ನು ಕುರುಹು ಇರದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು-ಆಧರಿಸಿದ ಔಷಧ ಎಂಬುದಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅಥವಾ ಇದನ್ನು ಔಷಧವೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಶದೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವೊಂದು CAM ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ CAMನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದಕ್ಕಿರುವ ಕುರುಹು-ಆಧರಿತ ವಿಧಾನವು ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಅನೇಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೌಶಲಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಕುರುಹಿನ ಕೊರತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Kopelman, Lorretta M. |chapter=The role of science in assessing conventional, complementary, and alternative medicines |title=The Role of Complementary and Alternative Medicine: Accommodating Pluralism |series-title=Hastings Center Studies in Ethics Series |editor=Callahan D |publisher=Georgetown University Press |location=Washington, DC |year=2004 |pages=36–53 |isbn=9781589010161 |oclc=47791087 }}&lt;/ref&gt;

13 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಇದರ ಹರಡಿಕೆಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವ, 1998ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಅವಲೋಕನವು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 31%ನಷ್ಟು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ರೋಗಿಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಸ್ವರೂಪದ ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Ernst_Cassileth&quot;&gt;{{cite journal |author=Ernst E, Cassileth BR |title=The prevalence of complementary/alternative medicine in cancer: a systematic review |journal=Cancer |volume=83 |issue=4 |pages=777–82 |year=1998 |month=August |pmid=9708945 |doi= 10.1002/(SICI)1097-0142(19980815)83:4&lt;777::AID-CNCR22&gt;3.0.CO;2-O|url=}}&lt;/ref&gt; ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎಡ್‌ಜರ್ಡ್ ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ಎಂಬಾತ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ CAM ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೈದ್ಯರ&lt;ref name=&quot;ernstinterview&quot;/&gt; ಕೈಗಳಲ್ಲಿದೆ; ಕೆಲವೊಂದು ಅಂದಾಜುಗಳು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಪರ್ಯಾಯ ವೃತ್ತಿಗಾರರ ಪೈಕಿ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಂದಿ ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Cassileth1996&quot;&gt;{{cite journal |author=[[Barrie R. Cassileth|Cassileth, Barrie R.]] |url=http://theoncologist.alphamedpress.org/cgi/content/full/1/3/173 |title=Alternative and Complementary Cancer Treatments |journal=The Oncologist |volume=1 |issue=3 |pages=173–9 |date=June 1996 |pmid=10387984 |access-date=2011-01-30 |archive-date=2008-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613021012/http://theoncologist.alphamedpress.org/cgi/content/full/1/3/173 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗವು ವೈದ್ಯರಿಂದ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವರ E ಆಯೋಗ ಶಾಸನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆಯಿಂದ ಅವಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Complete German Commission E Monographs: Therapeutic Guide to Herbal Medicines |author=Marty |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/281/19/1852 |journal=J Amer Med Assoc |year=1999 |volume=281 |pages=1852–3 |pmid= |doi=10.1001/jama.281.19.1852}}&lt;/ref&gt;

== ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ==
ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು 'ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ' ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಅಥವಾ ಅವಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು 'ಪೂರಕ ಔಷಧ' ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪೂರಕ ಔಷಧದ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ NCCAM ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ, &quot;ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿನ ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು&lt;ref name=&quot;whatiscam&quot;/&gt; ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ ರೋಗಿಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾದ ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೂವುಗಳು, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ಮರಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಸಾರತೈಲಗಳ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&quot; ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಒಂದಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕುರುಹನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು 'ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ' ಅಥವಾ 'ಸಂಯೋಜಿತ ಔಷಧ' ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಇಂಥ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸಮರ್ಥಕರು ಪೂರಕ ಔಷಧದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;whatiscam&quot;/&gt;

ರಾಲ್ಫ್ ಸ್ನೈಡರ್‌ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ವೇಲ್‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಔಷಧವೆಂಬುದು ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಒಂದು ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸಿಮಾಡುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಔಷಧದ ಗಮನವು ಪುನರ್‌‌ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ರೋಗಿ-ವೈದ್ಯರ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಗೆ ಒತ್ತುನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕರೆನೀಡುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Snyderman&quot;&gt;{{cite journal |author=Snyderman R, Weil AT |title=Integrative medicine: bringing medicine back to its roots |journal=Archives of Internal Medicine |volume=162 |issue=4 |pages=395–7 |year=2002 |month=February |pmid=11863470 |doi=10.1001/archinte.162.4.395}}&lt;/ref&gt; ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಒತ್ತುನೀಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಔಷಧದ ಸಂಯೋಜನೆಯು ''ಸಂಯೋಜಿತ ಔಷಧ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

== ಸ್ವಭಾವ ನಿರೂಪಣೆ ==
ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧಕ್ಕಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಪೂರಕ ಔಷಧಕ್ಕಾಗಲೀ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಸಂಗತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;IOM2005&quot;&gt;{{cite book |author=Institute of Med |title=Complementary and Alternative Medicine in the United States |publisher=National Academy Press |location= |year=2005 |pages= |isbn=978-0309092708 |oclc= |url=http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=11182 |accessdate=}}&lt;/ref&gt;{{rp|17}} ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಯಾವುದೇ ಶಮನಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, &quot;ಅದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ&lt;ref name=&quot;bratman7&quot;/&gt; ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಡೆ ಬರುವಂಥದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವಂಥದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.&quot;&lt;ref name=&quot;MFL&quot;&gt;{{cite web |url=http://missourifolkloresociety.truman.edu/remedy.html |title=A few words about folk medicine |work=Missouri Folklore Society |accessdate= |archive-date=2010-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100701110603/http://missourifolkloresociety.truman.edu/remedy.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಸ್ವಯಂ ಸ್ವಭಾವ ನಿರೂಪಣೆ ===
ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ (NCCAM) CAMನ್ನು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ: &quot;CAM ಎಂಬುದು, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಪರಿಪಾಠಗಳು, ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;whatiscam&quot;/&gt;

ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ನಾಲೆಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ (ಡ್ಯಾನಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯ ಹ್ರಸ್ವರೂಪ: ViFAB; ViFAB ಎಂಬುದು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ಒಳಾಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಖಾತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ. www.vifab.dk/uk ಎಂಬುದು ViFABನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌) ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು &quot;ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ&quot; ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ: 
- ಅಧಿಕೃತ ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನಾ ವೃತ್ತಿಗಾರರಲ್ಲದ ಚಿಕಿತ್ಸಕರಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು.
- ಅಧಿಕೃತ ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನಾ ವೃತ್ತಿಗಾರರಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಅನ್ಯಥಾ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು. ಒಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನಾ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಜನರು ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರಬೇಕು.

ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ಪೂರಕ ಔಷಧ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೂರಕ ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದೆ: &quot;ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೊರಗಡೆಯಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಇಂಥ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪೂರಕ ಔಷಧವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಅಥವಾ ಉಪಚರಿಸುವ, ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅದರ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Cochranedefinition&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clabout/articles/CE000052/frame.html |title=Cochrane Complementary Medicine Field |work=Cochrane COllaboration |accessdate= }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜೈವಿಕ ಪ್ರತ್ಯಾಧಾನವನ್ನು ಶಾರೀರಿಕ ಔಷಧ ಹಾಗೂ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನಾ ಸಮುದಾಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಔಷಧಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;CompAltMentalHealth&quot;&gt;{{cite book |author=Walter R., PhD. Frontera; DeLisa, Joel A.; Gans, Bruce M.; NICHOLAS E. WALSH |title=Physical medicine and rehabilitation: principles and practice |publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins |location=Hagerstwon, MD |year=2005 |pages=Chapter 19 |isbn=0-7817-4130-0 |oclc= |url=https://books.google.com/?id=1sWk1GYCvKoC&amp;printsec=frontcover |accessdate=}}&lt;/ref&gt; ಡೇವಿಡ್‌ M. ಐಸೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಔಷಧ ಸಂಶೋಧಕನು&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://beta.medicinescomplete.com/journals/fact/current/fact0804a04i01.htm |title=David M Eisenberg: FACT |work= |accessdate= }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಇವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಇವು US ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಲಿಸಲ್ಪಡದ ಅಥವಾ US ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;Eisenberg&quot;&gt;{{cite journal |author=Eisenberg DM, Kessler RC, Foster C, Norlock FE, Calkins DR, Delbanco TL |title=Unconventional medicine in the United States. Prevalence, costs, and patterns of use |journal=N. Engl. J. Med. |volume=328 |issue=4 |pages=246–52 |year=1993 |month=January |pmid=8418405 |doi= 10.1056/NEJM199301283280406|url=}}&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ&quot; ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಈ ಕುರಿತು NCCAM ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಹಿಂದೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸದ ಪರಿಹಾರಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದೊಳಗೆ ಸಂಘಟಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;whatiscam&quot;/&gt;

ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಓರ್ವ ಸಂಶೋಧಕನಾದ ಬ್ಯಾರೀ R. ಕ್ಯಾಸಿಲೆತ್‌ ಎಂಬಾತ ಸದರಿ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಸಾರಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾ, &quot;ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಔಷಧದೊಳಗೆ CAMನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸದ್ಯದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ, ಅಥವಾ &quot;ಪರ್ಯಾಯ&quot; ಔಷಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ NIH ಸಂಶೋಧನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ವೈದ್ಯರು CAMನಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Angell&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cassileth2&quot;&gt;ಪಾರ್ಕ್‌ RL, ಗುಡ್‌ ಎನಫ್‌ ಯು: ಬಯಿಂಗ್‌ ಸ್ನೇಕ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ವಿತ್‌ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಡಾಲರ್ಸ್‌. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಜನವರಿ 3, 1996, A11.&lt;/ref&gt;

=== ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯ ===
;ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ: &quot;ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಎಂಬುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲ್ಪಡದ ಎಲ್ಲಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಾಗಿವೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;NSF_altmed&quot;/&gt; 2005ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ''ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌''  ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬಹುಮತಾಭಿಪ್ರಾಯದ ವರದಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ (IOM) ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು (CAM) ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, ಅದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಔಷಧ ವಲಯದೆಡೆಗಿನ ಪ್ರಧಾನವಲ್ಲದ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://iom.edu/Reports/2005/Complementary-and-Alternative-Medicine-in-the-United-States.aspx |title=Complementary and Alternative Medicine in the United States |publisher=United States [[Institute of Medicine]] |pages=16-20 |date=12 January 2005 |quote=Complementary and alternative medicine (CAM) is a broad domain of resources that encompasses health systems, modalities, and practices and their accompanying theories and beliefs, other than those intrinsic to the dominant health system of a particular society or culture in a given historical period. CAM includes such resources perceived by their users as associated with positive health outcomes. Boundaries within CAM and between the CAM domain and the domain of the dominant system are not always sharp or fixed. |accessdate=20110118 |archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928011916/http://www.iom.edu/Reports/2005/Complementary-and-Alternative-Medicine-in-the-United-States.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದೇ ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೊಂದನ್ನು ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ಕೊಲಾಬರೇಷನ್‌&lt;ref name=&quot;Cochranedefinition&quot;/&gt; ಮತ್ತು UKಯ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಂಥ ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಘಟಕಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.dh.gov.uk/en/Publichealth/Healthimprovement/Complementaryandalternativemedicine/index.htm |title=Complementary and alternative medicine : Department of Health - Public health |work=Department of Health |accessdate=}}&lt;/ref&gt; ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ಕೊಲಾಬರೇಷನ್‌‌ನಂಥ ಕುರುಹು-ಆಧರಿತ ಔಷಧದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು, ಅವು &quot;ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ&quot;ಯದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ &quot;ಪರ್ಯಾಯ&quot;ವಾಗಿರಬಹುದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನದ ಪ್ರಮಾಣಕ-ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಠವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;UMM&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.compmed.umm.edu/cochrane.asp |title=Cochrane CAM Field: Integrative Medicine |format= |work= |accessdate= |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928113542/http://www.compmed.umm.edu/cochrane.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

;ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
ಹಲವಾರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಕುರಿತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಯಾವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 'ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬ ಅಂಶದ ಕುರಿತಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧಕರ ನಡುವೆ ಚರ್ಚೆಯೊಂದು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಔಷಧ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರದ ಒಂದು ಔಷಧ ಮಾತ್ರವೇ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Angell&quot;/&gt; ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕುರುಹಿನ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿ ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದು ಅತಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಟ್ಟು ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧವು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Angell&quot;/&gt; ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವೊಂದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಅಥವಾ ಅದರ ಕೊರತೆಯ ವರ್ಧಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವೊಂದು ತನ್ನ ವರ್ಗಗಳನ್ನು (ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಡದ ವರ್ಗಗಳು) ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ನಿಲುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಬೆಂಬಲಿಗರಲ್ಲಿ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌‌ನ (JAMA) ಹಿಂದಿನ ಸಂಪಾದಕನಾದ ಜಾರ್ಜ್‌ D. ಲಂಡ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Fontanarosa&quot;&gt;{{cite journal |author=Fontanarosa PB, Lundberg GD |title=Alternative medicine meets science |journal=JAMA |volume=280 |issue=18 |pages=1618–9 |year=1998 |month=November |pmid=9820267 |doi= 10.1001/jama.280.18.1618|url=}}&lt;/ref&gt;

ಕ್ವಾಕ್‌ವಾಚ್‌‌‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕನಾದ ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಬ್ಯಾರೆಟ್‌ ವಾದಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಪರ್ಯಾಯ&quot; ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾದ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾದ ವಿಧಾನಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ವಿಧಾನಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಮರುವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಆತ ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಲವಾದ ಕುರುಹನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾದ ವಿಧಾನಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಂಜಸವೆಂದು ಕಾಣುವ ಒಂದು ತಾರ್ಕಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿಧಾನ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ, ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಮಂಜಸವೆಂದು ಕಾಣುವ ಒಂದು ತಾರ್ಕಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಆಧಾರರಹಿತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ವಿಧಾನ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಆತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಂದು &quot;ಪರ್ಯಾಯ&quot; ಔಷಧಗಳು ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಉಳಿದವುಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸಮಾನ ಪರಿಗಣನೆ ಮತ್ತು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ ಎಂಬಂಥ ಅನಿಸಿಕೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಅವನ ಕಳವಳ ಅಥವಾ ಕಾಳಜಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Quackwatch&quot;&gt;{{cite news|first=Stephen|last=Barrett|title=Be Wary of &quot;Alternative&quot; Health Methods|url=http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/altwary.html|work=[[Stephen Barrett|Stephen Barrett, M.D.]]|publisher=[[Quackwatch]]|date=February 10, 2004 |accessdate = 2008-03-03}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಾಂತರ ಅಥವಾ ಸೇವನಾ ಪ್ರಮಾಣವು ವಿಭಿನ್ನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಔಷಧ ವಿಧಾನವು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಬಾರದು ಎಂಬಂಥ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯೊಂದು NIHನಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;$2.5 billion&quot;/&gt;

ಪೂರಕ ಔಷಧ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾದ ಎಡ್‌ಜರ್ಡ್‌ ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ಎಂಬಾತ ಅನೇಕ ಪರ್ಯಾಯ ಕೌಶಲಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಕುರುಹನ್ನು ದುರ್ಬಲ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲದ, ಅಥವಾ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನಾದರೂ, ಇತರವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಜಿಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕುರುಹಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;goodbadugly&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.healthwatch-uk.org/awardwinners/edzardernst.html |title=Complementary medicine: the good the bad and the ugly |work=Edzard Ernst |accessdate= |archive-date=2013-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016024908/http://www.healthwatch-uk.org/awardwinners/edzardernst.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ರಿಚರ್ಡ್‌ ಡಾಕಿನ್ಸ್‌‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಇದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗದ, ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುವ, ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗ&quot; ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Dawkins&quot;&gt;{{cite book | last = Dawkins | first = Richard | author = Richard Dawkins | year = 2003 | title = A Devil's Chaplain | publisher = Weidenfeld &amp; Nicolson | isbn = 0618335404}}&lt;/ref&gt; ಆತ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಎಂಬುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ರೋಗಶಮನಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿರುವ ಔಷಧ ಮಾತ್ರವೇ&quot; ಎಂದೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Dawkins2&quot;&gt;{{cite book |title=A Devil's Chaplain |last=Dawkins |first=Richard |year=2003 |publisher=Houghton Mifflin |location=United States |isbn=0-618-33540-4 |page=58}}&lt;/ref&gt; ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೌಶಲವೊಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಅದು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯಹಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸರಳವಾಗಿ ಔಷಧವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/books/2003/feb/15/scienceandnature.highereducation1 |title=Review: A Devil's Chaplain by Richard Dawkins |format= |work=The Guardian |accessdate= 2010-04-23| location=London | date=2003-02-15}}&lt;/ref&gt;

ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌‌ ಬೆಂಬಲಿತ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟತೆಯ ಕೊರತೆಯಿದ್ದುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ನಾಲ್ವರು ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪತ್ರವೊಂದು ವಿಷಾದಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Cassileth_evaluating&quot;&gt;{{cite journal |author=Cassileth BR |title=Evaluating complementary and alternative therapies for cancer patients |journal=CA Cancer J Clin |volume=49 |issue=6 |pages=362–75 |year=1999 |pmid=11198952 |doi= 10.3322/canjclin.49.6.362|url=}}&lt;/ref&gt; ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಬಿಡಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪು 2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯೊಂದನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಯ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಹುಪಾಲು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಆಧರಿತವಾಗಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅವು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪಥ್ಯಾಹಾರ, ವಿಹಾರ-ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯೋತ್ಪನ್ನ ಪರಿಹಾರಗಳಂಥ ಸದರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹೆಚ್ಚು-ಸಮಂಜಸವೆಂದು ಕಾಣುವ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳನ್ನು NIHನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ; NIHನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Brown&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/16/AR2009031602139.html?hpid=sec-health |title=Scientists Speak Out Against Federal Funds for Research on Alternative Medicine|format= |work=Washingtonpost |date=March 17, 2009 | first=David | last=Brown | accessdate=2010-04-23}}&lt;/ref&gt;

ಸುಮಾರು 2.5 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ NCCAM ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಎಲ್ಲಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಈ ಕಳವಳ ಅಥವಾ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;http://nccam.nih.gov/research/results/&lt;/ref&gt; ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಧಾನಗಳ ಓರ್ವ ಪರಿಣತ ಮತ್ತು &quot;ಸ್ನೇಕ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌&quot; ಕೃತಿಯ ಲೇಖಕನಾದ R. ಬಾರ್ಕರ್‌‌ ಬೌಸೆಲ್ ಎಂಬಾತ, &quot;ಅಸಂಬದ್ಧವಾದುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವುದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;$2.5 billion&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/31190909/ |title=$2.5 billion spent, no alternative cures found - Alternative medicine- msnbc.com |format= |work=MSNBC |date=June 10, 2009}}&lt;/ref&gt; NIH ಬೆಂಬಲವನ್ನಷ್ಟೇ ಹೊಂದಿರುವುದು &quot;ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ನಿರಾಧಾರವಾದ ತರ್ಕಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು&quot; ನೀಡಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಕುರಿತು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಳವಳಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Brown&quot;/&gt;

ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಓರ್ವ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಔಷಧ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿರುವ ವ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಸ್ಯಾಂಪ್ಸನ್‌ ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, CAM ಎಂಬುದು &quot;ಅಸಂಬದ್ಧವಾದುದರ ಹಬ್ಬಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ&quot; ಮತ್ತು ''ಕಪಟ ವೈದ್ಯ'', ''ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ''  ಹಾಗೂ ''ಅಸಂಭಾವ್ಯ''  ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ''ಪರ್ಯಾಯ''  ಮತ್ತು ''ಪೂರಕ''  ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಇದು ಆಧರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಂತವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ಅಸಮಂಜಸತೆಯನ್ನು CAM ಸಹಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ತನ್ನ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;absurd&quot;&gt;{{cite journal |author=Sampson W, Atwood Iv K |title=Propagation of the absurd: demarcation of the absurd revisited |journal=Med. J. Aust. |volume=183 |issue=11-12 |pages=580–1 |year=2005 |pmid=16336135 |doi= |url=}}&lt;/ref&gt;

=== ಜನಪ್ರಿಯ ಪತ್ರಿಕಾರಂಗ ===
''ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌''  ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವೈದ್ಯರು ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಔಷಧದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, &quot;ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪಾಲನೆಯು ಸೂಜಿಚಿಕಿತ್ಸೆ, ರೇಕಿ ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಪರಿಹಾರಗಳಂಥ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/06/08/AR2009060802368.html |title=Mainstream Physicians Try Such Alternatives as Herbs, Acupuncture and Yoga|work=Washington Post |accessdate= 2010-04-23| first=Lori | last=Aratani | date=2009-06-09}}&lt;/ref&gt; ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಟಿಮ್‌ ಮಿನ್‌ಚಿನ್‌ ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ ಕಲಾವಿದ &quot;ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌&quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಒಂಬತ್ತು ನಿಮಿಷ ಅವಧಿಯ ತನ್ನ ಬೀಟ್‌ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಎಂಬುದು ಒಂದೋ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿರದ, ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಡುತ್ತಾ, &quot;ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 'ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ'ವನ್ನು ಅವರು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆಂದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತೇ? ಔಷಧ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ನುಡಿಯುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;stormtrailer&quot;&gt;{{cite web |author=Tracy King | url=http://www.stormmovie.net/blog/2010/01/tim-minchins-storm-official-trailer/#content | title=Tim Minchin’s Storm – Official Trailer |work=Storm Production Blog |date=2010-01-08 | accessdate=2010-01-11}}&lt;/ref&gt;

== ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ==
ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಶಾಖೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ವರ್ಗೀಕರಣ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದನ್ನು NCCAM ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;whatiscam&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IOM2005&quot;/&gt; ಒಂದಷ್ಟು ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;whatiscam&quot;/&gt;

# ಸಮಗ್ರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು: ಇತರ ಗುಂಪುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚನ್ನು ಇವು ಅಡ್ಡಹಾಯುತ್ತವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ, ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, [[ಹೋಮಿಯೋಪಥಿ|ಹೋಮಿಯೋಪತಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಸೇರಿವೆ.
# ಮನಸ್ಸು-ದೇಹದ ಔಷಧ: ಆರೋಗ್ಯದೆಡೆಗೆ ಒಂದು ಸಮಗ್ರತಾ ದೃಷ್ಟಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು, ದೇಹ, ಮತ್ತು ಚೇತನದ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಈ ಸಮಗ್ರತಾ ದೃಷ್ಟಿಯ ವಿಧಾನವು ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. &quot;ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುರುಹುಗಳ&quot; ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಆಧಾರವಾಕ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
# ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ರೀತ್ಯಾ ಆಧರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು: ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು, ಆಹಾರಗಳು, ಜೀವಸತ್ವಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಸ್ತುಗಳಂಥ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇವು ಬಳಸುತ್ತವೆ.
# ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಬಳಸುವ ಮತ್ತು ದೇಹ-ಆಧರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು: ಬೆನ್ನೆಲುಬು ನೀವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಮೂಳೆ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿಯ ಕೈಚಳಕದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳ ಕೈಚಳಕ ಅಥವಾ ಚಲನೆಯನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
# ಶಕ್ತಿ ಔಷಧ: ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಹಾಗೆಂದು ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ರುಜುವಾತು ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಒಂದು ವಲಯ ಇದಾಗಿದೆ:
:
:* ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ದೇಹವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುವ ಮತ್ತು ತೂರಿಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಜೈವಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಯಾವ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಸಾಧಾರಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯೋ ಹಾಗೆ ಭಾವಿಸಲಾದ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ಕುರುಹು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.
:* ಸ್ಪಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಪರ್ಯಾಯ-ಪ್ರವಾಹದ ಅಥವಾ ಒಮ್ಮುಖ-ಪ್ರವಾಹದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂಥ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ರುಜುವಾತು ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಜೈವಿಕ-ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ-ಆಧರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಒಂದು ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

== ಬಳಕೆ ==
{{further|[[List of branches of alternative medicine]]}}
[[ಚಿತ್ರ:Complementary and Alternative Medicine Use (2002).svg|thumb|ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಬಳಸಿದ ವಯೋಮಾನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿದ ವಯಸ್ಕರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣ: ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, 2002&lt;ref name=pmid15188733&gt;[96]&lt;/ref&gt;]]

ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ-ವರ್ಧಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಾನಗಳೆಡೆಗೆ ತಿರುಗುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ, ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಜನರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಔಷಧವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ಯಾಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ ''ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ''  ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;pmid15188733&quot;/&gt; NCCAM ಇದನ್ನು ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ (ಅಥವಾ ಸಂಯೋಜಿತ) ಔಷಧ ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು &quot;ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ ಮತ್ತು CAMಗೆ ಸೇರಿದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಒಂದಷ್ಟು ಉನ್ನತ-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಕುರುಹು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;whatiscam&quot;/&gt; ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಔಷಧದ ಓರ್ವ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾದ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ T. ವೇಲ್‌ M.D.ಯ ಅನುಸಾರ ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಔಷಧದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು CAM ವಿಧಾನಗಳ ಯಥೋಚಿತ ಬಳಕೆ; ರೋಗಿಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ; ಆರೋಗ್ಯದ ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆ; ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ, ಕನಿಷ್ಟವಾಗಿ-ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾದ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ಒಂದು ಆದ್ಯತೆ.&lt;ref name=&quot;Weil&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.drweil.com/drw/u/id/ART02054 |title=What is Integrative Medicine |accessdate=2008-03-06 |last=Weil |first=Andrew |archive-date=2008-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080327053850/http://www.drweil.com/drw/u/id/ART02054 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1997ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರ ಪೈಕಿ 13.7%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿಯ ಓರ್ವ ವೈದ್ಯ ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಪದ್ಧತಿಯ ಓರ್ವ ವೈದ್ಯ ಈ ಇಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಇದೇ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ, ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಪದ್ಧತಿಯ ಓರ್ವ ವೈದ್ಯನಿಂದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದ 96%ನಷ್ಟು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲರು, ಕಳೆದ 12 ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿಯ ಓರ್ವ ವೈದ್ಯನ ಸೇವೆಗಳನ್ನೂ ಬಯಸಿದ್ದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿಯ ವೈದ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ 38.5%ನಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ತಾವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ತಮ್ಮ ರೋಗಿಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದು ಸದರಿ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಅನೇಕವೇಳೆ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Eisenberg_trends&quot;&gt;{{cite journal |author=Eisenberg DM, Davis RB, Ettner SL, ''et al.'' |title=Trends in alternative medicine use in the United States, 1990–1997: results of a follow-up national survey |journal=JAMA |volume=280 |issue=18 |pages=1569–75 |year=1998 |month=November |pmid=9820257 |doi=10.1001/jama.280.18.1569}}&lt;/ref&gt;

ಎಕ್ಸೆಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೂರಕ ಔಷಧದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾದ ಎಡ್‌ಜರ್ಡ್‌ ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ಎಂಬಾತ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ''&quot;ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗದ ಜನರು ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು (CAM) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ'' &quot; ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Ernst&quot;&gt;{{cite journal |author=Ernst E |title=Obstacles to research in complementary and alternative medicine |journal=The Medical Journal of Australia |volume=179 |issue=6 |pages=279–80 |year=2003 |month=September |pmid=12964907 |url=http://www.mja.com.au/public/issues/179_06_150903/ern10442_fm-1.html}}&lt;/ref&gt; ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌‌ನ ಭಾಗವಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ವತಿಯಿಂದ 2004ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, 2002ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಯಸ್ಕರ ಪೈಕಿ 62.1%ನಷ್ಟು ಜನರು ಕಳೆದ 12 ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ CAMನ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು 75%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಾದ್ಯಂತ ಬಳಸಿದ್ದರು (ಆದರೂ, ಒಂದು ವೇಳೆ ''ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ'' ಯನ್ನು ಇದರಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 36.0% ಮತ್ತು 50%ಗೆ ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ); ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯೋಗ, ಧ್ಯಾನ, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಮತ್ತು CAM ಆಗಿ ಅಟ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಪಥ್ಯಾಹಾರಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;pmid15188733&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CAM_reason&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20041020151713/http://nccam.nih.gov/news/images/camreason_large.gif ರೀಸನ್ಸ್‌ ಪೀಪಲ್‌ ಯೂಸ್‌ CAM.] NCCAM&lt;/ref&gt; 40%ನಷ್ಟಿರುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವೊಂದನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Astin&quot;/&gt;

1998ರಲ್ಲಿ BBC ನಡೆಸಿದ 1209 ವಯಸ್ಕರ ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ದೂರವಾಣಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಯಸ್ಕರ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 20%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕಳೆದ 12 ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Thomas KJ, Nicholl JP, Coleman P |title=Use and expenditure on complementary medicine in England: a population based survey |journal=Complementary Therapies in Medicine |volume=9 |issue=1 |pages=2–11 |year=2001 |month=March |pmid=11264963 |doi=10.1054/ctim.2000.0407}}&lt;/ref&gt; ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಕುರಿತಾಗಿ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌‌ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಎರಡು ಕೈಪಿಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌‌ನನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಅವನು ನೀಡಿರುವ ಆಧಾರಗಳು ಹೀಗಿವೆ: &quot;ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಭಾವಿಸಲಾದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಹಾದಿತಪ್ಪಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲದ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಆ ಎರಡೂ ಕೈಪಿಡಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಂದಂತೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.&quot;&lt;ref name=&quot;Henderson&quot;&gt;‌ಮಾರ್ಕ್‌ ಹೆಂಡರ್‌ಸನ್, ಸೈನ್ಸ್‌ ಸಂಪಾದಕ, &quot;[http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/alternative_medicine/article3760857.ece ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ವೇಲ್ಸ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ 'ಇನ್‌ಆಕ್ಯುರೇಟ್‌'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007072155/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/alternative_medicine/article3760857.ece |date=2011-10-07 }}&quot; ''ಟೈಮ್ಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌ 17, 2008&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, CAMನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತು ಒಳಪಡಿಸಲೇಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವನು ನಂಬುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;UMM&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;goodbadugly&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;brit_gen_prac&quot;&gt;&quot;ಪೂರಕ ಔಷಧ ಎಂಬುದು ರೋಗನಿರ್ಣಯ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವಾದ ವಿಧಾನದಿಂದ ಅಥವಾ ಔಷಧದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಈಡೇರಿಸಲ್ಪಡದ ಬೇಡಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಮಗ್ರತೆಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಔಷಧಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.&quot; ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು ‌''ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜನರಲ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಷನರ್''  1995; 45:506.&lt;/ref&gt; ಅ

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. 1990ರಲ್ಲಿ 33.8%ನಷ್ಟಿದ್ದ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಬಳಕೆಯು 1997ರ ವೇಳೆಗೆ 42.1%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ 1998ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Eisenberg_trends&quot;/&gt; ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಭೆಯಿಂದ (ಮೇಲ್ಮನೆಯಿಂದ) ಆದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 2000ರ ವರದಿಯೊಂದು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸಿತು: &quot;...ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿನ CAM ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಕ್ಕಿರುವ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣವು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.parliament.the-stationery-office.co.uk/pa/ld199900/ldselect/ldsctech/123/12301.htm ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆನ್‌ CAM]&lt;/ref&gt; ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಬಡತನದಿಂದಾಗಿ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಔಷಧಗಳೆಡೆಗಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೋಲುವ ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಧಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನಾ ಪದ್ಧತಿಯೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು. ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನಾ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ ಪಾಲು 80%ನಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಔಷಧಗಳೆಡಗಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;WHO_trad&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs134/en/ |title=Traditional medicine |accessdate=2008-03-06 |date=2003-05 |work=Fact sheet 134 |publisher=[[World Health Organization]] |archiveurl=https://archive.today/20120525104231/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs134/en/ |archivedate=2012-05-25 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ಔಷಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮತ್ತು ಗೌಣವಾದ ರೋಗಸ್ಥಿತಿಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಉಪಚರಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಸಮರ್ಥಕರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಶೋಧನೆಯು (2003ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮೈಕಲ್‌ಸೇನ್‌,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Michalsen A, Lüdtke R, Bühring M, Spahn G, Langhorst J, Dobos GJ |title=Thermal hydrotherapy improves quality of life and hemodynamic function in patients with chronic heart failure |journal=American Heart Journal |volume=146 |issue=4 |pages=728–33 |year=2003 |month=October |pmid=14564334 |doi=10.1016/S0002-8703(03)00314-4}}&lt;/ref&gt; 2003ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಗೋನ್ಸಲ್‌ಕೊರಾಲೆ,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Gonsalkorale WM, Miller V, Afzal A, Whorwell PJ |title=Long term benefits of hypnotherapy for irritable bowel syndrome |journal=Gut |volume=52 |issue=11 |pages=1623–9 |year=2003 |month=November |pmid=14570733 |pmc=1773844 |doi=10.1136/gut.52.11.1623}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2003ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಬರ್ಗಾನಂಥವು)&lt;ref&gt;{{cite pmid|14556820}}&lt;/ref&gt; ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವರು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿರುವ, 1966ರಿಂದ ಮೆಡ್‌ಲೈನ್‌-ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ, ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 370,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪಬ್‌ಮೆಡ್‌ ಶೋಧನೆಯೊಂದು ಹೊರಗೆಡವಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಕ್ಲೀಜ್‌ನೆನ್‌ 1991,&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Kleijnen J, Knipschild P, ter Riet G |title=Clinical trials of homoeopathy |journal=BMJ |volume=302 |issue=6772 |pages=316–23 |year=1991 |month=February |pmid=1825800 |pmc=1668980 |doi=10.1136/bmj.302.6772.316}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಲಿಂಡೆ 1997.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Linde K, Clausius N, Ramirez G, ''et al.'' |title=Are the clinical effects of homeopathy placebo effects? A meta-analysis of placebo-controlled trials |journal=Lancet |volume=350 |issue=9081 |pages=834–43 |year=1997 |month=September |pmid=9310601 |doi=10.1016/S0140-6736(97)02293-9}}&lt;/ref&gt;

ಉಪಶಾಮಕ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನೋವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತ್ತಿರುವ ವೃತ್ತಿಗಾರರಿಂದ ಪೂರಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಔಷಧ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಶಾಮಕ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಂತರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರಕ ಔಷಧವು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. &quot;ಮರಣಕಾಲೀನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಉಪಶಾಮಕ ಆರೈಕೆಯು ಪಾಲನೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಾನು ಪಡೆದ ಆರಂಭಿಕ ಅನುಭವಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆರೈಕೆಯ ಯಾವುದೇ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವುದರ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಪೂರಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೋಗಿಯು ಬಯಸಿದರೆ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಇಂಥ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ರೋಗಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡದೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವೋ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&quot;&lt;ref&gt;ಅಲನ್‌ ಕೆಲ್ಲೆಹಿಯರ್‌, ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್‌: ಈಸ್‌ ಇಟ್‌ ಮೋರ್‌ ಅಕ್ಸೆಪ್ಟಬಲ್‌ ಇನ್‌ ಪ್ಯಾಲಿಯೆಟಿವ್‌ ಕೇರ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್‌? MJA 2003; 179 (6 ಪುರವಣಿಗಳು): S46-S48 [http://www.mja.com.au/public/issues/179_06_150903/kel10295_fm-2.html ಆನ್‌ಲೈನ್‌]&lt;/ref&gt; &quot;ನೋವಿನ ಮತ್ತು ಅದರ ಜೊತೆಗಿರುವ ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯ ಶಾಂತಿಭಂಗವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲೆಂದು ಹಾಗೂ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲೆಂದು&quot; ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮನಸ್ಸು-ದೇಹದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರಕ ಔಷಧದ ಔಷಧ-ವಿಜ್ಞಾನದ್ದಲ್ಲದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು.&lt;ref&gt;ಲೈನೆಟ್‌ A. ಮೆನೆಫೀ, ಡೇನಿಯಲ್‌ A. ಮೋಂಟಿ, [http://www.jaoa.org/cgi/content/full/105/suppl_5/S15#SEC5  ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್‌-ಮೈಂಡ್‌-ಬಾಡಿ ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201185728/http://www.jaoa.org/cgi/content/full/105/suppl_5/S15#SEC5 |date=2008-12-01 }}: ನಾನ್‌ಫಾರ್ಮಾಕೋಲಾಜಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಪ್ರೋಚಸ್‌ ಟು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಪೇನ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌, JAOA, ಸಂಪುಟ 105, ಯಾವುದೇ ಪುರವಣಿಯಿಲ್ಲ_5, ನವೆಂಬರ್‌ 2005, 15-20.&lt;/ref&gt;

ಪೂರಕ ಔಷಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ವೈದ್ಯರು, ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪೂರಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮೊರೆಹೋಗುವುದರ ಕುರಿತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮನಸ್ಸು-ದೇಹದ ಪೂರಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಉಪಚರಿಸುವಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ-ರಹಿತ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಮುಂದುಮಾಡುವುದರಿಂದ, ರೋಗಿಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Sobel DS |title=The cost-effectiveness of mind-body medicine interventions |journal=Progress in Brain Research |volume=122 |issue= |pages=393–412 |year=2000 |pmid=10737073 |doi=10.1016/S0079-6123(08)62153-6}}&lt;/ref&gt; ಅರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ-ವರ್ತನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಮನಸ್ಸು-ದೇಹದ ಕೌಶಲಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಪೂರಕ ಔಷಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವಾದರೂ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಈಗ ಅವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.webmd.com/balance/tc/complementary-medicine-mind-body-interventions  ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್‌-ಮೈಂಡ್‌-ಬಾಡಿಇ ಇಂಟರ್‌ವೆನ್ಷನ್ಸ್‌], ವೆಬ್‌ MD, ಇಂಕ್‌, 2007&lt;/ref&gt; &quot;ನೋವಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಪೂರಕ ಔಷಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಸೂಜಿಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಕಡಿಮೆ-ಮಟ್ಟದ ಲೇಸರ್‌‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಧ್ಯಾನ, ಸುಗಂಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಚೀನಿಯರ ಔಷಧ, ನೃತ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸಂಗೀತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಅಂಗಮರ್ದನ, ಮೂಲಿಕಾ ತತ್ತ್ವ, ಚಿಕಿತ್ಸಾ ತಂತ್ರದ ಸ್ಪರ್ಶ, ಯೋಗ, ಮೂಳೆ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿ, ಬೆನ್ನೆಲುಬು ನೀವಿಕೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ಹೋಮಿಯೋಪತಿ.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.stoppain.org/main_site/content/glossary.asp  ಗ್ಲಾಸರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100713214349/http://www.stoppain.org/main_site/content/glossary.asp |date=2010-07-13 }}, ಕಂಟಿನ್ಯುಯಮ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌, 2005.&lt;/ref&gt;

UKಯಲ್ಲಿ ಪೂರಕ ಔಷಧವನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸುವಾಗ ಶ್ರೀಮಂತ ಶಾಸನಸಭೆಯ ಆಯ್ದ ಸಮಿತಿಯು ನಿರ್ಣಯವೊಂದನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಕ್ಕೆ&lt;ref&gt;ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸೆಲೆಕ್ಟ್‌ ಕಮಿಟಿ ಆನ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ. 2000. ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌. ಲಂಡನ್‌: ದಿ ಸ್ಟೇಷನರಿ ಆಫೀಸ್‌.&lt;/ref&gt; ಪೂರಕವಾಗುವಲ್ಲಿ ಈ ಮುಂದಿನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು: ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಕೌಶಲ, ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಬ್ಯಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೂವು ಪರಿಹಾರಗಳು, ಅಂಗಮರ್ದನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದೇಹ ಕೆಲಸದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು, ಸಮಾಲೋಚಕ ಒತ್ತಡ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು, ಸಂಮೋಹನದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಧ್ಯಾನ, ಅನುವರ್ತನ ಸ್ಥಾನಮರ್ದನ, ಕರಾಂಗುಲಿ ಮರ್ದನ, ಮಹಾಋಷಿ ಆಯುರ್ವೇದೀಯ ಔಷಧ, ಪೌಷ್ಟಿಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಔಷಧ, ಮತ್ತು ಯೋಗ.

=== ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ===
[[ಚಿತ್ರ:Botanica.jpg|thumb|ಇದರ ಥರದ ಒಂದು ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನವು ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂತರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೋಂಬತ್ತಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಔಷಧವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ.]]

18 ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯೋಮಾನದ US ವಯಸ್ಕರ ಕುರಿತಾಗಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ (CDC) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ವತಿಯಿಂದ 2002ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು ಈ ಮುಂದಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಿತು:&lt;ref name=&quot;pmid15188733&quot;/&gt;

* 74.6%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು (CAM) ಬಳಸಿದ್ದರು.
* 62.1%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮೊದಲ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳೊಳಗಾಗಿ ಈ ಪರಿಪಾಠದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.
* ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಇದರಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 49.8% ಮತ್ತು 36.0%ಗೆ ಕುಸಿಯುತ್ತವೆ.
* 45.2%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕಳೆದ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು; ಇದು ತಮ್ಮದೇ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು ಅಥವಾ ಇತರರು ಅವರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವ ರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು.
* 54.9%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ CAMನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ ಬಳಸಿದ್ದರು.
* 14.8%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ &quot;ಓರ್ವ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾಣಿತ&quot; ವೃತ್ತಿಗಾರನಿಂದ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದ್ದರು; &quot;CAMನ್ನು ಬಳಸುವ ಬಹುಪಾಲು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸ್ವತಃ ತಾವೇ ಉಪಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೆಡೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
* ಸ್ನಾಯು-ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ರೋಗಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು, ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಅಥವಾ ಮರುಕಳಿಸುವ ನೋವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ರೋಗಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉಪಚರಿಸಲು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಬಹುಪಾಲು ಜನರು CAMನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು.
* &quot;CAMನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿನ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಜಾಸ್ತಿಯಿತ್ತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಮನಸ್ಸು-ದೇಹದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಲಿಂಗ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು ಅಥವಾ ಪರಿಮಾಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&quot;
* &quot;ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮಟ್ಟಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ CAMನ ಬಳಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.&quot;
* 2002ರಲ್ಲಿ USನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ CAM ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಹೀಗಿದ್ದವು: ಪ್ರಾರ್ಥನೆ (45.2%), ಮೂಲಿಕಾ ತತ್ತ್ವ (18.9%), ಉಸಿರಾಟದ ಧ್ಯಾನ (11.6%), ಧ್ಯಾನ (7.6%), ಬೆನ್ನೆಲುಬು ನೀವಿಕೆಯ ಔಷಧ (7.5%), ಯೋಗ (5.1%), ದೇಹ ಕೆಲಸ (5.0%), ಪಥ್ಯಾಹಾರ-ಆಧರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (3.5%), ಮುಂದುವರಿಯುವ ವಿಹಾರ-ವಿಶ್ರಾಂತಿ (3.0%), ದೊಡ್ಡ-ಜೀವಸತ್ವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (2.8%) ಮತ್ತು ಮನೋಗೋಚರೀಕರಣ (2.1%)

2004ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸರಿಸುಮಾರು 1,400 U.S. ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ, ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಸೂಜಿಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಹೋಮಿಯೋಪತಿ, ಮತ್ತು ಅಂಗಮರ್ದನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಂಥ ಪರ್ಯಾಯ ಹಾಗೂ ಪೂರಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;[http://www.cbsnews.com/stories/2006/07/20/health/webmd/main1823747.shtml ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಗೋಸ್‌ ಮೇನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌] CBS ನ್ಯೂಸ್‌. 2006ರ ಜುಲೈ 20ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 2009ರ ಜೂನ್‌ 13ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;

ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌‌ನ ಒಂದು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿರುವ ಹೆಲ್ತ್‌ ಫೋರಂ 2008ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ US ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ, ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಪೈಕಿ 37 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ತಾವು ಒಂದು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದವು; 2005ರಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ 26.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿತ್ತು. ಮೇಲಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು CAMನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು; ಇದರ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ, ಉತ್ತರ, ಕೇಂದ್ರಭಾಗದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. CAMನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಪೈಕಿ 70%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.aha.org/aha/press-release/2008/080915-pr-cam.html |title=Press Release : Latest Survey Shows More Hospitals Offering Complementary and Alternative Medicine Services |publisher=American Hospital Association |date=2008-09-15 |accessdate=2009-11-18 |archive-date=2010-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101114000201/http://www.aha.org/aha/press-release/2008/080915-pr-cam.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ಕೂಡಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವರ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹುಸಿವಿಜ್ಞಾನದ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಬೀರುವ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರ, ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಡದ ಎಲ್ಲಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಂತೆಯೇ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವೂ ಸಹ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಸಂಘಟನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ರೂಪಿಸುವ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಳವಳ-ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ನಂತರ, &quot;ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಅದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;NSF_altmed&quot;&gt;ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌  ಸಮೀಕ್ಷೆ: [https://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm ಸೈನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ: ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಟಿಟ್ಯೂಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್‌. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160616181809/http://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm |date=2016-06-16 }}[https://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm ಸೈನ್ಸ್‌ ಫಿಕ್ಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಯೂಡೋಸೈನ್ಸ್‌.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160616181809/http://www.nsf.gov/statistics/seind02/c7/c7s5.htm |date=2016-06-16 }}&lt;/ref&gt;

ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ವೃತ್ತಿಮರ್ಯಾದೆಗೆ ಉಚಿತವಲ್ಲದ ನಡತೆಯ ಅಥವಾ ಒಂದು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುವಲ್ಲಿನ ವೈಫಲ್ಯತೆಯ ಆರೋಪಗಳಿಂದ ವೈದ್ಯರು ಭಾಗಶಃವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಂಡಲಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಈಡೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಔಷಧ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ರೋಗಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ರೋಗಿಗೆ ಒದಗಿದ ಒಂದು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅಪಾಯವು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಪೂರಕ ವಿಧಾನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದಾಗ ಜರುಗಿಸಬಹುದಾದ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮದಿಂದಲೂ ವೈದ್ಯರು ಭಾಗಶಃವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಪಠ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಕೇತ § 200.3. [http://www.law.uh.edu/Healthlaw/perspectives/MedicalProfessionals/011107Complementary.html ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌: ಆನ್‌ ಅಪ್‌ಡೇಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ಫಿಸಿಷಿಯನ್ಸ್‌]&lt;/ref&gt;

=== ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ ===
16 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯೋಮಾನದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ 45.2%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ 2005ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು.
22.5%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದೊಳಗಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದರು.

ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ (2005) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:

- ಅಂಗಮರ್ದನ, ಮೂಳೆ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಕೈಚಳಕದ ಕೌಶಲಗಳು (13.2 ಪ್ರತಿಶತ)

- ಅನುವರ್ತನ ಸ್ಥಾನಮರ್ದನ (6.1 ಪ್ರತಿಶತ)

- ಸೂಜಿಚಿಕಿತ್ಸೆ (5.4 ಪ್ರತಿಶತ)

ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಕುರಿತಾದ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ViFABನ (ನಾಲೆಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್‌‌) ಸ್ಥಳೀಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ; ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಕುರಿತಾದ ಪುಟಗಳನ್ನು ನೋಡಿ: http://www.vifab.dk/uk/alternative+medicine/statistics {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222022155/http://www.vifab.dk/uk/alternative+medicine/statistics |date=2010-12-22 }}

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
{{Globalize|section|date=January 2010}}

ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದಲ್ಲಿನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 729 ಶಾಲೆಗಳ (ಒಂದು MD ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ 125 ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು, ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಮೂಳೆ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿಯ ಔಷಧ ಪದವಿಯೊಂದನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ 25 ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ಒಂದು ಶುಶ್ರೂಷಾ ವೃತ್ತಿ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ 585 ಶಾಲೆಗಳು) ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ, 60%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು, 95%ನಷ್ಟು ಮೂಳೆ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 84.8%ನಷ್ಟು ಶುಶ್ರೂಷಾ ವೃತ್ತಿ ಶಾಲೆಗಳು CAMನ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Wetzel MS, Eisenberg DM, Kaptchuk TJ |title=Courses involving complementary and alternative medicine at US medical schools |journal=JAMA |volume=280 |issue=9 |pages=784–7 |year=1998 |month=September |pmid=9729989 |doi=10.1001/jama.280.9.784}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Saxon DW, Tunnicliff G, Brokaw JJ, Raess BU |title=Status of complementary and alternative medicine in the osteopathic medical school curriculum |journal=The Journal of the American Osteopathic Association |volume=104 |issue=3 |pages=121–6 |year=2004 |month=March |pmid=15083987 |url=http://www.jaoa.org/cgi/content/full/104/3/121 |access-date=2011-01-30 |archive-date=2010-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100520012515/http://www.jaoa.org/cgi/content/full/104/3/121 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Fenton MV, Morris DL |title=The integration of holistic nursing practices and complementary and alternative modalities into curricula of schools of nursing |journal=Alternative Therapies in Health and Medicine |volume=9 |issue=4 |pages=62–7 |year=2003 |pmid=12868254}}&lt;/ref&gt; ಅರಿಜೋನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು, ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ವೇಲ್‌ ಎಂಬಾತನ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; &quot;ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸದ, ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾರಹಿತವಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿಸದ&quot; ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://integrativemedicine.arizona.edu/about/definition.html ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಅರಿಝೋನಾ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌]&lt;/ref&gt; ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು USAಯಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನದ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೂ ಸಹ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. (ನೋಡಿ: ನ್ಯಾಚುರೋಪತಿಕ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಇನ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ).

ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, &quot;ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಐರೋಪ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಬೋಧನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Barberis L, de Toni E, Schiavone M, Zicca A, Ghio R |title=Unconventional medicine teaching at the Universities of the European Union |journal=Journal of Alternative and Complementary Medicine |volume=7 |issue=4 |pages=337–43 |year=2001 |month=August |pmid=11558776 |doi=10.1089/10762800152709679}}&lt;/ref&gt; ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆಯಾದರೂ, ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ [ಐರೋಪ್ಯ] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 40%ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸ್ವರೂಪದ CAM ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Varga O, Márton S, Molnár P |title=Status of complementary and alternative medicine in European medical schools |journal=Forschende Komplementärmedizin |volume=13 |issue=1 |pages=41–5 |year=2006 |month=February |pmid=16582550 |doi=10.1159/000090216}}&lt;/ref&gt;

ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Zmark.net |url=http://www.healthy.net/scr/healingschools.asp |title=Alternative Medicine Schools &amp; Colleges - HealthWorld Online |publisher=Healthy.net |date= |accessdate=2009-11-18 |archive-date=2009-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090925040316/http://www.healthy.net/scr/HealingSchools.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; UK ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕಾಲೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಚುರೋಪತಿಕ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಆಕ್ಯುಪಂಕ್ಚರ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಸೂಜಿಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

== ಕಟ್ಟಳೆ ==

ಹಲವಾರು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ವೈದ್ಯ ವೃತ್ತಿಗಾರರು ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಮರ್ಥನೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಕುರಿತೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವು ಹುರುಪಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಒಂದು ಮೂಲವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.yourfamilyshealth.com/alternative_medicine/first_do_no_harm/ ಕ್ಯಾನ್‌ ಮೇನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಥೆರಪೀಸ್‌ ಕೋಎಕ್ಸಿಸ್ಟ್‌?]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.liebertonline.com/doi/abs/10.1089/acm.2006.12.601 ಮೇರಿ ಆನ್‌ ಲೀಬರ್ಟ್‌, ಇಂಕ್‌ - ದಿ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ - 12(7):601]&lt;/ref&gt; ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಪೂರಕ ವಸ್ತುಗಳು, ಅವುಗಳ ಘಟಕಾಂಶಗಳು, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ನಿರಂತರವಾದ ವಿವಾದದ ಮೂಲವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.cnn.com/HEALTH/alternative/9909/17/supplement.drug.journal/index.html | work=CNN | title=Nutritionist calls for tighter regulation of supplements | accessdate=2010-04-23}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಂದು ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಘರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ; ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿವೆಯಾದರೂ, ಅದೇ ಸಕ್ರಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಮೂಲಗಳು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬಂಥ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಇವು ಹೋಲುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.alternet.org/drugreporter/80582/ |title=ಫಾರ್ಮರ್‌ ಸರ್ಜನ್‌ ಜನರಲ್‌: ಮೇನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಹ್ಯಾಸ್‌ ಎಂಡಾರ್ಸ್‌ಡ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಮರಿಜುವಾನಾ {{!}} ಡ್ರಗ್‌ರಿಪೋರ್ಟರ್‌ {{!}} ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟ್‌ |access-date=2011-01-30 |archive-date=2010-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114174822/http://www.alternet.org/drugreporter/80582 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಇತರ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಔಷಧದ ಕುರಿತಾದ ವಿವಾದವು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದರ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳುನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ; ನೀರಿನ ಫ್ಲೋರೈಡೀಕರಣದ ವಿಷಯ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ.&lt;ref&gt;[http://www.medicalnewstoday.com/articles/84666.php ಇನ್ಫಾರ್ಮ್‌ಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಡಿಬೇಟ್‌ ನೀಡೆಡ್‌ ಆನ್‌ ವಾಟರ್‌ ಫ್ಲೂರೈಡೇಷನ್‌]&lt;/ref&gt; ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಔಷಧದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಧರ್ಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಚರ್ಚೆಗಳಾಗಿಯೂ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಓರ್ವನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಜೀವರಕ್ಷಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cbmh.ca/index.php/cbmh/article/view/604/601 |title=ಜಾನಿಸ್‌ ಡಿಕಿನ್‌ ಮಾಡಿದ ಪುಸ್ತಕ ವಿಮರ್ಶೆ- ರೆನೀ B. ಸ್ಕೋಪ್‌ಫ್ಲಿನ್‌; ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಟ್ರಯಲ್‌: ರಿಲಿಜಿಯಸ್‌ ಹೀಲಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ. |access-date=2011-01-30 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706171823/http://www.cbmh.ca/index.php/cbmh/article/view/604/601 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ನಿಯಂತ್ರಣದ ಸಮತೋಲನವೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thebody.com/content/art32168.html ಡಯೆಟ್ರಿ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್‌: U.S. ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಹಿಯರಿಂಗ್‌]&lt;/ref&gt;

ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಯಾವ ಶಾಖೆಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿವೆ, ಯಾವುವು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಮತ್ತು ಯಾವ ಶಾಖೆಗಳಿಗೆ (ಹಾಗೇನಾದರೂ ಇದ್ದಲ್ಲಿ) ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯು ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಔಷಧೀಯ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಿತಿಯ, ''ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಮಾಣಕಕ್ಕಿರುವ ಹಕ್ಕಿನ''  ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಂಖ್ಯೆ 14ರ (2000) 34ನೇ ವಿಧಿಯು (''ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು'' ) ಈ ರೀತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ:

: &quot;ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಗೌರವಿಸಬೇಕಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಅಪವಾದಾತ್ಮಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಹೊರತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯಾಧಿ ನಿರೋಧಕ ಆರೈಕೆ, ವಾಸಿಮಾಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ನಿರೋಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಅಸುರಕ್ಷಿತ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವಿಕೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ನಡೆಸುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗಿರುವುದು ನಾಗರಿಕ ಸರ್ಕಾರವೊಂದರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲಿನ ಸಮಿತಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಂಖ್ಯೆ 14 (2000) ದಿ ರೈಟ್‌ ಟು ದಿ ಹೈಯೆಸ್ಟ್‌ ಅಟ್ಟೈನಬಲ್‌ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ :. 11/08/2000. E/C.12/2000/4. http://www.unhchr.ch/tbs/doc.nsf/(symbol)/E.C.12.2000.4.en&lt;/ref&gt;

ಈ ವಿಧಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಬಿಡಲಾಗಿದೆ.

ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಧಿಸುವ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಥಕರು ಅಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಟೀಕಾಕಾರರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌‌‌‌ನ ಮಾನದಂಡಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತರಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವರಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಅಥವಾ ದಮನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ವಂಚನೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಒದಗಿಸುವವರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಪಾಲನಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಾವು ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಈ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಡಬಾರದು ಎಂಬುದೂ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.

ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;‌ಡೇವಿಡ್‌ ಸ್ಕೌನಯೆರ್ [http://www.nzherald.co.nz/legislation/news/article.cfm?c_id=247&amp;amp;objectid=10449883 : ಥೆರಪೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಬಿಲ್‌ ಮಸ್ಟ್‌ ಪಾಸ್‌ - 06 ಜುಲೈ 2007 - ಲೆಜಿಸ್ಲೇಷನ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ - NZ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌]&lt;/ref&gt;

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ವಿಷಯವನ್ನು ''ಪೂರಕ ಔಷಧ''  ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಥೆರಪೆಟಿಕ್‌ ಗೂಡ್ಸ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;rcm&quot;&gt;{{cite web
  | last = [[Therapeutic Goods Administration]]
  | first = 
  | authorlink = 
  | coauthors = 
  | title = Regulation of complementary medicines
  | work = 
  | publisher = 
  | date = 
  | url = http://www.tga.gov.au/cm/cm.htm
  | doi = 
  | accessdate = 17 May 2009
  | archive-date = 13 ಮೇ 2009
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20090513224806/http://www.tga.gov.au/cm/cm.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt; ಪೂರಕ ಔಷಧಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ರೆಗ್ಯುಲೇಟರಿ ಗೈಡ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್‌-ARGCM) ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ''ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ''  ಇರುವ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು, ಧೂಪಕಗಳು, ವಿಷಕಾರಿ ಲೋಹಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ವಿಷಗಳು, ವಿಕಿರಣಪಟು ನ್ಯೂಕ್ಲೈಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿವೆಯಾದರೂ, ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಅಥವಾ ಪುರಾವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವು ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;argcm&quot;&gt;{{cite web
  | last = [[Therapeutic Goods Administration]]
  | first =
  | authorlink =
  | coauthors =
  | title = Australian Regulatory Guidelines for Complementary medicines (ARGCM), Part III Evaluation of Complementary Medicine Substances
  | work =
  | publisher =
  | year = 2005
  | url = http://www.tga.gov.au/docs/pdf/argcmp3.pdf
  | doi =
  | accessdate = 17 May 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030709054307/http://www.tga.gov.au/docs/pdf/argcmp3.pdf|archivedate=9 Jul 2003}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಔಷಧ ಸಂಗ್ರಹದ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿನ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ &lt;ref name=&quot;egaa&quot;&gt;{{cite web
  | last = [[Therapeutic Goods Administration]]
  | first =
  | authorlink =
  | coauthors =
  | title = EU Guideline - as Adopted in Australia by the TGA - with Amendment
  | work =
  | publisher =
  | year = 2006
  | url = http://www.tga.gov.au/docs/pdf/euguide/qwp/029797enr1corr.pdf
  | doi =
  | accessdate = 17 May 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060525073538/http://www.tga.gov.au/docs/pdf/euguide/qwp/029797enr1corr.pdf|archivedate=25 May 2006}}&lt;/ref&gt; ಒದಗಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಸಕ್ರಿಯ ಘಟಕಾಂಶಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಔಷಧಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಲು ಆಧುನಿಕ ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಇದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಸೇವನಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಿರತೆಯು ಬದಲಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೇವನಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಕಲಬೆರಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದು ಈ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಕೊರತೆಯ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Agin&quot;&gt;{{cite book | last = Agin | first = Dan | title = Junk Science: how politicians, corporations, and other hucksters betray us | publisher = Thomas Dunne Books | date = 2006-10-03 | pages = Ch. 8 | isbn = 978-0312352417}}&lt;/ref&gt; ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟುಪಾಡನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ದೇಶಗಳು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯದಿಂದ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು.

== ಪರ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಕುರುಹು-ಆಧರಿತ ಔಷಧ ==
=== ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಪರೀಕ್ಷೆ ===
ಅನೇಕ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. 2003ರಲ್ಲಿ, CDCಯಿಂದ ಸಹಾಯಧನ ಪಡೆದ ಯೋಜನೆಯೊಂದು 208 ಷರತ್ತುಬದ್ಧ-ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಜೋಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 58%ನಷ್ಟನ್ನು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಒಂದು ಯಾದೃಚ್ಛೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು (ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಯಲ್‌-RCT) ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿತ್ತು, ಮತ್ತು 23%ನಷ್ಟನ್ನು ಒಂದು ಉತ್ತಮ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Katz DL, Williams AL, Girard C, ''et al.'' |title=The evidence base for complementary and alternative medicine: methods of Evidence Mapping with application to CAM |journal=Alternative Therapies in Health and Medicine |volume=9 |issue=4 |pages=22–30 |year=2003 |pmid=12868249}}&lt;/ref&gt; USನ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಮಂಡಳಿಯೊಂದರಿಂದ 2005ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪುಸ್ತಕವೊಂದರ ಅನುಸಾರ, CAMನ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದ್ದ RCTಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಏರಿತ್ತು. ವಿಕರ್ಸ್‌ (1998) ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ; CAM-ಸಂಬಂಧಿತ RCTಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕವು ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ದಾಖಲಾತಿಯಲ್ಲಿವೆಯಾದರೂ, ಈ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಪೈಕಿ 19%ನಷ್ಟು ಭಾಗಗಳು ಮೆಡ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು 84%ನಷ್ಟು ಭಾಗಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಈತ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;IOM2005&quot;/&gt;{{rp|133}}

2005ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು 145 CAM-ಸಂಬಂಧಿತ ಕೊಖ್ರೇನ್‌ನ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 340 ಕೊಖ್ರೇನ್‌ನದ್ದಲ್ಲದ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಅವಲೋಕನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕೇವಲ 145 ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ಅವಲೋಕನಗಳ ತೀರ್ಮಾನಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಇಬ್ಬರು ಓದುಗರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. 83%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಓದುಗರು ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದ 17%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಆರಂಭಿಕ ಓದುಗರ ಪೈಕಿ ಓರ್ವನು ಶ್ರೇಯಾಂಕವೊಂದನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಓರ್ವ ಮೂರನೇ ಓದುಗನು ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದ. ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, CAMಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 38.4%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಥವಾ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ (12.4%) ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದವು, 4.8%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಿಲ್ಲ, 0.69%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದವು, ಮತ್ತು 56.6%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿರದ ಕುರುಹನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದವು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವೊಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, 41.3%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದವು, 20%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಿಲ್ಲ, 8.1%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳು ನಿವ್ವಳ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದವು, ಮತ್ತು 21.3%ನಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿರದ ಕುರುಹನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದವು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, CAM ಅವಲೋಕನವು 2004ರ ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅವಲೋಕನವು 1998ರ ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬಳಸಿತು.&lt;ref name=&quot;IOM2005&quot;/&gt;{{rp|135-136}}

ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ (ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನವೀಕರಿಸಲಾದ) ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಸಾರಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಕುರಿತಾದ ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ಅವಲೋಕನಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು ViFABಯ (ನಾಲೆಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್‌‌) ಸ್ಥಳೀಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ; ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ: http://www.vifab.dk/uk/cochrane+and+alternative+medicine {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223110010/http://www.vifab.dk/uk/cochrane+and+alternative+medicine |date=2010-12-23 }}

ಬಹುಪಾಲು ಪರ್ಯಾಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಸ್ವಾಮ್ಯದಹಕ್ಕು ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದಿಂದ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೇಲಾಗಿ, ಬಹುತೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಯಾವುದೇ ಕುರುಹು ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು (ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ) ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಧನಸಹಾಯಮಾಡುವ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಉತ್ಸಾಹ ಭಂಜಕ ಸಂಗತಿಯೂ ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Ernst2005&quot;&gt;{{cite journal |author=Ernst E |title=The efficacy of herbal medicine--an overview |journal=Fundamental &amp; Clinical Pharmacology |volume=19 |issue=4 |pages=405–9 |year=2005 |month=August |pmid=16011726 |doi=10.1111/j.1472-8206.2005.00335.x}}&lt;/ref&gt; ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬಹುಮಾನದ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಹಾರೋಬಿನ್‌ DF. (1986). ಗ್ಲಿಟರಿಂಗ್‌ ಪ್ರೈಜಸ್‌ ಫಾರ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸಪೋರ್ಟ್‌. ''ನೇಚರ್‌''  ಸಂಪುಟ 324, ಪುಟ 221.&lt;/ref&gt; ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಒದಗುವ ಧನಸಹಾಯವು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಕೌಶಲಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು US ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. NCCAM ಮತ್ತು ಅದರ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾದ ಆಫೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಇವು 1992ರಿಂದಲೂ ಇಂಥ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೇಲೆ 1 ಶತಕೋಟಿ $ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;nccam_$&quot;&gt;{{cite web|url=http://nccam.nih.gov/about/budget/appropriations.htm |title=NCCAM Funding: Appropriations History |accessdate=2008-04-02 |date=2008-01-09 |publisher=[[NCCAM]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Atwood2003&quot;&gt;{{cite news | first=Kimball C. | last=Atwood | coauthors= | authorlink= | title=The Ongoing Problem with the National Center for Complementary and Alternative Medicine | date=2003-09 | publisher= | url=http://www.csicop.org/si/show/ongoing_problem_with_the_national_center | work=Skeptical Inquirer | pages= | accessdate=2009-11-18 | language= | archive-date=2009-11-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091116142044/http://www.csicop.org/si/show/ongoing_problem_with_the_national_center | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಕುರಿತು ಶಂಕಿಸುವ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದೇಹವಾದಿಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಅನ್ಯಥಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದು ತನ್ನ ರೋಗಲಕ್ಷಣದ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು; ಇದಕ್ಕೆ ಹುಸಿಮದ್ದಿನ ಪರಿಣಾಮವು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು, ಕಾಯಿಲೆಯೊಂದರಿಂದ ಪಡೆದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಚೇತರಿಕೆ ಅಥವಾ ಕಾಯಿಲೆಯೊಂದರ ಆವರ್ತನದ ಸ್ವರೂಪವು (ನಿವರ್ತನ ಭ್ರಾಮಕತೆ) ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮೂಲತಃ ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲದರ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;‌ಜೇಮ್ಸ್‌ ಆಲ್‌ಕಾಕ್ PhD, ''ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೈಕಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಬಿಲೀಫ್‌'', ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅವಲೋಕನ, ಶರತ್ಕಾಲ/ಚಳಿಗಾಲ 1999 ಸಂಪುಟ 3 ~ ಸಂಖ್ಯೆ 2. [http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/altpsych.html ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ]&lt;/ref&gt;

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು, ಔಷಧವಸ್ತುಗಳು, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಲ್ಲದು. ರೋಗಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಈಗಾಗಲೇ ಲಭ್ಯವಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ ಘೋಷಣೆಯು ವಿಶದೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಥ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ತಡೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯು ಬಹುಪಾಲು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೈತಿಕವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಕೌಶಲದ ಜೊತೆಗೆ ಪಾಲನೆಯ-ಪ್ರಮಾಣಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ಗೊಂದಲ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು-ಕಷ್ಟಕರವಾಗುವ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite pmid|12356597}}&lt;/ref&gt;

ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ (ಹಿಂದೆ OAM ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು) ವತಿಯಿಂದ ಸಹಾಯಧನ ಪಡೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯ ಬೃಹತ್‌ ಅಧ್ಯಯನಗಳು 2009ರಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದ, ಅತೀವವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಲಾದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಂದ ಟೀಕಾಕಾರರ ದೂರುಗಳು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು:

: &quot;ಯಾವ ಪರಿಹಾರೋಪಾಯಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸರ್ಕಾರವು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಪರ್ಯಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಹಾರಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತು. 2.5 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವೊಂದೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಉತ್ತರ ದೊರಕಿದಂತಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;$2.5 billion&quot;/&gt;

ಆಂಡ್ರ್ಯೂ J. ವಿಕರ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಸಂಶೋಧಕ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ:

: &quot;ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿರುವ ಬರಹಗಾರಿಕೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಅನೇಕ ಪರ್ಯಾಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ರೋಗದ ಹಲವಾರು ಪರ್ಯಾಯ ಪರಿಹಾರೋಪಾಯಗಳ ಮೇಲಿನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ದತ್ತಾಂಶವು ಅವಲೋಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಲಿವಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್-ವೀಲರ್‌, ಡಿ ಬೆಲ್ಲಾ ಮಲ್ಟಿಥೆರಪಿ, ಆಂಟಿನಿಯೋಪ್ಲಾಸ್ಟಾನ್‌ಗಳು, C ಜೀವಸತ್ವ, ಹೈಡ್ರಜೈನ್‌ ಸಲ್ಫೇಟ್‌, ಲೇಟ್ರೈಲ್‌, ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮೊದಲಾದವು ಈ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇಂಥ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ &quot;ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸದ&quot; ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯು ಅನುಚಿತವಾಗಿದೆ; ಅನೇಕ ಪರ್ಯಾಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು &quot;ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ&quot; ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸಮಯ ಇದಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Vickers_disproven&quot;&gt;ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ವಿಕರ್ಸ್‌, PhD. [http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/54/2/110 ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕ್ಯೂರ್ಸ್‌: &quot;ಅನ್‌ಪ್ರೂವನ್‌&quot; ಅಥವಾ &quot;ಡಿಸ್‌ಪ್ರೂವನ್‌&quot;?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206151031/http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/54/2/110 |date=2010-12-06 }} ''CA ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ J ಕ್ಲಿನ್‌''  2004;54:110–118.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vickers_disproven&quot;/&gt;

=== ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ===
{{See also|List of herbs with known adverse effects}}

==== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗಿನ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು ====

ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ರೀತ್ಯಾ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ ಬಳಸಿದಾಗಲೂ ಅವು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ-ವರ್ಧನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಷಾರ್ಕ್‌ ಮೀನು ಮೃದ್ವಸ್ಥಿ, ಜೈವಿಕ ಅನುರಣನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಓಜೋನ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು, ಇನ್‌ಸುಲಿನ್‌ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕೊಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮೊದಲಾದವು ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಔಷಧಗಳು, ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಅರಿವಳಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಪರಿಹಾರಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು.&lt;ref name=&quot;CassilethDeng2004&quot;/&gt; ಈ ಅಪಾಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಉಪಾಖ್ಯಾನ ರೂಪದ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅಡಿಲೇಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಹವರ್ತಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಅಲಾಸ್ಟೇರ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲೆನ್ನನ್‌ ವರದಿಮಾಡಿದ್ದಾನೆ; ಈ ನಿದರ್ಶನವು ಓರ್ವ ಮಹಿಳಾ ರೋಗಿಯ ಕುರಿತಾಗಿದ್ದು, ಆಕೆಯು ಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟಳು. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ &quot;ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು&quot; ತಾನು &quot;ನೈಸರ್ಗಿಕ&quot; ಔಷಧದ ಗುಟುಕುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಆಕೆಯು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಘಟನೆಯು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ಹೆಪ್ಪುರೋಧಕವನ್ನೂ ಸೇವಿಸಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಅವಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;BenHills&quot;&gt;{{cite web |url=http://benhills.com/articles/articles/MED06a.html |title=Fake healers. Why Australia's $1 billion-a-year alternative medicine industry is ineffective and out of control. |accessdate=2008-03-06 |last=Hills |first=Ben |work=Medical Mayhem |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071228131532/http://benhills.com/articles/articles/MED06a.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲೆನ್ನನ್‌ ''ABC ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌‌'' ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ:

: &quot;''ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದಿಂದ ಮುಂದಿನದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಕೆಲವೊಂದು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕತನ ಮತ್ತು ನಿರಾಸೆ ಹಾಗೂ ಖಿನ್ನತೆಯು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹುಸಿಮದ್ದಿನ ಪರಿಣಾಮದ ಪ್ರಭಾವವು ಮೂರು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ಕಳೆದುಹೋಗುವುದು ಅವರ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಿರಾಶೆಗೊಳ್ಳುವ ಅವರು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನದೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ನಿರಾಶೆ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಭ್ರಮೆಯು ನಿವಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಇದು ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಲ್ಲದ್ದಾದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಧಾನದೊಂದಿಗೆ ರೋಗಿಗೆ ನೀಡುವ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೂ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಂದಿನ ಅನೇಕ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈಫಲ್ಯತೆಯ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನೇ ನೋಡಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ'' &quot;.&lt;ref name=&quot;ABC_Maclennan&quot;&gt;{{cite news | first=Norman | last=Swan | coauthors= | title=Alternative Medicine - Part Three | date=2000-10-02 | publisher=ABC Radio National | url =http://www.abc.net.au/rn/talks/8.30/helthrpt/stories/s195441.htm | work =The Health Report | pages = | accessdate = 2008-03-06 | language = }}&lt;/ref&gt;

==== ಸಂಭಾವ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವ-ಪರಿಣಾಮಗಳು ====

ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಪಾರ್ಶ್ವ-ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾದರೆ, ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಇಂಥ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳಪಡಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿರಬಹುದು, ರೋಗಿಯೋರ್ವನ ಮೇಲೆ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕವಾದ ಪಾರ್ಶ್ವ-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ವಾಸ್ತವಾಂಶವನ್ನು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸಲು ನಡೆಸಲಾಗುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ನಿಸರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೊರೆ'' ಯ ಭ್ರಾಮಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ''ಅಂದರೆ'', &quot;ಯಾವುದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ&quot; ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಪಾರ್ಶ್ವ-ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಂತನೆಗೆ [[ಹೋಮಿಯೋಪಥಿ|ಹೋಮಿಯೋಪತಿ]]ಯು ಒಂದು ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ. U.S. ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ (FDA) ಸಂಸ್ಥೆಯು 1938ರಿಂದಲೂ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು &quot;ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳಿಂದ&quot; ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Stehlin&quot;&gt;‌ಇಸಡೋರಾ ಸ್ಟೆಹ್ಲಿನ್. &quot;[https://web.archive.org/web/20071012070120/http://www.fda.gov/fdac/features/096_home.html Homeopathy: Real Medicine or Empty Promises?]&quot; - FDA ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕ (ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1996)&lt;/ref&gt; &quot;ಪರಿಹಾರೋಪಾಯಗಳು&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯ ತಯಾರಿಕೆಗಳು ಅತೀವವಾಗಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಲ ಸಕ್ರಿಯ (ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ವಿಷಕಾರಿ) ಘಟಕಾಂಶದ ಒಂದು ಏಕ ಕಣವು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಹಂತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅವು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಚೆಯಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವು ಆ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆಯಾದರೂ, &quot;ಅವುಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಉತ್ತಮವಾದ ತಯಾರಿಕಾ ಪರಿಪಾಠದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಪಡೆದಿವೆ ಎನ್ನಬೇಕು; ಅವಧಿ ತೀರುವಿಕೆಯ ದಿನಾಂಕದ ನಮೂದಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಗುರುತು ಹಾಗೂ ಬಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಅವಕ್ಕೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ&quot;, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮದ್ಯಸಾರದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿರಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Stehlin&quot;/&gt;

==== ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬ ====

ಗೌಣಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿರುವ ಅಥವಾ ಗ್ರಹಿಸಿರುವವರಿಗೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಕುರಿತಾಗಿ ಮನವರಿಕೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರವಾದ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಜೀವ-ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುವ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮತ್ತಾವುದಾದರೂ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವಂತೆ ಅವರ ಮನವೊಪ್ಪಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://content.nejm.org/cgi/content/extract/354/7/731 |title=NEJM - Drug-Related Hepatotoxicity |doi=10.1056/NEJMra052270 |publisher=Content.nejm.org |date=2006-05-18 |accessdate=2009-12-16 |archive-date=2009-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208125615/http://content.nejm.org/cgi/content/extract/354/7/731 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಟೀಕಾಕಾರರು ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಯಶಸ್ಸನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲೆಂದು ಹುಸಿಮದ್ದಿನ ಪರಿಣಾಮದ ಮೇಲೆ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದ. ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪತ್ರಕರ್ತನಾದ ಸ್ಕಾಟ್‌ ಲಿಲಿಎನ್‌ಫೆಲ್ಡ್‌ ಎಂಬಾತ 2002ರಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸದ ಅಥವಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡದ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬಳಸದಂತಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನಾತ &quot;ಅವಕಾಶದ ವೆಚ್ಚ&quot; ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೆ ಆ ಎರಡು ಬಾಬತ್ತುಗಳು ಅಮೂಲ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಅವರು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ನಿರುಪದ್ರವಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೂ ಸಹ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Lilienfeld_2002&quot;&gt;{{cite journal|title=Our Raison d'Être|journal=The Scientific Review of Mental Health Practice|year=2002|first=Scott O.|last=Lilienfeld|coauthors=|volume=1|issue=1|pages=|id=|url=http://www.srmhp.org/0101/raison-detre.html|accessdate=2008-01-28|archive-date=2014-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141223142805/http://www.srmhp.org/0101/raison-detre.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ 2001 ಮತ್ತು 2003ರ ನಡುವೆ ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳು ಮರಣಿಸಿದರು; ಅವರ ಹೆತ್ತವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನದ, ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯ, ಅಥವಾ ಇತರ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧಗಳು ಮತ್ತು ಪಥ್ಯಾಹಾರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news
| url = http://www.bbc.co.uk/news/health-12060507
| date = 23 December 2010
| author = Dominic Hughes
| newspaper = BBC News
| title = Alternative remedies 'dangerous' for kids says report }}&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ 17 ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧವನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವೈಫಲ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದರು.

==== ಪ್ರಮಾಣಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಗೆ ಒಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಅಪಾಯದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಲ್ಲದು ====

ಪರ್ಯಾಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ರೋಗಿಗಳು, ಕಾಯಿಲೆಯ ಬಗೆ ಮತ್ತು ಹಂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಒಂದು ಕಳಪೆಯಾದ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಅವಧಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Vickers&quot;/&gt; ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದಕ್ಕಿರುವ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ತಾವು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವ ರೋಗಿಗಳು, ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸದ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ತಾವು ಬದುಕುಳಿಯುವುದು ಅಸಂಭವ ಎಂಬುದನ್ನು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವ ರೋಗಿಗಳು, ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸದ ಪರಿಹಾರಗಳೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Vickers&quot;&gt;{{cite journal |last1=Vickers |first1=A. |title=Alternative Cancer Cures: 'Unproven' or 'Disproven'? |journal=CA |volume=54 |issue=2 |pages=110–8 |year=2004 |pmid=15061600 |doi=10.3322/canjclin.54.2.110 |url=http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/54/2/110 |access-date=2011-01-30 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206151031/http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/54/2/110 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಸಂಶೋಧನಾ ಧನಸಹಾಯ ===

1986 ಮತ್ತು 2003ರ ನಡುವೆ ನಡೆದ CAM ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಡಚ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ನೀಡಿತಾದರೂ, 2006ರಲ್ಲಿ ಇದು ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Renckens CN |title=A Dutch view of the ''science'' of CAM 1986--2003 |journal=Eval Health Prof |volume=32 |issue=4 |pages=431–50 |year=2009 |month=December |pmid=19926606 |doi=10.1177/0163278709346815 |url=}}&lt;/ref&gt;

== ಮನವಿ ==

1998ರಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;Astin&quot;&gt;{{cite journal |author=Astin JA |title=Why patients use alternative medicine: results of a national study |journal=JAMA |volume=279 |issue=19 |pages=1548–53 |year=1998 |month=May |pmid=9605899 |doi=10.1001/jama.279.19.1548}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಬಳಕೆಯ ಬಹುಭಾಗವು ಪ್ರಮಾಣಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿತ್ತು. ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರ ಪೈಕಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 4.4 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಕ್ಕಿರುವ ಒಂದು ಬದಲಿ-ಬಳಕೆಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದರು. ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರಕಾರ, ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಬಳಸಿದವರು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆಡೆಗೆ ಒಲವು ತೋರಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಕಳಪೆಯಾದ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ವರದಿಮಾಡಿದ್ದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅಸಂತೃಪ್ತಿಯು ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಅಂಶವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ ಬಳಕೆದಾರರ ಪೈಕಿ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, &quot;ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಪರ್ಯಾಯ ಕ್ರಮಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನದೆಡೆಗೆ ತಾವು ಹೊಂದಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿದ್ದುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು.&quot; ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಆರೋಗ್ಯದೆಡೆಗಿನ ಒಂದು ಸಮಗ್ರತಾ ದೃಷ್ಟಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಅನುಭವ, ಪರಿಸರವಾದ, ಸ್ತ್ರೀಸಮಾನತಾವಾದ, ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದ್ದರು; ಇವಿಷ್ಟರ ಜೊತೆಗೆ, ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಗೌಣ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ, ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತಲ್ಲಣ, ಬೆನ್ನಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನೋವಿನಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ತಾವು ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಂತೆ ಅವರು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧದ ''ಬದಲಾಗಿ''  ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, ಅವುಗಳಿಗಾಗಿ ಮನವಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದರ ಹಿಂದಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಲೇಖಕರು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸಮಾಜೋ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಿವೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ-ವಿರೋಧಿ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಯುಗದ ಅತೀಂದ್ರಿಯವಾದ ಕೂಡ ಇದರ ಜೊತೆಗೂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Beyerstein&quot;/&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಪರ್ಯಾಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುವ ಅತಿಯಾದ ಸಮರ್ಥನೆಗಳ ಹುರುಪಿನ [[ಜಾಹೀರಾತು|ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವಿಕೆ]]ಯ&lt;ref name=&quot;Weber&quot;&gt;{{cite journal |author=Weber DO |title=Complementary and alternative medicine. Considering the alternatives |journal=Physician Executive |volume=24 |issue=6 |pages=6–14 |year=1998 |pmid=10351720}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ, ಅಸಮರ್ಪಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಕೂಲಂಕಷ-ಪರೀಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಟೀಕಾಕಾರರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Beyerstein&quot;&gt;{{cite journal|author=Beyerstein BL|url=http://www.sram.org/0302/bias.html|title=Psychology and 'Alternative Medicine' Social and Judgmental Biases That Make Inert Treatments Seem to Work|journal=The Scientific Review of Alternative Medicine|year=1999|volume=3|issue=2|accessdate=2008-07-07|archive-date=2011-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20110406021053/http://www.sram.org/0302/bias.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beyerstein2&quot;&gt;{{cite journal |author=Beyerstein BL |title=Alternative medicine and common errors of reasoning |journal=Academic Medicine |volume=76 |issue=3 |pages=230–7 |year=2001 |month=March |pmid=11242572 |doi=10.1097/00001888-200103000-00009}}&lt;/ref&gt;

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಕಂಪನಿಗಳೆಡೆಗಿನ ಪಿತೂರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳವೂ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯರಂಥ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಪನಂಬಿಕೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಸಕ್ತವಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜೈವಿಕ ಔಷಧದ ವಿತರಣೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ರೋಗಿಗಳು ಹಲವಾರು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಉಪಚರಿಸಲು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧಕ್ಕಾಗಿ ಅರಸುವಂತೆ ಮಾಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Beyerstein2&quot;/&gt; ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆಯ ಒಂದು ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ರೋಗಿಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಔಷಧದೆಡೆಗಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಅರಸುವಂತಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;pmid15188733&quot;/&gt; ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈದ್ಯರೂ ಸಹ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Weber&quot;/&gt;

ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಧಾರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಗಂಡಾಂತರಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. ಅಂಥ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಡಾಂತರಕಾರಿ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಸಿಮದ್ದಿನ ಪರಿಣಾಮವು ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಔಷಧದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಚೆನ್ನಾಗಿ-ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೀಕ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=van Deventer MO |title=Meta-placebo: do doctors have to lie about giving a fake treatment? |journal=Medical Hypotheses |volume=71 |issue=3 |pages=335–9 |year=2008 |month=September |pmid=18485613 |doi=10.1016/j.mehy.2008.03.040}}&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ, ನಂಬುವುದಕ್ಕಿರುವ&lt;ref name=&quot;Beyerstein&quot;/&gt; ಸಂಕಲ್ಪದಂತೆಯೇ ಇರುವ ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಸಮರಸದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು&lt;ref name=&quot;Beyerstein&quot;/&gt; ಪ್ರವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಅರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂರ್ವಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ''ಪೋಸ್ಟ್‌ ಹಾಕ್‌, ಎರ್ಗೋ ಪ್ರಾಪ್ಟರ್‌ ಹಾಕ್‌''  ಭ್ರಾಮಕತೆ ಇವು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Beyerstein&quot;/&gt;

ಜೀವೌಷಧಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ, ಹಿತವಲ್ಲದ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಪಾರ್ಶ್ವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ರೋಗಿಗಳೂ ಸಹ ಒಲ್ಲದವರಾಗಬಹುದು. [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌]] ಮತ್ತು HIV ಸೋಂಕಿನಂಥ ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಸುಪರಿಚಿತವಾದ, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪಾರ್ಶ್ವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳಂಥ ಕಡಿಮೆ-ಅಪಾಯದ ಔಷಧೀಕರಣಗಳೂ ಸಹ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವ-ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುವ ಅತಿ ಸಂವೇದನಶೀಲತೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕೆಮ್ಮು ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆ ಕೆಡಿಸುವಿಕೆಯಂಥ ಗೌಣವಾದರೂ ಪೀಡಿಸುವ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಔಷಧೀಕರಣಗಳು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲೆಂದು ರೋಗಿಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಅರಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Beyerstein&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Beyerstein2&quot;/&gt;

ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಇತರ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಎಡ್‌ಜರ್ಡ್‌ ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ''ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌''  ಹೀಗೆ ಬರೆಯಿತು:

: &quot;ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇದು ಅಷ್ಟೇಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ? ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ದೂಷಿಸುತ್ತಾ, ಔಷಧಿ ಒದಗಿಸುವವರ, ಗ್ರಾಹಕರ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರ ಉಪೇಕ್ಷೆಯು ಒಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು, ಅದರೊಳಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಅಡಿಯಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. &quot;ಜನರಿಗೆ ಸುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ 40 ದಶಲಕ್ಷ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 39.9 ದಶಲಕ್ಷ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು ಸುಳ್ಳುಗಳನ್ನು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆಯಂತೂ ಅತಿರೇಕದ ಸುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸದರಿ ರೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ನಯಾಪೈಸೆಯನ್ನೂ ಖರ್ಚುಮಾಡುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರಾದರೂ, ಅವರ ಜೀವಗಳನ್ನೇ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವಂಥ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅವರು ಉಪಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಜನರನ್ನು ವಂಚಿಸುವುದೂ ಸಹ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕೆಂದರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಂಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುವುದರಿಂದ ನಾನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯನಾಗದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದೇ ಸತ್ಯ&quot; ಎಂದು ಆತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Con?&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-wellbeing/features/complementary-therapies-the-big-con-813248.html |title=Complementary therapies: The big con? - The Independent |work= |accessdate=2010-04-23 |location=London |date=2008-04-22 |archive-date=2009-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090427070400/http://www.independent.co.uk/life-style/health-and-wellbeing/features/complementary-therapies-the-big-con-813248.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಕರಗಳು ==
* ಪರ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಔಷಧದ ಕುರಿತಾದ ನಿಯತಕಾಲಿಕ
* ನಾಲೆಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್‌: ಕೊಖ್ರೇನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌, ನೋಡಿ: http://www.vifab.dk/uk/ಕೊಖ್ರೇನ್‌+and+alternative+medicine{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನಗಳ ಪರಿವಿಡಿ
* ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಇತಿಹಾಸ
* ಪೂರಕ ಔಷಧದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ
* ಪರ್ಯಾಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು
* ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಶಾಖೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಔಷಧದ ಟೀಕೆ
* ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ
* ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಆಂದೋಲನ
* ಶಕೂರ್‌‌ v. ಸಿಟು
* ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ-ಆಣ್ವಿಕ ಔಷಧದ ನಿಯತಕಾಲಿಕ
* ಮನೆಯ ಔಷಧ ಪರಿಹಾರ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
=== ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ ===
* [http://apps.who.int/bookorders/anglais/detart1.jsp?sesslan=1&amp;amp;codlan=1&amp;amp;codcol=15&amp;amp;codcch=614 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಕುರಿತಾದ WHOನ ಜಾಗತಿಕ ಭೂಪಟ]

=== ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ===
* ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಥೆರಪೀಸ್‌ ಇನ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌. ಅಲಿಸೊ ವಿಯೆಜೊ, CA : ಇನ್ನೋವಿಷನ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌, ಸಿ1995- NLM ID: [http://locatorplus.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&amp;amp;v2=1&amp;amp;ti=1,1&amp;amp;Search_Arg=9502013&amp;amp;Search_Code=0359&amp;amp;CNT=20&amp;amp;SID=1 9502013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612163050/https://locatorplus.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&amp;v2=1&amp;ti=1,1&amp;Search_Arg=9502013&amp;Search_Code=0359&amp;CNT=20&amp;SID=1 |date=2018-06-12 }}
* ಆಲ್ಟರ್‌‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ರಿವ್ಯೂ: ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾತಂತ್ರದ ಒಂದು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಪಾಯಿಂಟ್‌, ಇದಾಹೊ: ಥಾರ್ನೆ ರಿಸರ್ಚ್‌, ಇಂಕ್‌, ಸಿ1996- NLM ID: [http://locatorplus.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&amp;amp;v2=1&amp;amp;ti=1,1&amp;amp;Search_Arg=9705340&amp;amp;Search_Code=0359&amp;amp;CNT=20&amp;amp;SID=1 9705340] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612162326/https://locatorplus.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&amp;v2=1&amp;ti=1,1&amp;Search_Arg=9705340&amp;Search_Code=0359&amp;CNT=20&amp;SID=1 |date=2018-06-12 }}
* [http://www.biomedcentral.com/1472-6882 BMC ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924012324/http://www.biomedcentral.com/1472-6882 |date=2015-09-24 }}. ಲಂಡನ್‌: ಬಯೋಮೆಡ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌, 2001- NLM ID: [http://locatorplus.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&amp;amp;v2=1&amp;amp;ti=1,1&amp;amp;Search_Arg=101088661&amp;amp;Search_Code=0359&amp;amp;CNT=20&amp;amp;SID=1 101088661] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612162549/https://locatorplus.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&amp;v2=1&amp;ti=1,1&amp;Search_Arg=101088661&amp;Search_Code=0359&amp;CNT=20&amp;SID=1 |date=2018-06-12 }}
* ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಥೆರಪೀಸ್‌ ಇನ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌. ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ಚರ್ಚಿಲ್‌ ಲಿವಿಂಗ್‌ಸ್ಟೋನ್‌, ಸಿ1993- NLM ID: [http://locatorplus.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&amp;amp;v2=1&amp;amp;ti=1,1&amp;amp;Search_Arg=9308777&amp;amp;Search_Code=0359&amp;amp;CNT=20&amp;amp;SID=1 9308777] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612162156/https://locatorplus.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&amp;v2=1&amp;ti=1,1&amp;Search_Arg=9308777&amp;Search_Code=0359&amp;CNT=20&amp;SID=1 |date=2018-06-12 }}
* [http://ecam.oxfordjournals.org/ ಎವಿಡೆನ್ಸ್‌ ಬೇಸ್ಡ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090916003115/http://ecam.oxfordjournals.org/ |date=2009-09-16 }}
* [http://www.openmindjournals.com/EBInteg.html ಎವಿಡೆನ್ಸ್‌ ಬೇಸ್ಡ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827141710/http://www.openmindjournals.com/EBInteg.html |date=2010-08-27 }}
* [http://content.karger.com/ProdukteDB/produkte.asp?Aktion=JournalHome&amp;amp;ProduktNr=224242 ಫೋರ್ಷೆಂಡೆ ಕೊಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರ್‌ಮೆಡಿಜಿನ್‌ / ರಿಸರ್ಚ್‌ ಇನ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್‌]
* [http://www.jintmed.com/ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100322205736/http://www.jintmed.com/ |date=2010-03-22 }}
* [http://www.liebertpub.com/products/product.aspx?pid=26 ಜರ್ನಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119020425/http://www.liebertpub.com/products/product.aspx?pid=26 |date=2012-01-19 }} ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, NY : ಮೇರಿ ಆನ್‌ ಲೀಬರ್ಟ್‌, ಇಂಕ್‌, ಸಿ1995
* [http://www.sram.org/index.html ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ (SRAM)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100822070458/http://www.sram.org/index.html |date=2010-08-22 }}
* [http://www.informaworld.com/smpp/title~content%3Dt792304018 ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಡಯೆಟ್ರಿ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್ಸ್‌]

=== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ===
* {{Cite book
 | last = Bausell | first = R. Barker
 | year = 2007
 | title = Snake Oil Science: The Truth About Complementary and Alternative Medicine
 |publisher = [[Oxford University Press]]
 |isbn = 978-0-19-531368-0
 }}
* ಬೆನೆಡೆಟ್ಟಿ F, ಮ್ಯಾಗಿ G, ಲೋಪಿಯಾನೊ L. &quot;ಓಪನ್‌ ವರ್ಸಸ್‌ ಹಿಡನ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌: ದಿ ಪೇಷೆಂಟ್ಸ್‌ ನಾಲೆಜ್‌ ಎಬೌಟ್‌ ಎ ಥೆರಪಿ ಅಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ದಿ ಥೆರಪಿ ಔಟ್‌ಕಮ್‌.&quot; ''ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್‌ &amp; ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್‌'', 2003; '''6''' (1), [http://psycnet.apa.org/journals/pre/6/1/1a/ APA ಆನ್‌ಲೈನ್‌]
* ಬಿವಿನ್ಸ್‌, ರಾಬರ್ಟಾ &quot;ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌?: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ&quot; ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ 2008
* ಡೈಮಂಡ್‌, J. ''ಸ್ನೇಕ್‌ ಆಯಿಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅದರ್‌ ಪ್ರೀಆಕ್ಯುಪೇಷನ್ಸ್‌'', 2001, ISBN 0-09-942833-4, ಮುನ್ನುಡಿ: ರಿಚರ್ಡ್‌ ಡಾಕಿನ್ಸ್‌‌, R.ಡಾಕಿನ್ಸ್‌‌ನ ''ಎ ಡೆವಿಲ್‌'ಸ್‌ ಚಾಪ್ಲೇನ್‌‌'' ನಲ್ಲಿ ಮರುಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, 2003, ISBN 0-7538-1750-0.
* {{Cite journal |author=Downing AM, Hunter DG |title=Validating clinical reasoning: a question of perspective, but whose perspective? |journal=Manual Therapy |volume=8 |issue=2 |pages=117–9 |year=2003 |month=May |pmid=12890440 |doi=10.1016/S1356-689X(02)00077-2}}
* {{Cite journal |author=Eisenberg DM |title=Advising patients who seek alternative medical therapies |journal=Annals of Internal Medicine |volume=127 |issue=1 |pages=61–9 |year=1997 |month=July |pmid=9214254 |doi=10.1059/0003-4819-127-1-199707010-00010 |doi_brokendate=2009-11-17}}
* {{Cite journal |author=Gunn IP |title=A critique of Michael L. Millenson's book, Demanding medical excellence: doctors and accountability in the information age, and its relevance to CRNAs and nursing |journal=AANA Journal |volume=66 |issue=6 |pages=575–82 |year=1998 |month=December |pmid=10488264}}
* {{Cite book |author=Hand, Wayland Debs |year=1980 |chapter=Folk Magical Medicine and Symbolism in the West |title=Magical Medicine |location=Berkeley |publisher=University of California Press |pages=305–19 |isbn= 9780520041295 |oclc=6420468}}
* {{Cite book |authorlink=Ivan Illich |author=Illich, Ivan |title=Limits to medicine : medical nemesis : the expropriation of health |publisher=Penguin |year=1976 |isbn=9780140220094 |oclc=4134656 }}
* {{Cite book |author=[[Mayo Clinic]] |title=Mayo Clinic Book of Alternative Medicine: The New Approach to Using the Best of Natural Therapies and Conventional Medicine |location=Parsippany, New Jersey |publisher=[[Time Inc]] Home Entertainment |year=2007 |isbn=978-1-933405-92-6}}
* {{Cite journal |author=Phillips Stevens Jr. |month=November/December |year=2001 |title=Magical Thinking in Complementary and Alternative Medicine |work=[[Skeptical Inquirer]] Magazine }}
* {{Cite book |author=Planer, Felix E. |year=1988 |title=Superstition |edition=Revised |location=Buffalo, New York |publisher=Prometheus Books |isbn=9780879754945 |oclc=18616238}}
* {{Cite web |url=http://www.cwru.edu/med/epidbio/mphp439/Sources_of_Healthcare.htm |author=Rosenfeld, Anna |title=Where Do Americans Go for Healthcare? |publisher=[[Case Western Reserve University]] |location=[[Cleveland, Ohio]] |year=circa 2000 |accessdate=23 September 2010 |archive-date=9 ಮೇ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060509074143/http://www.cwru.edu/med/epidbio/mphp439/Sources_of_Healthcare.htm |url-status=dead }}
* {{Cite book | last=Singh | first=S | authorlink =Simon Singh | coauthors=[[Edzard Ernst|Ernst E]] | year = 2008 | title = [[Trick or Treatment|Trick or treatment: The undeniable facts about alternative medicine]] | isbn =9780393066616 |oclc=181139440 | publisher = [[W. W. Norton &amp; Company|Norton]] | isbn-status = May be invalid - please double check }}; [https://books.google.com/books?id=bZjlC2LELlIC preview at Google Books ]
* {{Cite journal |author=Tonelli MR |title=The limits of evidence-based medicine |journal=Respiratory Care |volume=46 |issue=12 |pages=1435–40; discussion 1440–1 |year=2001 |month=December |pmid=11728302}}
* {{Cite book |editor1=Trivieri Larry, Jr. |editor2=Anderson, John W.  |title=Alternative Medicine: The Definitive Guide |location=Berkeley |publisher=[[Ten Speed Press]] |year=2002 |isbn=978-1-58761-141-4}}
* {{Cite book |author=Wisneski LA, Anderson L |title=The Scientific Basis of Integrative Medicine |publisher=[[CRC Press]] |year=2005 |isbn=0-8493-2081-X }}
* {{Cite journal|author=Zalewski Z |title=Importance of philosophy of science to the history of medical thinking |journal=[[CMJ]] |year=1999 |volume=40 |issue=1 |pages=8–13 |url=http://www.bsb.mefst.hr/cmj/1999/4001/400102.htm  |archiveurl = https://web.archive.org/web/20040206092548/http://www.bsb.mefst.hr/cmj/1999/4001/400102.htm |archivedate = 2004-02-06}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://nccam.nih.gov/ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌]: U.S. ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌‌
* ‌[http://www.cancer.gov/cam/ ದಿ ಆಫೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901223447/http://www.cancer.gov/cam/ |date=2009-09-01 }}: U.S. ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌, ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌‌
* ‌[http://www.vifab.dk/uk ನಾಲೆಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404075044/http://www.vifab.dk/uk/alternative+medicine/alternative+therapies/reflexology |date=2012-04-04 }}: ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌, ಒಳಾಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಖಾತೆ
* ‌[http://www.cancer.org/docroot/eto/content/eto_5_3x_guidelines_for_using_complementary_and_alternative_methods.asp ಗೈಡ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಯೂಸಿಂಗ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಥಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209120350/http://www.cancer.org/docroot/ETO/content/ETO_5_3x_Guidelines_For_Using_Complementary_and_Alternative_Methods.asp |date=2009-12-09 }}: ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು
* [http://www.umm.edu/altmed/ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌]: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌‌‌ನಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು
* [http://www.fammed.wisc.edu/integrative/modules ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ ಪಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಔಟ್ಸ್‌]: ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸುಸಂಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಔಷಧ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಬೋಧನಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳು
* [http://www.open2.net/alternativemedicine/index.html &quot;ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611235325/http://open2.net/alternativemedicine/index.html |date=2010-06-11 }}: ಕುರುಹುಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ BBC/ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಂದು ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ
* [http://www.mayoclinic.com/health/alternative-medicine/PN00001 &quot;ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌: ವಾಟ್‌ ಈಸ್‌ ಇಟ್‌?&quot;]: ಮೇಯೊ ಕ್ಲಿನಿಕ್‌‌‌‌ನಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು
* [http://www.naturalstandard.com/ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಕೊಲಾಬರೇಷನ್‌]
* [http://www.pbs.org/saf/1210/index.html ಎ ಡಿಫರೆಂಟ್‌ ವೇ ಟು ಹೀಲ್‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016145906/http://www.pbs.org/saf/1210/index.html |date=2015-10-16 }} ಅಂಡ್‌ [http://www.pbs.org/saf/1210/video/watchonline.htm ವಿಡಿಯೋಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106125123/http://www.pbs.org/saf/1210/video/watchonline.htm |date=2015-11-06 }}: PBS ಮತ್ತು ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ಸ್‌‌ನಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು
* [http://www.pbs.org/kcet/closertotruth/explore/show_11.html ಹೂ ಗೆಟ್ಸ್‌ ಟು ವ್ಯಾಲಿಡೇಟ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102102918/http://www.pbs.org/kcet/closertotruth/explore/show_11.html |date=2013-11-02 }}: PBSನಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು

=== ಟೀಕೆ ===
* [http://missourifolkloresociety.truman.edu/remedy.html ಡೇವಿಸ್‌, ಆಡಮ್‌ ಬ್ರೂಕ್‌. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701110603/http://missourifolkloresociety.truman.edu/remedy.html |date=2010-07-01 }}[http://missourifolkloresociety.truman.edu/remedy.html &quot;ಎ ಫ್ಯೂ ವರ್ಡ್ಸ್‌ ಎಬೌಟ್‌ ಫೋಕ್‌ ಮೆಟಿಸಿನ್‌/&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701110603/http://missourifolkloresociety.truman.edu/remedy.html |date=2010-07-01 }}- ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ವಾಸಿಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಬಳಕೆಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮಕೊಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದವರಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಜಾನಪದ ವ್ಯಾಸಂಗಿಯು ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ
* [http://www.theness.com/what-is-complementary-and-alternative-medicine/ ವಾಟ್‌ ಈಸ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100511065343/http://www.theness.com/what-is-complementary-and-alternative-medicine/ |date=2010-05-11 }} - ಸ್ಟೀವನ್‌‌ ನೊವೆಲ್ಲಾ, MD
* [http://www.skepdic.com/althelth.html &quot;ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌&quot; ಹೆಲ್ತ್‌ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್‌] - ಸ್ಕೆಪ್ಟಿಕ್‌'ಸ್‌ ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ
* [http://www.quackwatch.org ಕ್ವಾಕ್‌ವಾಚ್‌.org] - ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಬ್ಯಾರೆಟ್‌ (ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಕ್ವಾಕ್‌ವಾಚ್‌)
* [http://metapsychology.mentalhelp.net/poc/view_doc.php?type=book&amp;amp;id=4690&amp;amp;cn=452  ''ಹೀಲಿಂಗ್‌, ಹೈಪ್‌, ಆರ್‌ ಹಾರ್ಮ್‌? '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925040525/http://metapsychology.mentalhelp.net/poc/view_doc.php?type=book&amp;id=4690&amp;cn=452 |date=2010-09-25 }}[http://metapsychology.mentalhelp.net/poc/view_doc.php?type=book&amp;amp;id=4690&amp;amp;cn=452 ''ಎ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಆರ್‌ ಆಲ್ಟರ್‌ನೆಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌'', -ಎಡ್‌ಜರ್ಡ್‌ ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ (ಸಂಪಾದಕ) (2008), ''ಮೆಟಾಸೈಕಾಲಜಿ'' ಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿರುವಂಥದ್ದು.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925040525/http://metapsychology.mentalhelp.net/poc/view_doc.php?type=book&amp;id=4690&amp;cn=452 |date=2010-09-25 }}
* [http://whatstheharm.net/ ವಾಟ್‌ ಈಸ್‌ ದಿ ಹಾರ್ಮ್‌?] ಹಲವಾರು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಜನರ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುವ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌

{{Traditional Medicine}}
{{Medicinal herbs &amp; spices}}

{{DEFAULTSORT:Alternative Medicine}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧದ ಕುರಿತಾದ ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಯ ಆಂದೋಲನ]]
[[ವರ್ಗ:ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧ]]
[[ವರ್ಗ:ಹುಸಿವಿಜ್ಞಾನ]]

[[ro:Medicină complementară și alternativă#Terapiile alternative]]</text>
      <sha1>bpa7jdhad7tqm4j92jzm53j4phlh3pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಿ. ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29765</id>
    <revision>
      <id>1372971</id>
      <parentid>1353303</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T22:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6172" sha1="2w5zlzl8ly1hh3pw8dtm32ww5ls5pou" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| image =   
| name = ಪೆಂಡೆಕಂಟಿ ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ
| caption =
| birth_date = {{birth date|1921|6|18|df=y}} 
| birth_place =ಸಂಜಮಾಲ, ಬಂಗನಪಲ್ಲಿ, ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ &lt;small&gt;(ಈಗ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ)&lt;/small&gt;
| residence = 
| death_date = ೧೨ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೧೯೯೩ (ವಯಸ್ಸು ೭೨)
| death_place = [[ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಭಾರತ]]
| office = ಬಿಹಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
| term =೧೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೮೫ - ೨೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೮
| 1blankname = ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ
| 1namedata = ಬಿಂದೇಶ್ವರಿ ದುಬೆ&lt;br&gt;ಭಗವತ್ ಝಾ ಆಜಾದ್
| predecessor = ಅಖ್ಲಾಕುರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಕಿದ್ವಾಯಿ
| successor =ಗೋವಿಂದ ನಾರಾಯಣ ಸಿಂಗ್
| office2 = ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
| term_start2    = ೨೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೭
| term_end2      = ೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೦
| predecessor2   = ಅಶೋಕನಾಥ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ
| successor2     = ಭಾನು ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್
| office3        = ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ, [[ಲೋಕಸಭೆ]]
| constituency4  =ನಂದ್ಯಾಲ್, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]
| term_start3    = ೧೯೫೭
| term_end3      = ೧೯೭೭
| predecessor3   = ರಾಯಸಂ ಶೇಷಗಿರಿ ರಾವ್
| successor3     = ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ
| term_start4    = ೧೯೭೭
| term_end4      = ೧೯೮೪
| predecessor4   = ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ ರೆಡ್ಡಿ
| successor4     = ಮದ್ದೂರು ಸುಬ್ಬಾ ರೆಡ್ಡಿ
| party = ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್
| religion = 
| spouse =ಕನಕಮ್ಮ
| website =
| footnotes =
| date = 
| year = 
| source = https://loksabha.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/1408.htm
}}

ಪೆಂಡೆಕಂಟಿ ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ (೧೮ [[ಜೂನ್]] ೧೯೨೧ - ೧೨ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೧೯೯೩) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಅವರು ೧೫ [[ಮಾರ್ಚ್]] ೧೯೮೫ ರಿಂದ ೨೫ [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೧೯೮೮ ರವರೆಗೆ [[ಬಿಹಾರ]]ದ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲ]]ರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೨೬ [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೧೯೮೮ ರಿಂದ ೫ [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೧೯೯೦ ರವರೆಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲ]]ರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.worldstatesmen.org/India_states.html | title=States of India since 1947 | publisher=World Statesman | accessdate=21 March 2018}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ [[ಗೃಹ]] ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ [[ವ್ಯವಹಾರ]]ಗಳ [[ರಾಜ್ಯ]] ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.karnataka.com/govt/governor/|title=Governors Of Karnataka Since 1956|accessdate=16 March 2012}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://rajbhavan.kar.nic.in/governors/VenkatasubbaiahPendekanti%20.htm Venkatasubbaiah       Pendekanti Profile]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/1408.htm Pendekanti Venkatasubbaiah Profile from Lok Sabha Website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131231005238/http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/1408.htm |date=31 December 2013 }}&lt;/ref&gt;

==ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ==
ಪೆಂಡೆಕಂಟಿ ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಅವರು ೧೯೨೧ರ [[ಜೂನ್]] ೧೮ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಿನ್ಸ್ಲಿ ಸ್ಟೇಟ್ [[:en:Banaganapalli|ಬನಗಾನಪಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಸಂಜಮಾಲಾ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೃಷಿಕರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.

ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಅವರು ವಾಸವಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ವಾಸವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಪೆಂಡೆಕಂಟಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು [[:en:Vasavi College of Engineering, Pendekanti Law College|ವಾಸವಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಅವರು ೧೨ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೧೯೯೩ರಂದು ತಮ್ಮ ೭೨ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Lok Sabha Debates |date=2 December 1993 |publisher=Parliament of India |url=https://eparlib.nic.in/bitstream/123456789/3242/1/lsd_10_8th_02-12-1993.pdf |access-date=16 November 2023}}&lt;/ref&gt;

==ಸಹ ನೋಡಿ==
*[[:en:List of governors of Karnataka|ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ]]
*[[:en:List of governors of Bihar|ಬಿಹಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳು‎}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]</text>
      <sha1>2w5zlzl8ly1hh3pw8dtm32ww5ls5pou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾವಿನಭಾವಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36681</id>
    <revision>
      <id>1372978</id>
      <parentid>1359175</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27770-98</username>
        <id>99310</id>
      </contributor>
      <comment>ತಾಲುಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ</comment>
      <origin>1372978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9654" sha1="g16aqrws7atzpw5awl44bwpv9tpx312" xml:space="preserve">{{Infobox Indian Jurisdiction
|type = village
|native_name=ಮಾವಿನಭಾವಿ
|other_name=
|taluk_names=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]]
|nearest_city=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]]
|parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]]
|assembly_const=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]]
|latd = 16.1833 
|longd = 75.7000
|state_name=ಕರ್ನಾಟಕ
|district=[[ವಿಜಯಪುರ]]
|leader_title=
|leader_name= 
|altitude=770 
|population_as_of=2011 | 
population_total= | 
population_density=  
|area_magnitude= 
|area_total=
|area_telephone=
|postal_code=
|vehicle_code_range= KA-28
}}

'''ಮಾವಿನಭಾವಿ''' ಗ್ರಾಮವು  [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ|ರಾಯಚುರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಿಂಗಸ್ಗೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.

==ಭೌಗೋಳಿಕ==

ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 31' 10&quot;x  ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19&quot; ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

==ಹವಾಮಾನ==

* &lt;big&gt;ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt;ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು  ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು  ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
* &lt;big&gt;ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ&lt;/big&gt; - 35&amp;nbsp;°C-43&amp;nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್
* &lt;big&gt;ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt; ಮತ್ತು
* &lt;big&gt;ಮಳೆಗಾಲ&lt;/big&gt; -  18&amp;nbsp;°C-30&amp;nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್.
* ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
* ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ  18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ  17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ.

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಸುಮಾರು 2500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1200 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ.

==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ==

ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ &lt;big&gt;ಕನ್ನಡ&lt;/big&gt;. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. &lt;big&gt;ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ&lt;/big&gt;, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ  ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ.

==ಕಲೆ==

[[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]]
ಅಪ್ಪಟ &lt;big&gt;ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ&lt;/big&gt; ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು  ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ  ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು [[ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ]] ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಧರ್ಮ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]]  ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ.

==ಭಾಷೆ==

ಗ್ರಾಮದ  ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ  [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮರಾಠಿ]]  ಭಾಷೆಗಳನ್ನು  ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.

==ದೇವಾಲಯ==

*  ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ
*  ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ
*  ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ
*  ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
*  ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
*  ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ದೇವಾಲಯ 
*  ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ

==ಮಸೀದಿ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ.

==ನೀರಾವರಿ==

ಗ್ರಾಮದ  ಪ್ರತಿಶತ 50  ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು  ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ  ಹಾಗೂ  ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು  ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

==ಕೃಷಿ==

ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೮೫% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ.

==ಆರ್ಥಿಕತೆ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ  ಮಧ್ಯಮ  ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.

==ಉದ್ಯೋಗ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ  ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ.

==ಬೆಳೆ==

&lt;big&gt;ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು&lt;/big&gt;

ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು  ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ

&lt;big&gt;ವಾಣಿಜ್ಯ  ಬೆಳೆಗಳು&lt;/big&gt;

ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ,  ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ.

&lt;big&gt;ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು&lt;/big&gt;

ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು  ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ.

==ಸಸ್ಯ==

ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಹೈಬ್ರೀಡ್ ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು  ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ.

==ಪ್ರಾಣಿ==

ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ.

==ಹಬ್ಬ==

ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ  ಮೊಹರಮ್  ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ==

ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ   ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ.

==ಸಾಕ್ಷರತೆ==

ಗ್ರಾಮದ  ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ  ಸುಮಾರು 67%. ಅದರಲ್ಲಿ  75% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 55% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ.

==ರಾಜಕೀಯ==

ಗ್ರಾಮವು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

[[ವಿಜಯಪುರ]]
[[ಕರ್ನಾಟಕ]]
{{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳು]]</text>
      <sha1>g16aqrws7atzpw5awl44bwpv9tpx312</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76383</id>
    <revision>
      <id>1373009</id>
      <parentid>1356582</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T11:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11691" sha1="pq92ujmfa3p2vrblgu1tnn223s3v8cm" xml:space="preserve">
{{Infobox prepared food
| name             = ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್
| image            = [[ಚಿತ್ರ:Bread rolls at a bakery.jpg|thumb]]
| image_size       = 250px
| caption          = [[ಜರ್ಮನ್]] ಬೇಕರಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್ಸ್ (ಲೋವರ್ ಬಿನ್).
| alternate_name   =
| country          =
| region           =
| creator          =
| course           = [[:en:Side dish|ಸೈಡ್ ಡಿಶ್]]
| type             = [[ಬ್ರೆಡ್]]
| served           =
| main_ingredient  =
| variations       =
| calories         =
| other            =
}}

[[Image:Korb mit Brötchen.JPG|thumb|ವಿವಿಧ ಜರ್ಮನ್ ಶೈಲಿಯ ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್‌ಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ.]]
[[File:Kaisersemmel-.jpg|thumb|&quot;[[:en:Kaiser roll|ಕೈಸರ್ ರೋಲ್]]&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಂಥ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್]] ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್.]]
'''ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್''' ಒಂದು ತಿನಿಸು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದುಂಡಗೆ ಅಥವಾ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಊಟದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು&lt;ref&gt;{{cite web | last=Stein | first=Sadie | title=Ode to the Buttered Roll, That New York Lifeline | website=The New York Times | date=April 13, 2015 | url=https://www.nytimes.com/2017/08/01/dining/buttered-roll-new-york.html | access-date=November 30, 2017}}&lt;/ref&gt; [[ಬೆಣ್ಣೆ|ಬೆಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ]] ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ, ಮಾಡುವುದರ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ]] ''[[ಸ್ಯಾಂಡ್‌‌ವಿಚ್]]'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is a Sandwich? {{!}} British Sandwich Week |url=https://www.britishsandwichweek.com/what-is-a-sandwich/ |publisher=[[British Sandwich &amp; Food to Go Association]] |access-date=18 May 2022 |quote=The British Sandwich Association defines a sandwich as: Any form of bread with a filling, generally assembled cold – to include traditional wedge sandwiches, as well as filled rolls, baguettes, bloomers, pita, wraps and bagels. |archive-date=25 ಮೇ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240525223301/https://www.britishsandwichweek.com/what-is-a-sandwich/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಯುರೋಪ್==
ರೋಲ್ಸ್‌ಗಳು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ]]  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ರೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್‌ಗಳ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಉಪಭಾಷೆಯ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ [[ಜರ್ಮನ್|ಜರ್ಮನಿಯ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ  ಅವುಗಳನ್ನು ''ಬ್ರಾಟ್ಚೆನ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ]]  ಅವುಗಳನ್ನು ''ಬ್ರೋಟ್ಲಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಬ್ರೋಟ್'' ಎಂಬ ಪದ [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ]] ಲಭ್ಯವಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.abendblatt.de/daten/2002/08/05/53895.html www.abendblatt.de: Hamburger Rundstück] {{in lang|de}}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷಾ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್‌ಅನ್ನು [[:en:Hamburg|ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ನ]] ''ರುಂಡ್ ಸ್ಟಾಕ್'' (&quot;ದುಂಡು ತುಂಡು&quot;) ಮತ್ತು [[:en:Schleswig-Holstein|ಶ್ಲೆಸ್ವಿಗ್-ಹೋಲ್ಸ್ಟೈನ್]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]], [[:en:Saxony|ಸ್ಯಾಕ್ಸನಿ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ]] [[:en:Bavaria|ಬವೇರಿಯಾ]], ''ವೆಕರ್ಲ್'',  ''ಸೆಮ್ಮೆಲ್'', [[:en:Baden-Württemberg|ಬಾಡೆನ್-ವುರ್ಟೆಂಬರ್ಗ್]], [[:en:Franconia|ಫ್ರಾಂಕೋನಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[:en:Saarland|ಸಾರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] ''ವೆಕ್'', [[:en:Berlin |ಬರ್ಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[:en:Brandenburg|ಬ್ರಾಂಡೆನ್ ಬರ್ಗ್‌ನ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ''ಸ್ಕ್ರಿಪ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:Hungarian|ಹಂಗೇರಿಯನ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಝೆಮ್ಲೆ'', ಅಥವಾ [[ಡ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಡ್ಯಾನಿಶ್]] ಮತ್ತು [[:en: Norwegian|ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ರುಂಡ್ಸ್ಟೈಕರ್'' (&quot;ದುಂಡು ತುಂಡುಗಳು&quot;). [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅವುಗಳನ್ನು ''ಬ್ರೂಡ್ಜೆ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

&quot;ಸಣ್ಣ ಬ್ರೆಡ್&quot; ಇಟಾಲಿಯನ್‌ನ [[:en:panino|ಪ್ಯಾನಿನೊ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಟಫ್ಡ್ ಸಣ್ಣ ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್‌ನಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[:en:Kaisersemmel |ಕೈಸರ್ಸೆಮ್ಮೆಲ್]] ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ [[:en:Michetta|''ಮಿಚೆಟ್ಟಾ'']] ಅಥವಾ ''ರೊಸೆಟ್ಟಾ'' ಆಗಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]], ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್ ಎಂದರೆ (''ಫ್ರುಕೋಸ್ಟ್'') ಬುಲ್ಲಾರ್ (&quot;ಉಪಾಹಾರ, [[ಬನ್]]&quot;), ''ಫ್ರಾನ್ಸ್ಕ್ಬ್ರೊಡ್ಬುಲ್ಲರ್'' (&quot;ಫ್ರೆಂಚ್ ಬ್ರೆಡ್ ಬನ್&quot;) ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ''ಫ್ರಾಲ್ಲಾ'' (&quot;ಬನ್&quot;), [[ಬೆಣ್ಣೆ|ಬೆಣ್ಣೆಯೊಂದಿಗೆ]] ತಿನ್ನುವ ಆರಾಮದಾಯಕ [[ಆಹಾರ]] ಮತ್ತು ವಾರಾಂತ್ಯದ ಉಪಾಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಮಾಲೆಡ್, [[ಚೀಸ್]], [[ಹ್ಯಾಮ್]], ಸಲಾಮಿ) ಬಳಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://eatlittlebird.com/soft-bread-rolls/&lt;/ref&gt;  ''ಡೊಪ್ಪೆಲ್ವೆಕ್'' ಅಥವಾ ''ಡೊಪ್ಪೆಲ್ಬ್ರಾಟ್ಚೆನ್'' ಎಂಬುದು ಸಾರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಬೇಯಿಸುವ ಮೊದಲು ಎರಡು ರೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ಜೋಡಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್‌ಗೆ ಅನೇಕ ಪದಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ''ಬಾಪ್'', ''ಬಾರ್ಮ್ ಕೇಕ್'', ''ಬ್ಯಾಚ್'', ''ಬ್ರೆಡ್ ಕೇಕ್'', ''[[ಬನ್]]'', ''ಕಾಬ್'', ''ಟೀ ಕೇಕ್'' ಮತ್ತು ''[[ಮಫಿನ್]]'' ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |lang=en |url=https://yougov.co.uk/topics/food/articles-reports/2018/07/20/cobs-buns-baps-or-barm-cakes-what-do-people-call-b |author=Matthew Smith |date=2018-07-20 |publisher={{w|YouGov}} |accessdate=2021-12-02 |title=Cobs, buns, baps or barm cakes: what do people call bread rolls? |work={{w|YouGov}} |archive-date=2024-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240901024620/https://yougov.co.uk/consumer/articles/21204-cobs-buns-baps-or-barm-cakes-what-do-people-call-b |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
 

[[ಗೋಧಿ]] ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬಿಳಿ ರೋಲ್‌ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[:en:rye flour.|ರೈ ಹಿಟ್ಟನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ಡಾರ್ಕ್ ರೋಲ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೋಲ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;https://www.indianhealthyrecipes.com/bread-roll-recipe-snacks-recipes/&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೊತ್ತಂಬರಿ]] ಮತ್ತು [[ಜೀರಿಗೆ]] ಅಥವಾ [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳಂತಹ]] [[ಮಸಾಲೆ|ಮಸಾಲೆಗಳು]] ಸೇರಿವೆ. [[ಎಳ್ಳು]], [[ಗಸಗಸೆ]], [[ಕುಂಬಳಕಾಯಿ]] ಅಥವಾ [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ|ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿಯಂತಹ]] ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್‌ಗಳು ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://simply-delicious-food.com/easy-soft-and-fluffy-bread-rolls/&lt;/ref&gt;

==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[:en:List of bread rolls|ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[:en:Bagel|ಬಾಗಲ್]]
* [[:en:Boule |ಬೌಲ್]] ([[ಬ್ರೆಡ್]])
* [[:en:Breakfast roll|ಬೆಳಗಿನ ಉಪಾಹಾರ ರೋಲ್]]
* [[:en:Chicken fillet roll|ಚಿಕನ್ ಫಿಲ್ಲೆಟ್ ರೋಲ್]]
* [[:en:Croissant|ಕ್ರೋಸೆಂಟ್]]
* [[:en:List of baked goods|ಬೇಯಿಸಿದ ಸರಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[:en:List of breads|ಬ್ರೆಡ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[:en:List of bread dishes|ಬ್ರೆಡ್ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[:en:List of buns|ಬನ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[:en:Ovelgönne bread roll|ಓವೆಲ್ಗೊನ್ನೆ ಬ್ರೆಡ್ ರೋಲ್]]
* [[:en:Scuffler|ಸ್ಕಫ್ಲರ್]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ==
* {{Commons category-inline|Bread rolls}}


{{Interwikineeded}}
[[Category:German cuisine]]
[[Category:Breads]]
[[Category:British breads]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]</text>
      <sha1>pq92ujmfa3p2vrblgu1tnn223s3v8cm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪರಮಾಣು ತೂಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85045</id>
    <revision>
      <id>1372968</id>
      <parentid>1352883</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T20:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30956" sha1="0bi2pmflsgv8lab1payb4osqfw5fm38" xml:space="preserve">'''ಪರಮಾಣು ತೂಕ''' ಅಥವಾ '''ಸಾಪೇಕ್ಷಿಕ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ'''ಯು &quot;ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೂಲದ [[ಮೂಲಧಾತು|ಧಾತುವಿನ]] '''ಸರಾಸರಿ''' [[ಪರಮಾಣು|ಪರಮಾಣುವಿನ]] [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು]] ಬೀಜಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‌ಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಬನ್-12ನ (&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;C) ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ {{frac|1|12}} ಭಾಗಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅನುಪಾತ.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.webelements.com/periodicity/atomic_weight/  Standard atomic weights: periodicity], retived on 2016-12-12&lt;/ref&gt; ಇದರ ಚಿಹ್ನೆ A&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;. ಧಾತುಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಮಾಣುಗಳಲ್ಲಿನ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್|ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆ ಏರುಪೇರು ಆಗುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಧಾತುವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ|ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳು]] ಇರಬಹುದು. ಧಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳ ಅನುಪಾತ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರ ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದೊಂದು ಅಳತೆಯಿಲ್ಲದ (ಡೈಮೆನ್ಶನ್‌ಲೆಸ್) ಸಂಖ್ಯೆ.

ತೂಕ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸೂಕ್ಮ್ಮವಾದುದು. ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ದ್ರವ್ಯದ ಗುಣವಾದರೆ ತೂಕ ಅದರ ಮೇಲೆ [[ಗುರುತ್ವ]] ಬಲದ ಪರಿಣಾಮ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಲವು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿನ ಪರಮಾಣು ತೂಕದ ಬಳಕೆ ಅದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://chem.libretexts.org/Core/Physical_and_Theoretical_Chemistry/Atomic_Theory/Atomic_Mass  Atomic Mass], Chemistry LibreText, retrived on 2016-12-19&lt;/ref&gt;
==ಇತಿಹಾಸ==
ಅಂದಿನ ಅರಿವಿನ ಪ್ರಕಾರ [[ನೀರು]] ಎರಡು [[ಜಲಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಮೂಲಧಾತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಭಾಗ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಒಂದು ಭಾಗ ಜಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ನೀರು ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದ [[ಜಾನ್ ಡಾಲ್ಟನ್|ಡಾಲ್ಟನ್]] ಊಹೆಯೊಂದನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ. ಅದು ಒಂದು ಜಲಜನಕ ಪರಮಾಣು ಒಂದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಪರಮಾಣಿವಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು. ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನ [[ಪರಮಾಣು ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಪರಮಾಣು ಸಿದ್ಧಾಂತದ]] ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಡಾಲ್ಟನ್ ಒಂದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಪರಮಾಣುವಿಗೆ ಎಂಟು ಜಲಜನಕ ತೂಕಕ್ಕೆ ಸಮ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ನಿರ್ದರಿಸಿದ. ಇಂತಹುದೇ ತರ್ಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 1803ರಲ್ಲಿ ಡಾಲ್ಟನ್ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ತೂಕದ ಕೋಷ್ಠಕ ರಚಿಸಿದ.&lt;ref&gt;[http://www.encyclopedia.com/science/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/atomic-weight Atomic weight], Encyclopedia.com, retrived on 2016-12-18&lt;/ref&gt; 1818ರ ವೇಳೆಗೆ ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ [[ಜೋನ್ಸ್ ಜಾಕೋಬ್ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯಸ್]] 45 ಮೂಲಧಾತುಗಳ ಸರಿಯಾದ ಪರಮಾಣು ತೂಕವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ್ದ.&lt;ref&gt;[http://biography.yourdictionary.com/jons-jacob-berzelius Jöns Jacob Berzelius]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Your Dictionary, Biography, retrieved on 2016-12-18&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲದೆ 1828ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು 100 ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅಂದು ತಿಳಿದ 49 ಮೂಲಧಾತಗಳಲ್ಲಿ 45ರ ಪರಮಾಣು ತೂಕ ನಿರ್ದರಿಸಿ ಪರಮಾಣು ತೂಕಗಳ ಕೋಷ್ಠಕ ರಚಿಸಿದ.&lt;ref&gt;[http://www.newworldencyclopedia.org/entry/J%C3%B6ns_Jakob_Berzelius Jöns Jakob Berzelius], New World Encyclopedia, retrived on 201612-18&lt;/ref&gt;

ಆಮ್ಲಜನಕವು ಜಲಜನಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ 1850ರ ದಶಕದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಪರಮಾಣು ತೂಕಕ್ಕೆ ಮಾನಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref name=R9&gt;[http://chemistry.oregonstate.edu/courses/ch121-3s/ch121/Answers%20to%20interesting%20questions/history_of_the_atomic_mass_unit.htm History of the atomic mass unit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113032623/http://chemistry.oregonstate.edu/courses/ch121-3s/ch121/Answers%20to%20interesting%20questions/history_of_the_atomic_mass_unit.htm |date=2017-01-13 }}, retrived on 2016-12-18&lt;/ref&gt; ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಎರಡೂ ಮಾನಕಗಳಾಗಿ ಇದ್ದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಿಐಎಎಡಬ್ಲು (''ಕಮಿಶನ್ ಆನ್ ಐಸೊಟೋಪಿಕ್ ಅಬುಂಡೆನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಟಾಮಿಕ್ ವೆಯ್ಟ್ಸ್''- ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳ ಬಾಹುಳ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ತೂಕಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಕಮಿಶನ್) 1899ರಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಮಾನಕವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳ ಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು (ಅಂದಿನ ಅದರ ಹೆಸರು ''ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಟರ್ನಾಶನಲ್ ಕಮಿಟಿ ಆನ್ ಅಟಾಮಿಕ್ ವೇಯ್ಟ್ಸ್'').&lt;ref&gt;[http://en-tanz.annysings.com/artikeldetails/Commission_on_Isotopic_Abundances_and_Atomic_Weights.html Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights], retrieved on 2016-12-18&lt;/ref&gt; 1919ರಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ 17 ಮತ್ತು 18 ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಂದರೆ ತಂದೊಡ್ಡಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರು 1927ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕ 16ನ (&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;O) ಹದಿನಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಎರಡು ಎಎಮ್‌ಯುಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಒಂದು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರದು ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಎಎಮ್‌ಯು ಆಮ್ಲಜನಕ 16 ಪರಮಾಣುವಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಹದಿನಾರನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸರಾಸರಿ ಆಮ್ಲಜನಕ ಪರಮಾಣುವಿನ ಹದಿನಾರನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=R9/&gt;

ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಬನ್ 12ನ್ನು ಮಾನಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲಹೆಯನ್ನು 1956ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಫರ್ಡ್ ನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಎ. ಒಲ್ಯಾಂಡರ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೊಸೆಫ್ ಮಟಾಕ್‌ಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಐಯುಪಿಎಪಿನ (''ಇಂಟರ್ನಾಶನಲ್ ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರ್ ಅಂಡ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಫಿಸಿಕ್ಸ್''-ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘಟನೆ) ಕಮಿಶನ್ ಆನ್ ಅಟಾಮಿಕ್ ಮಾಸಸ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈಗಾಗಲೇ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ರೋಹಿತದರ್ಶಕ|ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ರೋಹಿತದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ]] ಕಾರ್ಬನ್ 12 ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಸುಲಭವಾಯಿತು. ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿಯೂ ಆಮ್ಲಜನಕ 16ರು ಮಾನಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧವಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಆಗ ಇದ್ದ ಪರಮಾಣು ತೂಕದಲ್ಲಿ ದಶಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ 275 ಭಾಗದಷ್ಟು ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾರ್ಬನ್ 12ರ ಪರಮಾಣುವಿನ {{frac|1|12}}ರ ಭಾಗ ಮಾನಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ದಶಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ 42 ಭಾಗವಷ್ಟೇ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1959-1961ರ ನಡುವೆ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಮತ್ತು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಒಮ್ಮತಕ್ಕೆ ಬಂದು 1960ರಲ್ಲಿ ಐಯುಪಿಎಪಿ ಹಾಗೂ 1961ರಲ್ಲಿ ಐಯುಪಿಎಸಿ (''ಇಂಟರ್ನಾಶನಲ್ ಯುನಿಯನ್ ಆಫ್ ಪ್ಯೂರ್ ಅಂಡ್ ಅಪೈಡ್ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ''-ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘಟನೆ) ಈ ಬಗೆಗೆ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಏಕ ಮಾನಕ ಏಕಪ್ರಕಾರ ಅಟಾಮಿಕ್ ಮಾಸ್ ಯುನಿಟ್ (ಎಎಮ್‌ಯು –ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮಾನಕ) ಆಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು.&lt;ref&gt;[https://sizes.com/units/atomic-mass-unit.htm unified atomic mass unit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624102757/http://sizes.com/units/atomic-mass-unit.htm |date=2016-06-24 }}, retrived on 2016-12-18&lt;/ref&gt;
==ಸಂಬಂಧಿತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು==
'''[[ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]'''ಯೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳ ಬಾರದು. ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಪರಮಾಣು, ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣ, ಅಥವಾ ಅಣುವಿನ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]] ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಎಎಮ್‌ಯು (ಅಟಾಮಿಕ್ ಮಾಸ್ ಯುನಿಟ್ ಅಥವಾ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಪ್ರಮಾಣಕ) ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಎಎಮ್‌ಯು ಎಂದರೆ ‌ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಇಂಗಾಲ (ಕಾರ್ಬನ್) 12 ಪರಮಾಣುವಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ. ಇದರ ಚಿಹ್ನೆ u. ಪರಮಾಣು ತೂಕಕ್ಕೆ ಅಳತೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಅಳತೆ ಇದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಾರ್ಬನ್ 12 ಪರಮಾಣುವಿನ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ 12 ಡಾಲ್ಟನ್ ಆದರೆ ಕಾರ್ಬನ್ 12ರ ಸಾಪೇಕ್ಷಿಕ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು 12.&lt;ref&gt;[http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Atomic_mass  Atomic mass], New World Encyclopedia, retrived on 2016-12-18&lt;/ref&gt;

ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೊಂದು ಸಂಬಂಧಿತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ '''[[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸಂಖ್ಯೆ]]''' (ಮಾಸ್ ನಂಬರ್). ಇದನ್ನು ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಮಾಣು ಒಂದರ ಬೀಜಕಣ ಅಥವಾ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರುವ [[ಪ್ರೋಟಾನ್]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್|ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆ. ಒಂದು ಪ್ರೋಟಾನಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ 1.007276 u ಅಥವಾ ಎಎಮ್‌ಯು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ 1.008664 u. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗಲೂ (ಅದು 0.00054858 u ಅಥವಾ ಎಎಮ್‌ಯು) ಪರಮಾಣುವಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಅದರ ಪ್ರೋಟಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಒಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://physics.bu.edu/~duffy/sc546_notes10/mass_defect.html Nuclear Binding Energy and the Mass Defect], retrived on 2016-12-18&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೀಜಕಣದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಪ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ (ಇದನ್ನು [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ದೋಷ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಹೀಗಾಗಿ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಅದರ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/NucEne/nucbin.html Nuclear Binding Energy], retrived on 2016-12-18&lt;/ref&gt; 
==ಪ್ರಮಾಣಕ ಪರಮಾಣು ತೂಕ==
[[File: IUPAC_Periodic_Table_of_the_Elements_2011.jpg|thumb|300px|ಐಯುಪಿಎಸಿ ಮೂಲಧಾತು ಆವರ್ತ ಕೋಷ್ಟಕದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ [[ಬೊರಾನ್]], [[ಇಂಗಾಲ]] ಮತ್ತು [[ಸಾರಜನಕ|ಸಾರಜನಕಗಳ]] ಪರಮಾಣು ತೂಕಗಳು. ಧಾತುಗಳ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳ ಶೇಕಡವಾರನ್ನು ಪಿ ಚಾರ್ಟ್ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]]
'''ಪ್ರಮಾಣಕ ಪರಮಾಣು ತೂಕ''' – (ಸ್ಟ್ಯಾಡಂರ್ಡ್ ಅಟಾಮಿಕ್ ವೆಯ್ಟ್) ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಮೂಲಧಾತುವಿನ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಒಂದರಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಂಪಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಇದು ಸರಾಸರಿ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಐಯುಪಿಎಸಿಯ ಸಿಐಎಎಡಬ್ಲು (ಕಮಿಶನ್ ಆನ್ ಐಸೊಟೋಪಿಕ್ ಅಬುಂಡೆನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಟಾಮಿಕ್ ವೈಟ್ಸ್) ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನದ ಸುಧಾರಣೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳ ಅನುಪಾತ ಬೇರೆಯಾಗುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪರಮಾಣು ತೂಕ ಬೇರೆಯಾಗ ಬಹುದು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಎರಡು ವರುಶಕೊಮ್ಮೆ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಪರಮಾಣು ತೂಕವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[https://iupac.org/what-we-do/periodic-table-of-elements/ Periodic Table of Elements], International  Union of Pure and Applied Chemistry, retrived on 2016-12-19
&lt;/ref&gt; ವಿಕಿರಣಶೀಲ (ರೇಡಿಯೊಆಕ್ಟಿವ್) ಧಾತುಗಳ ಅತಿಹೆಚ್ಚು [[ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ|ಅರ್ಧಾಯುಶ್ಯ]] ಇರುವ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಬ್ರಾಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.chem.qmul.ac.uk/iupac/AtWt/  ATOMIC WEIGHTS OF THE ELEMENTS 2015],  retived on 2016-12-19&lt;/ref&gt; 
==ಪರಮಾಣು ತೂಕ ತೋರುವ ಆವರ್ತ ಕೋಷ್ಟಕ==
&lt;center&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;1&quot; style=&quot;width:80%; {{{1|}}}&quot;
|-
|+ ಸಾಪೇಕ್ಷಿಕ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ (ಪರಮಾಣು ತೂಕ) ತೋರುವ ಆವರ್ತ ಕೋಷ್ಟಕ&lt;ref&gt;Relative atomic mass information from Table of Wikipedia [[w: Relative atomic mass|Relative atomic mass]], retrived on 2016-12-18&lt;/ref&gt;
|-
! width=&quot;1.0%&quot; | [[ಗುಂಪು (ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ)|ಗುಂಪು]]&amp;nbsp;→
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಕ್ಷಾರ ಲೋಹ|1]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಕ್ಷಾರೀಯ ಭಸ್ಮ ಲೋಹ|2]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|3]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|4]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|5]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|6]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|7]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|8]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|9]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|10]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|11]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಂಕ್ರಮಣ ಧಾತು|12]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಬೊರಾನ್ ಗುಂಪು|13]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಇಂಗಾಲದ ಗುಂಪು|14]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಸಾರಜನಕ ಗುಂಪು|15]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಚಾಲ್ಕೊಜೆನ್|16]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಹ್ಯಾಲೊಜೆನ್|17]]
! width=&quot;5.5%&quot; | [[ಶ್ರೇಷ್ಠಾನಿಲ|18]]
|-
! ↓&amp;nbsp;[[ಆವರ್ತ (ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ)|ಆವರ್ತ]]
| colspan=&quot;19&quot;|&lt;br/&gt;
|-
! 1
| {{element cell| 1.008| ಜಲಜನಕ |H |1|Gas  |#a0ffa0|Primordial}}
| colspan=&quot;16&quot;|&lt;br/&gt;
| {{element cell| 4.003|ಹೀಲಿಯಮ್ |He|2  |Gas  |#c0ffff|Primordial}}
|-
! 2
| {{element cell| 6.94  |ಲಿಥಿಯಮ್    |Li|3      |Solid|#ff6666|Primordial}}
| {{element cell| 9.012 |ಬೆರಿಲಿಯಮ್   |Be|4   |Solid|#ffdead|Primordial}}
| colspan=&quot;10&quot;|&lt;br/&gt;
| {{element cell| 10.81 |ಬೊರಾನ್     |B |5     |Solid|#cccc99|Primordial}}
| {{element cell| 12.01 |ಇಂಗಾಲ      |C |6   |Solid|#a0ffa0|Primordial}}
| {{element cell| 14.01 |ಸಾರಜನಕ     |N |7   |Gas  |#a0ffa0|Primordial}}
| {{element cell| 16.00 |ಆಮ್ಲಜನಕ    |O |8    |Gas  |#a0ffa0|Primordial}}
| {{element cell| 19.00 |ಫ್ಲೂರೀನ್    |F |9 |Gas  |#ffff99|Primordial}}
| {{element cell|20.18 |ನಿಯಾನ್     |Ne|10|Gas  |#c0ffff|Primordial}}
|-
! 3
| {{element cell|22.99 |ಸೋಡಿಯಮ್    |Na|11|Solid|#ff6666|Primordial}}
| {{element cell|24.31 |ಮ್ಯಗ್ನೀಶಿಯಮ್  |Mg|12   |Solid|#ffdead|Primordial}}
| colspan=&quot;10&quot;|&lt;br/&gt;
| {{element cell|26.98 |ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್ |Al|13 |Solid|#cccccc|Primordial}}
| {{element cell|28.09 |ಸಿಲಿಕಾನ್      |Si|14   |Solid|#cccc99|Primordial}}
| {{element cell|30.97 |ರಂಜಕ        |P |15  |Solid|#a0ffa0|Primordial}}
| {{element cell|32.06 |ಸಲ್ಫರ್       |S |16     |Solid|#a0ffa0|Primordial}}
| {{element cell|35.45 |ಕ್ಲೋರೀನ್     |Cl|17    |Gas  |#ffff99|Primordial}}
| {{element cell|39.95 |ಆರ್ಗಾನ್      |Ar|18     |Gas  |#c0ffff|Primordial}}
|-
! 4
| {{element cell|39.10 |ಪೋಟ್ಯಾಶಿಯಮ್  |K |19    |Solid|#ff6666|Primordial}}
| {{element cell|40.08 |ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಮ್    |Ca|20     |Solid|#ffdead|Primordial}}
| {{element cell|44.96 |ಸ್ಕಾಂಡಿಯಮ್   |Sc|21 |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|47.87 |ಟೈಟೇನಿಯಮ್   |Ti|22     |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|50.94 |ವನಾಡಿಯಮ್    |V |23    |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|52.00 |ಕ್ರೋಮಿಯಮ್   |Cr|24|Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|54.94 |ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್   |Mn|25  |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|55.85 |ಕಬ್ಬಿಣ       |Fe|26   |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|58.93 |ಕೊಬಾಲ್ಟ್     |Co|27|Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|58.69 |ನಿಕ್ಕಲ್      |Ni|28  |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|63.55 |ತಾಮ್ರ       |Cu|29     |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|65.38 |ಸತುವು       |Zn|30  |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|69.72 |ಗ್ಯಾಲಿಯಮ್   |Ga|31     |Solid|#cccccc|Primordial}}
| {{element cell|72.63 |ಜರ್ಮೇನಿಯಮ್  |Ge|32      |Solid|#cccc99|Primordial}}
| {{element cell|74.92 |ಆರ್ಸೆನಿಕ್     |As|33   |Solid|#cccc99|Primordial}}
| {{element cell|78.97 |ಸೆಲೆನಿಯಮ್   |Se|34      |Solid|#a0ffa0|Primordial}}
| {{element cell|79.90 |ಬ್ರೋಮೀನ್   |Br|35     |Liquid|#ffff99|Primordial}}
| {{element cell|83.80 |ಕ್ರಿಪ್ಟಾನ್    |Kr|36      |Gas  |#c0ffff|Primordial}}
|-
! 5
| {{element cell|85.47 |ರುಬಿಡಿಯಮ್    |Rb|37    |Solid|#ff6666|Primordial}}
| {{element cell|87.62 |ಸ್ಟ್ರಾನ್ಶಿಯಮ್   |Sr|38     |Solid|#ffdead|Primordial}}
| {{element cell|88.91 |ಯ್ಟ್ರಿಯಮ್     |Y |39   |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|91.22 |ಜಿರ್ಕೊನಿಯಮ್   |Zr|40  |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|92.91 |ನಿಯೊಬಿಯಮ್   |Nb|41   |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|95.95|ಮೊಲಿಬ್ಡ್ನಮ್   |Mo|42      |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|[98] |ಟೆಕ್ನೀಶಿಯಮ್   |Tc|43|Solid|#ffc0c0|Natural radio}}
| {{element cell|101.07|ರುಥೇನಿಯಮ್   |Ru|44     |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|102.91|ರೋಡಿಯಮ್    |Rh|45  |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|106.42|ಪಲ್ಲಾಡಿಯಮ್  |Pd|46     |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|107.87|ಬೆಳ್ಳಿ        |Ag|47   |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|112.41|ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಮ್    |Cd|48    |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|114.82|ಇಂಡಿಯಮ್    |In|49    |Solid|#cccccc|Primordial}}
| {{element cell|118.71|ಟಿನ್        |Sn|50    |Solid|#cccccc|Primordial}}
| {{element cell|121.76|ಆಂಟಿಮೊನಿ     |Sb|51    |Solid|#cccc99|Primordial}}
| {{element cell|127.60|ಟೆಲ್ಲುರಿಯಮ್  |Te|52     |Solid|#cccc99|Primordial}}
| {{element cell|126.90|ಅಯೊಡಿನ್    |I |53  |Solid|#ffff99|Primordial}}
| {{element cell|131.29|ಜೀನೊನ್     |Xe|54     |Gas  |#c0ffff|Primordial}}
|-
! 6
| {{element cell|132.91|ಸೀಸಿಯಮ್    |Cs|55 |Solid|#ff6666|Primordial}}
| {{element cell|137.33|ಬೇರಿಯಮ್    |Ba|56    |Solid|#ffdead|Primordial}}
| {{element cell|*|ಲಾಂಥನೈಡ್ಗ7ಳು  |  |              |Solid|#ffbfff|Undiscovered}}
| {{element cell|178.49|ಹಾಫ್ನಿಯಮ್   |Hf|72     |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|180.95|ಟಾಂಟಾಲಮ್  |Ta|73  |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|183.84|ಟಂಗ್ಸ್ಟನ್    |W |74     |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|186.21|ರ್ಹೇನಿಯಮ್   |Re|75    |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|190.23|ಆಸ್ಮಿಯಮ್    |Os|76     |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|192.22|ಇರಿಡಿಯಮ್   |Ir|77    |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|195.08|ಪ್ಲಾಟಿನಮ್   |Pt|78  |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|196.97|ಚಿನ್ನ       |Au|79 |Solid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|200.59|ಪಾದರಸ     |Hg|80  |Liquid|#ffc0c0|Primordial}}
| {{element cell|204.38|ಥಾಲಿಯಮ್   |Tl|81   |Solid|#cccccc|Primordial}}
| {{element cell|207.2 |ಸೀಸ        |Pb|82      |Solid|#cccccc|Primordial}}
| {{element cell|208.98|ಬಿಸ್ಮತ್      |Bi|83  |Solid|#cccccc|Primordial}}
| {{element cell|[209] |ಪೊಲೊನಿಯಮ್  |Po| 84    |Solid|#cccc99|Natural radio}}
| {{element cell|[210]  |ಆಸ್ಟಟೈನ್    |At| 85    |Solid|#ffff99|Natural radio}}
| {{element cell|[222] |ರೇಡಾನ್     |Rn| 86    |Gas  |#c0ffff|Natural radio}}
|-
! 7
| {{element cell|[223] |ಫ್ರಾನ್ಸಿಯಮ್       |Fr| 87 |Solid|#ff6666|Natural radio}}
| {{element cell|[226] |ರೇಡಿಯಮ್        |Ra|88 |Solid|#ffdead|Natural radio}}
| {{element cell|**|ಆಕ್ಟಿನೈಡ್ಗಲಳು      |  |           |Solid|#ff99cc|Undiscovered}}
| {{element cell|[267] |ರುದರ್ಫೋರ್ಡಿಯಮ್  |Rf| 104 |Solid|#ffc0c0|Synthetic}}
| {{element cell|[268]| ಡುಬ್ನಿಯಮ್      |Db| 105 |Solid|#ffc0c0|Synthetic}}
| {{element cell|[271] |ಸೀಬೋರ್ಗಿಯಮ್    |Sg|106 |Solid|#ffc0c0|Synthetic}}
| {{element cell|[270] |ಬೊಹ್ರಿಯಮ್       |Bh|107|Solid|#ffc0c0|Synthetic}}
| {{element cell|[277] |ಹಾಸಿಯಮ್       |Hs|108 |Solid|#ffc0c0|Synthetic}}
| {{element cell|[278] |ಮೀಟ್ನೇರಿಯಮ್    |Mt| 109 |Solid|#ffc0c0|Synthetic}}
| {{element cell|[281] |ಡರ್ಮ್ಸ್ಟಾಡ್ಟಿಯಮ್ |Ds|110 |Solid|#ffc0c0|Synthetic}}
| {{element cell|[282] |ರೆಂಟ್ಜೆನಿಯಮ್    |Rg| 111 |Solid|#ffc0c0|Synthetic}}
| {{element cell|[285] | ಕೊಪರ್ನಿಸಿಯಮ್     |Cn| 112     |Liquid|#ffc0c0|Synthetic}}
| {{element cell|[286] |ನಿಹೋನಿಯಮ್    |Nh|113|Solid|#cccccc|Synthetic}}
| {{element cell|[289]  |ಫ್ಲೆರೋವಿಯಮ್  |Fl|114|Solid|#cccccc|Synthetic}}
| {{element cell|[289]  |ಮಾಸ್ಕೊವಿಯಮ್  |Mc|115|Solid|#cccccc|Synthetic}}
| {{element cell|[293]  |ಲಿವರ್‌ಮೋರಿಯಮ್ |Lv|116|Solid|#cccccc|Synthetic}}
| {{element cell|[294]|ಟೆನೆಸೈನ್  |Ts| 117|Solid|#FFFFFF|Undiscovered}}
| {{element cell|[294]|ಒಗಾನೆಸನ್   |Og|      118|Gas  |#c0ffff|Synthetic}}
|-
| colspan=&quot;21&quot;|&lt;br/&gt;
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:right&quot;|* '''[[ಲ್ಯಾಂಥನೈಡ್‌]]ಗಳು'''
| {{element cell|138.91|ಲಾನ್ಥಾನಮ್      |La|57 |Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|140.12|ಸೀರಿಯಮ್       |Ce|58 |Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|140.91|ಪ್ರಾಸಿಯೊಡೈಮಿಯಮ್ |Pr|59|Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|144.24|ನಿಯೊಡೈಮಿಯಮ್   |Nd|60  |Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell| [145]|ಪ್ರೊಮೆಥಿಯಮ್    |Pm| 61|Solid|#ffbfff|Natural radio}}
| {{element cell|150.36|ಸಮರಿಯಮ್      |Sm|62   |Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|151.96|ಯುರೋಪಿಯಮ್    |Eu|63  |Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|157.25|ಗ್ಯಾಡೊಲಿನಿಯಮ್   |Gd|64   |Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|158.93|ಟೆರ್ಬಿಯಮ್      |Tb|65|Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|162.50|ಡಿಸ್ಪ್ರೊಸಿಯಮ್    |Dy|66  |Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|164.93|ಹೊಲ್ಮಿಯಮ್     |Ho|67|Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|167.26|ಎರ್ಬಿಯಮ್      |Er|68  |Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|168.93|ಥುಲಿಯಮ್      |Tm|69|Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|173.05|ಯ್ಟೆರ್ಬಿಯಮ್    |Yb|70   |Solid|#ffbfff|Primordial}}
| {{element cell|174.97|ಲುಟೆಶಿಯಮ್     |Lu|71  |Solid|#ffbfff|Primordial}}
|-
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;text-align:right&quot;|** '''[[ಆಕ್ಟಿನೈಡ್‌]]ಗಳು'''
| {{element cell|[227] |ಆಕ್ಟಿನಿಯಮ್     |Ac| 89  |Solid|#ff99cc|Natural radio}}
| {{element cell|232.04|ಥೊರಿಯಮ್      |Th|90|Solid|#ff99cc|Primordial}}
| {{element cell|231.04|ಪ್ರೊಟಾಕ್ಟಿನಿಯಮ್  |Pa|91|Solid|#ff99cc|Natural radio}}
| {{element cell|238.03|ಯುರೇನಿಯಮ್     |U |92|Solid|#ff99cc|Primordial}}
| {{element cell|[237] |ನೆಪ್ಚೂನಿಯಮ್     |Np| 93  |Solid|#ff99cc|Natural radio}}
| {{element cell|[244] |ಪ್ಲುಟೋನಿಯಮ್   |Pu| 94  |Solid|#ff99cc|Natural radio}}
| {{element cell|[243] |ಅಮೇರಿಶಿಯಮ್    |Am| 95  |Solid|#ff99cc|Synthetic}}
| {{element cell|[247] |ಕ್ಯೂರಿಯಮ್      |Cm| 96  |Solid|#ff99cc|Synthetic}}
| {{element cell|[247] |ಬೆರ್ಕೆಲಿಯಮ್     |Bk| 97  |Solid|#ff99cc|Synthetic}}
| {{element cell|[251] |ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಮ್  |Cf| 98  |Solid|#ff99cc|Synthetic}}
| {{element cell|[252] |ಐನ್ಸ್ಟೈನಿಯಮ್   |Es| 99  |Solid|#ff99cc|Synthetic}}
| {{element cell|[257] |ಫೆರ್ಮಿಯಮ್    |Fm|100  |Solid|#ff99cc|Synthetic}}
| {{element cell|[258] |ಮೆಂಡೆಲೀವಿಯಮ್ |Md|101  |Solid|#ff99cc|Synthetic}}
| {{element cell|[259] |ನೊಬೆಲಿಯಮ್   |No|102  |Solid|#ff99cc|Synthetic}}
| {{element cell|[266] |ಲಾರೆನ್ಸಿಯಮ್   |Lr|103   |Solid|#ff99cc|Synthetic}}
|}
&lt;/center&gt;&lt;br/&gt;
{{ಮೂಲಧಾತುಗಳ ಬಣ್ಣದ ಆಖ್ಯಾನ}} 
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>0bi2pmflsgv8lab1payb4osqfw5fm38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಕ್ಸಲೀಯ-ಮಾವೋವಾದಿ ಬಂಡಾಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86455</id>
    <revision>
      <id>1372953</id>
      <parentid>1351257</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T14:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43745" sha1="8u4zlr4qvtzyic1r6ypmcvkid3fmjsp" xml:space="preserve">[[File:Naxalite affected districts of India map 2007.svg|thumb|ನಕ್ಸಲರ ಬಂಡಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು: 2007 ರಲ್ಲಿ]]
[[File:Naxalite affected districts of India map 2013.svg|thumb|ನಕ್ಸಲರ ಬಂಡಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು: 2013ರಲ್ಲಿ]]
==ಪೀಠಿಕೆ==
ಪ್ರಧಾನಿ ಮನಮೋಹನಸಿಂಗ್ ಅವರು  ನಕ್ಸಲೀಯರ ಸಮಸ್ಯೆಯು, ನಮ್ಮ ದೇಶವು ಹಿಂದೆಂದೂ ಎದುರಿಸದ. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಭದ್ರತಾ ಸವಾಲು ಎಂದು  ಕರೆದರು.   ಹದಿನಾಲ್ಕು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳು,  ನಕ್ಸಲರ 20,000 ಬಂಡಾಯ ಕಾದಾಳಿಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತರುವ ಬಂಡಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ ಸುಮಾರು 2,600 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಕ್ಸಲೀಯರು  ಭಾರತದ ಭದ್ರತೆಯ  ಸವಾಲಿನ ಮೂಲವಾಗಿವೆ.(ಭಯೊತ್ಪಾದಕತೆಯ ಮೂಲ)

==ಪರಿಚಯ==
*ಪದ &quot;ನಕ್ಸಲೈಟ್&quot; ಪದ ಭಾರತದ ಮಾವೊವಾದಿ ಚಳವಳಿಯು ಶುರುವಾದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಬಂಗಾಳ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. 1960 ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ತರುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ ಎಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿತ್ತು.. ಆ: ಪಕ್ಷದವು ಎರಡು ಬಣಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು;  ಒಂದು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರ ತರಲು ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಯ ಪರವಾಗಿ;  ಮತ್ತೊಂದು ಆ ಪಕ್ಷದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರ ದಂಗೆಯೇಳುವಂತೆ ಆವೇಗ ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುವುದು.  ಅದಕ್ಕೆ  ದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ರೈತ ವರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಶಸ್ತ್ರ ಬಂಡಾಯದ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು  ಉರುಳಿಸುವುದರ ಪರವಾಗಿ ಇತ್ತು ಈ ಎರಡನೇ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾದ ಚಾರು ಮಜುಮ್ದಾರ್,  ಅವರು.  ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪಿನ ತೀವ್ರತರ ಚಿಂತನೆ  ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳಿಂದ ಹೈರಾಣಾಗಿದ್ದರು. 1967 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವತಃ ಕ್ರಾಂತಿ ಆರಂಭಿಸಲು ಹೊರಟರು.. ನಕ್ಸಲ್ ಬರಿ ದಂಗೆ ಅಥವಾ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು ಆ  ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಫಲವಾಗಿತ್ತು.
*ಮಜುಮ್ದಾರ್ ತನ್ನ ಹೊಸ ಚಳುವಳಿಗೆ  &quot; ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಹಯೋಗ ಸಮಿತಿ &quot; ಎಂದು ಕರೆದರು.  ಆದರೆ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯರು  ಆ ಸಂಘವನ್ನು  ಅದರ  ಮೂಲ ಸ್ಥಳದ ಮೂಲಕ ಗರುತಿಸಿ. ನಕ್ಸಲ್ ರು , ಮತ್ತು ಮಾವೋವಾದಿ ಶೈಲಿಯ ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.   &quot;ನಕ್ಸಲೀಯರ.&quot; ಎಡಪಂಥೀಯ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಲ್ಕತ್ತದಿಂದ)  ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಬಡ ದಲಿತರು  ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕೆಟ್ಟ ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ  ಎಲುಬು – ಚರ್ಮವಷ್ಟೆ ಉಳಿಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಬದುಕುಳಿದರು.  ಈ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು  ಮೇಲಿನ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಗುಂಪುಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು.  ಚೀನಾ ದಿಂದ  ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬಂದ ನೆರವು ಯೋಜನೆಯ ಹರಿವು ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಿತು., ಈ ನೆರವಿನ ಕಾರಣ ಇದು ನಕ್ಸಲ್ ಬರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮೀರಿ ಹರಡಲು ಅವಕಾಶ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಚತ್ತೀಸ್ಗಡ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬೇರೂರಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಪಡೆಯಿತು&lt;ref&gt;[http://scholars-stage.blogspot.in/2009/11/naxalism-short-introduction-to-indias.html Naxalism: A Short Introduction to India's Scariest Security Challenge;Posted by T. Greer in Bharat, COIN, Stealth Conflicts]&lt;/ref&gt;
==ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಿದ್ದಾಂತ==
 [[File:Marx Engels Lenin.svg|thumb|ಮಾರ್ಕ್ಸ್; ಏಂಜೆಲ್ಸ್; ಲೆನಿನ್]]

*ನಕ್ಷಲ್ ವಾದಿಗಳು ಚೀನಾದ ಮಾವೊತ್ಸೆ ತುಂಗ ಅವರ ಉಗ್ರ-ಸಮಾಜವಾದ ಅಥವಾ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ನಂಬುಗೆಯುಳ್ಳವರು.  ಮೊದಲು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಅಥವಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಾಜವಾದದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು  ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದವನು ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ್. 
*ಲೆನಿನ್ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಮೊದಲು ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು 1917ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಅದು ಚೀನಾದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಮಾವೊ ತ್ಸೆ ತುಂಗ್ 1949ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ರಕ್ತಕ್ರಾಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ತಂದನು.. ದೊಡ್ಡಜಮೀನುದಾರರು, ಬಂಡವಾಳಸಾಹಿಗಳು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ಕೊಂದು, ರಷ್ಯಾದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.  
*ಮಾವೊ ಸಮುದಾಯ ವ್ಯವಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು. ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡು ನಡೆದವು.   ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವತ್ತುಗಳೂ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ವತ್ತೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.    
*ಭಾರತದ ಬಂಗಾಳಾರಾಜ್ಯದ ನಕ್ಷಲ್ ಬರಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಉಗ್ರ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ ಪಾರ್ಟಿಯು ಈ ಮಾವೋ ರವರ ಉಗ್ರ ಸಮಾಜವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ನಂಬುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಮಾವೊ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. 
===ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಮೂಲ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳು===
* ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಗಳೂ ದೇಶದ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯದ ಆಸ್ತಿ - ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿ ಎಂಬುದಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ತಿಯೂ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು.
*ಜಮೀಬುದಾರರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತರು ರೈತರ ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಾರರ ಶೋಷಕರು.  ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕೇ ಇಲ್ಲ. 
*ದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಸಮಾನರು. 
*ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿಯಬೇಕು’ 
*ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿಯ ಹಕ್ಕೆಂಬುದಿಲ್ಲ.
*”'''ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಅನುಸಾರ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಆಹಾರ'''” (‘Work according to ability and Food according to need’) ಇದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮಾಜವಾದದ ಧ್ಯೇಯದ ಘೋಷವಾಕ್ಯ. ಆಹಾರ ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿದವು. 
*&quot;ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಮಾನತೆಯ ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಕೋವಿ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ತಪಾತದಿಂದ ಮಾತ್ರಾ ಸಾಧ್ಯ. ಹಿಂಸೆಯಿಂದಲಾದರೂ ಸಮಾಜವಾದದ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡತಕ್ಕದ್ದು. ಯಾರೂ ಶಾಂತಿಯ ಮಾತಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ&quot;. 
*ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ನಕ್ಸಲ್ ಬರಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮುಜುಂಮ್ದಾರ್ ಎಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಈ ಬಂಡಾಯದ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪರ್ಟಿ (ಮವೋ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ನಕ್ಸಲರ ಬಂಡಾಯ ಅಥವಾ ಚಳುವಳಿ ಎಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಈ ಚಳವಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಯುವಕರು ಆಕರ್ಶಿತರಾಗಿ ಹಿಂಸಾಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ದಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಲೇಖಕ: ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ; ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಗೆ ಅನುವಾದಕ: ಏಂಜೆಲ್ಸ್.&lt;/ref&gt;

==ನಕ್ಸಲ್‍ವಾದ ಮತ್ತು ಭಾರತ ನೀತಿ==
*ಭಾರತವು 1947 ರ ನಂತರ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಗಣತಂತ್ರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ  ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಸಮಾಜವಾದವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಅದರ ಪ್ರಯತ್ನ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ  ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲರ ಏಳಿಗೆಗೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಸಮಾಜವಾದವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿತು.  ಭಾರತವು ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ಮಾನ್ಯತೆ ಕೊಡುವುದು.  ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಾಂಗಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡುವುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ನಕ್ಸಲ್ ಬಂಡಾಯಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ.  ಅಮಾಯಕರನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದು. ಪ್ರಜೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ.  ಆದ್ದರಿಂದ ನಕ್ಷಲರ ವಿರುದ್ಧ ಸತತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/49272/8/08_chapter%202.pdf 2. Jawaharlal Nehru's Ideal of Socialism as a Form of Humanism]&lt;/ref&gt;

==ಬಂಡಾಯದ ಪರಿಣಾಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳು==
*ನಕ್ಸಲೀಯರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 60 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ;  ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು: ಒಡಿಶಾ (5 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ), ಜಾರ್ಖಂಡ್ (14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ), ಬಿಹಾರ (5 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ), ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ (ಪ್ರತಿ ಹತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ), ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ (8 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ (2 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (8 ಪರಿಣಾಮ ಜಿಲ್ಲೆ). [24] ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಹೌರಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆತಂಕವಾದದ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಇದೆ. [28] ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ ಸಂಘರ್ಷದ (2007) ಮುಖ್ಯಕೇಂದ್ರ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://archive.indianexpress.com/news/centre-to-declare-more-districts-naxalhit/812671/  Centre to declare more districts Naxal-hitManeesh Chhibber, Maneesh Chhibber : New Delhi, Tue Jul 05 2011, 00:28 h]&lt;/ref&gt;
*ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜಂಗಲ್ಮಹಲ್, ಲಾಲ್ಗಢ್; ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಗದ ಹಣವನ್ನು (ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು) ಕ್ರೋಢೀಕರಣಹೊಂದಿದ ಕೆಟ್ಟ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಸಿಪಿಎಂ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೈಫಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾವೋವಾದಿ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪುಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.  ಸಿಪಿಎಂ ನಾಯಕರು ರಾಜ್ಯದ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ಬಡತನವನ್ನು  ಪರಿಹರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಈ  ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ವಿಫಲವಾಗಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.  ಹಿಂಸೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮತ್ತು ದಂಗೆಯ ಪ್ರಭಾವಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.  ನಕ್ಸಲರು  ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು, ಗುರಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿವರವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವರು.  ನಕ್ಸಲ  ದಂಗೆಕೋರರು 14 ಶತಕೋಟಿ ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ( $ ಯು.ಎಸ್.300 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು) ಬಲಾತ್ಕರವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವರೆಂದು  ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://csis-prod.s3.amazonaws.com/s3fs-public/legacy_files/files/publication/SAM_140_0.pdf |title=A Modern Insurgency: India’s Evolving Naxalite Problem William Magioncalda |access-date=2017-03-25 |archive-date=2017-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830201020/https://csis-prod.s3.amazonaws.com/s3fs-public/legacy_files/files/publication/SAM_140_0.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ರೆಡ್ ಕಾರಿಡಾರ್==
*ರೆಡ್ ಕಾರಿಡಾರ್ (ಕೆಂಪುಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರದೇಶ) ಭಾರತದ ಪೂರ್ವದ  ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಗಣನೀಯ ನಕ್ಸಲೀಯ-ಮಾವೋವಾದಿ ಬಂಡುಕೋರರ  ಧಾಳಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.
* ನಕ್ಸಲೈಟ್ ತಂಡ,  ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾವೊವಾದಿ) ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ತಂಡಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ, ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಒಡಿಶಾ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ.  ಇವು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ಅನಕ್ಷರತೆ, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬಾಹುಳ್ಯದಿಂದ  ನರಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.globalpolitician.com/22790-india/ |title=Rising Maoists Insurgency in India; By admin {{!}} Published May 13, 2007 |access-date=ಮಾರ್ಚ್ 26, 2017 |archive-date=ಜೂನ್ 23, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623224350/http://www.globalpolitician.com/22790-india/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/maoist/terrorist_outfits/PWG.htm    Left-wing Extremist group]&lt;/ref&gt;
==ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಸಂಸ್ಥೆ==
*ನಕ್ಸಲೈಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ರೂಪಗಳನ್ನು  “ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ) ಭಾರತದ ಆಕ್ಟ್ (1967)”ರ  ಅಡಿಯಲ್ಲಿ “ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು”  ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಜುಲೈ 2011 ರ ಪ್ರಕಾರ, 10 ರಾಜ್ಯದುದ್ದಕ್ಕೂ 83 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಡಪಂಥೀಯ ಉಗ್ರಗಾಮಿತ್ವದ ಪರಿಣಾಮದ ಕಾರಣ ಈ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.  (ಈ ಅಂಕಿಯು ಅದರಲ್ಲಿ  ಉದ್ದೇಶಿತ 20 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ) [9] [10] 2009 ರಲ್ಲಿ 180 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಷ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.jagranjosh.com/current-affairs/the-union-government-of-india-to-bring-20-more-districts-in-the-naxalhit-states-1310039133-1 The Union Government of India to Bring 20 More Districts in the Naxal-hit states;Jul 7, 2011 17:15 IST;KUNAL]&lt;/ref&gt;

===ನಕ್ಸಲ್ ಬಂಡಾಯದ ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರ ವಿವರ===
*N/A : ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ;
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;margin:auto; margin:0 1em 0.5em 0;&quot;
|-
! ಕಾಲ/ಇಸವಿ
! ನಾಗರೀಕರು
! ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ
! ಬಂಡಾಯಕೋರರು.
! ಒಟ್ಟು (ಕಾಲದಲ್ಲಿ)
|-
! 1996
| N/A
| N/A
| N/A
| 156
|-
! 1997
| 202
| 44
| 102
| 348
|-
! 1998
| 118
| 42
| 110
| 270
|-
! 1999
| 502
| 96
| 261
| 859
|-
! 2000
| 452
| 98
| 254
| 804
|-
! 2001
| 439
| 125
| 182
| 746
|-
! 2002
| 382
| 100
| 141
| 623
|-
! 2003
| 410
| 105
| 216
| 731
|-
! 2004
| 466
| 100
| 87
| 653
|-
! 2005
| 524
| 153
| 225
| 902
|-
! 2006
| 521
| 157
| 274
| 952
|-
! 2007
| 460
| 236
| 141
| 837
|-
! 2008
| 490
| 231
| 199
| 920
|-
! 2009
| 591
| 317
| 220
| 1,128
|-
! 2010
| 720
| 285 
| 172 
| 1,177
|-
! 2011
| 469
| 142
| 99 
| 710
|-
! 2012
| 301
| 114
| 74
| 489
|-
! 2013
| 282
| 115
| 100
| 497
|-
! 2014
| 222
| 88
| 63
| 373
|-
! 2015
| 168
| 58
| 89
| 315
|-
! 2016
| 120
| 66
| 244
| 430
|-
|-
|-
! &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;TOTAL&lt;/span&gt;
! 7,839
! 2,672
! 3,253
! 13,920&lt;ref&gt;http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/maoist/data_sheets/fatalitiesnaxalmha.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/02/25/India_Maoist.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712113513/http://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/02/25/India_Maoist.pdf |date=2015-07-12 }} 2009-03-17&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/maoist/data_sheets/fatalitiesnaxal05-11.htm  title=Fatalities in Left-wing Extremism : 2005-2017|publisher=|accessdate=14 March 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;5&quot; | 
|}

&lt;nowiki&gt;Insert non-formatted text here&lt;/nowiki&gt;

==ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಡದಲ್ಲಿ ನಕ್ಸಲ್‌ ದಾಳಿ==
*24 Apr, 2017;26 ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಯೋಧರು ಹುತಾತ್ಮ;
*ಛತ್ತೀಸಗಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಬಸ್ತರ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಕ್ಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಲಾಪತ್ಥರ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದಿ.24-4-2017ಸೋಮವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 12.25ಕ್ಕೆ ನಕ್ಸಲರು ಮತ್ತು ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಯೋಧರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಗುಂಡಿನ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ 26 ಯೋಧರು ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ; 7 ಯೋಧರು ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವ ಘಟನೆ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಡದ ಸುಕ್ಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ. ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಯೋಧರು ಇಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ವೇಳೆ ಸುಮಾರು 300 ಮಂದಿ ನಕ್ಸಲರು ಯೋಧರ ಮೇಲೆ ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು. ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಪಡೆ ಮರುದಾಳಿ ನಡೆಸಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 10–12 ನಕ್ಸಲರು ಸತ್ತಿರಬಹುದು ಎಂದು ಯೋಧ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/24/486744.html  ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಡದಲ್ಲಿ ನಕ್ಸಲ್‌ ದಾಳಿ: 26 ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಯೋಧರು ಹುತಾತ್ಮ;24 Apr, 2017]&lt;/ref&gt;
==ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಧಾಳಿಗಳು==
*2008, ಜೂನ್‌ 29: ಒಡಿಶಾದ ಬಾಲಿಮೇಲಾ ಜಲಾಶಯದ ಬಳಿ ದೋಣಿ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ 38 ಯೋಧರನ್ನು ಕೊಂದ ನಕ್ಸಲೀಯರು.
*2008, ಜುಲೈ 16: ಒಡಿಶಾದ ಮಲ್ಕನ್‌ಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲಬಾಂಬ್‌ ಸ್ಫೋಟಿಸಿ 21 ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಕೊಂದ ನಕ್ಸಲೀಯರು.
*2009, ಏಪ್ರಿಲ್ 13: ಪೂರ್ವ ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಅರೆಸೈನಿಕ ಪಡೆಯ 10 ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದ ನಕ್ಸಲೀಯರು.
*2009, ಮೇ 22: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಚಿರೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ 16 ಪೊಲೀಸರ ಸಾವು.
*2009, ಜೂನ್‌ 10: ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಸಾರಂಡಾದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಪೊಲೀಸರ ಹತ್ಯೆ.
* 2009, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26: ಬಿಜೆಪಿ ಸಂಸದ ಬಲಿರಾಂ ಕಶ್ಯಪ್ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಜಗದಾಲ್ಪುರದ ಪೈರಗುಡ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ನಕ್ಸಲೀಯರು.
* 2009, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಚಿರೋಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಹೇರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ 17 ಪೊಲೀಸರು ಹತ.
* 2010, ಫೆಬ್ರುವರಿ 15: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟರ್ನ್‌ ಫ್ರಂಟಿಯರ್ ರೈಫಲ್ಸ್‌ನ 24 ಸೈನಿಕರ ಸಾವು.
* 2010, ಏಪ್ರಿಲ್ 4: ಒಡಿಶಾದ ಕೋರಾಪುಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಕ ಬಳಸಿ 11 ಜನ ಪೊಲೀಸ್ ಕಮಾಂಡೊಗಳ ಹತ್ಯೆ.
* 2010, ಏಪ್ರಿಲ್ 6: ದಾಂತೇವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 76 ಜನ ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಯೋಧರ ಹತ್ಯೆ.
* 2010, ಮೇ 8: ಛತ್ತೀಸಗಡದ ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಸ್ಫೋಟಿಸಿ 8 ಜನ ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಯೋಧರನ್ನು ಬಲಿ ಪಡೆದ ನಕ್ಸಲೀಯರು.
* 2010, ಜೂನ್ 29: ಛತ್ತೀಸಗಡದ ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಕ್ಸಲರು ನಡೆಸಿದ ಹಠಾತ್ ದಾಳಿಗೆ 26 ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಯೋಧರ ಬಲಿ.
*2011ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಲ್ಕನ್‌ಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಆಗಿದ್ದ, ಐಎಎಸ್‌ ಅಧಿಕಾರಿ ವಿನೀಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಅವರನ್ನು ನಕ್ಸಲೀಯರುಅಪಹರಿಸಿ, ಒಂಬತ್ತು ದಿನ ಒತ್ತೆ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ನಕ್ಸಲೀಯರ ಜೊತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಒಡಿಶಾ ಸರ್ಕಾರ, ಐದು ಜನ ಶಂಕಿತ ನಕ್ಸಲೀಯರನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ವಿನೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
* 2012, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 18: ಗಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಆರು ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಯೋಧರ ಬಲಿ ಪಡೆದ ನಕ್ಸಲೀಯರು.
* 2013, ಮೇ 25: ಛತ್ತೀಸಗಡದ ದರ್ಭಾ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನಕ್ಸಲೀಯರು ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಮಹೇಂದ್ರ ಕರ್ಮಾ, ರಾಜ್ಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನಂದಕುಮಾರ್ ಪಟೇಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ 25 ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡರ ಸಾವು.
* 2013, ಜುಲೈ 2: ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಡುಮ್ಕಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಕುರ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ವರಿಷ್ಠಾಧಿಕಾರಿ ಸೇರಿ ಐದು ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಾವು.
* 2014, ಫೆಬ್ರುವರಿ 28: ಛತ್ತೀಸಗಡದ ದಾಂತೇವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಕ್ಸಲರು ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಗೆ ಆರು ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಲಿ.
* 2014, ಮಾರ್ಚ್‌ 11: ಸುಕ್ಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಕ್ಸಲ್ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ 15 ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸಾವು.
* 2017, ಮಾರ್ಚ್‌ 12: ಛತ್ತೀಸಗಡ ರಾಜ್ಯದ ಸುಕ್ಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಕ್ಸಲರು ನಡೆಸಿದ ಹಠಾತ್ ದಾಳಿಗೆ ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ನ 12 ಯೋಧರ ಸಾವು. ಯೋಧರಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ದೋಚಿದ ನಕ್ಸಲರು.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/24/486744.html  ನಕ್ಸಲ್‌ ಕ್ರೌರ್ಯ: 25 ಯೋಧರು ಬಲಿ;24 Apr, 2017]&lt;/ref&gt;

==ನಕ್ಸಲ್ಬರಿ ಬಂಡಾಯದ ಹುಟ್ಟು==
*ಬರೋಬ್ಬರಿ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಾವೋವಾದಿಗಳ ಸಶಸ್ತ್ರ ದಂಗೆಗೆ ಚಿಮ್ಮು ಹಲಗೆಯಾದ ಊರು ನಕ್ಸಲ್ಬರಿ. ಅದು ಕೇವಲ ಊರಿನ ಹೆಸರಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವೊಂದರ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿ ದೇಶದ ತುಂಬಾ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿದ ಘೋಷವಾಯಿತು. ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಯುವಕರ ಎದೆಯೊಳಗಿನ ಹಾಡಾಯಿತು. ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದವರನ್ನು ‘ನಕ್ಸಲೀಯರು’ ಎಂದು ಗುರ್ತಿಸಲಾಯಿತು.ಭೂಮಾಲೀಕರಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಶೋಷಣೆಯಿಂದ ಮಡುವುಗಟ್ಟಿದ್ದ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಚಾರು ಮಜುಂದಾರ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಹಳ್ಳಿ–ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿ ಉತ್ತೇಜನ ಕೊಟ್ಟರು. ರಷ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಚೀನಾ ಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆಗಳು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಹುರುಪು ತುಂಬಿದ್ದವು.
*ಅದು 1967ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳು. ಜಮೀನ್ದಾರರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ರೈತರ ಗುಂಪು, ಅಲ್ಲಿ ಕೆಂಬಾವುಟ ನೆಟ್ಟು, ಬಲು ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಬೆಳೆಯನ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಪ್ರತಿದಾಳಿಯನ್ನು ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟದ ಮೂಲಕವೇ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಈ ಗುಂಪು, ಬಿಲ್ಲು–ಬಾಣ, ಕೃಷಿ ಸಲಕರಣೆ, ಲಾಠಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಭೂಮಾಲೀಕರ ತಿಜೋರಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಬಿಗುಲ್‌ ಕಿಸನ್‌ ಎಂಬ ಗೇಣಿ ರೈತನ ಮೇಲೆ ಭೂಮಾಲೀಕರು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಿದಾಗ ನೇರ ಘರ್ಷಣೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತರಂಗದ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲವದು. ಹೋರಾಟದ ಕಾವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ನಾಯಕರು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರಾದರೂ ಚಾರು ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಗೃಹ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ನಾಯಕ ಜ್ಯೋತಿಬಸು, ಹೋರಾಟವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಒಂದುಕಾಲದ ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸ್‌ ಬಲ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಮೇ 25ರಂದು ಆದಿವಾಸಿ ಹಟ್ಟಿಯೊಂದರ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಲು ಬಂದಾಗ ನಡೆದ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋನಮ್‌ ವಾಂಗಡಿ ಎಂಬ ಇನ್‌ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದರು. ಮುಂದಿನ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ನಡೆಸಿದ ಪೊಲೀಸ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಹರಿಸಿದ ರಕ್ತದ ಹೊನಲಿಗೆ ನಾಂದಿಯಾದ ಘಟನೆ ಇದು.
===ವಸಂತ ಮೇಘ ಗರ್ಜನೆ===
*ನಕ್ಸಲ್ಬರಿ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಚೀನಾ ಸರ್ಕಾರ ‘ವಸಂತ ಮೇಘ ಗರ್ಜನೆ’ ಎಂದು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಿತು. ‘ಭಾರತ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಸಂತ ಮೇಘ ಗರ್ಜನೆಯ ನಾದವೊಂದು ಮೊಳಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟದ ಕೆಂಪು ಪ್ರದೇಶವೊಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ’ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಭ್ರಮಿಸಿತು.
*ತಣ್ಣನೆಯ ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ, ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ, ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ನಡುವೆ ಪವಡಿಸಿದ ನಕ್ಸಲ್ಬರಿ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಊರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಂಡಾಯದ ಕಿಚ್ಚು ಹಿರಿದಾದ ಪರ್ವತಗಳು, ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು, ನದಿ–ತೊರೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ದಾಟಿಕೊಂಡು ಉಲ್ಕೆಗಳಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಾ ಬಿದ್ದ ಪರಿಣಾಮ, ಬಿಹಾರ, ಒಡಿಶಾ, ಪಂಜಾಬ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಕ್ಸಲ್‌ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಆರಂಭಗೊಡವು.
*ಈ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಪಿಎಂ ನಾಯಕತ್ವ ನಕ್ಸಲ್ಬರಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕೆನ್ನುವ ತನ್ನ ನಿಲುವಿಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೋರಾಟದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಸಿಡಿದುಬಂದು ಸಶಸ್ತ್ರ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ‘ಸಿಪಿಐ’ (ಎಂ.ಎಲ್‌; ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಲೆನಿನ್‌ ವಾದ) ಪಕ್ಷ ಕಟ್ಟಿದರು. '''ನಕ್ಸಲ್ಬರಿ ದಂಗೆಯ ನೇತಾರ ಚಾರು, ಅದರ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು.'''
*ಮಾವೋ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ‘ಬಂದೂಕಿನ ನಳಿಕೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ’, ‘ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಜಾಯುದ್ಧದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಹಿಂದುಳಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಾಧ್ಯ’ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಗೆ ಈ ಪಕ್ಷ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು. ಕೋಲ್ಕತ್ತದ ರೈಲ್ವೆ ಕಾಲೊನಿಯ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭದ ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ಸಭೆ ನಡೆಸಿ, ‘ಭಾರತದ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪಥ’ದ ದಸ್ತಾವೇಜನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಿದ ನಾಯಕರು, ‘ಚೀನಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೇ ನಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು’, ‘ಚೀನಾದ ಹಾದಿಯೇ ನಮ್ಮ ಹಾದಿ’ ಎಂದು ಸಾರಿದರು. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಾಲೀಕರನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸಿದರೆ ರೈತ ಸಮಿತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿ ವಿಮೋಚಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಬಹುದು. ನಂತರ ನಗರಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು ಆ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವ. ಕ್ರಾಂತಿಯ ವಸಂತ ಋತು ಶುರುವಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುರಿ ಸಾಧನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲೂ ಮುಳುಗಿತು. ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ವರ್ಗಶತ್ರುವಿನ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕೈ ಅದ್ದಿದವರು ಇಲ್ಲವೇ ಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ಬಂದೂಕು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಬಂದವರಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಎಂಬ ಬಿಗಿ ಷರತ್ತನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು!  ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತೆ ಹರಡತೊಡಗಿತು. ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡೆದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾವಿರ, ಸಾವಿರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಧುಮುಕಿದರು. ಆದರೆ, ದಂಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಬಲವಾಗಿ ಹತ್ತಿಕ್ಕಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/04/496293.html |title=ಹೊರಳು ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ‘ಕೆಂಪು ಸೂರ್ಯ’!;ಪ್ರವೀಣ ಕುಲಕರ್ಣಿ;4 Jun, 2017 |access-date=2017-06-04 |archive-date=2017-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603220417/http://www.prajavani.net/news/article/2017/06/04/496293.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
===ಕರನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು===
*‘ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ವಾರ್‌’ ಪಕ್ಷದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು  ಮೂರು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ನಕ್ಸಲ್‌ ಚಳವಳಿ ಭಾಗವೇ ಆಗಿದ್ದ, ಈಗ ಅದರಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಜನಸಮೂಹದ ಹೋರಾಟಗಳ ಜತೆ ಗುರ್ತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನೂರ್‌ ಶ್ರೀಧರ್‌ (ನೂರ್‌ ಜುಲ್ಫಿಕರ್‌) ಚರಿತ್ರೆಯ ಕೆಲವು ಪುಟಗಳನ್ನು ಅವರು ತೆರೆದಿಟ್ಟರು.ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು 1980ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ‘ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ವಾರ್‌’ ಪಕ್ಷದ ಕರ್ನಾಟಕ ಘಟಕವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ‘ಜವಾಹರಲಾಲ್‌ ನೆಹರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ’ದಲ್ಲಿ (ಜೆಎನ್‌ಯು) ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿಬಂದ ಮೇಧಾವಿ '''ಸಾಕೇತ್‌ ರಾಜನ್‌''' (ಸಂಗಾತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕಿ) ಅವರೇ ರಾಜ್ಯದ ನಕ್ಸಲೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ರೂವಾರಿ
*‘ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ’ಯಂತಹ  ಅನನ್ಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟವರು ಅವರು. ಪಾಳೆಗಾರಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದಿದ್ದ ಆಂಧ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಬಿಸಿರಕ್ತದ ತರುಣರಿಗೂ ‘ಆರ್‌ಎಸ್‌ಯು’ನ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ, ರೈತಾಪಿ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು, ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಪೊಲೀಸರೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ಯುದ್ಧದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಇಲ್ಲಿನ ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಭಾವೋದ್ವೇಗದಿಂದ ಮೈ ನವಿರೆದ್ದಿತು. ಆಂಧ್ರದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಳವಳಿಯ ನೇತಾರರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ‘ಆರ್‌ಎಸ್‌ಯು’ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಶುರುವಾದವು.
*ಚಳವಳಿ ಬೆಳೆಸಲು ಕಾರಣರಾದ ಪಾರ್ವತಿ, ಹಾಜಿಮಾ ಅವರಿಗೂ ಅದೇ ಗತಿ ಒದಗಿತು. ರಕ್ತರಂಜಿತವಾಗಿದ್ದ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗು, ಉಮೇಶ್‌, ಅಜಿತ್‌, ಚನ್ನಪ್ಪ, ಮನೋಹರ್‌, ದಿನಕರ್‌, ಆನಂದ್‌... ಹೀಗೆ ಸಾಲು, ಸಾಲು ನಕ್ಸಲೀಯರು ಪೊಲೀಸರ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾದರು. ಪ್ರತೀಕಾರದ ಹೋರಾಟಗಳಿಂದ ನಕ್ಸಲೀಯರೂ ಸದ್ದು ಮಾಡಿದರು. ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಕೊಟ್ಟ ಶೇಷಯ್ಯ ಎಂಬುವರನ್ನು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ಎದುರೇ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರ ಕೆಳಗಿಟ್ಟು ಹಲವರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬಂದರೆ, ಉಳಿದವರು ಬೇರೆ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೪-೬-೨೦೧೭&lt;/ref&gt; ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2014 ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರುನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಕ್ಸಲ್ ನಾಯಕರು ಸಿರಿಮಾನೆ ನಾಗರಾಜ್ ಮತ್ತು ನೂರ್ ಜುಲ್ಫಿಕರ್ ಚಳವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದರು (ರಿಟರ್ನ್ ಟು ಮೇನ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್). 
&lt;ref&gt;ಟಿವಿ 9 ಸುದ್ದಿ:ಯುಟ್ಯೂಬ್&lt;/ref&gt;

==ನೋಡಿ==
[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist| 2}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]]
[[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಬಂಡುಕೋರರು]]</text>
      <sha1>8u4zlr4qvtzyic1r6ypmcvkid3fmjsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕೋಲೆಬಸವ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92418</id>
    <revision>
      <id>1372986</id>
      <parentid>1343782</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಜಾನಪದ ಆಟಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1372986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12074" sha1="fk7muzxi5pa8g1nkecj3uexsiqzg45b" xml:space="preserve">'''''ಕೋಲೆಬಸವ'''''-[[ಜಾನಪದ]] ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿರುವ ಮನೋರಂಜಕ ಆಟ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ, ತೀರಿಕೊಂಡವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣುಕರುವನ್ನೋ ಅಥವಾ ಹೋರಿಕರುವನ್ನೋ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಈಗಲೂ ಉಂಟಷ್ಟೆ. ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ತಿರುಗಾಡುವ ಅಂಥ ಬೀದಿಕರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಈ ಆಟಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೋಲುಬಸವ ಎಂಬುದು ಕಪಿಲೆಬಸವ ಎಂಬುದರ ಅಪಭ್ರಂಶವಿರಬಹುದು. ಕಪಿಲೆಬಸವ ಎಂಬುವುದೇ ಕವಲೆಬಸವ, ಕೌಲೆಬಸವ, ಕೋಲೆಬಸವ-ಎಂದು ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಲೆತ್ತು ಇಲ್ಲವೆ ಗಂಗೆತ್ತು ಎಂತಲೂ ಇದನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಕಪಿಲೆ ಎಂದರೆ ಹಸು. ಈ ಹಸುವಿನ ಜೊತೆ ಬಸವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕೋಲೆಬಸವನ ಆಟ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಸವನನ್ನು [[ರಾಮ|ರಾಮನೆಂತಲೂ]] ಹಸುವನ್ನು [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯೆಂತಲೂ]] ಕರೆಯುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಇಳಗರುವನ್ನೂ ಲಗತ್ತಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣನಾಗಿ]] ಬಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಉಂಟು.

ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಈ ಜನರ ಆಟ ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕೋಲೆಬಸವಗಳು ಪ್ರಯಾಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಲೀಕರ ಗಂಟುಮೂಟೆ ಹೊರುತ್ತವೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದರೆ ಊರ ಹೊರಗಿನ ಚಾವಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೇ ಆಲದ ಮರದ ನೆರಳಡಿಯೇ ಇವರ ಬಿಡಾರ.

== ಕೋಲೆಬಸವನ ಆಟ ==
ಕೋಲೆಬಸವನ ಜೋಡಿ ನೋಡಲು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ದೇಹ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳನ್ನು ಎತ್ತರವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ವರ್ಣವರ್ಣದ ಜೂಲುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಡುಗಳು ಪುಟ್ಟದಾಗಿದ್ದರೂ ಉದ್ದನಾಗಿ ತೋರುವಂತೆ ಬಟ್ಟೆ ಸುತ್ತಿ ಸಿಂಗರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೋಡಿನ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಕುಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಗಗ್ಗರ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಲೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಇಲ್ಲವೆ [[ಆಂಜನೇಯ|ಆಂಜನೇಯನ]] ಲಾಂಛನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲವೆ ಕವಡೆಸರದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲೆಬಸವನನ್ನು ಆಡಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ವಾದ್ಯದವರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಾತ ಮುಖವೀಣೆ ಬಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಡೋಲು ಬಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದಿಬ್ಬರು ಬಸವನನ್ನು ಆಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೋಲೆಬಸವನ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದು ಅವುಗಳ ಸಿಂಗಾರ, ನಟನೆ, ಆಟಗಾರರ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ-ಇವು. ಆಟದ ಮುಖ್ಯ ಕಥೆ ಸೀತಾರಾಮರ ಲಗ್ನ. ಸೀತೆ ಹಾಗೂ ರಾಮರ ಕಡೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರು ನಿಂತು ಲಗ್ನ ಮಾಡಿಸುವಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಂಭಾಷಣೆ, ಏರ್ಪಡುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ತುಂಬ ವಿನೋದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಾತ ರಾಮನನ್ನು (ಬಸವ) ಕರೆದು `ಗೌಡರ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗೌಡರು ದಾನಧರ್ಮ ತೂಗುವುದು ಬಲಗೈ....... ಗೊತ್ತಾಯ್ತಾ ಎಂದು ಅವರ ಬಲಗೈ ತೋರಿಸಿದರೆ ಬಸವ ತನ್ನ ಬಲಗಾಲನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಚ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಗೌಡರಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡೆಂದರೆ ಬಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಕಾಲನ್ನು ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಸಿ ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು (ಪುಟ್ಟ ಕರು) ಆತ ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕರೆದು `ಕುಸ್ತಿ ಮಾಡು ಬಾರೋ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಬಂದು ಸುತ್ತು ಹಾಕುತ್ತದೆ. `ಹೋಗಪ್ಪ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಕೂಡಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹೋಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.ಸೀತೆಯೊಡನೆ ರಾಮನ ಲಗ್ನ ಮಾಡಿಸುವ ರೀತಿಯಂತೂ ತುಂಬ ಆಕರ್ಷಕವಾದುದು.ರಾಮನ ಕಡೆ ವ್ಯಕ್ತಿ `ನಮ್ಮ ರಾಮಣ್ಣನಿಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಕೊಡುವವರು ಯಾರು?' ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ.`ನಾವು ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸೀತೆ ಕಡೆಯವ. ಮದುವೆ ಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು `ಏನಪ್ಪ, ಮದ್ವಿ ಬೇಕಾ?' ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಗಂಡಿನವ. ಹೆಣ್ಣಿನವ `ಧಾರೆ ಅಕ್ಕಿ ತಕ್ಕೊಂಡು ಬಂದಿದಿಯಾ?' ಎಂದು ರಾಮನನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ ಬಸವ ತಂದಿದೀನಿ ಅನ್ನುವಂತೆ ತಲೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ.

ಸೀತಮ್ಮನೂ (ಹಸು) ತಲೆ ಹಾಕಿ ಮದುವೆಗೆ ತನ್ನ ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಮುಂದಿನ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲಿನ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಮುನಿಸು, ಅವುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳು, ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರ ಸಮಾಧಾನ-ಈ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಗೆ ಬಾಜಾಬಜಂತ್ರಿಯೊಡನೆ ರಾಮಸೀತೆಯರ ವಿವಾಹ ಜರಗುತ್ತದೆ.

ಲಗ್ನವಾದ ಮೇಲೆ ರಾಮಚಂದ್ರ ತಾನು ಕಲಿತ ಕೆಲವು ಚಮತ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವ ದೃಶ್ಯ ಅಪರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಕಾಲನ್ನು ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ ಒಂದು ಕಾಲನ್ನು ಮಲಗಿರುವವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ. `ಸ್ವಲ್ಪ ನಾಟ್ಕ ಕುಣಿಯಪ್ಪ ಅಂತ ಹೇಳಿದರೆ ತಕದಿಂ ತಕದಿಂ ಎಂದು ಕುಣಿಯುತ್ತಾನೆ. `ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಪ್ಪ ಅಂತ ಹೇಳಿದರೆ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.

== ಕೋಲೆಬಸವ ಆಡಿಸುವವರು ==
ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯೇ ಈ ವೃತ್ತಿಯವರ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ. ಸಿಂಗರಿಸಿದ ಜೋಡಿ ದನಗಳನ್ನು ಓಲಗದೊಡನೆ ಮನೆಮನೆಯ ಬಾಗಿಲ ಮುಂದೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಆಟವಾಡಿಸಿ ಈ ಜನ ದವಸಧಾನ್ಯ, ಬಟ್ಟೆಬರೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಓಲಗದವ. ಈತ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ, ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ನುಡಿಯುತ್ತಾನೆ. `ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ ಪಂಚೆ ಕೊಡಿ', `ಸೀತಮ್ಮನಿಗೆ ಸೀರೆ ಕೊಡಿ', `ಅವರ ಲಗ್ನಕ್ಕೆ ಕಾಸು ಕೊಡಿ'-ಎಂದು ಅಂಗಲಾಚಿ ಜನರನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾನೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಮೇವನ್ನೂ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸುಗ್ಗಿಯ ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಈ ತಂಡದವರು ಕೋಲೆಬಸವ ಜೊತೆ ಕಣಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ದವಸವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಭೀ ಬಾಲಗ್ರಹ (ಹಲ್ಲು ಕಚ್ಚುವಿಕೆ, ಇಲ್ಲವೆ ಕಿರಚಾಟ) ಮುಂತಾದವುಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಬಸವನ ದೇಹದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಸುಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಕುಂಕುಮವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಲೆಬಸವ ಆಡಿಸುವವರು ಕಡುಬಡವರು. ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಈ ಕಸಬನ್ನು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಮಠ ಇದ್ದರೂ ಅವರಿಗೆ ಅದರ ಕಡೆ ಗಮನವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವರ್ಷವೆಲ್ಲ ಊರಿಂದ ಊರಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಬಸವನನ್ನು ಆಡಿಸಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವುದೇ ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಈ ಜನಾಂಗದವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರಿಗೆ ಈಗೀಗ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಮೀನು ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಅಂಥವರು ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟಾಗಿ ವಿದ್ಯಾವಂತರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಸಬಿಗೆ ತಕ್ಕ ಮಾತಿನ ಚಮತ್ಕಾರ ಇವರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಇವರ ಜೀವನ ಇಂದಿಗೂ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೂಕಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ರಾಮಸೀತೆಯರ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಆಡಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಇವರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಮದುವೆ ಕಲಾಪವನ್ನು ಪ್ರಹಸನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಡಿ ತೋರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/  ಕೋಲೆಬಸವ}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ಆಟಗಳು]]</text>
      <sha1>fk7muzxi5pa8g1nkecj3uexsiqzg45b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣ (ರಾಜಕಾರಣಿ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101826</id>
    <revision>
      <id>1372980</id>
      <parentid>1354216</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T02:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13345" sha1="2su3ckgxcyqdf9mkkxo0rdjnycwg1id" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name        = ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣ
| image       = ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣನ.jpg|thumb|ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣ
| birth_date  = ೨೭ ಎಪ್ರಿಲ್‍ ೧೯೮೪
| birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಭಾರತ
| office      = [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು]]
| constituency = [[:en:Govindraj Nagar (Vidhan Sabha constituency)|ಗೋವಿಂದರಾಜ್ ನಗರ]]
| term_start  = ೨೦೨೩
| term_end    =
| predecessor = ವಿ. ಸೋಮಣ್ಣ
| constituency1 = ಗೋವಿಂದರಾಜ್ ನಗರ
| term_start1 = ೨೦೦೯
| term_end1   = ೨೦೧೮
| predecessor1 = ವಿ. ಸೋಮಣ್ಣ
| successor1   = ವಿ. ಸೋಮಣ್ಣ
| spouse      = 
| party       = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
| parents     = ಎಮ್. ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ&lt;br/&gt;ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ
| residence   = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಭಾರತ
| alma_mater  = [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
| occupation  = {{hlist|ಉದ್ಯಮಿ|ರಾಜಕಾರಣಿ}}
| website     = {{url|www.priyakrishna.com/}}
}}

'''ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣ''' (ಜನನ ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೪) ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ |ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ನ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಗೋವಿಂದರಾಜ್ ನಗರದಿಂದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.livemint.com/Politics/InLIxO0JycX09JyUB2ntNL/BJP-JDS-win-two-seat-each-in-Karnataka-bypolls.html?facet=amp|title=BJP, JD(S) win two seat each in Karnataka by-polls|author=Staff Reporter |date=21 August 2009 |website= Live Mint  |access-date=21 August 2009}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ೨೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mid-day.com/articles/strange-case-of-priya-krishna/55185 |title=Strange Case of Priya Krishna |author=Staff Reporter |date=21 August 2009 |website=Mid Day |access-date=18 April 2013 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-most-eligible-bachelor-priya-krishna-is-worth-over-rs-900-crore/articleshow/19612448.cms |title=Congress 'most eligible bachelor' Priya Krishna is worth over Rs 900 crore |author=Staff Reporter |date=18 April 2013 |website=Economic Times  |access-date=18 April 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://m.timesofindia.com/articleshow/52029719.cms/ |title=Metro is more convenient for us than cars: Legislators |author=Staff Reporter |date=28 April 2016 |website=The Times of India |access-date=28 April 2016 }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣನವರು [[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ]], ೧೯೮೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೭ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು [[:en:M Krishnappa|ಎಮ್. ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ದಂಪತಿಯ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಹಾಗೂ ಇವರ ಸಹೋದರ ಪ್ರದೀಪ್ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ. ಇವರ ತಂದೆ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಹಾಗು ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಕೃಷ್ಣರವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನ್ಯೂ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಬಿ.ಎ ಹಾಗು ಎಲ್.ಎಲ್.ಬಿ ಪದವಿಯನ್ನು [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ [[ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ|ರಾಜ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಎಮ್.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣರವರು ಒಬ್ಬ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರೇಮಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಗಾಲ್ಫ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದು ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೦೧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣರವರ ತಂದೆ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೩ ರಿಂದ ಸಚಿವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

== ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Priya krishna.jpg|thumb|left|ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ, ೨೦೧೩]]
&quot;ಕರ್ನಾಟಕದ ಭವಿಷ್ಯ ನಾವು ನೀಡುವ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ&quot; ಎಂಬುದೇ ಅವರ ಆಳವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ಹಾಗೂ ಯುವಕರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಬಾಲಕಿ ಮತ್ತು ಯುವಕರಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಚಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಕ್ಯಾಂಪ್‍ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಿಯಕೃಷ್ಣರವರು, ೧೬೬ ಗೋವಿಂದರಾಜನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗೋವಿಂದರಾಜನಗರ, [[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ]], ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಲೋಕ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨,೮೮,೨೫೧ ಮತದಾರರು ಇದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರ ಪೈಕಿ ೧,೫೦,೯೬೧ ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ೧,೩೭,೨೩೩ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ೫೪ ಇತರರು ಇದ್ದಾರೆ.

೨೦೧೩ ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ಸೋಮಣ್ಣ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ನೆರೆಯ ವಿಜಯನಗರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಅವರ ತಂದೆ ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/329368/somannas-protege-takes-richie-rich.html|title=Somanna's protege takes on Richie rich Priya Krishna |website= The Hindu}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩ ರ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣ ೪೨,೪೬೦ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಜಯಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ೫೫.೩೬% ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2018/karnataka/govindraj-nagar-election-result/ |title= GOVINDRAJ NAGAR (GEN) |website= News18 }}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೮ ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ, [[:en:V. Somanna|ವಿ.ಸೋಮಣ್ಣನವರೊಂದಿಗೆ]] ೧೧,೩೭೫ ಮತಗಳ ಹಿನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿ ಪ್ರಿಯಕೃಷ್ಣರವರು ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬಡ ಜನರಿಗಾಗಿ ಮನೆಗಳು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೋರೆವೆಲ್‍ಗಳು, [[ನೀರು|ನೀರಿನ]] ವೆವಸ್ಥೆ, ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

೨೦೧೮ ರ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ೧,೦೨೦ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಘೋಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/priya-krishna-may-be-the-richest-candidate-again/article23621774.ece|title= Priya Krishna may be the richest candidate again |website= The Hindu |access-date=21 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cong MLA Priya Krishna is worth Rs 1,020 crore |url=https://www.deccanherald.com/state/mla-priya-krishna-worth-rs-1020-crore-666019.html |work=Deccan Herald |date=22 April 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಕೊಡುಗೆಗಳು ==
*ಜೆಎನ್‍ಎನ್‍ಯುಆರ್‌ಎಂ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಟಿಟಿಎಂಸಿ ನಿರ್ಮಾಣ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vijayanagar TTMC opens |url=https://www.deccanherald.com/content/143515/vijayanagar-ttmc-opens.html |website=Deccan Herald |accessdate=31 August 2019 |date=6 March 2011}}&lt;/ref&gt;
*ವೃಕ್ಷ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2017/jun/05/project-vruksha-mapping-a-green-future-1612968--2.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923175136/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2017/jun/05/project-vruksha-mapping-a-green-future-1612968--2.html|url-status=dead|archive-date=23 September 2018|title=Project Vruksha: Mapping a green future |website= The New Indian Express |access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;

==ವಿವಾದಗಳು==
ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿ ಅತಿಕ್ರಮಣದ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯೊಂದರ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದ್ದು, ೧೦೦ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ಪರಿಹಾರ ಕೋರಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ೫೨ ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಠೇವಣಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/highest-court-fee-richest-mla-karnataka-priya-krishna/articleshow/46292141.cms|title= Highest Court Fee Is Just A Drop In The Ocean For Richest Mla In Karnataka |website= Bangalore Mirror |access-date=19 February 2015}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>2su3ckgxcyqdf9mkkxo0rdjnycwg1id</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪುತ್ತಿಗೆ ಪಂಚಾಯತ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103461</id>
    <revision>
      <id>1372972</id>
      <parentid>1353501</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3846" sha1="ssr0uhf7pcf5pmmrztl1d4o2decn88x" xml:space="preserve">[[File:Puthige village punchayat.jpg|thumb|ಪುತ್ತಿಗೆ ಪಂಚಾಯತ್]]
ಪುತ್ತಿಗೆ ಗ್ರಾಮವು [https://www.karnataka.com/mangalore/moodbidri-thousand-pillars-temple/ ಮೂಡಬಿದ್ರೆ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೫ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪುತ್ತಿಗೆ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ೧೧ ಜನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪುತ್ತಿಗೆ ಗ್ರಾಮದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೮೨೭೯,ಇದರಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ೪೨೦೫ ಹಾಗೂ ಹೆಂಗಸರು ೪೦೭೪.ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೩ ಸಮುದಾಯ ಭವನಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಚಿಬೈಲು ಪದವು,ಮಿತ್ತಬೈಲು,ಪುತ್ತಿಗೆ ಪಂಚಾಯತ್.ಪುತ್ತಿಗೆ ಗ್ರಾಪಂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮದುವೆ  ಮಂಟಪಗಳು ಇದೆ. ಪುತ್ತಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಅನ್ನಪುರ್ಣೆಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ,[https://www.justdial.com%20›%20...%20›%20Hosanadu%20Kodyadka%20Annapoorneshwari%20Temple ಕೊಡ್ಯಡ್ಕ] ಇತ್ಯಾದಿ  ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಈ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ.  ಪುತ್ತಿಗೆ ಪರಿಸರವು ೧೫೭.೫೭ಎಕ್ರೆ ಅರಣ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;&lt;https://villageinfo.in › Karnataka › Dakshina Kannada › Mangalore&gt;&lt;/ref&gt;

==ಶೇಂದಿ ಅಂಗಡಿಗಳು==
#. ಸಂಪಿಗೆ  
#. ಗುಡ್ಡೆಯಂಗಡಿ
#. ನೆಲ್ಲಿಗುಡ್ಡೆ

==ಗ್ರಾ.ಪಂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==
# ಆಡಿಗಲ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಭಟ್,ಶ್ರೀನಿವಾಸ್
#ರಾವ್,ವಾದಿರಾಜ ಮಡ್ಮಣ್ಣಾಯ,
#ಪಾಂಡುರಂಗ ಭಟ್,
#ಜಯರಾಮ.ವಲೇರಿಯನ್ ಸಿಕ್ವೇರ
#ವಾದಿರಾಜ ರಾವ. ಕೃಷ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ

==ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು==
#ದ.ಕ.ಜಿ.ಪ.ಹಿ.ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ-ಪುತ್ತಿಗೆ
#ದ.ಕ.ಜಿ.ಪ.ಹಿ.ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ-ಕುಂಗೂರು
#ದ.ಕ.ಜಿ.ಪ.ಹಿ.ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ-ಹಂಡೇಲು

==ಗ್ರಾ.ಪಂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ.ಜಾತಿ ಕಾಲನಿ==
#ಆನಡ್ಕ
#ಪಾದೆ
#ಮಿತ್ತಬೈಲು

== ಗ್ರಾ.ಪಂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಉದ್ಯೋಗ ==
#[https://www.censusindia.co.in/villages/puthige-population-dakshina-kannada-karnatak.. ಕೃಷಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
#ಸ್ವ-ಉದ್ಯೋದಗ
#ಕೂಲಿ,ಇತರ &lt;ref&gt;&lt;www.brandbharat.com/.../Dakshina%20Kannada_MANGALORE_..&gt;&lt;/ref&gt;

==ಅಂಗನವಾಡಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು==
#ಗುಂಡ್ಯಡ್ಕ
#ಮಿತ್ತಬೈಲು
#ಗುಡ್ಡೆಯಂಗಡಿ
#ಕುಂಗೂರು
#ಪಳಕಳ
#ಪುತ್ತಿಗೆ ಪಂಚಾಯತ್ ಬಳಿ
#ಸಂಪಿಗೆ
#ಹಂಡೇಲು-೧
#ಹಂಡೇಲು-೨&lt;ref&gt;&lt;https://www.villagemaps.in/karnataka/puthige-mangalore-dakshina-kannada-617460/{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&gt;&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>ssr0uhf7pcf5pmmrztl1d4o2decn88x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116006</id>
    <revision>
      <id>1372979</id>
      <parentid>1353978</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T01:55:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9084" sha1="28vzkm80oi5t90qjgj3qwk3tufoh07r" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿ
| image              = Prathap C. Reddy (1).jpg
| caption            = ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ(೨೦೧೪)
| birth_name         = ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ
| birth_date         = {{birth date and age|1933|02|05|df=yes}}
| birth_place        = ಅರಗೊಂಡ, [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ (ಇಂದಿನ [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ)
| alma_mater         = {{ubl|[[:en:Stanley Medical College|ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು, ಚೆನ್ನೈ]]|[[:en:Madras Christian College|ಮದ್ರಾಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು, ತಾಂಬರಂ]]}}
| occupation         = {{hlist|
ವ್ಯಾಪಾರಿ|}}
| spouse             = ಸುಚರಿತ ರೆಡ್ಡಿ
| children           = {{ubl
| ಪ್ರೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ (ಮಗಳು)
| ಸಂಗೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ (ಮಗಳು)
| ಸುನೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ (ಮಗಳು)
| ಶೋಬನಾ ಕಾಮಿನೇನಿ (ಮಗಳು)
}}
| relatives          = {{ubl|ರಾಮ್ ಚರಣ್ (ಮೊಮ್ಮಗ)|ಅರ್ಮಾನ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ (ಮೊಮ್ಮಗ)}}
| awards             = [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] (೨೦೧೦)&lt;br /&gt;[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (೧೯೯೧)
}}
'''ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ''' (ಜನನ ೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೩೩ ಅರಗೊಂಡಾದಲ್ಲಿ ) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಹೃದ್ರೋಗ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಸರಪಳಿಗಳಾದ ಅಪೊಲೊ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.apollohospitals.com/news-detail.php?newsid=319 The first 'Apollo Isha Vidya Rural School' at Aragonda!], Apollo Hospitals press release, 25 December 2012, retrieved 2015-04-03&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://healthcare.financialexpress.com/200901/50pathfinders02.shtml |title=The Trailblazer |journal=Express Healthcare |access-date=2015-04-04 |date=January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mybtechlife.com/the-list-of-great-entrepreneurs-in-india-2015/|title=The List of Great Entrepreneurs of India in 2015|publisher=MyBTechLife|author=Srikar Muthyala|date=29 September 2015|access-date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114000446/http://mybtechlife.com/the-list-of-great-entrepreneurs-in-india-2015/|archive-date=14 January 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ'' ತನ್ನ ೨೦೧೭ ರ ಭಾರತದ ೫೦ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ೪೮ ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=India's 50 powerful people|url=http://indiatoday.intoday.in/story/india-today-top-50-powerful-indians-mukesh-ambani-ratan-tata-kumar-mangalam-birla-gautam-adani-anand-mahindra-srk-amitabh-bacchan/1/928939.html|publisher=[[India Today]]|date=14 April 2017}}&lt;/ref&gt; 

==ಹಿನ್ನೆಲೆ==
ರೆಡ್ಡಿ ಅವರಿಗೆ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನೀಡಲಾಯಿತು  ಮತ್ತು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | access-date=21 July 2015 | archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Padma&quot;&gt;[http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 &quot;This Year's Padma Awards announced&quot;, Pib Nic, Jan 25, 2010], 25 January 2010&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ರೆಡ್ಡಿಯವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ: 
*ಪ್ರೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ 
*ಸುನೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ, ಪಿ. ದ್ವಾರಕಾನಾಥ್ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ(ನಿಪ್ಪೋ ಬ್ಯಾಟರಿಸ್ ಮತ್ತು ಡೈನೋರಾ ಟಿವಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಪಿ. ಅಹೋಬಲ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಮಗ) 
*ಸಂಗೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ  
*ಶೋಬಾನಾ ಕಾಮಿನೇನಿ, ಅವರ ಮಗಳಾದ ಉಪಾಸನಾ ಅವರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರಾದ [[:en:Ram Charan|ರಾಮ್ ಚರಣ್]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2012-06-15|title=Dream wedding for Charan, Upasna|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/dream-wedding-for-charan-upasna/article3531165.ece|access-date=2020-08-14|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅಪೋಲೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hussain|first1=Shabana|title=Apollo Hospitals' Prathap Reddy grooms daughters for leadership positions|url=http://www.forbesindia.com/article/boardroom/apollo-hospitals-prathap-reddy-grooms-daughters-for-leaderhip-positions/39045/1 |work=Forbes India|access-date=16 November 2016|date=24 November 2014}}&lt;/ref&gt;
 
==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ==
[[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting Padma Vibhushan Award to Dr. Prathap Chandra Reddy, at the Civil Investiture Ceremony-I, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2010.jpg|thumb|right|೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿರವರು ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.]]
* '''೧೯೯೧:''' ಗೌರವ '''ಪದ್ಮಭೂಷಣ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿ. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Padma Awards {{!}} Interactive Dashboard|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=prathap%20chandra%20reddy&amp;Year=1991-1991|access-date=2021-01-29|website=www.dashboard-padmaawards.gov.in|language=en|archive-date=2021-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202224746/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=prathap%20chandra%20reddy&amp;Year=1991-1991|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''೨೦೧೦:''' ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ '''ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Padma Awards {{!}} Interactive Dashboard|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=prathap%20chandra%20reddy&amp;Year=2010-2010|access-date=2021-01-29|website=www.dashboard-padmaawards.gov.in|language=en|archive-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208173256/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=prathap%20chandra%20reddy&amp;Year=2010-2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''೨೦೧೮:''' ಅಪೋಲೋ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಲಯನ್ಸ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟೇರಿಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dr. Prathap C Reddy, Chairman, Apollo Hospitals conferred with the Lions Humanitarian Award|url=https://medgatetoday.com/dr-prathap-c-reddy-chairman-apollo-hospitals-conferred-with-the-lions-humanitarian-award|work=Medgate today}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*'''೨೦೨೨:''' ಐಎಂಎ ನಿಂದ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dr Prathap C Reddy conferred Lifetime Achievement Award by IMA |url=http://www.uniindia.com/dr-prathap-c-reddy-conferred-lifetime-achievement-award-by-ima/south/news/2765342.html |website=Uniindia |access-date=January 26, 2023}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]]</text>
      <sha1>28vzkm80oi5t90qjgj3qwk3tufoh07r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನೇಹಾ ಕಕ್ಕರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125923</id>
    <revision>
      <id>1372966</id>
      <parentid>1352410</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:37:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13957" sha1="loixxcb3xm77pod9jnp0ew2ju4oui45" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| background       = ಹಾಡುಗಾರ್ತಿ
| image            = Neha Kakkar in January 2020.jpg
| caption          = ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್'' ಸೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕಕ್ಕರ್
| birth_date       = {{birth date and age|df=y|1988|6|6}}&lt;ref name=&quot;birthday&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.india.com/showbiz/neha-kakkar-birthday-special-the-queen-of-blockbuster-hits-turns-28-1237772/ | title=Neha Kakkar birthday special: The Queen of blockbuster hits turns 28 | author=India.com Entertainment Desk|date=6 June 2016 | work=India.com | accessdate=17 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindustantimes.com/india/idol-finalist-dejected-after-death/story-B83EcsG8tIHQLywhe04RUN.html | title=Idol-finalist dejected after 'death' |author=Naziya Alvi |date=19 June 2006 | newspaper=[[Hindustan Times]] | accessdate=17 December 2017 }}&lt;/ref&gt;
| birth_place      = [[ಋಷಿಕೇಶ್]], [[ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ
| origin           = [[ಭಾರತ]]
| genre            = [[Bollywood music|ಬಾಲಿವುಡ್]]
| occupation       = [[Singing|ಹಾಡುಗಾರ್ತಿ]]
| years_active     = ೨೦೦೬-ಇಂದಿನವರೆಗೆ
| label            = {{hlist|[[T-Series (company)|T-Series]]|[[Zee Music Company]]|Desi Music Factory}}
| associated_acts  = {{hlist|[[Bilal Saeed]]|[[Bohemia (rapper)|Bohemia]]|[[Ikka Singh]]|[[Yama Buddha]]|[[Iraj Weeraratne|Iraj]]|[[Yo Yo Honey Singh]]|[[Dhvani Bhanushali]]|[[Tanishk Bagchi]]}}
| website          = {{URL|https://www.nehakakkar.com|Official website}}
}}

'''ನೇಹಾ ಕಕ್ಕರ್''' (ಜನನ ೬ ಜೂನ್ ೧೯೮೮) ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Feels great to be compared to Shakira: Neha Kakkar |url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/feels-great-to-be-compared-to-shakira-neha-kakkar/story-msQdOYQ0MinjkxNADGM5rL.html;jsessionid=3E227CA13CD26DA274F6DFA65CCB9841 |website=Hindustan Times |accessdate=18 March 2020 |language=en |date=14 November 2013 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ ನ ಸೀಸನ್ ೨ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಹತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದನೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಜಡ್ಜ್ ಆಗಿದ್ದರು - ಅಂದರೆ ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ ೧೦ ಮತ್ತು ೧೧ ಕ್ರಮವಾಗಿ. ಅವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ಕೆ ಟಾನ್ಸೆನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಸೋನಿ ಟಿವಿ. ಝೀ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸ ರಿ ಗಾ ಮ ಪ ಲಿಟಲ್ ಚಾಂಪ್ಸ್ ಎಂಬ ಹಾಡುವ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಅನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=How Neha Kakkar's decision to give the selfie a twist changed her life |url=https://m.mid-day.com/articles/how-neha-kakkars-decision-to-give-the-selfie-a-twist-changed-her-life/17034179 |website=mid-day |accessdate=18 March 2020 |language=en |date=13 March 2016 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಂ ನೇಹಾ-ದಿ ರಾಕ್ ಸ್ಟಾರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮೀಟ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rocking star? |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Rocking-star/article15383258.ece |website=The Hindu |accessdate=18 March 2020 |language=en-IN |date=16 June 2008}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಯಾರಿಯನ್ ಚಿತ್ರದ &quot;ಸನ್ನಿ ಸನ್ನಿ&quot;, ದಿ ಶೌಕೀನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರದ &quot;ಮನಾಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್&quot;, ಗಬ್ಬರ್ ಈಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಚಿತ್ರದ ಗಾಯಕ ಯೋ ಯೋ ಹನಿ ಸಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ &quot;ಆವೊ ರಾಜಾ&quot;, ಫಾಟಾ ಪೋಸ್ಟರ್ ನಿಕಲಾ ಹೀರೋ ಚಿತ್ರದ &quot;ಧಾಟಿಂಗ್ ನಾಚ್&quot; ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಣಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಿಂದ ಲಂಡನ್ ತುಮಕ್ಡಾ &quot;, ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೆ ಚಿತ್ರದಿಂದ &quot; ದಿಲ್ಬಾರ್ &quot;, ಗಾಯಕ ಮಿಯಾಂಗ್ ಚಾಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ &quot;ಹಂಜು&quot;(ಆಲ್ಬಮ್), ಗಾಯಕ ಜಿಪ್ಪಿ ಗ್ರೆವಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ&quot; ಪ್ಯಾಟ್ ಲಾಂಗ್ &quot;(ಆಲ್ಬಮ್). ಮತ್ತು ಬಟ್ಲಾ ಹೌಸ್ ಚಿತ್ರದ &quot; ಓ ಸಾಕಿ ಸಾಕಿ &quot;.

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ಕಕ್ಕರ್ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಋಷಿಕೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು. ಅವಳು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಸೋನು ಕಕ್ಕರ್ ಅವರ ತಂಗಿ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Raksha Bandhan: Bollywood Sends Love to Siblings, Fans; See Pics |url=https://www.news18.com/news/movies/raksha-bandhan-bollywood-sends-love-to-siblings-fans-see-pics-1857253.html |website=News18 |accessdate=18 March 2020 |date=26 August 2018}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಗೆ ಟೋನಿ ಕಕ್ಕರ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರನೂ ಗಾಯಕ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Neha Kakkar with rumored boyfriend Anshul and brother Tony Kakkar |url=https://www.india.com/photos/entertainment/7-romantic-pictures-of-singer-neha-kakkar-with-rumored-boyfriend-anshul-garg-128802/neha-kakkar-with-rumored-boyfriend-anshul-and-brother-tony-kakkar-128804/ |website=www.india.com |accessdate=18 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=News |first1=Nagpur |title=NT Exclusive : Suave singer Tony Kakkar reveals her bond with sis Neha Kakkar |url=https://www.nagpurtoday.in/nt-exclusive-suave-singer-tony-kakkar-reveals-her-bond-with-sis-neha-kakkar/07261728 |website=www.nagpurtoday.in |accessdate=18 March 2020}}&lt;/ref&gt; ಕಕ್ಕರ್ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು ಮತ್ತು ನವದೆಹಲಿಯ ಉತ್ತಮ್ ನಗರದ ನ್ಯೂ ಹೋಲಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ ಸೀಸನ್ ೨ ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ೧೧ ನೇ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
ಅವರು ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ ಸೀಸನ್ ೨ ರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ ನಂತರ, ಅವರು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮೀಟ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ &quot;ನೇಹಾ ದಿ ರಾಕ್ ಸ್ಟಾರ್&quot; ಆಲ್ಬಂನೊಂದಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಕಕ್ಕರ್ ಫಾಟಾ ಪೋಸ್ಟರ್ ನಿಖ್ಲಾ ಹೀರೋ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ &quot;ಧಾಟಿಂಗ್ ನಾಚ್&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದರು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಹನಿ ಸಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ &quot;ಸನ್ನಿ ಸನ್ನಿ&quot; ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಇದು ಅವರ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕಕ್ಕರ್ ಅವರು &quot;ಲಂಡನ್ ತುಮಕ್ಡಾ&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಬಿಂಡಾಸ್ ಚಿತ್ರದ &quot;ಪಾರ್ಟಿ ಶೂಸ್&quot; ಹಾಡಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು.

ಅಗ್ನಿ ೨ ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ &quot;ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಮಾಮೋನಿ&quot; ಯಲ್ಲಿ ಕಕ್ಕರ್ ಸ್ತ್ರೀ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಇತರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಕಾರ್ ಮೇ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಬಾಜಾ&quot;, ದಿಲ್ವಾಲೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆ &quot;ತುಕೂರ್ ತುಕೂರ್&quot;, ಲವ್‌ಶುಡಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ &quot;ಚಿತ್ತ ಕುಕ್ಕಡ್&quot;, &quot;ಕಲಾ ಚಶ್ಮಾ&quot; ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ ಬಾರ್ ಡೆಖೋ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ &quot;ದಿಲ್ಬಾರ್ ದಿಲ್ಬಾರ್&quot; ಗೀತೆಗಾಗಿ ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೆ (೨೦೧೮ ಚಿತ್ರ), ಇದನ್ನು ಮೂಲ ಹಾಡಿನಿಂದ ಸಿರ್ಫ್ ತುಮ್ ಅವರಿಂದ ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಚಾರ್ಟ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಆಯಿತು.

==ವ್ಯಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ನೇಹಾ ಕಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಹಿಮಾನ್ಶ್ ಕೊಹ್ಲಿ ಅವರು ೨೦೧೪ ರಿಂದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Team |first1=DNA Web |title=The truth about Neha Kakkar's relationship with Himansh Kohli revealed |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-the-truth-about-neha-kakkar-s-relationship-with-himansh-kohli-revealed-2604084 |website=DNA India |accessdate=18 March 2020 |language=en |date=12 April 2018}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೧೮ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Neha Kakkar posts cryptic message after breakup with Himansh Kohli, says women glow differently when loved |url=https://m.hindustantimes.com/music/neha-kakkar-posts-cryptic-message-after-breakup-with-himansh-kohli-says-women-glow-differently-when-loved/story-PCCNKp3sETviIZTeInezaL.html |website=Hindustan Times |accessdate=18 March 2020 |language=en |date=20 December 2018 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Neha Kakkar breaks down on sets over split with boyfriend Himansh Kohli, shares emotional note on social media |url=https://m.hindustantimes.com/music/neha-kakkar-breaks-down-on-sets-over-split-with-boyfriend-himansh-kohli-shares-emotional-note-on-social-media/story-nj9y3PGguZAIeijDE2KGXL.html |website=Hindustan Times |accessdate=18 March 2020 |language=en |date=16 December 2018 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|-
!ವರ್ಷ !!ವರ್ಗ !!ಹಾಡು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ !!ಫಲಿತಾಂಶ!!ಉಲ್ಲೇಖ
|-
|೨೦೧೧
|೫೮ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೌತ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಕನ್ನಡ
|ಥಮಸು(Title song)
|{{nom}}
|
|- 
|೨೦೧೬
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ / ಜೋಡಿ ಗುಂಪಿಗೆ ಪಿಟಿಸಿ ಪಂಜಾಬಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|ಪ್ಯಾರ್ ತೆ ಜಾಗ್ವರ್
|ಗೆಲುವು
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.yespunjab.com/punjabi-music/item/92845-winners-of-ptc-punjabi-music-awards-2016-held-at-jalandhar-complete-list|title=Winners of PTC Punjabi Music Awards 2016 held at Jalandhar - Complete List|last=Newsdesk|website=www.yespunjab.com|language=en-gb|access-date=24 January 2019|archive-date=29 ಮೇ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529025939/http://www.yespunjab.com/punjabi-music/item/92845-winners-of-ptc-punjabi-music-awards-2016-held-at-jalandhar-complete-list|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦೧೭
|ಪಿಟಿಸಿ ಪಂಜಾಬಿ ಸಂಗೀತ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುಗಳ ಗಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|ಪಾಟ್ ಲೈಂಗ
|ಗೆಲುವು
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.desiblitz.com/content/ptc-punjabi-music-awards-2017-winners|title=PTC Punjabi Music Awards 2017 Winners|date=27 March 2017|website=DESIblitz|language=en|access-date=24 January 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦೧೭
|ನೆಚ್ಚಿನ ಜಡ್ಜ್ ಝೀ ರಿಶ್ಟೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|ಸ ರಿ ಗ ಮ ಪ 
|ಗೆಲುವು
|- style=&quot;background:#ddd;&quot;
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align: center; &quot;| '''[[ಮಿರ್ಚಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]'''
|-
|[[10th Mirchi Music Awards|೨೦೧೭]]||[[Mirchi Music Award for Female Vocalist of The Year|ವರ್ಷದ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿ]]||&quot;ಬದ್ರಿ ಕಿ ದುಲ್ಹನಿಯ&quot; ([[Badrinath Ki Dulhania]])|| {{nom}}||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2017/nominations/|title=Nominations - Mirchi Music Awards 2017|website=MMAMirchiMusicAwards|access-date=13 March 2018}}&lt;/ref&gt;
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೮ ಜನನ]]</text>
      <sha1>loixxcb3xm77pod9jnp0ew2ju4oui45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿ.ಬಿ.ಲಾಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>135000</id>
    <revision>
      <id>1373003</id>
      <parentid>1355588</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T07:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28988" sha1="6v936weu38nwsasct21dcwe2wqetu3w" xml:space="preserve">
{{Infobox person|name=Braj Basi Lal|image=The Minister of State for Culture (IC) and Environment, Forest &amp;amp; Climate Change, Dr. Mahesh Sharma releasing the book by the former DG, ASI, Prof. B.B. Lal, on the occasion of Foundation Day of National Museum, in New Delhi (2).jpg|alt=|caption=The Minister of State for Culture (IC) and Environment, Forest &amp;amp; Climate Change, Dr. Mahesh Sharma releasing the book by the former DG, ASI, Prof. B.B. Lal, on the occasion of Foundation Day of National Museum, in New Delhi.|birth_name=Braj Basi Lal|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1921|05|02}}|birth_place=[[Jhansi]], [[Uttar Pradesh]]|death_date=&lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|df=yes|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --&gt;|death_place=|nationality=Indian|other_names=|occupation=Archaeologist, [[Archaeological Survey of India#Directors-General|Director-General]] [[Archaeological Survey of India]] (1968 - 1972)|known_for=Work on [[Indus Valley Civilization]] sites, [[Mahabharat]] sites, [[Kalibangan]], [[Ramayana]] sites}}
'''ಬಿಬಿ ಲಾಲ್''' ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದ '''ಬ್ರಜ್ ಬಸಿ ಲಾಲ್''' (ಜನನ 2 ಮೇ 1921 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ignca.nic.in/invitations/invite_20170719.pdf|title=Invitation to the fifth chapter of Sanskriti Samvaad Shrinkhla|date=19 July 2017|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|access-date=30 April 2018}}&lt;/ref&gt; ) ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] .

1968 ರಿಂದ 1972 ರವರೆಗೆ ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ (ಎಎಸ್ಐ) ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಅವರು , ಶಿಮ್ಲಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲಾಲ್ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋದ]] ವಿವಿಧ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಅವರು 2000 [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ]] [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.  ಅವರ ನಂತರದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . {{Sfn|Droogan|2012}} &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/bangalore/others/5-from-karnataka-former-japanese-pm-among-119-padma-winners/articleshow/80459585.cms|title=5 from Karnataka, former Japanese PM among 119 Padma winners|last=|first=|date=26 January 2021|work=[[Bangalore Mirror]]|access-date=26 January 2021|agency=IANS}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/former-japanese-pm-indian-american-scientist-among-this-years-padma-vibhushan-awardees-203535|title=Former Japanese PM, Indian-American scientist Kapany on this year’s Padma Vibhushan list|last=Tandom|first=Aditi|date=25 January 2021|website=[[The Tribune (India)|The Tribune]]|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-26}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Ahmed|2014}}

ಅವರಿಗೆ 2021 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ನೀಡಲಾಯಿತು]] . &lt;ref name=&quot;Padma&quot;&gt;{{Cite web|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307|title=PIB Press Release: This Year's Padma Awards announced|publisher=Pib.nic.in|access-date=2011-02-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms|title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list|date=25 January 2021|access-date=25 January 2021|publisher=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ==

=== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ===
[[ಝಾನ್ಸಿ]], ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತ,ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ &lt;ref name=&quot;ConinghamYoung2015&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hB5TCgAAQBAJ&amp;pg=PA83|title=The Archaeology of South Asia: From the Indus to Asoka, c.6500 BCE–200 CE|last=Coningham|first=Robin|last2=Young|first2=Ruth|date=31 August 2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521846974|page=83|access-date=30 April 2018|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ಲಾಲ್ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಮೂವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯ, ರಾಜೇಶ್ ಲಾಲ್, ನಿವೃತ್ತ ಏರ್ ವೈಸ್ ಮಾರ್ಷಲ್, ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ, ಅವರ ಎರಡನೇ ಮಗ ವ್ರಜೇಶ್ ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ, ರಾಕೇಶ್ ಲಾಲ್, ಅಮೆರಿಕದ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಮೂಲದ ಉದ್ಯಮಿಗಳು.

=== ವೃತ್ತಿ ===
ಲಾಲ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ]] ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.  &lt;ref name=&quot;today&quot;&gt;{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/archaeologist-b.b.-lal-talks-about-his-book-the-saraswati-flows-on/1/231683.html|title=Archaeologist B.B. Lal talks about his book 'The Saraswati Flows On' : Books|date=12 November 2001|publisher=India Today}}&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ, ಲಾಲ್ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 1943 ರಲ್ಲಿ, ಹಿರಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ವೀಲರ್, [[ತಕ್ಷಶಿಲಾ|ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಲಾದಿಂದ]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ,  ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಹರಪ್ಪ|ಹರಪ್ಪನಂತಹ]] ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. &lt;ref name=&quot;bookReview&quot;/&gt; ಲಾಲ್ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹೋದರು. 1968 ರಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಭಾರತದ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು 1972 ರವರೆಗೆ ಉಳಿದರು. ಅದರ ನಂತರ, ಲಾಲ್ ಅವರು ಶಿಮ್ಲಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಕಾನ್ಪುರದ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ( ಐಐಟಿ, ಕಾನ್ಪುರ ) ಬಿಬಿ ಲಾಲ್ ಚೇರ್ ಅನ್ನು ಅವರ ಪುತ್ರ ವ್ರಜೇಶ್ ಲಾಲ್ ಅವರು ಪುರಾತತ್ವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. 

=== ಪುರಾತತ್ವ ಕೆಲಸ ===
1950 ಮತ್ತು 1952 ರ ನಡುವೆ [[ಕುರು ರಾಜ್ಯ|, ಕುರುಗಳ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[ಹಸ್ತಿನಾಪುರ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ''[[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ]]''  ಸ್ಥಳಗಳ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಾಲ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು [[ಸಿಂಧೂ ಗಂಗಾ ಬಯಲು|ಇಂಡೋ ‑ ಗ್ಯಾಂಜೆಟಿಕ್ ಡಿವೈಡ್]] ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ [[ಯಮುನಾ]] - [[ಗಂಗಾ]] ದೋವಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪೇಂಟೆಡ್ ಗ್ರೇ ವೇರ್ (ಪಿಜಿಡಬ್ಲ್ಯು) ಸೈಟ್‌ಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. &lt;ref name=&quot;bookReview&quot;/&gt;

ನುಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ, ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂಡವು ಅಫಿಯೆಹ್ ಬಳಿಯ [[ನೈಲ್]] ನದಿಯ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. 109 ಸಮಾಧಿಗಳು ಇರುವ ಅಫೀಹ್ ಮತ್ತು ಸಿ-ಗ್ರೂಪ್ ಜನರ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ತಂಡವು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿತು. &lt;ref name=&quot;ASI2&quot;&gt;[http://asi.nic.in/asi_abroad.asp Archaeological endeavours abroad], [[Archaeological Survey of India]] Official website.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Egypt&quot;&gt;{{Cite journal|pmc=3385173|pmid=22754242|doi=10.4103/0971-6866.96686|volume=18|title=A comparison of Fulani and Nadar HLA|journal=Indian J Hum Genet|pages=137–8|last=Winters C|issue=1|year=2012}}&lt;/ref&gt; ಲಾಲ್ ಬಿರ್ಭನ್ಪುರದ ಮೆಸೊಲಿಥಿಕ್ ಸೈಟ್ (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ), ಗಿಲುಂಡ್ (ರಾಜಸ್ಥಾನ) ದ ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್ ಸೈಟ್ ಮತ್ತು [[ಕಾಲಿಬಂಗಾ|ಕಾಲಿಬಂಗನ್]] (ರಾಜಸ್ಥಾನ) ನ [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಹರಪ್ಪನ್]] ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.

1975-76ರಲ್ಲಿ, ಎಎಸ್ಐನಿಂದ ಧನಸಹಾಯ ಪಡೆದ &quot;ರಾಮಾಯಣ ತಾಣಗಳ ಪುರಾತತ್ವ&quot; ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಲ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾದ ''[[ರಾಮಾಯಣ]]'' - [[ಅಯೋಧ್ಯೆ]], ಭಾರದ್ವಾಜ ''[[ಆಶ್ರಮ]]'', ನಂದಿಗ್ರಾಮ, ಚಿತ್ರಕೂಟ ಮತ್ತು ಶೃಂಗವೇರಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಐದು ತಾಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿತು . ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಎಎಸ್ಐ) ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಏಳು ಪುಟಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಲಾಲ್ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ [[ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ]] ರಚನೆಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತನ್ನ &quot;ಪಿಲ್ಲರ್ ಬೇಸ್&quot; ತಂಡವು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;bookReview&quot;&gt;[http://ifihhome.tripod.com/bookreviews/sarasvatiflowsonrv.html Book review by Dr. V. N. Misra]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Book review of The Saraswati Flows on: the Continuity of Indian Culture, by Chairman of Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies journal Man and Environment; (vol. XXVI, No. 2, July–December 2001)&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/oldStory/19644/|title=I found pillar bases back in mid-seventies: Prof Lal|publisher=Indian Express|access-date=9 August 2013}}&lt;/ref&gt;

== ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ==
ಪ್ರೊ. ಬಿಬಿ ಲಾಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ 20 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು 150 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.  &lt;ref name=&quot;bookReview&quot;/&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪಿಗ್ಗೊಟ್ ಮತ್ತು ಡಿ.ಎಚ್. ಗಾರ್ಡನ್, 1950 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ''ಕಾಪರ್ ಹೋರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಗಂಗೆಟಿಕ್ ಬೇಸಿನ್'' (1950) ಮತ್ತು ''ಹಸ್ತಿನಾಪುರ ಉತ್ಖನನ ವರದಿ'' (1954-1955), ಲಾಲ್ ಅವರ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. &quot;ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಖನನ ವರದಿಯ ಮಾದರಿಗಳು.&quot;  

=== ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಯನಿಸಂ ===
ತಮ್ಮ 2002 ರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ''ಸರಸ್ವತಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ರಂದು'' ಲಾಲ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ  ಆರ್ಯನ್ನರ ದಾಳಿಯ / ವಲಸೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಇವರು ಋಗ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿ( ಕ್ರಿ.ಪೂ.೨೦೦೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬತ್ತಿಹೋದ ಗಗ್ಗರ್ -ಹಾಕ್ರ ನದಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ) ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾದ ಆರ್ಯರ ವಲಸೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ.೧೫೦೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆಗಿದೆ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ರಿಗ್ವೇದಿಕ್ ಪೀಪಲ್: ಇನ್ವೇಡರ್ಸ್? ಆರ್ ಇಂಡೀಜೀನಿಯಸ್? ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದದ ಜನರು, ಲೇಖಕಕರೂ ಹರಪ್ಪ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜನರೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದರಿಂದ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿವೆ.

=== ಅಯೋಧ್ಯೆ ವಿವಾದ ===
ಲಾಲ್  ಅಯೋಧ್ಯಾ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿಲುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು  . 1990 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಸೀದಿಯ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು  ಸ್ಥಂಭಪೂರ್ಣ ದೇವಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;Bernbeck_Pollock&quot;&gt;Reinhard Bernbeck, Susan Pollock (1996), ''Ayodhya, Archaeology, and Identity''. Current Anthropology, Volume37, Supplement, February 1996, p.S139&lt;/ref&gt; ಲಾಲ್ ಅವರ 2008 ರ ಪುಸ್ತಕ, ''ರಾಮಾ, ಹಿಸ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಸಿಟಿ, ಮಂದಿರ ಮತ್ತು ಸೇತು: ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್, ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ'',  ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ (ಅದು):

{{quote|ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿಯ ಪಿಲ್ಲರ್‌ಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳು ಇದ್ದವು, ಅವುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಿಂದೂ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಲ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮಸೀದಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವು ಹೊರಗಿನವು ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{cite web| title = Ayodhya: High Court relies on ASI's 2003 report| publisher = Economic Times| url = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-10-01/news/27573745_1_hindu-temple-b-b-lal-asi| date = Oct 1, 2010| access-date = 9 August 2013| archive-date = 2014-01-07| archive-url = https://web.archive.org/web/20140107164024/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-10-01/news/27573745_1_hindu-temple-b-b-lal-asi| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;}}


ಲಾಲ್ ಅವರ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು , ಸ್ಟ್ರಾಟಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಲಾಲ್ ಕಲ್ಪಿಸಿದ ರೀತಿಯ ರಚನೆ ಎರಡನ್ನೂ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ  . &lt;ref name=&quot;Bernbeck_Pollock&quot;&gt;Reinhard Bernbeck, Susan Pollock (1996), ''Ayodhya, Archaeology, and Identity''. Current Anthropology, Volume37, Supplement, February 1996, p.S139&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ===

* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x4SyPgAACAAJ|title=New Light on the &quot;dark Age&quot; of Indian History: Recent Excavations at the Hastinapura Site, Near Delhi|last=B.B. Lal|publisher=Illustrated London news|year=1952}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Kh7mGwAACAAJ|title=Excavations at Hastinapura and Other Explorations [in the Upper Gangā and Sutlej Basins], 1950-52|last=Braj Basi Lal|year=1955}}
* Braj Basi Lal. (1956). Paleoliths from Beas and Banganga Valleys. Ancient India. No.12. pp58-92.
* Braj Basi Lal. (1958). Birbhanpur: Microlith site in Damodar Valley., West Bengal. Ancient India. No..14. pp 4-40.
* Braj Basi Lal. (1960). From the Megalith to the Harappan: Tracing Back the Graffiti on Pottery, Ancient India. No. 16. Pp 4-24
* Braj Basi Lal. (1962) Indian Archaeological Expedition to Qasr Ibrim (Nubia) 1961–62.
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=14jiSAAACAAJ|title=The Only Asian Expedition in Threatened Nubia: Work by an Indian Mission at Afyeh and Tumas|last=B. B. Lal|year=1963}}.&lt;ref name=&quot;Egypt&quot;/&gt;
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lNc9AAAAMAAJ|title=Indian Archaeology Since Independence|last=Braj Basi Lal|publisher=Motilal Banarsidass|year=1964}}
* Braj Basi Lal. (1966). The Direction of Writing in the Harappan Script. Antiquity. Vol. .XL. No.175. pp 52–56.
* Braj Basi Lal. (1968). A Deluge? Which Deluge? Yet Another Facet of Copper Hoard Culture. American Anthropologist. Vol. 70. Pp 857–73.
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3Ve0PgAACAAJ|title=The Copper Hoard Culture of the Ganga Valley|last=B.B. Lal|publisher=Heffer|year=1972}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YGUxtwAACAAJ|title=On the Most Frequently Used Sign in the Indus Script|last=B. B. Lal|year=1977}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jMgrQwAACAAJ|title=Weathering and Preservation of Stone Monuments Under Tropical Conditions: Some Case Histories|last=B. B. Lal|year=1978}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yIOFGwAACAAJ|title=Scientific Examination of Works of Art and History|last=B.B. Lal|publisher=Indian Association for the Study of Conservation of Cultural Property|year=1978}}
* ''Special survey reports on selected towns: Dumka'', 1981.
* Braj Basi Lal. (1982). The Giant Tank of Śṛiṅgaverapura. Illustrated London News. January. P59
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vsYNPwAACAAJ|title=Has the Indus Script Been Deciphered?|last=Braj Basi Lal|publisher=Indian Inst. of Advanced Study|year=1982}}
* ''Frontiers of the Indus Civilization'', 1984.
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9WjvNAEACAAJ|title=Excavation at Śṛiṅgaverapura: (1977-86)|last=B. B. Lal|publisher=Director General, Archaeological Survey of India|year=1993}} &lt;ref name=&quot;ASI1&quot;&gt;[http://asi.nic.in/asi_publ_memoirs.asp Memoirs], On Excavations, Indus Seals, Art, Structural and Chemical Conservation of Monumets, Archaeological Survey of India Official website.&lt;/ref&gt;
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3_1tAAAAMAAJ|title=The Earliest civilization of South Asia: rise, maturity, and decline|last=Braj Basi Lal|publisher=Aryan Books International|year=1997|isbn=978-81-7305-107-4}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QzkenAEACAAJ|title=Facets of Indian Civilization: Prehistory and rock-art, protohistory: Essays in Honour of Prof. B.B. Lal (Vol. 1)|last=Jagat Pati Joshi|last2=D. K. Sinha|last3=Braj Basi Lal|publisher=Aryan Books International|year=1997|isbn=9788173050879|access-date=9 August 2013}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uultAAAAMAAJ|title=India 1947-1997: New Light on the Indus Civilization|last=B. B. Lal|publisher=Aryan Books International|year=1998|isbn=978-81-7305-129-6}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4ultAAAAMAAJ|title=The Sarasvatī flows on: the continuity of Indian culture|last=Braj Basi Lal|publisher=Aryan Books International|year=2002|isbn=978-81-7305-202-6}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=G9dtAAAAMAAJ|title=Excavations at Kalibangan: The Early Harappans, 1960-1969|last=Braj Basi Lal|publisher=Director General, Archaeological Survey of India|year=2003}}
* Braj Basi Lal. (2003). Should One Give up All Ethics for Promoting One's Theory? East and West. Vol. 53. . Nos. 1–4. Pp285-88.
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rL2fAAAAMAAJ|title=Studies in Art and Archaeological Conservation: Dr. B.B. Lal Commemoration Volume|last=A. S. Bisht|last2=Surinder Pal Singh|last3=B. B. Lal|publisher=Agam Kala Prakashan|year=2004|isbn=978-81-7320-059-5}}
* {{Cite book|title=The Homeland of the Aryans. Evidence of Rigvedic Flora and Fauna &amp; Archaeology|last=B. B. Lal|publisher=Aryan Books|year=2005|isbn=8173052832}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=py_3PgAACAAJ|title=A Report on the Preservation of Buddhist Monuments at Bamiyan in Afghanistan|last=Braj Basi Lal|last2=R. Sengupta|publisher=Islamic Wonders Bureau|year=2008|isbn=978-81-87763-66-6}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vYBwPgAACAAJ|title=Rāma, His Historicity, Mandir, and Setu: Evidence of Literature, Archaeology, and Other Sciences|last=B. B. Lal|publisher=Aryan Books|year=2008|isbn=978-81-7305-345-0}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tQwwAQAAIAAJ|title=How Deep Are the Roots of Indian Civilization?: Archaeology Answers|last=B. B. Lal|publisher=Aryan Books|year=2009|isbn=978-8173053764}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=X8sEmwEACAAJ|title=Excavations at Bharadwaja Ashram: with a note on the exploration at Chitrakuta|last=Braj Basi Lal|publisher=Archaeological Survey of India|year=2011}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0jp3uAAACAAJ|title=Piecing Together: Memoirs of an Archaeologist|last=Braj Basi Lal|publisher=Aryan Books International|year=2011|isbn=978-81-7305-417-4}}
* Braj Basi Lal. (2013) Historicity of the Mahabharata: Evidence of Art, Literature and Archaeology. Aryan Books International. {{ISBN|978-81-7305-458-7}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-81-7305-458-7|978-81-7305-458-7]] (HB), 978-81-7305-459-4 (PB)
* {{Cite book|title=The Rigvedic People: 'Invaders'?/'Immigrants'? or Indigenous?|last=Braj Basi Lal|publisher=Aryan Books International|year=2015|isbn=978-81-7305-535-5}}
* Braj Basi Lal. ( 2015) Excavations at Kalibangan (1961-69): The Harappans. Archaeological Survey of India.
* Braj Basi Lal. ( 2017a) Kauśāmbī Revisited   Aryan Books International
* Braj Basi Lal. ( 2017b) Testing Ancient Traditions on the Touchstone of Archaeology. Aryan Books International
* Braj Basi Lal. ( 2019)  Agony of an Archaeologist. Aryan Books International.
* BR Mani; Rajesh Lal; Neera Misra; Vinay Kumar (2019) Felicitating a Legendary Archaeology Prof B.B. Lal. Vols. III. BR Publishing Corporation. {{ISBN|9789387587458}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/9789387587458|9789387587458]] (Set of 3 Vols.)
* Braj Basi Lal. (2019). From the Mesolithic to the Mahājanapadas: The Rise of Civilisation in the Ganga Valley. Aryan Books International.

== ಬಿರುದುಗಳು ==

* 1979 ರಲ್ಲಿ ನಲಾಂಡಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನವ ನಲಾಂದ ಮಹಾವಿಹರರಿಂದ ವಿದ್ಯಾ ವಾರಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.
* 1982 ರಲ್ಲಿ ಮಿಥಿಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯರಿಂದ ಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು
* ಗೌರವ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಫಾರ್ ಲೈಫ್, ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬಂಗಾಳ, 1991
* ಡಿ. ಲಿಟ್. (ಹೊನೊರಿಸ್ ಕಾಸಾ) ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ರಷ್ಯಾ, 1994
* 2000 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿದರು
* ಡಿ. ಲಿಟ್. (ಹೊನೊರಿಸ್ ಕಾಸಾ) ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ, 2014
* ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪುರಾತತ್ವ

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Reflist|group=note}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}

== ಮೂಲಗಳು ==

== ಮತ್ತಷ್ಟು ಓದುವಿಕೆ ==

* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FvTBfbfxAukC&amp;pg=PA1|title=Ayodhya, Archaeology After Demolition: A Critique of the &quot;new&quot; and &quot;fresh&quot; Discoveries|last=Dhaneshwar Mandal|publisher=Orient Blackswan|year=2003|isbn=978-81-250-2344-9|ref=Ma}}
* {{Cite web|url=http://www.slideshare.net/sfih108/mahabharata-historicity-prof-b-b-lal|title=Mahabharata Historicity by Prof. B B Lal}}

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==

* [http://www.hvk.org/2002/0302/200.html ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ತಾಯ್ನಾಡು] : ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬಿಬಿ ಲಾಲ್ ಅವರಿಂದ [http://www.hvk.org/2002/0302/200.html ಕೆಲವು ಆಲೋಚನೆಗಳು]
* [http://www.archaeologyonline.net/artifacts/19th-century-paradigms.html 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಾದರಿಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಲೇ ಇರಲಿ!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210223203550/https://archaeologyonline.net/artifacts/19th-century-paradigms.html |date=2021-02-23 }} ಉದ್ಘಾಟನಾ ಭಾಷಣ, ಪ್ರೊ. ಲಾಲ್, 2007 ರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಪುರಾತತ್ವ ಕುರಿತ 19 ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು
* Worldcat.org ನಲ್ಲಿ [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n84-86428 ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]
{{S-start}}
{{succession box|title=Director General of the [[Archaeological Survey of India]]|before=[[Amalananda Ghosh]]|after=[[M. N. Deshpande]]|years=1968 - 1972}}
{{s-end}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೨೧ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಂಶೋಧಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]</text>
      <sha1>6v936weu38nwsasct21dcwe2wqetu3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141330</id>
    <revision>
      <id>1372955</id>
      <parentid>1351631</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6285" sha1="4c2i8dcj238pje0xit7jc8qavi2k9hz" xml:space="preserve">[[File:Nagarekha Gavankar.jpg|thumb|ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರ್ತಿ ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರ]]
'''ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರ''' ಮೂಲತಃ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ|ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯವರು.  [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಸೃಜನಶೀಲ ಬರಗಾರ್ತಿ, ಅನುವಾದಕಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ್ತಿ.  ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರು, ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರು. 

==ಹುಟ್ಟು==
ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಡ್ಲೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.

==ಶಿಕ್ಷಣ==
ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಂ ಎ ಪದವಿ. ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಉಪನ್ಯಾಸಕಿಯಾಗಿದ್ದು,  ಸರಕಾರಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು [[ದಾಂಡೇಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ.

==ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳು==
# ಏಣ, ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ನಾನು, ಬರ್ಫದ ಬೆಂಕಿ [ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು,] 
# ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕ, ಆಂಗ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕ [ಅಂಕಣ ಬರಹ ಕೃತಿ]
# ಕವಾಟ- ಪುಸ್ತಕ ಪರಿಚಯ ಕೃತಿ
# ಸ್ತ್ರೀ- ಸಮಾನತೆಯ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ - ಮಹಿಳಾ ಅಸ್ಮಿತೆ ಕುರಿತ [ಅಂಕಣ ಬರಹ] ಕೃತಿ.
# ದಿ ಡೈರಿ ಆಫ್ ಎ ಯಂಗ್ ಗರ್ಲ್ – ಆನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ [ಅನುವಾದಿತ ಕೃತಿ] ಬಂದಿರುತ್ತದೆ.
# ಮೌನದೊಳಗೊಂದು ಅಂತರ್ಧಾನ - ಕಥಾ ಸಂಕಲನ
# ಬಣ್ಣದ ಕೊಡೆ- ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಲೋಕ - ಅನುಭವ ಕಥನ 
# ಕನ್ನಡಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ - ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿ
# ಡಾ.ಗೀತಾ ಡಿ.ಸಿ. ಜೊತೆಗೂಡಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಕೃತಿ

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
# '''ಏಣ''' ಕವನ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ “ಶ್ರೀಮತಿ ಶಾರದಾರಾಮಲಿಂಗಪ್ಪ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-2015”&lt;ref&gt;{{cite web |title=Story and Poem By ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರ {{!}} BookBrahma |url=https://www.bookbrahma.com/story-poem/nagarekha-gavankara |website=www.bookbrahma.com}}&lt;/ref&gt;  
# ಕರಾವಳಿ ಮುಂಜಾವು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯ ಅಂಕಣ ಬರಹಗಳ ಗುರುತಿಸಿ ಬೆಳಗಾವಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನೀಡುವ ಪತ್ರಕರ್ತ ಪುರಸ್ಕಾರ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾ. ಎಸ್‌ಆರ್‌ಜೋಗ್ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-2019.
# '''ಬರ್ಫದ ಬೆಂ'''ಕಿ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ  ಬೆಳಗಾವಿಯ ಡಾ. ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ ವತಿಯಿಂದ ನೀಡುವ “ಡಾ. ಬೆಟಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-2019  ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡುವ “ಗೀತಾ ದೇಸಾಯಿ ದತ್ತಿ ಬಹುಮಾನ-2018-19  
# '''ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತೆಯ ಸಂಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ'''-ಕೃತಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ನೀಡುವ ಲೀಲಾದೇವಿ ಗುರುಸಿದ್ದಪ್ಪ ಸಿಂಧೂರ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-2020&lt;ref&gt;https://www.shauryadigital.life/2021/07/2020.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211227152357/https://www.shauryadigital.life/2021/07/2020.html |date=2021-12-27 }} |website=SHAURYA DIGITAL LIFE&lt;/ref&gt;
# 2019ರಲ್ಲಿ  “ಮೌನದೊಳಗೊಂದು ಅಂತರ್ಧಾನ”  ಕಥಾ ಸಂಕಲನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗೆ ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಕಲಾವೃಂದ ಡೊಂಬಿವಿಲಿ, ಮುಂಬೈ ಇವರು ಕೊಡಮಾಡುವ ಶ್ರೀಮತಿ ಸುಶೀಲಾ ಸೀತಾರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ ಕಥಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
# [[ದಿ ಡೈರಿ ಆಫ್ ಎ ಯಂಗ್ ಗರ್ಲ್]] - ಮೂಲ : [[ಅನ್ನಿ ಫ್ರಾಂಕ್]] - ಕೃತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಲೇಖಕಿಯರ ಸಂಘ ಭಾಷಾಂತರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಶ್ರೀ ಲೇಖಾ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.huffpost.com/entry/anne-frank-diary-anniversary_n_3430185&lt;/ref&gt;

== ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿ==
# [https://www.kendasampige.com/author/nagarekha-gaonkar ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗರೇಖಾ ಅವರು ಬರೆದ ಬರಹಗಳ ವಿವರ] 
# [https://vishvadhwani.com/author/nagarekha-gaonakar/ ವಿಶ್ವಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರರ ಬರಹಗಳು]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  
# [https://tv9kannada.com/specials/year-end-special-2020-prominent-kannada-writer-nagarekha-gaonkar-summarises-her-favorite-books-writers-short-story-literature-poetry-155862.html ವರ್ಷಾಂತ್ಯ ವಿಶೇಷ 2020: ‘ಓದಿನಂಗಳ’ದಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಕಿ ನಾಗರೇಖಾ ಗಾಂವಕರ]
# [http://chilume.com/?author=82 ಚಿಲುಮೆ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಾಣ]

== ಉಲ್ಲೇಖ==
&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಬರಹಗಾರ್ತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರು]]</text>
      <sha1>4c2i8dcj238pje0xit7jc8qavi2k9hz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಕ್ಷತ್ರ ಹಣ್ಣು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144321</id>
    <revision>
      <id>1372952</id>
      <parentid>1371036</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T14:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38017" sha1="5w8hjfyf7myp48m3mjvl93p518ho4vm" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Averrhoa_carambola_ARS_k5735-7.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Averrhoa_carambola_ARS_k5735-7.jpg/220px-Averrhoa_carambola_ARS_k5735-7.jpg|thumb| ಮರದ ಮೇಲೆ ಬಲಿಯದ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾಗಳು]]
[[ಚಿತ್ರ:Carambola_1z_.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Carambola_1z_.jpg/220px-Carambola_1z_.jpg|thumb| ಸಮರುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ]]
[[ಚಿತ್ರ:Carambola_2z_.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Carambola_2z_.jpg/220px-Carambola_2z_.jpg|thumb| ಸಮರುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ]]
'''ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾವನ್ನು''' ನಕ್ಷತ್ರ ಹಣ್ಣು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ]] ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಮರಗಳ ಜಾತಿಯ ''[[ಕಮರಾಕ್ಷಿ|ಅವೆರ್ಹೋವಾ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾದ]]'' ಹಣ್ಣು.&lt;ref name=&quot;jm&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/carambola.html|title=Carambola (''Averrhoa carambola''); In: Fruits of Warm Climates|last=Julia F. Morton|date=1987|publisher=NewCROP, New Crop Resource Online Program, Center for New Crops &amp; Plant Products, Purdue University|pages=125–128}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cabi&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Gepts&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/genomicstropical00moor_136|title=Genomics of Tropical Crop Plants|last=Gepts|first=Paul|date=2008|publisher=Springer|isbn=9780387712192|editor-last=Moore|editor-first=Paul H.|pages=[https://archive.org/details/genomicstropical00moor_136/page/n22 1]-20|chapter=Tropical environments, biodiversity, and the origins of crops|editor-last2=Ming|editor-first2=Ray|url-access=limited}}&lt;/ref&gt; ಈ ವಿಷಕಾರಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]], [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]], ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್, [[ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾ|ಮೈಕ್ರೋನೇಷಿಯಾ]], [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಣ್ಣು ನ್ಯೂರೋಟಾಕ್ಸಿನ್ ಆದ ಕ್ಯಾರಂಬಾಕ್ಸಿನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;cabi&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.cabi.org/isc/datasheet/8082|title=''Averrhoa carambola'' (carambola)|date=27 September 2018|publisher=CABI|access-date=5 October 2018}}&lt;/ref&gt;

ಹಣ್ಣು ತನ್ನ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೫-೬) ಹರಿಯುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt; ಅಡ್ಡ-ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ, ಅದು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ; ಆದ್ದದಿಂದ ಈ ಹಣ್ಣಿಗೆ ''ನಕ್ಷತ್ರ ಹಣ್ಣು'' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cabi&quot;/&gt; ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಣ್ಣನ್ನು ಖಾದ್ಯ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಚ್ಚಾ, ಮತ್ತು ಬೇಯಿಸಿ ಸೇವಿಸಬಹುದು, ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಡಬಹುದು, ಅಲಂಕರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು, ಅಲ್ಲದೇ ರಸವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt;

== ಮೂಲ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Carambolas765pt.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Carambolas765pt.jpg/220px-Carambolas765pt.jpg|thumb| ೭,೬ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ೫ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಕ್ಷತ್ರ ಹಣ್ಣು ಭಾಗ]]
ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ''ಅವೆರ್ಹೋವಾ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾದ'' ಮೂಲ ಶ್ರೇಣಿಯು ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾವಾಗಿದೆ]]. ಅಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gepts&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Duke&quot;&gt;{{Cite book|title=CRC Handbook of Alternative Cash Crops|last=Duke|first=James A.|last2=duCellier|first2=Judith L.|date=1993|publisher=CRC Press|isbn=9780849336201|pages=59–60}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arora&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.bioversityinternational.org/fileadmin/user_upload/online_library/publications/pdfs/Diversity_in_Underutilized_Plant_Species_An_Asia-Pacific_Prespective_1938.pdf|title=Diversity in Underutilized Plant Species – An Asia-Pacific Perspective|last=Arora|first=R.K.|date=2014|publisher=Bioversity International|isbn=9789292550073|page=59}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ]] ಆಸ್ಟ್ರೋನೇಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಆಸ್ಟ್ರೋನೇಷಿಯನ್ ಕೃಷಿಕರು [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]], ಲ್ಯಾಂಗ್‌ಸಾಟ್, [[ನೋಣಿ|ನೋನಿ]] ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಂಟೋಲ್‌ನಂತಹ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Blench2009&quot;&gt;{{Cite book|url=http://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/General/Blench%20Ross%20Festschrift%20paper%20revised.pdf|title=Discovering history through language: Papers in honour of Malcolm Ross|last=Blench|first=Roger|date=2009|publisher=Research School of Pacific and Asian Studies, Australian National University|editor-last=Evans|editor-first=Bethwyn|chapter=Remapping the Austronesian expansion|access-date=2022-08-06|archive-date=2020-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200420195330/http://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/General/Blench%20Ross%20Festschrift%20paper%20revised.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವು ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಓಷಿಯಾನಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cabi&quot;/&gt; ನಕ್ಷತ್ರ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು [[ಭಾರತ]], ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]], [[ತೈವಾನ್]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ|ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ]], ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ರಾಜ್ಯದ [[ಹವಾಯಿ]], ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cabi&quot; /&gt; ನಕ್ಷತ್ರ ಹಣ್ಣುಗಳ ಮರಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt; ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಭೇದವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;cabi&quot; /&gt;

== ವಿವರಣೆ ==
ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ ಮರವು ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೯ಮೀ ಎತ್ತರದ  ವರೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt; ಇದರ ಪತನಶೀಲ ಎಲೆಗಳು ೧೫–೨೧೫ ಸೆಂ (೬-೧೦) ಉದ್ದ, ೫ ರಿಂದ ೧೧ ಅಂಡಾಕಾರದ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳು ಮಧ್ಯಮ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt; ಹೂಗಳು ನೀಲಕ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೇರಳೆ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ಆಕರ್ಷಕ ಹಣ್ಣುಗಳು ತೆಳುವಾದ, ಮೇಣದಂತಹ ಪೆರಿಕಾರ್ಪ್, ಕಿತ್ತಳೆ-ಹಳದಿ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಾದಾಗ ರಸದೊಂದಿಗೆ ಗರಿಗರಿಯಾದ, ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ತಿರುಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt; ಹಣ್ಣು ಸುಮಾರು ೫- ೧೫ ಸೆಂ (೨ ರಿಂದ ೬ ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಅಥವಾ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದದ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt; ಅಡ್ಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಇದು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cabi&quot;/&gt; ತಿರುಳು ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಿಳಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಣ್ಣು ಸುಮಾರು ೧೦ ರಿಂದ ೧೨ ಚಪ್ಪಟೆ ತಿಳಿ ಕಂದು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ತೆಗೆದ ನಂತರ, ಅವು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;crfg&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.crfg.org/pubs/ff/carambola.html|title=''Averrhoa carambola'' L.|publisher=California Rare Fruit Growers, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20120822154541/http://www.crfg.org/pubs/ff/carambola.html|archive-date=August 22, 2012|access-date=August 9, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;crane&quot;&gt;{{Cite book|url=http://university.uog.edu/cals/people/PUBS/Carambol/MG26900.pdf|title=The Carambola (Star Fruit)|last=Jonathan H. Crane|publisher=Florida Cooperative Extension Service, University of Florida|year=1994|series=Fact Sheet HS-12|access-date=2012-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119035539/http://university.uog.edu/cals/people/PUBS/Carambol/MG26900.pdf|archive-date=2012-11-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fi&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.fruitsinfo.com/StarFruit-Exotic-fruits.php|title=Star Fruit|publisher=Fruitsinfo|access-date=August 9, 2012}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಹಣ್ಣಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಬಿಲಿಂಬಿಯಂತೆ, ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಿಧಗಳಿವೆ: ಸಣ್ಣ ಹುಳಿ (ಅಥವಾ ಟಾರ್ಟ್) ವಿಧ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸಿಹಿ ವಿಧ. ಹುಳಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಿಹಿ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಕ್ಸಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಳಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ವಿಧಗಳು ''ಅರ್ಕಿನ್'' ( [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ), ''ಯಾಂಗ್ ಟಾವೊ'' ( [[ತೈವಾನ್]] ), ''ಮಾ ಫ್ಯೂಂಗ್'' ( [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ), ''ಮಹಾ'' ( [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯಾ]] ), ಮತ್ತು ''ಡೆಮಾಕ್'' ( [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] ) ಮತ್ತು ಹುಳಿ ಸೇರಿವೆ. ''ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಟಾರ್'', ''ನ್ಯೂಕಾಂಬ್'', ''ಸ್ಟಾರ್ ಕಿಂಗ್'' ಮತ್ತು ''ಥಾಯರ್'' (ಎಲ್ಲವೂ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಿಂದ) ವಿಧಗಳು. ''ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಟಾರ್'' ನಂತಹ ಕೆಲವು ಹುಳಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹಣ್ಣಾಗಲು ಬಿಟ್ಟರೆ ಸಿಹಿಯಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;crfg&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;crane&quot;/&gt;

=== ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳು ===
ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾವನ್ನು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿ]] ಖು, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ''ಬಾಲಿಂಬಿಂಗ್'', [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] &quot; ''ಬೆಲಿಂಬಿಂಗ್'' &quot;, [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾದಲ್ಲಿ]] ''ಮಾ ಫೆನ್'', [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ''ಕಮರಂಗಾ'', [[ಉಗಾಂಡ|ಉಗಾಂಡಾದಲ್ಲಿ]] ''ಒಮುಜಾಬಿಬು'' ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾರಂಬೋಲೋ'' ಅಥವಾ &quot;ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ&quot; ಸೇರಿದಂತೆ ಅದರ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳು.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cabi&quot;/&gt;

== ಪಾಕಶಾಲೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Carambola_Starfruit.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Carambola_Starfruit.jpg/220px-Carambola_Starfruit.jpg|left|thumb| ಮಾಗಿದ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾದ ಲಂಬ, ಅಂತಿಮ ನೋಟ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ವಿಭಾಗ]]
 
ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಣದಂತಹ ಚರ್ಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಣ್ಣು ಖಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. ತಿರುಳು ಕುರುಕುಲಾದ, ದೃಢವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ರಸಭರಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;cabi&quot;/&gt; ಇದು [[ನಾರು|ಫೈಬರ್ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ|ದ್ರಾಕ್ಷಿಯಂತೆಯೇ]] ಸ್ಥಿರತೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾಗಳು ಹಣ್ಣಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಅವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಛಾಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಎಲ್ಲಾ ಕುರುಹುಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ನಂತರ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅದರ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೃಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಹಸಿರು ಇರುವಾಗ ಕೊಯ್ದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕೋಣೆಯ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸಕ್ಕರೆ ಅಂಶವು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅತಿಯಾದ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾವು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಳದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಆಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;crane&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;buzzle&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.buzzle.com/articles/star-fruit-how-to-eat-star-fruit.html|title=How to Eat Star Fruit|publisher=Buzzle|archive-url=https://web.archive.org/web/20110110204152/http://www.buzzle.com/articles/star-fruit-how-to-eat-star-fruit.html|archive-date=January 10, 2011|access-date=August 5, 2012}}&lt;/ref&gt;

ಮಾಗಿದ ಸಿಹಿ ವಿಧದ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾಗಳು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ೪% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ಕರೆ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವು ಟಾರ್ಟ್, ಹುಳಿ ಅಂಡರ್ಟೋನ್ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು [[ಸೇಬು]], [[ಮರಸೇಬು|ಪೇರಳೆ]], [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮತ್ತು ಸಿಟ್ರಸ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಣ್ಣುಗಳ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಲಿಯದ ನಕ್ಷತ್ರದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹುಳಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸೇಬುಗಳಂತೆ ರುಚಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;crfg&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;fg&quot;&gt;{{Cite web|url=http://floridagardener.com/pom/Carambola.htm|title=Carambola or Star Fruit|publisher=FloridaGardener.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120727003227/http://www.floridagardener.com/pom/Carambola.htm|archive-date=July 27, 2012|access-date=August 5, 2012}}&lt;/ref&gt;

ಮಾಗಿದ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾಗಳನ್ನು ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಲವಂಗ]] ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಸೇಬು|ಸೇಬುಗಳೊಂದಿಗೆ]]. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮೀನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತರಕಾರಿಯಾಗಿ, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಜಾಮ್‌ಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಜಮೈಕ|ಜಮೈಕಾದಲ್ಲಿ]] ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಣಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;

ಬಲಿಯದ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ಪ್ರಕಾರದ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ರುಚಿಕರವಾಗಿಸಲು ಇತರ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮಸಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt; ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬಲಿಯದ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾಗಳನ್ನು [[ಕಲ್ಲುಪ್ಪು|ಕಲ್ಲುಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ]] ಅದ್ದಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;mm&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.marketmanila.com/archives/balimbing-carambola-star-fruit|title=Balimbing / Carambola / Star Fruit|date=21 November 2006|publisher=Market Manila|access-date=August 5, 2012}}&lt;/ref&gt; ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸೀಗಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೇಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt;

ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾಗಳ ರಸವನ್ನು ಐಸ್ಡ್ ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಳಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ರಸವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಸಾಲೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಇದರ ಜ್ಯೂಸ್ ಅನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ಬಾಟಲಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;

=== ಪೋಷಣೆ ===
ಕಚ್ಚಾ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾವು ೯೧% ನೀರು, ೭% [[ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟುಗಳು|ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು]], ೧% [[ಪ್ರೋಟೀನ್]], ಮತ್ತು ಅತ್ಯಲ್ಪ [[ಕೊಬ್ಬು|ಕೊಬ್ಬನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.

== ಆರೋಗ್ಯ ಅಪಾಯಗಳು ==
ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾರಂಬಾಕ್ಸಿನ್ &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|last=Garcia-Cairasco|first=N.|last2=Moyses-Neto|first2=M.|last3=Del Vecchio|first3=F.|last4=Oliveira|first4=J. A. C.|last5=Dos Santos|first5=F. L.|last6=Castro|first6=O. W.|last7=Arisi|first7=G. M.|last8=Dantas|first8=M. R.|last9=Carolino|first9=R. O. G.|title=Elucidating the Neurotoxicity of the Star Fruit|doi=10.1002/anie.201305382|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=52|issue=49|pages=13067–70|year=2013|pmid=24281890}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಾಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;muthu&quot;&gt;{{Cite journal|pmc=5357571|year=2016|last=Muthu|first=N.|title=Nutritional, Medicinal and Toxicological Attributes of Star-Fruits (Averrhoa carambola L.): A Review|journal=Bioinformation|volume=12|issue=12|pages=420–424|last2=Lee|first2=S. Y.|last3=Phua|first3=K. K.|last4=Bhore|first4=S. J.|pmid=28405126|doi=10.6026/97320630012420}}&lt;/ref&gt; ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಅಥವಾ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಡಯಾಲಿಸಿಸ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಎರಡೂ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;muthu&quot; /&gt; ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರ ಸೇವನೆಯು [[ಬಿಕ್ಕಳಿಕೆ]], ವಾಂತಿ, ವಾಕರಿಕೆ, ಮಾನಸಿಕ ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Star fruit (''Averrhoa carambola'') intoxication: an important cause of consciousness disturbance in patients with renal failure|journal=Ren Fail|year=2002|volume=24|issue=3|pages=379–82|pmid=12166706|doi=10.1081/JDI-120005373}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Neto2003&quot;&gt;{{Cite journal|title=Intoxication by star fruit (''Averrhoa carambola'') in 32 uraemic patients: treatment and outcome|journal=Nephrol Dial Transplant|year=2003|volume=18|issue=1|pages=120–5|pmid=12480969|doi=10.1093/ndt/18.1.120}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nutritionatc.hawaii.edu/HO/2003/202.htm|title=Kidney patients should avoid star fruit|last=Titchenal A &amp; Dobbs J|date=2003-04-28|publisher=Nutrition ATC|access-date=2008-10-16}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಕ್ಯಾರಂಬಾಕ್ಸಿನ್ ಒಂದು ನ್ಯೂರೋಟಾಕ್ಸಿನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಫೆನೈಲ್ಅಲನೈನ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಲುಟಮಾಟರ್ಜಿಕ್ ಅಗೊನಿಸ್ಟ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

=== ಔಷಧದ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ===
[[ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹಣ್ಣು|ದ್ರಾಕ್ಷಿಹಣ್ಣಿನಂತೆಯೇ]], ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾವನ್ನು ಏಳು ಸೈಟೋಕ್ರೋಮ್ ಪಿ೪೫೦ ಐಸೋಫಾರ್ಮ್‌ಗಳ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hktmc.com/ChineseMedia/Magazine/Medicine/ajdmpk/AJDMPK-2006-3/asian6-3(248-261)(DM).doc|title=Abstracts: Metabolism and metabolic enzymes studies for the 8th National Congress on Drug and Xenobiotic Metabolism in China|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928013636/http://www.hktmc.com/ChineseMedia/Magazine/Medicine/ajdmpk/AJDMPK-2006-3/asian6-3(248-261)(DM).doc|archive-date=2007-09-28|access-date=2007-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theannals.com/cgi/content/full/40/7/1472-a |title=Potential Drug-Food Interactions with Pomegranate Juice |access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2022 |archive-date=ಜೂನ್ 16, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616081749/http://www.theannals.com/cgi/content/full/40/7/1472-a |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಿಣ್ವಗಳು ಅನೇಕ ಔಷಧಿಗಳ ಮೊದಲ-ಪಾಸ್ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ, ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ ಅಥವಾ ಅದರ ರಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಡೋಸೇಜ್ ಅನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.

== ಕೃಷಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:Carambola_star_fruit_at_organic_food_mela_Bangalore_Karnataka_India.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Carambola_star_fruit_at_organic_food_mela_Bangalore_Karnataka_India.jpg/220px-Carambola_star_fruit_at_organic_food_mela_Bangalore_Karnataka_India.jpg|right|thumb| ಬಲಿಯದ ಭಾರತೀಯ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ]]
[[ಚಿತ್ರ:Sliced_Indian_Carambola_Star_fruit_with_Indian_spices.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Sliced_Indian_Carambola_Star_fruit_with_Indian_spices.jpg/220px-Sliced_Indian_Carambola_Star_fruit_with_Indian_spices.jpg|thumb| ಭಾರತೀಯ ಮಸಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಗಿದ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ ಹಣ್ಣು]]
ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಹಣ್ಣಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೨೦೦ಮೀ(೪೦೦೦) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯನ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆರ್ದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ೧೮೦೦ ಮೀಮೀ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cabi&quot;/&gt; ಇದು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರದ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಲೋಮ್ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಒಳಚರಂಡಿ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt; ಮಧ್ಯಮ ನೀರಾವರಿಯು ಶುಷ್ಕ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt; ಭಾರೀ ಮಳೆಯು ಹಣ್ಣಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;jm&quot; /&gt;

ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ ಮರಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ೬ಮೀ(೨೦) ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಪರಸ್ಪರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರವು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯು ಹಣ್ಣಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ, ಆದರ್ಶ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೯೦-೧೮೦ಕೀಲೋ. ಗ್ರಾಂ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಮಲೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ಜೂನ್‌ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಫ್ರುಟಿಂಗ್ ಋತುಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷವಿಡೀ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ ಮರವು ಅರಳುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;ippc&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.ippc.int/file_uploaded/1115281083940_Technical_Document_Carambola.pdf|title=Technical Document for Market Access on Star Fruit (Carambola)|last=Crop Protection &amp; Plant Quarantine Services Division|publisher=The Ministry of Agriculture and Agro-based Industry, Malaysia|year=2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20110909055104/https://www.ippc.int/file_uploaded/1115281083940_Technical_Document_Carambola.pdf|archive-date=September 9, 2011}}&lt;/ref&gt; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಂತಹ ಇತರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಯಿಲು ಇತರ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;crane&quot;/&gt;

ಧಾರಕ-ಬೆಳೆದ ''ಆರ್ಕಿನ್'' ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ ( ''ಅವೆರ್ಹೋವಾ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ'' ಎಲ್.) ಮರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ೨೫%, ೫೦%, ಅಥವಾ ೧೦೦% ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಛಾಯೆಯು ರಾಚಿಸ್ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಚಿಗುರೆಲೆಗಳ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಕರಪತ್ರದ ದಪ್ಪವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಮತಲ ಶಾಖೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Marler|first=Thomas E.|last2=Schaffer|first2=Bruce|last3=Crane|first3=Jonathan H.|date=1994-07-01|title=Developmental Light Level Affects Growth, Morphology, and Leaf Physiology of Young Carambola Trees|journal=Journal of the American Society for Horticultural Science|language=en|volume=119|issue=4|pages=711–718|doi=10.21273/JASHS.119.4.711|issn=0003-1062}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಮುಖ ಕೀಟಗಳು ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾ ಹಣ್ಣಿನ ನೊಣಗಳು, ಹಣ್ಣಿನ ಪತಂಗಗಳು, ಇರುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;crfg&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ippc&quot;/&gt; ಬೆಳೆಗಳು ಸಹ ಹಿಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;crfg&quot; /&gt;

ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾದ ಅಗ್ರ ಉತ್ಪಾದಕರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, [[ಗಯಾನ|ಗಯಾನಾ]], ಭಾರತ, [[ಇಸ್ರೇಲ್]], [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾ]], ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್, ತೈವಾನ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್.&lt;ref name=&quot;crane&quot;/&gt; ಮಲೇಷ್ಯಾವು ಪರಿಮಾಣದ ಮೂಲಕ ನಕ್ಷತ್ರ ಹಣ್ಣಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ippc&quot;/&gt; ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಮೇಲಿನ ಕಾಳಜಿಯಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಲೇಷ್ಯಾದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಟಾರ್ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಯುಎಸ್ ಗೆ ಇನ್ನೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮತ್ತು ಹವಾಯಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಸೆಮಿಟ್ರೋಪಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bilj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bijlmakers.com/fruits/starfruit.htm|title=Star Fruit|last=Hein Bijlmakers|publisher=Tropical Fruits|archive-url=https://web.archive.org/web/20120626140136/http://www.bijlmakers.com/fruits/starfruit.htm|archive-date=2012-06-26|access-date=August 9, 2012}}&lt;/ref&gt;

ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ವ್ಯಾಪಕ ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ವೀಕಾರವು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಕೋರಲ್ ಗೇಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂಭಾಗದ [[ತೋಟಗಾರಿಕೆ|ತೋಟಗಾರಿಕಾ ತಜ್ಞ]] ಮೊರಿಸ್ ಅರ್ಕಿನ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿ ''ಆರ್ಕಿನ್'' ವೈವಿಧ್ಯವು ೯೮% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;knight&quot;&gt;{{Cite journal|last=Robert J. Knight|last2=Jonathan H. Crane|year=2002|title=The 'Arkin' Carambola in Florida|journal=Proc. Fla. State Hort. Soc.|volume=115|pages=92–93|url=http://www.fshs.org/Proceedings/Password%20Protected/2002%20Vol.%20115/92-93(Knight).pdf}}{{Dead link|date=July 2017|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;

== ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ==
ಮರಗಳು ತಮ್ಮ ಹೇರಳವಾದ ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ ಮತ್ತು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕಾರದ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಕ ಕಡು ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್ನಿಂದ ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;crane&quot;/&gt;

ಬಿಲಿಂಬಿಯಂತೆ, ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲೀಯ ಹುಳಿ ಪ್ರಕಾರದ ರಸವನ್ನು [[ತುಕ್ಕು]] ಅಥವಾ ಕಳಂಕಿತ ಲೋಹವನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹಿತ್ತಾಳೆ]]) ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ತುಕ್ಕು ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬ್ಲೀಚ್ ಮಾಡಬಹುದು. ಅವುಗಳನ್ನು [[ವರ್ಣ(ಡೈ)|ಡೈಯಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮಾರ್ಡಂಟ್ ಆಗಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;jm&quot;/&gt;

ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ ''ಸ್ಟಾರ್‌ಡ್ಯೂ ವ್ಯಾಲಿ'' ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಕ್ಯಾರಂಬೋಲಾವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://stardewcommunitywiki.com/Starfruit|title=Starfruit|access-date=2022-08-06|archive-date=2021-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116050311/https://stardewcommunitywiki.com/Starfruit|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಸ್ಟಾರ್‌ಫ್ರೂಟ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಆಟದ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಬೆಳೆ. ಆಟದಲ್ಲಿನ ಐಕಾನ್ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ಅದರ ನೈಜ-ಜೀವನದ ಅಡ್ಡ-ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವು ಮರದ ಬದಲಿಗೆ ಏಕ-ಕೊಯ್ಲಿನ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>5w8hjfyf7myp48m3mjvl93p518ho4vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪುಲಿ ಕಳಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146732</id>
    <revision>
      <id>1372973</id>
      <parentid>1353563</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23943" sha1="d59ogc9vftt450iaod0m22cuw7fr9h3" xml:space="preserve">{{Infobox recurring event
| name               = ಪುಲಿಕ್ಕಳಿ
| native_name        = പുലിക്കളി
| logo               = 
| image              = Pulikkali during Onam.jpg
| country            = [[ಭಾರತ]]
| founded            = ೧೮೮೬
| founder_name       = ಸಕ್ತನ್ ತಂಪುರನ್
| dates              = ೪ ನೇ ಓಣಂ ದಿನ (ವಿಶಾಖಂ) ಚಿಂಗಂ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ
| frequency          = ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ
| venue              = ಸ್ವರಾಜ್ ರೌಂಡ್, ತ್ರಿಶೂರ್
| genre              = ಪುಲಿಕ್ಕಳಿ (ಹುಲಿ ನೃತ್ಯ)
| patron             = 
| website            = 
}}
[[File:Pulikkali - പുലിക്കളി.webm|thumb|right]]
'''ಪುಲಿ ಕಳಿ''' (ಅರ್ಥ: ಹುಲಿ ನೃತ್ಯ) ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ |ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ]] ಒಂದು ಜಾನಪದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.musicmalt.com/2014/08/puli-kali-procession-Athachamayam-Kerala.html&lt;/ref&gt; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವಾದ [[ಓಣಮ್‌|ಓಣಂ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ರಂಜಿಸಲು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕಲಾವಿದರು ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20210118020140/https://www.keralatourism.org/event/pulikali/40&lt;/ref&gt; ಓಣಂ ಆಚರಣೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದಂದು (ನಾಲಂ ಓಣಂ ಅಥವಾ ಚಥಾಯಂ) ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಹುಲಿ|ಹುಲಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಚಿರತೆ|ಚಿರತೆಗಳಂತೆ]] ತಮ್ಮನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿಕೊಂಡ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪುಲಿ ಕಳಿಯ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ 'ಹುಲಿ ನೃತ್ಯ' ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಹುಲಿ ಬೇಟೆಯ ವಿಷಯದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ  ಜಾನಪದ ಕಲೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಓಣಂನ ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನದಂದು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತದ ಪುಲಿ ಕಳಿ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು ತ್ರಿಶೂರ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಪುಲಿ ಕಳಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಬ್ಬಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪುಲಿ ಕಳಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ, ದಪ್ಪ ದೇಹದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಳದಿ, ಕಿತ್ತಳೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಕ್ತಿಯ ನೃತ್ಯ ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಮೃಗವನ್ನು ತನ್ನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಸೆಯುವ ಮೂಲಕ, ಇದು ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಓಣಂ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವರ್ಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ [[ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತ|ಸುಗ್ಗಿಯ]] ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20201124121510/http://www.keralaculture.org/pulikali/391&lt;/ref&gt; ಹುಲಿಗಳ ವೇಷದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಹುಡುಗರು ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಚಮತ್ಕಾರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯು, ಓಣಂನ ಮೂರನೇ ದಿನದಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಭ್ರಮದ ನಡುವೆ ತ್ರಿಶೂರಿನ ಸ್ವರಾಜ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುಲಿ ಕಳಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವೆಂದರೆ ಹುಲಿ ಹಾಗೂ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಹೊಂಚು ಹಾಕುವ ಬೇಟೆಗಾರ. ಪುಲಿ ಕಳಿ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಾಳವಾದ್ಯಗಳಾದ [[ಚಂಡೆ|ಚೆಂಡೆ]], [[ತವಿಲ್|ತಕಿಲ್]] ಮತ್ತು ಎಲಾತಾಳಂಗಳ ಲಯಬದ್ಧವಾದ ಬಡಿತಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಸಂಗೀತವು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗೆ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಮಾಡುವ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಚಲನೆಗಳು, ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಚನದಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[File:Body Painting Puli Kali Artist.jpg|thumb|ಪುಲಿ ಕಳಿಯ ಕಲಾವಿದ]]

ಪುಲಿ ಕಳಿಯ ಮೂಲವು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು. ಅಂದಿನ [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿನ್]] ಮಹಾರಾಜರಾದ ಮಹಾರಾಜ ರಾಮ ವರ್ಮ ಸಕ್ತನ್ ಥಂಪುರನ್ ಅವರು ಈ ಜಾನಪದ ಕಲೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹುಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹುಲಿಗಳಂತೆ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ನಂತರ ಇದನ್ನು 'ಪುಲಿಕ್ಕೆಟ್ಟಿ ಕಳಿ ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು ಅಪಾರವಾಗಿ ಆನಂದಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುಲಿಕಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

[[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ವಾಮನಾವತಾರ|ವಾಮನನು]] [[ಬಲಿ|ರಾಜ ಮಹಾಬಲಿ]] ಎಂಬ ದುಷ್ಟ ರಾಜನನ್ನು (ಅಸುರ) ನಾಶಮಾಡಲು ಭೂಮಿಗೆ ಇಳಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾಬಲಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನ ರಾಜ್ಯವು ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮಗುವಾಗಿದ್ದ ವಾಮನನು ರಾಜ ಮಹಾಬಲಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಮಗುವಾಗಿದ್ದ ವಾಮನನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಮೊದಲನೆಯ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆವರಿಸಿದನು. ಮಹಾಬಲಿಯು ತನ್ನೆದುರಿಗಿರುವುದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ಮೂರನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು ಎಂದು ವಾಮನನು ರಾಜನನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ರಾಜನು ಭಗವಂತನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಲು ಬಯಸದೆ,  ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಬಹುದು ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ಅವನ ಸಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದ ವಾಮನನು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವ  ವರವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ನೀಡಿದನು. ವಾಮನನು ತನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ತಕ್ಷಣ, ಮಹಾಬಲಿಯು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದನು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಓಣಂನ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ವರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು.

ರಾಜ ಮಹಾಬಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಬಲಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನನ್ನು ಹುಲಿ ಅಥವಾ ಚಿರತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಜನರು ಈ ವಿಲಕ್ಷಣ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಚರಣೆಯಂತೆ, ಕಲಾವಿದನು ಮೊದಲು ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ಕೂದಲನ್ನು ಬೋಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅನುಭವಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರನು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು  ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣದ ಲೇಪನದಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಕೋಟ್ ಒಣಗಿದ ನಂತರ, ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಟ್ ಅನ್ನು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದ ಬಣ್ಣಗಳು ಹೆಚ್ಚು ರೋಮಾಂಚಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20200117203349/https://www.sify.com/news/colourful-tiger-art-with-folk-dance-for-onam-news-national-ki1labiicib.htm&lt;/ref&gt; ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹುಲಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲು ಇಡೀ ದಿನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

== ಆಧುನಿಕವಾಗಿ ==
[[File:Pulikkali 2010.jpg|thumb|೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಪುಲಿಕ್ಕಳಿ]]

ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಪುಲಿ ಕಳಿ ಪ್ರದರ್ಶಕರ ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ತಮ್ಮ ಮುಖದ ಮೇಲೂ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈಗ, ಕೃತಕ [[ಮುಖವಾಡ|ಮುಖವಾಡಗಳು]], ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕ ಹಲ್ಲುಗಳು, ನಾಲಿಗೆ, ಗಡ್ಡ ಮತ್ತು ಮೀಸೆಗಳನ್ನು ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ತಮ್ಮ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.ಹುಲಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೊಂಟದ ಸುತ್ತಲೂ ಶಬ್ದ ಮಾಡುವ  ವಿಶಾಲವಾದ ಸೊಂಟಪಟ್ಟಿಯನ್ನು  ಸಹ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಉತ್ಸವವು ಈಗ ಎಲ್ಲಾ ಜನರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ  ವಿಶೇಷವಾದ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಂದೆ ಬರುವ ಯುವಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಜಕರಿಂದ ಭಾರಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ನೈಜ ವರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೪  ರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪುಲಿ ಕಳಿ ಗುಂಪುಗಳ ಏಕೀಕೃತ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ''ಪುಲಿ ಕಳಿ ಕೋ-ಆರ್ಡಿನೇಶನ್ ಕಮಿಟಿ'' ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಶೂರ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಪ್ರತಿ ಪುಲಿ ಕಳಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ರೂ ೩೦,೦೦೦  ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tigresses roar: Kerala's Pulikali dance sees women actors for the first time in 200 years |url=https://www.thenewsminute.com/article/tigresses-roar-keralas-pulikali-dance-sees-women-actors-first-time-200-years-50026 |date=September 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Three women make roaring entry into Kerala's male-dominated Pulikali show |url=https://indianexpress.com/article/india/india-news-india/kerala-onam-pulikali-festival-women-tigers-dress-up-three-women-make-roaring-entry-into-keralas-male-dominated-pulikali-show-3036648/}}&lt;/ref&gt;

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪುಲಿಕಳಿಯಲ್ಲಿ ೫೧ ಸದಸ್ಯರ ತಂಡದಲ್ಲಿ ೩ ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. [[ಕೋವಿಡ್-೧೯]] ಮತ್ತು ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಂದಾಗಿ, ಅನೇಕ ಓಣಂ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=This year, over 25,000 Pulikali lovers watched the 'tigers' from Thrissur online |url=https://www.thenewsminute.com/article/year-over-25000-pulikali-lovers-watched-tigers-thrissur-online-132341}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pulikkali to go online this Onam |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/pulikkali-to-go-online-this-onam/article32444321.ece}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=A virtual 'pulikali' in Thrissur this year |url=https://www.onmanorama.com/travel/kerala/2020/09/04/virtual-pulikali-thrissur-onam.html }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ''ಅಯ್ಯಂತೋಳೆ ದೇಶಂ ಪುಲಿ ಕಳಿ ಸಮಿತಿಯ'' ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಪುಲಿ ಕಳಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಪುಟದಲ್ಲಿ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು  ೧೭  ಜನರು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.

== ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ==
[[File:പുലി കലാകാരൻ.JPG|thumb|ಕಲಾವಿದನು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹುಲಿ ಪಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.]]

ಈ ಜಾನಪದ ಕಲೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಕಲಾವಿದರ ವರ್ಣರಂಜಿತ ನೋಟ. ಟೆಂಪೆರಾ ಪೌಡರ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ನಿಷ್ ಅಥವಾ ದಂತಕವಚದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ನರ್ತಕರು ದೇಹದಿಂದ ಕೂದಲನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಬಣ್ಣದ ಬೇಸ್ ಕೋಟ್ ಅನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೇಪನ ಒಣಗಲು ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದರ ನಂತರ, ಎರಡನೇ ಬಣ್ಣದ ಕೋಟ್ ಅನ್ನು ವರ್ಧಿತ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ಐದರಿಂದ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹುಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆಗೆ ಪುಲಿ ಕಳಿಯ ಗುಂಪುಗಳು ಅಥವಾ 'ಸಂಗಮಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪುಲಿಕಳಿಯ ಗುಂಪುಗಳು ತ್ರಿಶ್ಶೂರಿನ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ, ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಕುಣಿಯುತ್ತಾ  ತಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತಾ  ಸ್ವರಾಜ್ ರೌಂಡಿನ ಬೀದಿಗಳ ಮೂಲಕ, ತ್ರಿಶೂರ್‌ಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

ಪ್ಯಾಲೇಸ್  ರಸ್ತೆ, ಕರುಣಾಕರನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ರಸ್ತೆ, ಶೋರ್ನೂರ್ ರಸ್ತೆ, ಎ ಆರ್ ಮೆನನ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಎಂಜಿ ರಸ್ತೆ ತ್ರಿಶೂರ್‌ ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗ. ಪುಲಿ ಕಳಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಉಳಿದ  ಓಣಂ ಆಚರಣೆಗೆ ತಲುಪಲು ಈ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಾಳವಾದ್ಯಗಳ ಲಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೆಂಡೆ ಶಕ್ತಿಯುತ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ.  ಹುಲಿಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು, ಹುಲಿಯನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಮುಂತಾದ ದೃಶ್ಯಗಳು ನಡುವೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ.

ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ, ನೃತ್ಯಗಾರರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸೇರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗುಂಪುಗಳು ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂದೆ ತ್ರಿಶೂರಿನ ಸ್ವರಾಜ್ ರೌಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಡುವಿಲಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತವೆ. ದೇಗುಲ (ನಡುವಿಲಾಲ್ ಗಣಪತಿ ಕೋವಿಲ್) ಮೈದಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಮೆರವಣಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಗಣಪತಿ ದೇವರಿಗೆ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ತೇಲುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ತಂಡಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ  ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪರಸ್ಪರ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.

== ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ==
ಪುಲಿ ಕಳಿಯು ಏಕತೆ, ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.  ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ, ಪುಲಿ ಕಳಿಯು ಹುಲಿಯ ಜೀವನ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಅದಮ್ಯ ಚೈತನ್ಯದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಪುಲಿ ಕಳಿ ಮನರಂಜನೆಯ ಒಂದು ರೂಪ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ, ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.  ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪುಲಿ ಕಳಿಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು]] ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ.
==ಸಹ ನೋಡಿ==
* [[ಹುಲಿವೇಷ]]
* [[ಓಣಂ]]
* [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]]
* [[ಕೇರಳ]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]</text>
      <sha1>d59ogc9vftt450iaod0m22cuw7fr9h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೂಜಾ ಭಾತ್ರಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148774</id>
    <revision>
      <id>1372975</id>
      <parentid>1353615</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T23:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24561" sha1="7uhi1va374tz0p4e6st0ne1fkr7j1lf" xml:space="preserve">{{short description|Indian-American actress}}
{{EngvarB|date=August 2014}}
{{Use dmy dates|date=December 2022}}
{{Infobox pageant titleholder
| name = ಪೂಜಾ ಭಾತ್ರಾ
| image = Pooja Batra.jpg
| birth_date = 27 October
| birth_place = ಫೈಜಾಬಾದ್, [[Ayodhya]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಭಾರತ]]&lt;ref name=&quot;rmr&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Where is Miss India winner, 'Virasat' actor Pooja Batra now? Find out |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-where-is-miss-india-winner-virasat-actor-pooja-batra-now-find-out-nawab-shah-2917432 |access-date=6 June 2022 |work=DNA India |date=28 October 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| height = 5 ft 10 in&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pooja Batra Gets the Royal Ignore at Cannes 2016, Even After Having 'Influential' Friends. Surprising! |url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-cannes-2016-pooja-batra-5327168-PHO.html |access-date=9 October 2020 |work=dailybhaskar |date=18 May 2016 |language=en |archive-date=10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010185725/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-BOW-cannes-2016-pooja-batra-5327168-PHO.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Tribune - Windows - Featured story |url=https://www.tribuneindia.com/2000/20000401/windows/main2.htm |access-date=9 October 2020 |work=The Tribune |date=1 April 2000}}&lt;/ref&gt;
| occupation = {{hlist|ನಟಿ|ರೂಪದರ್ಶಿ}}
| title = [[ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ 1993]]
| competitions = [[ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]&lt;br/&gt;(ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 3)&lt;br/&gt;(ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್)&lt;br/&gt;[[ಮಿಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ 1993]]&lt;br/&gt;(ಸೆಮಿಫೈನಲಿಸ್ಟ್)
| spouse = {{unbulleted list|{{Marriage|ಸೋನು ಎಸ್. ಅಹ್ಲುವಾಲಿಯಾ|2002|2011|end=divorced}}|{{Marriage|[[Nawab Shah (actor)|ನವಾಬ್ ಶಾ]]|2019}}}}
}}

 
'''ಪೂಜಾ ಭಾತ್ರಾ ಷಾ''' (ಜನನ 27 ಅಕ್ಟೋಬರ್) ಒಬ್ಬಳು ಭಾರತೀಯ-ಅಮೇರಿಕನ್  ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ, ಇವರು ಮೊದಲು [[ಹಿಂದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು 1993 ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/pooja-batras-miss-india-memories-a-throwback-to-what-made-1993-special-2362789|title=Pooja Batra's Miss India Memories - A Throwback To What Made 1993 Special|last=Basu|first=Nilanjana|date=4 February 2021|access-date=26 February 2022|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಭಾತ್ರಾಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27 &lt;ref name=&quot;DOB&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-pooja-batra-how-virasat-actor-found-love-with-nawab-shah/story-Qn2ymoVOmlTD5HUXwSz5jL.html|title=Happy birthday Pooja Batra: How Virasat actor found love with Nawab Shah|date=27 October 2020|work=Hindustan Times|access-date=29 November 2020}}&lt;/ref&gt; ರಂದು ರವಿ ಭಾತ್ರಾ, ಸೇನಾ ಕರ್ನಲ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Whats-Pooja-Batra-doing-in-Mumbai/articleshow/4885067.cms|title=What's Pooja Batra doing in Mumbai!|last=Tiwari|first=Nimisha|date=13 August 2009|website=[[The Times of India]]|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನೀಲಂ ಭಾತ್ರಾ, (ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧಿ)(1971) ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;rediff&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/jun/25pooja1.htm|title='I'm not his ex, Akshay Kumar is my ex'|date=25 June 1997|website=[[Rediff]]|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; ಅವಳು ಚಿಕ್ಕವಳಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ [[ಲುಧಿಯಾನ|ಲುಧಿಯಾನದಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiawest.com/entertainment/global/pooja-batra-makes-heads-turn-in-action-thriller-killer-punjabi/article_129e6124-e49e-11e5-9a6a-77a6da943d2e.html|title=Pooja Batra Makes Heads Turn in Action Thriller 'Killer Punjabi': Watch Trailer|last=Vashisht-Kumar|first=Divya|date=7 March 2016|website=India-West|access-date=17 July 2016|archive-date=14 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714041838/http://www.indiawest.com/entertainment/global/pooja-batra-makes-heads-turn-in-action-thriller-killer-punjabi/article_129e6124-e49e-11e5-9a6a-77a6da943d2e.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಅಥ್ಲೀಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಮತ್ತು 200 ಮತ್ತು 400 ಮೀಟರ್ ಓಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದಾರೆ &lt;ref name=&quot;rediff&quot; /&gt; ಅವಳು ಸೆಕೆಂಡ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಅರುಣ್ ಖೇತ್ರಪಾಲ್|ಅರುಣ್ ಖೇತರ್ಪಾಲ್ಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.instagram.com/p/B5CFZZhhASF/|title=I never really toot the horn about my family or my lineage but this I gotta.. So proud to be related to #shaheed #secondlieutenant #arunkhetarpal #pvc #posthumous #aka The bravest officer of the Indian Army. #mydadscousin #battlefieldofbasantar #indopakwar71 As someone once said 'Wars are created by politicians, compounded by bureaucrats and fought by soldiers.'|website=Instagram|url-access=limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20220719075145/https://www.instagram.com/p/B5CFZZhhASF/|archive-date=19 ಜುಲೈ 2022|access-date=14 April 2021|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಪುಣೆಯ ಫರ್ಗುಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ &lt;ref name=&quot;Roshni&quot;&gt;{{Cite web|url=http://roshnimedia.com/blog/wp-content/uploads/2016/03/Ambassadors_9.pdf|title=&quot;To those interested in entering the entertainment world: believe in yourself, have the chops, and be ready to work hard.&quot;—Pooja Batra|publisher=Roshni Media Group|access-date=1 May 2016|archive-date=14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214100425/http://roshnimedia.com/blog/wp-content/uploads/2016/03/Ambassadors_9.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪದವಿ ಪಡೆದರು &lt;ref name=&quot;rediff&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.poojabatra.com/biography.html|title=Biography|website=Poojabatra.com|access-date=1 May 2016}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಪುಣೆಯ ಸಿಂಬಿಯಾಸಿಸ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;Roshni&quot; /&gt; [[ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌|ಎಂಬಿಎ]] ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;bio&quot; /&gt; ಆಕೆಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Roshni&quot; /&gt; ಅವರು 1993 ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/miss-indias-who-made-it-to-bollywood/50-Years-of-Miss-India-Miss-Indias-who-made-it-to-7Bollywood/articleshow/19092168.cms|title=Miss Indias who made it to Bollywood|website=The Times of India|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==
ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅರೆಕಾಲಿಕ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಲಿರಿಲ್ ಸೋಪ್ ಜಾಹೀರಾತಿಗಾಗಿ ಅವಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/money/special/special-40-years-ago-and-now-the-liril-girl-showed-how-to-target-a-state-of-mind/20141016.htm|title=40 Years Ago and now: The Liril Girl showed how to target a state of mind|date=16 October 2014|website=[[Rediff]]|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಡ್ ಅ೦ಡ್ ಶೋಲ್ಡರ್ಸ್‌ನ  ರಾಯಬಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮುಖ. ಅವರು 250 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಈವೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 1993 ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಅವರು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಭಾರತದ ಟಾಪ್ ಮಾಡೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಅವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 250ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಫ್ಯಾಶನ್ ಶೋಗಳಿಗೆ ರ‍್ಯಾಂಪ್ ವಾಕ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;bio&quot;/&gt; ಆಕೆ ಪರಾಗ್ ಸೀರೆಗಳ ರಾಯಭಾರಿ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/mar/18sh.htm|title=Beguiling babe|last=Srinivasan|first=V S|date=18 March 1997|website=[[Rediff]]|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt;

ವಿರಾಸತ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಭಾತ್ರಾ ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅನೇಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಳು. ಅವರು ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 1997 ರಲ್ಲಿ ''ವಿರಾಸತ್'' ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರ ''ಭಾಯ್''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/model-turned-actress-pooja-batra-receives-positive-reviews-for-her-debut-film-virasat/1/275873.html|title=Good show|date=31 May 1997|website=India Today|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ''ಹಸೀನಾ ಮಾನ್ ಜಾಯೇಗಿ'', ''ದಿಲ್ ನೆ ಫಿರ್ ಯಾದ್ ಕಿಯಾ'' ಮತ್ತು ''ಕಹಿನ್ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋ ಜಾಯೆ'' ಸೇರಿದಂತೆ 20 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ''ತಾಜ್ ಮಹಲ್: ಆನ್ ಎಟರ್ನಲ್ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'', ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-mughal-premiere-for-taj-mahal-in-london-1504|title=Mughal premiere for 'Taj Mahal' in London|last=Ruhani|first=Faheem|date=9 September 2005|website=DNA|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾನ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ|ಕೇನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ನೋಯ್ಡಾದ ಏಷ್ಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ  ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾತ್ರಾ ಅವರು ಮೂರು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20010118/main7.htm|title=Pooja Batra: Back to Bollywood|last=Gupta|first=Rakhee|date=18 January 2001|website=The Tribune|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಎರಡು [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 1995 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಆಸೈ''  ಕೂಡ ಒ೦ದು.

ಭಾತ್ರಾ ಅವರು ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಿ೦ದ ಅವರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು

ಅವರು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ 2009 ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ''ವಿರಾಸತ್'' ಕೋಸ್ಟಾರ್ [[ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದರು.

ನ೦ತರದ ಚಿತ್ರ ''ಸ್ಕ್ವಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಅವರು ನಂದಿನಿ ರಜಪೂತ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/pooja-batras-film-draupadi-unleashed-to-release-theatrically-in-us/1941264|title=Pooja Batra''s film ''Draupadi Unleashed'' to release theatrically in US|date=23 September 2020|work=Outlook|access-date=9 February 2021}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಭಾತ್ರಾ ಅವರು 2002 ರಿಂದ 2010 ರವರೆಗೆ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್|ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ಡಾ. ಸೋನು ಎಸ್. ಅಹ್ಲುವಾಲಿಯಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು &lt;ref name=&quot;rmr&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rmrmedia.com/blog/2009/01/a-healthy-mantra-pooja-batra/|title=A Healthy Mantra – Pooja Batra|date=10 January 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318003834/http://www.rmrmedia.com/blog/2009/01/a-healthy-mantra-pooja-batra/|archive-date=18 March 2009|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt; ಜನವರಿ 2011 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿ೦ದ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2011/jan/280111-Dr-Sonu-Ahluwalia-Pooja-Batra-divorce-Los-Angeles.htm|title=Pooja Batra wants out|date=28 January 2011|publisher=Mid-Day|access-date=28 January 2011}}&lt;/ref&gt;

ಭಾತ್ರಾ ಜೂನ್ 2019 ರಲ್ಲಿ ನಟ ನವಾಬ್ ಷಾ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/pooja-batra-finds-her-soulmate-in-tiger-zinda-hai-actor-nawab-shah-see-their-pics-here/story-Mt68qqdl7ATsVq7UIB5DzJ.html|title=Pooja Batra finds her soulmate in Tiger Zinda Hai actor Nawab Shah. See their pics here|date=19 June 2019|work=[[Hindustan Times]]|access-date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-actors-pooja-batra-and-nawab-shah-find-soulmates-in-each-other-see-photos-2762613|title=Actors Pooja Batra and Nawab Shah find soulmates in each other! See photos|date=19 June 2019|work=[[DNA India]]|access-date=19 June 2019}}&lt;/ref&gt; ಅವರು 4 ಜುಲೈ 2019 ರಂದು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ|ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿವಾಹವಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/pooja-batra-confirms-marrying-nawab-shah-he-is-the-man-i-want-to-spend-rest-of-my-life-with-see-pics/story-iUSBlqgcSIYyToJFXtnbQJ.html|title=Pooja Batra confirms marrying Nawab Shah: 'He is the man I want to spend rest of my life with'. See pics|date=15 July 2019|work=[[Hindustan Times]]|access-date=15 July 2019|language=en|archive-date=26 ಮಾರ್ಚ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210326141828/https://www.hindustantimes.com/bollywood/pooja-batra-confirms-marrying-nawab-shah-he-is-the-man-i-want-to-spend-rest-of-my-life-with-see-pics/story-iUSBlqgcSIYyToJFXtnbQJ.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/pooja-batra-on-marriage-with-nawab-shah-he-was-ready-to-propose-to-me-right-after-we-met-1569127-2019-07-15|title=Pooja Batra on marriage with Nawab Shah: He was ready to propose to me right after we met|date=15 July 2019|work=[[India Today]]|access-date=15 July 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಪರೋಪಕಾರ ==
ಭಾತ್ರಾ ಅವರು ಏಡ್ಸ್ (ಮುಕ್ತಿ ಫೌಂಡೇಶನ್),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2000/dec/15slide7.htm|title=Mukti foundation AIDS concert|last=Verma|first=Sukanya|date=15 December 2000|publisher=Rediff.com|access-date=28 August 2016}}&lt;/ref&gt; ನಿರಾಶ್ರಿತ ಮಕ್ಕಳು, ಬಾಂಬೆ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಸೈನಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹಣವನ್ನು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಬಡ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಅವರು ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ''ಮೈ ಲಿಟಲ್ ಡೆವಿಲ್'' (''ಬಾಸ್ ಯಾರಿ ರಾಖೋ'') ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ ಬೊನೊ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಎನ್‌ಎಫ್‌ಡಿಸಿ-ಲಾ ಫೆಟೆ (ಕೆನಡಾ) ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದು, ಗೋಪಿ ದೇಸಾಯಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು 24ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ವಿಶ್ವ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ, 2000ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು; ಚಿಕಾಗೋ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಕ್ಕಳ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ, 2000; 10ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಫಿಲೇಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿನಿಮಾ, 2001; ಮತ್ತು ಮಲೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ, 2005.

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Film
!Role
!Language
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''Aasai''
|Guest appearance
|[[ತಮಿಳು|Tamil]]
|-
|''Sisindri''
|Herself
|[[ತೆಲುಗು|Telugu]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1997
|''Vishwavidhaata''
|Poonam
|[[ಹಿಂದಿ|Hindi]]
|-
|''Virasat''
|Anita
|Hindi
|-
|''Bhai''
|Pooja
|Hindi
|-
|''Chandralekha''
|Lekha
|[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1998
|''Sham Ghansham''
|Roopa
|Hindi
|-
|''Saazish''
|Rachel
|Hindi
|-
|''Greeku Veerudu''
|Sirisha
|Telugu
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1999
|''Megham''
|Swati
|Malayalam
|-
|''Oruvan''
|Kalpana
|Tamil
|-
|''Haseena Maan Jaayegi''
|Pooja Verma
|Hindi
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2000
|''Bas Yaari Rakho''
|Pratibha
|Hindi
|-
|''Daivathinte Makan''
|Sonia
|Malayalam
|-
|''Kandukondain Kandukondain''
|Nandhini Varma
|Tamil
|-
|''Kahin Pyaar Na Ho Jaaye''
|Mona
|Hindi
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2001
|''Ittefaq''
|Roshni Hiranandani
|Hindi
|-
|''Dil Ne Phir Yaad Kiya''
|Sonia Chopra
|Hindi
|-
|''Farz''
|Seductress
|Hindi
|-
|''Kuch Khatti Kuch Meethi''
|Savitri
|Hindi
|-
|''Jodi No.1''
|Casino dancer
|Hindi
|-
|''Nayak: The Real Hero''
|Laila
|Hindi
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
|''Talaash: The Hunt Begins''
|Kamini
|Hindi
|-
|''Parwana''
|Parwana's associate
|Hindi
|-
|2005
|''Taj Mahal: An Eternal Love Story''
|Noor Jahan
|Hindi
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''August 15''
|Mrs.Devi Perumal
|Malayalam
|-
|''Hum Tum Shabana''
|Puja
|Hindi
|-
|2012
|''Karmayodha''
|Radhika Madhava Menon
|Malayalam
|-
|2015
|''ABCD 2''
|Pooja Kohli
|Hindi
|-
|2016
|''Killer Punjabi'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/pooja-batra-makes-debut-in-punjabi-films/|title=Pooja Batra makes debut in Punjabi films|date=29 April 2015|website=[[The Indian Express]]|access-date=1 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|Rita Walia
|Punjabi
|-
|2017
|''One Under the Sun''
|Kathryn Voss
|English
|-
|2017
|''Mirror Game''
|Shonali
|Hindi
|-
|2021
|''Squad''
|Nandini Rajput
|Hindi
|}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ {{Efn|Refers to the year in which the ceremony was held.|name=years}}
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ
! ವರ್ಗ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಫಲಿತಾಂಶ
! class=&quot;unsortable&quot; | 
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 1998
| rowspan=&quot;2&quot; | ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| rowspan=&quot;6&quot; | ಪೋಷಕ ನಟಿ
| rowspan=&quot;6&quot; | ''ವಿರಾಸತ್''

| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;43rd Filmfare Awards&quot;&gt;{{Cite news|url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368659.cms|title=43rd Filmfare Awards 1998 Nominations|work=[[Times Internet|Indian Times]]|access-date=26 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20070706172521/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368659.cms|archive-date=6 July 2007|agency=[[The Times Group]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ
| {{nom}}
| &lt;ref name=&quot;43rd Filmfare Awards&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ
| {{nom}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;4th Screen Awards&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/bollywoods-best-to-vie-for-screen-videocon-awards/|title=The 4th Screen Awards Nominations: Bollywood's best to vie for Screen-Videocon awards|date=9 January 1998|website=The Indian Express|access-date=6 August 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಹೊಸಬ - ಸ್ತ್ರೀ
| {{nom}}
| &lt;ref name=&quot;4th Screen Awards&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಜೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| {{nom}}
| &lt;ref name=&quot;1st Zee Cine Awards&quot;&gt;{{Cite news|url=http://zeetelevision.com/programs/cineawds/nomipop.htm|title=1st Zee Cine Awards 1998 Popular Award Categories Nominations|access-date=6 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/19980219071201/http://zeetelevision.com/programs/cineawds/nomipop.htm|archive-date=19 February 1998|publisher=[[Zee TV|Zee Television]]|agency=[[Zee Entertainment Enterprises]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ
| {{nom}}
| &lt;ref name=&quot;1st Zee Cine Awards&quot; /&gt;
|-
| 2006
| ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| ''ತಾಜ್ ಮಹಲ್: ಎಟರ್ನಲ್ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'' 
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| {{nom}}
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|30em}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೭೪ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>7uhi1va374tz0p4e6st0ne1fkr7j1lf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಎ. ರಘುರಾಂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149202</id>
    <revision>
      <id>1372950</id>
      <parentid>1372874</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T14:12:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAVISHANKAR.A.K</username>
        <id>34082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1372950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8312" sha1="c3q952hf2om218bjbjrnrma5uxpqtga" xml:space="preserve">{{notable}}

{{Infobox Writer
| name        = 
| image       = ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg
| imagesize   = 
| caption     = 
| pseudonym   = ಎ.ರಘುರಾಂ
| birth_date  = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪
| birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ
| resting_place = ರೇಣುಕಾಪುರ, ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ
| alma_mater    = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]
| spouse        = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ
| children      = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್.
| occupation  = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| period      = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ
| genre       = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ
| subject     = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ
| movement    = ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ
| notable_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು
| awards        = ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
}}

ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು.

===ಜೀವನ===
===ಬಾಲ್ಯ===
ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.

===ಶಿಕ್ಷಣ===
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.

=== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ===
೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 

== ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ==

== ಕೃತಿಗಳು ==

=== ವಿಮರ್ಶೆ ===
# ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ)
# ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು)
# ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು)
# ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು)

=== ಸಂಪಾದನೆ ===
# ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) 
# ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ)
# ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) 
# ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ)
# ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ)
# ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು)
# ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ)
# ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. 
# ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ 
# ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು

==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari ]
* [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/  ]
* [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html ]</text>
      <sha1>c3q952hf2om218bjbjrnrma5uxpqtga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372951</id>
      <parentid>1372950</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T14:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RAVISHANKAR.A.K</username>
        <id>34082</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1372951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8164" sha1="fr875wohktbia21xipvxk0yd5ppzxrv" xml:space="preserve">{{notable}}

{{Infobox Writer
| name        = 
| image       = ಚಿತ್ರ:ಎ.ರಘುರಾಂ.jpg
| imagesize   = 
| caption     = 
| pseudonym   = ಎ.ರಘುರಾಂ
| birth_date  = ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪
| birth_place = ಮಾದಾಪುರ, ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ
| alma_mater    = [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ| ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]
| spouse        = ಬಿ. ಶ್ಯಾಮಲ
| children      = ಆರ್. ಮಾನಸ, ವಿಕಾಸ್ ಆರ್.
| occupation  = ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| period      = ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನ
| genre       = ಕವಿತೆ, ಸಣ್ಣಕತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ
| subject     = ನುಡಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಚಾರ
| movement    = ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಬಂಡಾಯ
| notable_works = ಭರವಸೆ, ಆಕೃತಿ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ, ಅಯನ, ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ, ನುಡಿ ಚಿಗುರು
| awards        = ಹಾ ಮಾ ನಾಯಕ ದತ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
}}

ಎ. ರಘುರಾಂ ಅವರು ೨೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಬರಹ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ‍ಗಳ ಮನೋಚೈತನ್ಯವನ್ನೇ ಬದುಕಿನ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವರು. ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ವರ್ತಮಾನದ ಓದುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಚಿಂತಕರು.

===ಜೀವನ===
===ಬಾಲ್ಯ===
ರಘುರಾಂ ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊಂಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಕ್ಕ ಹಳ್ಳಿ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೨೦, ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬಸಾಪುರ, ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.

===ಶಿಕ್ಷಣ===
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಬಸಾಪುರದಲ್ಲೇ ಆಯಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ರೇಣುಕಾಪುರದಲ್ಲಿ, ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಚಳ್ಳಕೆರೆಯ ಬಿ.ಎಂ. ಸರ್ಕಾರಿ ಫ್ರೌಡಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಕುವೆಂಪು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.

=== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ===
೧೯೯೬ರಿಂದ ಕಾಲೇಜು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಎಚ್.ಪಿ.ಪಿ.ಸಿ.ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು ಚಳ್ಳಕೆರೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಿಂಧನೂರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ಗುಬ್ಬಿ, ಶ್ರೀ ಹೊನ್ನಾದೇವಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜು, ದಂಡಿನಶಿವರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸದ್ಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 

== ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ==

== ಕೃತಿಗಳು ==

=== ವಿಮರ್ಶೆ ===
# ಆಕೃತಿ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ)
# ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಗಳಿಗೆ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು)
# ಅಯನ (ವಿಮರ್ಶೆ-ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು)
# ನುಡಿ ಚಿಗುರು (ವಿಮರ್ಶೆ - ಐಸಿರಿ ಪ್ರಕಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು)

=== ಸಂಪಾದನೆ ===
# ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕತೆಗಳು (ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್, ಬೆಂಗಳೂರು) 
# ಸಿಂಧೂರ (ವಾರ್ಷಿಕ-ಸಂಪಾದನೆ)
# ಬೆಳ್ಳಿಚುಕ್ಕಿ (ಸಿಂಧನೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಸಂಪಾದನೆ) 
# ವಿಮರ್ಶೆಯ ನೆಲೆ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ)
# ನವ್ಯೋತ್ತರ ಮಾರ್ಗ (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭಾಷಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆ)
# ನವ್ಯೋತ್ತರ ಕಾದಂಬರಿ - ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ (ಸಂಶೋಧನೆ- ಸಿವಿಜಿ ಇಂಡಿಯಾ, ಬೆಂಗಳೂರು)
# ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೧, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೨, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೩, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೪, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೫, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೬, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೭, ಕಾವ್ಯ ಸೌರಭ-೮, (ತುಮಕೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಐಚ್ಛಿಕ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದನೆ)
# ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ‘ಅನಿಕೇತನ’ ಸಂಚಿಕೆ೧೧೫, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೬, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೭, ಸಂಚಿಕೆ೧೧೮ರ ಸಂಪಾದನೆ. 
# ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆ ೨೦೨೧ 
# ಲೇಖನಗಳು - ‘ಹೊಸತು’, ‘ತರಂಗ’, ‘ಸಂಕ್ರಮಣ’, ‘ಸಂಚಯ’, ‘ಸಂವಾದ’, ‘ಸುಧಾ’ ‘ಮಯೂರ’, ‘ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದ’ ‘ಅನಿಕೇತನ’, ‘ಅರುಹು-ಕುರುಹು’, ‘ಪುಸ್ತಕಲೋಕ’ ‘ಅಕ್ಷರ ಸಂಗಾತ’ ಮುಂತಾದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು

==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://bevarahani.com/dr-raghuram-navyothara-kadambari ]
* [https://kendasampige.com/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%8F%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A4-%E0%B2%AC%E0%B2%A6%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8/  ]
* [https://www.prajavani.net/district/tumakuru/%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8B%E0%B2%A7%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%AF-%E0%B2%95%E0%B3%88%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF-462575.html ]</text>
      <sha1>fr875wohktbia21xipvxk0yd5ppzxrv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಆಪ್ಟೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156852</id>
    <revision>
      <id>1372997</id>
      <parentid>1355269</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10050" sha1="2wdoenzk26dsiy2vmgsoqxm37d3crhd" xml:space="preserve">'''ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಆಪ್ಟೆ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಉಮಾಕಾಂತ್ ಕೇಶವ್ ಆಪ್ಟೆ''' (೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೩ - ೧೯೭೧), [[ಹಿಂದುತ್ವ|ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ]] ಸಂಘಟನೆಯಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ]] (ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್) ನ ಪ್ರಥಮ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ|''ಪ್ರಚಾರಕರು'']] (ಪೂರ್ಣವದಿ ಪ್ರಚಾರಕರು), ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಕೆ. ಬಿ. ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್|ಕೆಬಿ ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್]] ಅವರಿಂದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದವರು.  ಇವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಆಪ್ಟೆ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಪ್ರಚಾರಕ್ ''ಮೋರೋಪಾಂತ್ ಪಿಂಗಳೆ'' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಿತಿಯು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

== ಜೀವನ ==
ಆಪ್ಟೆ ಅವರು ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೩ ರಂದು [[ವಿದರ್ಭ|ವಿದರ್ಭದ]] [[ಚಿತ್ಪಾವನ|ಚಿತ್ಪಾವನ್]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.  ಇವರು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ತಂದೆ ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಇವರು ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ನಂತರ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇವರ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯರು, [[ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ|ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರ]] ಪುಣ್ಯತಿಥಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನ ಪ್ರತಿಬಟಿಸಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ನಾಗಪುರ|ನಾಗ್ಪುರ]] ದಲ್ಲಿ '''''ಉದ್ಯಮ''''' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಇವರು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ''ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮಂಡಲವನ್ನು'' (ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮಾಜ) ರಚಿಸಿದರು. [[ಕೆ. ಬಿ. ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್|ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್]] ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿಈ '''''ಉದ್ಯಮ''''' ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಆಪ್ಟೆ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದರು. ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ, ಮುಂದೆ ಅವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ|ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್]] ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಚಾರಕರಾದರು.  ಅಗಿನ್ನು ''ಪ್ರಚಾರಕರು'' ಎಂಬ ತಂಡ ರಚನೆ ಅಗಿರಲಿಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;RSSarchive&quot;&gt;
{{Cite web |title=Babasaheb Apte |url=http://www.archivesofrss.org/Encyc/2014/1/16/Babasaheb-Apte.aspx |access-date=2014-09-25 |publisher=Archives of RSS}}
&lt;/ref&gt; {{Sfn|Jaffrelot|1996|pp=46-47}}

== ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ ==
೧೯೩೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ|ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ|ಶಾಖೆಗಳ]]ನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಖೆಗಳು) ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನ ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಪ್ಟೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ|ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಪ್ರಚಾರಕ]] ಜಾಲದ ಸಮನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್‌ ರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಾಯಕರಾದ್ದರು, ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಗೆ ಅವರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿ ಅವರುಗಳಿಗೆ ಸಂಘದ ವಿಚಾರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾ, ಅವರುಗಳನ್ನು ''ಪ್ರಚಾರಕರಿಗೆ ಭೇಟಿಮಾಡಿಸಿ ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು'' ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು.  ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿ  [[ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭಾ|ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭಾ]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]] ಎರಡರೊಂದಿಗೂ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.  ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಹರಡಲು ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು. {{Sfn|Jaffrelot|1996|pp=64-67}}

ಆಪ್ಟೆ ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರನ್ನು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ''ಕರ್ಮಯೋಗಿ'' ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿದೆ. {{Sfn|Sahasrabuddhe|1982}} [[ಹಿಂದುತ್ವ|ಹಿಂದುತ್ವದ]] ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುನಃ ಬರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು]] ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿದ್ದ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು, ಮೋರೋಪಂತ್ ಪಿಂಗ್ಲೆಯವರು ಈ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ''ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಆಪ್ಟೆ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿಯನ್ನು'' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 October 2008 |title=Prof. Madhok's selfless contribution lauded; 11th Dr Wakankar award presented to Prof. Balraj Madhok |work=Organiser |url=http://organiser.org/archives/historic/dynamic/modules85b5.html?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=257&amp;page=19 |access-date=2014-10-10 |archive-date=2014-10-10 |archive-url=https://archive.today/20141010201730/http://organiser.org/archives/historic/dynamic/modules85b5.html?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=257&amp;page=19 |url-status=dead }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=October 2019|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮುಂದೆ [[:en:Akhil_Bharatiya_Itihas_Sankalan_Yojana|ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಕಲನ ಯೋಜನೆ]]  ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದರು. &lt;ref name=&quot;Berti 2007&quot;&gt;
{{Cite journal|last=Berti|first=Daniela|title=Hindu nationalists and local History: From ideology to local lore|journal=Rivista di Studi Sudasiatici|date=1 January 2007|volume=2|pages=5–36|url=http://www.fupress.net/index.php/rss/article/view/2462|accessdate=16 August 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Engineer |first=Asghar Ali |date=23 October 1998 |title=Communal Interpretation of History |work=The Hindu |url=http://moopen.tripod.com/communal.htm |access-date=2014-09-29 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುವ &quot;ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಆಪ್ಟೆ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&quot; ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 October 2005 |title=Future of India in learning Sanskrit: K. S. Sudharshan |work=Organiser |url=http://organiser.org/archives/historic/dynamic/modules0828.html?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=102&amp;page=28 |access-date=2014-10-10 |archive-date=2014-10-10 |archive-url=https://archive.today/20141010201733/http://organiser.org/archives/historic/dynamic/modules0828.html?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=102&amp;page=28 |url-status=dead }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=October 2019|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{Cite web |title=Works published by Babasaheb Apte Smarak Samiti |url=http://granthalaya.org/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=pb:APTE%20SMARAK%20SAMITI |access-date=2014-09-25 |publisher=granthalaya.org}}
{{Sangh Parivar}}
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ ಪ್ರಚಾರಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]</text>
      <sha1>2wdoenzk26dsiy2vmgsoqxm37d3crhd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿ. ವಿ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157865</id>
    <revision>
      <id>1373002</id>
      <parentid>1355498</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T07:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12230" sha1="c2hfpw832z6n6gh3wvc414fbo5z46oy" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ಬಿ. ವಿ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ|image=BV_Ramamurthy.jpg|birth_name=|birth_date={{birth date|1933|10|14|df=yes}}|birth_place=[[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|death_date={{death date and age|2004|03|23|1933|10|14|df=yes}}|death_place=[[ನವ ದೆಹಲಿ]], [[ಭಾರತ]]|occupation=ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ, ಸಚಿತ್ರಕಾರ|nationality=ಭಾರತೀಯರು|relatives=೩|signature=|spouse=ರತ್ನಾ ಮೂರ್ತಿ|known_for= ಮಿಸ್ಟರ್. ಸಿಟಿಜನ್ (ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಅಂಕಣ)|awards=}}

'''ಬಿ. ವಿ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ''' ( ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೩೩-೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೪) ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;karnataka.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/B-V-Ramamurthy-passes-away/articleshow/580453.cms B V Ramamurthy passes away] TOI : Mar 24, 2004&lt;/ref&gt; ಅವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ಮೂಲದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಾದ ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್]]'', ಪ್ರಜವಾಣಿ, ''ಮಯೂರಾ'' ಮತ್ತು ''ಸುಧಾ''ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ''ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್''ನಲ್ಲಿ  ''ಮಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿಜನ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಅಂಕಣವು ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.

== ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ==
ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ವ್ಯಂಗ್ಯ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''ಕಿಡಿ''ಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ ಶೇಷಪ್ಪ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರು ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Madhukar |first=Jayanthi |date=3 July 2012 |title=Our own common man |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/lounge/our-own-common-man/articleshow/21353545.cms |access-date=29 April 2024 |publisher=[[Bangalore Mirror]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾದ ಫಿಲಿಪ್ ಸ್ಪ್ರಾಟ್ ಮತ್ತು [[ಪೋತನ್ ಜೋಸೆಫ್|ಪೋಥನ್ ಜೋಸೆಫ್]] ಅವರಿಂದ ರಾಮಮೂರ್ತಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;karnataka.com&quot;/&gt;

ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರು ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ''ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ಗೆ'' ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಪೇಟ|ಮೈಸೂರು ಪೇಟಾ]] ಮತ್ತು ಧೋತಿ ಧರಿಸಿದ &quot;ಮಿ. ಸಿಟಿಜನ್&quot; ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ನಂತರ &quot;ಮಿ. ಸಿಟಿಜನ್&quot;   ಭಾರತೀಯ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ. ಅವರು ೧೯೫೮ ರಲ್ಲಿ ''ಆಸ್ ಯು ಲೈಕ್ ಇಟ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಅಂಕಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಮಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿಜನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;karnataka.com&quot;&gt;[https://www.karnataka.com/personalities/bv-ramamurthy/ The Legendary Cartoonist-B.V. Ramamurthy] by Raggi Mudde : September 27, 2011&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರತಿದಿನದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಸಂಕಟ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 March 2004 |title=DH, PV cartoonist Ramamurthy dead |work=Deccan Herald |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/mar242004/i3.asp |access-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040518131818/http://www.deccanherald.com/deccanherald/mar242004/i3.asp |archive-date=18 May 2004}}&lt;/ref&gt; ಪಾತ್ರವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅವರನ್ನು ''ಪೇಟಾ'' ಇಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆಗ ಓದುಗರು ಕೋಪಗೊಂಡು ಪತ್ರ ಬರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಪಾತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ''ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ನ'' ಮಾಜಿ ಸಂಪಾದಕ ಕೆ. ಎನ್. ಹರಿಕುಮಾರ್,  &quot; ಮಿ. ಸಿಟಿಜನ್‌, ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಅದರ ಬೂಟಾಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ರನ್ನಿಂಗ್ ಕಾಮೆಂಟರಿ&quot;  ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು &quot;ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗಳು ಬಹಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು. ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kappan |first=Rasheed |date=14 April 2004 |title=He was an interesting, popular citizen |url=http://www.hindu.com/lf/2004/04/14/stories/2004041410000200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040903160706/http://www.hindu.com/lf/2004/04/14/stories/2004041410000200.htm |archive-date=3 September 2004 |access-date=29 April 2024 |publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಅವರು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ''ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ನಿಂದ'' ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು ಆದರೆ ಕೊಡುಗೆದಾರರಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=25 March 2004 |title=B.V. Ramamurthy passes away |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2004/03/25/stories/2004032503400500.htm |access-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040415023744/http://www.hindu.com/2004/03/25/stories/2004032503400500.htm |archive-date=15 April 2004}}&lt;/ref&gt;

ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ &quot;ಗ್ರಿನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್&quot; ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. ಮಾಜಿ ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್]] ಅವರ ಟೀಕೆ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;deathth1&quot;&gt;{{Cite news |date=25 March 2004 |title=B.V. Ramamurthy passes away |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2004/03/25/stories/2004032503400500.htm |access-date=29 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040415023744/http://www.hindu.com/2004/03/25/stories/2004032503400500.htm |archive-date=15 April 2004}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20040415023744/http://www.hindu.com/2004/03/25/stories/2004032503400500.htm &quot;B.V. Ramamurthy passes away&quot;]. ''The Hindu''. 25 March 2004. Archived from [http://www.hindu.com/2004/03/25/stories/2004032503400500.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040415023744/http://www.hindu.com/2004/03/25/stories/2004032503400500.htm |date=2004-04-15 }} on 15 April 2004&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;29 April&lt;/span&gt; 2024&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು]] ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;karnataka.com&quot;/&gt; ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರು ೨೩ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೪ ರಂದು [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ|ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ]] ನಿಧನರಾದರು. &lt;ref name=&quot;deathth1&quot; /&gt;

=== ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಟೂನಿಸ್ಟ್ಸ್ ===
ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರು ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಟೂನಿಸ್ಟ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮರಣದವರೆಗೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://sgurera1.tripod.com/ramamurthy.htm Tributes while Remembering Ramamurthy]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} &amp; [http://sgurera1.tripod.com/ramamurthy2.htm Cartoon Collection]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} : ShekharGurera.com&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಟೂನಿಸ್ಟ್ಸ್ ಆಯೋಜಿಸಿರುವ ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು.
!ದಿನಾಂಕ
!ಪ್ರದರ್ಶನ
!ಉದ್ಘಾಟಕರು
|-
|೧೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭
|ಬಿ. ವಿ. ರಾಮಮೂರ್ತಿ, [[:en:V. G. Narendra|ವಿ. ಜಿ. ನರೇಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ಬಿ. ಜಿ. ಗುಜ್ಜರಪ್ಪ
|[[ಟಿ. ಏನ್. ಚತುರ್ವೇದಿ|ಟಿ. ಎನ್. ಚತುರ್ವೇದಿ]]
|-
|೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೧೨
|ವಲ್ಡ್ ಆಫ್ ರಾಮಮೂರ್ತಿ &lt;ref&gt;[http://www.mybangalore.com/events/bv-ramamurthys-cartoons-and-paintings.html An exhibition of Cartoons by B. V. Ramamurthy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200329160636/http://www.mybangalore.com/events/bv-ramamurthys-cartoons-and-paintings.html |date=29 ಮಾರ್ಚ್ 2020 }} MyBangalore.com : June 30, 2012&lt;/ref&gt;
|ಕೆ. ಎನ್. ಹರಿಕುಮಾರ್
|-
|ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೭
|ವಲ್ಡ್ ಆಫ್ ರಾಮಮೂರ್ತಿ &lt;ref&gt;[http://www.bestcartoons.net/Whats-New-2017/i-jNDn3qj What's New 2017] BestCartoons.net : Personal Exhibition&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Events-in-Bengaluru-Today/article17190804.ece Events in Bengaluru Today] [[The Hindu]] / February 3, 2017&lt;/ref&gt;
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]
[[ವರ್ಗ:ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು]]</text>
      <sha1>c2hfpw832z6n6gh3wvc414fbo5z46oy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದೃಕ್ ದೂರದರ್ಶಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159127</id>
    <revision>
      <id>1372946</id>
      <parentid>1350713</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T13:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17484" sha1="msau2eh8bagkl62theh9nt2pt5rpg34" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:LargeBinoTelescope_NASA½.jpg|thumb|ಅರಿಜ಼ೋನಾದಲ್ಲಿನ ಮೌಂಟ್ ಗ್ರಹಾಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಲಾರ್ಜ್ ಬೈನಾಕ್ಯುಲರ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಬೆಳಕನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಎರಡು ವಕ್ರ ಕನ್ನಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ]]
'''ದೃಕ್ ದೂರದರ್ಶಕ''' ಎನ್ನುವುದು ದೂರದ ವಸ್ತುವಿನ ಬಿಂಬವನ್ನು (image) ಲಂಬಿಸಿ ರೂಪಿಸಲು ಬಳಸುವ ಉಪಕರಣ (ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್). ಇಂಥ ಒಂದು [[ದೂರದರ್ಶಕ]], ನಮ್ಮ ಬರಿಕಣ್ಣುಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದೆಷ್ಟೊ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕನ್ನು]] ಕಲೆಹಾಕಿ, [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣುಗಳು]] ನೋಡಿ ತಿಳಿಯಬಹುದಾದಷ್ಟು ಇಲ್ಲವೇ [[ಛಾಯಾಚಿತ್ರ|ಫೋಟೋ]] ತೆಗೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಷ್ಟು ಇಲ್ಲವೇ ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು, ಕಿರಿಯ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.

== ಬಗೆಗಳು ==
ದೃಕ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರರೂಪಗಳಿವೆ (ಟೈಪ್ಸ್):

* [[ವಕ್ರೀಭವನ|ರಿಫ್ರೇಕ್ಷಣ]] (ರಿಫ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಂಗ್) ಪ್ರರೂಪ ಅಂದರೆ [[ಮಸೂರ|ಲೆನ್ಸ್]]  ಪ್ರರೂಪದ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್. ರಿಫ್ರೇಕ್ಷಣ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪಿನಲ್ಲಿ ಪೀನಮಸೂರ (ಕಾನ್ವೆಕ್ಸ್ ಲೆನ್ಸ್) ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗ. ಒಂದು [[ನಕ್ಷತ್ರ|ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ]] ಮಸೂರದ ಎದುರುಮುಖದ ಮೇಲೆ ಪಾತವಾಗುವ [[ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ]] ರಿಫ್ರೇಕ್ಷಣಗೊಂಡು ಹಿಂದಿನ ಮುಖದ ಮೂಲಕ ಹೊರಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಎಲ್ಲ ಕಿರಣಗಳೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಮಸೂರದ ನಾಭಿ ([[:en:Focus_(optics)|ಫೋಕಸ್]]) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹೀಗೆ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಕಿರಿಯ ಮಸೂರದ ಮೂಲಕ ವೀಕ್ಷಕ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ನೇತ್ರಮಸೂರ ([[:en:Eyepiece|ಐ ಪೀಸ್]]) ನಾಭಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆಳಕಿನ ಬಿಂಬವನ್ನು ಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಆಕಾಶಕಾಯದ ನೋಟ ಒದಗುವುದು.
* [[ಪ್ರತಿಫಲನ]] (ರಿಫ್ಲೆಕ್ಟಿಂಗ್) ಪ್ರರೂಪ ಅಂದರೆ [[ಕನ್ನಡಿ]] ಪ್ರರೂಪದ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್. ಪ್ರತಿಫಲನ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ರೀತಿ ಬೇರೆ. ವಕ್ರತಲವಿರುವ ಕನ್ನಡಿ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗ. ಇದಕ್ಕೆ [[:en:Parabola|ಪರವಲಯ]] ಆಕಾರ ಉಂಟು. ಈ ಪರವಲಯದ ಒಳಭಾಗ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಕನ್ನಡಿ (ಇದೊಂದು ನಿಮ್ನ ಕನ್ನಡಿ-ಕಾನ್‌ಕೇವ್ ಮಿರರ್). ಉದ್ದವಾದ ಕೊಳವೆಯ ತಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕನ್ನಡಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಬರುವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ನಿಮ್ನಕನ್ನಡಿಯ ಮೇಲೆ ಪಾತವಾದಾಗ ಅವು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕನ್ನಡಿಯ ಎದುರು (ಅಂದರೆ ಬೆಳಕು ಬಂದಿರುವ ಕಡೆ) ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ಸಂಗಮ ಬಿಂದು ಪರವಲಯದ ನಾಭಿ. ಈ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಿಂಬವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನೇತ್ರ ಮಸೂರದ ನೆರವಿನಿಂದ ಆ ಬಿಂಬವನ್ನು ಲಂಬಿಸಿ ನೋಡಬಹುದು. (ಇಂಥ ಅಳವಡಿಕೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಎರಡು ವಿಧದ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪುಗಳಿವೆ.)

== ಇತಿಹಾಸ ==
೧೬೦೮ರಲ್ಲಿ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ರಿಫ್ರೇಕ್ಷಣ ದೃಕ್ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮೊದಲ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಇದು ಒಂದು ಪೇಟೆಂಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಕ ತಯಾರಕ [[:en:Hans_Lipperhey|ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಲಿಪರ್‌ಶೇ]] ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಜೇಕಬ್ ಮೆಟಿಯಸ್ ಇದೇ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿದರು. ನಂತರ ಒಬ್ಬ ಮೂರನೇ ಅಜ್ಞಾತ ಅರ್ಜೀದಾರನು ತನಗೂ ಈ ಕಲೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೆಂದು ಸಾಧಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;Albert Van Helden, Sven Dupré, Rob van Gent, The Origins of the Telescope, Amsterdam University Press, 2010, pages 3-4, 15&lt;/ref&gt;

ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ವಾರ್ತೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಸಾಧನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲಿ]] ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ ಸುಧಾರಿತ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಸಿ ಖಗೋಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದನು.&lt;ref&gt;Albert Van Helden, Sven Dupré, Rob van Gent, The Origins of the Telescope, Amsterdam University Press, 2010, page 183&lt;/ref&gt; ಗೆಲಿಲಿಯೋನ ದೂರದರ್ಶಕವು ಪೀನ ವಸ್ತು ಮಸೂರ ಮತ್ತು ನಿಮ್ನ ನೇತ್ರಮಸೂರವನ್ನು ಬಳಸಿತ್ತು. [[ಜೊಹಾನ್ಸ್ ಕೆಪ್ಲರ್|ಜೊಹಾನಸ್ ಕೆಪ್ಲರ್]] ಈ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;See his books ''[[Johannes Kepler#Prague (1600–1612)|Astronomiae Pars Optica]]'' and ''[[Johannes Kepler#Prague (1600–1612)|Dioptrice]]''&lt;/ref&gt; ಇದು ಪೀನ ನೇತ್ರಮಸೂರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು.

[[ನ್ಯೂಟನ್]] ೧೬೬೮ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಪ್ರತಿಫಲನ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;{{cite book|url=https://archive.org/details/isaacnewtonadven0000hall|title=Isaac Newton: Adventurer in Thought|author=A. Rupert Hall|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=978-0-521-56669-8|page=[https://archive.org/details/isaacnewtonadven0000hall/page/67 67]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರದ ದೃಕ್ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ==
ಯಾವುದೇ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪಿನ ಲಂಬನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆದ್ದರಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತತೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಮಸೂರದ ಇಲ್ಲವೇ ಕನ್ನಡಿಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರದ ಮಸೂರದ ರಚನೆ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಜಟಿಲ. ಇನ್ನು ಅದನ್ನು ಯುಕ್ತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಬಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ರಿಯೆ. ಕನ್ನಡಿಯ ರಚನೆಯಾಗಲೀ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಲೀ ಇಂಥ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರೊಡ್ಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಬೃಹದ್ಗಾತ್ರದ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಫಲನ ಪ್ರರೂಪದವೇ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬೇಕಾದವು [[:en:Palomar_Mountain|ಮೌಂಟ್ ಪಲೋಮರಿನ]] 200-ಇಂಚ್ [[:en:Hale_Telescope|ಹೇಲ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್]], [[:en:Mount_Hamilton_(California)|ಮೌಂಟ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ನಿನ]] [[:en:Lick_Observatory|ಲಿಕ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ]] 120-ಇಂಚ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಮತ್ತು [[:en:Mount_Wilson_(California)|ಮೌಂಟ್ ವಿಲ್ಸನ್ನಿನಲ್ಲಿರುವ]] 100-ಇಂಚ್ ಹೂಕರ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್. ರಿಫ್ರೇಕ್ಷಣ ಪ್ರರೂಪದ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು [[:en:Yerkes_Observatory|ಯರ್ಕ್ಸ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ]] 40-ಇಂಚ್ ಮಸೂರ. (ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪಿನ ಗಾತ್ರ ಎನ್ನುವಾಗ ಅದರ ಕನ್ನಡಿಯು ಅಥವಾ ಮಸೂರದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ.)

== ದೂರದರ್ಶಕದ ಉಪಯೋಗಗಳು ==
ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪಿನ ಉಪಯೋಗ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯದು.

# ಮೊದಲನೆಯದು, ಗುರಿ ಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಖರತೆ. ಅಂದರೆ ಯಾವ [[ದಿಕ್ಕು|ದಿಕ್ಕಿಗೆ]] ಬೇಕೋ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪನ್ನು ಗುರಿ ಹಿಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಗುರಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು.
# ಎರಡನೆಯದು, ಲಂಬನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (ಮ್ಯಾಗ್ನಿಫೈಯಿಂಗ್ ಪವರ್). ದೂರದ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕಾಯಗಳನ್ನು ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಸಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಿಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
# ಮೂರನೆಯದು, ಬೆಳಕನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಮಸಕಾದ ಒಂದು ಕಾಯದಿಂದ ಪಾತವಾಗುವ ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷೀಣ [[ತರಂಗ|ಅಲೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು]] ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಆ ಕಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
# ನಾಲ್ಕನೆಯದು, ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪಿನ ವಿಘಟನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (ರಿಸಾಲ್ವಿಂಗ್ ಪವರ್). ದೂರದ [[ನಕ್ಷತ್ರಗಳು]] ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಒಂದರ ಒತ್ತಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಇರುವಂತೆ ಅಖಂಡವಾಗಿ ತೋರಬಹುದು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕತ್ವ ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಬಿಡಿನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪಿಗಿದೆ.

ಇವೆಲ್ಲ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನೂ ಲಕ್ಷಿಸಿ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪಿನ ಒಂದೊಂದು ಬಿಡಿಭಾಗವನ್ನೂ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯ. 

== ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ==
ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪುಗಳ ಗಾತ್ರ ದೊಡ್ಡದಾದಂತೆ ಅವನ್ನು ದೃಗ್ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಕಣ್ಣು ನಿರಪೇಕ್ಷ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೊಡಲು ವಿಫಲವಾಗುವುದೂ ಒಂದು ಕಾರಣ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪುಗಳಿಗೆ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಆಕಾಶದ ಬೇಕಾದ ವಲಯದ ಅಥವಾ ಕಾಯದ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್ ಪಡೆಯುವ ಏರ್ಪಾಡು ಸಹ ಉಂಟು. ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಯದೆಡೆಗೆ ಬಹುಕಾಲ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಗುರಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡೇ ಇರಬೇಕಾದರೆ ಅಂಥ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪಿಗೆ ಭೂಮ್ಯಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಏರ್ಪಾಡು ಕೂಡ ಉಂಟು. ಇಂಥ ಒಂದು ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಯವನ್ನು ಅದು ಮೂಡಿ ಮುಳುಗುವವರೆಗೂ ಅನುಸರಿಸಿ ಅದರ ಫೋಟೋವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬಲ್ಲದು.

ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪುಗಳಿಗೆ [[:en:Photometer|ಫೋಟೋಮೀಟರುಗಳನ್ನು]] ಲಗತ್ತಿಸಿ ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಪಾತವಾಗುವ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು (ಇಂಟೆನ್ಸಿಟಿ) ಅಳತೆಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯ. ಫೋಟೋಮೀಟರ್ ಎಂಬುದು ತತ್ತ್ವಶಃ ಒಂದು ದ್ಯುತಿವೈದ್ಯುತಕೋಶ (ಫೋಟೋ-ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಸೆಲ್). ನಕ್ಷತ್ರದಿಂದ ಬಂದ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣ ಈ ಕೋಶದ ಮೇಲೆ ಪಾತವಾದಾಗ ಸೂಕ್ಷ್ಮ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹ|ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರವಾಹ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಫೋಟೋಮೀಟರ್ ಅಳತೆ ಮಾಡಬಲ್ಲದು. ತನ್ಮೂಲಕ ಪಾತವಾದ ಬೆಳಕಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಗಣಿಸಬಹುದು. ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪಿಗೆ [[ರೋಹಿತ ದರ್ಶಕ|ರೋಹಿತಲೇಖಿ]] (ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೊಗ್ರಾಫ್) ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಕರಣವನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ [[ರೋಹಿತ|ರೋಹಿತದ]] (ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ) ಫೋಟೋಗ್ರಾಫನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ರೋಹಿತದ ಅಭ್ಯಾಸ ನಕ್ಷತ್ರದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಹಾಗೂ ಅಪೂರ್ವ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://www.telescope-optics.net/index.htm Notes on AMATEUR TELESCOPE OPTICS]
* [http://www.stargazing.net/naa/scopemath.htm Online Telescope Math Calculator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061231074838/http://www.stargazing.net/naa/scopemath.htm |date=2006-12-31 }}
* [http://www.licha.de/astro_article_mtf_telescope_resolution.php The Resolution of a Telescope] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201141356/http://www.licha.de/astro_article_mtf_telescope_resolution.php |date=2009-02-01 }}
* [http://media.skyandtelescope.com/documents/AboutScopes.pdf skyandtelescope.com – What To Know (about telescopes)]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಉಪಕರಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದೂರದರ್ಶಕಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>msau2eh8bagkl62theh9nt2pt5rpg34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಲ್ಲೂರು (ಶ್ರೀಲಂಕಾ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161225</id>
    <revision>
      <id>1372954</id>
      <parentid>1351447</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T15:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19727" sha1="p9bksokb5uihgglyxsx905ky9bgtmup" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ನಲ್ಲೂರು (ಶ್ರೀಲಂಕಾ)
| settlement_type = ನಗರ
| image_skyline           = Nallur Kandasamy front entrance.jpg
| imagesize               = 250px
| image_alt               = 
| image_caption           = '''ನಲ್ಲೂರ್ ಕಂದಸಾವ್ನಿ ಕೋವಿಲ್'''
}}

'''ನಲ್ಲೂರು''' [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದ [[ಜಾಫ್ನ|ಜಾಫ್ನಾ]]ದ ಶ್ರೀಮಂತ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ.  ಇದು [[ಜಾಫ್ನ|ಜಾಫ್ನಾ]] ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 3ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ejaffna.lk&quot;&gt;{{cite web|url=http://ejaffna.lk/travels/nallur-kandhaswamy-kovil/|title=Jaffna - eJaffna : All about Jaffna - jaffna Portal- யாழ்ப்பாணம்|website=ejaffna.lk|access-date=2013-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20150320095950/http://ejaffna.lk/travels/nallur-kandhaswamy-kovil/|archive-date=2015-03-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಲ್ಲೂರು ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]]ಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ejaffna.lk&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://srilanka.for91days.com/2012/03/29/nallur-kandaswamy-kovil/|title=Nallur Kandaswamy Kovil - Sri Lanka For 91 Days|date=29 March 2012|access-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024|archive-date=3 ಮಾರ್ಚ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303165641/https://srilanka.for91days.com/2012/03/29/nallur-kandaswamy-kovil/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಲ್ಲೂರು ಹಳೆಯ ಜಾಫ್ನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] ಮತ್ತು ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆರ್ಮುಕ ನವಲಾರ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;jaffnamc.lk&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.jaffnamc.lk/clients/jaffnamc_lk/english/municipal_council_history.php |title=Municipal Council jaffna -யாழ் மாநகர சபை |access-date=2013-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130811165345/http://www.jaffnamc.lk/clients/jaffnamc_lk/english/municipal_council_history.php |archive-date=2013-08-11 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tamilnation.co/sathyam/east/navalar_hudson.htm|title=Arumuga Navalar - D. Dennis Hudson|website=tamilnation.co}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಮೃದಂಗ]] ವಾದಕ '''ವನೋಜ್ ಪಂಚಲಿಂಗಂ''' ಅವರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ 13 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಂಗೇತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ

== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರ ==
ನಲ್ಲ-ಉರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಜಾಫ್ನಾದ ಸ್ಥಳೀಯರು ಪಟ್ಟಣವನ್ನು 'ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳ ಸ್ಥಳ' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=y1XXAAAAMAAJ|title=Ritualistics: Based on Papers Read at the Symposium on Ritualistic Held at Åbo, Finland, on the July 31-August 2, 2002|last=Ahlbäck|first=Tore|date=2003-01-01|publisher=Donner Institute for Research in Religious and Cultural History|isbn=9789521211577|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;geotamil.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.geotamil.com/ctamils/chapter2_nallur.html |title=Pathivukal |access-date=2013-06-28 |archive-date=2012-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204172546/http://www.geotamil.com/ctamils/chapter2_nallur.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hinduism a Scientific Religion page 154&quot;&gt;Pon Kulendiren’s‘Hinduism a Scientific Religion, &amp; Some Temples in Sri Lanka’, page 154&lt;/ref&gt; ನಲ್ಲೂರು (ನಲ್ಲೂರು) ಎಂಬ ಪದದ ಮೊದಲ ಭಾಗವು [[ತಮಿಳು]] ಪದ &quot;ನಲ್ಲ&quot; ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ &quot;ಒಳ್ಳೆಯದು&quot;. ಹಿಂದೆ, ಉನ್ನತ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಯಾರನ್ನಾದರೂ 'ನಲ್ಲ ಅಕ್ಕಲ್' (ಒಳ್ಳೆಯ ಜನರು) ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಸರಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಗ (&quot;ಉರ್&quot;) ಎಂದರೆ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶ. ಈ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಈ ಹೆಸರನ್ನು 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಜಾಫ್ನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ ಅದರ ಮೂಲ ರಾಜ ಹೆಸರನ್ನು 'ಸಿಂಗೈ ನಗರ' ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;geotamil.com&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hinduism a Scientific Religion page 154&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ceylinetravels.com/hot-spots/nallur-kingdom|title=Welcome ceylinetravels.com - BlueHost.com|website=www.ceylinetravels.com|access-date=2024-12-04|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029053050/http://www.ceylinetravels.com/hot-spots/nallur-kingdom/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ನಲ್ಲೂರಿನ ರಾಜಧಾನಿಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಆರ್ಯಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜ '''ಕಳಿಂಗ ಮಾಘ'''ನು ಜಾಫ್ನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆರಂಭಿಕ ಮೂಲದಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೊಪೇ ಜಾಫ್ನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;Mayilvagana Pulavar’s ‘ [[Yalpana Vaipava Malai]]’&lt;/ref&gt; ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇದು ರಾಜಕೀಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದ ಆಳುವ ಗಣ್ಯರು, ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://exploresrilanka.lk/2012/06/kingdom-of-nallur-a-timeless-discovery|title=Kingdom of Nallur: A Timeless Discovery|date=June 2012|access-date=2024-12-04|archive-date=2021-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024102351/http://exploresrilanka.lk/2012/06/kingdom-of-nallur-a-timeless-discovery/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ, ಕ್ರಿ.ಶ 948 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ರಾಜ ಕಳಿಂಗ ಮಾಘದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಪುವೆನಾಯ ವಾಕು ಅವರು ನಲ್ಲೂರಿನ ಕುರುಕ್ಕಲ್ ವಲವು ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮುರುಗನ್ ದೇವರಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;Pon Kulendiren’s‘Hinduism a Scientific Religion, &amp; Some Temples in Sri Lanka’, page 109&lt;/ref&gt; 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ನಲ್ಲೂರ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಜಾಫ್ನಾವನ್ನು ಕೋಟೆಯ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ತರಲು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಸಿಂಹಳೀಯ ಸೈನ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ '''ಸಪುಮಲ್ ಕುಮಾರಯ್ಯ''' (ಕೋಟೆಯ ಆರನೇ ಭುವನೆಕಬಾಹು) ವಹಿಸಿದ್ದರು - ಅವರು ಜಾಫ್ನಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ತಮಿಳು ರಾಜ '''ಕನಕಸೂರ್ಯ ಸಿಂಕೈರಿಯನ್''' ಅವರನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊರಹಾಕಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;kataragama.org&quot;&gt;{{cite web|url=http://kataragama.org/centers/nallur.htm|title=Nallur Kandaswami Temple, Jaffna|website=kataragama.org}}&lt;/ref&gt; ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು 1450 ರಲ್ಲಿ ನಲ್ಲೂರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ನಲ್ಲೂರ್ ಅನ್ನು ಸಿಂಹಳೀಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ''''ಶ್ರೀರಂಗಬೋಧಿ ಭುವನಸುಬಾಗು'''' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Mudaliar Rasanayaka’s ‘The History of Jaffna’, page 75&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರ ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಷಾದಿಸಿದ ರಾಜಕುಮಾರ ಸಪುಮಲ್ ಕುಮಾರರಾಯನು ನಲ್ಲೂರಿನ ಗತಕಾಲದ ವೈಭವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತರಾಗಿ, 1457 ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ''''ಮುತ್ತಿರೈ ಚಾಂಥೈ'''' ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. 1467 ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಸಪುಮಲ್ ಕುಮಾರರಾಯನ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಸಪುಮಲ್ ಕುಮಾರರಾಯನಿಗೆ ನಲ್ಲೂರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೋಟೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜತ್ವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕುಮಾರ ಸಪುಮಲ್ ಕುಮಾರರಾಯನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಕನಕಸೂರ್ಯ ಸಿಂಕೈರಿಯನ್ ನಲ್ಲೂರಿಗೆ ಮರಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳು ರಾಜ್ಯವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು.1621 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಹೊಸ ಬೆದರಿಕೆಯು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಆರ್ಯಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಕಮಾಂಡೋರ್ '''ಫಿಲಿಪ್ ಡಿ ಒಲಿವೇರಿರಾ''' ನಲ್ಲೂರು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಅದರ ಅಡಿಪಾಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ನಾಶಪಡಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಧಾನಿಯ ಗತ ವೈಭವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಸಹ ನಾಶಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;jaffnamc.lk&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;kataragama.org&quot;/&gt; ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾದ ಮುಂಭಾಗದ ಮುಂಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಈಗ ''''ಸಾಂಗಲಿ ತೊಪ್ಪು'''' ಎಂದು ಮ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lanka.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://us.lakpura.com/pages/jaffna|title=City of Jaffna, Sri Lanka|website=www.lanka.com}}&lt;/ref&gt; 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಲ್ಲೂರು ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ನಲ್ಲೂರಿನ '''ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಚರ್ಚ್''' ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಆದರೆ ನಂತರ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು 1827 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸ್ವಾಧೀನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ನ ಪಂಥದಿಂದ '''ಆಂಗ್ಲಿಕನ್''' ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;lanka.com&quot;/&gt; ಶಾಂತವಾದ [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಡಚ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, '''ಕುರುಕ್ಕಲ್ ವಲವು'''ನಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ನೆಲಸಮದ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಲಂಕೃತವಾದ ಯಾವುದಕ್ಕಿಂತ ಸರಳ ಶೈಲಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ದೇವಾಲಯವು ನೋಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರೂ, 1749 ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.
ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಲ್ಲೂರ್ ಜಾಫ್ನಾ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ತಾಣವಾಗಿ ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1987 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ವಾಯುಪಡೆಯು ನಲ್ಲೂರು ದೇವಾಲಯದ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಬೆಂಕಿ ರಹಿತ ವಲಯವು ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಾದ್ಯಂತದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಜನರ ಅಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಿತು.

== ಸಂಪ್ರದಾಯ ==
ಮೇಲೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ಅಥವಾ ತಂದೆಯಿಂದ ಮಗನಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾದ ಬಾಯಿ ಮಾತನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ರಾಜಧಾನಿಯು ಆರ್ಯಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವ ದಾಖಲೆ ಪುರಾವೆಗಳು ಮಸುಕಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಹಳೆಯ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಜನರು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ, ಇದು ಜಾಫ್ನಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಲ್ಲೂರು ಪಟ್ಟಣದ ಪರಿವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tissanayagam.com|title=Tissanayagam - Tissainayagam - Kumarakulasinghe - Jaffna Royalty|website=www.tissanayagam.com}}&lt;/ref&gt; ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ನಲ್ಲೂರಿನ 'ಚೆಟ್ಟಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' ನಂತಹ ರಸ್ತೆಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಈಗ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಲ್ಲೂರು ಅಯ್ಯರ್ ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕುಲಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.ನಲ್ಲೂರು ದೇವಾಲಯವು ಅರ್ಚಕರ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತರಾಗಿದ್ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು (ಪುರೋಹಿತ ಜಾತಿ) - ದೇವಾಲಯದ ಮೈದಾನದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ನಲ್ಲೂರು ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳವನ್ನು 'ಕುರುಕ್ಕಲ್ ವಲವು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ - ಇದರರ್ಥ ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಚಕರ ಭೂಮಿ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.geotamil.com/ctamils/chapter6_nallur.html |title=Pathivukal |access-date=2013-06-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204172406/http://www.geotamil.com/ctamils/chapter6_nallur.html |archive-date=2012-02-04 }}&lt;/ref&gt;
== ಗ್ಯಾಲರಿ ==
{{Gallery
|title=ನಲ್ಲೂರು ಗ್ಯಾಲರಿ
|width=200
|height=200
|File:Nallur Kandasamy front entrance.jpg| ನಲ್ಲೂರು ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಂಭಾಗದ ಗೋಪುರವು ಪಾಯಿಂಟ್ ಪೆಡ್ರೋ ರಸ್ತೆಯ ಎದುರುಗಡೆ ಇದೆ.
|File:Sankiliyan.jpg|ಸಂಗಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಮೆ, ಮುಥಿರೈ ಚಂಥೈ, ನಲ್ಲೂರು.
|File:Navalar Cultural Hall, Jaffna.JPG|ನವಲಾರ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಭಾಂಗಣ
|File:Cankili Thoppu.JPG|ಕಂಕಿಲಿ ಥೋಪು, ರಾಜ ಕಂಕಿಲಿಯ ಸಮಾಧಿ
}}

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* ಜಾಫ್ನಾ ಅರಮನೆ ಅವಶೇಷಗಳು
* ನಲ್ಲೂರು ಕಂದಸ್ವಾಮಿ ಕೋವಿಲ್

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]]
[[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]</text>
      <sha1>p9bksokb5uihgglyxsx905ky9bgtmup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172859</id>
    <revision>
      <id>1373005</id>
      <parentid>1355804</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T08:31:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1373005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13318" sha1="c3halo1qf22blpezso1ufpvsrwcz4me" xml:space="preserve">{{Infobox government agency
| agency_name     = ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗ
| nativename      = 
| nativename_r    = 
| type            = Commission
| logo            = 
| logo_width      = 
| logo_caption    = 
| seal            = 
| seal_width      = 
| seal_caption    = 
| image           = 
| image_size      = 
| image_caption   = 
| formed          = ೧೯೯೩
| preceding1      = 
| preceding2      = 
| dissolved       = 
| superseding     = 
| jurisdiction    = [[:en:Government of Bihar|ಬಿಹಾರ ಸರ್ಕಾರ]]
| headquarters    = ೧ ದಕ್ಷಿಣ, ಬೀಲಿ ರಸ್ತೆ, ಪ್ಟಾನಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಹತ್ತಿರ, ಪಾಟ್ನಾ - ೦೧, ಬಿಹಾರ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bihar State Women Commission |url=http://www.mahilaayogbihar.in/ |website=Bihar State Women Commission |access-date=10 January 2022 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bihar State Women Commission |url=http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Bihar |website=Bihar State Women Commission |access-date=10 January 2022}}&lt;/ref&gt;
| employees       = 
| budget          = 
| minister1_name  = 
| minister1_pfo   = 
| deputyminister1_name = 
| deputyminister1_pfo = 
| deputyminister2_name = 
| deputyminister2_pfo = 
| chief1_name     = ಶ್ರೀಮತಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ದೇವಿ
| chief1_position = ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
| chief2_name     = 
| chief2_position = 
| chief3_name     = 
| chief3_position = 
| chief4_name     = 
| chief4_position = 
| chief5_name     = 
| chief5_position = 
| chief6_name     = 
| chief6_position = 
| parent_agency   = 
| child1_agency   = 
| child2_agency   = 
| website         = {{Official website|http://www.mahilaayogbihar.in/}}, {{Official website|http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Bihar}}
}}

'''ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗವು''' ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[:en: crime against women|ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ರಚಿಸಲಾದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಆಯೋಗವನ್ನು [[:en:Bihar Government|ಬಿಹಾರ ಸರ್ಕಾರವು]] [[:en: quasi-judicial|ಅರೆ-ನ್ಯಾಯಾಂಗ]] ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.

==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳು==
ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರ ಹೊರತಾಗಿ [[ಬಿಹಾರ]] ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Rajagopalan |first1=Swarna |title=Why National and State Women’s Commissions are important and should be held accountable |url=https://www.dnaindia.com/india/report-why-national-and-state-women-s-commissions-are-important-and-should-be-held-accountable-2217939 |access-date=9 January 2022 |publisher=dnaindia.com |date=30 May 2016}}&lt;/ref&gt; ಆಯೋಗವು ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, [[ಕುಟುಂಬ]] ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ [[ಕಿರುಕುಳ]] ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅವರ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಆಯೋಗವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಉದ್ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ:

* ಮಹಿಳೆಯರ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವುದು.
* ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನುಗಳ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಅಥವಾ ಅವಕಾಶ ನಿರಾಕರಣೆ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಕಾಲಿಕ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದ ಮೂಲಕ [[ಲಿಂಗ]] ಆಧಾರಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.
* ಮಹಿಳಾ ಆಧಾರಿತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ನೀಡುವುದು.
* ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಆಧಾರಿತ ಶಾಸನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಆಯೋಗವು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

==ಸಂಯೋಜನೆ==
ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ೪ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ರಾಜ್ಯದ ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=200 apply for vacant posts at state women commission in Bihar |url=https://www.hindustantimes.com/cities/patna-news/200-apply-for-vacant-posts-at-state-women-commission-in-bihar-101624095148902.html |access-date=10 January 2022 |publisher=hindustantimes |date=19 June 2021}}&lt;/ref&gt;

ಅಶ್ವಮೇಧ ದೇವಿ ಅವರು ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಇತರ ಏಳು ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ೩ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Posts of chairperson, panel members at Bihar State Women Commission still vacant after a year |url=https://www.hindustantimes.com/cities/patna-news/posts-of-chairperson-panel-members-at-bihar-state-women-commission-still-vacant-after-a-year-101634984570493.html |access-date=10 January 2022 |publisher=hindustantimes |date=23 October 2021}}&lt;/ref&gt;

==ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು==
ಈ ಕೆಳಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು:

* ಆಯೋಗವು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಶಾಸನಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದ ನಿಬಂಧನೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
* ರಾಜ್ಯದ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ವಿಫಲವಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರುವುದು.
* ರಾಜ್ಯದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದರೆ, ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು.
* ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ [[ಅಧಿಕಾರಿ|ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ]] ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅನುಸರಣಾ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bihar Woman Given Instant Triple Talaq for Refusing to Wear Short Dresses |url=https://www.india.com/news/india/bihar-woman-given-instant-triple-talaq-for-refusing-to-wear-short-dresses-3803816/ |access-date=10 January 2022 |publisher=india.com |date=13 October 2019}}&lt;/ref&gt;
* ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಿದ ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರದಿರುವ ದೂರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನೇರವಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು.
* ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು [[ತಾರತಮ್ಯ|ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೆ]] ಒಳಗಾದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು.
* ಮಹಿಳೆಯರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಗುಂಪನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ದಾವೆ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವರದಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು.
* ಮಹಿಳಾ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿರುವ ಯಾವುದೇ ಆವರಣ, ಜೈಲು ಅಥವಾ ಇತರ ರಿಮಾಂಡ್ ಹೋಮ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರುವುದು.
* ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಹಿಳಾ ಆಧಾರಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವುದು.
* ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಚಾರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು.
* ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ಮಹಿಳಾ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರದಿರುವ ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸದಿರುವ ಅಥವಾ ಮಹಿಳಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ದೂರುಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Azam Khan's Troubles Rise, Bihar State Women's Commission issues notice |url=https://english.newstracklive.com/news/bihar-state-women-commission-issues-notice-to-sp-mp-azam-khan-mc25-nu-1024298-1.html |access-date=10 January 2022 |publisher=newstrack |date=26 July 2019}}&lt;/ref&gt;

==ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು==
* [[:en:National Commission for Women|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗ]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* [http://www.mahilaayogbihar.in/ Official Website]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://ncw.nic.in/important-links/list-state-women-commissions#Bihar Official Website]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಬಿಹಾರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:Government of India]]</text>
      <sha1>c3halo1qf22blpezso1ufpvsrwcz4me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದಹಿ ಹಂಡಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172862</id>
    <revision>
      <id>1372943</id>
      <parentid>1350387</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T12:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31824" sha1="brxdyto8g7byjq52j8c1fbuuhg1w83t" xml:space="preserve">{{Infobox holiday
| holiday_name = ದಹಿ ಹಂಡಿ
| type = ಹಿಂದೂ
| longtype = ಧಾರ್ಮಿಕ
| image = Dahi Handi.JPG
| caption =ಮುಂಬೈನ ಹಿರನಂದನಿ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಗೋವಿಂದರು'' ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ, ಅದನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಪಿರಮಿಡ್ ರಚಿಸಿರುವುದು 
| official_name =
| nickname = ಉತ್ಲೋತ್ಸವ, ಸಿಖ್ಯೋತ್ಸವ&lt;ref name=utlotsavam2&gt;{{cite news | url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/170817/tirumala-deities-enjoy-utlotsavam-by-devotees-in-tirumala.html| title=Tirumala: Deities enjoy Utlotsavam by devotees in Tirumala  | work=The Hindu | date=17 August 2018 | access-date=6 September 2018}}&lt;/ref&gt;
| observedby = ಹಿಂದೂ
| begins =
| ends =
| date = ಶ್ರಾವಣ, ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷ, ನವಮಿ
|date2016= ೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ &lt;ref&gt;[http://www.drikpanchang.com/dashavatara/lord-krishna/events/dahi-handi-date-time.html Dahi Handi date]&lt;/ref&gt;
| celebrations =  ೧ ದಿನ
| observances = ಉಪವಾಸ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಜನರು ಪಿರಮಿಡ್ ಮಾಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೇತುಹಾಕಿದ ಪಿರಮಿಡ್ ಅನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು.
| relatedto = ಕೃಷ್ಣ
}}

'''ದಹಿ ಹಂಡಿ'''&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=xSduAAAAMAAJ&amp;q=dahi+handi+jatra+gauda |title=The Orissa Historical Research Journal |publisher=Superintendent of Research and Museum |year=2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 September 2018 |title=Fun and frolic mark 'Utlotsavam' |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/fun-and-frolic-mark-utlotsavam/article24867748.ece |access-date=6 September 2018 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;utlotsavam1&quot;&gt;{{Cite news |date=4 September 2018 |title='Utlotsavam' revelry marks Janmashtami celebrations in city |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/utlotsavam-revelry-marks-janmashtami-celebrations-in-city/article24858925.ece |access-date=6 September 2018 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ|ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಮನೋರಂಜನೆ|ಮನೋರಂಜನಾ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪರ್ಧೆ|ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಇದು [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣನ]] ಜನ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Christian Roy |url=https://archive.org/details/traditionalfesti0000royc |title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2005 |isbn=978-1-57607-089-5 |pages=[https://archive.org/details/traditionalfesti0000royc/page/213 213]–215 |url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Melton2011p459&quot;&gt;{{Cite book |last=Constance A Jones |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&amp;pg=PA459 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-206-7 |editor-last=J. Gordon Melton |page=459}}&lt;/ref&gt;

ಆಗಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ|ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯ]] ನಂತರದ ದಿನದಂದು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯಗಳು ಮೊಸರು ( ''ದಹಿ'' ), ಬೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಹಾಲು ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯನ್ನು  ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೇತುಹಾಕಿ ಅದನ್ನು ಒಡೆಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಯುವತಿಯರು ತಂಡಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಾನವ ಪಿರಮಿಡ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಡಕೆಯನ್ನು ತಲುಪಿ ಅದನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ, ಜನರು ಅವರನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು, ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Roy2005p213&quot;&gt;{{Cite book |last=Christian Roy |url=https://archive.org/details/traditionalfesti0000royc |title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2005 |isbn=978-1-57607-089-5 |pages=[https://archive.org/details/traditionalfesti0000royc/page/213 213]–215 |url-access=registration}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFChristian_Roy2005&quot;&gt;Christian Roy (2005). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=DMello |first=Daniel |date=4 October 2011 |title=8 incredible facts about Mumbai |url=http://travel.cnn.com/mumbai/life/8-incredible-facts-about-Mumbai-082838 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729030959/http://travel.cnn.com/mumbai/life/8-incredible-facts-about-Mumbai-082838 |archive-date=2014-07-29 |access-date=23 July 2014 |work=CNN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 August 2008 |title=Janmashtami celebrated with zeal, enthusiasm |url=http://www.mid-day.com/news/2008/aug/240808-janmashtami-celebrated.htm |access-date=12 August 2009 |work=Mid Day}}&lt;/ref&gt; ಈ ಘಟನೆಯು [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣನು]] ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಕುಲದ ನೆರೆಯ ಮನೆಗಳಿಂದ ಬೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೊಸರನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ತುಂಟತನದಿಂದ ಕದಿಯುವ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಅವನನ್ನು ''ಮಖನ್ ಚೋರ್'' ಅಥವಾ ''ಬೆಣ್ಣೆ ಕಳ್ಳ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಅವನ ಕೈಗೆಟುಕದಂತೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೇತುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಅವನ ದುಷ್ಕೃತ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣ ಅವುಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಸೃಜನಶೀಲ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;bryant9&quot;&gt;{{Cite book |last=Edwin Francis Bryant |url=https://books.google.com/books?id=0z02cZe8PU8C |title=Krishna: A Sourcebook |publisher=Oxford University Press |year=2007 |isbn=978-0-19-803400-1 |pages=9–10, 115–116, 265–267}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hawley2014ix&quot;&gt;{{Cite book |last=John Stratton Hawley |url=https://books.google.com/books?id=ncb_AwAAQBAJ |title=Krishna, The Butter Thief |publisher=Princeton University Press |year=2014 |isbn=978-1-4008-5540-7 |pages=ix–xi, 3–11, 89, 256, 313–319}}&lt;/ref&gt;

== ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Govindashtami.jpg|thumb|ದಹಿ ಹಂಡಿಯನ್ನು ಒಡೆಯಲು ''ಗೋವಿಂದ ಪಾಠಕರು'' ಮಾನವ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]]
[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ]], ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ದಹಿ ಹಂಡಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ &lt;ref&gt;{{Cite book |last=J. Gordon Melton |url=https://books.google.com/books?id=KDU30Ae4S4cC&amp;pg=PA459 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |date=13 September 2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-59884-205-0 |page=459}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;CNNDMello&quot;&gt;{{Cite news |last=DMello |first=Daniel |date=4 October 2011 |title=8 incredible facts about Mumbai |url=http://travel.cnn.com/mumbai/life/8-incredible-facts-about-Mumbai-082838 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729030959/http://travel.cnn.com/mumbai/life/8-incredible-facts-about-Mumbai-082838 |archive-date=2014-07-29 |access-date=23 July 2014 |work=CNN}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFDMello2011&quot;&gt;DMello, Daniel (4 October 2011). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೋಕುಲಾಷ್ಟಮಿ ಹಬ್ಬವು ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದಹಿ ಹಂಡಿ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Mohapatra2013&quot;&gt;{{Cite book |last=J Mohapatra |url=https://books.google.com/books?id=R0aVAgAAQBAJ&amp;pg=PA139 |title=Wellness In Indian Festivals &amp; Rituals: Since the Supreme Divine is manifested in all the Gods, worship of any God is quite legitimate. |date=24 December 2013 |publisher=Partridge Publishing |isbn=978-1-4828-1689-1 |page=139}}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಪಿರಮಿಡ್ ತಯಾರಿಸಿ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಬೆಣ್ಣೆ, ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಒಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬಾಲ ಕೃಷ್ಣನ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Vijapurkar |first=Mahesh |date=16 August 2014 |title=Ban on kids: How Mumbai's dahi handi became a political event |url=http://www.firstpost.com/india/ban-on-kids-how-mumbais-dahi-handi-became-a-political-event-1664261.html |access-date=16 August 2014 |work=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹುಮಾನದ ಹಣವನ್ನೂ ಮಡಕೆಯಲ್ಲೇ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=P Nemade|last2=R Wade|last3=AR Patwardhan|last4=S Kale|title=Evaluation of nature and extent of injuries during Dahihandi festival|journal=Journal of Postgraduate Medicine|date=4 January 2013|volume=58|issue=4|pages=262–264|doi=10.4103/0022-3859.105445|pmid=23298920}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಮಾನವ ಪಿರಮಿಡ್ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಜನರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ''ಗೋವಿಂದ'' (ಕೃಷ್ಣನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು) ಅಥವಾ ''ಗೋವಿಂದ ಪಾಠಕ್ ಎಂಬ'' ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ಘಟನೆ ನಡೆಯುವ ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಅವರು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ''ಮಂಡಲಗಳು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಡಕೆಗಳನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಿರಮಿಡ್ ರಚನೆಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಮತ್ತು ಗಮನ ಬೇಕು. ಪಿರಮಿಡ್‌ನ ಕೆಳಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿರಬೇಕು, ಮೇಲಾಗಿ ಅವರು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿರಬೇಕು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಆಟಗಾರರು ಕೆಳಗಿನವರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವವರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲೆ ನಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು. ಮೇಲೆ  ಹಗುರವಾದ ಜನರ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಡಕೆ ಒಡೆಯುವಾಗ ಅದರಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವವರ ಮೇಲೆ ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Melton2011&quot;&gt;{{Cite book |last=J. Gordon Melton |url=https://books.google.com/books?id=KDU30Ae4S4cC&amp;pg=PA459 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |date=13 September 2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-59884-205-0 |page=459}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFJ._Gordon_Melton2011&quot;&gt;J. Gordon Melton (13 September 2011). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;  ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮಡಕೆ ಒಡೆಯುವವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚುತ್ತಾರೆ. ಜನರು [[ಮರಾಠಿ|ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ]] &quot; ''ಅಲಾ ರೇ ಅಲಾ, ಗೋವಿಂದ ಅಲಾ'' &quot; (ಗೋವಿಂದರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ) ಎಂದು ಜಪಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;CNNDMello&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hw&quot;&gt;{{Cite web |title=Ceremony of Dahi Handi |url=http://www.happywink.org/janmashtami/ceremony-dahi-handi.html |access-date=25 July 2014 |publisher=Happywink.org}}&lt;/ref&gt;

[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲಂಗಾಣ|ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ]] ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಉತ್ಲೋತ್ಸವಂ ( [[ತೆಲುಗು|ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ]] ಉತ್ತಿ: ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ನೇತುಹಾಕಲು ಬಳಸುವ ನಾರಿನ ಜಾಲದ ಜೋಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಂ: ಹಬ್ಬ) ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತಿರುಮಲ|ತಿರುಪತಿ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ]], ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ನವಮಿಯಂದು (ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯ ನಂತರದ ದಿನ) ಬಹಳ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;utlotsavam&quot;&gt;{{Cite news |date=5 September 2018 |title=Fun and frolic mark 'Utlotsavam' |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/fun-and-frolic-mark-utlotsavam/article24867748.ece |access-date=6 September 2018 |work=The Hindu}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/fun-and-frolic-mark-utlotsavam/article24867748.ece &quot;Fun and frolic mark 'Utlotsavam'&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮಲಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ದೇವರುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಲೋತ್ಸವ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಬಹುಮಾನದ ಹಣವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಯುವಕರು ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು  ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಣವನ್ನು ೨೫ ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಮರದ ಕಂಬದ ತುದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಜಿಗುಟಾದ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಣ್ಣೆಯುಕ್ತ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಬಹುಮಾನ ==
ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೯ ಹಂತಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಪಿರಮಿಡ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಅವರಿಗೆ ಮೂರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ''ಗೋವಿಂದ'' ತಂಡಗಳು [[ಪುಣೆ]], ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು [[ಠಾಣೆ|ಥಾಣೆಯ]] ದಹಿ ಹಂಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ೨೦೧೧ ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಹುಮಾನದ ಹಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಯೋಜಕರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ {{INRConvert|1|l}}  – {{INRConvert|12|l}}  ದ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;TOIBirajdar&quot; /&gt; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಚರಣೆಗಳ ಬಹುಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;TOIBirajdar&quot;&gt;{{Cite news |last=Birajdar |first=Laxmi |date=22 August 2011 |title=Higher stakes, grander celebrations this 'dahi-handi' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/Higher-stakes-grander-celebrations-this-dahi-handi/articleshow/9690151.cms |access-date=29 July 2014 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ (ಎನ್‌ಸಿಪಿ), [[ಶಿವ ಸೇನಾ|ಶಿವಸೇನೆ]] ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ನವನಿರ್ಮಾಣ ಸೇನೆ (ಎಂಎನ್‌ಎಸ್) ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬಹುಮಾನದ ಹಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಕ್ಷವು ತನ್ನದೇ ಆದ ''ಮಂಡಲಗಳ'' ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;DNAShukla&quot; /&gt; ೨೦೦೦ ದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಬಹುಮಾನದ ಹಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಬಹುಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ತಂಡಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ  ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;JAPMNemade&quot;&gt;{{Cite journal|last=P Nemade|last2=R Wade|last3=AR Patwardhan|last4=S Kale|title=Evaluation of nature and extent of injuries during Dahihandi festival|journal=Journal of Postgraduate Medicine|date=4 January 2013|volume=58|issue=4|pages=262–264|doi=10.4103/0022-3859.105445|pmid=23298920}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFP_NemadeR_WadeAR_PatwardhanS_Kale2013&quot;&gt;P Nemade; R Wade; AR Patwardhan; S Kale (4 January 2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ನಟರು, ಮರಾಠಿ ನಟರು ಮತ್ತು ಗಾಯಕರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;DNAShukla&quot;&gt;{{Cite news |last=Ashutosh Shukla |last2=Geeta Desai |date=27 August 2013 |title=Dahi handi stakes grow bigger |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-dahi-handi-stakes-grow-bigger-1880443 |access-date=23 July 2014 |work=DNA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ambarish Mishra |last2=Nitin Yeshwantrao |last3=Bella Jaisinghani |date=11 August 2012 |title=Nine-tier handi breaks into Guinness Records |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Nine-tier-handi-breaks-into-Guinness-Records/articleshow/15441796.cms?referral=PM |access-date=23 July 2014 |work=Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TOISen&quot;&gt;{{Cite news |last=Sen |first=Debarati S |date=16 August 2014 |title=Thane's Dahi Handi gets the Spanish flavour again |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/Thanes-Dahi-Handi-gets-the-Spanish-flavour-again/articleshow/40316318.cms |access-date=16 August 2014 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:A_Dahi_Handi,_tied_up_high_for_Hindu_festival_Janmashtmi_Krishna.jpg|left|thumb| ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬವಾದ ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಗೆ  ಕಟ್ಟಲಾದ ದಹಿ ಹಂಡಿ.]]
೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಮುಂಬೈನ ಜೋಗೇಶ್ವರಿಯ ಜೈ ಜವಾನ್ ಗೋವಿಂದ ಪಾಠಕ್ ಎಂಬ ''ಮಂಡಲ''  ಥಾಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಹಿ ಹಂಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ೯ ಹಂತಗಳ {{Convert|43.79|ft}} ಮಾನವ ಪಿರಮಿಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ|ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗೆ]] ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಿತು.  ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ೧೯೮೧ ರಿಂದ ಈ ದಾಖಲೆ  ಸ್ಪೇನ್ ಪಾಲಿನದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;FPVijapurkar1&quot;&gt;{{Cite news |last=Vijapurkar |first=Mahesh |date=16 August 2014 |title=Ban on kids: How Mumbai's dahi handi became a political event |url=http://www.firstpost.com/india/ban-on-kids-how-mumbais-dahi-handi-became-a-political-event-1664261.html |access-date=16 August 2014 |work=Firstpost}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFVijapurkar2014&quot;&gt;Vijapurkar, Mahesh (16 August 2014). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TOIMishra&quot;&gt;{{Cite news |last=Ambarish Mishra |last2=Nitin Yeshwantrao |last3=Bella Jaisinghani |date=11 August 2012 |title=Nine-tier handi breaks into Guinness Records |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Nine-tier-handi-breaks-into-Guinness-Records/articleshow/15441796.cms?referral=PM |access-date=23 July 2014 |work=Times of India}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFAmbarish_MishraNitin_YeshwantraoBella_Jaisinghani2012&quot;&gt;Ambarish Mishra; Nitin Yeshwantrao; Bella Jaisinghani (11 August 2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಲಾಬಿ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು, ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದು ಕೇವಲ ಬೀದಿ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;FVijapurkar&quot;&gt;{{Cite news |last=Vijapurkar |first=Mahesh |date=10 August 2012 |title=Dahi handi: From prank to political platform, but a sport? |url=http://www.firstpost.com/blogs/dahi-handi-from-prank-to-political-platform-but-a-sport-413571.html |access-date=29 July 2014 |work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಮಜಗಾಂವ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಮಂಡಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ''ಮಂಡಲವು'' ಥಾಣೆಯ ವರ್ತಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ೯ ಹಂತದ ಮಾನವ ಪಿರಮಿಡ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Mazgaon Tadwadi Utsav Mandal forms a 9 tier human pyramid to win the prize money of 11 lakh in Thane - Photogallery |url=https://photogallery.indiatimes.com/news/india/gokulashtami-celebrations/articleshow/3408093.cms}}&lt;/ref&gt; ಮಜಗಾಂವ್ ಪ್ರದೇಶವು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ದಹಿ ಹಂಡಿ ಚಿ ಪಂಢರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 May 2022 |title=Art Street: Dedicated to govinda pathaks, this sculpture talks the best about Mazgaon Tadwadi |url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/art-street-dedicated-govinda-pathaks-sculpture-talks-best-mazgaon-tadwadi-7917229/}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲದೆ ಮಜಗಾಂವ್ ತಡ್ವಾಡಿ ಗೋವಿಂದ ಪಾಠಕ್ ಮೊದಲ ೬-ಶ್ರೇಣಿಯ, ೭-ಶ್ರೇಣಿಯ ಮತ್ತು ೮-ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.

== ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ==
ಈ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ''ಮಂಡಲಗಳ'' ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;TOIMishra&quot;/&gt; [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ]] ನಿಗದಿತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ೫೫–೬೫ ಡೆಸಿಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗದ್ದಲ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಇದು [[ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯ|ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯದ]] ಸಮಸ್ಯೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;TOIYeshwantrao&quot;&gt;{{Cite news |last=Yeshwantrao |first=Nitin |date=24 August 2011 |title=51 dahi handi groups get noise pollution notice |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thane/51-dahi-handi-groups-get-noise-pollution-notice/articleshow/9713900.cms |access-date=29 July 2014 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಮರಣದ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚು. ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ  ಈ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ಗಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ ಮೆಡಿಸಿನ್'' ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ದಹಿಹಂಡಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಪಿರಮಿಡ್ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅವರೋಹಣಕ್ಕೆ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಗಂಭೀರ, ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಗಾಯಗಳ ಗಣನೀಯ ಅಪಾಯವಿದೆ&quot; ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;JAPMNemade&quot;/&gt; ಮಡಕೆಯ ಎತ್ತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಮಕ್ಕಳು ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತಹ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಅದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;JAPMNemade&quot; /&gt;

೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ೨೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ''ಗೋವಿಂದರು'' ಗಾಯಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ೨೦೫ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;TOIMasand&quot;&gt;{{Cite news |last=Pratibha Masand |last2=Nitin Yeshwantrao |date=11 August 2012 |title=1 dies, 225 hurt in dahi handi revelry |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/1-dies-225-hurt-in-dahi-handi-revelry/articleshow/15442166.cms |access-date=29 July 2014 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ೧೨ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;THDeshpande&quot;&gt;{{Cite news |last=Deshpande |first=Vinaya |date=21 July 2014 |title=Parents happy with ban on children under 12 taking part in dahi handis |url=http://www.thehindu.com/news/national/parents-happy-with-ban-on-children-under-12-taking-part-in-dahi-handis/article6231360.ece |access-date=25 July 2014 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸನ್ನು ೧೮ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಪಿರಮಿಡ್‌ನ ಎತ್ತರವು ೨೦ ಅಡಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;TOISequeira&quot;&gt;{{Cite news |last=Sequeira |first=Rosy |date=11 August 2014 |title=Dahi handi participants must be over 18, up to 4-level human pyramid: Bombay HC |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Dahi-handi-participants-must-be-over-18-up-to-4-level-human-pyramid-Bombay-HC/articleshow/40064772.cms |access-date=12 August 2014 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IT1&quot;&gt;{{Cite news |date=11 August 2014 |title=Dahi handi participants must be over 18: Bombay HC |url=http://indiatoday.intoday.in/story/dahi-handi-participants-must-be-over-18-bombay-high-court/1/376589.html |access-date=12 August 2014 |work=India Today}}&lt;/ref&gt; ಬಾಂಬೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪಿನ ಕುರಿತು ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು.  ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿಯೆಂದು ಅವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೇ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದು, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿತು.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ]]
* [[ಹೋಳಿ]]
* [[ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ]]
* [[ದೀಪಾವಳಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://www.bbc.co.uk/news/business-11398799 ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು]
* [http://www.mumbaimirror.com/photos/news/mumbai-celebrates-dahi-handi-festival/mumbaiphotos/22137871.cms ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ದಹಿ ಹಂಡಿ ಹಬ್ಬ ಆಚರಣೆ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಹಬ್ಬಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಆಚರಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆ]]</text>
      <sha1>brxdyto8g7byjq52j8c1fbuuhg1w83t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಫಾಂಗ್ ವಾನ್‌ಯಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178088</id>
    <revision>
      <id>1372983</id>
      <parentid>1354429</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T03:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1372983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7756" sha1="pp8o2ng8imusgjy5ohobgnx7ypvixzz" xml:space="preserve">{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
'''ಫಾಂಗ್ ವಾನ್‌ಯಿ''' (方婉儀, 1732 – 1779) ಚೀನಾದ ಕವಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಾರೆಯಾಗಿದ್ದರು. 1752 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಿತ್ರಕಾರ ಲೋ ಪಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಲೋ ಪಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಜೀವನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೆಕವನ್ನು ಬೀಜಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟರು, ಮತ್ತು ಅವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=gf4vCgAAQBAJ&amp;q=Biographical+Dictionary+of+Chinese+Women+1644&amp;redir_esc=y#v=snippet&amp;q=Biographical+Dictionary+of+Chinese+Women+1644&amp;f=false|title=Biographical Dictionary of Chinese Women: v. 1: The Qing Period, 1644-1911|first1=Lily Xiao Hong|last1=Lee|first2=Clara|last2=Lau|first3=A. D.|last3=Stefanowska|date=ಜುಲೈ 17, 2015|publisher=Routledge|accessdate=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2026|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=7QzcoeCezLcC&amp;dq=Fang+Wanyi&amp;pg=PA18&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Fang+Wanyi&amp;f=false|title=Luo Ping: The Life, Career, and Art of an Eighteenth-century Chinese Painter|first=Kim|last=Karlsson|date=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2004|publisher=Peter Lang|accessdate=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2026|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
ಅವರು ಅನ್‌ಹುಯ್ ಮೂಲದ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಮದುವೆಯಾದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಲೋ ಪಿಂಗ್ ಜೊತೆಗೆ ಯಾಂಗ್ಜೋವಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಅವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಬಾವ್‌ಜಿಯನ್, ಮತ್ತು ತಾತ ಫಾಂಗ್ ಯುವಾನಿಂಗ್ ಕವಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ ಆಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=Wns-EAAAQBAJ&amp;dq=Fang+Wanyi&amp;pg=PA61&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Fang+Wanyi&amp;f=false|title=Arranged Companions: Marriage and Intimacy in Qing China|first=Weijing|last=Lu|date=ಜುಲೈ 22, 2021|publisher=University of Washington Press|accessdate=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2026|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

ಫಾಂಗ್ ವಾನ್‌ಯಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಿಕ್ಷಣಪೂರ್ಣಳಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಶೆನ್ ದಾಚೆಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕವನ ಕಲಿತರು. ಅವರು ಹಲವು ಕೌಶಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಕವನ, ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಕೆಲಸಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ Poems by Bailan ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳ ಸಂಕಲನ Grieving a Young Maiden ಎಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧವೋ, ನಗರದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅದನ್ನು ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=EoWIEAAAQBAJ&amp;dq=Fang+Wanyi&amp;pg=PA241&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=Fang+Wanyi&amp;f=false|title=A General History of Chinese Art: Qing Dynasty|first=Xifan|last=Li|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3, 2022|publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|accessdate=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2026|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

1754 ರ आसपास, ಫಾಂಗ್ ವಾನ್‌ಯಿ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಕವಯತ್ರಿಗಳ ಸಂಚಯವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲೋ ಪಿಂಗ್ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು. ಅತಿಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಲೋ ಕ್ಯೂಯಿಂಗ್ (ಲೋ ಪಿಂಗ್ ಅವರ ಸಹೋದರಿ), ಸುನ್ ಜಿಂಗ್‌ಯೋ (ಲೋ ಪಿಂಗ್ ಅವರ ಸಹಧರ್ಮಿಣಿ), ಶು ದೆಯಿನ್ ಮತ್ತು ಯುವಾನ್ ತಾಂಗ್ ಇದ್ದರು. ಈ ಸಂಚಯವನ್ನು ಕಲಾವಿದ್ ಗುವಾನ್ ಶಿನಿಂಗ್ Reciting Poems in the Female Quarters on a Winter Day ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.ijham.com/PDF/IJHAM-2022-18-09-01.pdf{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=1PrqAAAAMAAJ&amp;q=Fang+Wanyi&amp;redir_esc=y|title=Patronage and the Economic Life of the Artist in Eighteenth Century Yangchow Painting|first=Cheng-chi|last=Hsü|date=ಮಾರ್ಚ್ 4, 1987|publisher=University of California, Berkely|accessdate=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2026|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

ಫಾಂಗ್ ವಾನ್‌ಯಿ ಮತ್ತು ಲೋ ಪಿಂಗ್ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ The Thatched Hut of Fragrant Leaves ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಲಾಕೃತಿ ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ವಿವಾಹವು ಪ್ರೀತಿಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಬಹುದು; ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಪರಸ್ಪರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ‘ಶೈಲಿ’ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದರು: ಲೋ ಪಿಂಗ್ “ಎರಡು ಶಿಖರಗಳು” ಮತ್ತು ಫಾಂಗ್ ವಾನ್‌ಯಿ “ಬಿಳಿ ಕಮಲ” ಎಂದು. ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಜೋಡಿಯ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫಾಂಗ್ ವಾನ್‌ಯಿ ನಿಧನದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಲೋ ಪಿಂಗ್ ಅವರ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧನಾದ ಅವರು ಬಿಳಿ ಕಮಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=y_4vCgAAQBAJ&amp;dq=info:sC_-pRUuQkkJ:scholar.google.com/&amp;pg=PR25&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Biographical Dictionary of Chinese Women: v. 1: The Qing Period, 1644-1911|first1=Lily Xiao Hong|last1=Lee|first2=Clara|last2=Lau|first3=A. D.|last3=Stefanowska|date=July 17, 2015|publisher=Routledge|accessdate=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2026|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fang_Wanyi&amp;oldid=1337713387|title=Fang Wanyi|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 2026|accessdate=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನೀ ಮಹಿಳಾ ಕವಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]]</text>
      <sha1>pp8o2ng8imusgjy5ohobgnx7ypvixzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ. ಕುಂದೂರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179044</id>
    <revision>
      <id>1372961</id>
      <parentid>1372785</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BENET G AMANNA</username>
        <id>18509</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು */</comment>
      <origin>1372961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9441" sha1="qk248ujd727kv3s0pyqt8d45xizmnzi" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು
| image            = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg
| caption          = 
| birth_date       = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992
| birth_place      = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ
| occupation       = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು
| language         = ಕನ್ನಡ
| nationality      = ಭಾರತೀಯ
| education        = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ.
| alma_mater       = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
| notable_works    = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ
}}

'''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು&lt;ref&gt;{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}&lt;/ref&gt;, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು.

== ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ ಸುಶೀಲ

ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ &quot;ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

== ಉದ್ಯೋಗ ==
# ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು
#  ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು.

== ಆಸಕ್ತಿ ==
ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು ==
[[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]]
ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು
# ಬಾನಂಗಳ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಶಂ.ನ ಪ್ರಕಾಶನ ಜಯಪುರ, 2010
# ಪಯಣ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಆರಂಬೋಡಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬಂಟ್ವಾಳ, 2013
# ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ಕಾದಂಬರಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2015
# ಮನ್ವಂತರ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016
# ಅನಿಕೇತನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016
# ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2017
# ಸಿಂಚನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ಜ್ಞಾನ,  ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ಕದಿರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2019
# ನೆಲದ ನಡಿಗೆ,  ಕಾದಂಬರಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2023
# ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ,  ಸಂಶೋಧನೆ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ ಪಠ್ಯ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಮಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ, 2024
# ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಶ್ರೀಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ ಮಠ ಮಂಗಳೂರು, 2024
# ಸ್ಥಳೀಯತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಜೀವನ ಯಾನ,  ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2025
# ಹೊಸಪಟ್ಟಣ, ಕಾದಂಬರಿ,  ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2026
# ಲೋಕದ ಸ್ವರ, ಅಂಕಣ ಬರೆಹ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2026

== ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು ==
ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.

== ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
#  ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆ‍ಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2014
#  ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2015
#  ವಿದ್ಯಾಗಣಪತಿ ಗೌರವ; 2016
#  ಕೆಓಸಿಎಲ್ ಗೌರವ, 2019
#  ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2020
#  ಹು.ವಾ ಶ್ರೀ ಗೌರವ, 2020
#  ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ, 2020
#  ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ, 2021
#  ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಗೌರವ- 2022
#  ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2024
#  ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಂಗಳೂರು ಶಾಖಾಮಠದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ, 2024 
#  ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025
#  ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025
#  ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2026

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

=== ಭಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ===
#  https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru 


[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]</text>
      <sha1>qk248ujd727kv3s0pyqt8d45xizmnzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372962</id>
      <parentid>1372961</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BENET G AMANNA</username>
        <id>18509</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1372962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9538" sha1="02035k8g3u3rsfiumynzdu800elv5xw" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು
| image            = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg
| caption          = 
| birth_date       = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992
| birth_place      = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ
| occupation       = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು
| language         = ಕನ್ನಡ
| nationality      = ಭಾರತೀಯ
| education        = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ.
| alma_mater       = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
| notable_works    = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ
}}

'''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು&lt;ref&gt;{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}&lt;/ref&gt;, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು.

== ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ ಸುಶೀಲ

ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ &quot;ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

== ಉದ್ಯೋಗ ==
# ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು
#  ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು.

== ಆಸಕ್ತಿ ==
ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು ==
[[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]]
ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು
# ಬಾನಂಗಳ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಶಂ.ನ ಪ್ರಕಾಶನ ಜಯಪುರ, 2010
# ಪಯಣ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಆರಂಬೋಡಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬಂಟ್ವಾಳ, 2013
# ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ಕಾದಂಬರಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2015
# ಮನ್ವಂತರ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016
# ಅನಿಕೇತನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016
# ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2017
# ಸಿಂಚನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ಜ್ಞಾನ,  ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ಕದಿರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2019
# ನೆಲದ ನಡಿಗೆ,  ಕಾದಂಬರಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2023
# ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ,  ಸಂಶೋಧನೆ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ ಪಠ್ಯ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಮಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ, 2024
# ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಶ್ರೀಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ ಮಠ ಮಂಗಳೂರು, 2024
# ಸ್ಥಳೀಯತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಜೀವನ ಯಾನ,  ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2025
# ಹೊಸಪಟ್ಟಣ, ಕಾದಂಬರಿ,  ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2026
# ಲೋಕದ ಸ್ವರ, ಅಂಕಣ ಬರೆಹ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2026

== ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು ==
ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.
== ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು==


== ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
#  ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆ‍ಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2014
#  ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2015
#  ವಿದ್ಯಾಗಣಪತಿ ಗೌರವ; 2016
#  ಕೆಓಸಿಎಲ್ ಗೌರವ, 2019
#  ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2020
#  ಹು.ವಾ ಶ್ರೀ ಗೌರವ, 2020
#  ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ, 2020
#  ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ, 2021
#  ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಗೌರವ- 2022
#  ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2024
#  ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಂಗಳೂರು ಶಾಖಾಮಠದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ, 2024 
#  ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025
#  ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025
#  ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2026

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

=== ಭಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ===
#  https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru 


[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]</text>
      <sha1>02035k8g3u3rsfiumynzdu800elv5xw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372963</id>
      <parentid>1372962</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T17:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BENET G AMANNA</username>
        <id>18509</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು */</comment>
      <origin>1372963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12261" sha1="t27jivl7e2jj9pvkwkqb4cl8m9s5auy" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು
| image            = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg
| caption          = 
| birth_date       = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992
| birth_place      = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ
| occupation       = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು
| language         = ಕನ್ನಡ
| nationality      = ಭಾರತೀಯ
| education        = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ.
| alma_mater       = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
| notable_works    = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ
}}

'''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು&lt;ref&gt;{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}&lt;/ref&gt;, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು.

== ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ ಸುಶೀಲ

ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ &quot;ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

== ಉದ್ಯೋಗ ==
# ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು
#  ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು.

== ಆಸಕ್ತಿ ==
ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು ==
[[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]]
ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು
# ಬಾನಂಗಳ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಶಂ.ನ ಪ್ರಕಾಶನ ಜಯಪುರ, 2010
# ಪಯಣ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಆರಂಬೋಡಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬಂಟ್ವಾಳ, 2013
# ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ಕಾದಂಬರಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2015
# ಮನ್ವಂತರ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016
# ಅನಿಕೇತನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016
# ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2017
# ಸಿಂಚನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ಜ್ಞಾನ,  ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ಕದಿರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2019
# ನೆಲದ ನಡಿಗೆ,  ಕಾದಂಬರಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2023
# ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ,  ಸಂಶೋಧನೆ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ ಪಠ್ಯ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಮಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ, 2024
# ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಶ್ರೀಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ ಮಠ ಮಂಗಳೂರು, 2024
# ಸ್ಥಳೀಯತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಜೀವನ ಯಾನ,  ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2025
# ಹೊಸಪಟ್ಟಣ, ಕಾದಂಬರಿ,  ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2026
# ಲೋಕದ ಸ್ವರ, ಅಂಕಣ ಬರೆಹ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2026

== ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು ==
ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.
== ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು==

•	 ಶ್ರೀವತ್ಸರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ನವೋದಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಕೊಪ್ಪ, 2016
•	 ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಯುವಜನತೆ, ಹೊಸೂರು, 2016
•	ಚರಿತ್ರೆಯ ಹೊಸ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ನೆಲೆಗಳು, ಹೊಸಪೇಟೆ. 2017
•	 ಭಾರತೀಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳು, ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಮೂಡಬಿದ್ರೆ, 2018
•	 ಜನ ಸಂಘಟನೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವುಗಳು, ಕುಂದೂರು, 2018
•	 ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಒಲವು-ನಿಲುವುಗಳು, ವಿಜಾಯಪುರ, 2019
•	 ಕನ್ನಡ ಕತೆಗಳ ಹುಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲೋಕ, ಹೊಸಪೇಟೆ, 2020
•	 ಗಾದೆಗಳ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಯುವ ಜನತೆ, ಹೊಸಪೇಟೆ, 2021
•	 ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿ ಅಂದು ಇಂದಿನ ವಿವೇಚನೆಗಳು, ಕೊಪ್ಪ. 2022
•	 ಸಣ್ಣಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಸಿಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಕ.ವಿ.ವಿ. ಹಂಪಿ, 2023
•	 ಕುವೆಂಪು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಕ.ವಿ.ವಿ. ಹಂಪಿ, 2023
•	  ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ ರವರ ಬದುಕು ಬರೆಹ, ಜೆ.ಪಿ ಭವನ, 2023
•	 ಜೇಡರದಾಸಿಮಯ್ಯರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ದೃಷ್ಟಿ, ಹೊಸಪೇಟೆ, 2023
•	 ಕನ್ನಡದ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿಯ ಅಭಿಕ್ತಿಯ ನೆಲೆಗಳು, ಹೇರೂರು, 2024
•	 ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲು, ಸೀಗೋಡು, 2024
•	 ಕನಕದಾಸರು : ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿವೇಚನೆ, ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ, 2025
•	 ಚರಿತ್ರೆಯ ಬರೆಹದ ನಿಲುವುಗಳು ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಎಸ್.ಡಿ.ಎಂ ಕಾಲೇಜು, ಉಜಿರೆ 2025
•	 ಲೇಖನ ಬರೆಹದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು, ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ, 2025
•	 ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಓದಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ರೂಪಗಳು, ಕೊಪ್ಪ, 2025
•	 ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳು, ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಕಾಲೇಜು, 2025

== ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
#  ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆ‍ಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2014
#  ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2015
#  ವಿದ್ಯಾಗಣಪತಿ ಗೌರವ; 2016
#  ಕೆಓಸಿಎಲ್ ಗೌರವ, 2019
#  ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2020
#  ಹು.ವಾ ಶ್ರೀ ಗೌರವ, 2020
#  ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ, 2020
#  ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ, 2021
#  ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಗೌರವ- 2022
#  ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2024
#  ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಂಗಳೂರು ಶಾಖಾಮಠದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ, 2024 
#  ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025
#  ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025
#  ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2026

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

=== ಭಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ===
#  https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru 


[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]</text>
      <sha1>t27jivl7e2jj9pvkwkqb4cl8m9s5auy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372965</id>
      <parentid>1372963</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T18:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು */</comment>
      <origin>1372965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12201" sha1="p0mvakmwkm5takoyxllvo1whw16zb2z" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು
| image            = File:Dr_subramanya_c_kunduru_photo.jpg
| caption          = 
| birth_date       = ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992
| birth_place      = ಹೇರೂರು, ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ
| occupation       = ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಸಂಶೋಧನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ಲೇಖಕರು
| language         = ಕನ್ನಡ
| nationality      = ಭಾರತೀಯ
| education        = ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ, ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆ, ಪಿಎಚ್.ಡಿ.
| alma_mater       = ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
| notable_works    = ಬಾನಂಗಳ, ಪಯಣ, ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ನೆಲದ ನಡಿಗೆ
}}

'''ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸಿ ಕುಂದೂರು''' (ಜನನ: ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 1992) ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಲೇಖಕರು&lt;ref&gt;{{cite web | title=Dr Subrahmanya C Kunduru Archives | url=https://pustakamane.com/book-author/dr-subrahmanya-c-kunduru/ }}&lt;/ref&gt;, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು.

== ಹುಟ್ಟು- ಬಾಲ್ಯ- ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಮಲೆನಾಡಿನ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಪ್ಪ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೇರೂರು ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದೂರಿನಲ್ಲಿ 1992 ಫೆಬ್ರವರಿ 14ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ತಂದೆ ಚಿನ್ನಯ್ಯ, ತಾಯಿ ಸುಶೀಲ

ಗದ್ದೆ-ತೋಟ-ಕಾಡುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಸ.ಹಿ ಪ್ರಾ.ಶಾಲೆ ವೀರಗಲ್ಲು ಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಸ.ಪ್ರೌ.ಶಾಲೆ ಹೇರೂರು ಇಲ್ಲಿ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ ಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿ. ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಾಲೇಜು ಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎ. ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು. ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಡಾ. ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ &quot;ವಸಾಹತು ಕಾಲದ ಕನ್ನಡ ಕಥಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ಶೋಧ&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಎಲ್ಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

== ಉದ್ಯೋಗ ==
# ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಜಿಎಸ್ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು
#  ಡಾ. ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಶೃಂಗೇರಿ ಇದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು.

== ಆಸಕ್ತಿ ==
ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಓದು, ಚರಿತ್ರೆಯ ಹುಡುಕಾಟ, ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಾಠ ಇತ್ಯಾದಿ. ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ದೂರದರ್ಶನದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಕೃತಿಗಳು ==
[[File:Dr subramanya c kunduru books.jpg|thumb]]
ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು
# ಬಾನಂಗಳ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಶಂ.ನ ಪ್ರಕಾಶನ ಜಯಪುರ, 2010
# ಪಯಣ, ಕವನ ಸಂಕಲನ, ಆರಂಬೋಡಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬಂಟ್ವಾಳ, 2013
# ಮಲೆಯ ಮಾರುತ, ಕಾದಂಬರಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2015
# ಮನ್ವಂತರ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016
# ಅನಿಕೇತನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2016
# ಮಲೆನಾಡ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರತಿಭೆ ಹು.ವಾ ಶ್ರೀವತ್ಸ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ, ಕನಸು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ, 2017
# ಸಿಂಚನ, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ಜ್ಞಾನ,  ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ, ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ತ್ರೀಜ್ಞಾನ ಸಿಂಧೂ, ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆ ಥಿಯೋಸಾಫಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಹೊಸಪೇಟೆ, 2018
# ಕದಿರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಅಕ್ಷಯ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2019
# ನೆಲದ ನಡಿಗೆ,  ಕಾದಂಬರಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು. 2023
# ಅಕ್ಷರದ ಹಾದಿ, ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವ ಕಥನ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಕಥಾಸಾಹಿತ್ಯ : ದೇಸಿತನ,  ಸಂಶೋಧನೆ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಮುಕ್ತ ಮಂಗಳ – ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ ಪಠ್ಯ, ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಮಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ, 2024
# ಬಿಜಿಎಸ್ ಕಲ್ಪತರು, ಸಂಪಾದನ ಕೃತಿ, ಶ್ರೀಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ ಮಠ ಮಂಗಳೂರು, 2024
# ಸ್ಥಳೀಯತೆ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಸುಗ್ಗಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು, 2024
# ಜೀವನ ಯಾನ,  ಕಾದಂಬರಿ, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2025
# ಹೊಸಪಟ್ಟಣ, ಕಾದಂಬರಿ,  ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಪುಸ್ತಕ ಮನೆ,ಕಾರ್ಕಳ, 2026
# ಲೋಕದ ಸ್ವರ, ಅಂಕಣ ಬರೆಹ, ಜಾಗೃತಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಬೆಂಗಳೂರು, 2026

== ಪ್ರಕಟಿತ ಲೇಖನಗಳು ==
ಹೊಸದಿಗಂತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಧ, ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರೂ ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಹಂಪಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಾರದ ಅಂಕಣಗಳ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ.
== ವಿವಿಧ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು==

* ಶ್ರೀವತ್ಸರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ನವೋದಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಕೊಪ್ಪ, 2016
* ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಯುವಜನತೆ, ಹೊಸೂರು, 2016
* ಚರಿತ್ರೆಯ ಹೊಸ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ನೆಲೆಗಳು, ಹೊಸಪೇಟೆ. 2017
* ಭಾರತೀಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳು, ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಮೂಡಬಿದ್ರೆ, 2018
* ಜನ ಸಂಘಟನೆಯ ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವುಗಳು, ಕುಂದೂರು, 2018
* ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಒಲವು-ನಿಲುವುಗಳು, ವಿಜಾಯಪುರ, 2019
* ಕನ್ನಡ ಕತೆಗಳ ಹುಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಲೋಕ, ಹೊಸಪೇಟೆ, 2020
* ಗಾದೆಗಳ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಯುವ ಜನತೆ, ಹೊಸಪೇಟೆ, 2021
* ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿ ಅಂದು ಇಂದಿನ ವಿವೇಚನೆಗಳು, ಕೊಪ್ಪ. 2022
* ಸಣ್ಣಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಸಿಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಕ.ವಿ.ವಿ. ಹಂಪಿ, 2023
* ಕುವೆಂಪು ಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವರೂಪ, ಕ.ವಿ.ವಿ. ಹಂಪಿ, 2023
* ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ ರವರ ಬದುಕು ಬರೆಹ, ಜೆ.ಪಿ ಭವನ, 2023
* ಜೇಡರದಾಸಿಮಯ್ಯರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ ದೃಷ್ಟಿ, ಹೊಸಪೇಟೆ, 2023
* ಕನ್ನಡದ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೋಕದೃಷ್ಟಿಯ ಅಭಿಕ್ತಿಯ ನೆಲೆಗಳು, ಹೇರೂರು, 2024
* ಕನ್ನಡ ನಾಡು-ನುಡಿಯ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸವಾಲು, ಸೀಗೋಡು, 2024
* ಕನಕದಾಸರು : ಒಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿವೇಚನೆ, ಮಂಗಳೂರು ವಿವಿ, 2025
* ಚರಿತ್ರೆಯ ಬರೆಹದ ನಿಲುವುಗಳು ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆ, ಎಸ್.ಡಿ.ಎಂ ಕಾಲೇಜು, ಉಜಿರೆ 2025
* ಲೇಖನ ಬರೆಹದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು, ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ, 2025
* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಓದಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ರೂಪಗಳು, ಕೊಪ್ಪ, 2025
* ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳು, ಜೆಸಿಬಿಎಂ ಕಾಲೇಜು, 2025

== ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
#  ಚರ್ಚಾ ಸ್ಪರ್ಧೆ‍ಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2014
#  ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2015
#  ವಿದ್ಯಾಗಣಪತಿ ಗೌರವ; 2016
#  ಕೆಓಸಿಎಲ್ ಗೌರವ, 2019
#  ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2020
#  ಹು.ವಾ ಶ್ರೀ ಗೌರವ, 2020
#  ಲಿಲ್ಲಿರಾಮದಾಸ ಪ್ರಭು ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವ, 2020
#  ಜೆಸಿ ಮಲ್ನಾಡ್ ಗೌರವ, 2021
#  ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಗೌರವ- 2022
#  ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರ ಕಲಾಮಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2024
#  ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಂಗಳೂರು ಶಾಖಾಮಠದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ, 2024 
#  ಅಪೂರ್ವ ಜ್ಞಾನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025
#  ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೌರಭ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2025
#  ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ನೀಡುವ ಸಾಹಿತ್ಯಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 2026

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

=== ಭಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ===
#  https://www.bookbrahma.com/author/subramanya-c-kunduru 


[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]</text>
      <sha1>p0mvakmwkm5takoyxllvo1whw16zb2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179075</id>
    <revision>
      <id>1372956</id>
      <parentid>1372888</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯಗಳು */</comment>
      <origin>1372956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16086" sha1="9308j89d5ndzf9vicry1pgvtgabiuk9" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = ೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ
| country = India
| type = Legislative
| ongoing = no
| vote_type = party
| previous_election = 2021 West Bengal Legislative Assembly election
| previous_year = ೨೦೨೧
| next_election = ೨೦೩೧
| registered = 70,459,284 ({{decrease}} 8.06%)&lt;ref name=&quot;The Indian Express-2026&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/api/download?url=LMAhAK6sOPBp%2FNFF0iRfXbEB1EVSLT41NNLRjYNJJP1KivrUxbfqkDatmHy12e%2FzBiU51zPFZI5qMtjV1qgjFg193XTtp6Zn6FU9qB%2FYxKh2I6Fg%2BNN0%2Fk6VQmFY0pHFCSv%2B1yJkuMeCkTzY9fhBvw%3D%3D |title=ECI Press Note: 2026 Assembly Elections Schedule |work=Election Commission of India |accessdate=15 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| next_year = 2031
| election_date = ೨೩ ಮತ್ತು ೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (೨೯೩ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ)&lt;br&gt;೨೧ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ (೧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ)
| seats_for_election = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ
| majority_seats = ೧೪೮
| turnout = 92.93% ({{increase}} 10.63 [[Percentage point|pp]])
| outgoing_members = 17th West Bengal Assembly
| elected_members = 18th West Bengal Assembly
| image1 = {{CSS image crop|Image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg|bSize = 125 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 0|oLeft = 6}}
| leader1 = ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ
| leader_since1 = ೨೦೨೧
| leaders_seat1 = ನಂದಿಗ್ರಾಮ&lt;br&gt;ಭಬಾನಿಪುರ್&lt;br&gt;''(ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ)''
| last_election1 = 38.15%, 77 seats
| party1 = ಬಿಜೆಪಿ
| seats1 = '''207'''
| alliance1 = &lt;!-- Do not insert any placeholder for &quot;no alliance&quot;. --&gt;
| seat_change1 = {{increase}} 130
| popular_vote1 = '''29,224,804'''
| percentage1 = '''45.84%'''
| swing1 = {{up}} 7.69 [[Percentage point|pp]]
| image2 = {{CSS image crop|Image =Ms. Mamata Banerjee, in Kolkata on July 17, 2018 (cropped) (cropped).JPG|bSize = 135 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 5|oLeft = 10}}
| leader2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ
| leader_since2 = ೧೯೯೮
| party2 = ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್
| alliance2 = [[Trinamool Congress|AITC+]]
| leaders_seat2 = ಭಬಾನಿಪುರ್&lt;br&gt;''(ಸೋಲು)''
| last_election2 = 48.02%, 215 seats
| seats2 = 80
| seat_change2 = {{decrease}} 135
| popular_vote2 = 26,013,084
| percentage2 = 40.8%
| swing2 = {{down}} 7.22 [[Percentage point|pp]]
&lt;!--Map--&gt;| map_image = {{Switcher|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Partywise Result Map.svg|350px]]|Partywise results by constituency|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise Result Map.svg|350px]]|Alliance-wise results by constituency}}
| map2 = {{Switcher|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election 2026.svg|350px]]|Partywise structure|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise 2026.svg|350px]]|Alliance-wise structure}}
| title = [[Chief Minister of West Bengal|Chief Minister]]
| before_election = [[Mamata Banerjee]]
| before_party = [[Trinamool Congress|AITC]]
| after_election = TBA
| after_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
}}

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು  ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ- ಅಂದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 23 ಮತ್ತು 29, 2026 ರಂದು ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ ಎಣಿಕೆ ನಡೆದು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೨೮೫ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು.

2011 ರಿಂದಲೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು 1937 ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಲಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ. ಬಂಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರಲಿ 92.93% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು.
== ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ ಮೇ 7, 2026 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2021 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 294 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 215 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
== ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯಗಳು==
ಈ ವರ್ಷದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾದ ಮತ್ತು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳು- ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳು ತಿದುಪಡಿ ಮತ್ತು ಪೌರತ್ವ, ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅನಧೀಕೃತ ವಲಸೆ, ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿತೆ (ಗುರುತು), ಆಡಳಿತ, ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಉದ್ಯೋಗ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆ.

===ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ===
ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (Special Intensive Revision - SIR) ಪ್ರಚಾರದ ಪ್ರಮುಖ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. SIR ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು(ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರ ಸುಮಾರು 12%) ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆರು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಗೈರುಹಾಜರಾದವರು ಅಥವಾ ಮೃತಪಟ್ಟವರು ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 2.7 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರ ಸ್ಥಿತಿಯು ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಗಳ ಮುಂದೆ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದೆ.

ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರಲ್ಲಿ, SIR ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸುವಂತೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಂದ 150 ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.

===ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ===
ಈ ವರ್ಷದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದ ವಿಷಯ ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆಯ ಜಾರಿ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರವು ಬಂದರೆ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಪೌರತ್ವ ನೀಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕರು ಹೇಳಿದರು.

===ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವಲಸೆ===
ಗಡಿ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಅನಧೀಕೃತ ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆ ಸಹ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಚಲನವಲನ, ಗಡಿಗೆ ಬೇಲಿ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಸಿಲಿಗುರಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕರು ಬಿಂಬಿಸಿದರು

**ಅಸ್ಮಿತೆಯ ರಾಜಕೀಯ (ಗುರುತಿನ ರಾಜಕೀಯ)**
ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಮಿತೆಯ (ಗುರುತಿನ) ರಾಜಕೀಯವು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು. ಬಂಗಾಳಿ ಅಸ್ಮಿತೆ (ಗುರುತು), ಮಟುವಾ ಮತಗಳು, ಮತ್ತು ಭಾಷೆ, ಸೇರ್ಪಡೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿದ್ದವು.[14][13] AITC ತನ್ನನ್ನು ಬಂಗಾಳಿ ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ರಕ್ಷಕ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಿತು, ಆದರೆ ಬಿಜೆಪಿ ಆಯ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪೌರತ್ವ, ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಗಳ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ತಳುಕುಹಾಕಿತು.[14][29]

**ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ**
ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶಾಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಹಗರಣ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಇತರ ತನಿಖೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ. ಈ ಆರೋಪಗಳು ಆಡಳಿತ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೇಮಕಾತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ AITC ಸರ್ಕಾರದ ದಾಖಲೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ದಾಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಸ್ತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.[30][31][32] ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, AITC ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಜಾರಿ, ನಿರಂತರತೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.[33][12]

**ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆ**
ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2024 ರ ಆರ್. ಜಿ. ಕರ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೊಲೆ ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಚರ್ಚೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.[34][35][13] ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ NCRB ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು AITC ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, ಇಂತಹ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ವರದಿಯಾಗದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಲ್ಲಿನ ವಿಫಲತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಿಜೆಪಿ ವಾದಿಸಿತು.[36][37]

**ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ**
ಉದ್ಯೋಗ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೇಮಕಾತಿಗಳು ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿದ್ದವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಮತ್ತು ನಗರದ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ. ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ, ವಿಳಂಬವಾದ ನೇಮಕಾತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು, ನೇಮಕಾತಿ ಹಗರಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲಿನ ಪೈಪೋಟಿಯ ಹಕ್ಕುಸಾಧನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳಗಳು ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದವು.[38][39][40] ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಟೀಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ತಂದರೆ, AITC ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡಿತು.[33][41]

**ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆ**
15 ವರ್ಷಗಳ AITC ಆಡಳಿತದ ನಂತರದ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಚುನಾವಣಾ ಕಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ಇದು SIR, ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಪೌರತ್ವದ ಮೇಲಿನ ವಿವಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿತ್ತು.[12][14][40] ಉದ್ಯೋಗ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಆಡಳಿತ, ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುವ ಬದಲು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಚರ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.</text>
      <sha1>9308j89d5ndzf9vicry1pgvtgabiuk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372957</id>
      <parentid>1372956</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯಗಳು */</comment>
      <origin>1372957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10162" sha1="mpat2342ci7m798ox9uxl1mu2if881o" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = ೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ
| country = India
| type = Legislative
| ongoing = no
| vote_type = party
| previous_election = 2021 West Bengal Legislative Assembly election
| previous_year = ೨೦೨೧
| next_election = ೨೦೩೧
| registered = 70,459,284 ({{decrease}} 8.06%)&lt;ref name=&quot;The Indian Express-2026&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/api/download?url=LMAhAK6sOPBp%2FNFF0iRfXbEB1EVSLT41NNLRjYNJJP1KivrUxbfqkDatmHy12e%2FzBiU51zPFZI5qMtjV1qgjFg193XTtp6Zn6FU9qB%2FYxKh2I6Fg%2BNN0%2Fk6VQmFY0pHFCSv%2B1yJkuMeCkTzY9fhBvw%3D%3D |title=ECI Press Note: 2026 Assembly Elections Schedule |work=Election Commission of India |accessdate=15 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| next_year = 2031
| election_date = ೨೩ ಮತ್ತು ೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (೨೯೩ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ)&lt;br&gt;೨೧ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ (೧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ)
| seats_for_election = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ
| majority_seats = ೧೪೮
| turnout = 92.93% ({{increase}} 10.63 [[Percentage point|pp]])
| outgoing_members = 17th West Bengal Assembly
| elected_members = 18th West Bengal Assembly
| image1 = {{CSS image crop|Image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg|bSize = 125 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 0|oLeft = 6}}
| leader1 = ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ
| leader_since1 = ೨೦೨೧
| leaders_seat1 = ನಂದಿಗ್ರಾಮ&lt;br&gt;ಭಬಾನಿಪುರ್&lt;br&gt;''(ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ)''
| last_election1 = 38.15%, 77 seats
| party1 = ಬಿಜೆಪಿ
| seats1 = '''207'''
| alliance1 = &lt;!-- Do not insert any placeholder for &quot;no alliance&quot;. --&gt;
| seat_change1 = {{increase}} 130
| popular_vote1 = '''29,224,804'''
| percentage1 = '''45.84%'''
| swing1 = {{up}} 7.69 [[Percentage point|pp]]
| image2 = {{CSS image crop|Image =Ms. Mamata Banerjee, in Kolkata on July 17, 2018 (cropped) (cropped).JPG|bSize = 135 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 5|oLeft = 10}}
| leader2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ
| leader_since2 = ೧೯೯೮
| party2 = ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್
| alliance2 = [[Trinamool Congress|AITC+]]
| leaders_seat2 = ಭಬಾನಿಪುರ್&lt;br&gt;''(ಸೋಲು)''
| last_election2 = 48.02%, 215 seats
| seats2 = 80
| seat_change2 = {{decrease}} 135
| popular_vote2 = 26,013,084
| percentage2 = 40.8%
| swing2 = {{down}} 7.22 [[Percentage point|pp]]
&lt;!--Map--&gt;| map_image = {{Switcher|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Partywise Result Map.svg|350px]]|Partywise results by constituency|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise Result Map.svg|350px]]|Alliance-wise results by constituency}}
| map2 = {{Switcher|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election 2026.svg|350px]]|Partywise structure|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise 2026.svg|350px]]|Alliance-wise structure}}
| title = [[Chief Minister of West Bengal|Chief Minister]]
| before_election = [[Mamata Banerjee]]
| before_party = [[Trinamool Congress|AITC]]
| after_election = TBA
| after_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
}}

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು  ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ- ಅಂದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 23 ಮತ್ತು 29, 2026 ರಂದು ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ ಎಣಿಕೆ ನಡೆದು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೨೮೫ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು.

2011 ರಿಂದಲೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು 1937 ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಲಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ. ಬಂಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರಲಿ 92.93% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು.
== ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ ಮೇ 7, 2026 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2021 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 294 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 215 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
== ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಗಳ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವು ಪೌರತ್ವ, ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ತೀವ್ರ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರೀ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಇದರಡಿ ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಟುವಾ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮತದಾರರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಮತದಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 

ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) ಮತ್ತು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಮತಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಸಿಎಎ ತ್ವರಿತ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರೆ, ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಕೋಮು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಯತ್ನವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳಿ 'ಅಸ್ಮಿತೆ' (ಗುರುತು) ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣದ ಹೊರತಾಗಿ, ಶಾಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಗರಣ, 2024ರ ಆರ್.ಜಿ. ಕರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದುರಂತದ ನಂತರದ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಳವಳಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರ ಅಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎಐಟಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿರಂತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಬಿಜೆಪಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ರಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿತು.</text>
      <sha1>mpat2342ci7m798ox9uxl1mu2if881o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372958</id>
      <parentid>1372957</parentid>
      <timestamp>2026-05-07T16:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ */</comment>
      <origin>1372958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12836" sha1="oyfkrm63g7banz5dl1bu0gxdzl6tn10" xml:space="preserve">{{Infobox election
| election_name = ೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ
| country = India
| type = Legislative
| ongoing = no
| vote_type = party
| previous_election = 2021 West Bengal Legislative Assembly election
| previous_year = ೨೦೨೧
| next_election = ೨೦೩೧
| registered = 70,459,284 ({{decrease}} 8.06%)&lt;ref name=&quot;The Indian Express-2026&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/api/download?url=LMAhAK6sOPBp%2FNFF0iRfXbEB1EVSLT41NNLRjYNJJP1KivrUxbfqkDatmHy12e%2FzBiU51zPFZI5qMtjV1qgjFg193XTtp6Zn6FU9qB%2FYxKh2I6Fg%2BNN0%2Fk6VQmFY0pHFCSv%2B1yJkuMeCkTzY9fhBvw%3D%3D |title=ECI Press Note: 2026 Assembly Elections Schedule |work=Election Commission of India |accessdate=15 March 2026}}&lt;/ref&gt;
| next_year = 2031
| election_date = ೨೩ ಮತ್ತು ೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (೨೯೩ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ)&lt;br&gt;೨೧ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ (೧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ)
| seats_for_election = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ
| majority_seats = ೧೪೮
| turnout = 92.93% ({{increase}} 10.63 [[Percentage point|pp]])
| outgoing_members = 17th West Bengal Assembly
| elected_members = 18th West Bengal Assembly
| image1 = {{CSS image crop|Image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg|bSize = 125 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 0|oLeft = 6}}
| leader1 = ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ
| leader_since1 = ೨೦೨೧
| leaders_seat1 = ನಂದಿಗ್ರಾಮ&lt;br&gt;ಭಬಾನಿಪುರ್&lt;br&gt;''(ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ)''
| last_election1 = 38.15%, 77 seats
| party1 = ಬಿಜೆಪಿ
| seats1 = '''207'''
| alliance1 = &lt;!-- Do not insert any placeholder for &quot;no alliance&quot;. --&gt;
| seat_change1 = {{increase}} 130
| popular_vote1 = '''29,224,804'''
| percentage1 = '''45.84%'''
| swing1 = {{up}} 7.69 [[Percentage point|pp]]
| image2 = {{CSS image crop|Image =Ms. Mamata Banerjee, in Kolkata on July 17, 2018 (cropped) (cropped).JPG|bSize = 135 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 5|oLeft = 10}}
| leader2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ
| leader_since2 = ೧೯೯೮
| party2 = ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್
| alliance2 = [[Trinamool Congress|AITC+]]
| leaders_seat2 = ಭಬಾನಿಪುರ್&lt;br&gt;''(ಸೋಲು)''
| last_election2 = 48.02%, 215 seats
| seats2 = 80
| seat_change2 = {{decrease}} 135
| popular_vote2 = 26,013,084
| percentage2 = 40.8%
| swing2 = {{down}} 7.22 [[Percentage point|pp]]
&lt;!--Map--&gt;| map_image = {{Switcher|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Partywise Result Map.svg|350px]]|Partywise results by constituency|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise Result Map.svg|350px]]|Alliance-wise results by constituency}}
| map2 = {{Switcher|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election 2026.svg|350px]]|Partywise structure|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise 2026.svg|350px]]|Alliance-wise structure}}
| title = [[Chief Minister of West Bengal|Chief Minister]]
| before_election = [[Mamata Banerjee]]
| before_party = [[Trinamool Congress|AITC]]
| after_election = TBA
| after_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]]
}}

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು  ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ- ಅಂದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 23 ಮತ್ತು 29, 2026 ರಂದು ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ ಎಣಿಕೆ ನಡೆದು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೨೮೫ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು.

2011 ರಿಂದಲೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು 1937 ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಲಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ. ಬಂಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರಲಿ 92.93% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು.
== ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ ಮೇ 7, 2026 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2021 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 294 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 215 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.
== ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ==
ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಗಳ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವು ಪೌರತ್ವ, ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ತೀವ್ರ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರೀ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಇದರಡಿ ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಟುವಾ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮತದಾರರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಮತದಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 

ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) ಮತ್ತು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಮತಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಸಿಎಎ ತ್ವರಿತ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರೆ, ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಕೋಮು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಯತ್ನವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳಿ 'ಅಸ್ಮಿತೆ' (ಗುರುತು) ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣದ ಹೊರತಾಗಿ, ಶಾಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಗರಣ, 2024ರ ಆರ್.ಜಿ. ಕರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದುರಂತದ ನಂತರದ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಳವಳಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರ ಅಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎಐಟಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿರಂತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಬಿಜೆಪಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ರಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
== ಮತದಾನದ ಸಮಯ==
ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮಾರ್ಚ್ 15, 2026 ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.
[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Phase Wise Schedule.svg|right|thumb|300px]]

ಫಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಂಭೀರ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ಮರುಮತದಾನ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಮೇ 24, 2026 ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿದೆ.
{| class=&quot;wikitable&quot;style=&quot;text-align:center;
|+
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | ವಿಷಯ
! colspan=&quot;2&quot; | ಹಂತಗಳು
|-
! style=&quot;background: #fff28f | ಹಂತ ೧
! style=&quot;background: #feb8e3 | ಹಂತ ೨
|-
| ಅಧೀಕೃತ ಸೂಚನೆ
| ೩೦ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬
| ೨ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬
|-
| ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ
| ೬ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬
| ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬
|-
| ನಾಮಪತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ
| ೭ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬
| ೧೦ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬
|-
| ನಾಮಪತ್ರ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೊನೆಯ ದಿನ
| ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬
| ೧೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬
|-
| ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕ
| ೨೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬
| ೨೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬
|-
| ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
| 152&lt;ref name=&quot;scheduleofgeneral&quot;&gt;{{Cite web |title=Schedule of General Election to the West Bengal Legislative Assembly, 2026 – WBXPress |url=https://wbxpress.com/schedule-general-election-west-bengal-legislative-assembly-2026/ |access-date=16 April 2026 |website=wbxpress.com}}&lt;/ref&gt;
| 142&lt;ref name=&quot;scheduleofgeneral&quot; /&gt;
|-
| ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು
| ಕ್ಷೇತ್ರ 1–76,&lt;br&gt;203–258,&lt;br&gt; ಮತ್ತು 275–294&lt;ref name=&quot;scheduleofgeneral&quot; /&gt;
| ಕ್ಷೇತ್ರ 77–202 ಮತ್ತು &lt;br&gt;259–274,&lt;ref name=&quot;scheduleofgeneral&quot; /&gt;
|-
| ಮತ ಎಣಿಕೆ
| colspan=&quot;2&quot; | ೪ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬
|-
| ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ
| colspan=&quot;2&quot; | ೬ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬
|}</text>
      <sha1>oyfkrm63g7banz5dl1bu0gxdzl6tn10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚೇಲಾವರ ಜಲಪಾತ - ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಗುಪ್ತ ಆಭರಣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179080</id>
    <revision>
      <id>1372959</id>
      <timestamp>2026-05-07T16:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mouna Changappa</username>
        <id>97163</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: == ಚೇಲಾವರ ಜಲಪಾತ - ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಗುಪ್ತ ಆಭರಣ == ಕೊಡಗು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೊಡಗಿನ ಸುಂದರ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯ ಮತ್ತು ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗ...</comment>
      <origin>1372959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18230" sha1="36qgiowu1hld6jhexqnkxietc57iczj" xml:space="preserve">== ಚೇಲಾವರ ಜಲಪಾತ - ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಗುಪ್ತ ಆಭರಣ ==
ಕೊಡಗು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೊಡಗಿನ ಸುಂದರ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ಅತ್ಯಂತ ರಮಣೀಯ ಮತ್ತು ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಈ ಜಲಪಾತವು ಕೊಡಗಿನ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಶಾಂತಿಯುತ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು, ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರು, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಸಾಹಸ ಪ್ರಿಯರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Chelavara_Falls#cite_note-1&lt;/ref&gt;

ಈ ಜಲಪಾತವು ಪವಿತ್ರ ನದಿ ಕಾವೇರಿಯ ಮೂಲವಾದ ತಲಕಾವೇರಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚೆಯ್ಯಂಡಾಣೆ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಇದೆ. ಜನನಿಬಿಡ ನಗರ ಪರಿಸರದಿಂದ ಮರೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಉಲ್ಲಾಸಕರ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೀಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
== ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ==
ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ &quot;ಎಂಬೆಪಾರೆ&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, &quot;ಎಂಬೆ&quot; ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ಆಮೆ. ಹರಿಯುವ ನೀರಿನ ಕೆಳಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಯ ರಚನೆಯು ಆಮೆಯ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುವ ಕಾರಣ ಈ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಚನೆಯು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಕಾವೇರಿ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಸಣ್ಣ ತೊರೆಯಿಂದ ಈ ಜಲಪಾತವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 150 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಿಂದ ನೀರು ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತದೆ, ಇದು ಗಾಢವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ಬಿಳಿ ಹೊಳೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.
== ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತದ ರಮಣೀಯ ಸೌಂದರ್ಯ ==
ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತದ ಸೌಂದರ್ಯವು ಅದರ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಗೊಂಡ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಜಲಪಾತವು ಇನ್ನೂ ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೋಡಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಕಾಫಿ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆ ತೋಟಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಇದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂದರ್ಶಕರು ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹರಿಯುವ ನೀರು, ಚಿಲಿಪಿಲಿ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಪರ್ವತ ತಂಗಾಳಿಗಳ ಶಾಂತ ಶಬ್ದದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಳೆಯು ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ ಜಲಪಾತವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಪ್ಪಳಿಸುವ ನೀರಿನಿಂದ ಮಂಜು ಮೇಲೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಾದ್ಯಂತ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಕನಸಿನಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಿಳಿ ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡಿಂಗ್ ನೀರು, ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಿನ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಚಿತ್ರ-ಪರಿಪೂರ್ಣ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವು ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
== ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯ ==
ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಮಳೆಗಾಲ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ಸಮಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜೂನ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಡುವೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಜಲಪಾತವು ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ರೋಮಾಂಚಕವಾಗುತ್ತವೆ.

ನವೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ವರೆಗಿನ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳು ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ಶಾಂತ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಬಯಸುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹವಾಮಾನವು ಆರಾಮದಾಯಕವಾಗಿದ್ದು, ದೃಶ್ಯವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದಾದರೂ, ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳು ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿರಬಹುದು.
== ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಚಾರಣ ಅನುಭವ ==
ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ಕೇವಲ ದೃಶ್ಯವೀಕ್ಷಣೆಯ ತಾಣವಲ್ಲ; ಇದು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಸಾಹಸ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಶಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಣ್ಣ ಅರಣ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಹಾದಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮೂಲಕ ಸಣ್ಣ ಚಾರಣವು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಸಾಹಸ ಪ್ರಿಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೂರ್ಗ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹತ್ತಿರದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಚಾರಣ ತಾಣಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಶಾಂತಿಯುತ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ತಾಜಾ ಗಾಳಿಯು ಅನುಭವವನ್ನು ಉಲ್ಲಾಸಕರ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯದಾಯಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.
== ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾಳಜಿಗಳು ==
ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅಪಾಯಕಾರಿಯೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಜಲಪಾತದ ಬಳಿಯಿರುವ ಬಂಡೆಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜಾರುತ್ತವೆ. ಜಲಪಾತದ ಕೆಳಗಿರುವ ಕೊಳವು ಆಳವಾಗಿದ್ದು, ಬಲವಾದ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಈಜುವುದನ್ನು ಅಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂದರ್ಶಕರು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ನೀರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹಿಂದೆ ಹಲವಾರು ಅಪಘಾತಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಜಲಪಾತದಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಅಂತರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಬಲವಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವಾಗ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.&lt;ref&gt;https://karnatakatourism.org/en/attractions/chelavara-falls&lt;/ref&gt;
== ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ==
ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಜಲಪಾತವನ್ನು ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಸಮೀಪದ ಕೆಲವು ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:
=== ತಲಕಾವೇರಿ ===
ತಲಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಪವಿತ್ರ ನದಿ ಕಾವೇರಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

=== ತಡಿಯಂಡಮೋಲ್ ಶಿಖರ===
ತಡಿಯಂಡಮೋಲ್ ಶಿಖರವು ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಾರಣ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

=== ನಾಲ್ಕನಾಡ್ ಅರಮನೆ ===
ನಾಲ್ಕನಾಡ್ ಅರಮನೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅರಮನೆಯಾಗಿದೆ.

=== ಅಬ್ಬೆ ಜಲಪಾತ ===

ಅಬ್ಬೆ ಜಲಪಾತವು ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಲಪಾತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.
== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನಶೈಲಿ ==
ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಕೊಡವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯವಾದ ಕೊಡವ ಜನರ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಡವರು ತಮ್ಮ ಆತಿಥ್ಯ, ಸಮರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.trawell.in/karnataka/coorg/chelavara-falls&lt;/ref&gt;

ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಕೂರ್ಗ್ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಕಾಫಿ ಬೀಜಗಳು, ಏಲಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನ ತೋಟಗಳ ಸುವಾಸನೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೋಡಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೂರ್ಗ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹೋಂಸ್ಟೇಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅನುಭವಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.
== ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಮಹತ್ವ ==
ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇವು ತಮ್ಮ ಶ್ರೀಮಂತ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಸ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯ ಮೂಲಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು:

* ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು
* ನೀರನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸದಿರುವುದು
* ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು
* ಸುರಕ್ಷತಾ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು
* ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು

ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತದಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕೂರ್ಗ್‌ನ ಗುಪ್ತ ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅದರ ಘರ್ಜಿಸುವ ನೀರು, ಮಂಜಿನ ವಾತಾವರಣ, ದಟ್ಟವಾದ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಪರಿಸರವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೂ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಚಾರಣ ಅಥವಾ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಯಾರಾದರೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಿ, ಜಲಪಾತವು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.
ಜನಸಂದಣಿಯ ನಗರ ಜೀವನದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಿಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಏಕಾಂತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಸೌಂದರ್ಯ, ಪ್ರಶಾಂತತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯು ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಭೇಟಿ ನೀಡಲೇಬೇಕಾದ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೂರ್ಗ್ ಅನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ, ಚೆಲಾವರ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ಕೇವಲ ಪ್ರಯಾಣವಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅದ್ಭುತ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಮರಣೀಯ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>36qgiowu1hld6jhexqnkxietc57iczj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179081</id>
    <revision>
      <id>1372988</id>
      <timestamp>2026-05-08T05:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1372988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19014" sha1="ahlybdzsh5biszpiav3195dps7lynog" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H. Cole
| image              = George-douglas-howard-cole.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್
| birth_date         = {{birth date|1889|09|25|df=yes}}
| birth_place        = [[Cambridge]], England
| death_date         = {{death date and age|1959|01|14|1889|09|25|df=yes}}
| death_place        = London, England
| party              = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| otherparty         = [[Popular Front (UK)|Popular Front]]
| spouse             = {{marriage|[[Margaret Cole]]|1918}}
| awards             = &lt;!--notable national-level awards only--&gt;
| alma_mater         = [[Balliol College, Oxford]]
| signature          = 
| signature_alt      = 
| module             = {{Infobox academic|child = yes
| thesis_title       = 
| thesis_year        = 
| school_tradition   = [[Guild socialism]]
| doctoral_advisor   = 
| academic_advisors  = 
| influences         = {{flatlist|
[[John Neville Figgis]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Morris |first=Jeremy |author-link=Jeremy Morris |year=2017 |chapter=F.&amp;nbsp;D. Maurice and the Myth of Christian Socialist Origins |editor-last=Spencer | chapter-url = https://archive.org/details/theologyreformin0000unse/page/n17/mode/2up | chapter-url-access = registration |editor-first=Stephen |title=Theology Reforming Society: Revisiting Anglican Social Theology |location=London |publisher=SCM Press |page=3 |isbn=978-0-334-05373-6}}&lt;/ref&gt;
*[[Sidney Webb]]
}}
| era                = 
| discipline         = {{hlist | [[Economics]] | [[political studies]]}}
| sub_discipline     = {{hlist | [[Co-operative economics]] | [[political theory]]}}
| workplaces         = {{ubl | [[University College, Oxford]] | [[Nuffield College, Oxford]]}}
| doctoral_students  = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| notable_students   = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| main_interests     = 
| notable_works      = ''[[A History of Socialist Thought]]''
| notable_ideas      = 
| influenced         = {{flatlist|[[Harold Wilson]]
*[[Hugh Gaitskell]]}}
}}
}}
{{Libertarian socialism sidebar|People}}
'''ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್''' 1889-1959. [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
[[File:F. H. S. Shepherd, University College Fellows.jpg|thumb|[[F. H. S. Shepherd]], &quot;University College Fellows&quot;, 1934: grouped under the college's bust of [[Alfred the Great|King Alfred]] are [[David Keir (historian)|D. L. Keir]], E. W. Ainley-Walker, A. D. Gardner, G. D. H. Cole, [[John Redcliffe-Maud, Baron Redcliffe-Maud|J. P. R. Maud]], [[Arthur Lehman Goodhart|A. L. Goodhart]], [[John Wild (priest)|J. H. S. Wild]], [[E. J. Bowen]], [[Arthur Blackburne Poynton|A. B. Poynton]], [[Michael Sadler (educationist)|Sir Michael Sadler]], [[A. S. L. Farquharson]] (in the centre), E. F. Carritt, G. H. Stevenson and K. K. M. Leys.]]

ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನಿನ ಈಲಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.ಕೋಲ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ನಂತರ  ಸರ್ವೇಯರ್ ಆದ ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜೆಸ್ಸಿ ನೋಲ್ಸ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;&gt;{{Cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/32486|title=Cole, George Douglas Howard (1889–1959)|last=Stears|first=Marc|author-link=Marc Stears|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/32486|access-date=25 October 2017}}&lt;/ref&gt; ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ. ಇವನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಜೀವನ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತವಾದ್ದು. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಈತ ಅಭಿಜಾತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಿಯೆಂದೂ [[ಕವಿ]]ಯೆಂದೂ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಹರಿಸಿರುವವನೆಂದೂ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದ್ದ.&lt;ref&gt;'Oxford University Calendar 1913, Oxford: Clarendon Press, 1913, pp. 196, 222&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;/&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೋಲ್ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿ]]ನ ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಫೆಲೊ ಆದದ್ದು 1912ರಲ್ಲಿ. ಅನಂತರ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್, ಆಲ್ ಸೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಫೀಲ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಲೊ ಆದನಲ್ಲದೆ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರವಾಚಕನಾದ. ತದನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ; ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಅವನ ವಿದ್ವತ್ ಜೀವನವೆಲ್ಲ ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಲಂಡನ್‍ಗಳಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಿತು. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಲ್ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವ ಅಗಾಧ. ಅನೇಕ ಉದಿತೋದಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಹಳ ಮಂದಿ ನಾಯಕರು ಕೋಲ್ ಅಥವಾ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಜೆ. ಲಾಸ್ಕಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಒಮ್ಮೆ ಆತನ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಬರೆದಿತ್ತು. 
==ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ==
ಕೋಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ. ಫೇಬಿಯನ್ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನು ವಿವಾಹವಾದ್ದು 1918ರಲ್ಲಿ. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಇಸಬೆಲ್. ಆಕೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನೊಬ್ಬನ ಮಗಳು.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt; ಆಕೆಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಕೋಲನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತಿಸಿದಳು.
==ಲೇಖನ ವೃತ್ತಿ==
ಕೋಲನ ಪ್ರಥಮ ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು ''ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್'' (1913). ಹೊಸ ಬಗೆಯ [[ಸಮಾಜವಾದ]]ದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ [[ಕಾರ್ಮಿಕ]] ಆಂದೋಲನದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘವಾದ (ಸಿಂಡಿಕಲಿಸಂ) ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಸಮಾಜವಾದ-ಇವೆರಡರ ಸಮನ್ವಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೋಲ್ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮುಖ್ಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು, ಅವು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬೇಕು-ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಈತ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದವೆಂದು ಹೆಸರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಗಿಲ್ಡ್‍ಗಳ ನೆನಪು ತರುವಂತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬಂದದ್ದು [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ]]ನಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಮಾರಿಸನಿಂದ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದದ ಚಳವಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆಘಾತ ಬಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಜೀವಂತ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಕೋಲ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಆತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ. ''ಸೆಲ್ಫ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' (1917) ಎಂಬುದು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥ.
ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ಕೋಲ್ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನೆಂದೂ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೆಂದೂ ಬಹುಶ್ರುತನೆಂದೂ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ. ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ಕ್ರಾಂತಿವಾದಿಗಳೂ ಅವನ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನೇರ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಮಿತಿ, ಶಾಲೆ, ಸಂಘ, ಪತ್ರಿಕೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸರ್ವದಾ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಗಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದ.
==ಗ್ರಂಥಗಳು==
[[File:G D H Cole by Stella Bowen.jpg|thumb|G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H.&amp;nbsp;Cole portrayed by [[Stella Bowen]], c. 1944/1945. [[National Portrait Gallery, London]]]]
ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳ, ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳ ರಾಶಿ ಅಗಾಧ. ಅವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಶಬ್ದಗಳಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬಲ್ಲೆನೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನ ಕೃತಿರಾಶಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಒಂದು ಬಗೆ. ಅವು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಸರಳವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಅವನ್ನು ಬರೆದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಳತಾದುವು. 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ತೂ ವಲ್ರ್ಡ್ ಕೇಯಾಸ್ (1932), 
* ದಿ ಇಂಟಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಯೂರೋಪ್ ಟುಡೇ (1933), 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಪೋಸ್ಟ್-ವಾರ್ ವಲ್ರ್ಡ್ (1947)-ಇವು ತತ್ಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಕೋಶಸದೃಶವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
* ದಿ ಕಂಡಿಷನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ (1937) ಮತ್ತು 
* ಲೋಕಲ್ ಅಂಡ್ ರೀಜನಲ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ (1947)-ಇವೂ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಲನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದಳು. ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 
* ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಂಡ್ ಎಂಪ್ಲಾಯ್‍ಮೆಂಟ್ (1930), 
* ಹ್ವಾಟ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ ರಿಯಲಿಮೆಂಟ್ (1934), 
* ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ (1935), 
* ಮನಿ; ಇಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್ (1944)-ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು. 
ಇತಿಹಾಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳದು ಮೂರನೆಯ ಗುಂಪು. ಕಾಲದಿಂದ ಹಳತಾಗಿಲ್ಲದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವು. 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಬೆಟ್ (1924) 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಓವೆನ್ (1925)  
ಇವು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಟ್ಲರ್ (1947) 
ಈ ಬಗೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಸ್ತಕ. 
* ಎ ಷಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಕಿಂಗ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಮೂವ್‍ಮೆಂಟ್ (1925-1927) ಮತ್ತು 
* ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಕೋ-ಆಪರೇಷನ್ (1945). 
ಇವು ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಜಾತ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಗುಂಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ 
* ದಿ ಕಾಮನ್ ಪೀಪಲ್, 1746-1946 (1938). 
ಕೋಲ್ ಇದನ್ನು ರೇಮಂಡ್ ಪೋಸ್ಟೆಗೇಟನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬರೆದ. ಕೋಲನ ಹೆಸರನ್ನು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಗ್ರಂಥವೆಂದರೆ 
* ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಥಾಟ್ (1953-1960). 
ಐದು ಸಂಪುಟಗಳ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ ಸಮಾಜವಾದ ಚಿಂತನೆಯ ಸಮಗ್ರ [[ಇತಿಹಾಸ]]ವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜ ದರ್ಶನವನ್ನಾಗಲಿ ಜನತಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಯಸುವ ಯಾರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬಿಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಇಷ್ಟೊಂದು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾದ ಗ್ರಂಥ ಅದುವರೆಗೂ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು ಕೋಲ್ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ (1959) ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಐದನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪೂರೈಸಿದಳು.
==ಪತ್ತೇದಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ==
1923 ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಕೋಲ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡಗೂಡಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಪತ್ತೆದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದ. &lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt;
* ಬ್ರೂಕ್‍ಲಿನ್ ಮರ್ಡರ್ಸ್ (1923) 
* ದಿ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್ (1925), 
* ಪಾಯಿಸನ್ ಇನ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಬರ್ಬ್ (1929), 
* ಬಗ್ರ್ಲರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಕ್ಸ್ (1930), 
* ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ವಾಚ್ (1932), 
* ಡೆತ್ ಇನ್ ದಿ ಕ್ವಾರಿ (1934), 
* ನೈಫ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್ (1942), 
* ಟಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೆತ್ (1948)-
ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು.
==ನಿಧನ==
ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್ 1959 ರ ಜನವರಿ 14 ರ ಮುಂಜಾನೆ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಕೋಮಾಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=G. D. H. Cole |work=The Times |location=London |date=15 Jan 1959 }}&lt;/ref&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{wikisource|works=or}}
{{wikiquote}}
;Digital collections
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/g-d-h-cole}}
* {{Gutenberg author|id=43277}}
* {{Librivox author|id=18556}}
* [https://digital.library.lse.ac.uk/documents/filter/field_7/Q29sZSwgRy4gRC4gSC4gMTg4OS0xOTU5LiAoR2VvcmdlIERvdWdsYXMgSG93YXJkKQ%3D%3D/True Works by G. D. H. Cole at the LSE Digital Library]

;Other archives
* {{UK National Archives ID}}
* [https://www.marxists.org/archive/cole/index.htm G. D. H. Cole Archive] at [[marxists.org]]

;Critique and analysis
* [https://www.marxists.org/history/etol/writers/challinor/1960/xx/gdhcole.html &quot;In Memory of G.D.H. Cole&quot;] by [[Raymond Challinor|Ray Challinor]] (1960)
* [http://www.newstatesman.com/lifestyle/health/2012/11/evils-want-disease-ignorance-squalor-and-idleness ''New Statesman'' article on G.D.H. Cole] (2012)
* [http://gadetection.pbworks.com/w/page/7930232/Cole,%20GDH%20and%20M Mike Grost on Cole's detective novels]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್}}</text>
      <sha1>ahlybdzsh5biszpiav3195dps7lynog</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372989</id>
      <parentid>1372988</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1372989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18975" sha1="aod9fy61fwc7mjh9utwqwkjqhh7brd5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H. Cole
| image              = George-douglas-howard-cole.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್
| birth_date         = {{birth date|1889|09|25|df=yes}}
| birth_place        = [[Cambridge]], England
| death_date         = {{death date and age|1959|01|14|1889|09|25|df=yes}}
| death_place        = London, England
| party              = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| otherparty         = [[Popular Front (UK)|Popular Front]]
| spouse             = {{marriage|[[Margaret Cole]]|1918}}
| awards             = &lt;!--notable national-level awards only--&gt;
| alma_mater         = [[Balliol College, Oxford]]
| signature          = 
| signature_alt      = 
| module             = {{Infobox academic|child = yes
| thesis_title       = 
| thesis_year        = 
| school_tradition   = [[Guild socialism]]
| doctoral_advisor   = 
| academic_advisors  = 
| influences         = {{flatlist|
[[John Neville Figgis]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Morris |first=Jeremy |author-link=Jeremy Morris |year=2017 |chapter=F.&amp;nbsp;D. Maurice and the Myth of Christian Socialist Origins |editor-last=Spencer | chapter-url = https://archive.org/details/theologyreformin0000unse/page/n17/mode/2up | chapter-url-access = registration |editor-first=Stephen |title=Theology Reforming Society: Revisiting Anglican Social Theology |location=London |publisher=SCM Press |page=3 |isbn=978-0-334-05373-6}}&lt;/ref&gt;
*[[Sidney Webb]]
}}
| era                = 
| discipline         = {{hlist | [[Economics]] | [[political studies]]}}
| sub_discipline     = {{hlist | [[Co-operative economics]] | [[political theory]]}}
| workplaces         = {{ubl | [[University College, Oxford]] | [[Nuffield College, Oxford]]}}
| doctoral_students  = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| notable_students   = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| main_interests     = 
| notable_works      = ''[[A History of Socialist Thought]]''
| notable_ideas      = 
| influenced         = {{flatlist|[[Harold Wilson]]
*[[Hugh Gaitskell]]}}
}}
}}
{
'''ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್''' 1889-1959. [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
[[File:F. H. S. Shepherd, University College Fellows.jpg|thumb|[[F. H. S. Shepherd]], &quot;University College Fellows&quot;, 1934: grouped under the college's bust of [[Alfred the Great|King Alfred]] are [[David Keir (historian)|D. L. Keir]], E. W. Ainley-Walker, A. D. Gardner, G. D. H. Cole, [[John Redcliffe-Maud, Baron Redcliffe-Maud|J. P. R. Maud]], [[Arthur Lehman Goodhart|A. L. Goodhart]], [[John Wild (priest)|J. H. S. Wild]], [[E. J. Bowen]], [[Arthur Blackburne Poynton|A. B. Poynton]], [[Michael Sadler (educationist)|Sir Michael Sadler]], [[A. S. L. Farquharson]] (in the centre), E. F. Carritt, G. H. Stevenson and K. K. M. Leys.]]

ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನಿನ ಈಲಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.ಕೋಲ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ನಂತರ  ಸರ್ವೇಯರ್ ಆದ ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜೆಸ್ಸಿ ನೋಲ್ಸ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;&gt;{{Cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/32486|title=Cole, George Douglas Howard (1889–1959)|last=Stears|first=Marc|author-link=Marc Stears|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/32486|access-date=25 October 2017}}&lt;/ref&gt; ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ. ಇವನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಜೀವನ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತವಾದ್ದು. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಈತ ಅಭಿಜಾತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಿಯೆಂದೂ [[ಕವಿ]]ಯೆಂದೂ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಹರಿಸಿರುವವನೆಂದೂ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದ್ದ.&lt;ref&gt;'Oxford University Calendar 1913, Oxford: Clarendon Press, 1913, pp. 196, 222&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;/&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೋಲ್ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿ]]ನ ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಫೆಲೊ ಆದದ್ದು 1912ರಲ್ಲಿ. ಅನಂತರ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್, ಆಲ್ ಸೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಫೀಲ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಲೊ ಆದನಲ್ಲದೆ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರವಾಚಕನಾದ. ತದನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ; ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಅವನ ವಿದ್ವತ್ ಜೀವನವೆಲ್ಲ ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಲಂಡನ್‍ಗಳಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಿತು. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಲ್ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವ ಅಗಾಧ. ಅನೇಕ ಉದಿತೋದಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಹಳ ಮಂದಿ ನಾಯಕರು ಕೋಲ್ ಅಥವಾ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಜೆ. ಲಾಸ್ಕಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಒಮ್ಮೆ ಆತನ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಬರೆದಿತ್ತು. 
==ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ==
ಕೋಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ. ಫೇಬಿಯನ್ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನು ವಿವಾಹವಾದ್ದು 1918ರಲ್ಲಿ. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಇಸಬೆಲ್. ಆಕೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನೊಬ್ಬನ ಮಗಳು.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt; ಆಕೆಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಕೋಲನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತಿಸಿದಳು.
==ಲೇಖನ ವೃತ್ತಿ==
ಕೋಲನ ಪ್ರಥಮ ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು ''ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್'' (1913). ಹೊಸ ಬಗೆಯ [[ಸಮಾಜವಾದ]]ದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ [[ಕಾರ್ಮಿಕ]] ಆಂದೋಲನದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘವಾದ (ಸಿಂಡಿಕಲಿಸಂ) ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಸಮಾಜವಾದ-ಇವೆರಡರ ಸಮನ್ವಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೋಲ್ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮುಖ್ಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು, ಅವು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬೇಕು-ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಈತ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದವೆಂದು ಹೆಸರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಗಿಲ್ಡ್‍ಗಳ ನೆನಪು ತರುವಂತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬಂದದ್ದು [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ]]ನಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಮಾರಿಸನಿಂದ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದದ ಚಳವಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆಘಾತ ಬಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಜೀವಂತ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಕೋಲ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಆತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ. ''ಸೆಲ್ಫ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' (1917) ಎಂಬುದು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥ.
ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ಕೋಲ್ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನೆಂದೂ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೆಂದೂ ಬಹುಶ್ರುತನೆಂದೂ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ. ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ಕ್ರಾಂತಿವಾದಿಗಳೂ ಅವನ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನೇರ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಮಿತಿ, ಶಾಲೆ, ಸಂಘ, ಪತ್ರಿಕೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸರ್ವದಾ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಗಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದ.
==ಗ್ರಂಥಗಳು==
[[File:G D H Cole by Stella Bowen.jpg|thumb|G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H.&amp;nbsp;Cole portrayed by [[Stella Bowen]], c. 1944/1945. [[National Portrait Gallery, London]]]]
ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳ, ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳ ರಾಶಿ ಅಗಾಧ. ಅವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಶಬ್ದಗಳಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬಲ್ಲೆನೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನ ಕೃತಿರಾಶಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಒಂದು ಬಗೆ. ಅವು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಸರಳವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಅವನ್ನು ಬರೆದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಳತಾದುವು. 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ತೂ ವಲ್ರ್ಡ್ ಕೇಯಾಸ್ (1932), 
* ದಿ ಇಂಟಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಯೂರೋಪ್ ಟುಡೇ (1933), 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಪೋಸ್ಟ್-ವಾರ್ ವಲ್ರ್ಡ್ (1947)-ಇವು ತತ್ಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಕೋಶಸದೃಶವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
* ದಿ ಕಂಡಿಷನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ (1937) ಮತ್ತು 
* ಲೋಕಲ್ ಅಂಡ್ ರೀಜನಲ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ (1947)-ಇವೂ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಲನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದಳು. ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 
* ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಂಡ್ ಎಂಪ್ಲಾಯ್‍ಮೆಂಟ್ (1930), 
* ಹ್ವಾಟ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ ರಿಯಲಿಮೆಂಟ್ (1934), 
* ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ (1935), 
* ಮನಿ; ಇಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್ (1944)-ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು. 
ಇತಿಹಾಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳದು ಮೂರನೆಯ ಗುಂಪು. ಕಾಲದಿಂದ ಹಳತಾಗಿಲ್ಲದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವು. 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಬೆಟ್ (1924) 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಓವೆನ್ (1925)  
ಇವು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಟ್ಲರ್ (1947) 
ಈ ಬಗೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಸ್ತಕ. 
* ಎ ಷಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಕಿಂಗ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಮೂವ್‍ಮೆಂಟ್ (1925-1927) ಮತ್ತು 
* ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಕೋ-ಆಪರೇಷನ್ (1945). 
ಇವು ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಜಾತ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಗುಂಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ 
* ದಿ ಕಾಮನ್ ಪೀಪಲ್, 1746-1946 (1938). 
ಕೋಲ್ ಇದನ್ನು ರೇಮಂಡ್ ಪೋಸ್ಟೆಗೇಟನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬರೆದ. ಕೋಲನ ಹೆಸರನ್ನು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಗ್ರಂಥವೆಂದರೆ 
* ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಥಾಟ್ (1953-1960). 
ಐದು ಸಂಪುಟಗಳ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ ಸಮಾಜವಾದ ಚಿಂತನೆಯ ಸಮಗ್ರ [[ಇತಿಹಾಸ]]ವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜ ದರ್ಶನವನ್ನಾಗಲಿ ಜನತಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಯಸುವ ಯಾರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬಿಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಇಷ್ಟೊಂದು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾದ ಗ್ರಂಥ ಅದುವರೆಗೂ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು ಕೋಲ್ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ (1959) ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಐದನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪೂರೈಸಿದಳು.
==ಪತ್ತೇದಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ==
1923 ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಕೋಲ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡಗೂಡಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಪತ್ತೆದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದ. &lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt;
* ಬ್ರೂಕ್‍ಲಿನ್ ಮರ್ಡರ್ಸ್ (1923) 
* ದಿ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್ (1925), 
* ಪಾಯಿಸನ್ ಇನ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಬರ್ಬ್ (1929), 
* ಬಗ್ರ್ಲರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಕ್ಸ್ (1930), 
* ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ವಾಚ್ (1932), 
* ಡೆತ್ ಇನ್ ದಿ ಕ್ವಾರಿ (1934), 
* ನೈಫ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್ (1942), 
* ಟಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೆತ್ (1948)-
ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು.
==ನಿಧನ==
ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್ 1959 ರ ಜನವರಿ 14 ರ ಮುಂಜಾನೆ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಕೋಮಾಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=G. D. H. Cole |work=The Times |location=London |date=15 Jan 1959 }}&lt;/ref&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{wikisource|works=or}}
{{wikiquote}}
;Digital collections
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/g-d-h-cole}}
* {{Gutenberg author|id=43277}}
* {{Librivox author|id=18556}}
* [https://digital.library.lse.ac.uk/documents/filter/field_7/Q29sZSwgRy4gRC4gSC4gMTg4OS0xOTU5LiAoR2VvcmdlIERvdWdsYXMgSG93YXJkKQ%3D%3D/True Works by G. D. H. Cole at the LSE Digital Library]

;Other archives
* {{UK National Archives ID}}
* [https://www.marxists.org/archive/cole/index.htm G. D. H. Cole Archive] at [[marxists.org]]

;Critique and analysis
* [https://www.marxists.org/history/etol/writers/challinor/1960/xx/gdhcole.html &quot;In Memory of G.D.H. Cole&quot;] by [[Raymond Challinor|Ray Challinor]] (1960)
* [http://www.newstatesman.com/lifestyle/health/2012/11/evils-want-disease-ignorance-squalor-and-idleness ''New Statesman'' article on G.D.H. Cole] (2012)
* [http://gadetection.pbworks.com/w/page/7930232/Cole,%20GDH%20and%20M Mike Grost on Cole's detective novels]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್}}</text>
      <sha1>aod9fy61fwc7mjh9utwqwkjqhh7brd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372990</id>
      <parentid>1372989</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:44:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1372990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19030" sha1="p5y1wxs0cjd0skpan9s3moehep70pqj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H. Cole
| image              = George-douglas-howard-cole.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್
| birth_date         = {{birth date|1889|09|25|df=yes}}
| birth_place        = [[Cambridge]], England
| death_date         = {{death date and age|1959|01|14|1889|09|25|df=yes}}
| death_place        = London, England
| party              = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| otherparty         = [[Popular Front (UK)|Popular Front]]
| spouse             = {{marriage|[[Margaret Cole]]|1918}}
| awards             = &lt;!--notable national-level awards only--&gt;
| alma_mater         = [[Balliol College, Oxford]]
| signature          = 
| signature_alt      = 
| module             = {{Infobox academic|child = yes
| thesis_title       = 
| thesis_year        = 
| school_tradition   = [[Guild socialism]]
| doctoral_advisor   = 
| academic_advisors  = 
| influences         = {{flatlist|
[[John Neville Figgis]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Morris |first=Jeremy |author-link=Jeremy Morris |year=2017 |chapter=F.&amp;nbsp;D. Maurice and the Myth of Christian Socialist Origins |editor-last=Spencer | chapter-url = https://archive.org/details/theologyreformin0000unse/page/n17/mode/2up | chapter-url-access = registration |editor-first=Stephen |title=Theology Reforming Society: Revisiting Anglican Social Theology |location=London |publisher=SCM Press |page=3 |isbn=978-0-334-05373-6}}&lt;/ref&gt;
*[[Sidney Webb]]
}}
| era                = 
| discipline         = {{hlist | [[Economics]] | [[political studies]]}}
| sub_discipline     = {{hlist | [[Co-operative economics]] | [[political theory]]}}
| workplaces         = {{ubl | [[University College, Oxford]] | [[Nuffield College, Oxford]]}}
| doctoral_students  = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| notable_students   = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| main_interests     = 
| notable_works      = ''[[A History of Socialist Thought]]''
| notable_ideas      = 
| influenced         = {{flatlist|[[Harold Wilson]]
*[[Hugh Gaitskell]]}}
}}
}}
{
'''ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್''' 1889-1959. [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
[[File:F. H. S. Shepherd, University College Fellows.jpg|thumb|[[F. H. S. Shepherd]], &quot;University College Fellows&quot;, 1934: grouped under the college's bust of [[Alfred the Great|King Alfred]] are [[David Keir (historian)|D. L. Keir]], E. W. Ainley-Walker, A. D. Gardner, G. D. H. Cole, [[John Redcliffe-Maud, Baron Redcliffe-Maud|J. P. R. Maud]], [[Arthur Lehman Goodhart|A. L. Goodhart]], [[John Wild (priest)|J. H. S. Wild]], [[E. J. Bowen]], [[Arthur Blackburne Poynton|A. B. Poynton]], [[Michael Sadler (educationist)|Sir Michael Sadler]], [[A. S. L. Farquharson]] (in the centre), E. F. Carritt, G. H. Stevenson and K. K. M. Leys.]]

ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನಿನ ಈಲಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.ಕೋಲ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ನಂತರ  ಸರ್ವೇಯರ್ ಆದ ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜೆಸ್ಸಿ ನೋಲ್ಸ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;&gt;{{Cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/32486|title=Cole, George Douglas Howard (1889–1959)|last=Stears|first=Marc|author-link=Marc Stears|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/32486|access-date=25 October 2017}}&lt;/ref&gt; ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ. ಇವನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಜೀವನ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತವಾದ್ದು. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಈತ ಅಭಿಜಾತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಿಯೆಂದೂ [[ಕವಿ]]ಯೆಂದೂ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಹರಿಸಿರುವವನೆಂದೂ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದ್ದ.&lt;ref&gt;'Oxford University Calendar 1913, Oxford: Clarendon Press, 1913, pp. 196, 222&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;/&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೋಲ್ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿ]]ನ ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಫೆಲೊ ಆದದ್ದು 1912ರಲ್ಲಿ. ಅನಂತರ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್, ಆಲ್ ಸೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಫೀಲ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಲೊ ಆದನಲ್ಲದೆ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರವಾಚಕನಾದ. ತದನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ; ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಅವನ ವಿದ್ವತ್ ಜೀವನವೆಲ್ಲ ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಲಂಡನ್‍ಗಳಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಿತು. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಲ್ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವ ಅಗಾಧ. ಅನೇಕ ಉದಿತೋದಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಹಳ ಮಂದಿ ನಾಯಕರು ಕೋಲ್ ಅಥವಾ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಜೆ. ಲಾಸ್ಕಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಒಮ್ಮೆ ಆತನ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಬರೆದಿತ್ತು. 
==ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ==
ಕೋಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ. ಫೇಬಿಯನ್ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನು ವಿವಾಹವಾದ್ದು 1918ರಲ್ಲಿ. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಇಸಬೆಲ್. ಆಕೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನೊಬ್ಬನ ಮಗಳು.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt; ಆಕೆಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಕೋಲನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತಿಸಿದಳು.
==ಲೇಖನ ವೃತ್ತಿ==
ಕೋಲನ ಪ್ರಥಮ ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು ''ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್'' (1913). ಹೊಸ ಬಗೆಯ [[ಸಮಾಜವಾದ]]ದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ [[ಕಾರ್ಮಿಕ]] ಆಂದೋಲನದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘವಾದ (ಸಿಂಡಿಕಲಿಸಂ) ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಸಮಾಜವಾದ-ಇವೆರಡರ ಸಮನ್ವಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೋಲ್ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮುಖ್ಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು, ಅವು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬೇಕು-ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಈತ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದವೆಂದು ಹೆಸರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಗಿಲ್ಡ್‍ಗಳ ನೆನಪು ತರುವಂತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬಂದದ್ದು [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ]]ನಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಮಾರಿಸನಿಂದ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದದ ಚಳವಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆಘಾತ ಬಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಜೀವಂತ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಕೋಲ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಆತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ. ''ಸೆಲ್ಫ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' (1917) ಎಂಬುದು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥ.
ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ಕೋಲ್ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನೆಂದೂ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೆಂದೂ ಬಹುಶ್ರುತನೆಂದೂ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ. ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ಕ್ರಾಂತಿವಾದಿಗಳೂ ಅವನ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನೇರ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಮಿತಿ, ಶಾಲೆ, ಸಂಘ, ಪತ್ರಿಕೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸರ್ವದಾ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಗಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದ.
==ಗ್ರಂಥಗಳು==
[[File:G D H Cole by Stella Bowen.jpg|thumb|G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H.&amp;nbsp;Cole portrayed by [[Stella Bowen]], c. 1944/1945. [[National Portrait Gallery, London]]]]
ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳ, ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳ ರಾಶಿ ಅಗಾಧ. ಅವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಶಬ್ದಗಳಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬಲ್ಲೆನೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನ ಕೃತಿರಾಶಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಒಂದು ಬಗೆ. ಅವು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಸರಳವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಅವನ್ನು ಬರೆದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಳತಾದುವು. 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ತೂ ವಲ್ರ್ಡ್ ಕೇಯಾಸ್ (1932), 
* ದಿ ಇಂಟಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಯೂರೋಪ್ ಟುಡೇ (1933), 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಪೋಸ್ಟ್-ವಾರ್ ವಲ್ರ್ಡ್ (1947)-ಇವು ತತ್ಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಕೋಶಸದೃಶವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
* ದಿ ಕಂಡಿಷನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ (1937) ಮತ್ತು 
* ಲೋಕಲ್ ಅಂಡ್ ರೀಜನಲ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ (1947)-ಇವೂ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಲನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದಳು. ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 
* ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಂಡ್ ಎಂಪ್ಲಾಯ್‍ಮೆಂಟ್ (1930), 
* ಹ್ವಾಟ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ ರಿಯಲಿಮೆಂಟ್ (1934), 
* ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ (1935), 
* ಮನಿ; ಇಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್ (1944)-ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು. 
ಇತಿಹಾಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳದು ಮೂರನೆಯ ಗುಂಪು. ಕಾಲದಿಂದ ಹಳತಾಗಿಲ್ಲದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವು. 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಬೆಟ್ (1924) 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಓವೆನ್ (1925)  
ಇವು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಟ್ಲರ್ (1947) 
ಈ ಬಗೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಸ್ತಕ. 
* ಎ ಷಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಕಿಂಗ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಮೂವ್‍ಮೆಂಟ್ (1925-1927) ಮತ್ತು 
* ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಕೋ-ಆಪರೇಷನ್ (1945). 
ಇವು ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಜಾತ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಗುಂಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ 
* ದಿ ಕಾಮನ್ ಪೀಪಲ್, 1746-1946 (1938). 
ಕೋಲ್ ಇದನ್ನು ರೇಮಂಡ್ ಪೋಸ್ಟೆಗೇಟನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬರೆದ. ಕೋಲನ ಹೆಸರನ್ನು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಗ್ರಂಥವೆಂದರೆ 
* ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಥಾಟ್ (1953-1960). 
ಐದು ಸಂಪುಟಗಳ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ ಸಮಾಜವಾದ ಚಿಂತನೆಯ ಸಮಗ್ರ [[ಇತಿಹಾಸ]]ವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜ ದರ್ಶನವನ್ನಾಗಲಿ ಜನತಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಯಸುವ ಯಾರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬಿಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಇಷ್ಟೊಂದು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾದ ಗ್ರಂಥ ಅದುವರೆಗೂ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು ಕೋಲ್ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ (1959) ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಐದನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪೂರೈಸಿದಳು.
==ಪತ್ತೇದಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ==
1923 ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಕೋಲ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡಗೂಡಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಪತ್ತೆದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದ. &lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt;
* ಬ್ರೂಕ್‍ಲಿನ್ ಮರ್ಡರ್ಸ್ (1923) 
* ದಿ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್ (1925), 
* ಪಾಯಿಸನ್ ಇನ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಬರ್ಬ್ (1929), 
* ಬಗ್ರ್ಲರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಕ್ಸ್ (1930), 
* ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ವಾಚ್ (1932), 
* ಡೆತ್ ಇನ್ ದಿ ಕ್ವಾರಿ (1934), 
* ನೈಫ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್ (1942), 
* ಟಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೆತ್ (1948)-
ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು.
==ನಿಧನ==
ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್ 1959 ರ ಜನವರಿ 14 ರ ಮುಂಜಾನೆ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಕೋಮಾಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=G. D. H. Cole |work=The Times |location=London |date=15 Jan 1959 }}&lt;/ref&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{wikisource|works=or}}
{{wikiquote}}
;Digital collections
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/g-d-h-cole}}
* {{Gutenberg author|id=43277}}
* {{Librivox author|id=18556}}
* [https://digital.library.lse.ac.uk/documents/filter/field_7/Q29sZSwgRy4gRC4gSC4gMTg4OS0xOTU5LiAoR2VvcmdlIERvdWdsYXMgSG93YXJkKQ%3D%3D/True Works by G. D. H. Cole at the LSE Digital Library]

;Other archives
* {{UK National Archives ID}}
* [https://www.marxists.org/archive/cole/index.htm G. D. H. Cole Archive] at [[marxists.org]]

;Critique and analysis
* [https://www.marxists.org/history/etol/writers/challinor/1960/xx/gdhcole.html &quot;In Memory of G.D.H. Cole&quot;] by [[Raymond Challinor|Ray Challinor]] (1960)
* [http://www.newstatesman.com/lifestyle/health/2012/11/evils-want-disease-ignorance-squalor-and-idleness ''New Statesman'' article on G.D.H. Cole] (2012)
* [http://gadetection.pbworks.com/w/page/7930232/Cole,%20GDH%20and%20M Mike Grost on Cole's detective novels]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್}}

[[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]]</text>
      <sha1>p5y1wxs0cjd0skpan9s3moehep70pqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372991</id>
      <parentid>1372990</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1372991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19096" sha1="m3u7jjtkleprnbvu6iy8icjmvus3wca" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H. Cole
| image              = George-douglas-howard-cole.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್
| birth_date         = {{birth date|1889|09|25|df=yes}}
| birth_place        = [[Cambridge]], England
| death_date         = {{death date and age|1959|01|14|1889|09|25|df=yes}}
| death_place        = London, England
| party              = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| otherparty         = [[Popular Front (UK)|Popular Front]]
| spouse             = {{marriage|[[Margaret Cole]]|1918}}
| awards             = &lt;!--notable national-level awards only--&gt;
| alma_mater         = [[Balliol College, Oxford]]
| signature          = 
| signature_alt      = 
| module             = {{Infobox academic|child = yes
| thesis_title       = 
| thesis_year        = 
| school_tradition   = [[Guild socialism]]
| doctoral_advisor   = 
| academic_advisors  = 
| influences         = {{flatlist|
[[John Neville Figgis]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Morris |first=Jeremy |author-link=Jeremy Morris |year=2017 |chapter=F.&amp;nbsp;D. Maurice and the Myth of Christian Socialist Origins |editor-last=Spencer | chapter-url = https://archive.org/details/theologyreformin0000unse/page/n17/mode/2up | chapter-url-access = registration |editor-first=Stephen |title=Theology Reforming Society: Revisiting Anglican Social Theology |location=London |publisher=SCM Press |page=3 |isbn=978-0-334-05373-6}}&lt;/ref&gt;
*[[Sidney Webb]]
}}
| era                = 
| discipline         = {{hlist | [[Economics]] | [[political studies]]}}
| sub_discipline     = {{hlist | [[Co-operative economics]] | [[political theory]]}}
| workplaces         = {{ubl | [[University College, Oxford]] | [[Nuffield College, Oxford]]}}
| doctoral_students  = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| notable_students   = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| main_interests     = 
| notable_works      = ''[[A History of Socialist Thought]]''
| notable_ideas      = 
| influenced         = {{flatlist|[[Harold Wilson]]
*[[Hugh Gaitskell]]}}
}}
}}
{
'''ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್''' 1889-1959. [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
[[File:F. H. S. Shepherd, University College Fellows.jpg|thumb|[[F. H. S. Shepherd]], &quot;University College Fellows&quot;, 1934: grouped under the college's bust of [[Alfred the Great|King Alfred]] are [[David Keir (historian)|D. L. Keir]], E. W. Ainley-Walker, A. D. Gardner, G. D. H. Cole, [[John Redcliffe-Maud, Baron Redcliffe-Maud|J. P. R. Maud]], [[Arthur Lehman Goodhart|A. L. Goodhart]], [[John Wild (priest)|J. H. S. Wild]], [[E. J. Bowen]], [[Arthur Blackburne Poynton|A. B. Poynton]], [[Michael Sadler (educationist)|Sir Michael Sadler]], [[A. S. L. Farquharson]] (in the centre), E. F. Carritt, G. H. Stevenson and K. K. M. Leys.]]

ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನಿನ ಈಲಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.ಕೋಲ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ನಂತರ  ಸರ್ವೇಯರ್ ಆದ ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜೆಸ್ಸಿ ನೋಲ್ಸ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;&gt;{{Cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/32486|title=Cole, George Douglas Howard (1889–1959)|last=Stears|first=Marc|author-link=Marc Stears|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/32486|access-date=25 October 2017}}&lt;/ref&gt; ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ. ಇವನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಜೀವನ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತವಾದ್ದು. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಈತ ಅಭಿಜಾತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಿಯೆಂದೂ [[ಕವಿ]]ಯೆಂದೂ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಹರಿಸಿರುವವನೆಂದೂ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದ್ದ.&lt;ref&gt;'Oxford University Calendar 1913, Oxford: Clarendon Press, 1913, pp. 196, 222&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;/&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೋಲ್ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿ]]ನ ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಫೆಲೊ ಆದದ್ದು 1912ರಲ್ಲಿ. ಅನಂತರ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್, ಆಲ್ ಸೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಫೀಲ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಲೊ ಆದನಲ್ಲದೆ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರವಾಚಕನಾದ. ತದನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ; ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಅವನ ವಿದ್ವತ್ ಜೀವನವೆಲ್ಲ ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಲಂಡನ್‍ಗಳಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಿತು. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಲ್ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವ ಅಗಾಧ. ಅನೇಕ ಉದಿತೋದಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಹಳ ಮಂದಿ ನಾಯಕರು ಕೋಲ್ ಅಥವಾ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಜೆ. ಲಾಸ್ಕಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಒಮ್ಮೆ ಆತನ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಬರೆದಿತ್ತು. 
==ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ==
ಕೋಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ. ಫೇಬಿಯನ್ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನು ವಿವಾಹವಾದ್ದು 1918ರಲ್ಲಿ. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಇಸಬೆಲ್. ಆಕೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನೊಬ್ಬನ ಮಗಳು.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt; ಆಕೆಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಕೋಲನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತಿಸಿದಳು.
==ಲೇಖನ ವೃತ್ತಿ==
ಕೋಲನ ಪ್ರಥಮ ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು ''ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್'' (1913). ಹೊಸ ಬಗೆಯ [[ಸಮಾಜವಾದ]]ದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ [[ಕಾರ್ಮಿಕ]] ಆಂದೋಲನದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘವಾದ (ಸಿಂಡಿಕಲಿಸಂ) ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಸಮಾಜವಾದ-ಇವೆರಡರ ಸಮನ್ವಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೋಲ್ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮುಖ್ಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು, ಅವು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬೇಕು-ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಈತ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದವೆಂದು ಹೆಸರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಗಿಲ್ಡ್‍ಗಳ ನೆನಪು ತರುವಂತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬಂದದ್ದು [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ]]ನಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಮಾರಿಸನಿಂದ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದದ ಚಳವಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆಘಾತ ಬಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಜೀವಂತ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಕೋಲ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಆತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ. ''ಸೆಲ್ಫ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' (1917) ಎಂಬುದು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥ.
ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ಕೋಲ್ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನೆಂದೂ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೆಂದೂ ಬಹುಶ್ರುತನೆಂದೂ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ. ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ಕ್ರಾಂತಿವಾದಿಗಳೂ ಅವನ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನೇರ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಮಿತಿ, ಶಾಲೆ, ಸಂಘ, ಪತ್ರಿಕೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸರ್ವದಾ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಗಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದ.
==ಗ್ರಂಥಗಳು==
[[File:G D H Cole by Stella Bowen.jpg|thumb|G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H.&amp;nbsp;Cole portrayed by [[Stella Bowen]], c. 1944/1945. [[National Portrait Gallery, London]]]]
ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳ, ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳ ರಾಶಿ ಅಗಾಧ. ಅವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಶಬ್ದಗಳಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬಲ್ಲೆನೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನ ಕೃತಿರಾಶಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಒಂದು ಬಗೆ. ಅವು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಸರಳವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಅವನ್ನು ಬರೆದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಳತಾದುವು. 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ತೂ ವಲ್ರ್ಡ್ ಕೇಯಾಸ್ (1932), 
* ದಿ ಇಂಟಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಯೂರೋಪ್ ಟುಡೇ (1933), 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಪೋಸ್ಟ್-ವಾರ್ ವಲ್ರ್ಡ್ (1947)-ಇವು ತತ್ಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಕೋಶಸದೃಶವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
* ದಿ ಕಂಡಿಷನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ (1937) ಮತ್ತು 
* ಲೋಕಲ್ ಅಂಡ್ ರೀಜನಲ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ (1947)-ಇವೂ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಲನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದಳು. ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 
* ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಂಡ್ ಎಂಪ್ಲಾಯ್‍ಮೆಂಟ್ (1930), 
* ಹ್ವಾಟ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ ರಿಯಲಿಮೆಂಟ್ (1934), 
* ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ (1935), 
* ಮನಿ; ಇಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್ (1944)-ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು. 
ಇತಿಹಾಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳದು ಮೂರನೆಯ ಗುಂಪು. ಕಾಲದಿಂದ ಹಳತಾಗಿಲ್ಲದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವು. 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಬೆಟ್ (1924) 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಓವೆನ್ (1925)  
ಇವು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಟ್ಲರ್ (1947) 
ಈ ಬಗೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಸ್ತಕ. 
* ಎ ಷಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಕಿಂಗ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಮೂವ್‍ಮೆಂಟ್ (1925-1927) ಮತ್ತು 
* ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಕೋ-ಆಪರೇಷನ್ (1945). 
ಇವು ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಜಾತ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಗುಂಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ 
* ದಿ ಕಾಮನ್ ಪೀಪಲ್, 1746-1946 (1938). 
ಕೋಲ್ ಇದನ್ನು ರೇಮಂಡ್ ಪೋಸ್ಟೆಗೇಟನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬರೆದ. ಕೋಲನ ಹೆಸರನ್ನು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಗ್ರಂಥವೆಂದರೆ 
* ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಥಾಟ್ (1953-1960). 
ಐದು ಸಂಪುಟಗಳ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ ಸಮಾಜವಾದ ಚಿಂತನೆಯ ಸಮಗ್ರ [[ಇತಿಹಾಸ]]ವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜ ದರ್ಶನವನ್ನಾಗಲಿ ಜನತಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಯಸುವ ಯಾರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬಿಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಇಷ್ಟೊಂದು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾದ ಗ್ರಂಥ ಅದುವರೆಗೂ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು ಕೋಲ್ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ (1959) ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಐದನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪೂರೈಸಿದಳು.
==ಪತ್ತೇದಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ==
1923 ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಕೋಲ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡಗೂಡಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಪತ್ತೆದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದ. &lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt;
* ಬ್ರೂಕ್‍ಲಿನ್ ಮರ್ಡರ್ಸ್ (1923) 
* ದಿ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್ (1925), 
* ಪಾಯಿಸನ್ ಇನ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಬರ್ಬ್ (1929), 
* ಬಗ್ರ್ಲರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಕ್ಸ್ (1930), 
* ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ವಾಚ್ (1932), 
* ಡೆತ್ ಇನ್ ದಿ ಕ್ವಾರಿ (1934), 
* ನೈಫ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್ (1942), 
* ಟಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೆತ್ (1948)-
ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು.
==ನಿಧನ==
ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್ 1959 ರ ಜನವರಿ 14 ರ ಮುಂಜಾನೆ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಕೋಮಾಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=G. D. H. Cole |work=The Times |location=London |date=15 Jan 1959 }}&lt;/ref&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{wikisource|works=or}}
{{wikiquote}}
;Digital collections
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/g-d-h-cole}}
* {{Gutenberg author|id=43277}}
* {{Librivox author|id=18556}}
* [https://digital.library.lse.ac.uk/documents/filter/field_7/Q29sZSwgRy4gRC4gSC4gMTg4OS0xOTU5LiAoR2VvcmdlIERvdWdsYXMgSG93YXJkKQ%3D%3D/True Works by G. D. H. Cole at the LSE Digital Library]

;Other archives
* {{UK National Archives ID}}
* [https://www.marxists.org/archive/cole/index.htm G. D. H. Cole Archive] at [[marxists.org]]

;Critique and analysis
* [https://www.marxists.org/history/etol/writers/challinor/1960/xx/gdhcole.html &quot;In Memory of G.D.H. Cole&quot;] by [[Raymond Challinor|Ray Challinor]] (1960)
* [http://www.newstatesman.com/lifestyle/health/2012/11/evils-want-disease-ignorance-squalor-and-idleness ''New Statesman'' article on G.D.H. Cole] (2012)
* [http://gadetection.pbworks.com/w/page/7930232/Cole,%20GDH%20and%20M Mike Grost on Cole's detective novels]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್}}

[[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]</text>
      <sha1>m3u7jjtkleprnbvu6iy8icjmvus3wca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372992</id>
      <parentid>1372991</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1372992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19148" sha1="lmktysgi67lywajfqcwrn2s0g8mfofh" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H. Cole
| image              = George-douglas-howard-cole.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್
| birth_date         = {{birth date|1889|09|25|df=yes}}
| birth_place        = [[Cambridge]], England
| death_date         = {{death date and age|1959|01|14|1889|09|25|df=yes}}
| death_place        = London, England
| party              = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| otherparty         = [[Popular Front (UK)|Popular Front]]
| spouse             = {{marriage|[[Margaret Cole]]|1918}}
| awards             = &lt;!--notable national-level awards only--&gt;
| alma_mater         = [[Balliol College, Oxford]]
| signature          = 
| signature_alt      = 
| module             = {{Infobox academic|child = yes
| thesis_title       = 
| thesis_year        = 
| school_tradition   = [[Guild socialism]]
| doctoral_advisor   = 
| academic_advisors  = 
| influences         = {{flatlist|
[[John Neville Figgis]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Morris |first=Jeremy |author-link=Jeremy Morris |year=2017 |chapter=F.&amp;nbsp;D. Maurice and the Myth of Christian Socialist Origins |editor-last=Spencer | chapter-url = https://archive.org/details/theologyreformin0000unse/page/n17/mode/2up | chapter-url-access = registration |editor-first=Stephen |title=Theology Reforming Society: Revisiting Anglican Social Theology |location=London |publisher=SCM Press |page=3 |isbn=978-0-334-05373-6}}&lt;/ref&gt;
*[[Sidney Webb]]
}}
| era                = 
| discipline         = {{hlist | [[Economics]] | [[political studies]]}}
| sub_discipline     = {{hlist | [[Co-operative economics]] | [[political theory]]}}
| workplaces         = {{ubl | [[University College, Oxford]] | [[Nuffield College, Oxford]]}}
| doctoral_students  = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| notable_students   = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| main_interests     = 
| notable_works      = ''[[A History of Socialist Thought]]''
| notable_ideas      = 
| influenced         = {{flatlist|[[Harold Wilson]]
*[[Hugh Gaitskell]]}}
}}
}}
{
'''ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್''' 1889-1959. [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
[[File:F. H. S. Shepherd, University College Fellows.jpg|thumb|[[F. H. S. Shepherd]], &quot;University College Fellows&quot;, 1934: grouped under the college's bust of [[Alfred the Great|King Alfred]] are [[David Keir (historian)|D. L. Keir]], E. W. Ainley-Walker, A. D. Gardner, G. D. H. Cole, [[John Redcliffe-Maud, Baron Redcliffe-Maud|J. P. R. Maud]], [[Arthur Lehman Goodhart|A. L. Goodhart]], [[John Wild (priest)|J. H. S. Wild]], [[E. J. Bowen]], [[Arthur Blackburne Poynton|A. B. Poynton]], [[Michael Sadler (educationist)|Sir Michael Sadler]], [[A. S. L. Farquharson]] (in the centre), E. F. Carritt, G. H. Stevenson and K. K. M. Leys.]]

ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನಿನ ಈಲಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.ಕೋಲ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ನಂತರ  ಸರ್ವೇಯರ್ ಆದ ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜೆಸ್ಸಿ ನೋಲ್ಸ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;&gt;{{Cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/32486|title=Cole, George Douglas Howard (1889–1959)|last=Stears|first=Marc|author-link=Marc Stears|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/32486|access-date=25 October 2017}}&lt;/ref&gt; ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ. ಇವನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಜೀವನ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತವಾದ್ದು. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಈತ ಅಭಿಜಾತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಿಯೆಂದೂ [[ಕವಿ]]ಯೆಂದೂ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಹರಿಸಿರುವವನೆಂದೂ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದ್ದ.&lt;ref&gt;'Oxford University Calendar 1913, Oxford: Clarendon Press, 1913, pp. 196, 222&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;/&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೋಲ್ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿ]]ನ ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಫೆಲೊ ಆದದ್ದು 1912ರಲ್ಲಿ. ಅನಂತರ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್, ಆಲ್ ಸೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಫೀಲ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಲೊ ಆದನಲ್ಲದೆ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರವಾಚಕನಾದ. ತದನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ; ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಅವನ ವಿದ್ವತ್ ಜೀವನವೆಲ್ಲ ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಲಂಡನ್‍ಗಳಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಿತು. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಲ್ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವ ಅಗಾಧ. ಅನೇಕ ಉದಿತೋದಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಹಳ ಮಂದಿ ನಾಯಕರು ಕೋಲ್ ಅಥವಾ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಜೆ. ಲಾಸ್ಕಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಒಮ್ಮೆ ಆತನ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಬರೆದಿತ್ತು. 
==ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ==
ಕೋಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ. ಫೇಬಿಯನ್ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನು ವಿವಾಹವಾದ್ದು 1918ರಲ್ಲಿ. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಇಸಬೆಲ್. ಆಕೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನೊಬ್ಬನ ಮಗಳು.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt; ಆಕೆಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಕೋಲನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತಿಸಿದಳು.
==ಲೇಖನ ವೃತ್ತಿ==
ಕೋಲನ ಪ್ರಥಮ ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು ''ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್'' (1913). ಹೊಸ ಬಗೆಯ [[ಸಮಾಜವಾದ]]ದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ [[ಕಾರ್ಮಿಕ]] ಆಂದೋಲನದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘವಾದ (ಸಿಂಡಿಕಲಿಸಂ) ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಸಮಾಜವಾದ-ಇವೆರಡರ ಸಮನ್ವಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೋಲ್ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮುಖ್ಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು, ಅವು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬೇಕು-ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಈತ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದವೆಂದು ಹೆಸರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಗಿಲ್ಡ್‍ಗಳ ನೆನಪು ತರುವಂತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬಂದದ್ದು [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ]]ನಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಮಾರಿಸನಿಂದ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದದ ಚಳವಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆಘಾತ ಬಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಜೀವಂತ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಕೋಲ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಆತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ. ''ಸೆಲ್ಫ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' (1917) ಎಂಬುದು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥ.
ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ಕೋಲ್ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನೆಂದೂ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೆಂದೂ ಬಹುಶ್ರುತನೆಂದೂ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ. ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ಕ್ರಾಂತಿವಾದಿಗಳೂ ಅವನ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನೇರ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಮಿತಿ, ಶಾಲೆ, ಸಂಘ, ಪತ್ರಿಕೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸರ್ವದಾ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಗಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದ.
==ಗ್ರಂಥಗಳು==
[[File:G D H Cole by Stella Bowen.jpg|thumb|G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H.&amp;nbsp;Cole portrayed by [[Stella Bowen]], c. 1944/1945. [[National Portrait Gallery, London]]]]
ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳ, ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳ ರಾಶಿ ಅಗಾಧ. ಅವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಶಬ್ದಗಳಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬಲ್ಲೆನೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನ ಕೃತಿರಾಶಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಒಂದು ಬಗೆ. ಅವು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಸರಳವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಅವನ್ನು ಬರೆದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಳತಾದುವು. 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ತೂ ವಲ್ರ್ಡ್ ಕೇಯಾಸ್ (1932), 
* ದಿ ಇಂಟಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಯೂರೋಪ್ ಟುಡೇ (1933), 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಪೋಸ್ಟ್-ವಾರ್ ವಲ್ರ್ಡ್ (1947)-ಇವು ತತ್ಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಕೋಶಸದೃಶವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
* ದಿ ಕಂಡಿಷನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ (1937) ಮತ್ತು 
* ಲೋಕಲ್ ಅಂಡ್ ರೀಜನಲ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ (1947)-ಇವೂ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಲನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದಳು. ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 
* ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಂಡ್ ಎಂಪ್ಲಾಯ್‍ಮೆಂಟ್ (1930), 
* ಹ್ವಾಟ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ ರಿಯಲಿಮೆಂಟ್ (1934), 
* ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ (1935), 
* ಮನಿ; ಇಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್ (1944)-ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು. 
ಇತಿಹಾಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳದು ಮೂರನೆಯ ಗುಂಪು. ಕಾಲದಿಂದ ಹಳತಾಗಿಲ್ಲದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವು. 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಬೆಟ್ (1924) 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಓವೆನ್ (1925)  
ಇವು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಟ್ಲರ್ (1947) 
ಈ ಬಗೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಸ್ತಕ. 
* ಎ ಷಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಕಿಂಗ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಮೂವ್‍ಮೆಂಟ್ (1925-1927) ಮತ್ತು 
* ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಕೋ-ಆಪರೇಷನ್ (1945). 
ಇವು ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಜಾತ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಗುಂಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ 
* ದಿ ಕಾಮನ್ ಪೀಪಲ್, 1746-1946 (1938). 
ಕೋಲ್ ಇದನ್ನು ರೇಮಂಡ್ ಪೋಸ್ಟೆಗೇಟನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬರೆದ. ಕೋಲನ ಹೆಸರನ್ನು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಗ್ರಂಥವೆಂದರೆ 
* ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಥಾಟ್ (1953-1960). 
ಐದು ಸಂಪುಟಗಳ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ ಸಮಾಜವಾದ ಚಿಂತನೆಯ ಸಮಗ್ರ [[ಇತಿಹಾಸ]]ವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜ ದರ್ಶನವನ್ನಾಗಲಿ ಜನತಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಯಸುವ ಯಾರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬಿಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಇಷ್ಟೊಂದು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾದ ಗ್ರಂಥ ಅದುವರೆಗೂ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು ಕೋಲ್ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ (1959) ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಐದನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪೂರೈಸಿದಳು.
==ಪತ್ತೇದಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ==
1923 ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಕೋಲ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡಗೂಡಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಪತ್ತೆದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದ. &lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt;
* ಬ್ರೂಕ್‍ಲಿನ್ ಮರ್ಡರ್ಸ್ (1923) 
* ದಿ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್ (1925), 
* ಪಾಯಿಸನ್ ಇನ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಬರ್ಬ್ (1929), 
* ಬಗ್ರ್ಲರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಕ್ಸ್ (1930), 
* ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ವಾಚ್ (1932), 
* ಡೆತ್ ಇನ್ ದಿ ಕ್ವಾರಿ (1934), 
* ನೈಫ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್ (1942), 
* ಟಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೆತ್ (1948)-
ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು.
==ನಿಧನ==
ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್ 1959 ರ ಜನವರಿ 14 ರ ಮುಂಜಾನೆ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಕೋಮಾಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=G. D. H. Cole |work=The Times |location=London |date=15 Jan 1959 }}&lt;/ref&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{wikisource|works=or}}
{{wikiquote}}
;Digital collections
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/g-d-h-cole}}
* {{Gutenberg author|id=43277}}
* {{Librivox author|id=18556}}
* [https://digital.library.lse.ac.uk/documents/filter/field_7/Q29sZSwgRy4gRC4gSC4gMTg4OS0xOTU5LiAoR2VvcmdlIERvdWdsYXMgSG93YXJkKQ%3D%3D/True Works by G. D. H. Cole at the LSE Digital Library]

;Other archives
* {{UK National Archives ID}}
* [https://www.marxists.org/archive/cole/index.htm G. D. H. Cole Archive] at [[marxists.org]]

;Critique and analysis
* [https://www.marxists.org/history/etol/writers/challinor/1960/xx/gdhcole.html &quot;In Memory of G.D.H. Cole&quot;] by [[Raymond Challinor|Ray Challinor]] (1960)
* [http://www.newstatesman.com/lifestyle/health/2012/11/evils-want-disease-ignorance-squalor-and-idleness ''New Statesman'' article on G.D.H. Cole] (2012)
* [http://gadetection.pbworks.com/w/page/7930232/Cole,%20GDH%20and%20M Mike Grost on Cole's detective novels]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್}}

[[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>lmktysgi67lywajfqcwrn2s0g8mfofh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372993</id>
      <parentid>1372992</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T05:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1372993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19203" sha1="fexmud980eyrzdm0ab6i27f3b3u62x5" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H. Cole
| image              = George-douglas-howard-cole.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್
| birth_date         = {{birth date|1889|09|25|df=yes}}
| birth_place        = [[Cambridge]], England
| death_date         = {{death date and age|1959|01|14|1889|09|25|df=yes}}
| death_place        = London, England
| party              = [[Labour Party (UK)|Labour]]
| otherparty         = [[Popular Front (UK)|Popular Front]]
| spouse             = {{marriage|[[Margaret Cole]]|1918}}
| awards             = &lt;!--notable national-level awards only--&gt;
| alma_mater         = [[Balliol College, Oxford]]
| signature          = 
| signature_alt      = 
| module             = {{Infobox academic|child = yes
| thesis_title       = 
| thesis_year        = 
| school_tradition   = [[Guild socialism]]
| doctoral_advisor   = 
| academic_advisors  = 
| influences         = {{flatlist|
[[John Neville Figgis]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Morris |first=Jeremy |author-link=Jeremy Morris |year=2017 |chapter=F.&amp;nbsp;D. Maurice and the Myth of Christian Socialist Origins |editor-last=Spencer | chapter-url = https://archive.org/details/theologyreformin0000unse/page/n17/mode/2up | chapter-url-access = registration |editor-first=Stephen |title=Theology Reforming Society: Revisiting Anglican Social Theology |location=London |publisher=SCM Press |page=3 |isbn=978-0-334-05373-6}}&lt;/ref&gt;
*[[Sidney Webb]]
}}
| era                = 
| discipline         = {{hlist | [[Economics]] | [[political studies]]}}
| sub_discipline     = {{hlist | [[Co-operative economics]] | [[political theory]]}}
| workplaces         = {{ubl | [[University College, Oxford]] | [[Nuffield College, Oxford]]}}
| doctoral_students  = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| notable_students   = &lt;!--only those with WP articles--&gt;
| main_interests     = 
| notable_works      = ''[[A History of Socialist Thought]]''
| notable_ideas      = 
| influenced         = {{flatlist|[[Harold Wilson]]
*[[Hugh Gaitskell]]}}
}}
}}
{
'''ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್''' 1889-1959. [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
[[File:F. H. S. Shepherd, University College Fellows.jpg|thumb|[[F. H. S. Shepherd]], &quot;University College Fellows&quot;, 1934: grouped under the college's bust of [[Alfred the Great|King Alfred]] are [[David Keir (historian)|D. L. Keir]], E. W. Ainley-Walker, A. D. Gardner, G. D. H. Cole, [[John Redcliffe-Maud, Baron Redcliffe-Maud|J. P. R. Maud]], [[Arthur Lehman Goodhart|A. L. Goodhart]], [[John Wild (priest)|J. H. S. Wild]], [[E. J. Bowen]], [[Arthur Blackburne Poynton|A. B. Poynton]], [[Michael Sadler (educationist)|Sir Michael Sadler]], [[A. S. L. Farquharson]] (in the centre), E. F. Carritt, G. H. Stevenson and K. K. M. Leys.]]

ಪಶ್ಚಿಮ ಲಂಡನಿನ ಈಲಿಂಗಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.ಕೋಲ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ನಂತರ  ಸರ್ವೇಯರ್ ಆದ ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜೆಸ್ಸಿ ನೋಲ್ಸ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;&gt;{{Cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/32486|title=Cole, George Douglas Howard (1889–1959)|last=Stears|first=Marc|author-link=Marc Stears|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/32486|access-date=25 October 2017}}&lt;/ref&gt; ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ. ಇವನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಜೀವನ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತವಾದ್ದು. ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಈತ ಅಭಿಜಾತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭ್ಯಾಸಿಯೆಂದೂ [[ಕವಿ]]ಯೆಂದೂ ಸಮಾಜ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಆಲೋಚನೆ ಹರಿಸಿರುವವನೆಂದೂ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದ್ದ.&lt;ref&gt;'Oxford University Calendar 1913, Oxford: Clarendon Press, 1913, pp. 196, 222&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot;/&gt;
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೋಲ್ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡಿ]]ನ ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಫೆಲೊ ಆದದ್ದು 1912ರಲ್ಲಿ. ಅನಂತರ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್, ಆಲ್ ಸೋಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಫೀಲ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಲೊ ಆದನಲ್ಲದೆ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರವಾಚಕನಾದ. ತದನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ; ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹುದ್ದೆ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಅವನ ವಿದ್ವತ್ ಜೀವನವೆಲ್ಲ ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್ ಲಂಡನ್‍ಗಳಲ್ಲೇ ಕಳೆಯಿತು. ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಂದ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಲ್ ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವ ಅಗಾಧ. ಅನೇಕ ಉದಿತೋದಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಹಳ ಮಂದಿ ನಾಯಕರು ಕೋಲ್ ಅಥವಾ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಜೆ. ಲಾಸ್ಕಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಒಮ್ಮೆ ಆತನ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಮಾಡಿ ಬರೆದಿತ್ತು. 
==ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ==
ಕೋಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ. ಫೇಬಿಯನ್ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷನೂ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನು ವಿವಾಹವಾದ್ದು 1918ರಲ್ಲಿ. ಅವನ ಪತ್ನಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಇಸಬೆಲ್. ಆಕೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನೊಬ್ಬನ ಮಗಳು.&lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt; ಆಕೆಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಕೋಲನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಹವರ್ತಿಸಿದಳು.
==ಲೇಖನ ವೃತ್ತಿ==
ಕೋಲನ ಪ್ರಥಮ ಕೃತಿಯ ಹೆಸರು ''ದಿ ವಲ್ರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್'' (1913). ಹೊಸ ಬಗೆಯ [[ಸಮಾಜವಾದ]]ದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ [[ಕಾರ್ಮಿಕ]] ಆಂದೋಲನದ ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘವಾದ (ಸಿಂಡಿಕಲಿಸಂ) ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಸಮಾಜವಾದ-ಇವೆರಡರ ಸಮನ್ವಯ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೋಲ್ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮುಖ್ಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು, ಅವು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬೇಕು-ಎಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಈತ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದವೆಂದು ಹೆಸರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಗಿಲ್ಡ್‍ಗಳ ನೆನಪು ತರುವಂತೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಬಂದದ್ದು [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಕಾರ್ಲ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ]]ನಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಮಾರಿಸನಿಂದ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯ]]ದ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದದ ಚಳವಳಿಗೆ ಬಲವಾದ ಆಘಾತ ಬಿತ್ತು. ಆದರೂ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಜೀವಂತ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಕೋಲ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಆತ ಅನೇಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದ. ''ಸೆಲ್ಫ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' (1917) ಎಂಬುದು ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಪೂರ್ಣ ಗ್ರಂಥ.
ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ಕೋಲ್ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನೆಂದೂ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಜ್ಞನೆಂದೂ ಬಹುಶ್ರುತನೆಂದೂ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ. ಕಾರ್ಮಿಕರೂ ಕ್ರಾಂತಿವಾದಿಗಳೂ ಅವನ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನೇರ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಸಮಿತಿ, ಶಾಲೆ, ಸಂಘ, ಪತ್ರಿಕೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸರ್ವದಾ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಜಗಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದ.
==ಗ್ರಂಥಗಳು==
[[File:G D H Cole by Stella Bowen.jpg|thumb|G.&amp;nbsp;D.&amp;nbsp;H.&amp;nbsp;Cole portrayed by [[Stella Bowen]], c. 1944/1945. [[National Portrait Gallery, London]]]]
ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳ, ಹೊತ್ತಗೆಗಳ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳ ರಾಶಿ ಅಗಾಧ. ಅವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಶಬ್ದಗಳಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಬಲ್ಲೆನೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಅವನ ಕೃತಿರಾಶಿಯನ್ನೆಲ್ಲ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಒಂದು ಬಗೆ. ಅವು ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಯೂ ಸರಳವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಅವನ್ನು ಬರೆದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಪರಾಮರ್ಶನ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಳತಾದುವು. 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ತೂ ವಲ್ರ್ಡ್ ಕೇಯಾಸ್ (1932), 
* ದಿ ಇಂಟಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಯೂರೋಪ್ ಟುಡೇ (1933), 
* ದಿ ಇಂಟೆಲಿಜೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಪೋಸ್ಟ್-ವಾರ್ ವಲ್ರ್ಡ್ (1947)-ಇವು ತತ್ಕಾಲೀನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಕೋಶಸದೃಶವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
* ದಿ ಕಂಡಿಷನ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ (1937) ಮತ್ತು 
* ಲೋಕಲ್ ಅಂಡ್ ರೀಜನಲ್ ಗವರ್ನ್‍ಮೆಂಟ್ (1947)-ಇವೂ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು. 
ಈ ಗ್ರಂಥಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಲನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದಳು. ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಗಿಲ್ಡ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳೂ ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 
* ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಂಡ್ ಎಂಪ್ಲಾಯ್‍ಮೆಂಟ್ (1930), 
* ಹ್ವಾಟ್ ಮಾಕ್ರ್ಸ ರಿಯಲಿಮೆಂಟ್ (1934), 
* ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ (1935), 
* ಮನಿ; ಇಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್ (1944)-ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು. 
ಇತಿಹಾಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕೋಲ್ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳದು ಮೂರನೆಯ ಗುಂಪು. ಕಾಲದಿಂದ ಹಳತಾಗಿಲ್ಲದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿವು. 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಬೆಟ್ (1924) 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಓವೆನ್ (1925)  
ಇವು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ 
* ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬಟ್ಲರ್ (1947) 
ಈ ಬಗೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಸ್ತಕ. 
* ಎ ಷಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವರ್ಕಿಂಗ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಮೂವ್‍ಮೆಂಟ್ (1925-1927) ಮತ್ತು 
* ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಕೋ-ಆಪರೇಷನ್ (1945). 
ಇವು ಆಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಜಾತ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಗುಂಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ 
* ದಿ ಕಾಮನ್ ಪೀಪಲ್, 1746-1946 (1938). 
ಕೋಲ್ ಇದನ್ನು ರೇಮಂಡ್ ಪೋಸ್ಟೆಗೇಟನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಬರೆದ. ಕೋಲನ ಹೆಸರನ್ನು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಗ್ರಂಥವೆಂದರೆ 
* ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಥಾಟ್ (1953-1960). 
ಐದು ಸಂಪುಟಗಳ ಈ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ ಸಮಾಜವಾದ ಚಿಂತನೆಯ ಸಮಗ್ರ [[ಇತಿಹಾಸ]]ವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜ ದರ್ಶನವನ್ನಾಗಲಿ ಜನತಾ ಚಳವಳಿಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬಯಸುವ ಯಾರೂ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬಿಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಇಷ್ಟೊಂದು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾದ ಗ್ರಂಥ ಅದುವರೆಗೂ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಗ್ರಂಥದ ನಾಲ್ಕು ಸಂಪುಟಗಳು ಕೋಲ್ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ (1959) ಪ್ರಕಟವಾದುವು. ಐದನೆಯ ಸಂಪುಟವನ್ನು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಪೂರೈಸಿದಳು.
==ಪತ್ತೇದಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯ==
1923 ರಿಂದ 1945ರ ವರೆಗೆ ಕೋಲ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡಗೂಡಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಪತ್ತೆದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಬರೆದ. &lt;ref name=&quot;GDHColeODNB&quot; /&gt;
* ಬ್ರೂಕ್‍ಲಿನ್ ಮರ್ಡರ್ಸ್ (1923) 
* ದಿ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್ (1925), 
* ಪಾಯಿಸನ್ ಇನ್ ದಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಬರ್ಬ್ (1929), 
* ಬಗ್ರ್ಲರ್ಸ್ ಇನ್ ಬಕ್ಸ್ (1930), 
* ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ವಾಚ್ (1932), 
* ಡೆತ್ ಇನ್ ದಿ ಕ್ವಾರಿ (1934), 
* ನೈಫ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾರ್ಕ್ (1942), 
* ಟಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೆತ್ (1948)-
ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು.
==ನಿಧನ==
ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್ 1959 ರ ಜನವರಿ 14 ರ ಮುಂಜಾನೆ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಧುಮೇಹ]] ಕೋಮಾಕ್ಕೆ ಹೋದ ನಂತರ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |title=G. D. H. Cole |work=The Times |location=London |date=15 Jan 1959 }}&lt;/ref&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{wikisource|works=or}}
{{wikiquote}}
;Digital collections
* {{StandardEbooks|Standard Ebooks URL=https://standardebooks.org/ebooks/g-d-h-cole}}
* {{Gutenberg author|id=43277}}
* {{Librivox author|id=18556}}
* [https://digital.library.lse.ac.uk/documents/filter/field_7/Q29sZSwgRy4gRC4gSC4gMTg4OS0xOTU5LiAoR2VvcmdlIERvdWdsYXMgSG93YXJkKQ%3D%3D/True Works by G. D. H. Cole at the LSE Digital Library]

;Other archives
* {{UK National Archives ID}}
* [https://www.marxists.org/archive/cole/index.htm G. D. H. Cole Archive] at [[marxists.org]]

;Critique and analysis
* [https://www.marxists.org/history/etol/writers/challinor/1960/xx/gdhcole.html &quot;In Memory of G.D.H. Cole&quot;] by [[Raymond Challinor|Ray Challinor]] (1960)
* [http://www.newstatesman.com/lifestyle/health/2012/11/evils-want-disease-ignorance-squalor-and-idleness ''New Statesman'' article on G.D.H. Cole] (2012)
* [http://gadetection.pbworks.com/w/page/7930232/Cole,%20GDH%20and%20M Mike Grost on Cole's detective novels]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜಾರ್ಜ್ ಡಗ್ಲಸ್ ಹೌವರ್ಡ್ ಕೋಲ್}}

[[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು]]</text>
      <sha1>fexmud980eyrzdm0ab6i27f3b3u62x5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಕೋಲ್ಡ್‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179082</id>
    <revision>
      <id>1372994</id>
      <timestamp>2026-05-08T06:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1372994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8034" sha1="8lo6aaanux3prkibdlbykwibc219u1o" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಮಿಕೆಲ್‍ಸನ್ ಕೋಲ್ಡ್‌
| image       = Christen Kold (Lithographie 1912).jpg
| caption     =
| birth_name  =
| birth_date  = 29 March 1816
| birth_place = [[Thisted]], [[Jutland]], Denmark
| death_date  = 6 April 1870
| death_place = [[Dalum, Denmark|Dalum]], [[Funen]], Denmark
| death_cause =
| other_names = Kristen Mikkelsen Kold
| known_for   = Creation of the Danish [[folk high school]] system
| education   = Teacher
| employer    =
| occupation  = Educator
| title       =
| height      =
| term        =
| predecessor =
| successor   =
| party       =
| boards      =
| spouse      =
| partner     =
| children    =
| parents     = Father Mikkel Christensen Kold, a shoemaker
| relatives   =
| signature   =
| website     =
| footnotes   =
}}
[[File:Christen Kolds foedested Thisted ubt-001.JPG|thumb|A commemorative plaque for Christen Kold in [[Thisted]]]]
'''ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಕೋಲ್ಡ್‌''' 1816-1870. [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿ]]ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ಗನ ಜನತಾಶಾಲೆಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ರೂಪುಕೊಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಜನತಾ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಲೆಗಳ ಪುರೋಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ ಕೀರ್ತಿ ಈತನದು. 
==ಬಾಲ್ಯ==
ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಕೋಲ್ಡ್ ಒಬ್ಬ ಚಮ್ಮಾರನ ಮಗ; ಬಡಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವ. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನಲ್ಲದೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನೆರೆಹೊರೆಯವರನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರೀತಿಸುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ. ವಯಸ್ಕನಾದ ಮೇಲೆ ಕೋಲ್ಡ್ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದು ರ್ಹೋಡಿಂಗ್ ಜನತಾಶಾಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದ. ಡೇನಿಷ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ನಿನ ಮುಖಂಡನಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತನಗೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದ ರೀತಿ ಬೋಧಿಸಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ಜುಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡು [[ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್|ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್‍ಗೆ]] ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರೈಸ್ತಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವಕನಾದ. ಅನಂತರ [[ಟರ್ಕಿ|ತುರ್ಕಿ]]ಯ ಪಟ್ಟಣ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ರಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಏಕಾಂತವಾಸದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಇವನ ಭಾವನೆಗಳು ಪರಿಪಕ್ವಗೊಂಡವು.
==ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ==
ರಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ 55 ಪೌಂಡುಗಳೊಡನೆ ಕೋಲ್ಡ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ಗನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟ.. ಜನತಾ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಯಸ್ಸು 18 ಇರಬೇಕೆ 15 ಇರಬೇಕೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ನಡೆಯಿತಾದರೂ ಕೊನೆಗೆ 18 ಸರಿಯಾದ ವಯಸ್ಸು ಎಂಬ ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ಗನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೋಲ್ಡ್ ಒಪ್ಪಿದ. ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ 70 ಪೌಂಡುಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಟ್ಟ.. ಕೇವಲ 125 ಪೌಂಡುಗಳಿಂದ ಜನತಾಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.
ರಿಸ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಮೀನನ್ನು ಕೊಂಡು ಒಂದು ಹುಲ್ಲು ಜೋಪಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡ. ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಲು 25 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಈತನ ಅವಿವಾಹಿತ ತಂಗಿ ಅಡಿಗೆಮನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಕೋಲ್ಡ್ ಅಂಥ ಪಂಡಿತನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವನಲ್ಲಿತ್ತು; ದೇಶದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ಬೈಬಲ್|ಬೈಬಲ್ಲಿ]]ನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಈತ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿದವರು ಈ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರವೂ ಅದನ್ನು ಮರೆಯಲಾರರು ಎಂದು ಈತ ಆಗಾಗ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಕೋಲ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರೊಡನೆ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರೊಡನೆ ಜೀವನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇವೆಯಿಕ್ಕದೆ, ತುಟಿಪಿಟಕ್ಕೆನ್ನದೆ ಕುಳಿತು ಇವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೋಲ್ಡನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದು ಇವನ ಆಸೆ.
ಒಮ್ಮೆ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತನಿಖೆಮಾಡಲು ಬಂದವನು ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನಂತೆ. ಇಂದು ಹಾಕಿದ ಬೀಜ ಇಂದೇ ಮೊಳೆಯುವುದೇ-ಎಂದು ಕೋಲ್ಡ್ ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರೆಯಿಸಿತಾಗಿ ಆತ ತೃಪ್ತಿಗೊಂಡು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿ ಶಾಲೆಗೆ ಬರಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿದನಂತೆ. ಜನತಾಶಾಲೆಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಹಾಕದೆ ನೆರವು ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕೋಲ್ಡನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/publications/ThinkersPdf/kolde.pdf UNESCO biography]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ಡ್‌, ಕ್ರಿಶ್ಚನ್}}</text>
      <sha1>8lo6aaanux3prkibdlbykwibc219u1o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372995</id>
      <parentid>1372994</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1372995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8090" sha1="d2g4zvdbf2sjke32pztg4ljk5dzdr69" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಮಿಕೆಲ್‍ಸನ್ ಕೋಲ್ಡ್‌
| image       = Christen Kold (Lithographie 1912).jpg
| caption     =
| birth_name  =
| birth_date  = 29 March 1816
| birth_place = [[Thisted]], [[Jutland]], Denmark
| death_date  = 6 April 1870
| death_place = [[Dalum, Denmark|Dalum]], [[Funen]], Denmark
| death_cause =
| other_names = Kristen Mikkelsen Kold
| known_for   = Creation of the Danish [[folk high school]] system
| education   = Teacher
| employer    =
| occupation  = Educator
| title       =
| height      =
| term        =
| predecessor =
| successor   =
| party       =
| boards      =
| spouse      =
| partner     =
| children    =
| parents     = Father Mikkel Christensen Kold, a shoemaker
| relatives   =
| signature   =
| website     =
| footnotes   =
}}
[[File:Christen Kolds foedested Thisted ubt-001.JPG|thumb|A commemorative plaque for Christen Kold in [[Thisted]]]]
'''ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಕೋಲ್ಡ್‌''' 1816-1870. [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿ]]ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ಗನ ಜನತಾಶಾಲೆಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ರೂಪುಕೊಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಜನತಾ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಲೆಗಳ ಪುರೋಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ ಕೀರ್ತಿ ಈತನದು. 
==ಬಾಲ್ಯ==
ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಕೋಲ್ಡ್ ಒಬ್ಬ ಚಮ್ಮಾರನ ಮಗ; ಬಡಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವ. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನಲ್ಲದೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನೆರೆಹೊರೆಯವರನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರೀತಿಸುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ. ವಯಸ್ಕನಾದ ಮೇಲೆ ಕೋಲ್ಡ್ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದು ರ್ಹೋಡಿಂಗ್ ಜನತಾಶಾಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದ. ಡೇನಿಷ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ನಿನ ಮುಖಂಡನಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತನಗೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದ ರೀತಿ ಬೋಧಿಸಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ಜುಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡು [[ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್|ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್‍ಗೆ]] ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರೈಸ್ತಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವಕನಾದ. ಅನಂತರ [[ಟರ್ಕಿ|ತುರ್ಕಿ]]ಯ ಪಟ್ಟಣ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ರಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಏಕಾಂತವಾಸದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಇವನ ಭಾವನೆಗಳು ಪರಿಪಕ್ವಗೊಂಡವು.
==ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ==
ರಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ 55 ಪೌಂಡುಗಳೊಡನೆ ಕೋಲ್ಡ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ಗನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟ.. ಜನತಾ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಯಸ್ಸು 18 ಇರಬೇಕೆ 15 ಇರಬೇಕೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ನಡೆಯಿತಾದರೂ ಕೊನೆಗೆ 18 ಸರಿಯಾದ ವಯಸ್ಸು ಎಂಬ ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ಗನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೋಲ್ಡ್ ಒಪ್ಪಿದ. ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ 70 ಪೌಂಡುಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಟ್ಟ.. ಕೇವಲ 125 ಪೌಂಡುಗಳಿಂದ ಜನತಾಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.
ರಿಸ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಮೀನನ್ನು ಕೊಂಡು ಒಂದು ಹುಲ್ಲು ಜೋಪಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡ. ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಲು 25 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಈತನ ಅವಿವಾಹಿತ ತಂಗಿ ಅಡಿಗೆಮನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಕೋಲ್ಡ್ ಅಂಥ ಪಂಡಿತನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವನಲ್ಲಿತ್ತು; ದೇಶದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ಬೈಬಲ್|ಬೈಬಲ್ಲಿ]]ನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಈತ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿದವರು ಈ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರವೂ ಅದನ್ನು ಮರೆಯಲಾರರು ಎಂದು ಈತ ಆಗಾಗ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಕೋಲ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರೊಡನೆ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರೊಡನೆ ಜೀವನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇವೆಯಿಕ್ಕದೆ, ತುಟಿಪಿಟಕ್ಕೆನ್ನದೆ ಕುಳಿತು ಇವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೋಲ್ಡನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದು ಇವನ ಆಸೆ.
ಒಮ್ಮೆ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತನಿಖೆಮಾಡಲು ಬಂದವನು ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನಂತೆ. ಇಂದು ಹಾಕಿದ ಬೀಜ ಇಂದೇ ಮೊಳೆಯುವುದೇ-ಎಂದು ಕೋಲ್ಡ್ ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರೆಯಿಸಿತಾಗಿ ಆತ ತೃಪ್ತಿಗೊಂಡು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿ ಶಾಲೆಗೆ ಬರಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿದನಂತೆ. ಜನತಾಶಾಲೆಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಹಾಕದೆ ನೆರವು ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕೋಲ್ಡನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/publications/ThinkersPdf/kolde.pdf UNESCO biography]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ಡ್‌, ಕ್ರಿಶ್ಚನ್}}

[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]]</text>
      <sha1>d2g4zvdbf2sjke32pztg4ljk5dzdr69</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1372996</id>
      <parentid>1372995</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T06:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1372996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8145" sha1="5bxtqheosoh8ia6vkko4rdcz2a4zdx4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಮಿಕೆಲ್‍ಸನ್ ಕೋಲ್ಡ್‌
| image       = Christen Kold (Lithographie 1912).jpg
| caption     =
| birth_name  =
| birth_date  = 29 March 1816
| birth_place = [[Thisted]], [[Jutland]], Denmark
| death_date  = 6 April 1870
| death_place = [[Dalum, Denmark|Dalum]], [[Funen]], Denmark
| death_cause =
| other_names = Kristen Mikkelsen Kold
| known_for   = Creation of the Danish [[folk high school]] system
| education   = Teacher
| employer    =
| occupation  = Educator
| title       =
| height      =
| term        =
| predecessor =
| successor   =
| party       =
| boards      =
| spouse      =
| partner     =
| children    =
| parents     = Father Mikkel Christensen Kold, a shoemaker
| relatives   =
| signature   =
| website     =
| footnotes   =
}}
[[File:Christen Kolds foedested Thisted ubt-001.JPG|thumb|A commemorative plaque for Christen Kold in [[Thisted]]]]
'''ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಕೋಲ್ಡ್‌''' 1816-1870. [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿ]]ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ಗನ ಜನತಾಶಾಲೆಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ರೂಪುಕೊಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಮದುವೆಯಾಗದೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ಜನತಾ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಲೆಗಳ ಪುರೋಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ ಕೀರ್ತಿ ಈತನದು. 
==ಬಾಲ್ಯ==
ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಕೋಲ್ಡ್ ಒಬ್ಬ ಚಮ್ಮಾರನ ಮಗ; ಬಡಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವ. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನಲ್ಲದೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ನೆರೆಹೊರೆಯವರನ್ನು ಮತ್ತು ದೇವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಪ್ರೀತಿಸುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ. ವಯಸ್ಕನಾದ ಮೇಲೆ ಕೋಲ್ಡ್ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದು ರ್ಹೋಡಿಂಗ್ ಜನತಾಶಾಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿದ. ಡೇನಿಷ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ನಿನ ಮುಖಂಡನಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತನಗೆ ಇಷ್ಟ ಬಂದ ರೀತಿ ಬೋಧಿಸಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ಜುಗುಪ್ಸೆಗೊಂಡು [[ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್|ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್‍ಗೆ]] ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ರೈಸ್ತಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವಕನಾದ. ಅನಂತರ [[ಟರ್ಕಿ|ತುರ್ಕಿ]]ಯ ಪಟ್ಟಣ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ರಟ್ಟು ಕಟ್ಟುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಏಕಾಂತವಾಸದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಇವನ ಭಾವನೆಗಳು ಪರಿಪಕ್ವಗೊಂಡವು.
==ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ==
ರಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ 55 ಪೌಂಡುಗಳೊಡನೆ ಕೋಲ್ಡ್ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ಗನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟ.. ಜನತಾ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಯಸ್ಸು 18 ಇರಬೇಕೆ 15 ಇರಬೇಕೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ವಿವಾದ ನಡೆಯಿತಾದರೂ ಕೊನೆಗೆ 18 ಸರಿಯಾದ ವಯಸ್ಸು ಎಂಬ ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ಗನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೋಲ್ಡ್ ಒಪ್ಪಿದ. ಗ್ರಂಟ್ವಿಗ್ 70 ಪೌಂಡುಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿಕೊಟ್ಟ.. ಕೇವಲ 125 ಪೌಂಡುಗಳಿಂದ ಜನತಾಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.
ರಿಸ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಜಮೀನನ್ನು ಕೊಂಡು ಒಂದು ಹುಲ್ಲು ಜೋಪಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡ. ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಲು 25 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಈತನ ಅವಿವಾಹಿತ ತಂಗಿ ಅಡಿಗೆಮನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಕೋಲ್ಡ್ ಅಂಥ ಪಂಡಿತನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವನಲ್ಲಿತ್ತು; ದೇಶದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ಬೈಬಲ್|ಬೈಬಲ್ಲಿ]]ನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಈತ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿದವರು ಈ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರವೂ ಅದನ್ನು ಮರೆಯಲಾರರು ಎಂದು ಈತ ಆಗಾಗ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ. ಕೋಲ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರೊಡನೆ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರೊಡನೆ ಜೀವನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇವೆಯಿಕ್ಕದೆ, ತುಟಿಪಿಟಕ್ಕೆನ್ನದೆ ಕುಳಿತು ಇವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೋಲ್ಡನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದು ಇವನ ಆಸೆ.
ಒಮ್ಮೆ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತನಿಖೆಮಾಡಲು ಬಂದವನು ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನಂತೆ. ಇಂದು ಹಾಕಿದ ಬೀಜ ಇಂದೇ ಮೊಳೆಯುವುದೇ-ಎಂದು ಕೋಲ್ಡ್ ಕೊಟ್ಟ ಉತ್ತರ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರೆಯಿಸಿತಾಗಿ ಆತ ತೃಪ್ತಿಗೊಂಡು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿ ಶಾಲೆಗೆ ಬರಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಕೊಡಿಸಿದನಂತೆ. ಜನತಾಶಾಲೆಗಳ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಹಾಕದೆ ನೆರವು ನೀಡುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕೋಲ್ಡನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.ibe.unesco.org/fileadmin/user_upload/archive/publications/ThinkersPdf/kolde.pdf UNESCO biography]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ಡ್‌, ಕ್ರಿಶ್ಚನ್}}

[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]]</text>
      <sha1>5bxtqheosoh8ia6vkko4rdcz2a4zdx4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>