ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1375 1373084 1349521 2026-05-09T14:34:18Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ TamilNadu_Logo.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Seal_of_Tamil_Nadu.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1373084 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ| state_name= ತಮಿೞ್ನಾಡು| image_map=India_Tamil_Nadu_locator_map.svg | capital=[[ಚೆನ್ನೈ]] | latd = 13.09|longd=80.27| largest_city=[[ಚೆನ್ನೈ]]| abbreviation=IN-TN | official_languages=[[ತಮಿಳು]]| legislature_type=Unicameral| legislature_strength=235 | governor_name=[[ಶ್ರೀ ಭನ್ವರಿ ಲಾಲ್ ಪುರೋಹಿತ್]] | chief_minister=[[ಪಳನಿಸ್ವಾಮಿ]] | established_date=[[ನವೆಂಬರ್ ೧]],[[೧೯೫೬]] | area=130,058 | area_magnitude=11 | area_rank=11ನೇ | population_year=2004 | population=62,405,679 | population_rank=6ನೇ | population_density=478 | districts=30| website=www.tn.gov.in | seal=[[ಚಿತ್ರ:Seal of Tamil Nadu.svg|100px|center]] | footnotes = | }} '''ತಮಿೞ್ನಾಡು''' ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯ. ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣದ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ.ಚೆನ್ನೈ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊನ್ದಿಕೊಣ್ಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳೆನ್ದರೆ [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ|ಪುದುಚೇರಿ ನಗರ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಆನ್ಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]. ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹಿನ್ದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಙ್ಕಾ]] ರಾಷ್ಟ್ರವಿದೆ. ತಮಿೞ್ನಾಡು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ನೀಲಗಿರಿ ಮಲೆಗಳು, ಆನಮಲೆ ಹಾಗು ಪಾಲಕ್ಕಾಡಿನಿಂದ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ, ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಾರ್ ಖಾರಿ, ಪಾಲ್ಕ್ ಜಲಸಂಧಿಯಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದು ಮಹಾಸಾಗರ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ತಮಿೞ್ನಾಡು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ತಮಿೞ್ನಾಡು ನಿವ್ವಳ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಐದನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.ತಮಿೞ್ನಾಡು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು(೧೦.೫೬%) ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಮಿೞ್ನಾಡು ಹಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ, ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ಭವ್ಯವಾದ ಹಿಂದು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ, ಗಿರಿಧಾಮಗಳಿಗೆ, ಸಮುದ್ರತೀರದ ವಿಹಾರಧಾಮಗಳಿಗೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಐದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ನಿವೇಶನಗಳಿಗೆ ಬೀಡಾಗಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ== ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಆಗ್ನೇಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಉ. ಅ 8o 5' —13o 3 ಪೂ. ರೇ. 76o 15 — 80o 20 ನಡುವೆ ಇದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಸಾಗರ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ, ವಾಯವ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಇವು ಇದರ ಮೇರೆಗಳು. ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಹಬ್ಬಿವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸು. ೯೯೮ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಸಮುದ್ರ ತೀರವಿದೆ. ==ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ೩೦ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೂ, ೮೩೨ ಪಟ್ಟಣಗಳೂ ಸು. ೧೬,೩೧೭ ಗ್ರಾಮಗಳೂ ಇರುವ ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧,೩೦,೦೫೮ ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಇಲ್ಲಿಯ ಪುರುಷ ಸಂಖ್ಯೆ ೩೧,೪೦೦,೯೦೯ ಸ್ತ್ರೀಯರು ೩೧,೦೦೪,೭೭೦ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೬೨,೪೦೫,೬೭೯ (೨೦೦೧). ಇದಕ್ಕೆ ಸು. ೮೧೨ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಕಡಲ ತೀರವಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೫೦, ೧೮೦ ಚ.ಮೈ. (೧,೨೯,೯೬೬ ಚ.ಕಿಮೀ.) ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೩೦,೦೫೮.ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೬,೨೧,೧೦,೮೩೯ (೨೦೦೫) ಹಳೆಯ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಾಡುವ ಜನರಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೯೫೬ರ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯ ಅಧಿನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಭಾರತದ ಹತ್ತನೆಯ ರಾಜ್ಯ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನ. ರಾಜಧಾನಿ [[ಚೆನ್ನೈ]]. ==ಮೇಲ್ಮೈಲಕ್ಷಣ== ತಮಿಳು ನಾಡನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: 1 ಪೂರ್ವತೀರಪ್ರದೇಶ : ಇದು ಮೈದಾನ. 2 ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶ, ಇದು ಉನ್ನತ ಭೂಮಿ, ಮೈದಾನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:1 ಚೆಂಗಲ್ ಪಟ್ಟು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆರ್ಕಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೋರಮಂಡಲ ಮೈದಾನ, ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪ್ಪಳ್ಳಿ ಮತ್ತು [[ತಂಜಾವೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಾವೇರಿ]] ಬಯಲು ಮತ್ತು ೩ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ರಾಮನಾಥಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣದ ಬಯಲು. ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ಬಯಲೇ ಬಲು ಅಗಲವಾದ್ದು. ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳು ಹಲವು ಬಿಡಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯದೊಳಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಜವಾದಿ, ಷೆವರಾಯ್, ಕಲ್ಲೈ ಮಲೈ ಮತ್ತು ಪಚ್ಚೈ ಮಲೈ. ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲು ಮುಂದೆ ಇನ್ನೂ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಾಗಿ ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳು ಸೋಪಾನದೋಪಾದಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಇವಕ್ಕೆ ಘಟ್ಟಗಳೆಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇವು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ದಕ್ಷಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳಿಗಿಂತ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾದವು. ಅವು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಶ್ರೇಣಿಗಳು. ಬೃಹತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವುಗಳ ಮುಂದೆ ಪೂರ್ವಘಟ್ಟಗಳು ಬಲು ಕುಬ್ಜ. ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಬಳಿಯ ಘಾಟಿನ ಅಗಲ ಸುಮಾರು ೨೪ಕಿ.ಮೀ. ಈ ಘಾಟಿನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತೆ ಏರಿ, ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಪೂರ್ವ ಶಾಖೆಯೇ ಪಳನಿ ಬೆಟ್ಟ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಕೋಡೈಕ್ಕಾನಾಲ್ ಒಂದು ಬೇಸಗೆ ಗಿರಿಧಾಮ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ೬,೦೦೦-೭,೦೦೦ ಅಡಿಗಳ ಎತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮತ್ತು ಷೆನ್‍ಕೊಟ್ಟಾ ಬಳಿ ಮಾತ್ರ ತೆರಪುಗಳವೆ. ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸಿ ಒಂದು ಪರ್ವತ ಗ್ರಂಥಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಿಖರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟ (೮,೬೫೦') ಮಾಕುರ್ತಿ (೮,೩೮೦') ಮತ್ತು ಅಣ್ಣೈ ಮುಡಿ (೮,೮೩೭'). ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಎರಡು ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲೂ ಕೊನೆಯದು ಅಣ್ಣಾ ಮಲೈ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲೂ ಇವೆ. ವೈಗೈ, [[ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ]] ಮುಂತಾದ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. [[ಪಾಲಾರ್]], [[ಪೊನ್ನೈಯಾರ್]], ಕಾವೇರಿ_ಇವು ಅಂತರರಾಜ್ಯ ನದಿಗಳು. ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವುಳ್ಳ ನದಿಗಳು ಅರಣಿಯಾರ್, ಕೋರ್ತಲಿಯಾರ್, ಕೂವಮ್, ಗಡಿಲಾಮ್, ಗೋಮುಖಿ, ಮಣಿಮುಕ್ತ, ಉತ್ತರವೆಲ್ಲಾರ್, ಅಗ್ನಿಯಾರ್, ದಕ್ಷಿಣ ವೆಲ್ಲಾರ್, ದಕ್ಷಿಣ ಪಾಲಾರ್, ವೈಪ್ಪಾರ್, ಚಿತ್ತಾರ್, ಕೋಡೈಯಾರ್ ಮತ್ತು ಪಟಿಯಾರ್, ಕೋಡೈಯಾರ್ ಮತ್ತು ಪಟಿಯಾರ್‍ಗಳನ್ನುಳಿದು ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳೂ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿಗಳ ಮೇಲ್ದಂಡೆಗಳು ಬಂಡೆಗಲ್ಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಜಲೋತ್ಸರಣ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಕೆಳದಂಡೆಗಳ ಮೈದಾನ ಹಾಗೂ ಕರಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ನೀರಾವರಿಗೂ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ಕಾವೇರಿ (ನೋಡಿ- ಕಾವೇರಿನದಿ). ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಡಿಕೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಈ ನದಿ ಆಗ್ನೇಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಶಿವನಸಮುದ್ರದ ಜಲಪಾತಗಳಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ತಮಿಳು ನಾಡನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಭವಾನಿ, ನೊಯ್ಯಾಲ್, ಅಮರಾವತಿ_ಇವು ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿಯ ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಗಳು ಜೂನ್‍ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ==ವಾಯುಗುಣ== ತಮಿಳು ನಾಡಿನದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ವಾಯುಗುಣ. ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾದ ಏರಿಳಿತಗಳಿಲ್ಲ. ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 43o ಅ (110o ಈ)ನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 18o ಅ (65o ಈ) ಗಿಂತ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದು ಅಪರೂಪ. ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗುವುದು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿಗಳಲ್ಲಿ : ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನುಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು ಆರು ವಾರಗಳ ಅಂತರ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗ್ನೇಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತವಾದ್ದು. ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕೆಲಮೊಮ್ಮೆ ಮಳೆ ತಾರದಿರುವುದುಂಟು. ಎರಡರಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಹೀಗಾಗಬಹುದು. ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಮಾನ್ಸೂನ್‍ಗಳ ನಿರಾಶೆಗೊಳಿಸುವುದು ಬಲು ವಿರಳ. ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನಿನ ಪಾಲು ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇ. ೬೦. ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸೇ. ೪೦. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಬಹುತೇಕ ಮಳೆ. ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾದರೆ, ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆ ಎಲ್ಲ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಬಹಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವನಮನ (ಡಿಪ್ರೆಷನ್) ಮತ್ತು ಚಂಡಮಾರುತಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್-ಮೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಗುಡುಗಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಳೆ 5em—15emವರಗೆ ಮಳೆ ಆಗುವುದು ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಟ್ಟಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ. [[ರಾಮನಾಥಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ. ==ಸಸ್ಯಪ್ರಾಣಿ ಜೀವನ== ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಸಸ್ಯ ಅಲ್ಲಿಯ ವಾಯುಗುಣ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ್ದು. ರಾಜ್ಯದ ಸೇ. ೧೫ ಭಾಗ ಅರಣ್ಯಾವೃತ. ನೀಲಗಿರಿ, ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ಮತ್ತು ಪಳನಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಉನ್ನತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪ ಅಲ್ಪೈನ್ ಸಸ್ಯ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪೂರ್ವ ಪಾಶ್ರ್ವದಲ್ಲೂ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ನಿತ್ಯ ಹಸುರಿನ ಮತ್ತು ಪರ್ಣಪಾತಿ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಕುರುಚಲುಗಳೂ ಇವೆ. ಕೆಳ ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ನಿತ್ಯ ಹಸುರಿನ ಆರ್ದ್ರ ಅರಣ್ಯಗಳುಂಟು. ನಾನಾ ಸ್ತರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಸ್ಯಜಾತಿಗಳನ್ನಿಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಧ್ಯಕಣಿವೆಯ ಕಾಡುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಡಿದು ಇಲ್ಲಿಯ ನೆಲವನ್ನೆಲ್ಲ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಮೂಲ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕುರುಚಲೂ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಗ್ಗಿನ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಡುಗಳೂ ಇವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ವೇದಾಂತಂಗಳ್ ಪಕ್ಷಿಧಾಮದಲ್ಲೂ ಇತರ ವನ್ಯ ಜೀವಿಗಳ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಮುದು ಮಲೈ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯ [[ಅಭಯಾರಣ್ಯ]]ಗಳು ಇವು (ಇವುಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಆವರಣಗಳೊಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ) #1 ಮುದುಮಲೈ (೩೨,೧೧೬), #2 ಮುಂಡನ್ ತುರೈ (೫,೧೮೦), #3 ಪಾಯಿಂಟ್ ಕ್ಯಾಲಮಿಯರ್ (೧,೭೨೯), #4. ವೇದಾಂತಂಗಳ್ (೩೦). #5 ಗಿಂಡಿ ಉದ್ಯಾನ (೨೪೧) ಮತ್ತು #೬.ಅಣ್ಣಾಮಲೈ (೯೫,೮೦೦). ==ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳು== ದೇವಾಲಯ ಇಲ್ಲದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ಒಂದು ತಮಿಳು ಗಾದೆ ಇದೆ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಇಲ್ಲದ ದೊಡ್ಡ ಊರೇ ಇಲ್ಲ. [[ಮಧುರೈ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರುವ ಮಧುರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ. ಶಕ್ತಿಯ (ಪಾರ್ವತಿಯ) ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧುರೈಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತಿರುಪ್ಪರಕ್ಕುನ್‍ಅಮ್ ಇದೆ. ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮುರುಗನ ಗುಡಿ.[[ಕಾಂಚೀಪುರ]]ದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಣಲಾಗುವುದು. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಪಸಿದ್ಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇತ್ತು. ಕಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದರೂ ಕಾಮಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯವೂ ವರದರಾಜ ದೇವಾಲಯವೂ ಹೆಸರಿಸುವಂಥವಾಗಿವೆ. [[ರಾಮೇಶ್ವರಮ್]] ಎಂಬ ಸ್ಥಳ [[ರಾಮನಾಥಪುರಮ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ರಾವಣ]]ನನ್ನು ಕೊಂದ ಪಾಪನಿವಾರಣೆಗಾಗಿ [[ರಾಮ]] [[ಶಿವ]]ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಇದೆಂದು ಹಿಂದೂಗಳ ನಂಬಿಕೆ, ಈ ದೇವಾಲಯ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ವಾಸ್ತುವಿನ ಹಿರಿಮೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಗುಡಿಯ ಉದ್ದ ೧,೦೦೦ ಅಡಿ, ಅಗಲ 657 ಅಡಿ. ಉತ್ತರ ಆರ್ಕಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ಕಾರ್ತಿಕೈ ದೀಪದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ.ದಕ್ಷಿಣ ಆರ್ಕಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಿದಂಬರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ನಟರಾಜ ದೇವಾಲಯ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಅಟ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ಆಡಿಸುವುದು ಎನ್ನುವರು. ಚಿದಂಬರದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಆರಿದ್ರಾದರ್ಶನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪಡೆದಿದೆ. ಚಿದಂಬರಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವ ದೆಸೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ನಗರ. ಅಲ್ಲಿ [[ಅಣ್ನಾಮಲೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಇದೆ. ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪ್ಪಳ್ಳಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀರಂಗಮ್ ವಿಷ್ಣುಕ್ಷೇತ್ರ. ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ ಶ್ರೀರಂಗದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಶ್ರೀರಂಗಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವುದು ತಿರುವಾನೈಕ್ಕಾ. ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಖಿಲಾಂಡೇಶ್ವರಿ ಜಂಬುಕೇಶ್ವರನ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.ತಂಜಾವೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾದ ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ೩೫ ಮೈ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಸಮಾಧಿ ಇದೆ. ತಿರುವಾರೂರಿನ ತೆಪ್ಪಶ್ತಿರು¿¿õÁ (ತೆಪ್ಪೋತ್ಸವ) ಹೆಸರಿಸುವಂಥದು. ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಥ ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದು, ಬಲು ಸುಂದರವಾದ್ದು. ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ತಿರುಕ್ಕರುಕ್ಕನ್‍ರಮ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳ. ಪಳನಿಯಲ್ಲಿ ಮುರುಗನ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂಭಕೋಣದಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಹಾಮಖಮ್ ಎಂಬ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಹಾಮಖಮ್ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಇತರ ಭಾರತದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಯಾತ್ರಿಕರು ಬರುವರು. ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ತುಂಬ ದೊಡ್ಡದು. ಇದನ್ನು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೇ ಜನರು ಕರೆಯುವರು. ತಿರುತ್ತಣಿ, ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುಚ್ಚೆಂದೂರ್, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ_ಇವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳು. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳು ಚರಿತ್ರೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಮಯ, ತತ್ತ್ವ, ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಹಲವು ಶೈವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅಪ್ಪರ್, ಸಂಬಂಧರ್, ಸುಂದರರ್ ಮುಂತಾದವರು ತೇವಾರಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಮಂಗಳಾಶಾಸನಗಳಿವೆ; ಎಂದರೆ ಆಳ್ವಾರಗಳು ಇವನ್ನು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ. ೬೩ ನಾಯನ್‍ಮಾರ್‍ಗಳೂ ೧೨ ಆಳ್ವಾರ್‍ಗಳೂ ಹುಟ್ಟಿದ ಗ್ರಾಮಗಳೂ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳೇ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇತರ ಮತದವರ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳೂ ಉಂಟು. ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗಪಟ್ಟಿನಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ವೇಳಾಂಗಣ್ಣಿ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ. ನಾಗೂರ್ ಎಂಬುದು ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ. ವೇಳಾಂಗಣ್ಣಿಯ ಹಬ್ಬವನ್ನೂ ನಾಗೂರ್ ಕಂದೂರಿ ಹಬ್ಬವನ್ನೂ ನೋಡಲು ಹಿಂದೂಗಳೂ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ==ಆಡಳಿತ== *[[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿೞ್ನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] [[File:India Tamil Nadu districts numbered.svg|thumb|200px|right|Districts of Tamil Nadu]] ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಸರ್ಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳವುಗಳದರಂತೆಯೇ ಇದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ನೇಮಕ ಹೊಂದಿದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ. ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು (ಮೇಲ್ಮನೆ) ಮತ್ತು ವಿಧಾನ ಸಭೆ ಇವೆ. ವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ವಿಧಾನ ಸಭೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಪದವೀಧರರು. ಅಧ್ಯಾಪಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಹೊಂದಿದವರು, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಂದ ನಾಮಕರಣವಾದವರು ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಂಪುಟ ಸದಸ್ಯರು ವಿಧಾನ ಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾದಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.ರಾಜ್ಯದ ನ್ಯಾಯವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿವೆ.ರಾಜ್ಯವನ್ನು 30 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಲೆಕ್ಟರ್. {| class="wikitable sortable collapsible collapsed" |+ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು |- ! !! ಜಿಲ್ಲೆ !!ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ !! ವಿಸ್ತೀರ್ಣ !! ಜನಸಂಖ್ಯೆ<br />(2011) !! ಜನಸಂಖ್ಯೆ<br />ಸಾಂದ್ರತೆ |- | align="centre"| 1 || [[ಅರಿಯಾಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಅರಿಯಾಲೂರು]] || [[ಅರಿಯಾಲೂರು]] || style="text-align:right;"| {{nts|1944}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|752481}} || style="text-align:right;"| {{nts|387}} /km² |- | align="centre"| 2 || [[ಚೆನ್ನೈ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚೆನ್ನೈ]] || [[ಚೆನ್ನೈ]] || style="text-align:right;"| {{nts|174}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|4681087}} || style="text-align:right;"| {{nts|26903}} /km² |- | align="centre"| 3 || [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಯಮತ್ತೂರು]] || [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]] || style="text-align:right;"| {{nts|4642}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|3172578}} || style="text-align:right;"| {{nts|648}} /km² |- | align="centre"| 4 || [[ಕಡಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಡಲೂರು]] || [[ಕಡಲೂರು]] || style="text-align:right;"| {{nts|3705}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|2600880}} || style="text-align:right;"| {{nts|702}} /km² |- | align="centre"| 5 || [[ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧರ್ಮಪುರಿ]] || [[ಧರ್ಮಪುರಿ]] || style="text-align:right;"| {{nts|4527}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1502900}} || style="text-align:right;"| {{nts|332}} /km² |- | align="centre"| 6 || [[ಡಿಂಡಿಗಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಡಿಂಡಿಗಲ್]] || [[ಡಿಂಡಿಗಲ್]] || style="text-align:right;"| {{nts|6054}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|2161367}} || style="text-align:right;"| {{nts|357}} /km² |- | align="centre"| 7 || [[ಈರೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಈರೋಡು]] || [[ಈರೋಡು]] || style="text-align:right;"| {{nts|5692}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|2259608}} || style="text-align:right;"| {{nts|397}} /km² |- | align="centre"| 8 || [[ಕಾಂಚೀಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಂಚೀಪುರಂ]] || [[ಕಾಂಚೀಪುರಂ]] || style="text-align:right;"| {{nts|4305}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|2690897}} || style="text-align:right;"| {{nts|666}} /km² |- | align="centre"| 9 || [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] || [[ನಾಗರ್‍ಕೋಯಿಲ್]] || style="text-align:right;"| {{nts|1685}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1863174}} || style="text-align:right;"| {{nts|1106}} /km² |- | align="centre"| 10 || [[ಕರೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕರೂರು]] || [[ಕರೂರು]] || style="text-align:right;"| {{nts|2902}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1076588}} || style="text-align:right;"| {{nts|371}} /km² |- | align="centre"| 11 || [[ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ]] || [[ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ]] || style="text-align:right;"| {{nts|5091}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1883731}} || style="text-align:right;"| {{nts|370}} /km² |- | align="centre"| 12 || [[ಮದುರೈ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮದುರೈ]] || [[ಮದುರೈ]] || style="text-align:right;"| {{nts|3695}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|2441038}} || style="text-align:right;"| {{nts|663}} /km² |- | align="centre"| 13 || [[ನಾಗಪಟ್ಟಿಣಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ನಾಗಪಟ್ಟಿಣಂ]] || [[ನಾಗಪಟ್ಟಿಣಂ]] || style="text-align:right;"| {{nts|2416}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1614069}} || style="text-align:right;"| {{nts|668}} /km² |- | align="centre"| 14 || [[ನಮಕ್ಕಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ನಮಕ್ಕಲ್]] || [[ನಮಕ್ಕಲ್]] || style="text-align:right;"| {{nts|3402}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1721179}} || style="text-align:right;"| {{nts|506}} /km² |- | align="centre"| 15 || [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ]] || [[ಉದಕಮಂಡಲಂ]] || style="text-align:right;"| {{nts|2552}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|735071}} || style="text-align:right;"| {{nts|288}} /km² |- | align="centre"| 16 || [[ಪೆರುಂಬಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೆರುಂಬಲೂರು]] || [[ಪೆರುಂಬಲೂರು]] || style="text-align:right;"| {{nts|1748}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|564511}} || style="text-align:right;"| {{nts|323}} /km² |- | align="centre"| 17 || [[ಪುದುಕೊಟ್ಟೈ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪುದುಕೊಟ್ಟೈ]] || [[ಪುದುಕೊಟ್ಟೈ]] || style="text-align:right;"| {{nts|4652}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1618725}} || style="text-align:right;"| {{nts|348}} /km² |- | align="centre"| 18 || [[ರಾಮನಾಥಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ರಾಮನಾಥಪುರಂ]] || [[ರಾಮನಾಥಪುರಂ]] || style="text-align:right;"| {{nts|4180}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1337560}} || style="text-align:right;"| {{nts|320}} /km² |- | align="centre"| 19 || [[ಸೇಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಸೇಲಂ]] || [[ಸೇಲಂ]] || style="text-align:right;"| {{nts|5249}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|3480008}} || style="text-align:right;"| {{nts|663}} /km² |- | align="centre"| 20 || [[ಶಿವಗಂಗಾ ಜಿಲ್ಲೆ|ಶಿವಗಂಗ]] || [[ಶಿವಗಂಗ]] || style="text-align:right;"| {{nts|4140}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1341250}} || style="text-align:right;"| {{nts|324}} /km² |- | align="centre"| 21 || [[ತಂಜಾವೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಂಜಾವೂರ್]] || [[ತಂಜಾವೂರ್]] || style="text-align:right;"| {{nts|3477}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|2302781}} || style="text-align:right;"| {{nts|661}} /km² |- | align="centre"| 22 || [[ಥೇಣಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಥೇಣಿ]] || [[ಥೇಣಿ]] || style="text-align:right;"| {{nts|2872}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1143684}} || style="text-align:right;"| {{nts|397}} /km² |- | align="centre"| 23 || [[ತೂತುಕುಡಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ತೂತುಕುಡಿ]] || [[ತೂತುಕುಡಿ]] || style="text-align:right;"| {{nts|4599}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1738376}} || style="text-align:right;"| {{nts|378}} /km² |- | align="centre"| 24 || [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ]] || [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ]] || style="text-align:right;"| {{nts|4508}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|2713858}} || style="text-align:right;"| {{nts|602}} /km² |- | align="centre"| 25 || [[ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ]] || [[ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ]] || style="text-align:right;"| {{nts|6709}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|3072880}} || style="text-align:right;"| {{nts|458}} /km² |- | align="centre"| 26 || [[ತಿರುಪೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುಪೂರ್]] || [[ತಿರುಪೂರ್]] || style="text-align:right;"| {{nts|5192}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|2471222}} || style="text-align:right;"| {{nts|476}} /km² |- | align="centre"| 27 || [[ತಿರುವಳ್ಳೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವಳ್ಳೂರು]] || [[ತಿರುವಳ್ಳೂರು]] || style="text-align:right;"| {{nts|3552}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|3725697}} || style="text-align:right;"| {{nts|1049}} /km² |- | align="centre"| 28 || [[ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ]] || [[ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ]] || style="text-align:right;"| {{nts|6188}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|4121965}} || style="text-align:right;"| {{nts|667}} /km² |- | align="centre"| 29 || [[ತಿರುವಾರೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುವಾರೂರು]] || [[ತಿರುವಾರೂರು]] || style="text-align:right;"| {{nts|2379}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1268094}} || style="text-align:right;"| {{nts|533}} /km² |- | align="centre"| 30 || [[ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ವೆಲ್ಲೂರು]] || [[ವೆಲ್ಲೂರು]] || style="text-align:right;"| {{nts|6081}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|4028106}} || style="text-align:right;"| {{nts|671}} /km² |- | align="centre"| 31 || [[ವಿಲ್ಲುಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಲ್ಲುಪುರಂ]] || [[ವಿಲ್ಲುಪುರಂ]] || style="text-align:right;"| {{nts|7185}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|3463284}} || style="text-align:right;"| {{nts|482}} /km² |- | align="centre"| 32 || [[ವಿರುಧನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿರುಧನಗರ]] || [[ವಿರುಧನಗರ]] || style="text-align:right;"| {{nts|4280}} km² || style="text-align:right;"| {{nts|1943309}} || style="text-align:right;"| {{nts|454}} /km² |} ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳ ಆಡಳಿತ ಘಟಕಗಳು [[ತಾಲ್ಲೂಕು]], ಫಿರ್ಕಾ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳು. ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ 29 ಜಿಲ್ಲಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಲಿಗಳೂ 374 ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಂಡಲಿಗಳೂ (ಬ್ಲಾಕ್) 12,490 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳೂ ಇವೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ, ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ವಿಕಾಸ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಸಹಾಯ-ಇವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== 1964-65 ರಿಂದ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಡ್ಡಾಯ. ಮೊದಲನೆಯ ತರಗತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶದ ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು 5+. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 1956ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಸ್ವಸಹಾಯದ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ತರಲಾದ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವೂ ಕೇರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೂ ಅನಂತರ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದುವು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಗಾಧವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸೇ. 25ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿ-ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಘಟ್ಟದ ವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಉಚಿತ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಇವು : [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ಮದ್ರಾಸು; [[ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]], ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ನಗರ, [[ಮಧುರೈ ವಿಶ್ವದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮಧುರೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ==ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನವೂ ವಿಶಿಷ್ಟವೂ ಆದಂಥವು. ಭಾರತೀಯ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವ ಚಿಂತನಕ್ಕೆ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ವಳ್ಳುವರ್ ಅವರ ತಿರುಕ್ಕುರಳ್. ಇದು ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆಯಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ತಮಿಳರ ಅಂತ:ಸತ್ವದ, ಅವರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. [[ತಂಜಾವೂರು]], [[ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ]], [[ಕಾಂಚೀಪುರಂ]] ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯ ದೇಗುಲ ಗೋಪುರಗಳೂ ಬಂಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊರೆದ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ತಂಜಾವೂರಿನ ನವಿರಾದ ಕರಕುಶಲ ಕಲಾಕೃತಿಗಳೂ [[ಭರತನಾಟ್ಯ]]ವೂ ಈ ರಾಜ್ಯದ ದೀರ್ಘ ಹಾಗೂ ಭವ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ತಮಿಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಹೋನ್ನತ ಕಾಲವೆಂದರೆ 9 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುವಿನಿಂದ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗಿನದು. ಮಹಾಬಲಿಪುರದಲ್ಲಿರುವ, ಸುಮಾರು ಎರಡು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ, ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆದ, ಗುಹಾ ವಾಸ್ತುಗಳೂ ಏಕಶಿಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಅದ್ಭುತ ಕೃತಿಗಳು. ತಮಿೞ್ನಾಡು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನೆರೆಯ ದೇಶ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳೊಂದಿಗೂ ಸ್ನೇಹಯುತ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿ, ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಕ್ಕೆ ಕುಂದು ಬಾರದಂತೆ ಇತರ ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತಮಿೞ್ನಾಡು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಲೋಹದ ಎರಕದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಕೆಲಸಗಾರರು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಇತಿಹಾಸದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಕಲೆ, ವಾಸ್ತು, ಶಿಲ್ಪ, ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳರ ಪ್ರತಿಭೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿಯೂ ದಟ್ಟವಾಗಿಯೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಪುರಾತತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮಿೞ್ನಾಡು ಸಂಪದ್ಯುಕ್ತವಾದ್ದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯ ತಮಿೞ್ನಾಡು. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ : ಕೃಷಿ== ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು ವ್ಯವಸಾಯ. ಸೇ. 61.54 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು-ಅವನ್ನು ಬೆಳಯುವ ನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ—ನೆಲಗಡಲೆ, ಹತ್ತಿ, ಕಬ್ಬು, ಎಳ್ಳು, ತೆಂಗು, ಮರಗೆಣಸು ಮತ್ತು ಹರಳು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಬೆಳಗಳು ಬತ್ತ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾನ್ಯಗಳು, ಕಾಳುಗಳು ಈರುಳ್ಳಿ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ, ಗೆಣಸು, ಮರಗೆಣಸು, ಮತ್ತು ಬಾಳೆ. ಭಾರತದ ಕ್ವಿನೈನ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ತಮಿಳು ನಾಡೂ ಒಂದು. ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಒಟ್ಟು ನೆಲದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 59,34,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್. ಇದರಲ್ಲಿ 23,99,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ಗಳು ನೀರಾವರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿಯ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದ್ಧ ಬೇಸಾಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಬೆಳೆ ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅನೇಕ ರೈತರು ಎರಡು-ಮೂರು ಬೆಳೆ ತೆಗೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ನೀರಾವರಿ, ವಿದ್ಯುತ್ತು== ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ನೀರಾವರಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಮೆಟ್ಟೂರ್ (ಸೇಲಂ ಮತ್ತು ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು), ಕೆಳ ಭವಾನಿ (ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಮತ್ತು ತಿರುಚಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು), ಅರಣಿಯಾರ್ (ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆ) ಅಮರಾವತಿ (ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ), ಸಾತನೂರ್ (ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆರ್ಕಾಟ್). ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಇವು: 1 ಮುಚಕುಂದ್ ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ, 2. ಪೈಕಾರ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ, 3. ಮೆಯರ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ, 4. ಚೆನ್ನೈ ಶಾಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ, 5. ಪಾಪನಾಶಂ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, 6. ಮೆಟ್ಟೂರ್ ಜಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ. ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಕುಂದಾ ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯದು. ಕೊಲೊಂಬೋ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆನಡದ ನೆರವಿನಿಂದ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ನೀಲಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯುದೀಕರಣದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ನಾಡು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂದೆ ಇದೆ. ==ಮತ್ಸ್ಯೋದ್ಯಮ== 1967_68 ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ರೂ.23.05 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 2.05 ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಸಮುದ್ರ ಮೀನನ್ನೂ ರೂ.7.31 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 1.16 ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮತ್ಸ್ಯಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನಿಂದ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಮರಾನ್‍ಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯೋದ್ಯಮವನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಈ ರಾಜ್ಯ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತರುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 1955ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೀನುಗಾರರಿಗೆ ತರಬೇತನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಬರ್ಫ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನೂ ಶೈತ್ಯಾಗಾರಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಳನಾಡಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ತಮಿಳು ನಾಡು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಭವಾನಿ ಸಾಗರದ ಒಳನಾಡಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಎನ್ನೋರ್, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ತೂತ್ತುಕುಡಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನೀರಾವರಿ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಈಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನಾಡಿನ ಬೆಳೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯುತ್, ಮತ್ಸೋದ್ಯಮ, ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 2001-2002ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಕೃಷಿಭೂಮಿ 6.23ಮಿಲಿಯ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಿದ್ದು ಒಟ್ಟು 10 ಮಿಲಿಯ ಟನ್‍ಗಳ ಧಾನ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ==ಅರಣ್ಯಗಾರಿಕೆ== ರಾಜ್ಯದ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 17,258 ಚ.ಕಿಮೀ. ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ 15.5% ಭಾಗ ಅರಣ್ಯಾವೃತ. ಸಾಗುವಾನಿ, ಸೌದೆ, ಬೊಂಬು, ಶ್ರೀಗಂಧ, ಚರ್ಮಹದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ತೊಗಟೆ ಮುಂತಾದವು ಅರಣ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳು. ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತೇಗ, ಬೀಟೆ ಮುಂತಾದ ಸಾಗುವಾನಿ ಮರಗಳೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಸಾಗುವನಿ ಮರಗಳ ಕಾಡುಗಳು ಬಹುತೇಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ಮದುರೈ ಮತ್ತು ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಗುವಾನಿ ಜಾತಿಗಳಿವೆ. ತೇಗದ ಆನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅರಣ್ಯೋತ್ಪನ್ನವೆಂದರೆ ಶ್ರೀಗಂಧ. ==ಖನಿಜಗಳು== ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು, ಬಾಕ್ಸೈಟ್, ಜಿಪ್ಸಂ, ಅಭ್ರಕ, ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು, ಪಿಂಗಾಣಿ ಮಣ್ಣು, ಮ್ಯಾಗ್ನೆಸೈಟ್, ಲವಣ, [[ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]], ಮೊನಾಜೈಟ್, ಜಿರ್ಕಾನ್, ಮುಂತಾದ ಖನಿಜಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ. ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಲೆಗಳ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿರುವ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ತೋರಿಯಂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕಾವೇರಿ ಜಲಾನಯನ ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಥಮ ಯುಗೀಣ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಸ್ತರಶಿಲೆ, ಗ್ರಾನೈಟ್, ನೀಸ್ ಮುಂತಾದವು ಇವೆ. ಸೇಲಂ_ಕೊಯಮತ್ತೂರು ವಲಯ ಖನಿಜಸಂಪದ್ಯುಕ್ತವಾದ್ದು. ತಲಮೈ, ಕಂಜಮಲೈ, ಗೋಡುಮಲೈಗಳಲ್ಲಿ ಸೇ.60ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಬ್ಬಿಣಾಂಶ ಇರುವ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರುಗಳಿವೆ. ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕು ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಅವಕಾಶವುಂಟು. ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನೈವೇಲಿಯ ಬಳಿ 200 ಕೋಟಿ ಟನ್ ಲಿಗ್ನೈಟ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ. ==ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು== ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ. # ಜವಳಿ # ವಿದ್ಯುತ್ತು, ಅನಿಲ # ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ತಯಾರಿಕೆ, ರಿಪೇರಿ # ವಿದ್ಯುತ್ ಯಂತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆ # ಆಹಾರ ಕೈಗಾರಿಕೆ # ವಿದ್ಯುತ್ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ # ರೈಲ್ವೆ ಸರಂಜಾಮು # ಮುದ್ರಣ, ಪ್ರಕಟನೆ ಮುಂತಾದವು # ರಸಗೊಬ್ಬರವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮೂಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು # ಕಬ್ಬಿಣಾಂಶ ಲೋಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕಬ್ಬಿಣ ಉಕ್ಕು # ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು # ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು # ರಬ್ಬರ್ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು # ಸಿಮೆಂಟ್ # ಯಂತ್ರ, ಸಾರಿಗೆ ಸರಂಜಾಮು ಬಿಟ್ಟು ಇತರ ಲೋಹಪದಾರ್ಥಗಳು # ಚರ್ಮ ಹದಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಷ್ಕರಣ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು # ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್ ಮತ್ತು ಬೈಸಿಕಲ್ ತಯಾರಿಕೆ # ಧಾನ್ಯ ಖಾದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ # ಅಲೋಹ ಖನಿಜ ವಸ್ತು ತಯಾರಿಕೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದವಲ್ಲದೆ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು, ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ, ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವುದು, ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಹೆಂಚು, ಸುಣ್ಣ, ಕುಂಭ, ಹತ್ತಿ ಹಿಂಜುವುದು, ಹೆಣಿಗೆ, ರೇಷ್ಮೆ, ಮೂಳೆ ಗೂಬ್ಬರ, ಬಣ್ಣ, ಸಾಬೂನು, ಕಾಗದ, ಗಾಜು, ಮರಕೊಯ್ತ, ಹಗ್ಗ ಮುಂತಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೂ ಇವೆ. ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸಿರುವ 18,095 ಘಟಕಗಳಿವೆ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚರ್ಮೋದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸೆ. 60 ಭಾಗ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿದೆ. ಕುಡ್ಡಲೂರು ಮತ್ತು ಟುಟಿಕೋರಿನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಗಿಂಡಿಯ ಬಳಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೆಲಿಪ್ರಿಂಟರ್ಸ್ ಲಿ. ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪ್ಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡ ಬಾಯಿಲರ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಉದಕಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕಚ್ಚಾ ಫಿಲಂ ಕಾರ್ಖಾನೆ. ಆವಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ವಾಹನಗಳ (ಟ್ಯಾಂಕ್) ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಪೆರಂಬೂರಿನ ಇಂಟೆಗ್ರಲ್ ಕೋಚ್ (ರೈಲ್ವೆ ಗಾಡಿ) ಕಾರ್ಖಾನೆ, ನೈವೇಲಿಯ ಲಿಗ್ನೈಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಇವು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ತಮಿಳು ನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮದ್ರಾಸ್ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆ ಪರಿಷ್ಕರಣ ಕೇಂದ್ರ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದವು. ಧರ್ಮ ಸರಕು, ಕುಂಭ ಕಲೆ, ಛತ್ರಿ, ಹಿತ್ತಾಳೆ ಸಾಮಾನು ಕೈಮಗ್ಗ, ಕಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಗಾಜಿನ ಬಳೆ, ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ, ಜರತಾರಿ, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ದಂತ ಕೆಲಸ, ಕಲ್ಲು ಹಲಗೆ, ಮತಗೊರೆತ, ಖಾದಿ, ತಾಳೆಬೆಲ್ಲ, ಚಾಪೆ, ತೆಂಗಿನನಾರಿನ ಸರಕು ಮುಂತಾದವು ಹಳೆಯ ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ==ವ್ಯಾಪಾರ== ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ತಮಿಳು ನಾಡು ವಿದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಅದರ ಅನೇಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ವಿದೇಶಿ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ. ಮೆಣಸು, ಮುತ್ತು, ದಂತ, ಲವಂಗ, ಶ್ರೀಗಂಧ, ತೇಗ, ಬೀಟೆ, ಕುರುಂದ-ಇವು ಕೆಲವು ಸರಕುಗಳು. ಪ್ರಾಚೀನ ಮೆಸೆಪೊಟೋಮಿಯಕ್ಕೆ ತಮಿಳು ನಾಡಿನಿಂದ ಅಕ್ಕಿ ರಫ್ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==ಸಹಕಾರ == ಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ನಾಡೂ ಒಂದು. ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ:- # ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರ ಬ್ಯಾಂಕ್ # ರಾಜ್ಯ ಭೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ # ಸಹಕಾರ ಮಾರಾಟ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಘ # ಎತ್ತುಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಘ # ಕೃಷಿ-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಹಕಾರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಘ # ರಾಜ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಹಕಾರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಘ # ತಂಜಾವೂರು ಸಹಕಾರ ಮಾರಾಟ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಘ # ಸಹಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೋಠಿಗಳು # ಮದ್ರಾಸ್ ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಮೆ ಸಂಘ # ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ üಬ್ಯಾಂಕುಗಳು # ಕೃಷಿ ಉದ್ಧರಿ ಸಂಘಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ಪಟ್ಟಣ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು # ಇತರ ಕೃಷೀತರ ಉದ್ಧರಿ ಸಂಘಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಸಾಯ ಸಂಘಗಳು # ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಹಕಾರಿ ಮಾರಾಟ ಸಂಘಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಕೋಠಿಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ಮತ್ತು ಉಪಾಹಾರಮಂದಿರಗಳು # ಕಾರ್ಮಿಕ ಕರಾರು ಸಂಘಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ಮೋಟಾರ್ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಘಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯಗಳು # ಉಪ್ಪಿನ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು # ನೀರಾವರಿ ಸಂಘಗಳು # ಆರೋಗ್ಯ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು # ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು # ತಮಿಳು ನಾಡು ಕೈಮಗ್ಗ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ # ಪ್ರಾಥಮಿಕ ನೇಕಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ನೂಲುವ ಗಿರಣಿಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ಸೂಪರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು # ಸಹಕಾರಿ ಗೃಹ ಸಂಘಗಳು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವೂ ಒಂದು ಬೋಧನ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ==ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ== [[File:Looking-down-National-Highway-Chittode-Junction.JPG|thumb|200px|A view of the NH 47 Expressway between Coimbatore and Salem in Tamil Nadu]] [[File:Chennai airport view 4.jpeg|thumb|200px|[[Chennai International Airport]], one of India's major international airports]] [[File:Pamban-bridge.JPG|thumb|200px|Pamban road (left) and rail (right) bridges, connecting the Indian mainland with the [[Pamban Island]]]] ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 1,50,095 ಕಿ.ಮೀ ಮಾರ್ಗವಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ 60,901, ಕಿ.ಮೀ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ಚೆನ್ನೈ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿದೆ. ಸೇಲಂ, ಕೊಯಮತ್ತೂರು, ತಿರುಚಿನಪಳ್ಳಿ, ಮಧುರೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಚೆನ್ನೈ, ಮಧುರೈ, ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ, ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು ಮತ್ತು ತಿರುನೇಲ್‍ವೇಲಿ ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿದ್ದು ಒಟ್ಟು 4181 ಕಿ.ಮೀ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ 876.03 ಕಿಮೀ. ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ಮತ್ತು 2,889.05 ಕಿಮೀ. ಮೀಟರ್ ಗೇಜ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೈಲ್ವೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಉಳ್ಳ ರಾಜ್ಯ ತಮಿಳು ನಾಡು. ಮದ್ರಾಸಿನೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳೂ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿ ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿದೆ. ಈಗ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 1,50,095 ಕಿ.ಮೀ. ರಸ್ತೆಯಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ 60,901 ಕಿ.ಮೀ ಟಾರ್ ಹಾಗೂ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಒಟ್ಟು 4181 ಕಿ.ಮೀ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಚೆನ್ನೈ, ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ, ಮಧುರೈ, ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಸೇಲಂಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಚೆನ್ನೈ ಟುಟಿಕೋರಿನ್, ಕುಡಲೂರು ಮತ್ತು ನಾಗಾಪಟ್ಟಣಮ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದರುಗಳಿವೆ. ಚೆನ್ನೈ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವತೀರದ ಮುಖ್ಯ ಬಂದರೂ ಆಗಿದೆ. ಚೆನ್ನೈ ಜೊತೆಗೆ ನಾಗಪಟ್ಟಿನಮ್, ತುತುಕೋರಿನ್, ಕುಡಲೂರು ಬಂದರುಗಳಿವೆ. ( ==ಪ್ರಾಗಿತಿಹಾಸ == ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಂತೆ ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಮಾನವನ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಎಂದಿನಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನಿಂದ —ಎಂದರೆ ಮಧ್ಯ ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸೀನ್ ಕಾಲದಿಂದ —ಅವನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅವಶೇಷಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರಕಿವೆ. 1863ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬ್ರೂಸ್‍ಫೂಟರಿಗೆ ಮದ್ರಾಸಿನ ಹತ್ತಿರ ಪಲ್ಲಾವರಮ್‍ನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಪುರಾತನ ಶಿಲಾಯುಗಧ ಆಯುಧದಿಂದ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಮಾನವನ ಅವಶೇಷಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.ಚೆಂಗಲ್‍ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋರ್ತಲಯಾರ್ ನದಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಈ ನದಿಯ ಹಳೆಯ ದಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಆದಿ ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲೆ ಮಾನವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದು, ಡಿ ಟೆರ್ರ, ವಿ.ಡಿ. ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ, ಕೆ,ವಿ. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಇವರು ಮಾಡಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇವರು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು : ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆ ಗೆಣಸುಗಳನ್ನು ಅಗೆದು ತಿನ್ನುವುದೇ ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬಾಗಿತ್ತು. ಇವರು ಕ್ವಾರ್ಟ್‍ಸೈಟ್ ಉಂಡೆಕಲ್ಲಿನ ತಿರುಳಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೈಗೊಡಲಿ. ಬಾಚಿ ಮತ್ತು ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು-ಎಂಬುದಾಗಿ ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ.ಮಧ್ಯ ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸೀನ್ ಕಾಲದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್‍ನಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಅಬ್ಬೆವಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಅಷೀಲಿಯನ್ ಆಯುಧಗಳ ರೀತಿಯವು. ಈ ಕಾಲದ ನೆಲೆಗಳು ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಹಲವಾರು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಇನ್ನೂ ನಡೆದಿಲ್ಲ. ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸೀನ್ ಯುಗದ ಅಂತಿಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದ ಮಧ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ನೆಲೆಗಳು ಚೆಂಗಲ್‍ಪಟು, ಉತ್ತರ ಅರ್ಕಾಟ್, ಧರ್ಮಪುರಿ ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕøತಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ಜನರೂ ಬಯಲು ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆಯುಧಗಳು ಹಿಂದಿನವುಗಳಿಗಿಂತ ಸಣ್ಣವು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣ. ಇವರು ಕೈಗೂಡಲಿ, ಬಾಣದ ತುದಿ ಮತ್ತು ರಂಪಿಗೆಗಳನ್ನು ಹರೆಯಲು ಮತ್ತು ಕುಯ್ಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಮತ್ತು ನೀಳ ಚಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತೊಗಲನ್ನು ಬೇಕಾದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಹೊಲೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಇವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4000ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ ಅಂತ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲಾಯುಗ) ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ನೆಲೆಗಳು ಚೆಂಗಲ್‍ಪಟು,್ಟ ಧರ್ಮಪುರಿ, ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ರಾಮನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಈ ಕಾಲದ ಆಯುಧಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣವು. ಬಾಣದ ತುದಿ, ರಂಪಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹೆರೆಯಲು ಮತ್ತು ಕುಯ್ಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಆಯುಧಗಳು. ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋಣಾಕೃತಿಯ ಚಿಕ್ಕ ಆಯುಧಗಳು ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಬಯಲುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಇವರ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಈ ಜನರು ಸಣ್ಣ ಬೇಟೆಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಾಗೂ ಕಾಡು ದವಸ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು-ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ನವಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನೆಲೆಗಳು ಧರ್ಮಪುರಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅರ್ಕಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬೇರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜನ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಉಜ್ಜಿ ನಯಮಾಡಿದ ಕೊಡಲಿಗಳು ದೊರೆತಿದ್ದರೂ ಬೇರಾವ ಅವಶೇಷಗಳೂ ಇದುವರೆಗೂ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರ ಅರ್ಕಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೈಯಂಪಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯ ಉತ್ಖನನದಿಂದ ಈ ಜನರ ಜೀವನ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ದೊರಕಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ.ಸು.1800ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಇವರು ನೀರಿನ ಸೌಕರ್ಯ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಬುಡದಲ್ಲಿ, ತಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಚಿಕ್ಕ ಗೋಲಾಕೃತಿಯ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ನಾಯಿ ಕುರಿ, ಹಸು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಿದ್ದರು: ಹಳ್ಳಿಯ ಸುತ್ತ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತಿಳಿಬೂದು ಬಣ್ಣದ ನಯವಾದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ತೆಗೆದ ಚಕ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಣ್ಣ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಿಗೆ ಲೋಹಗಳ ಬಳಕೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವರು ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಿಂದ, ಈಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ, ಬಂದರೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗದವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲುಗಳ ಗೋರಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಜನಾಂಗದವರು ಬಹುಶಃ ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಬಂದರೆಂಬುದು ಪೈಯಂಪಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇವರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 500ಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ತಮಿಳು ನಾಡಿಗೆ ಬಂದರೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಜನರು ತಮ್ಮೊಡನೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆಯ ಕೌಶಲವನ್ನೂ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಕೆಂಪು ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು -ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ತಂದರು. ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಜಮೀನನ್ನು ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಈ ಜನಾಂಗದವರು ಆರಂಭಿಸಿದರೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ನವ ಶಿಲಾಯುಗದವರಂತೆಯೇ ಇವರೂ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವ್ಯವಸಾಯ, ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವುದು-ಇವು ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಇವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಶಿಲಾಗೋರಿಗಳು. ಇವರು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಗೋರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ವಿಧಗಳಿದ್ದುವು. ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಹಲವು ಹಲಗೆ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕೋಣೆಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿಯನ್ನೋ ಅಸ್ಥಿಯುಳ್ಳ ಗಡಿಗೆಯನ್ನೋ ಇಟ್ಟು ಮೇಲೊಂದು ಹಲಗೆ ಕಲ್ಲನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಸುತ್ತಲೂ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಕಲ್ಲುಗಳನ್ನಿಟ್ಟು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತುಂಬುವುದು ಒಂದು ವಿಧ. ಆಳವಾದ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಿವುಳ್ಳ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನೂ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಹೂತು ಸುತ್ತಲೂ ಬಂಡೆಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತುಂಬುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಯಾಕಾರದ ಉದ್ದನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಬಾನೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಹೂತು ಸುತ್ತಲೂ ಬಂಡೆಕಲ್ಲುಗಳನ್ನಿಟ್ಟು ಮಧ್ಯದಲ್ಲು ಸಣ್ಣಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತುಂಬುವುದು, ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧ. ಇಂಥ ಹಲವು ರೀತಿಗಳಿದ್ದುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸತ್ತವನ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತಿತರ ಪರ್ದಾಥಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಹೂಳುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಇತಿಹಾಸ== ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ ಬಲು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ್ದು. ಭಾಷೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಭಾಷೆ ಮೊತ್ತ. ಗತ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕøತಿ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಭಾಷೆ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳೂ ಚಿತ್ರಕಲೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಸಂಗೀತವೂ ಬೆಳೆದಂತೆ ದೇಶ ಬೇರೆಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ. ಉನ್ನತ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ ತಮಿಳು ಭಾಷೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಅನಶ್ವರ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಉದಾತ್ತವಾದ ಗೋಪುರಗಳು, ಮಧುರೈ ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ ತಂಜಾವೂರು ಕಾಂಚೀಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ಅಮರ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳು ತಂಜಾವೂರಿನ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಕರಕೌಶಲ, ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲಾವಿದರ ಲಲಿತ ಚಲನೆಗಳು - ಇವು, ಮತ್ತು ಇಂಥ ಹಲವು, ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಸಾಂಸ್ಕøತಿ ಪರಂಪರೆಯ ಅಂಶಗಳು.ತಮಿಳು ನಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬೃಹದ್ಬಾರತದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಉಜ್ವಲ ಅಧ್ಯಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕøತಿಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು -- ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲಿಪಿ. ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಕಲೆಗಳು ಮುಂತಾದುವುಗಳಲ್ಲಿ—ಮಲಯ, ಸುಮಾತ್ರ, ಜಾವ, ಬಾಲಿ, ಕಾಂಬೋಡಿಯ ಮತ್ತು ಸೈಯಾಮ್‍ಗಳನ್ನು ತಲಪಿವೆ. ಇತರ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕøತಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತಮಿಳು ನಾಡು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿಯ ಉತ್ತಮಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅದರ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಅರಿಯಬಹುದು. ತಮಿಳಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ತಮಿಳಿನ ತೊಲ್‍ಕಾಪ್ಪಿಯಮ್ ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಾಕರಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಕ್ರಿ. ಪೂ. 325 - ಕ್ರಿ.ಪೂ.88 ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದು ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[ತಿರುಕ್ಕುರಳ್]], [[ಶಿಲಪ್ಪದಿಕಾರಂ]], [[ಮಣಿಮೇಖಲೈ]] ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಕಾಲವನ್ನು ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಮೊದಲ ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳನ್ನು ಸಂಗಮ್ ಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ತಮಿಳರು ಕಟ್ಟು ನಿಟ್ಟಾದ ಜಾತಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಜನಜೀವನ ಬಹುತೇಕ ಗ್ರಾಮೀಣವಾಗಿತ್ತು. ಹಳ್ಳಿಗಳು ಸ್ವಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದುವು. ರೂಢಿಯ ನಿಯಮಗಳೇ ಕಾನೂನುಗಳ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದುವು. ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಪದಾರ್ಥಗಳ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದಾಗ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಎದ್ದವು. ಕ್ರಿ.ಪೂ.500—ಕ್ರಿ,ಪೂ.100ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳೆದದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಅನೇಕ ರೇವುಪಟ್ಟಣಗಳು ಬೆಳೆದುವು. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗಮ್ ಯುಗದ ಕೊನೆಯ ವರೆಗೆ (ಕ್ರಿ.ಶ 3ನೆಯ ಶತಮಾನ) ಅದರ ಇತಿಹಾಸ ಸ್ಪಷ್ಟವೂ ಸಮಗ್ರವೂ ಆಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಚೇರ, ಚೋಳ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯರು ನೆರೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದು ಅಶೋಕನ 2ನೆಯ ಮತ್ತು 13ನೆಯ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಸತ್ಯಪುತ್ರರು ಬಹುಶ: ಕೊಂಗುನಾಡನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದವರು. ಆ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವು ಹೊಳಹುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗಮ್ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥಗಳೆನ್ನಲಾಗದಿದ್ದರೂ ತತ್ಕಾಲದ ಜನರ, ಅವರ ದೊರೆಗಳ, ಪಾಳೆಯಗಾರರ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮತೀಯ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಾಮಗ್ರಿ ನಮಗೆ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಸಂಗಮ್ ಯುಗದ ಅಂತ್ಯದ ಅನಂತರದ ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕಳಭ್ರ ವಿಚ್ಚಿತ್ತಿ ಅವಧಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಕಳಭ್ರರು ಕಾಡುಜನರು. ಇವರು ಬಹುಶ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬಂದರು. ಇವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುಗಾಲದವರೆಗೆ ತಮಿಳು ನಾಡನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಧುರೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಬಲರಾದ ಪಾಂಡ್ಯರೂ ಕಾಂಚೀಪುರವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತೊಂಡೈ ಮಂಡಲವನ್ನಾಳತೊಡಗಿದ ಪಲ್ಲವರು ಕಲಭ್ರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು. 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುಗಾಲದವರೆಗೂ ತಮಿಳು ನಾಡನ್ನು ಪಾಂಡ್ಯರೂ ಪಲ್ಲರೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಆಳಿದರು. ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾಶೀ¯ವಾದ್ದು. 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಚೋಳರು ಅಜ್ಞಾತರಾಗಿದ್ದರು. ಆಗ ಅವರು ತಲೆಯೆತ್ತ ತೊಡಗಿ ಮುಂದಿನ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದರು. ಪಲ್ಲವ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಚೇರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅವರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ರಾಜರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಗಂಗೈಕೊಂಡರ (985-1044) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರ ಮಹೋನ್ನತ ಶಿಖರ ಮುಟ್ಟಿತು. ರಾಜೇಂದ್ರ ಗಂಗೈಕೊಂಡ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ವರೆಗೂ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಿದ್ದ. ಸಾಗರದಾಚೆಗಿನ ಶ್ರೀವಿಜಯನ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೂ ಏರಿಹೋದ. ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ನಾಡು ಬಲಿಷ್ಠ ಗರಿಷ್ಠ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾಯತ್ತಾತ್ಮಕ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಸಂಘಟಿತ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉನ್ನತಿಕೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕಲಾವೈಭವ-ಇವು ಈ ಕಾಲದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಸಾಧನೆಗಳು. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಕ್ಷೀಣದಶೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಂಡ್ಯರು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಬಲರಾದರು. ಇವರು ಬಹುತೇಕ ಇಡೀ ತಮಿಳು ನಾಡನ್ನಾಳಿದರು. ತಮಿಳರ ನಾಗರಿಕತೆ ಅವರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಷ್ಟೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಚೋಳರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸುವರ್ಣಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಹಸಿ ನಾವಿಕರು ಅನೇಕ ಅಪರಿಚಿತ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ದೂರದೂರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಸಂಸ್ಕøತಿ ನಾಗರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದರು. ಈಗಲೂ ದೂರ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ನಿಷ್ಕøಷ್ಟ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಲ್ಲಿಕಾಫರ್‍ನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ದಾಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಆಘಾತ ಉಂಟಾಯಿತು. 1334ರಲ್ಲಿ ಮಧುರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸುಲ್ತಾನನೊಬ್ಬನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಇಸ್ಲಾಮೀ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾದುವು. 1336ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಇಸ್ಲಾಂ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಹಿಂದೂ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ನಿಂತಿತು. ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡ ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಸಂಘಟನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ತಮಿಳು ನಾಡು ಆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದವರಾಗಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರಾಗಲಿ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಲಿ ಆಳಿದರು. ಅನಂತರ ಮಧುರೈ. ತಂಜಾವೂರು ಮತ್ತು ಜಿಂಜೀಯಿಂದ ಮೂರು ನಾಯಕ ವಂಶಗಳು ವಿಜಯನಗರದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಆಳತೊಡಗಿದವು. 17ನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಆಡಳಿತ ದುರ್ಬಲವಾದಾಗ ಇವು ಬಹುತೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದುವು. ವಿಜಯನಗರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ದು ಮಧುರೈ. ಬಿಜಾಪುರದ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಕೋಂಡದ ಸುಲ್ತಾನರೂ ಅನಂತರ ಮೊಗಲ್ ಸೈನ್ಯಗಳೂ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಮುಸ್ಲಿಮರ ಕರ್ಣಾಟಕ ಆಕ್ರಮಣ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ದು 1652ರಲ್ಲಿ. 1693ರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರು ಔರಂಗ್‍ಜೇಬನ ಅಧೀನ ರಾಜ್ಯಗಳಾದವು. 1686ರಲ್ಲಿ ಪುದುಕೋಟೈಯ ತೊಂಡಮಾನರು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಮಧುರೆಯ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ (1689-1706) ರಾಣಿ ಮಂಗಮ್ಮಾಳ್ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನೂ ಕೊಳಗಳನ್ನು ಛತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದಳು. ಜನೋಪಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಅವಳ ನೆನಪು ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ (1732-1736) ರಾಣಿ ಮೀನಾಕ್ಷಿಗೆ ಆರ್ಕಾಟ್ ನವಾಬ್ ದೋಸ್ತ್‍ಅಲಿ ಮೋಸ ಮಾಡಿ ಅವಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಅವಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಾಬರು 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಇಡೀ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಒಡೆತನ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ತಂಜಾವೂರಿನ ನಾಯಕರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿದ್ದರೂ ಕೇಂದ್ರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ನೆರವಿಗೆ ಹೋದರು. ಇವರ ಪೈಕಿ ಕೊನೆಯವನು ವಿಜಯರಾಘವ (1633-73). ಇವನು ದುರ್ಬಲನೂ ಅಸಮರ್ಥನೂ ಆದ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿದ್ದ. ಇತರ ನಾಯಕರೂ ಮುಸ್ಲಿಮರೂ ಯರೋಪಿಯನ್ನರೂ ನೀಡಿದ ಕೋಟಲೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರದೆ ಹೋದ. ತಂಜಾವೂರು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿತ್ತು (1659). ಮದುರೆಯ ನಾಯಕ ಚೊಕ್ಕನಾಥ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದಾಗ (1673) ವಿಜಯರಾಘವ ಮಡಿದ. 1676ರಲ್ಲಿ ಏಕೋಜಿ (ವೆಂಕೋಜಿ) ತಂಜಾವೂರಿನ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ, ತಂಜಾವೂರು ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಏಕೋಜಿಯ ಅನಂತರ ಅವನ ವಂಶದವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಾಬನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲೂ ಅನಂತರ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿಯ ಆಶ್ರಿತರಾಗಿಯೂ ಮುಂದುವರಿದರು. 1799ರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜ ಸರ್ಪೋಜಿ ಜೀವನಾಂಶ ಪಡೆದು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ. 1855ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ರಾಜ ತೀರಿಕೊಂಡ, ಅವನಿಗೆ ಗಂಡು ಸಂತಾನ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ರಾಜಪದವಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ವಾದವಿವಾದಗಳು, ಅದರ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಂದಲೂ ಹೊರಂಗಣ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದಲೂ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಲೂಟಿ_ಇವು ತಂಜಾವೂರಿನ ಮರಾಠಿ ಆಡಳಿತದ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳೆನ್ನಬಹುದು. [[ವಿಜಯನಗರ]]ದ [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಜಿಂಜೀ]]ಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1649ರಲ್ಲಿ [[ಬಿಜಾಪುರ]]ದ ಸೇನೆಯಿಂದ ಜಿಂಜೀಯ ನಾಯಕರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಫ್ರಾಂಕ್ವಾ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚನಿಗೆ ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 1674ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಶಿವಾಜಿ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ದಂಡೆಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ. ಅವನು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಜಿಂಜೀ ಆಡಳಿತಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಆದರೆ 1698 ರಲ್ಲಿ ಅದು ಮೊಗಲರ ವಶವಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೋಲೆರೂನ್ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮೊಗಲರ ನೇರ ಆಡಳಿತ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಆರಂಭವಾಗುವುದು 16-17ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ : ಪಶ್ಚಿಮದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಈಗಿನ ಚೆನ್ನೈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು, ಇಂಗ್ಲಿಷರು ಮುಂತಾದವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೋಠಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಈಗ ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು 1639ರ ಆಗಸ್ಟ್ 22ರಂದು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಡೇ ಎಂಬವನಿಗೆ ಫರ್ಮಾನ್ ನೀಡಿದವನು ನಾಯಕ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ. ಅಂದಿನಿಂದ ಚೆನ್ನೈ ನಗರ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಂಸ್ಕøತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 1639ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದಾಗ 7,000 ಜನರ ವಸತಿಯಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ನಗರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬನ ಮರಣಾನಂತರ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೇಲೆ ಮೊಗಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಹತೋಟಿ ಸಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಕಾಟ್ ನವಾಬನನ್ನು ತನ್ನ ಆಶ್ರಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಿಜಾಮ 1724ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ನಿಜಾಮನಿಗೂ ಮರಾಠರಿಗೂ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಚ್ಚಾಟ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದೇನೂ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದವು. 1748ರಲ್ಲಿ ನಜಾಮ್-ಉಲ್-ಮುಲ್ಕನ ಮರಣಾನಂತರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರೂ ಫ್ರೆಂಚರೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿ ಕಾದಾಡಿದರು. ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಕಾರಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಡುವಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಸೆಣಸಿದುವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಗೆ ಜಯ ಒಲಿಯಿತು. ಅವರ ಪಕ್ಷಕಾರ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿವಲಾಜಾ ಕರ್ನಾಟಕದ ನವಾಬನಾದ (1752). ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಂತೆ ತಮಿಳು ನಾಡೂ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ದುರಾಡಳಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು: ಬಹುತೇಕ ಅರಾಜಕತೆಯೇ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಂಪನಿ ಸರ್ಕಾರ ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು : ನಿಜಾಮ ಮತ್ತು ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಇವರ ನಡುವೆಯಾಗಲಿ ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಆಡಳಿತಗಾರರ ನಡುವೆಯಾಗಲಿ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು; ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿಯ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾರದಾಗಿತ್ತು. ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿಯ ಕೋಟೆಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುವು. ಯುದ್ಧ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷರು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತು. ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಸಾಲಿಗರಿಂದ ನವಾಬ ಬಹಳ ಸಾಲ ಮಾಡಿದ್ದ. ಕಂಪನಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ನವಾಬ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅದೇ ಒಂದು ನೆರವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ವರಮಾನದ ಐದನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ನವಾಬನಿಗೆ ವರ್ಷಾಶನವಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, [[3ನೆಯ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ]]ದ (1792) ಫಲವಾಗಿ ದಿಂಡಿಗಲ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ]]ನಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. 1799ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]] ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಹೀಗೆ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಇಡೀ ತಮಿಳು ನಾಡು ಕಂಪನಿಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಗವರ್ನರ್ ಆದಾಗಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷರು ದೇಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತರಾದರು. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಬಹುಭಾರವನ್ನೂ ತೆಲುಗು ಮಲಯಾಳಂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನರಿದ್ದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಮಧುರೈ, ತಂಜಾವೂರು, ಕಾಂಚೀಪುರ, ಗಂಗೈಕೊಂಡ ಚೋಳಪುರ ಇವೆಲ್ಲ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡುವು. ಬ್ರಿಟಷರು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಬಂದರು ನಗರವಾದ ಮದ್ರಾಸ್ ಅವರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲದ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 25 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿದ್ದುವು. 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗ ಅದರ ಅಂಗವಾದ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಕೂಡ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು. 1950ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯವಾದಾಗ ಚೆನ್ನೈ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು. ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾಗವನ್ನು 1953ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೆ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1956ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯಾದಾಗ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ (ಕರ್ನಾಟಕ) ಮಲಬಾರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ತಮಿಳು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೂ ಸೇರಿದುವು. ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಮಿಳು ನಾಡು ಎಂದು ನಾಮಕರಣವಾಯಿತು. ==ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ== ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ. 7ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ, ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಉಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸು. 2ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಶ 2ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಅನಂತರ ಆಳ್ವಾರ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯನ್ಮಾರ್‍ಗಳು ರಚಿಸಿದ ಭಕ್ತಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಇಳಙÉ್ಕೂೀಯಿಲ್. ಮಾಡಕ್ಕೋಯಿಲ್ ಆಲರ್ ಕೋಯಿಲ್‍ಗಳು ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು. ಅಲ್ಲದೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳೂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಗಮ್ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದುವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಬೇಗನೆ ನಶಿಸುವ ಮರಮುಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಹುಶ: ಆಗ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದುದು ಆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇಂದು ಉಳಿದಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅನಂತರ ವೈಷ್ಣವ ಹಾಗೂ ಶೈವ ಭಕ್ತಿಪಂಥಗಳು ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹಬ್ಬಿದುವು. ಈ ಚಳವಳಿಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿವೆ. ರಚನಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಅಲಂಕರಣದಲ್ಲಿ ಇವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದ ಶೈಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಂದೇ. ಅದು ದ್ರಾವಿಡ ಶೈಲಿ. ಗೋಪುರಾಕಾರದ ಮೇಲ್ಕಟ್ಟಡ. ಸರಳವಾದ ಹೊರಮೈಗೋಡೆ, ಎಂಬ ಸಾಲುಗಳುಳ್ಳ ಮಂಟಪಗಳು-ಇವು ಈ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಶತಮಾನಗಳ ಅನಂತರ ಬಂದ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಆಗಮಗಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿವೆ. ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಾಗೂ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ಭಿನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾನಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪೂಜಾವಿಧಿ ಪೂಜಾಸಾಮಗ್ರಿ, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಈ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಅನೇಕ ಸ್ತರಗಳ ವಿಮಾನಗಳನ್ನೂ ಒಂದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾವಿರದವರೆಗಿನ ಕಂಬಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಮಂಟಪಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ವಿಮಾನ (ಗರ್ಭಗೃಹ). ಮಂಟಪಗಳು, ಪ್ರಾಕಾರ, ಧ್ವಜ ಸ್ತಂಭ ಹಾಗೂ ಗೋಪುರ-ಇವು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಭಾಗಗಳು. ವಿಮಾನದಲ್ಲೂ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಭಿತ್ತಿ, ಪ್ರಸ್ತರ, ಹಾರ, ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಸ್ತೂಪಿ ಎಂಬ ಷಡಂಗಗಳಿರುತ್ತವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಪಲ್ಲವ 1ನೆಯ [[ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮ]] (ಸು.580-630) ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಿಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಂಡಗ ಪಟ್ಟುವಿನ ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಆತನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರರಿಗಾಗಿ ಮರ, ಲೋಹ ಮತ್ತು ಗಾರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಯತನವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದುದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇಂಥ ಗುಡಿಗಳು ಮದ್ರಾಸಿನ ಬಳಿಯ ಪಲ್ಲವರಂ, ತಿರುಚನಾಪಲ್ಲಿ, ದಳವಾನೂರು ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ಮೂರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗರ್ಭಗೃಹಗಳಿವೆ. ಅಷ್ಟಕೋನಾಕಾರದ ನಡು ಭಾಗದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಚ್ಚೌಕನೆಯ ಕಂಬಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಚಚ್ಚೌಕದ ಬದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಮಲ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಬಾಗು ಇರುವ, ಏಣುಗಳುಳ್ಳ, ಮನುಷ್ಯನ ಮುಖವನ್ನು ಕೆತ್ತಿರುವ ಕಪೋತ ಪಾಲಿಕೆಗಳೂ ಗುಡಿಯ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಕಡೆ ಇರುವ ಎರುಡು ಕಥೆಗಳ ದ್ವಾರಪಾಲಕ ಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಈ ಗುಡಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಒಂದನೆಯ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ ಮಗ 1ನೆಯ [[ನರಸಿಂಹವರ್ಮ]] ಮಾಮಲ್ಲ(7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುಗಾಲ) [[ಬಾದಾಮಿ]]ಗೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದ, ಕಿರಿದಾದರೂ ಮುದ್ದಾದ, ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಂಡ. ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಆ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದ ಆತ ಮಹಾಬಲಿಪುರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಮೇಲಿದ್ದ ಹೆಬ್ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸಿ ರಥಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಅಖಂಡವಾದ ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ, ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಗುಡಿಸಿಲಿನ ಆಕಾರದ ಭೀಮರಥ ಮತ್ತು ಗಜಪೃಷ್ಠಾಕಾರದ ನಕುಲ ಸಹದೇವರಥಗಳು ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಇವುಗಳ ಶಿಖರಗಳು ಚೌಕ, ಅಷ್ಟಕೋನ ಅಥವಾ ಜಗಪೃಷ್ಠಾಕಾರಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಗೋಡೆಯನ್ನು ಗೋಡೆಗಂಬಗಳಿಂದ ಅಂಕಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ತರಂಗಬೋದಿಗೆಗಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಮಾನವ ಹಾಗೂ ದೈವಆಕೃತಿಯ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳಿಂದಾಗಿಯೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಪ್ರಮಾಣ, ನಾಜೂಕಾದ ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದಾಗಿಯೂ ಈ ಕಂಬಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದವುಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಈ ಗುಡಿಗಳಾವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಕಾರ, ಮಹಾದ್ವಾರ, ಗೋಪುರ ಮುಂತಾದವು ಇಲ್ಲ. ಪಲ್ಲವ 1ನೆಯ ಪರಮೇಶ್ವರವರ್ಮನ, ಎಂದರೆ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ, ಕಾಲದಿಂದ ಹೊಸ ನಮೂನೆಯ ಆಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗತೊಡಗಿದುವು. ಇವು ಏಕಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದವುಗಳಾಗಿರದೆ ಕಲ್ಲಿನ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್‍ಗೆ ಸಮೀಪದ ಕೂರಮ್‍ನಲ್ಲಿಯ ಶಿವಾಲಯ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ನಿದರ್ಶನ. ಇದು ಮಹಾಬಲಿಪುರದ ನಕುಲ-ಸಹದೇವ ರಥದಂತೆ ಗಜಪೃಷ್ಠಾಕಾದಲ್ಲಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ತಿರುಕ್ಕಳು ಕುನ್ಚಮ್‍ನಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಇನೊಂದು ಆಲಯವಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಇವಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಕಾರವಾಗಲಿ ಗೋಪುರವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ. ರಾಜಸಿಂಹ ಇಮ್ಮಡಿ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅದುವರೆಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಮುಂದಿನ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ ಅದೇ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಕಾಂಚೀಪುರದ ಕೈಲಾಸನಾಥ ಮತ್ತು ಪನಮಲೈ ಗ್ರಾಮದ ತಾಲಗಿರೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳೂ ಮಹಾಬಲಿಪುರದ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿರುವ, ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಪೂರ್ವ ದೇವಾಲಯವೂ ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆದ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಮೂರೂ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಇವು ಹಲವು ತಲಗಳ ಉನ್ನತ ಮೇಲ್ಕಟ್ಟಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ತಾಲಗಿರೀಶ್ವರ ಆಲಯ ವಿನಾ ಉಳಿದ ಎರಡಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಕಾರಗಳಿವೆ. ಕಂಚಿಯ ಕೈಲಾಸನಾಥಾಲಯದ ಪ್ರಾಕಾರದ ಒಳಹೊರ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಗಳ ಸಾಲುಗಳಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಸಣ್ಣ ಗೋಪುರ ಸಹ ಈ ಆಲಯಕ್ಕಿದೆ; ಈ ಬಗೆಯ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ್ದು. ಮಧ್ಯದ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹೊರಮುಖವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಏಳು ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಅನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಗುಡಿಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವ ಪದ್ಧತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಮಹಾಬಲಿಪುರದ ಕಡಲಕರೆಯ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ಮಲಗಿದ ವೃಷಭಗಳನ್ನು ಸಾಲಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇನ್ನೂ ಇವೆ. ಕಾಂಚೀಪುರದ ವೈಕುಂಠ ಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಾಲಯ ಸಹ ಸುಮಾರು ಇದೇ ಕಾಲದ್ದು; ಎಂದರೆ ಎಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಅನ್ಯತ: ಮೇಲಿನ ಗುಡಿಗಳಂತೆಯೇ ಇದ್ದರೂ, ಇದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ವಿಮಾನವಿದೆ. ಇಂಥ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಾಂಗ ವಿಮಾನಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಬಹುಶ: ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ನಿದರ್ಶನ. ಅನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚೌಕ ಅಥವಾ ಗಜಪೃಷ್ಠಾಕಾರದ ಶೀಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿತ್ತಿದ್ದುವು. ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು ಚೌಕನೆಯ ಮೈಯ, ಆದರೆ ಗಜಪೃಷ್ಠಾಕೃತಿಯ ಮೇಲ್ಕಟ್ಟಡವುಳ್ಳಂಥವಾಗಿದ್ದುವು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತುಲಾಕಾದ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳೂ ಚೌಕಾಕಾರದ ಪ್ರಾಕಾರಗಳೂ ಇದ್ದುವು. ಪುದುಕೋಟೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾರ್ತಾಮಲೈ ಗ್ರಾಮದ ವಿಜಯಾಲಯ ಚೋಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಇದೆ. ಚೋಳ ಶೈಲಿಯ ಆರಂಭದ ದೆಸೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇದು ಬಹುಶ: 9ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಜಯಾಲಯ ಚೋಳನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಉಪಗುಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೊಸ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡದ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಪುದುಕೋಟೈ ಬಳಿಯ ತಿರುಕ್ಕಟ್ಟಳ್ಳೆ ಗ್ರಾಮದ ಸುಂದರೇಶ್ವರಾಲಯ. ಸುಮಾರು ಇದೇ ಅವಧಿಯ, ಆದರೆ ಪಾಂಡ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಕಛಿಗುಮಲೈಯಲ್ಲಿಯ ವೆಟ್ಟುವನ್ ಕೋವಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಸಹ ಚೋಳರ ಪ್ರದೇಶದ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯದು ಏಕಶಿಲಾ ದೇವಾಲಯ. ಈ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆರು ಅಥವಾ ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳ ಅಥವಾ ಗೋಳಾಕಾರದ ಶಿಖರಗಳು, ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಗೋಡೆಯ ಒಳಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ದೇವಕೋಷ್ಠಗಳು. ಆಯಾಕಾರದ ಬೋದಿಗೆಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಂಬಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೋದಿಗೆಗಳ ಎರಡು ತುದಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕೋನದಲ್ಲಿ ತುಂಡರಿಸಿದಾಗ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಮುಂಚಾಚಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ದೇವಕೋಷ್ಠಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಣೇಶ, ದಕ್ಷಿಣಾಮೂರ್ತಿ, ಅರ್ಧನಾರೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ದುರ್ಗೆಯರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಾಲಯನ ಮಗ ಆದಿತ್ಯ ಕಾವೇರಿಯ ಎರಡೂ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಈಗಲೂ ಇವೆ. ಇವನು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದುರಿಸಿದುದಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಹೊಸ ರೀತಿಗಳನ್ನೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಉಪಾನದಿಂದ ಸ್ತೂಪಿಯ ವರೆಗೂ ಚೌಕಾಕಾರದ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದ್ದು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕುಂಭಕೋಣದ ನಾಗೇಶ್ವರಾಲಯ ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. ಶ್ರೀನಿವಾಸನಲ್ಲೂರಿನ ಕೊರಂಗನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೂ ಇದೇ ವಿನ್ಯಾಸವಿದೆಯಾದರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ನಾವೀನ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಗರ್ಭಗುಡಿಯನ್ನು ಆವರಿಸುವ ಮಂಟಪದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಇಡೀ ಕಟ್ಟಡದ ಭವ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜ ರಾಜೇಶ್ವರ ಅಥವಾ ಬೃಹದೀಶ್ವರಾಲಯ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಮಾದರಿ. ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದವನು 1ನೆಯ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ. ಆದಿತ್ಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ದೇವಾಲಯಗಳ ಮಾದರಿಯ ಹಲವು ಶಿಲಾ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು 10ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಸರಳ, ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವಲ್ಲ, ಆಡಂಬರಪೂರಿತವಲ್ಲ. ಇಂಥ ದೇಗುಲದ ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಾಕಾರ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಕಟ್ಟಡ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೇಲ್ಕಟ್ಟಡದ ಪಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಟ, ಶಾಲಾ ಹಾಗೂ ಪಂಜರಗಳನ್ನು ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಡೆಯಲಾಗಿದೆ. 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಥಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದುವು. ಆಕೃತಿ, ಭವ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಲಭಿಸಿತು. ಈ ಪರಿಪೂರ್ಣ ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತು ಶೈಲಿಗೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಬೃಹದೀಶ್ವರಾಲಯ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಭವ್ಯವಾದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಗೋಪುರಾಕೃತಿಯ ವಿಮಾನ 13 ಅಂತಸ್ತುಗಳ ವರೆಗೂ ಮೇಲೆ ಹೋಗಿದೆ. ಇದರ ಎತ್ತರ 180 ಅಡಿ. ದೇವಾಲಯದ ಉದ್ದ 180 ಅಡಿ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಭುಜದ ಒಂದೇ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೊರೆದ ಬೃಹತ್ ಶಿಖರವಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದ ಸುತ್ತಲಿನ ಗೋಡೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇಮ್ಮಡಿ ಎತ್ತರದ್ದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮುಖದಲ್ಲೂ ಸಮಾನಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಕೋಷ್ಠಗಳು, ಮಧ್ಯಗುಡಿಯ ಮುಂದೆ ಕಂಬಗಳಿರುವ ಉದ್ದನೆಯ ಮಂಟಪ. ಇದರ ತೆರೆದ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರಾಕಾರ. ಪ್ರಾಕಾರದ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಿರುಗುಡಿಗಳು, ಪ್ರಾಕಾರದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ, ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಗೋಪುರ. ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇವು ಕುಬ್ಜ. ಆದರೆ ಇವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿರಿದಾಗಿವೆ. ಇವು ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧವಾದ ರಚನೆಗಳು. ಅಧಿಷ್ಠಾನದ ವಿವಿಧ ಅಚ್ಚು ಪಟ್ಟೆಗಳು, ಕಂಬ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಗಂಬಗಳಲ್ಲಿಯ ಅಲಂಕರಣ, ಮಂಟಪದಲ್ಲಿಯ ಸರಳವಾದ ಅಲಂಕಾರವನ್ನುಳ್ಳ ಏಕಶಿಲಾಸ್ತಂಭಗಳು, ಕದಲಿಕಾಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಕಟ್ಟಡಗಳು ಈ ಆಲಯದ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರ ಗುಡಿ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿಯ ದೇವಿ ಗುಡಿ ಮುಂತಾದವೆಲ್ಲ ಅನಂತರ ನಿರ್ಮಿತವಾದುವು.1ನೆಯ ರಾಜೇಂದ್ರಚೋಳ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಗಂಗೆ ಕೊಂಡ ಚೋಳಪುರಂನ ದೇವಾಲಯ ಸುಮಾರು ಇಷ್ಟೇ ಗಾತ್ರದ್ದು. ಆದರೆ ಇದರ ಮೇಲ್ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರರೇಖೆ ಬೃಹದೀಶ್ವರಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ನೇರವಾಗಿರದೆ ನಿಮ್ನ ಮಧ್ಯಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ಅನಂತದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಾಕಾರದೊಳಗೆ ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಸ್ತ್ರೀ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಗುಡಿಗಳು ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟುವು. ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಗಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಜಟಿಲವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಬಗಳ ಎರಡು ತುದಿಗಳ ಬೋದಿಗೆಗಳು ಗೆಡ್ಡೆಯಾಕಾರ ತಾಳಿದುವು. ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಥವನ್ನು ಹೋಲುವ ಮುಂಭಾಗವುಳ್ಳ ಮಂಟಪಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದುವು. ಎತ್ತರವಾದ ವಿಮಾನ, ಕುಬ್ಜವಾದ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಪ್ರಾಕಾರವನ್ನೊಳಗೊಂಡ, 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜೋಳ ಶೈಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ದಾರಾಸುರಮ್‍ದ ಶಿವಾಲಯ, ತ್ರಿಭುವನದಲ್ಲಿಯ ಕಂಪಹರೇಶ್ವರಾಲಯ- ಇವು ನಿದರ್ಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅನಂತರದ ಪಾಂಡ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳು ಸಹ ಅನೇಕ ಅಂತಸ್ತುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಎತ್ತರವಾದುವು. ಪ್ರಾಕಾರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯಿತು. ಒಳಗಿನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಸ್ತ್ರೀ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ನೂರು ಅಥವಾ ಸಾವಿರ ಕಂಬಗಳ ಮಂಟಪಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡುವು. ಚಿದಂಬರಂ, ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಆಲಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಈ ಅಂಶಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಹೊಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಫಲವಾಗಿ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಯ ಗೆಲಸ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡುವು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗೋಪುರಗಳ, ಮಂಟಪಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕಾರಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯಾಯಿತು. ಇದು ಇಡೀ ತಮಿಳು ನಾಡಿಗೂ ಹಬ್ಬಿತು. ಈ ಘಟ್ಟದ ರಚನೆಗಳ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನಾವು ವಿಜಯನಗರದ ರಾಜಧಾನಿಯ ವಿಠಲ, ಹಜಾರ ರಾಮ ಮುಂತಾದ ದೇಗುಲಗಳಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಟ್ಟಣಗಳಾದ ವೆಲ್ಲೂರು, ಕಂಚಿ, ಕುಂಭಕೋಣ, [[ಶ್ರೀರಂಗಂ]], ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ವೆಲ್ಲೂರಿನ ಕಲ್ಯಾಣಮಂಟಪ (15ನೆಯ ಶತಮಾನ), ಚಿದಂಬರಂ ಶ್ರೀರಂಗಂ ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈಗಳ ಗೋಪುರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಮಂಟಪದಲ್ಲಿಯ ಅಖಂಡ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಬೇಟೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಅಲಂಕೃತ ವ್ಯಾಳಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ಕಲಾಕೃತಿಕಡೆತಗಳಾದುವು. ಈ ಸ್ತಂಭಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಶಿಲಾಮಂಟಪಗಳೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಾದುವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ, ಮುಂಜಾಜಿದ, ಎರಡು ಬಾಗುಗಳುಳ್ಳ ಏಣುಗಳೂ (ಕೊಡಂಗೈ) ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತೋರುವ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕೆಲಸವೂ ವಿಚಿತ್ರವಾದಂಥವು. ಅವುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮರಕ್ಕೆ ಮೊಳೆ ಹೊಡೆದಂತೆ ಅಥವಾ ತಿರುಪುಮೊಳೆ ತಿರುಗಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುವ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕೆಲಸವೂ ಅದ್ಭುತವಾದಂಥವು. ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸದ ಈ ರೂವಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾಲದ ಬಡಗಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಈ ಕಂಡೆತಗಳು ಮರಗೆಲಸಗಳೇಯೋ ಏನೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಬರಿಸುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಯ ಸುತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಕಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಇಡೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಕಾವೇರಿ ತೀರದ ಜಂಬುಕೇಶ್ವರಮ್‍ನ ಪಂಚ ಪ್ರಾಕಾರ ಸಂಕೀರ್ಣ, ಶ್ರೀರಂಗದ ಸಪ್ತ ಪ್ರಾಕಾರ ಸಂಕೀರ್ಣ-ಇವು ಈ ಅಮೋಘ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ಈ ಆಲಯಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹೊರ ಪ್ರಾಕಾರದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳ ಮೇಲೂ ಉನ್ನತವಾದ ಗೋಪುರಗಳಿವೆ. ಈ ಬೃಹದ್ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಯಗೋಪುರಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗೋಪುರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಗಾಧವಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನೂ ಮಾನವಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜನರನೇಕರು ಮನ:ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದರಿಂದಲೂ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ದೊರೆಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದಲೂ ಇಂಥ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದಲೂ ಭಾಗಗಳಿಂದಲೂ ಸಂಯೋಜಿತವಾದಂತೆ ತೋರುವಂತೆ ಮಂಟಪಗಳನ್ನೂ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನೂ ಕೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಂಬದ ಬೋದಿಗೆಗಳು ಮೊದಲಿನಂತೆ ಗೆಡ್ಡೆಯಂತಿರುವ ಬದಲು ಬಾಳೆಯ ಹೂವಿನ ಆಕಾರ ತಾಳಿದುವು. ಇವನ್ನು ಪುಷ್ಪ ಬೋದಿಗೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾಂಡಲಿಕರು ಇಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಗೂ ಗಾರೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕಮಾನುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 16-17ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರೆಯ ನಾಯಕರು ಗೋಪುರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಕಂಬಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಟ್ಟರು. ಮಧುರೈ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಗೋಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಾರೆಯ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೊರರೇಖೆ ಒಳಬಾಗಿ ತೊನೆದಾಡುವಂತೆ ತೋರುವ ಈ ಗೋಪುರಗಳು ಸುಂದರ ಕೃತಿಗಳು. ಇಂಥದೇ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಶ್ರೀವಿಲ್ಲಿಪುತ್ತೂರ್, ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಸುಚೀಂದ್ರಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ರಚನೆಗಳು ಮಧುರೈ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಾಲಯ ಕಲೆಗೆ ಸಾಟಿಯಾಗಲಾರವು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಟಪ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಬಹಳವಾಗಿ ಪರಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡುವು. ಕಂಬಗಳ ದುಂಡನೆಯ ದಿಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಗ್ರಾಮ ಜೀವನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕೊರೆಯಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಅರಸರ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನು ಹಲವು ಕಂಬಗಳ ದಿಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು, ಅವನ್ನು ಬಡಿದರೆ ಸಂಗೀತಸ್ವರಗಳು ಹೊರಡುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇವನ್ನು ಸಂಗೀತ ಸ್ತಂಭಗಳೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಧುರೈ ಮೀನಾಕ್ಷಿಯ ಪುದುಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಈ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಪುದುಕೋಟೈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅವಿಂದೈಯಾರ್‍ಕೋವಿಲ್‍ನ ಆತ್ಮನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೂ ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿಯ ನೆಲ್ಲೈಯಪ್ಪರ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲೂ ಇಂಥವೇ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಮತ್ತು 18 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಹೊಸ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದುವರೆಗೆ ಪ್ರಾಕಾರದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ತೆರವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಅವುಗಳೊಳಗೆ ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂಗಣದೊಳಗಣ ಆ ಬಿಡಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಉದ್ದನೆಯ ಮುಚ್ಚಿದ ಮೊಗಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಆಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬಿಸಿಲು ಮಳೆಗಳ ಬಾಧೆಯಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳಲ್ಲೂ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಈ ಮೊಗಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ರಾಮೇಶ್ವರದ ರಾಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ದೀರ್ಘವಾದ ಮೊಗಸಾಲೆ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನ. ==ಶಾಸನಗಳು== ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳು ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳು ಕ್ರಿ.ಪೂ ಸುಮಾರು 3ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸ.ಧ.ಶ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚ,ತ,ಚ ಎಂಬ ವರ್ಗಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರ ಅಥವಾ ತತ್ಸಮಗಳನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಿದೆ. ಮಧುರೈ, ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಮತ್ತು ರಾಮನಾಥಪುರಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಯ ಶಾಸನಗಳು ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಿಶ್ರಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಸುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಈ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಹಾಸುಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ದಾನಿಗಳ ಹಾಗೂ ಆ ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಆ ದಾನಿಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ; ಪೊನ್ ವಾಣಿಕನ್, ಉಪು ವಾಣಿಕನ್ ಪಾಣಿತ ವಾಣಿಕನ್, ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಈ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಪಾಳಿ, ತಾಣಮ್, ಅರಿಟ್ಟಾನಮ್ ಎಂದೆಲ್ಲ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ನೆಡುಂಜಯನ್, ಪೆರುಞ, ಕಡುಞಕೋನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರುಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ: ಇವು ಕಲ್ಲಿನ ಈ ಹಾಸುಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು. ಇವು ಜೈನಮತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರ ಶಾಸನಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಪುದುಚೇರಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಅರಿಕಮೇಡು ಮತ್ತು ತಿರುವ್ವಿರಾಪ್ಪಳ್ಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಜೈಯೂರ್. ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಖನನಗಳಲ್ಲಿ ಗೀರುಬರಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಡಕೆಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಅರಿಕಮೇಡಿನ, ಕ್ರಿ.ಶ.1-2ನೆ ಶತಮಾನದವೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾದ, ಕೆಲವು ಗೀರುಬರಹಗಳವು ಪ್ರಾಕೃತಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಉಳಿದವು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಈರೋಡಿನ ಬಳಿಯ ಅರಚಲೂರಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಗುಹಾಶಾಸನಗಳು ಕ್ರಿ.ಶ. 3ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಯ ಎರಡು ಸಾಲಿನ ಶಾಸನ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇವು ಪ್ರಾಚೀನತಮ ತಮಿಳು ಶಾಸನಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾದ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಈ ಶಾಸನ ನಿರೂಪಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದಾತ ತೇವನ್ ಜಾತ್ತನ್ ಎಂಬ ಹೂವಾಡಿಗ. ತಿರುನಾಥರ್ಕುಣ್ರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ.ಸು.5ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಟ್ಟೆಯಿತ್ತು ಬರಹದ ಶಾಸನವೊಂದು ದೊರೆತಿದ್ದು ಅದು ಬಹುಶಃ ಜೈನಮತದವನಾದ ಚಂದ್ರನಂದಿ ಆಚಾರ್ಯನೆಂಬವನನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮಪುರಿ, ಸೇಲಂ ಮೊದಲಾದ, ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತಿರುವ, ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಗ, ಕಟ್ಟಿ, ವಾಣ ಮುಂತಾದ ಮಾಂಡಲಿಕ ಮನೆತನಗಳವರ ಶಾಸನಗಳು ಈಗ ದೊರೆತಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ವಟ್ಟೆಯಿತ್ತು ಲಿಪಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಲಿಪಿಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವೆಲ್ಲ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನಗಳು. ಪಲ್ಲರ ತಾಮ್ರಶಾಸನ್ನು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದು ಪ್ರಾಕೃತ ಶಾಸನಗಳದು. ಶಿವಸ್ಕಂಧವರ್ಮನ್‍ನ ಮೈದವೋಲು ಮತ್ತು ಹಿರೆಗಡಗಲಿ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು. ಸಿಂಹವರ್ಮನ್‍ನ ಸಕ್ರೆಪಟ್ಟಣ ತಾಮ್ರಶಾಸನ-ಇವು ಈ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅನಂತರದ ಗುಂಪಿನ ಶಾಸನಗಳು ಗ್ರಂಥ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕ್ರತ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇವೂ ದಾನ ಶಾಸನಗಳೇ. ಪಲ್ಲವರ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಚುಟುಕಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅವನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅವು ದಾನಿಯ ಅಥವಾ ಶಿಲ್ಪಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಂಚೀಪುರದ ವೈಕುಂಠನಾಥ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವಮಲ್ಲ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಬಹುದು. ಈ ಕಾಲದ ಪಾಂಡ್ಯರ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯ ತಮಿಳುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರಸನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಪದ್ಯಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಚೋಳರ ಆದಿತ್ಯನ ಕಾಲದಿಂದ ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶಿವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು. ಆ ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯತೊಡಗಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರಸನ ಹೆಸರು, ಬಿರುದು, ಶಾಸನ ಹುಟ್ಟಿದ ತಿಂಗಳು (ಸೌರಮಾನ), ನಕ್ಷತ್ರ ಮತ್ತು ವಾರ ದಿನಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚೋಳರ ಶಾಸನಗಳು ತಮಿಳು ಅಕ್ಷರದಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಹಲವರು ದೇವಾಲಯಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊರೆದ ಈ ಶಾಸನಗಳು ದೀರ್ಘವಾಗಿವೆ. ಇವು ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದ ವಿವಿಧ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಬಹಳ ವಿವರಗಳನ್ನೊದಿಗಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದನೆಯ ರಾಜನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮುಂದುವರಿಸಿದ ಮೈ ಕೀರ್ತಿಗಳು (ಪ್ರಶಸ್ತಿ) ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ. ಅರಸನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಧೀರ್ಘವಾಗಿ, ಹೊಸ ಸಾಧನೆಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಗಳಿದ್ದರೂ ಇವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ವಿವರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅರಸನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಚೋಳರ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಲಂಗಾಡು ಮತ್ತು ಕರಂದೈ ತಾಮ್ರಪಟಗಳು ಈವರೆಗೆ ತಿಳಿದ ಇಂಥ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡವು. ಚೋಳರ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಪಾಂಡ್ಯರು ತಮ್ಮ ಶಾಸನಗಳಿಗಾಗಿ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ವಟ್ಟೆಯಿತ್ತು ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಪಾಂಡ್ಯರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಾಗ 4+6, 8+3 ಮುಂತಾದ ಎರಡೆರಡು ತೇದಿಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂಬುದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇವು 10, 11 ಇತ್ಯಾದಿ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.ವಿಜಯನಗರ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ತೆಲಗು ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತೆಯೇ ನಂದಿನಾಗರೀ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಬಗೆಯ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳ ಎಷ್ಟೋ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಮದ್ರಾಸಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == * [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] *[[ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 2016]] *[[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{refbegin}} * {{cite web |title=ತಮಿಳುನಾಡು (ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್) |url=http://en.wikipedia.org/wiki/Tamilnadu |date= |work= |publisher= |accessdate=೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೯}} {{refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== ; Government * [http://www.tn.gov.in/ The Official Site of the Government of Tamil Nadu] * [http://www.tamilnadutourism.org/ Official Tourism Site of Tamil Nadu, India] ; General information * [https://www.britannica.com/place/Tamil-Nadu Tamil Nadu] ''Encyclopædia Britannica'' entry {{ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ}} {{ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] da1j8z3lu6slpacweew8lh5x840ta4h 0 16286 1373116 1366244 2026-05-09T22:02:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373116 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Discovery of neon isotopes.JPG|[[ನಿಯಾನ್|ನಿಯಾನ್‌ನ]] ಎರಡು ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳನ್ನು ನಿಯಾನ್-೨೦,ಮತ್ತು ನಿಯಾನ್-೨೨ ತೋರಿಸುವ [[ಜೆ.ಜೆ. ಥಾಮ್ಸನ್|ಜೆ.ಜೆ.ಥಾಮ್ಸನ್‌ನ]] ಛಾಯಾಚಿತ್ರಣದ ಪ್ರತಿ|thumb]] '''ಸಮಸ್ಥಾನಿ''' ('''ಐಸೋಟೋಪು''') ಎಂದರೆ ಒಂದು [[ಮೂಲಧಾತು]]ವಿನ ಭಿನ್ನ [[ಪರಮಾಣು ತೂಕ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಪರಮಾಣು]]ಗಳು. '''ಐಸೋಟೋಪುಗಳು''' ಒಂದೇ [[ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ]] ಇರುವ (ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದೇ ಧಾತು ಆಗಿರುವ) ಆದರೆ ದ್ರವ್ಯಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ (ರಾಶಿಸಂಖ್ಯೆ) ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯೂಕ್ಲೈಡುಗಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.isotope.info/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2008-07-31 |archive-date=2014-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217141609/http://isotope.info/ |url-status=dead }}</ref> ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳ [[ಬೈಜಿಕ ಕೇಂದ್ರ|ಪರಮಾಣು ಕೇಂದ್ರ]](nuclei)ದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೋಟಾನ್|ಪ್ರೋಟಾನ್‌]]ನ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಮನಾಗಿದ್ದರೂ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್|ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌]]ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಧಾತುಗಳ [[ಆವರ್ತ ಕೋಷ್ಟಕ|ಆವರ್ತಕೋಷ್ಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಇವು ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಸಮಸ್ತ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲೂ ಸು. ೧೦೪ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧಾತುಗಳ (ಎಂದರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪರಮಾಣುಗಳು) ಇವೆ; ಆದರೆ ಇಂಥ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಧಾತುಗಳ ಸು. ೧೩೦೦ ಐಸೊಟೋಪುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>http://www.nucleonica.com/</ref> == ರಚನೆ == ಪರಮಾಣು ಎಂದರೆ ತನ್ನ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟಾನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಕಣಗಳನ್ನು ಒತ್ತಟ್ಟಿಗೆ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕೂಡಿಸಿರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಗಡೆ [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳೆಂಬ]] ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಸು. 10^-13 ಸೆಂಮೀ ವ್ಯಾಸವುಳ್ಳುದಾದರೆ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸು. 10^-8 ಸೆಂಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸಿನ ಸುತ್ತಲೂ ವೇಗವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನಲ್ಲಿ ಋಣವಿದ್ಯುತ್ −1.602176634×10⁻¹⁹ ಕೂಲಾಂಬಿನಷ್ಟಿದ್ದು<ref name="physconst-e">{{cite web |date=20 May 2019 |title=2018 CODATA Value: elementary charge |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?e |access-date=2019-05-20 |work=The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty |publisher=[[National Institute of Standards and Technology|NIST]]}}</ref> ಇದರ ಭಾರ 9.1093837015(28)×10⁻³¹ ಕಿಗ್ರಾಂ<ref name="physconst-me">{{cite web |date=20 May 2019 |title=2018 CODATA Value: electron mass |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?me |access-date=2019-05-20 |work=The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty |publisher=[[National Institute of Standards and Technology|NIST]]}}</ref> ಇರುವುದು. ನ್ಯೂಟ್ರಾನಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುದಂಶವಿಲ್ಲ. ಇದರ ಭಾರ 1.6748x10^-27 ಕಿಗ್ರಾಂ.<ref name="CODATA2018">"2018 CODATA recommended values" https://physics.nist.gov/cuu/Constants/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180122130230/https://physics.nist.gov/cuu/Constants/index.html|date=2018-01-22}}</ref> ಪ್ರೋಟಾನಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿನಲ್ಲಿದ್ದಷ್ಟೆ ವಿದ್ಯುತ್ತು ಇದ್ದು ಇದರ ಭಾರ 1.6725x10^-27 ಕಿಗ್ರಾಂ.<ref name="physconst-mp">{{cite web |date=20 May 2019 |title=2018 CODATA Value: proton mass |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Value?mp |access-date=2019-05-20 |work=The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty |publisher=[[National Institute of Standards and Technology|NIST]]}}</ref> ಪರಮಾಣುವೊಂದರ ಭಾರ ಪ್ರೋಟಾನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳಿಂದ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ ತೂಕ ಅತ್ಯಲ್ಪ. == ಐಸೋಟೋಪುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ == ಜೆ.ಜೆ. ಥಾಮ್ಸನ್ 1913ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು. ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಧಾತುವಿನ ಧನ [[ಅಯಾನು|ಅಯಾನುಗಳನ್ನು]] ಪ್ರಬಲವಾದ ಹಾಗೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲೂ ಏಕಸ್ಥಳದಲ್ಲೂ ವರ್ತಿಸುವ ಸ್ಥಾಯಿ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಿದ್ಯುತ್‍ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಮತ್ತು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲ ಅಯಾನುಗಳಲ್ಲೂ ವಿದ್ಯುದಂಶ ಸಮಾನವಿದ್ದ ನಿಮಿತ್ತ ಇವುಗಳ ಭಾರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಇವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಬರಿದು ಇವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ಯಾರಾಬೊಲಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದ್ದ. ಈ ಊಹೆ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಪಟ್ಟಿತು-ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಧಾತುವನ್ನು ವಿರಳವಾಗಿ ತುಂಬಿಸಿದ ನಳಿಗೆಯೊಳಗಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿನ ಪರಮಾಣು ಮತ್ತು [[ಅಣು|ಅಣುಗಳಿಗೆ]] ಅನುಗುಣವಾದ ಎರಡು ಪ್ಯಾರಾಬೊಲಗಳು ಕಂಡುಬಂದುವು. ಮುಂದೆ ನಿಯಾನ್ [[ಅನಿಲ|ಅನಿಲವನ್ನು]] ನಳಿಗೆಯೊಳಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗಲೂ ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಗುಣಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿ e ಸಮಾನವಿರುತ್ತ ಪರಮಾಣು ಭಾರಗಳು 20 ಮತ್ತು 22 ರಂತಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಐಸೊಟೋಪುಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಮೊತ್ತಮೊದಲಿನ ಯಶಸ್ವೀ ಪ್ರಯೋಗ.<ref>{{cite journal|doi=10.1080/14786440808637325|title=XIX. Further experiments on positive rays|year=1912|last1=Thomson|first1=J. J.|journal=Philosophical Magazine|series=Series 6|volume=24|issue=140|pages=209–253|url=https://zenodo.org/record/1430842}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1080/14786441008636962|url=https://archive.org/details/RaysOfPositiveElectricity|title=LXXXIII. Rays of positive electricity|year=1910|last1=Thomson|first1=J. J.|journal=Philosophical Magazine|series=Series 6|volume=20|issue=118|pages=752–767}}</ref> ಒಂದು ಪರಮಾಣುವಿನ ಐಸೊಟೋಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಇತರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವರು [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ವಿಲಿಯಂ ಆಸ್ಟನ್|ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಆಸ್ಟನ್]], ಡೆಂಪ್‍ಸ್ಟರ್, ಬೈನ್‍ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಹಾಗೂ ನೀರ್. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಧಾತುಗಳ ಅಯಾನುಗಳ ಚೂಪಾದ ಕಂಬಿಯೊಂದನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರಬಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ವೇಗಕ್ಕೇ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮುಂದೆ ಇವು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ದಾಟುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟನ್ನಿನ ದ್ರವ್ಯಮಾನ ರೋಹಿತಲೇಖಕದಲ್ಲಿ (ಮಾಸ್ ಸ್ಟೆಕ್ಟ್ರೋಗ್ರಾಫ್) ಒಂದೇ ಭಾರದ [[ಕಣ|ಕಣಗಳು]] (ಇವುಗಳ ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೂ) ಒಂದೆಡೆ ಬಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾದ ಫೋಟೋ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಎರಗುವುವು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾರದ ಕಣಗಳು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಭಾರದ ಕಣಗಳು ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಎಂಬಂತೆ ಬಂದೆರಗುವ ಕಾರಣ ಮೂಲ ಕಂಬಿಯಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳು ತಂತಮ್ಮ ದ್ರವ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಚದರಿಹೋಗುವುವು (ಸ್ಕ್ಯಾಟರ್) ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುವುವು. ಇವುಗಳ ಭಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal|doi=10.1038/105617a0|title=Isotopes and Atomic Weights|year=1920|last1=Aston|first1=F. W.|journal=Nature|volume=105|issue=2646|pages=617–619|s2cid=4267919|url=https://zenodo.org/record/1531300}}</ref><ref>[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1922/aston-lecture.html Mass spectra and isotopes] Francis W. Aston, Nobel prize lecture 1922</ref> == ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರ ಐಸೋಟೋಪುಗಳು == ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 104 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧಾತುಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 83ರ ಅನಂತರದ ಧಾತುಗಳು ವಿಕಿರಣಶೀಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಸ್ಥಿರಗಳು. ಇವು ಅನವರತವೂ ಕಣಗಳನ್ನೊ [[ವಿಕಿರಣ|ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನೊ]] (ರೇಡಿಯೇಷನ್) ಕಕ್ಕುತ್ತ ಕೊನೆಗೆ 83 ಇಲ್ಲವೇ 82 ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಧಾತುಗಳ ಐಸೊಟೋಪುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದುತ್ತವೆ ಎಂದ ಬಳಿಕ 104 ಧಾತುಗಳ ಸುಮಾರು 1,300 ಐಸೊಟೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಅಸ್ಥಿರ ಐಸೊಟೋಪುಗಳು ಇದ್ದೇ ಇರಬೇಕೆಂಬ ಭಾವನೆ ಮೊದಲಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಹೀಗೆಯೇ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೊಜನ್ನಿನಿಂದ [[ಬಿಸ್ಮತ್]] ತನಕ (¹H ನಿಂದ ⁸³Bi ತನಕ) 270ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿದ ಸ್ಥಿರ ಐಸೊಟೋಪುಗಳು ದೊರೆತವು. ಇವೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇಂಥ ಸ್ವಯಂವಿಕಿರಣಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಲ್ಲದ (ನಾನ್‍ರೇಡಿಯೊಆಕ್ಟಿವ್) ಧಾತುಗಳ ಕೆಲವು ಐಸೊಟೋಪುಗಳು ಸಹ ವಿಕಿರಣಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. == ಉದಾಹರಣೆಗಳು == ಒಂದು ಧಾತುವನ್ನು <chem>^{A}_{Z}E</chem> ಸಂಕೇತದಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ Z ಇದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರೋಟಾನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. ಇಷ್ಟೇ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಕೇಂದ್ರೇತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ [[ಆವರ್ತ ಕೋಷ್ಟಕ|ಆವರ್ತಕೋಷ್ಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ಧಾತುವಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೆಸರು ಧಾತುವಿನ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸಿನಲ್ಲಿ N ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳಿದ್ದರೆ ಆಗ Z+N ಪರಮಾಣುವಿನ ಭಾರ A ಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <chem>^{4}_{2}He</chem> ಎಂಬುದರ ಭಾರ 4, ಸಂಖ್ಯೆ 2, ಪ್ರೋಟಾನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2, ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2.<ref>This notation seems to have been introduced in the second half of the 1930s. Before that, various notations were used, such as [https://books.google.com/books?id=jkMcAQAAIAAJ&q=isotope Ne(22) for neon-22 (1934)], [https://books.google.com/books?id=7KQOAAAAIAAJ&q=neon-22+Ne22 Ne²² for neon-22 (1935)], or even [https://books.google.com/books?id=HD7OAAAAMAAJ&q=isotope Pb₂₁₀ for lead-210 (1933)].</ref> [[ಚಿತ್ರ:Hydrogen Deuterium Tritium Nuclei Schmatic-en.svg|center|thumb|350x350px|ಹೈಡ್ರೋಜನ್ನಿನ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳು]] ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಜಲಜನಕ]] ಮೂರು ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಪ್ರೋಟಿಯಮ್‍ನ ಪರಮಾಣು ತೂಕ ಒಂದು. ಎಂದರೆ ಇದರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರೋಟಾನ್ ಮಾತ್ರವಿದ್ದು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎರಡನೇ ಸಮಸ್ಥಾನಿ [[ಡಿಟಿರಿಯಮ್]] (deuterium)ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರೊಟಾನ್ ಹಾಗೂ ಒಂದು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಇದ್ದು ಇದರ ಪರಮಾಣು ತೂಕ ೨ ಆಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮೂರನೆಯ ಹಾಗೂ ಭಾರವಾದ ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಟ್ರೈಟಿಯಮ್ (Tritium) ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರೊಟಾನ್ ಹಾಗೂ ಎರಡು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳಿದ್ದು ಇದರ ಪರಮಾಣು ತೂಕ ೩ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‍ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೆ ಅದು ಪರಮಾಣುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |last=Herzog |first=Gregory F. |date=2 June 2020 |title=Isotope |url=https://www.britannica.com/science/isotope |publisher=Encyclopedia Britannica}}</ref> ಐಸೋಟೋಪ್‍ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಾಗ ಧಾತುವಿನ ಹೆಸರಿನ ಮುಂದೆ '''-'''ಬರೆದು ನಂತರ ಅದರ ಪರಮಾಣು [[ರಾಶಿಸಂಖ್ಯೆ|ರಾಶಿ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾ: [[ಇಂಗಾಲ|ಇಂಗಾಲದ]] ಐಸೋಟೋಪ್‍ಗಳು ಇಂಗಾಲ-12, ಇಂಗಾಲ-13, ಇಂಗಾಲ-14 (Carbon-12, Carbon-13, Carbon-14) === ಯುರೇನಿಯಮ್ === [[ಯುರೇನಿಯಮ್]] ಎಂಬುದರ ಭಾರ 238: ಪ್ರೋಟಾನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 92, ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 146. ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: <chem>^{238}_{92}U</chem> ಐಸೊಟೋಪುಗಳಿರಬಹುದೆಂಬ ಅನುಮಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ಪ್ರೋಟಾನ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ನಿನ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಎಂದ ಬಳಿಕ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಕೂಡ ಭಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಪ್ರೋಟಾನಿನಷ್ಟೇ ಇರುವ ಕಾರಣ ಎಲ್ಲ ಧಾತುಗಳ ಪರಮಾಣುಭಾರಗಳೂ ಪೂರ್ಣಾಂಕಗಳೇ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರೌಟ್‍ನ ಭಾವನೆ ಕಳೆದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪರಮಾಣುಭಾರ ನಿರ್ಣಯದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="Heilbron2003">{{cite book|title=The Oxford Companion to the History of Modern Science|author=John L. Heilbron|date=14 February 2003|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-974376-6|pages=683–}}</ref>{{rp|682–683}} === ಸೀಸದ ರೂಪ === [[ಕ್ಲೋರಿನ್]] ಪರಮಾಣು ಭಾರ 35.453, [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರದ]] ಪರಮಾಣುಭಾರ 63.54, [[ಸತುವು|ಸತುವಿನ]] ಪರಮಾಣು ಭಾರ 65.38. ಇವೇಕೆ ಹೀಗೆ ಭಿನ್ನಾಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದು ಕುತೂಹಲದಾಯಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಯುರೇನಿಯಮ್, [[ಆಕ್ಟಿನಿಯಮ್|ಆಕ್ಟೀನಿಯಮ್]] ಮತ್ತು [[ಥೋರಿಯಮ್]] ಧಾತುಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ [[ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ|ವಿಕಿರಣ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು]] (ರೇಡಿಯೋ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ರೇಡಿಯಮ್]] Ra, ಆಕ್ಟೀನಿಯಮ್ Ac ಮತ್ತು ಥೋರಿಯಮ್ Th ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 82 ಉಳ್ಳವು. ಇವನ್ನು ಪರಮಾಣುಸಂಖ್ಯೆ 82 ಇರುವ [[ಸೀಸ|ಸೀಸದಿಂದ]] (Pb) ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾರೆವು. ಚುಟುಕಿನಲ್ಲಿ ಇವು ಸೀಸದ ರೂಪಗಳೇ. ಇವನ್ನು ಮತ್ತು ಎಂದು ಬರೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರೋಟಾನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸಿನಲ್ಲಿ 82 ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೇತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 82 ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇವೆ; ಇವು ಸೀಸದ ಐಸೊಟೋಪುಗಳೇ ಎಂದು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಸಾಡ್ಡಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇವು ಐಸೊಟೋಪುಗಳೆಂದು ಅವನು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದನಲ್ಲದೆ<ref>{{Cite web |title=isotope—Origin and meaning |url=https://www.etymonline.com/word/isotope |access-date=21 October 2021 |website=www.etymonline.com |language=en}}</ref> ವಿವಿಧ ಐಸೊಟೋಪುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಿದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೀಸದ ಪರಮಾಣು ಭಾರ 207.21 ಎಂದೂ ಸಾರಿದ. ಆದ್ದರಿಂದ Z ಒಂದೇ ಇರುವ ಆದರೆ N ನ ಬೆಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಕಾರಣ ಭಾರ A(=Z+N) ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುವ ಧಾತುವಿನ ರೂಪಗಳೇ ಅದರ ಐಸೊಟೋಪುಗಳು. ಕೆಲವೇ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://www.nucleonica.net Nucleonica Nuclear Science Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723230809/http://www.nucleonica.net/wiki/index.php/Help:Decay_Engine |date=2011-07-23 }} * [http://www.nucleonica.net:81/wiki/index.php/Special:Allpages/Help: Nucleonica Nuclear Science Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613064403/http://www.nucleonica.net:81/wiki/index.php/Special:Allpages/Help: |date=2009-06-13 }} * [http://www.IAEA.org International Atomic Energy Agency] * [http://physics.nist.gov/cgi-bin/Compositions/stand_alone.pl?ele=&ascii=html&isotype=some Atomic weights of all isotopes] * [http://atom.kaeri.re.kr/ Atomgewichte, Zerfallsenergien und Halbwertszeiten aller Isotope] * [http://www.chartofthenuclides.com/ Chart of the Nuclides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080703214708/http://chartofthenuclides.com/ |date=2008-07-03 }} produced by the [[Knolls Atomic Power Laboratory]] $25 * [http://ie.lbl.gov/education/isotopes.htm Exploring the Table of the Isotopes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205022425/http://ie.lbl.gov/education/isotopes.htm |date=2006-12-05 }} at the [[LBNL]] * [http://www.isotope.info/ Current isotope research and information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217141609/http://isotope.info/ |date=2014-12-17 }} * [http://www.bt.cdc.gov/radiation/isotopes/ Radioactive Isotopes] by the CDC {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಐಸೋಟೋಪುಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] ag0o13l0x0frvfxwp73hlfzthbqi4kc 0 20074 1373083 1363974 2026-05-09T14:28:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373083 wikitext text/x-wiki {{ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ}} '''ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ದರ್ಶನ''' ==ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ == '''ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ'''^೧ ಸಿದ್ಧಾಂತವು [[ರಾಮಾನುಜ|ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯ]]ರಿಂದ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.ಇದರ ಹಿಂದೆಯೇ ಇದನ್ನು [[ನಾಥಮುನಿ]]ಮುಂತಾದವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು.ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿ]]ನ [[ಆಳ್ವಾರರು]]ಗಳ ಅನುಭವಗಳು,[[ಪ್ರಸ್ಥಾನತ್ರಯೀ|ಪ್ರಸ್ಥಾನತ್ರಯ]],[[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ|ಭಾಗವತ]]ಮತ್ತು [[ಪಂಚರಾತ್ರ ಆಗಮ]] ಎಂಬ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆಧಾರದಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ಇದು [[ಅದ್ವೈತ]]ಮತದ [[ಬ್ರಹ್ಮ]]-[[ಜೀವ]]-[[ಜಗತ್ತು]] ಈ ಸಂಬಂಧದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ ಅದರದೇ ಆದ ಹೊಸ ನಿಲುವನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಮತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ಎಂದರೆ ವಿಷೇಶಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಅದ್ವೈತ ಎಂದು ಅರ್ಥ.ಎರಡಿಲ್ಲದೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದು ಬ್ರಹ್ಮ.'ಚಿತ್' ಮತ್ತು 'ಅಚಿತ್ ' ಎಂಬ ವಿಷೇಶಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಏಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಮೂಲ ತತ್ವವಾಗಿದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಹ್ಮ]],ಚಿತ್,[[ಅಚಿತ್]]ಎಂಬ ಮೂರು ತತ್ವಾಂಶಗಳು ಇವೆ.ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದರೆ ಪರವಸ್ತು,ದೇವರು,ಪರಮಾತ್ಮ.ಚಿತ್ ಎಂದರೆ [[ಆತ್ಮ]].ಅಚಿತ್ ಎಂದರೆ ಜಡವಸ್ತು.ಚಿತ್ ಮತ್ತು ಅಚಿತ್ ಬ್ರಹ್ಮನ ಶರೀರಗಳಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಶರೀರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಒಬ್ಬನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.ಚಿತ್ ಮತ್ತು ಅಚಿತ್ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆಯಾದರೂ ಅವನಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿವೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಈಶ್ವರನೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದು,೧)ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದು ಈಶ್ವರನೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ೨) ಈಶ್ವರನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ. ೩) ಈಶ್ವರನು ಸರ್ವಕರ್ಮಗಳಿಗೂ ಅತೀತನು,ಪರಮಪುರುಷನು,ಪೂರ್ಣನು.ಅವನೇ ಜಗತ್ಪತಿ. '''ಜೀವ''' ಅಥವಾ ಆತ್ಮ ಚಿತ್ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಅಂಶನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.ಜೀವನು ಇಚ್ಛೆ,[[ಜ್ಞಾನ]]ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾನೆ.ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಬೇರೆಯೇ ಅಗಿದ್ದು,ಪರತಂತ್ರನು.ಜೀವನು ಸತ್ಯನಾಗಿದ್ದು,ಅಣು ಸ್ವರೂಪನಾಗಿ [[ಹೃದಯ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ.ಜೀವರುಗಳು ಅನಂತ. ಜಗತ್ತು ಅಚಿತ್ ಅಥವಾ ಜಡವಸ್ತುವಿನಿಂದಾಗಿದೆ.ಜಗತ್ತನ್ನು ಮತ್ತು ಚರಾಚರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಿರುವ ಈಶ್ವರ ಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.ಜೀವನಂತೆ ಜಗತ್ತು ಕೂಡಾ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಭಗವಂತನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. :ವಿವರ : == ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ದರ್ಶನ == ::ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ದರ್ಶನ^೨ :ಈಶ್ವರ , ಜಗತ್ತು , ಜೀವ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದೂ , ಒಂದು ಎಂಬುದು ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ . ಇದು ಅದ್ವೈತ ಮತ್ತು ದ್ವೈತವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. (ಈ ದರ್ಶನದ ಗುರಿ). ‍ ==ಇತಿಹಾಸ == :ವೈಷ್ಣವ ದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತವು ಸಕಲ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣನಿಧಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪರಬ್ರಹ್ಮವೆಂದೂ ಅವನ ಅನುಗ್ರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿದೊರೆಯುವುದೆಂದೂ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪಂಥ [[ವೇದ]]ಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಿರಬೇಕು. [[ವಿಷ್ಣು]]ವನ್ನು ವೇದಪುರುಷ, ಯಜ್ಞನಾರಾಯಣ [[ನಾರಾಯಣ]] ,[[ವಾಸುದೇವ]], [[ವಿಷ್ಣು ]]-ಈ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡುತ್ತವೆ. ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, [[ಮಹಾಭಾರತ]], [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]] [[ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ]] [[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ|ಭಾಗವತ]]ಗಳು ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥದ ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳಾಗಿವೆ. . ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಪಂಥಗಳು. ೧. ಶ್ರೀ ಸಂಪ್ರದಾಯ (ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ); ೨. ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ (ದ್ವೈತ -ತತ್ವವಾದ) ; ೩. ರುದ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯ (ಶುದ್ಧಾದ್ವೈತ) ; ಹಾಗೂ ೪. ಸನಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ (ದ್ವೈತಾದ್ವೈತ) ; ಇವಕ್ಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ರಾಮಾನುಜ]] , [[ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ|ಮಧ್ವ]] , [[ವಲ್ಲಭ]] , [[ನಿಂಬಾರ್ಕ]]ರು ಆಚಾರ್ಯರು . [[ಚೈತನ್ಯ]]ರ ಅಚಿಂತ್ಯ ಬೇಧಾಬೇಧವು , [[ಮಾದ್ವ ಮತ]]ದ ಒಂದು ಶಾಖೆ. ಏಳರಿಂದ ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗಿದ್ದ , [[ಆಳ್ವಾರರು]] (ತಮಿಳು), [[ತಮಿಳು]] ಗ್ರಂಥಗಳ ಆಧಾರಗಳಿಂದ , ಆ ಆಚಾರ್ಯರುಗಳು ಈ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಾರ ಕೊಟ್ಟರು. ಇದು ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನವಾದುದು. ಈ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ , [[ರಾಮಾನುಜ|ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯ]]ರು (ಕ್ರಿ. ಶ. ೧೦೧೭-೧೧೩೭) ವಿಶಿಷ್ಠಾದೈತವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿ, ಪ್ರಚಾರ ಪಡಿಸಿದರು. ಇವರು ಮಹಾನ್ ಮೇಧಾವಿ, ಪಂಡಿತರು, ಮತ್ತು ಭಕ್ತರು. [[ಬ್ರಹ್ಮ ಸೂತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಇವರು ಬರೆದ [[ಶ್ರೀ ಭಾಷ್ಯ]] ಇವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇವರು ಗೀತೆಗೂ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಆಚಾರ್ಯರು , [[ವೆಂಕಟನಾಥ]] ಮತ್ತು [[ವೇದಾಂದೇಶಿಕರು]]. == ವಿಶಿಷ್ಟ -ಅದ್ವೈತ == '''ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ''' :ರಾಮಾನುಜರ ಪ್ರಕಾರ [[ಜೀವ]], [[ಜಗತ್ತು]], [[ಈಶ್ವರ]], (ದೇವರು-[[ವಿಷ್ಣು]]) ಈ ಮೂರೂ ಸತ್ಯಗಳೇ. ಇವನ್ನೇ ಸತ್ , ಚಿತ್, ಈಶ್ವರ ಎನ್ನುವರು. ಜೀವ ಜಗತ್ತುಗಳು ಈಶ್ವರನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ . ಅವನೇ ಅವುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಕ. ಜೀವ ಜಗತ್ತುಗಳು ಅವನ ಶರೀರಗಳಂತಿವೆ. ಬೇರೆಯಾಗಿ ಇರುವಿಕೆ , ಬೇರೆಯಾಗದೇ ಇರುವಿಕೆ , -ಅಪಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿ -ಒಂದೇ ಆಗಿರುವಿಕೆ -ಒಂದೇ ಆಗಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ; (ಮೂರೂ) ಚಿತ್ (ಜೀವ) ; ಅಚಿತ್ (ಜಗತ್ತು) ಭಗವಂತನ ವಿಶೇಷಣಗಳು. ಭಗವಂತನು ಇವು ಕೂಡಿದ ಐಕ್ಯವೇ ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ .. :ತತ್ವಮಸಿ ಯ ಅರ್ಥ -'''ತತ್ ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ''' (ವಿಷ್ಣು ) ; '''ತ್ವಂ ಎಂದರೆ ಜೀವ'''ನನ್ನು ಪ್ರಾಕಾರವಾಗಿ (ರೂಪಾಂತರದಿಂದ ) ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮ -(ಜಗತ್ ಕಾರಣವಾದ ಬ್ರಹ್ಮ) . ಜೀವನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮವೂ ಒಂದೇ /ಎಂದರೆ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ ; ಜೀವ - '''ಬ್ರಹ್ಮ (ವಿಷ್ಣು)( ಒಂದೇಅಲ್ಲ.''' // ಇದೇ ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ. ಪ್ರಕೃತಿ :ಸಾಂಸಾರಿಕ ಅನುಭವಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾದುದು.-ಪ್ರಕೃತಿ (ಅಕ್ಷರಾ, ಮಾಯಾ, ಅವಿದ್ಯಾ) ಭಗವಂತನ ಶರೀರ. ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದರೆ ಕಾರಣದ ((ಬ್ರಹ್ಮ) ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪಾಂತರ. ನೂಲಿನಿಂದ ಬಟ್ಟೆ ಇದ್ದಂತೆ. ವಿಷ್ಟುವಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ. ಇವರಿಬ್ಬರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಜೀವನಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ (ಮುಕ್ತಿ) ಸಿಗುವುದು. == ಜೀವ == :ಜೀವವು ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪಿ . ದೇಹೇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆ. '''ಜೀವ ಬ್ರಹ್ಮರ ಐಕ್ಯವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.''' ಜೀವ ಬೇರೆ , ಬ್ರಹ್ಮ ಬೇರೆ. ಜೀವ (ಆತ್ಮ ) ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಬೇರೆ -ದೀಪದಿಂದ ಬೆಳಕಿದ್ದಂತೆ. ಬೆಳಕು ಆತ್ಮ ; ದೀಪದ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಭಾಗವಲ್ಲ . ಜೀವನೊಳಗೆ ಅಂತರ‍್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನಿದ್ದಾನೆ. ಜೀವನು ಉಪಾದಿಗಳಿಂದ ಆವೃತನಾಗಿ ದುಃಖಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವಭಾವತಃ ಆನಂದ ರೂಪಿ . ಕಾರಣ ಅನಾದಿಯಾದ ಕರ್ಮ. ಅದು ಜೀವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರಮಾತ್ಮನಿಗಲ್ಲ. ಜೀವನಿಗೆ ಇಚ್ಛಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಉಂಟು. ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅನ್ನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಕೃತಿ ; ಹುಟ್ಟು ಸಾವುಗಳಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಆತ್ಮಕ್ಕೂ ಇನ್ನೊಂದು ಆತ್ಮಕ್ಕೂ ಸಾದೃಶ್ಯವಿದೆ. :ಜೀವದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧ. '''ಬದ್ಧ''' ರು (ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದವ) ; '''ಮುಕ್ತ''' ರು(ನಿತ್ಯ ಸುಖಿಗಳು-ಆನಂದ ದಲ್ಲಿರುವವರು , ಪರಮಾತ್ಮನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿಲ್ಲ) ; '''ನಿತ್ಯ''' ರು (ಎಂದೂ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕದವರು -ಸದಾ ಮುಕ್ತರಾಗಿರುವವರು)- ಉದಾ : ಅನಂತ , ಗರುಡ ,ವಿಶ್ವಕ್ಸೇನ, ಮೊದಲಾದವರು ) ಈಶ್ವರ (ವಿಷ್ಣು )-ಲಕ್ಷ್ಮಿ . == ಈಶ್ವರ ಸಗುಣ == :ಈಶ್ವರನದು ಶುದ್ಧ ಸತ್ವ ಗುಣ. ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಜೀವ, ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಅವನಲ್ಲಿ ಅಡಗುತ್ತವೆ. ಅವನದು ಶುದ್ಧ ಸತ್ವಗುಣ . ಪ್ರಳಯದಲ್ಲಿ ಜೀವ -ಪ್ರಕೃತಿಗಳು ಅವನಲ್ಲಿ ಅಡಗುತ್ತವೆ. ಜಗತ್ತು ವ್ಯಕ್ತವಾದಾಗ ಕರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ದೇಹಗಳು ಒದಗುತ್ತವೆ. '''ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ .''' '''ಅವನ ಶಕ್ತಿಯೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿ''' . ವೈಕುಂಠವು ಸತ್ವದಿಂದಾಗಿದೆ. ಸರ್ವಕಲ್ಯಾಣ ಗಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಾರಾಯಣನು ತನ್ನ ಲೀಲೆಗಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. "ಅರ್ಚಾ",ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣರಿಬ್ಬರೂ ಒಂದಾಗಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಪೊರೆಯುವರು. == ಜ್ಞಾನ ಮೀಮಾಂಸೆ == ರಾಮಾನುಜರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ, ಅನುಮಾನ, ಮತ್ತು , ಶಬ್ದ (ವೇದ-ಪುರಾಣ ವಾಕ್ಯ) ಇವು ಪ್ರಮಾಣಗಳು. ವೇದದ ಜ್ಞಾನ ಕಾಂಡ ಕರ್ಮಕಾಂಡ ಆಗಮಗಳು (ವೈಖಾನಸ ಆಗಮಗಳು), ಆಳ್ವಾರರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳು (ವೇದದಂತೆ) ಶಬ್ದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು. ನಮಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಞಾನಗಳೂ ಸತ್ಯ. ಸ್ವಪ್ನ , ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲೂ ಸತ್ಯಾಂಶವಿದೆ .ಪ್ರಕೃತಿ , ಕಾಲ , ಶುದ್ಧ ಸತ್ಯ , ಧರ್ಮಭೂತ ಜ್ಞಾನ, ಜೀವ , ಈಶ್ವರ ಇವು ದ್ರವ್ಯಗಳು (ಸತ್ಯವಾದ ಶಕ್ತಿಗಳು). "ಅ ದ್ರವ್ಯ"ಗಳು ಹತ್ತು -> ಅವು ಪಂಚ ತನ್ಮಾತ್ರೆ , ತ್ರಿಗುಣಗಳು, ಸಂಯೋಗ ಮತು ಶಕ್ತಿ . == ಧರ್ಮಭೂತ ಜ್ಞಾನ == '''ಅಪೃಥಕ್ ಸಿದ್ಧಿ , ಮತು ಧರ್ಮಭೂತ ಜ್ಞಾನ''' , ಇವು ರಾಮಾನುಜ ದರ್ಶನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ '''ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನವೆಂಬುದಿಲ್ಲ''' . ಜ್ಞಾನವು ಯಾವುದಾದರೂ , ವಸ್ತುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಜ್ಞಾನವು ದ್ರವ್ಯವಾದರೂ ಅದು , ಜೀವ ,ಈಶ್ವರನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೀಪ - ಬೆಳಕು ; ಬೆಳಕು ದೀಪದ ಧರ್ಮ , ಅದರ ಸ್ವರೂಪವಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನವು ಜಡವೂ ಅಲ್ಲ , ಚೇತನವೂ ಅಲ್ಲ. ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಕಾಶಕ, ತನ್ನನ್ನೂ ಬೆಳಗಿ -ಬೇರೆಯದನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನ ಅದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ '''ಜ್ಙಾನಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ'''. ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಜಡ , ಸುಖ , ದುಃಖ ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಙಾನವೇ ; ಆತ್ಮ ನ ಅನಂತ ಗುಣಗಳೆಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಭೂತ ಜ್ಞಾನದ ಅವಸ್ಥಾ ಬೇಧಗಳಾಗಿವೆ . ಭಕ್ತಿ- ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಗಳೂ ಅದರ ಬೇಧವೇ . == ಭಕ್ತಿ == ಸಂಸಾರ ದುಃಖ ದಲ್ಲಿರುವ ಜೀವನಿಗೆ ಭಗವಂತನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬಯಕೆಯಾಗುವುದು. ಜ್ಞಾನ ಕರ್ಮಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಗೆ ಕಾರಣ. ವೈದಿಕ ಕರ್ಮ , ದೇವತಾ ಅರ್ಚನೆ , ತಪಸ್ಸು , ಯಜ್ಞ , ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ , ದಾನ , ಇತ್ಯಾದಿ, ಕರ್ಮಗಳು . ಜ್ಞಾನವೆಂದರೆ ತಾನು ಭಗವಂತನ , ಶೇಷನೆಂಬ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯುಳ್ಳ ಧ್ಯಾನ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ತ ಶುದ್ಧಿ ; ಈಶ್ವರ ಪ್ರೀತಿ, ಮತ್ತು ಈಶ್ವರ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ. == ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ == ;ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಭಕ್ತಿ . :ವಿವೇಕ ಮೊದಲಾದ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು . (ಭಕ್ತಿ ಶಬ್ದ : "ಪ್ರೀತಿ ವಿಶೇಷೇ ವರ್ತತೇ" -ವೇದಾಂತ ಸಂಗ್ರಹ). ಭಕ್ತಿಗಿಂತ ಸುಲಭವಾದ ದಾರಿ ಪ್ರಪತ್ತಿ ಅಥವಾ ಶರಣಾಗತಿ . ತಾನು ಭಗವಂತನ ಶೇಷ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಶೇಷತ್ವಾನುಸಂಧಾನ ಮಾಡುವುದೇ ಪ್ರಪತ್ತಿ. ಸರ್ವಸ್ವ ಅರ್ಪಣ ಭಾವ . -ಸದಾ ಅರ್ಚನೆ , ಕೀರ್ತನೆ, ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುವುದು. ಇದಕ್ಕೂ ಗುರು ಉಪದೇಶ ಅಗತ್ಯ. ಜಾತಿ, ಕುಲ, ಬೇಧವಿಲ್ಲದೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾದಾಗ ಆತ್ಮನು ದಿವ್ಯ ಶರೀರಿಯಾಗಿ ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿರುವನು. == ತೆಂಗಲೈ -ವಡಗಲೈ == :(ತೆಂಕು -ಪಶ್ಚಿಮ ; ಬಡಗು -ಪೂರ್ವ) :ರಾಮಾನುಜರ ನಂತರ ವೇದಾಂತ ದೇಶಿಕರು , ವೇದೋಪನಿಷತ್ , ತಮಿಳು ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದ ಪಂಥ '''ವಡಗಲೈ''' ; ಈ ಪಂಥದ ಪ್ರಕಾರ '''ಕಪಿ-ಕಿಶೋರನ್ಯಾಯ''' : ಭಕ್ತನು ಭಗವಂತನನ್ನು ತಾನಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು . :ಪಿಳೇಲೋಕಾಚಾರ್ಯರು ತಮಿಳು ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಆಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪಂಥ '''ತೆಂಗಲೈ''' :ಇದು '''ಮಾರ್ಜಾಲ-ಕಿಶೋರನ್ಯಾಯ''' . ; ಮರಿಯನ್ನು ಬೆಕ್ಕು ಕಚ್ಚಿ ವ್ಶೆದು(ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ) ರಕ್ಷಿಸುವುದು ; ಮರಿಯ ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲ ; ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೇ ಭಕ್ತನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ . ಈ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತನು ಭಗವಂತನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವುದು . == ಸಾರಾಂಶ == :ಬ್ರಹ್ಮವಾದ , ಪರತತ್ವವಾದ (absolutism : The doctrine of an absolute being) ಮತ್ತು (ಈಶ್ವರ ವಾದ (theism-ಥೀಯಿಸಮ್) ಎರಡೂ ಪ್ರಾಚೀನವಾದವು . ಬೇಧ-ಅಬೇಧ ; ವ್ಯಕ್ತಿ-ದೇವರು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿ ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುವುದೇ ರಾಮಾನುಜರ ಪ್ರಯತ್ನ. ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ (೯-೧೦ನೇಶತಮಾನ) ರ ಬೇಧಾಬೇಧ ವಾದವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ ಶ್ರೀ ಶಂಕರರ ಮಾಯಾವಾದವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಚಿತ್ಪ್ರಧಾನ (ಐಡಿಯಲಿಸಮ್-Idealism,)ವನ್ನು ವೈಷ್ಣವ ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು ; ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆ ಇವರ ವಿಶೇಷ ಸಾಧನೆ.<ref>ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಪರಿಚಯ: ಏದುರ್ಕಳ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್</ref><ref>ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರ -ಆಧಾರ: ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಚಯ :- ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ & ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಎ.ಹೆಗಡೆ.</ref> ಓಂ ತತ್ಸತ್. == ನೋಡಿ == {| class="wikitable" |- | colspan=4 style=”background:#eee;” | <center >'''ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ''' </center> |- |[[ಚಾರ್ವಾಕ|ಚಾರ್ವಾಕ ದರ್ಶನ]] || [[ಜೈನ ಧರ್ಮ| ಜೈನ ದರ್ಶನ]] || [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ| ಬೌದ್ಧ ದರ್ಶನ]] || [[ಸಾಂಖ್ಯ|ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನ]] |- | [[ಯೋಗ|ರಾಜಯೋಗ]] || [[ನ್ಯಾಯ ದರ್ಶನ| ನ್ಯಾಯ]] || [[ವೈಶೇಷಿಕ ದರ್ಶನ]] || [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ]] |- | [[ಆದಿ ಶಂಕರರು ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ]] || [[ಅದ್ವೈತ]]- [[ಜ್ಞಾನ-ಕರ್ಮ ವಿವಾದ]] || ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ ದರ್ಶನ || [[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] |- |[[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ |ಮಾಧ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತ ]]||[[ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತಮ್ ಮತ್ತು ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] || [[ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ]] || [[ಭಗವದ್ಗೀತಾ ತಾತ್ಪರ್ಯ]] |- |[[ ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] || [[ವೀರಶೈವ| ವೀರಶೈವ ತತ್ತ್ವ]] ||[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವರು]] || - [[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು]] |- |[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮ]] ||[[ಮೋಕ್ಷ]] ||ಗೀತೆ||[[ಬ್ರಹ್ಮಸೂತ್ರ]] |- |} :[[ಚಾರ್ವಾಕ]] ದರ್ಶನ ;[[ಜೈನ ಧರ್ಮ]]- ಜೈನ ದರ್ಶನ ;[[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] ;[[ಸಾಂಖ್ಯ]]-ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನ ;([[ಯೋಗ]])->[[ರಾಜಯೋಗ]] ;[[ನ್ಯಾಯ ದರ್ಶನ]] ;[[ವೈಶೇಷಿಕ ದರ್ಶನ]];;[[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ]] - ;[[ವೇದಾಂತ]] ದರ್ಶನ / [[ಉತ್ತರ ಮೀಮಾಂಸಾ]] ;[[ಅದ್ವೈತ]] ;[[ಆದಿ ಶಂಕರರು ಮತ್ತು ಅದ್ವೈತ]] ;ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ [[ಶಕ್ತಿ ವಿಶಿಷ್ಟಾದ್ವೈತ]] ದರ್ಶನ ;[[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] - ಮಾಧ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತ ;[[ಪಂಚ ಕೋಶ]]--[[ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಭಾರತಮ್ ಮತ್ತು ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ]] ;[[ವೀರಶೈವ]];[[ಬಸವೇಶ್ವರ|ಬಸವಣ್ಣ]];[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ]];[[ಭಗವದ್ಗೀತಾ ತಾತ್ಪರ್ಯ]] ;[[ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ;[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ]][[ವೇದ|ವೇದಗಳು]]--[[ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]--[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವರು]][[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು]]-ಅಸ್ತಿತ್ವ-ಸತ್ಯವೇ-ಮಿಥ್ಯವೇ -[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮ]]-[[ಮೋಕ್ಷ]]-[[ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷ]] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * Biographies of [http://www.bharatadesam.com/people/ramanujacharya.php Ramanuja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091107115437/http://www.bharatadesam.com/people/ramanujacharya.php |date=2009-11-07 }} and [http://www.bharatadesam.com/people/vedanta_deshikar.php Vedanta Desika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091107120518/http://www.bharatadesam.com/people/vedanta_deshikar.php |date=2009-11-07 }} * [http://www.srivaishnavan.com Ramanuja and VisishtAdvaita] * [http://sriranganatha.tripod.com more information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330053611/http://sriranganatha.tripod.com/ |date=2019-03-30 }} * [http://shankaracharya.org Advaita and VisishtAdvaita] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403140747/http://shankaracharya.org/ |date=2019-04-03 }} * [http://www.dlshq.org/download/hinduismbk.htm#_VPID_96 more information] == ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು == ೧.ಹಿಂದೂಧರ್ಮದ ಪರಿಚಯ: ಏದುರ್ಕಳ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ :೨.ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರ -ಆಧಾರ: ಭಾರತೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪರಿಚಯ :- ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ & [[ಎಂ. ಎ. ಹೆಗಡೆ|ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಎ.ಹೆಗಡೆ]]. ==ಉಲ್ಲೇಖ== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ಅಧ್ಯಾತ್ಮ]] exhr0j8s6h2r0ltdbk22v39e9mau7x7 0 21391 1373106 1364815 2026-05-09T17:41:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373106 wikitext text/x-wiki {{Infobox actor | bgcolour = | name = ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ | image =Shah Rukh Khan (Berlin Film Festival 2008) 3.jpg | imagesize = | caption = ಶಾಹ್ ರುಖ್ ಖಾನ್ | othername = ಕಿಂಗ್ ಖಾನ್, ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಬಾಲಿವುಡ್<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200706171961.htm|title=Indian cinema doing well because of cultural ethos: Shah Rukh Khan|date=June 17, 2007|author=|publisher=''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''|accessdate=2009-08-16|archive-date=2010-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100523085431/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200706171961.htm|url-status=dead}}</ref> | birthdate = ೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೬೫ | location = [ದೆಹಲಿ],ಭಾರತ | yearsactive = 1988–present | spouse = [[ಗೌರಿ ಖಾನ್]] (1991-present ) | occupation = ನಟ, ನಿರ್ಮಾಪಕ }} ನವೆಂಬರ್ ೨, ೧೯೬೫ ರಂದು ಜನಿಸಿದ '''ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌''' ರವರು {{lang-hi|शाहरुख़ ख़ान}} {{lang-ur|{{Nastaliq|شاہ رُخ خان}}}}), ಪ್ರಖ್ಯಾತ [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]] ತಾರೆಯಲ್ಲದೇ, [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ]] ಮತ್ತು [[ಕಿರುತೆರೆ ನಿರೂಪಕ]]ರೂ ಆಗಿರುವ ಓರ್ವ ಭಾರತೀಯ ನಟ. ಇವರನ್ನು '''ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್‌''' ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೆಸರಿಂದಲೂ ಸಹಾ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜನಪ್ರೀಯ ನಟನನ್ನು ಆತನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಕಿಂಗ್ ಖಾನ್, ಬಾಲಿವುಡ್ ಬಾದಷಾ ಅಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ == 'ಕಿರುತೆರೆ'ಯ, ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್,'ಬಾಲಿವುಡ್ ವಲಯದಲ್ಲೂ, 'ಪ್ರಚಂಡ ಚನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು' == ೧೯೮೦ 0ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಿರುತೆರೆ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು 'ಖಾನ್‌' ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರನ್ನು '[[ದೀವಾನಾ]]'(೧೯೯೨) ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಿನಿಂದ, ಅವರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಾಣಿಜ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಅಭಿನಯಗಳಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. [[ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಏಳು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹದಿಮೂರು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]]ನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. * '[[ದಿಲ್‌ವಾಲೆ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಲೇ ಜಾಯೆಂಗೆ]],' (೧೯೯೫), * '[[ಕುಚ್‌ ಕುಚ್‌ ಹೋತಾ ಹೈ]],' (೧೯೯೮), * '[[ಚಕ್‌ ದೇ ಇಂಡಿಯಾ]],' (೨೦೦೭), * '[[ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ]]' (೨೦೦೭) ಮತ್ತು * '[[ರಬ್‌ ನೇ ಬನಾದಿ ಜೋಡೀ]],' (೨೦೦೮) ಗಳಂತಹಾ ಖಾನ್‌ರ‌, ಚಿತ್ರಗಳು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ಉಳಿದರೆ, * '[[ಕಭೀ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್‌]]' (೨೦೦೧), * '[[ಕಲ್‌ ಹೋ ನಾ ಹೋ]],' (೨೦೦೩), * '[[ವೀರ್-ಝಾರಾ]]' (೨೦೦೪) ಮತ್ತು '[[ಕಭೀ ಅಲ್ವಿದಾ ನಾ ಕೆಹೆನಾ]],' (೨೦೦೬) ನಂತಹಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಗರದಾಚೆಯ/ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆದ ಭಾರತೀಯ ನಿರ್ಮಿತ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ, ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಯಶಸ್ವಿ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite web|title=Bollywood bonanza|url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101010300.htm|author=Kumar, Anuj|date=November 11, 2004|publisher=''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''|accessdate=2009-08-16|archive-date=2009-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20091106120546/http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101010300.htm|url-status=dead}}<br />{{cite web|title=Being SRK|url=http://www.hindu.com/cp/ ೨೦೦೭/೧೨/೦೭/stories/2007120750010100.htm|author=Kamath, Sudhish|date=december ೭, ೨೦೦೭|publisher=''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''|accessdate=೨೦೦೯-೦೮-೧೬|archive-date=2009-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017222927/http://www.hindu.com/cp/|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ, ಖಾನ್ [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ|ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ]] ಹಾಗೂ [[ಕಿರುತೆರೆ ನಿರೂಪಕ|ಕಿರುತೆರೆ ನಿರೂಪಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಶಾಖೆ ತೆರೆದರು. ಅವರು ಎರಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಗಳಾದ, [[ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೆಡ್‌ ಚಿಲ್ಲೀಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌]]ಗಳ ಸ್ಥಾಪಕ/ಮಾಲಿಕರೂ ಹೌದು‌. 2008ರಲ್ಲಿ, ''[[ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್|ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌]]'' ಅವರಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ೫೦ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂಬ ಅಭಿದಾನ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.newsweek.com/id/176325 | work=[[Newsweek]] | date=೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್, ೨೦೦೮| accessdate=೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್, ೨೦೦೮| title=The Global Elite – 41: Shahrukh Khan}}</ref> == 'ಜನನ', 'ಬಾಲ್ಯ', 'ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ', ಮತ್ತು 'ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ' == [[ಚಿತ್ರ:Shah Rukh Khan and Family.jpg|thumb|200px|ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ]] '[[ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್‌]]', ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]] ದೇಶದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮಂಗಳೂರು]] ಎಂಬಲ್ಲಿ [[Pathan|ಪಠಾಣ್‌]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ [[ಪಠಾಣ್‌|ಮುಸಲ್ಮಾನ]] ಪೋಷಕರಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದರು.<ref name="Rediff-Pathan">{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/2007/mar/16srk.htm| title = The Rediff Interview / Shah Rukh Khan|publisher = Rediff|accessdate =೨೦೦೬-೦೬-೦೫}}</ref> ಅವರ ತಂದೆ, '[[ತಾಜ್‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಖಾನ್‌ರು]]', [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭಾರತ]]ದ [[ಪೇಷಾವರ್]] ಮೂಲದ [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು|ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಸಂಗ್ರಾಮದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ]]ರಾಗಿದ್ದರು. ಖಾನ್‌ರ‌ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ತಂದೆ ಕಡೆಯ ಅಜ್ಜ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್‌|ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್‌]] ಮೂಲದವರು.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zxItARuTJT0&amp;feature=related ಆಫ್ಘನ್‌ TV ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ಘನ್‌ ಚಿತ್ರನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ 2009ರ ಸಂದರ್ಶನ], ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್ ಅವರ ತಂದೆಯ ತಂದೆ (ಅಜ್ಜ) ಆಫ್ಘನ್‌ ಮೂಲದವರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.</ref> ಅವರ ತಾಯಿ, [[ಸುಭಾಷ್‌ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್‌|ಸುಭಾಷ್‌ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್‌‌]]<ref>{{cite web | work=telegraphindia.com | title=Badshah at durbar and dinner | url=http://www.telegraphindia.com/1040531/asp/frontpage/story_3313328.asp | accessdate=12 March | accessyear=2007 | archive-date=2009-01-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090127042930/http://telegraphindia.com/1040531/asp/frontpage/story_3313328.asp | url-status=dead }}</ref>‌ರ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆ/ಇಂಡಿಯನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆರ್ಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನರಲ್‌ ಆಗಿದ್ದ [[ಜಂಜುವಾ|ಜಂಜುವಾ ರಜಪೂತ್‌]] ಕುಲದ [[ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್‌#ಭಾರತ|ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್‌]] [[ಷಾ ನವಾಜ್‌ ಖಾನ್ (ಜನರಲ್)|ಷಾಹ್‌ ನವಾಜ್‌ ಖಾನ್‌]]ರ‌, ದತ್ತು ಪುತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ '[[ಲತೀಫ್‌ ಫಾತಿಮಾ]].' ಖಾನ್‌ರ‌ ತಂದೆಯವರು [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಭಜನೆ|ಭಾರತ ವಿಭಜನೆ]]ಗೆ ಮುನ್ನ [[ಪೇಷಾವರ್]]ನ [[ಕಿಸ್ಸಾ ಖವಾನಿ ಬಜಾರ್|ಕಿಸ್ಸಾ ಖವಾನಿ ಬಜಾರ್‌]]ನಿಂದ ನವದೆಹಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರೆ,<ref>{{cite web |url=http://specials.rediff.com/news/2004/may/31sl02.htm |title=Rediff News Gallery: The Shahrukh Connection}}</ref> ಅವರ ತಾಯಿಯವರ ಕುಟುಂಬ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭಾರತ]]ದ [[ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ]]ಯಿಂದ ಬಂದವರು.<ref>ಸುಗಾತಾ ಬೋಸ್‌ರವರ ''A ಹಂಡ್ರೆಡ್‌ ಹಾರಿಜಾನ್ಸ್‌ '', 2006 USA, p136</ref> ಖಾನ್‌ರಿಗೆ ಷೆಹ್‌ನಾಜ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಕ್ಕ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url= http://movies.indiatimes.com/cms.dll/articleshow?artid=177008&right=1&fright=1&botlink=1 |title= Shahrukh Khan - Journey |access-date= 2009-10-29 |archive-date= 2008-12-27 |archive-url= https://web.archive.org/web/20081227064913/http://movies.indiatimes.com/cms.dll/articleshow?artid=177008&right=1&fright=1&botlink=1 |url-status= dead }}</ref> == ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ == ಖಾನ್‌ [[ಸೇಂಟ್, ಕೊಲಂಬಸ್‌ ಶಾಲೆ (ದೆಹಲಿ)|ಸೇಂಟ್, ಕೊಲಂಬಸ್‌ ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಕ್ರೀಡೆಗಳು, ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಶಾಲೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ''ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಖಡ್ಗ'' ವನ್ನು ಸಹಾ ಗೆದ್ದರು. ನಂತರ [[ಹನ್ಸ್‌ರಾಜ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌/ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಹನ್ಸ್‌‌ರಾಜ್‌ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ (೧೯೮೫-೧೯೮೮) ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಖಾನ್, ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ [[ಆರ್ಥಿಕತೆ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ(ಆನರ್ಸ್‌) ಪದವಿ ಪಡೆದರು. [[ಜಾಮಿಯಾ ಮಿಲಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು|ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ]] ವಿಷಯದ [[ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ]]ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರೂ ನಂತರ ಅವರು[[ಬಾಲಿವುಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದನ್ನು ತೊರೆದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.indiafm.com/features/ ೨೦೦೬/೧೧/೦೨/೧೯೭೭|title=Facts you never knew about SRK |author=IndiaFM News Bureau |publisher=[[indiaFM]] |date=೯ November ೨೦೦೬|accessdate=೨೦೦೮-೦೬-೨೬}}</ref> == ಪೋಷಕರ ಸಾವಿನನಂತರ == ಖಾನ್ ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ<ref>{{cite web |work=zeenews.com |title=Shah Rukh Khan turns ೪೨ |url=http://www.zeenews.com/znnew/articles.asp?aid=404915&sid=ZNS&sname=exclusive-news |accessdate=೨ November |accessyear=೨೦೦೭}}</ref> [[ಮುಂಬಯಿ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ತಮ್ಮ ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮುಂಚೆ ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೧ ರಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಹಿಂದೂ ಮದುವೆ|ಹಿಂದೂ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗೌರಿ ಖಾನ್|ಗೌರಿ ಚಿಬ್ಬರ್]]‌ (ಈಕೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದವರು)ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/ ೨೦೦೬/೧೧/೨೭/೧೧/೧೭/stories/2006111701130100.htm |title=Much ado about King Khan |date=೧೭ November ೨೦೦೬ |author=Siddiqui, Rana |publisher=The Hindu |accessdate=೨೦೦೮-೦೨-೦೯ |archive-date=2009-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091028075238/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/ |url-status=dead }}</ref> ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ಮಗ ಆರ್ಯನ್‌(ಜ. ೧೯೯೭) ಮತ್ತು ಮಗಳು ಸುಹಾನಾ (ಜ. ೨೦೦೦). ಖಾನ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು [[ಅಲ್ಲಾಹ್|ಅಲ್ಲಾಹು]]ವಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಖುರಾನ್‌|ಕುರ್‌-ಆನ್‌]] ಅನ್ನು ಇಟ್ಟು ಎರಡೂ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4274774.stm |title=Who's the real Shah Rukh Khan? |author=Zubair Ahmed |publisher=BBC News - BBC |date=23 September 2005 |accessdate=2008-08-26}}</ref> == ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ == ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, [[ನಸ್ರೀನ್‌ ಮುನ್ನಿ ಕಬೀರ್|ನಸ್ರೀನ್‌ ಮುನ್ನಿ ಕಬೀರ್‌]]ರು ಖಾನ್‌ರ ಮೇಲೆ ಎರಡು-ಭಾಗಗಳ, ''[[ದ ಇನ್ನರ್ ಅಂಡ್‌ ಔಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್‌|ದ ಇನ್ನರ್ ಅಂಡ್‌ ಔಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್‌/ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್‌ರ ಆಂತರಿಕ ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚ]]'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ [[ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ]]ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅವರ 2004 ಟೆಂಪ್ಟೇಷನ್ಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿಸಿದ್ದ ಆ ಚಿತ್ರವು, ಖಾನ್‌ರ‌, ಕುಟುಂಬದ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಪಂಚ ಹಾಗೂ ಹೊರಪ್ರಪಂಚದ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ವೈದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತ್ತು. ''ಸ್ಟಿಲ್‌ ರೀಡಿಂಗ್‌ ಖಾನ್'' ‌, ಎಂಬ ಅವರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕವು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. [[ಅನುಪಮ ಚೋ/ಛೋಪ್ರಾ|ಅನುಪಮಾ ಛೋ/ಚೋಪ್ರಾ]]ರ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಸ್ತಕ, "ಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌: ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್ ಅಂಡ್‌ ದ ಸೆಡಕ್ಟಿವ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸಿನೆಮಾ", 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಖಾನ್‌ರ‌ ಜೀವನದ ಮುಖಾಂತರ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=The Khan story|url=http://www.hindu.com/mag/2007/08/05/stories/2007080550130500.htm|date=August 5, 2007|author=Gautam, Savitha|publisher=''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''|accessdate=2009-08-16|archive-date=2009-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20091019114247/http://www.hindu.com/mag/2007/08/05/stories/2007080550130500.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Face of a new India|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070805/spectrum/main5.htm|date=August 5, 2007|publisher=''[[The Tribune]]''|accessdate=2000-08-16|author=Kumar Sen, Ashish}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * ಖಾನ್‌ ಅವರು ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಭಾರತ]]ದ ನಾಲ್ಕನೇ ಉನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]ಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ 2005ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, [[ಲಂಡನ್‌|ಲಂಡನ್‌‌]]ನ ''[[ಮೇಡಮ್ ಟುಸ್ಸಾಡ್ಸ್|ಮೇಡಮ್‌ ತುಸ್ಸಾಡ್‌ರ]] ಮೇಣದ ಪುತ್ಥಳಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ'' ದಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ಅವರ ಸಹಜ ಗಾತ್ರದ ಪುತ್ಥಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್‌]]ನ ''[[ಮುಸೀ ಗ್ರೆವಿನ್‌|ಮ್ಯುಸೀ ಗ್ರೆವಿನ್‌]]'' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.madame-tussauds.co.uk/shah_rukh_khan.htm|title=Shah Rukh Khan Now Live At Madame Tussauds|access-date=2009-10-29|archive-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430154124/http://www.madame-tussauds.co.uk/shah_rukh_khan.htm|url-status=dead}}</ref> ತಮ್ಮ “ಅಸಾಧಾರಣ ವೃತ್ತಿಜೀವನ”ದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸರಕಾರದಿಂದ [[ಆರ್ಡ್ರೆ ಡೆಸ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಟ್‌ ಡೆಸ್‌ ಲೆಟ್ರೆಸ್‌|ಆರ್ಡರೆ ಡೆಸ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಟ್‌ ಡೆಸ್‌ ಲೆಟ್ರೆಸ್‌]] (ಆರ್ಡರ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲಿಟರೇಚರ್‌) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.indiafm.com/news/2007/06/21/9619 |title=Shah Rukh Khan to be honoured by French Govt.}}</ref> == ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ == * ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, [[ಮಲೇಷ್ಯಾ|ಮಲೇಷಿಯಾ]]ದ [[ಮಲಕ್ಕಾ]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ [[ಯಾಂಗ್‌ ದಿ-ಪರ್ಟುವಾ ನೆಗೆರಿ|ಯಾಂಗ್‌ ದಿ/ಡಿ-ಪೆರ್ಟುವಾ ನೆಗೆರಿ]] [[ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಖಲೀಲ್‌ ಯಾಕೂಬ್|ತುನ್‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಖಲೀಲ್‌ ಯಾಕೂಬ್‌]]ರಿಂದ ಖಾನ್‌ರವರು [[ಮಲಯ್‌ ಗೌರವಗಳು#ದತುಕ್‌ ೨|ದತುಕ್]] (ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ನೈಟ್‌ಹುಡ್‌ ಪದವಿಯ “ಸರ್‌” ಪದವಿಯಂತೆ) ಎಂಬ ಉಪಾಧಿಯೊಂದಿಗಿನ ''ದರ್ಜಾ ಮುಲಿಯಾ ಸೆರಿ ಮೆಲಕ'' ಎಂಬ ಗೌರವ ಪಡೆದರು. ಖಾನ್‌ರವರು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ''[[ಒನ್‌ ಟು ಕಾ ಫೋರ್|ಒನ್‌ ಟು ಕಾ ಫೋರ್‌]]'' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಿ ಮಲಕ್ಕಾದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದುದಕ್ಕಾಗಿ" ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಲವರಿಂದ ಟೀಕಾಪ್ರಹಾರವೂ ಆಯಿತು.<ref>{{cite news|title= Shah Rukh to accept Malaysian Datukship in person|date=೨೦೦೮-೧೦-೨೧|publisher=Zee News|url=http://www.zeenews.com/articles.asp?aid=477810&sid=ENT&ssid=1|accessdate=೨೦೦೮-೧೦- ೨೩}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ ನ '[[ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ಷೈರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]'ದಿಂದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲಿನ 'ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ ಪದವಿ' ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/London-calling-Dr-Shah-Rukh/articleshow/4711866.cms|title=London calling Dr Shah Rukh!|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090701185742/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/London-calling-Dr-Shah-Rukh/articleshow/4711866.cms|archivedate=2009-07-01|access-date=2009-10-29|url-status=live}}</ref> == ಚಿತ್ರರಂಗದ ವೃತ್ತಿ == ಖಾನ್‌ ವಿಖ್ಯಾತ ರಂಗನಿರ್ದೇಶಕ 'ಬ್ಯಾರ್ರಿ ಜಾನ್‌' ರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಆಕ್ಷನ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ (TAG)ನಲ್ಲಿ ನಟನೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿದರು. 2007ರಲ್ಲಿ, ಜಾನ್‌ ತಮ್ಮ ಮಾಜಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆಂದರು, "ಶಾರುಖ್‌ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ವಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಗೌರವ ಸ್ವತಃ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಅವರಿಗೇ ಸಲ್ಲಬೇಕು."<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=f9c017a9-918d-45bf-9162-f147e9fec513&MatchID1=4502&TeamID1=2&TeamID2=6&MatchType1=1&SeriesID1=1122&PrimaryID=4502&Headline='Theatre+is+at+an+all-time+low+in+Delhi'|title=Shahrukh's teacher gives him the credit|access-date=2009-10-29|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930014712/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=f9c017a9-918d-45bf-9162-f147e9fec513&MatchID1=4502&TeamID1=2&TeamID2=6&MatchType1=1&SeriesID1=1122&PrimaryID=4502&Headline='Theatre+is+at+an+all-time+low+in+Delhi'|url-status=dead}}</ref> ಖಾನ್‌ 1988ರಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ ''[[ಫೌಜಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ, ಕಮಾಂಡೋ ಅಭಿಮನ್ಯು ರಾಯ್ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಟನಾವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/television/2002/october/32887.htm|title=The camera chose Shah Rukh Khan|access-date=2009-10-29|archive-date=2007-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20071127014420/http://www.mid-day.com/entertainment/television/2002/october/32887.htm|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಸರ್ಕಸ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದ 1989ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ [[ಅಜೀಜ್‌ ಮಿರ್ಜಾ]]ರ ''[[ಸರ್ಕಸ್ (TV ಸರಣಿ)|ಸರ್ಕಸ್]]'' ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಗಳಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=bbc.co.uk|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2204900.stm|work=Shahrukh goes global|accessdate=7 september|accessyear=2007}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್‌]] ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದ, ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದ [[ಕಿರುತೆರೆಗೆಂದು-ನಿರ್ಮಿತ|ಕಿರುತೆರೆಗೆಂದೇ-ನಿರ್ಮಿತ]] ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ, ''[[ಇನ್‌ ವಿಚ್‌ ಆನ್ನಿ ಗಿವ್ಸ್‌ ಇಟ್‌ ದೋಸ್‌ ಒನ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಿರುಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ಸಹಾ ಖಾನ್ ಮಾಡಿದ್ದರು. === ೧೯೯೦ರ ದಶಕ === ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಿಂದ [[ಮುಂಬಯಿ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ,<ref>{{cite web|url=http://www.time.com/time/asia/2004/heroes/hshah_rukh_khan.htm|title=Bollywood's Brightest Star}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''[[ದೀವಾನಾ]]'' * (೧೯೯೨) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಖಾನ್ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಆ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=198&catName=MTk5Ng==|title=Box Office 1992|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://archive.today/20121204183543/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=198&catName=MTk5Ng==|archivedate=2012-12-04|url-status=live}}</ref> ಅವರ ಸಾಧನೆಯು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಪರಿಚಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು ''[[ಮಾಯಾ ಮೇಮ್‌ಸಾಬ್‌]]'', ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು "ಪ್ರಕಟ" ಲೈಂಗಿಕ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಕೆಲ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.<ref>{{cite web|publisher=''[[The Tribune]]''|author=Dhawan, M. L.|date=March 23, 2003|title=Year of sensitive, well-made films|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030323/spectrum/main6.htm|accessdate=2009-08-08}}</ref> == 'ಬಾಜಿಗರ್ ಚಿತ್ರ == ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರೇಮಿ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗಾರನಾಗಿ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡ, ''[[ಡರ್‌]]'' ಮತ್ತು ''[[ಬಾಜಿಗರ್|ಬಾಜಿಗರ್‌]]'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಳ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=199&catName=MTk5Mw==|title=Box Office 1993|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2008-04-20|archiveurl=https://archive.today/20120721012618/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=199&catName=MTk5Mw==|archivedate=2012-07-21|url-status=live}}</ref> ''ಡರ್‌'' ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಯಶ್‌ ಛೋಪ್ರಾ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಯಾದ [[ಯಶ್‌ ರಾಜ್‌ ಫಿಲಂಸ್‌]]ನ ಲಾಂಛನದೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಥಮ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಖಾನ್‌ರ ''ಬಾಜಿಗರ್'', ತನ್ನ ಪ್ರೇಮಿಯನ್ನೇ ಕೊಲೆ ಮಾಡುವ ಸಂದೇಹಾತ್ಮಕ/ಇಬ್ಬಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸೇಡುಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಮಾದರಿ ಸೂತ್ರದ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಭಾರತೀಯ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2005/oct/18sld4.htm|title=Shah Rukh's Best Movies|publisher=Rediff.com|accessdate=2008-04-20}}</ref> ಆ ಚಿತ್ರದ ಉತ್ತಮ ನಟನಾ ಸಾಧನೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, [[ಕುಂದನ್‌ ಶಾಹ್‌]]ರ ''[[ಕಭೀ ಹಾ ಕಭೀ ನಾ]]'', ಚಿತ್ರದ ಓರ್ವ ಯುವ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ನೀಡಿದ ಅಮೋಘ ಅಭಿನಯ ಅವರಿಗೆ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಖಾನ್‌ರವರು ಕೂಡಾ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಾವು ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೇ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=d64ec412-a1cd-44ca-909f-84e8cb73447b&MatchID1=4567&TeamID1=6&TeamID2=1&MatchType1=2&SeriesID1=1145&PrimaryID=4567&Headline=iKabhi+Haan+Kabhi+Naa%2fi+is+special%3a+SRK|title=Kabhi Haan Kabhi Naa is very special, says Shahrukh Khan|access-date=2009-10-29|archive-date=2009-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090519002005/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=d64ec412-a1cd-44ca-909f-84e8cb73447b&MatchID1=4567&TeamID1=6&TeamID2=1&MatchType1=2&SeriesID1=1145&PrimaryID=4567&Headline=iKabhi+Haan+Kabhi+Naa%2Fi+is+special%3A+SRK|url-status=dead}}</ref> 1994ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಿಂಬಾಲಕ ಪ್ರೇಮಿ/ಮನೋರೋಗಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಮಾಧುರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ''[[ಅಂಜಾಮ್|ಅಂಜಾಮ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸದೇ ಹೋದರೂ, ಖಾನ್‌ರ‌ ನಟನಾಚಾತುರ್ಯ ಅವರನ್ನು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=200&catName=MTk5NA==|title=Box Office 1994|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2008-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130107074858/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=200|archivedate=2013-01-07|url-status=dead}}</ref> == ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ == ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ [[ಆದಿತ್ಯ ಛೋಪ್ರಾ]]ರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ದಿಲ್‌ವಾಲೆ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಲೇ ಜಾಯೆಂಗೆ]]'', ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಖಾನ್ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=all_time_earners|title=All Time Earners Inflation Adjusted (Figures in Ind Rs)|publisher=BoxOfficeIndia.com|accessdate=2008-01-10|archiveurl=https://archive.today/20120721131404/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=all_time_earners|archivedate=2012-07-21|url-status=live}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಆ ಚಿತ್ರವು [[ಮುಂಬಯಿ]]ಯ [[ಚಿತ್ರಮಂದಿರ|ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ]] ಹನ್ನೆರಡನೇ ವರ್ಷದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅಷ್ಟು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 12 [[1000000000 (ಸಂಖ್ಯೆ)|ದಶಲಕ್ಷ]] [[ರೂಪಾಯಿ]]ಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|work=planetbollywood.com|title=´DDLJ´ Enters The Thirteenth Year At The Theaters!|url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=011307064804|accessdate=14 January|accessyear=2007}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದ ಮುಂಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿದ [[ರಾಕೇಶ್‌ ರೋಷನ್‌/ರೋಶನ್‌|ರಾಕೇಶ್‌ ರೋಷನ್‌]]ರ ''[[ಕರಣ್‌ ಅರ್ಜುನ್‌]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು. == ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ == ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ಖಾನ್‌ರಿಗೆ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ವರ್ಷವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=202&catName=MTk5Ng==|title=Box Office 1996|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://archive.today/20120721102828/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=202&catName=MTk5Ng==|archivedate=2012-07-21|url-status=live}}</ref> ಆದರೂ ನಂತರ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪುನರಾಗಮನವಾಯಿತು. -- ವರ್ಷದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ -- [[ಸುಭಾಷ್‌ ಘಾಯ್‌]]ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ರೂಪಕ ''[[ಪರ್ದೇಸ್ (ಚಿತ್ರ)|ಪರ್ದೇಸ್‌]]'' ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡ [[ಅಜೀಜ್‌ ಮಿರ್ಜಾ]]ರ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ ''[[ಯಸ್‌ ಬಾಸ್‌]]'' ಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು.<ref name="1997 BO">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=203&catName=MTk5Ng==|title=Box Office 1997|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110121001213/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=203&catName=MTk5Ng==|archivedate=2011-01-21|url-status=dead}}</ref> [[ಯಶ್‌ ಛೋಪ್ರಾ]]ರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಎರಡನೇ ಯೋಜನೆಯಾದ, ''[[ದಿಲ್‌ ತೊ ಪಾಗಲ್‌ ಹೈ]]'' ವರ್ಷದ ಎರಡನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದನೆಯ ಚಿತ್ರವಾದುದಲ್ಲದೇ, ತನ್ನ ಹೊಸ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೇಮಿಸುವ ರಂಗ ನಿರ್ದೇಶಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂರನೇ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗಳಿಸಿದರು.<ref name="1997 BO" /> == ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ == ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, [[ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್|ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌]]ರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಗೂ ವರ್ಷದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡ ''[[ಕುಚ್‌ ಕುಚ್‌ ಹೋತಾ ಹೈ]]'' ನಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="1998 BO">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=204&catName=MTk5Ng==|title=Box Office 1998|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080125141046/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=204&catName=MTk5Ng==|archivedate=2008-01-25|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ನಟನೆಯು ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಾಲ್ಕನೇ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್]]ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ದೊರಕಿಸಿತು. [[ಮಣಿರತ್ನಂ]]ರ ''[[ದಿಲ್‌ ಸೇ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಗಮನಾರ್ಹ ಹೊಗಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="overseas">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners|title=Overseas Earnings (Figures in Ind Rs)|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2008-01-10|archiveurl=https://archive.is/20120525225821/http://www.boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=overseas_earners|archivedate=2012-05-25|url-status=live}}</ref> == ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ 'ಬಾದ್ ಷಾ,' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು == ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಖಾನ್‌ರ‌ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರ ''[[ಬಾದ್‌ಷಾ]]'' ವು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=205&catName=MTk5Ng==|title=Box Office ೧೯೯೯ 1|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119050259/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=205&catName=MTk5Ng%3D%3D|archivedate=2012-01-19|url-status=dead}}</ref> == ೨೦೦೦ ರ ದಶಕ == [[ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್|ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌]]ರು ಸಹನಟರಾಗಿದ್ದ [[ಆದಿತ್ಯ ಛೋಪ್ರಾ]]ರ ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಚಿತ್ರ, ''[[ಮೊಹಬ್ಬತೇ]]'' ಯೊಂದಿಗೆ ಖಾನ್‌ರ‌ ಯಶಸ್ಸು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಅದು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಿತಲ್ಲದೇ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯದ/ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಖಾನ್‌ರ‌ ಅಭಿನಯ ಅವರಿಗೆ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆಗಾಗಿಯ ಎರಡನೇ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ದೊರಕಿಸಿತು. [[ಮನ್ಸೂರ್‌ ಖಾನ್‌|ಮನ್ಸೂರ್ ಖಾನ್‌]]ರ‌, ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ''[[ಜೋಷ್ (2000ರ ಚಿತ್ರ)|ಜೋಷ್‌‌]]'' ನಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದ್ದರು‌. ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಖಾನ್‌ರು [[ಗೋವಾ]]ದ ಕ್ರೈಸ್ತ ರೌಡಿ ತಂಡದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಹಾಗೂ [[ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈ]]ಯವರು ಅವರ ಅವಳಿ ಸೋದರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref name="2000 BO">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA==|title=Box Office 2000|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://archive.today/20120720153731/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA==|archivedate=2012-07-20|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ನಿರ್ಮಾಣಸಂಸ್ಥೆಯಾದ, ''ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್‌'' ಅನ್ನು [[ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ]]ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ([[ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌#ನಿರ್ಮಾಪಕ|ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ]]). ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಚಾವ್ಲಾ ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಫಿರ್ ಬಿ ದಿಲ್‌ ಹೈ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ|ಫಿರ್ ಬಿ ದಿಲ್‌ ಹೈ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ/ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref name="2000 BO" /> [[ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್|ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌]]ರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಹಯೋಗ ವರ್ಷದ ಎರಡನೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ಕುಟುಂಬ ರೂಪಕ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಕಭೀ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್‌]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು‌. ಮಹಾಪುರುಷ ಅಶೋಕನ ([[304 BC|೩೦೪ BC]]–[[232 BC|೨೩೨ BC]]) ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಭಾಗಶಃ ಕಲ್ಪಿತ ಚಿತ್ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ''[[ಅಶೋಕ (2001ರ ಚಿತ್ರ)|ಅಶೋಕ]]'' ದಲ್ಲಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಶೋಕ]]ನ ಪಾತ್ರದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮವಾದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref name="BO 2001">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=207&catName=MjAwMA==|title=Box Office 2001|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117042738/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=207&catName=MjAwMA==|archivedate=2012-01-17|url-status=dead}}</ref> == ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ == ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, [[ಸಂಜಯ್‌ ಲೀಲಾ ಬನ್ಸಾಲಿ]]ಯವರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಗತಕಾಲದ ಪ್ರಣಯಕಾವ್ಯ, ''[[ದೇವದಾಸ್‌‌ (2002ರ ಚಿತ್ರ)|ದೇವದಾಸ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ಖಾನ್‌‌ರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು [[ಶರತ್‌ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ]]ರ [[ದೇವದಾಸ್‌‌|ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ವಿಖ್ಯಾತ ಕಾದಂಬರಿ]]ಯೊಂದರ ಮೂರನೇ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದಾಯಿತು.<ref name="2002 BO">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=208&catName=MjAwMA==|title=Box Office 2002|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120117054557/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=208&catName=MjAwMA==|archivedate=2012-01-17|url-status=dead}}</ref> ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಿದ ಕುಟುಂಬ-ರೂಪಕ ''[[ಹಮ್‌ ತುಮಾರೆ ಹೇ ಸನಮ್‌]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಲ್ಮಾನ್‌ ಖಾನ್‌|ಸಲ್ಮಾನ್‌ ಖಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಧುರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್‌]]ರೊಂದಿಗಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಸಹಾ ಖಾನ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="2002 BO" /> 2003ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಣಯ ರೂಪಕ ''[[ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ (2003ರ ಚಿತ್ರ)|ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ]]'' ಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="2003 BO">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMA==|title=Box Office 2003|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131015210718/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=209&catName=MjAwMA%3D%3D|archivedate=2013-10-15|url-status=dead}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್ ಬರೆದ ಮತ್ತು‌ [[ನಿಖಿಲ್ ಆಡ್ವಾಣಿ|ನಿಖಿಲ್‌ ಅದ್ವಾನಿ/ಅಡ್ವಾಣಿ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಕಣ್ಣೀರಿನ ಪ್ರವಾಹ ಹರಿಸುವ, ''[[ಕಲ್‌ ಹೋ ನಾ ಹೋ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಖಾನ್‌ರ‌, ಮಾರಕ ಹೃದ್ರೋಗವಿರುವ ಪುರುಷನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ನಟನೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ವರ್ಷದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref name="2003 BO" /> == ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ == ೨೦೦೪ ನೇ ಇಸವಿಯು ಖಾನ್‌ರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಣಾಯಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು [[ಫರಾಹ್‌ ಖಾನ್‌]]ರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಮೈ ಹೂ ನಾ]]'' ನಲ್ಲಿ ಸಹಾ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಿತು. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ೨೦೦೪ರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾದ [[ಯಶ್‌ ಛೋಪ್ರಾ]]ರ ಪ್ರಣಯಗಾಥೆ ''[[ವೀರ್-ಝಾರಾ]]'' ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿ, ವೀರ್ ಪ್ರತಾಪ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="2004 BO">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=210&catName=MjAwMA==|title=Box Office 2004|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://archive.today/20120710093957/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1295/is_n4_v61/ai_19254727/|archivedate=2012-07-10|url-status=live}}</ref> ಇದು ವೀರ್ ಮತ್ತು [[ಪ್ರೀತಿ ಜಿಂಟಾ|ಪ್ರೀತಿ ಝಿಂಟಾ]] ನಟಿಸಿದ ಪಾತ್ರವಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಹಿಳೆಯ ಝಾರಾ ಹಯಾತ್‌/ಹಾಯತ್‌ ಖಾನ್‌ರ ಪ್ರಣಯ ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಖಾನ್‌ರ‌, ಈ ಚಿತ್ರದ ಅಭಿನಯ ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. [[ಆಶುತೋಷ್ ಗೋವಾರಿಕರ್|ಅಶುತೋಷ್‌ ಗೊವಾರಿಕರ್‌]]ರ ರೂಪಕ ''[[ಸ್ವದೇಶ್‌]]'' ‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗೌರವಗಳು ದೊರೆತವು‌. 2004ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಮೂರೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತರಾಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ''ಸ್ವದೇಶ್‌'' ನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಡೆದರು.<ref name="2004 BO" /> == ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ == ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ನಾಲ್ಕನೇ ಬಾರಿ ಭಾವತೀವ್ರತೆಯ ರೂಪಕ ''[[ಕಭೀ ಅಲ್ವಿದಾ ನಾ ಕೆಹೆನಾ]]'' ದಲ್ಲಿ ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌‌ರ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದರೂ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಯಶಸ್ವೀ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref name="2006 BO">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwMA==|title=Box Office 2006|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2007-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080125142500/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwMA==|archivedate=2008-01-25|url-status=dead}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಎರಡನೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರ 1978ರ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ ''[[ಡಾನ್‌(2006ರ ಚಿತ್ರ)|ಡಾನ್‌]]'' ನ ರೀಮೇಕ್‌ ಆದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ''[[ಡಾನ್‌(1978ರ ಚಿತ್ರ)|ಡಾನ್]]''. ಈ ಚಿತ್ರವು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="2006 BO" /> == 'ಚಕ್ ದೇ ಇಂಡಿಯ' ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು == ಖಾನ್‌ರ‌, ಯಶಸ್ಸು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಅವರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸಿನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದೆಂದರೆ ಬಹು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ೨೦೦೭ರ ಚಿತ್ರ, [[ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹಾಕಿ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡ]]ದ ಬಗೆಗಿನ ''[[ಚಕ್‌ ದೇ ಇಂಡಿಯಾ]]''. [[ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿಗಳು|Rs]] 639 [[ದಶಲಕ್ಷ]]ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ''ಚಕ್‌ ದೇ ಇಂಡಿಯಾ'' 2007ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಕಂಡ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದುದಲ್ಲದೇ ಖಾನ್‌ರಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="boxoffice">{{cite web |url= http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwMA |title= Box Office 2007 |accessdate= 2008-04-07 |publisher= Box Office India |archiveurl= https://archive.today/20120729170252/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwMA |archivedate= 2012-07-29 |url-status= live }}</ref> ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಯಶಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="director">{{cite web |url=http://economictimes.indiatimes.com/ET_Cetera/Directors_pick_Taare_Zameen_Chak_De/articleshow/2661102.cms |title=Taare Zameen Par, Chak De top directors' pick in 2007 |accessdate=2008-04-10 |last= |first= |date=29 December 2007 |work= |publisher=Economic Times |archive-date=2008-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421200216/http://economictimes.indiatimes.com/ET_Cetera/Directors_pick_Taare_Zameen_Chak_De/articleshow/2661102.cms |url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಫರಾಹ್‌ ಖಾನ್‌]]ರ‌, ೨೦೦೭ರ ಚಿತ್ರ, ''[[ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ]]'' ನಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಖಾನ್ ನಟಿಸಿದರು. ಅದು ಆ ವರ್ಷದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾದುದಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಅದುವರೆಗಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಳಿಕೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವೆನಿಸಿತು.<ref name="boxoffice" /> ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್]] ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಖಾನ್‌ರ‌, ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ''[[ರಬ್‌ ನೇ ಬನಾದಿ ಜೋಡೀ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಬಿಲ್ಲು]]''. == 'ಮೈ ನೇಮ್ ಈಸ್ ಖಾನ್' == 2009ರ ಹಾಗೆ, ಖಾನ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬೇಕಿರುವ ''[[ಮೈ ನೇಮ್‌ ಈಸ್‌ ಖಾನ್‌]]'' ದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ [[ಗೌರಿ ಖಾನ್‌|ಗೌರಿ]] ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್|ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ [[ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್|ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಬಿಡುವು ಪಡೆದುಕೊಂಡು [[11 ಜನವರಿ]] [[2009]]ರಂದು [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[66ನೇ ಸ್ವರ್ಣ ವಿಶ್ವ/ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|66ನೇ ಸ್ವರ್ಣ ವಿಶ್ವ/ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಮಾರಂಭ]]ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/India_Buzz/I_dont_regret_turning_down_Slumdog_SRK/articleshow/4001941.cms|title=I don’t regret turning down Slumdog: SRK}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2009/01/13/4725/|title=SRK makes heads turn at the 66th Annual Golden Globe Awards}}</ref> ಖಾನ್ ಚಿತ್ರದ ತಾರೆ [[ಫ್ರೀದಾ ಪಿಂಟೊ]]ರೊಂದಿಗೆ ''[[ಸ್ಲಂಡಾಗ್‌ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌]]'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.goldenglobes.org/news/id/123|title=Golden Globes Press Release: SHAH RUKH KHAN SET AS PRESENTER AT GOLDEN GLOBE AWARDS|access-date=2009-10-29|archive-date=2009-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090118210139/http://www.goldenglobes.org/news/id/123|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3984933,prtpage-1.cms|title=Debate: Was Shah Rukh Khan really needed at the Golden Globes?|access-date=2009-10-29|archive-date=2009-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090909152425/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3984933,prtpage-1.cms|url-status=dead}}</ref> == ನಿರ್ಮಾಪಕ == 1999ರಲ್ಲಿ [[ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ]] ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಅಜೀಜ್‌ ಮಿರ್ಜಾ]]ರೊಡಗೂಡಿ ''[[ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್‌|ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್]]'' ಎಂಬ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಖಾನ್‌ ನಿರ್ಮಾಪಕರೂ ಆದರು. ಅವರು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಟನೆ ಎರಡನ್ನೂ ವಹಿಸಿದ್ದ ಮೊದಲೆರಡು ಚಿತ್ರಗಳಾದ: ''[[ಫಿರ್ ಬಿ ದಿಲ್‌ ಹೈ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ|ಫಿರ್ ಬಿ ದಿಲ್‌ ಹೈ ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ]]'' (೨೦೦೦) ಮತ್ತು ''[[ಅಶೋಕ (2001ರ ಚಿತ್ರ)|ಅಶೋಕ]]'' (೨೦೦೧)ಗಳು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗ್ಗರಿಸಿದವು.<ref name="BO 2001" /> ಆದರೂ, ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ನಟನೆಯ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರ, ''[[ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ (2003ರ ಚಿತ್ರ)|ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ]]'' (2003), ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.<ref name="2003 BO"/> * ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್‌ರು ಮತ್ತೊಂದು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಯಾದ, ''[[ರೆಡ್‌ ಚಿಲ್ಲೀಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌]]'' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಟನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ''[[ಮೈ ಹೂ ನಾ]]'', ಇನ್ನೊಂದು ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref name="2004 BO" /> ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ, ಅವರು ನಟಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ ''[[ಪಹೇಲಿ]]'', ಕಳಪೆ ಸಾಧನೆ ಮೆರೆಯಿತು.<ref name="BO 2005">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ==|title=Box Office Index:2005|archiveurl=https://archive.today/20120630155419/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=211&catName=MjAwNQ==|archivedate=2012-06-30|access-date=2009-10-29|url-status=live}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಅಂತಿಮ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಖಾನ್‌ರು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌ರೊಡನೆ ಸಹನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಅಲೌಕಿಕ [[ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರ]] ''[[ಕಾಲ್ (2005ರ ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲ್]]'' ‌, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಮಲೈಕಾ ಅರೋರಾ ಖಾನ್‌]]ರೊಡನೆ [[ಐಟಂ ಹಾಡು|ಐಟಂ ಹಾಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ''ಕಾಲ್‌'' ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನಕರ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="BO 2005" /> ಅವರ ಕಂಪೆನಿಯು ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದ ''[[ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ (ಚಿತ್ರ)|ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ]]'' (2007), ಮತ್ತು ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ ಆಗಿ ಪೋಷಕಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ''[[ಬಿಲ್ಲು]]'' (೨೦೦೯) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಅವರ ಕಂಪೆನಿಯು ''ರೆಡ್‌ ಚಿಲ್ಲೀಸ್‌ VFX'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದೃಶ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು 'ದ ಫಸ್ಟ್‌ ಲೇಡೀಸ್‌', 'ಘರ್‌ ಕಿ ಬಾತ್‌ ಹೈ', ಮತ್ತು 'ನೈಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಏಂಜೆಲ್ಸ್‌'ಗಳಂತಹಾ ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕಿರುತೆರೆ ಜಾಹಿರಾತುಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಕಂಪೆನಿಯು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.redchillies.com/home/index.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-10-29 |archive-date=2012-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125161549/http://www.redchillies.com/home/index.asp |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ರೆಡ್‌ ಚಿಲ್ಲೀಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[BCCI]]-ಬೆಂಬಲದ [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರಿಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌|IPL]] [[ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ (ಕ್ರೀಡೆ)|ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿ/ಸ್ಪರ್ಧೆಯ [[ಕೊಲ್ಕೊತಾ ನೈಟ್‌ ರೈಡರ್ಸ್‌]] ತಂಡದ ಮಾಲಿಕನಾಯಿತು. == ಕಿರುತೆರೆ ನಿರೂಪಕ == ಖಾನ್ ೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ''[[ಹೂ ವಾಂಟ್ಸ್‌ ಟು ಬಿ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌??|ಹೂ ವಾಂಟ್ಸ್‌ ಟು ಬಿ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌?]]'' ನ ಭಾರತೀಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಟ ''[[ಕೌನ್‌ ಬನೇಗಾ ಕರೋಡಪತಿ]]'' ಯ ಮೂರನೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್|ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌]]ರ ಬದಲಿ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/01/18/arts/AS-A-E-TV-India-Millionaire-Show.php|title=IHT.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070122152737/http://www.iht.com/articles/ap/2007/01/18/arts/AS-A-E-TV-India-Millionaire-Show.php|archivedate=2007-01-22}}</ref> ಹಿಂದಿನ ನಿರೂಪಕರು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ೨೦೦೦-೦೫ರವರೆಗೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ೨೨ ಜನವರಿ ೨೦೦೭ರಂದು, ಹೊಸ ನಿರೂಪಕ ಖಾನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ''ಕೌನ್‌ ಬನೇಗಾ ಕರೋಡಪತಿ'' ಪ್ರಸಾರವಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿ ೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.businessofcinema.com/2007/22jan/shahrukh_kbc.htm|title=Businessofcinema.com|access-date=2009-10-29|archive-date=2007-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070129101929/http://www.businessofcinema.com/2007/22jan/shahrukh_kbc.htm|url-status=dead}}</ref> * ೨೫ ಏಪ್ರಿಲ್‌, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಟವಾದ ''[[ಆರ್‌ ಯೂ ಸ್ಮಾರ್ಟರ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ 5ತ್‌ ಗ್ರೇಡರ್‌? ?|ಆರ್‌ ಯೂ ಸ್ಮಾರ್ಟರ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ 5ತ್‌ ಗ್ರೇಡರ್‌?]]'' <ref>{{cite web |last= Sinha |first= Ashish |title= IPL scores over ''Paanchvi Paas'' |url= http://www.rediff.com/money/2008/apr/29ipl.htm |date= 29 April 2008 |publisher= Rediff |accessdate=27 August 2009}}</ref> ನ ಭಾರತೀಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ''[[ಕ್ಯಾ ಆಪ್‌ ಪಾಂಚ್‌ ವೀ ಪಾಸ್‌ ಸೇ ತೇಜ್‌ ಹೈಂ? ?|ಕ್ಯಾ ಆಪ್‌ ಪಾಂಚ್‌ ವೀ ಪಾಸ್‌ ಸೇ ತೇಜ್‌ ಹೈಂ?]]'' ನ, [[ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ್‌ ಯಾದವ್‌]]ರು ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿಯಾಗಿದ್ದ ಕೊನೆಯ ಕಂತು ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೦೮ರಂದು ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |last= Venkatraman |first= Deepa |title= Track record |url= http://www.expressindia.com/latest-news/Track-record/317469/ |date= 2 June 2008 |work= The Indian Express |publisher= Expressindia.com |accessdate= 27 August 2009 |archive-date= 14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121014185836/http://www.expressindia.com/latest-news/Track-record/317469/ |url-status= dead }}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {{main|List of Shahrukh Khan's awards and nominations}} == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == === ನಟ === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;background:#f9f9f9;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:95%" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="5"| ೧೯೯೨ | ''[[ದೀವಾನಾ]]'' | ರಾಜಾ ಸಹಾಯ್‌ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಪರಿಚಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಈಡಿಯಟ್‌ (1992ರ ಚಿತ್ರ)|ಈಡಿಯಟ್‌]]'' | ಪವನ್‌ ರಘುಜನ್ | |- | ''[[ಚಮತ್ಕಾರ್‌|ಚಮತ್ಕಾರ್]]'' | ಸುಂದರ್ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ | |- | ''[[ರಾಜು ಬನ್‌ ಗಯಾ ಜಂಟಲ್‌ಮನ್‌]]'' | ರಾಜು (ರಾಜ್‌ ಮಾಥುರ್‌) | |- | ''[[ದಿಲ್‌ ಆಶ್‌ನಾ ಹೈ]]'' | ಕರಣ್ | |- | rowspan="5"| ೧೯೯೩ | ''[[ಮಾಯಾ ಮೇಮ್‌ಸಾಬ್‌]]'' | ಲಲಿತ್‌ ಕುಮಾರ್‌ | |- | ''[[ಕಿಂಗ್‌ ಅಂಕಲ್‌]]'' | ಅನಿಲ್‌ ಭನ್ಸಾಲ್ | |- | ''[[ಬಾಜಿಗರ್]]'' | ಅಜಯ್‌ ಶರ್ಮ/ವಿಕಿ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಡರ್‌]]'' | ರಾಹುಲ್‌ ಮೆಹ್ರಾ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಕಭೀ ಹಾ ಕಭೀ ನಾ]]'' | ಸುನಿಲ್‌ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆ/ಸಾಧನೆಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <br />ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ೧೯೯೪ | ''[[ಅಂಜಾಮ್]]'' | ವಿಜಯ್‌ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | rowspan="7"| ೧೯೯೫ | ''[[ಕರಣ್‌ ಅರ್ಜುನ್‌]]'' | ಅರ್ಜುನ್‌ ಸಿಂಗ್‌/ವಿಜಯ್ | |- | ''[[ಜಮಾನಾ ದೀವಾನಾ]]'' | ರಾಹುಲ್‌ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ | |- | ''[[ಗುಡ್ಡು]]'' | ಗುಡ್ಡು ಬಹಾದುರ್ | |- | ''[[ಓಹ್‌ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್‌! ಯೇ ಹೈ ಇಂಡಿಯಾ|ಓಹ್‌ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್‌!]]'' ''[[ಓಹ್‌ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್‌! ಯೇ ಹೈ ಇಂಡಿಯಾ|ಯೇ ಹೈ ಇಂಡಿಯಾ]]'' | ಹೀರೋ | |- | ''[[ದಿಲ್‌ವಾಲೆ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಲೇ ಜಾಯೆಂಗೆ]]'' | ರಾಜ್‌ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ರಾಮ್‌ ಜಾನೆ]]'' | ರಾಮ್‌ ಜಾನೆ | |- | ''[[ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ (ಚಿತ್ರ)|ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ]]'' | ರೋಮಿ ಸಿಂಗ್‌ | |- | rowspan="4"| ೧೯೯೬ | ''[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಬಾಬು ದೇಸಿ ಮೇಮ್‌|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಬಾಬು ದೇಸಿ ಮೇಮ್]]'' | ವಿಕ್ರಮ್‌/ಹರಿ/ಗೋಪಾಲ್‌ ಮಯೂರ್ | |- | ''[[ಚಾಹತ್‌]]'' | ರೂಪ್‌ ರಾಥೋಡ್‌ | |- | ''[[ಆರ್ಮಿ (ಚಿತ್ರ)|ಆರ್ಮಿ]]'' | ಅರ್ಜುನ್ | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ''[[ದುಶ್ಮನ್‌ ದುನಿಯಾ ಕಾ]]'' | ಬದ್ರು | |- | rowspan="5"| ೧೯೯೭ | ''[[ಗುದ್ಗುದೀ]]'' | | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ''[[ಕೋಯ್ಲಾ]]'' | ಶಂಕರ್ | |- | ''[[ಯಸ್‌ ಬಾಸ್‌]]'' | ರಾಹುಲ್‌ ಜೋಷಿ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಪರ್ದೇಸ್ (ಚಿತ್ರ)|ಪರ್ದೇಸ್‌]]'' | ಅರ್ಜುನ್‌ ಸಾಗರ್ | |- | ''[[ದಿಲ್‌ ತೊ ಪಾಗಲ್‌ ಹೈ]]'' | ರಾಹುಲ್ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | rowspan="4"| ೧೯೯೮ | ''[[ಡ್ಯುಪ್ಲಿಕೇಟ್ (ಚಿತ್ರ)|ಡ್ಯುಪ್ಲಿಕೇಟ್‌]]'' | ಬಬ್ಲು ಚೌಧರಿ/ಮನು ದಾದಾ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಖಳನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಅಚಾನಕ್‌]]'' | ತಮ್ಮದೇ ನಿಜಜೀವನದ ಪಾತ್ರ | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ''[[ದಿಲ್‌ ಸೇ]]'' | ಅಮರ್‌ಕಾಂತ್‌ ವರ್ಮಾ | |- | ''[[ಕುಚ್‌ ಕುಚ್‌ ಹೋತಾ ಹೈ]]'' | ರಾಹುಲ್‌ ಖನ್ನಾ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ೧೯೯೯ | ''[[ಬಾದ್‌ಷಾ]]'' | ರಾಜ್‌ ಹೀರಾ /ಬಾದ್‌ಷಾ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | rowspan="6"| ೨೦೦೦ | ''[[ಫಿರ್ ಬಿ ದಿಲ್‌ ಹೈ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ]]'' | ಅಜಯ್‌ ಭಕ್ಷಿ | |- | ''[[ಹೇ ರಾಮ್‌]]'' | ಅಮ್ಜದ್‌ ಅಲಿ ಖಾನ್ | |- | ''[[ಜೋಷ್ (2000ರ ಚಿತ್ರ)|ಜೋಷ್‌]]'' | ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ | |- | ''[[ಹರ್‌ ದಿಲ್‌ ಜೋ ಪ್ಯಾರ್‌ ಕರೇಗಾ]]'' | ರಾಹುಲ್‌ | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ''[[ಮೊಹಬ್ಬತೇ]]'' | ರಾಜ್‌ ಆರ್ಯನ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗೋಸ್ಕರ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] <br />ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಗಜಗಾಮಿನಿ]]'' | ತಮ್ಮದೇ ನಿಜಜೀವನದ ಪಾತ್ರ | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | rowspan="3"| ೨೦೦೧ | ''[[ಒನ್‌ 2 ಕಾ 4]]'' | ಅರುಣ್‌ ವರ್ಮಾ | |- | ''[[ಅಶೋಕ (2001ರ ಚಿತ್ರ)|ಅಶೋಕ]]'' | ಅಶೋಕ | |- | ''[[ಕಭೀ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್‌]]'' | ರಾಹುಲ್‌ ರಾಯ್‌ಚಂದ್‌ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | rowspan="4"|೨೦೦೨ | ''[[ಹಮ್‌ ತುಮಾರೆ ಹೇ ಸನಮ್‌]]'' | ಗೋಪಾಲ್‌ | |- | ''[[ದೇವದಾಸ್‌‌ (2002ರ ಚಿತ್ರ)|ದೇವದಾಸ್‌]]'' | ದೇವದಾಸ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಶಕ್ತಿ (2002ರ ಚಿತ್ರ)|ಶಕ್ತಿ: ದಿ ಪವರ್‌]]'' | ಜೈಸಿಂಗ್ | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ''[[ಸಾಥಿಯಾ]]'' | ಯಶವಂತ್‌ ರಾವ್‌ | ಕಿರುಪಾತ್ರ |- | rowspan="2"|೨೦೦೩ | ''[[ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ (2003ರ ಚಿತ್ರ)|ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ]]'' | ರಾಜ್‌ ಮಾಥುರ್‌ | |- | ''[[ಕಲ್‌ ಹೋ ನಾ ಹೋ]]'' | ಅಮನ್‌ ಮಾಥುರ್‌ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | rowspan="4"|೨೦೦೪ | ''[[ಯೇ ಲಮ್ಹೇ ಜುದಾಯಿ ಕೇ]] '' | ದುಷಂತ್ | |- | ''[[ಮೈ ಹೂ ನಾ]]'' | Maj. ರಾಮ್‌ ಪ್ರಸಾದ್‌ ಶರ್ಮಾ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ವೀರ್-ಝಾರಾ]]'' | ವೀರ್ ಪ್ರತಾಪ್‌ ಸಿಂಗ್‌ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಸ್ವದೇಶ್‌]]'' | ಮೋಹನ್‌ ಭಾರ್ಗವ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | rowspan="5"|೨೦೦೫ | ''[[ಕುಚ್‌ ಮೀಠಾ ಹೋ ಜಾಯೆ]]'' | ತಮ್ಮದೇ ನಿಜಜೀವನದ ಪಾತ್ರ | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ''[[ಕಾಲ್ (2005ರ ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲ್‌]]'' | | ''ಕಾಲ್‌ ಧಮಾಲ್‌'' ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ |- | ''[[ಸಿಲ್‌ಸಿಲೇ]]'' | ಸೂತ್ರಧಾರ್ | ''ಜಬ್‌ ಜಬ್‌ ದಿಲ್‌ ಮಿಲೇ'' ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ |- | ''[[ಪಹೇಲಿ]]'' | ಕಿಶೆನ್‌ಲಾಲ್‌/ದ ಘೋಸ್ಟ್‌ | |- | ''[[ದ ಇನ್ನರ್ ಅಂಡ್‌ ಔಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್‌|ದ ಇನ್ನರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಔಟರ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್]]'' | ತಮ್ಮದೇ ನಿಜಜೀವನದ ಪಾತ್ರ (ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ) | ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮೂಲದ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ನಸ್ರೀನ್‌ ಮುನ್ನಿ ಕಬೀರ್‌]]‌ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿತ |- | rowspan="4"|೨೦೦೬ | ''[[ಅಲಗ್]]'' | | ಸಬಸೆ ಅಲಗ್ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ''[[ಕಭೀ ಅಲ್ವಿದಾ ನಾ ಕೆಹೆನಾ]]'' | ದೇವ್‌ ಸರನ್‌ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಡಾನ್ - ದಿ ಚೇಸ್ ಬಿಗಿನ್ಸ್‌ ಎಗೇನ್]]'' | ವಿಜಯ್‌/ಡಾನ್ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<br />ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಏಷ್ಯನ್‌ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಏಷ್ಯಾದ ಚಿತ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |- | ''[[ಐ ಸೀ ಯು]]'' | | ''ಸುಬಹ್‌ ಸುಬಹ್‌'' ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ |- | rowspan="3"|೨೦೦೭ | ''[[ಚಕ್‌ ದೇ ಇಂಡಿಯಾ]]'' | ಕಬೀರ್‌ ಖಾನ್ | '''ವಿಜೇತ''', [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | ''[[ಹೇ ಬೇಬಿ]]'' | ರಾಜ್‌ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ | ''ಮಸ್ತ್‌ ಕಲಂದರ್'' ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ |- | ''[[ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ]]'' | ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್‌ ಮಖೀಜಾ/ಓಂ ಕಪೂರ್‌ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | rowspan="3"|೨೦೦೮ | ''[[ಕ್ರೇಜಿ 4]]'' | | ''ಬ್ರೇಕ್‌ ಫ್ರೀ '' ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ |- | ''[[ಭೂತ್‌ನಾಥ್‌|ಭೂತ್‌ನಾಥ್]]'' | ಆದಿತ್ಯ ಶರ್ಮಾ | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ''[[ರಬ್‌ ನೇ ಬನಾದಿ ಜೋಡೀ]]'' | ಸುರೀಂರ್‌ ಸಾಹ್ನಿ/ರಾಜ್‌ | ನಾಮಾಂಕಿತ, [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] |- | rowspan="3"|೨೦೦೯ | ''[[ಲಕ್‌ ಬೈ ಚಾನ್ಸ್‌]]'' | ತಮ್ಮದೇ ನಿಜಜೀವನದ ಪಾತ್ರ | ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |- | ''[[ಬಿಲ್ಲು]]'' | ಸಾಹಿರ್‌ ಖಾನ್ | |- | ''[[ದುಲ್ಹಾ ಮಿಲ್‌ ಗಯಾ]]'' | | ನಿರ್ಮಾಣಹಂತದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದೆ<ref name="release">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/content/articles/2009/01/16/bollywood_news_dulha_mil_feature.shtml|title=Dulha Mil Gaya nearing completion}}</ref> |- | rowspan="2"|೨೦೧೦ | ''[[ಮೈ ನೇಮ್‌ ಈಸ್‌ ಖಾನ್‌]]'' | ರಿಜ್ವಾನ್‌ ಖಾನ್ | * * # |- | ''[[ಕೂಚಿ ಕೂಚಿ ಹೋತಾ ಹೈಂ]]'' | ರಾಕಿ | ಚಿತ್ರೀಕರಣಮುಗಿದಿದೆ. |} === ನಿರ್ಮಾಪಕ === * ''[[ಫಿರ್ ಬಿ ದಿಲ್‌ ಹೈ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ]]'' (೨೦೦೦) * ''[[ಅಶೋಕ (2001ರ ಚಿತ್ರ)|ಅಶೋಕ]]'' (೨೦೦೧) * ''[[ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ (2003ರ ಚಿತ್ರ)|ಚಲ್ತೇ ಚಲ್ತೇ]]'' (೨೦೦೩) * ''[[ಮೈ ಹೂ ನಾ]]'' (೨೦೦೪) * ''[[ಕಾಲ್ (2005ರ ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲ್‌]]'' (೨೦೦೫) * ''[[ಪಹೇಲಿ]]'' (೨೦೦೫) * ''[[ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ (ಚಿತ್ರ)|ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ]]'' (೨೦೦೭) * ''[[ಬಿಲ್ಲು]]'' (೨೦೦೯) === ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ === * ''ಮೈ ತೊ ಹೂ ಪಾಗಲ್‌'' - ''[[ಬಾದ್‌ಷಾ]]'' (೧೯೯೯) * ''ಅಪುನ್‌ ಬೋಲಾ '' - ''[[ಜೋಷ್ (2000ರ ಚಿತ್ರ)|ಜೋಷ್]]'' (೨೦೦೦) * ''ಖಯೀಕೆ ಪಾನ್‌ ಬನಾರಸ್‌ವಾಲಾ '' - ''[[ಡಾನ್ - ದಿ ಚೇಸ್ ಬಿಗಿನ್ಸ್‌ ಎಗೇನ್|ಡಾನ್‌ - ದ ಚೇಸ್‌ ಬಿಗಿನ್ಸ್‌ ಎಗೇನ್‌]]'' (೨೦೦೬) * ''ಏಕ್‌ ಹಾಕಿ ದೂಂಗಿ ರಖ್‌ಕೇ '' - ''[[ಚಕ್‌ ದೇ ಇಂಡಿಯಾ]]'' (೨೦೦೭) * ''ಸತ್ತರ್‌ ಮಿನಟ್‌ '' - '' [[ಚಕ್‌ ದೇ ಇಂಡಿಯಾ]]'' (೨೦೦೭) === ಸಾಹಸ ನಿರ್ದೇಶನ === * ''[[ಕುಚ್‌ ಕುಚ್‌ ಹೋತಾ ಹೈ]]'' (೧೯೯೮) * ''[[ಮೈ ಹೂ ನಾ]]'' (೨೦೦೪) * ''[[ಕಭೀ ಅಲ್ವಿದಾ ನಾ ಕೆಹೆನಾ]]'' (೨೦೦೬) * ''[[ಚಕ್‌ ದೇ ಇಂಡಿಯಾ]]'' (೨೦೦೭) * ''[[ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ (ಚಿತ್ರ)|ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ]]'' (೨೦೦೭) === ಕಿರುತೆರೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು === * ''ದಿಲ್‌ ದರಿಯಾ '' (೧೯೮೮) * ''[[ಫೌಜಿ]]'' (೧೯೮೮)&nbsp;... ಅಭಿಮನ್ಯು ರಾಯ್‌ * ''[[ದೂಸ್ರಾ ಕೇವಲ್‌]]'' (೧೯೮೯) * ''ಸರ್ಕಸ್'' (೧೯೮೯) * ''[[ಇನ್‌ ವಿಚ್‌ ಆನ್ನಿ ಗಿವ್ಸ್‌ ಇಟ್‌ ದೋಸ್‌ ಒನ್ಸ್‌]]'' (೧೯೮೯) * ''[[ಈಡಿಯಟ್‌ (1992ರ ಚಿತ್ರ)|ಈಡಿಯಟ್‌]]'' (೧೯೯೧)&nbsp;... ಪವನ್‌ ರಘುಜನ್ * ''[[ಕರೀನಾ ಕರೀನಾ]]'' (೨೦೦೪)&nbsp;... ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ * ''ರೆಂಡಿವೂ ವಿತ್‌ [[ಸಿಮಿ ಗರೆವಾಲ್‌]]''.....ಅತಿಥಿ * ''[[ಕಾಫೀ ವಿತ್‌ ಕರಣ್‌]]'' (೨೦೦೪-೨೦೦೭)&nbsp;... ಅತಿಥಿ (3 ಕಂತುಗಳು) * ''[[ಕೌನ್‌ ಬನೇಗಾ ಕರೋಡಪತಿ]]'' (೨೦೦೭)&nbsp;... ನಿರೂಪಕ * '' [[ಜ್ಹೂಂ ಇಂಡಿಯಾ|ಜ್ಹೂಮ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]'' (೨೦೦೭)&nbsp;... ಅತಿಥಿ * ''[[ನಾಚ್‌ ಬಲಿಯೇ]]'' (೨೦೦೮).... ಅತಿಥಿ * ''[[ಕ್ಯಾ ಆಪ್‌ ಪಾಂಚ್‌ ವೀ ಪಾಸ್‌ ಸೇ ತೇಜ್‌ ಹೈಂ?]]'' (೨೦೦೮).... ನಿರೂಪಕ == ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ನೋಡಿ == * [[ಭಾರತೀಯ ನಟರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮೈ ನೇಮ್‌ ಈಸ್‌ ಖಾನ್‌#ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಘಟನೆ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಘಟನೆ]] == ಕಾರ್ಯಗಳು/ಕೃತಿಗಳು == * [[ನಸ್ರೀನ್‌ ಮುನ್ನಿ ಕಬೀರ್‌]]. ''[[ದ ಇನ್ನರ್ ಅಂಡ್‌ ಔಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್‌|ದ ಇನ್ನರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಔಟರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್]]'' (ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ, 2005). * ''ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್ - ಸ್ಟಿಲ್‌ ರೀಡಿಂಗ್‌ ಖಾನ್‌''. A1ಬುಕ್ಸ್‌ ವಿತರಕರು ೨೦೦೭. ISBN 978-81-87107-79-8. * ಗಹ್ಲೋಟ್‌, ದೀಪಾ; ಅಗರ್ವಾಲ್‌, ಅಮಿತ್‌. ''ಕಿಂಗ್‌ ಖಾನ್ SRK''. ಆಗ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ವೆಲ್ಟ್‌ಬಿಲ್ಡ್‌ ೨೦೦೭. ISBN 978-3-8289-8869-9. * ಘೋಷ್‌, ಬಿಸ್ವದೀಪ್‌. ''ಹಾಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೇಂ: ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್ '' (ಆಂಗ್ಲದಲ್ಲಿ). [[ಮುಂಬಯಿ]]: ಮ್ಯಾಗ್ನಾ ಬುಕ್ಸ್, ೨೦೦೪. ISBN 81-7809-237-9. * ಛೋಪ್ರಾ/ಚೋಪ್ರಾ, ಅನುಪಮ. ''ಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌ : ಷಾಹ್‌ ರುಖ್‌ ಖಾನ್ ಅಂಡ್‌ ದ ಸೆಡಕ್ಟಿವ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸಿನೆಮಾ '' (ಆಂಗ್ಲ). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ವಾರ್ನರ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌, 2007. ISBN 978-0-446-57858-5. == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|3}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commonscat|Shahrukh Khan}} * {{imdb name|id=0451321}} {{Wikiquote}} {{FilmfareBestActorAward}} [[:pnb:شاہ رخ خان|pnb:شاہ رخ خان]] {{Persondata |NAME=Khan, Shahrukh |ALTERNATIVE NAMES= Shah Rukh Khan, SRK |SHORT DESCRIPTION=Film actor |DATE OF BIRTH=2 November 1965 |PLACE OF BIRTH=New Delhi, India |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Khan, Shahrukh}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾಮಿಯಾ ಮಿಲಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕಿರುತೆರೆ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಾಡುಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕಿರುತೆರೆ ನಿರೂಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ವಿಜೇತರು/ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] [[ವರ್ಗ:ಪುಷ್ಟುನ್‌ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:1965ರ ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕುಳಿದಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ದೆಹಲಿಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ಮಾಲಿಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಡ್ರೆ ಡೆಸ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಟ್‌ ಡೆಸ್‌ ಲೆಟ್ರೆಸ್‌ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]] b1jyyydeik6odg18t3tch9zu1kriu63 0 22586 1373121 1370601 2026-05-10T02:25:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373121 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Agar plate with colonies.jpg|thumb|right|ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಮುದ್ರಪಾಚಿಯ ತಟ್ಟೆ]] '''ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''' ಎಂಬುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ''[[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ|ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ]]'' ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಏಕಾಣುಜೀವಿಗಳಾದ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]], ಪ್ರೊಕ್ಯಾರ್ಯೊಟ, [[ವೈರಾಣು]] ಮತ್ತು [[ಬೂಷ್ಟು]] [[ಸಾವಯವ|ಜೀವಿಗಳ]] ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಏಕಕೋಶೀಯ ಅಥವಾ ಜೀವಕೋಶ-ಗುಚ್ಛದ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ [[ಜೀವಿ]]ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Brock">{{cite book | author = Madigan M, Martinko J (editors) | title = Brock Biology of Microorganisms | edition = 11th | publisher = Prentice Hall | year = 2006 | isbn = 0-13-144329-1 }}</ref> ಇದು [[ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟಿಸ್ಟ್‌ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀವಿಗಳ ರೀತಿಯ ಯೂಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ ಜೀವಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರೋಕ್ಯಾರಿಯೋಟ್‌ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. [[ವೈರಾಣು|ವೈರಸ್‌‌ಗಳನ್ನು]] ಬದುಕಿರುವ ಜೀವಿಗಳಂತೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಕುರಿತೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | author = Rice G | title = Are Viruses Alive? | url = http://serc.carleton.edu/microbelife/yellowstone/viruslive.html | date = 2007-03-27 |accessdate = 2007-07-23}}</ref> ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ; ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸದಷ್ಟು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವ ಜೀವ ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನವು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಮಾನವ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು|ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]], ಅಥವಾ ರೋಗರಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ರೋಗಕಾರಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಡೆಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ; ಈ ಎರಡೂ ವಿಭಾಗಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಪರಸ್ಪರ ಅಡ್ಡಹಾಯುವುದರಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ಕಾಲೇಜುಗಳು "ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ರೋಗರಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬ ಒಂದು ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಪದವಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೂಕ್ಷ್ಮರೋಗಾಣು ಶಾಸ್ತ್ರ, ಶಿಲೀಂಧ್ರಶಾಸ್ತ್ರ, ಪರಜೀವಿಶಾಸ್ತ್ರ, [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದವನಿಗೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷಜ್ಞನಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಮತ್ತು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ನಾವು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಸುಮಾರು ಶೇಕಡಾ ಒಂದರಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರಬಹುದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Amann1995">{{cite journal | author = Amann RI, Ludwig W, Schleifer KH | year = 1995 | title = Phylogenetic identification and in situ detection of individual microbial cells without cultivation | journal = Microbiol. Rev. | volume = 59 | pages = 143–169 | url = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve &db =pubmed&dopt=Abstract&list_uids=7535888}}</ref> ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಮುನ್ನೂರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನೇರವಾದ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ಪ್ರಾಣಿವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನದಂಥ]] ಹಳೆಯದಾದ, [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ]] ಶಾಖೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ತನ್ನ ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. == ಇತಿಹಾಸ == === ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ === *ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಅವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಆಧಾರಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ ಪರಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 600 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ]] ತಜ್ಞನಾದ [[ಸುಶ್ರುತ]]ನು ಹಲವಾರು [[ರೋಗ|ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳೇ ಕಾರಣ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಸಂಪರ್ಕ, [[ಗಾಳಿ/ವಾಯು|ಗಾಳಿ]] ಅಥವಾ [[ನೀರು|ನೀರಿನ]] ಮೂಲಕ ಅವು ಪ್ರಸರಣಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ತಾನು ಬರೆದ [[ಸುಶ್ರುತ ಸಂಹಿತಾ]] ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಕಸ್‌ ಟೆರೆಂಷಿಯಸ್‌ ವರೊ ಎಂಬ ರೋಮನ್‌ [[ವಿದ್ವಾಂಸ]]ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. [[ಜೌಗು ನೆಲ|ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹಸಂಕೀರ್ಣವೊಂದನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಆತ ತನ್ನ ''ಆನ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕವೊಂದರಲ್ಲಿ]] ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾನೆ: <blockquote>...ಮತ್ತು ಬರಿಯ [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ]] ಕಾಣಿಸದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಅವು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲಿಕೊಂಡು [[ಬಾಯಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮೂಗು|ಮೂಗಿನ]] ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ [[ಮಾನವ ಶರೀರ|ಶರೀರವನ್ನು]] ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರಸ್ವರೂಪದ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>''Varro On Agriculture'' 1,xii Loeb</ref></blockquote> *ಇನ್ನೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸದ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಹರಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ಪುಸ್ತಕದ ಈ ಉದ್ಧೃತಭಾಗವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ''ದ ಕ್ಯಾನನ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್‌'' (1020) ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ, ಅಬು ಆಲಿ ಇಬ್ನ್‌ ಸಿನಾ ([[ಅವಿಸೆನ್ನ]]) ಎಂಬಾತ ತಿಳಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಶಾರೀರಿಕ ಸ್ರವಿಕೆಯು [[ಸೋಂಕು|ಸೋಂಕಿಗೆ]] ಒಳಗಾಗುವ ಮುನ್ನ ಭೂಮಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮಲಿನವಾದ ಬಾಹ್ಯ ಕಾಯಗಳಿಂದ ಮಲಿನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Syed2">Ibrahim B. Syed, Ph.D. (2002). "Islamic Medicine: 1000 years ahead of its times", ''[[The Islamic Medical Association of North America|Journal of the Islamic Medical Association]]'' '''2''', p. 2–9.</ref> [[ಕ್ಷಯರೋಗ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತೂ ಆತನು ಆಧಾರಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ ಪರಿಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕತಡೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವನ್ನು ಆತ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>David W. Tschanz, MSPH, PhD (August 2003). "Arab Roots of European Medicine", ''Heart Views'' '''4''' (2).</ref> *ಗೆಡ್ಡೆ [[ಪ್ಲೇಗ್|ಪ್ಲೇಗು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪ್ಲೇಗುಮಾರಿಯು 14ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್‌-ಅಂದಾಲಸ್‌ನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು "ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಾಯಗಳಿಂದ" ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಇವು ಮಾನವ ಶರೀರದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಬ್ನ್‌ ಖಾತಿಮಾ ಆಧಾರಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ ಪರಿಗ್ರಹಿಸಿದ. 1546ರಲ್ಲಿ ಗಿರೋಲಾಮೋ ಫ್ರಕಾಸ್ಟೊರೊ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲ [[ಬೀಜ|ಬೀಜದಂಥ]] ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದವು. ಈ ಕಾಯಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಇಲ್ಲವೇ ಪರೋಕ್ಷವಾದ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದೆಯೂ ದೀರ್ಘ ಅಂತರಗಳವರೆಗೆ ಸೋಂಕನ್ನು ಪ್ರಸರಣ ಮಾಡಬಲ್ಲವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. *ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆರಂಭಿಕ ಸಮರ್ಥನೆಗಳೂ ಊಹಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಇವಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದತ್ತಾಂಶವಾಗಲೀ, [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಲೀ]] ಆಧಾರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 17ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ನಿಖರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನವು ಒಂದು ವಿಜ್ಞಾನದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆರಂಭಿಕ ಶೋಧನೆಗಳು ಒಳಗೊಳ್ಳದೇ ಇದ್ದುದೇ ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಾಧನ ಮತ್ತಾವುದೂ ಆಗಿರದೆ, [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದರ್ಶಕ|ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವಾಗಿತ್ತು]]. [[ಚಿತ್ರ:Jan Verkolje - Antonie van Leeuwenhoek.jpg|thumb|240px|right|ಆಂಟೊನಿ ವಾನ್‌ ಲೀವೆನ್‌ಹೂಕ್‌, ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿ. ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವೊಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗ. 'ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಜನಕ' ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ.]] === ಆಧುನಿಕತೆ ಇತಿಹಾಸ === *ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ಮತ್ತು ಇತರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು [[ಆಂಟನ್ ಲೂವೆನ್ ಹೊಕ್|ಆಂಟೊನಿ ವಾನ್‌ ಲೀವೆನ್‌ಹೂಕ್‌‌]] 1676ರಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆತ ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ ವಿನ್ಯಾಸದ ಒಂದು ಏಕ-[[ಮಸೂರ|ಮಸೂರದ]] ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಲೀವೆನ್‌ಹೂಕ್‌ ಎಂಬಾತ [[ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಆತ ಆರಂಭಿಸಿದ.<ref name="Brock"/> ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರ ಅಂದರೆ, 1828ರಲ್ಲಿ ಎಹ್ರೆನ್‌‍ಬರ್ಗ್‌ ಎಂಬಾತನು "ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಂ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. "ಚಿಕ್ಕ ಕಡ್ಡಿ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್‌ ಭಾಷೆಯ]] ''βακτηριον'' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಈ ಪದವು ಜನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. *ವಾನ್‌ ಲೀವೆನ್‌ಹೂಕ್‌ನನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, [[ಬೂಷ್ಟು]]ಗಳ ಬೀಜಾಣುಬಿಡುವ ಕಾಯಗಳ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ದಾಖಲಿತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಅವನಿಗೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ 1665ರಲ್ಲಿ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಹುಕ್|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹುಕ್‌]] ಎಂಬಾತನು ಮಾಡಿದನು.<ref>{{cite journal |author=Gest H |title=The remarkable vision of Robert Hooke (1635-1703): first observer of the microbial world |journal=Perspect. Biol. Med. |volume=48 |issue=2 |pages=266–72 |year=2005 |pmid=15834198 |doi=10.1353/pbm.2005.0053|issn = 0031-5982 }}</ref> *''ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ'' ದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು (ನಂತರ ಇದನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು) 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನಂಡ್‌ ಕೋನ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಪಾಚಿ|ಪಾಚಿಗಳು]] ಹಾಗೂ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಮೇಲಿನ ಈತನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ''ಬೇಸಿಲಸ್‌'' ಮತ್ತು ''ಬೆಗ್ಗಿಯಾಟೋವಾ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ನೆರವಾದವು. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣದ ವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೋನ್‌ ಕೂಡ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದ.<ref>{{cite journal |author=Drews G |title=Ferdinand Cohn, a Founder of Modern Microbiology |journal=ASM News |volume=65 |issue=8 |pages= |year=1999 |url=http://www.asm.org/Articles/Ferdinand.html |format={{Dead link|date=September 2009}} |access-date=2010-02-19 |archive-date=2009-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105042351/http://www.asm.org/Articles/Ferdinand.html |url-status=dead }}</ref> [[ಲೂಯಿಸ್ ಪಾಶ್ಚರ್|ಲೂಯಿಸ್‌ ಪಾಶ್ಚರ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕಾಚ್|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕಾಚ್‌]] ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ಕೋನ್‌ನ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇವರನ್ನು '''ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ'''ದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Sherris">{{cite book | author = Ryan KJ, Ray CG (editors) | title = Sherris Medical Microbiology | edition = 4th | publisher = McGraw Hill | year = 2004 | isbn = 0-8385-8529-9 }}</ref> *ಅಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದ '''ಸ್ವಯಂ ಜನನದ ಸಿದ್ಧಾಂತ'''ವನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ಸಾಧಿಸಲು, ತನ್ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಗುರುತನ್ನು ಒಂದು ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಘನೀಕರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಪಾಶ್ಚರ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite journal |author=Bordenave G |title=Louis Pasteur (1822-1895) |journal=Microbes Infect. |volume=5 |issue=6 |pages=553–60 |year=2003 |pmid=12758285 |doi=10. 1016/ S1286-4579(03)00075-3}}</ref> [[ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ|ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ]] ([[ಪಾಶ್ಚರೀಕರಣ]]) ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿರುವ ಅನೇಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೂ ಪಾಶ್ಚರ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು [[ನೆರಡಿ]], ಹಕ್ಕಿ [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರ]] ಮತ್ತು [[ರೇಬೀಸ್|ರೇಬೀಸ್‍ನಂಥ]] ಅನೇಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ [[ಲಸಿಕೆ|ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು]] ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಆತನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref name="Brock"/> ಕಾಯಿಲೆಯ ರೋಗಾಣು ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಾಚ್‌ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. *ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ರೋಗಕಾರಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಈತನ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕಾಚ್‌ನ ಆಧಾರ ನಿಯಮಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಮಾನದಂಡದ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನೇ ಆತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ. ಅಪ್ಪಟ ಸಂಗೋಪನ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಿದ ಮೊದಲ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕಾಚ್‌ ಕೂಡಾ ಒಬ್ಬ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಕ್ಷಯರೋಗ]]ದ ಕಾರಣಕರ್ತ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾದ ''ಮೈಕೊಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಂ ಟ್ಯುಬರ್‌ಕ್ಯುಲೋಸಿಸ್‌'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಕುರಿತಾಗಿ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಆತನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="Brock"/> *ಪಾಶ್ಚರ್‌ ಮತ್ತು ಕಾಚ್‌ ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಕೆಲಸವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪ್ರಪಂಚದ ನಿಜವಾದ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲಿಲ್ಲ. ನೇರವಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ತನಕ ಮತ್ತು '''ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ'''ದ (ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ [[ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ]], ವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ|ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ]] ಮಗ್ಗಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಪದ) ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಮಾರ್ಟಿನಸ್‌ ಬೀಜೆರಿಂಕ್‌ ಮತ್ತು ಸೆರ್ಗೀ ವಿನೊಗ್ರಾಡ್ಸ್‌ಕಿ ಇವರ ಕೆಲಸವು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವವರೆಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ನಿಜವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Brock"/> *ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬೀಜೆರಿಂಕ್ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ವೈರಸ್‌‌ಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂವರ್ಧನ ಸಂಗೋಪನ ಕೃಷಿ ಕೌಶಲಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.<ref>{{cite web | author = Johnson J | title = Martinus Willem Beijerinck | publisher = American Phytopathological Society | url = http://www.apsnet.org/Education/feature/TMV/intro.html | date = 1998-07-01 | accessdate = 2007-07-23 | archive-date = 2008-07-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080724042808/http://www.apsnet.org/education/feature/TMV/intro.html | url-status = deviated | archivedate = 2008-07-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080724042808/http://www.apsnet.org/education/feature/TMV/intro.html }}</ref> ಟೊಬ್ಯಾಕೊ ಮೊಸಾಯಿಕ್‌ ವೈರಸ್‌ ಕುರಿತಾದ ಆತನ ಕೆಲಸವು ಸೂಕ್ಷ್ಮರೋಗಾಣು ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಆತ ಕೈಗೊಂಡ ಸಂವರ್ಧನ ಸಂಗೋಪನ ಕೃಷಿಗಾರಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೆಲಸವು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. *ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದ್ದ ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಂಗೋಪನೆಗೆ ಇದು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಕೀಮೋಲಿಥೋಟ್ರೋಫಿ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಭೂರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ವಹಿಸುವ ಮೂಲಭೂತ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿನೊಗ್ರಾಡ್ಸ್‌ಕಿ ಎಂಬಾತ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದ.<ref>{{cite web | author = Paustian T, Roberts G | title = Beijerinck and Winogradsky initiate the field of environmental microbiology | work = The Microbial World | url = http://www.microbiologytext.com/index.php?module=Book&func=displayarticle&art_id=32 | accessdate = 2007-07-23 | archive-date = 2008-09-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080914000327/http://www.microbiologytext.com/index.php?module=Book&func=displayarticle&art_id=32 | url-status = deviated | archivedate = 2008-09-14 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080914000327/http://www.microbiologytext.com/index.php?module=Book&func=displayarticle&art_id=32 }}</ref> ನೈಟ್ರೇಟೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು [[ಸಾರಜನಕ|ನೈಟ್ರೋಜನ್‌]]-ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳೆರಡರ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ವಿವರಣೆಗೆ ಆತ ಕಾರಣಕರ್ತನಾಗಿದ್ದ.<ref name="Brock"/> == ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು == ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: * '''ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ''': ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ [[ಜೀವಕೋಶ|ಜೀವಕೋಶವು]] ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ [[ಚಯಾಪಚಯ|ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆ]] ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಕೋಶ ರಚನೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * '''ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ''': [[ವಂಶವಾಹಿ|ಜೀನ್‌‌ಗಳು]] ತಮ್ಮ ಜೀವಕಣಗಳ ಕಾರ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಇದು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * '''ಜೀವಕೋಶೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕೋಶಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ನಡುವಣ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಿದು. * '''ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': ರೋಗಕಾರಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಪಾತ್ರವೇನು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಿಜ್ಞಾನ|ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಿಜ್ಞಾನದ]] ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಾಯಿಲೆಯ [[ರೋಗನಿದಾನ|ರೋಗನಿದಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಹಾಗೂ ರೋಗರಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಇದು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * '''ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': ಪಶುವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ [[ಪ್ರಾಣಿ]] ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. * '''ಪರಿಸರೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ವೈವಿಧ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ-ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಪೋಷಕಾಂಶ ಆವರ್ತವಾಗುವಿಕೆ, ಭೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಪುನರ್‌ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬೇರುವಲಯ ಮತ್ತು ಪರ್ಣವಲಯ, [[ಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಅಂತರ್ಜಲ]] [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳು, ಮುಕ್ತ ಸಾಗರಗಳು ಅಥವಾ ತುತ್ತತುದಿಯ ಪರಿಸರಗಳಂಥ (ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಮೋಫೈಲ್‍ಗಳು) ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ತಾಣಗಳ ಸ್ವರೂಪದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * '''ವಿಕಸನೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ವಿಕಸನದ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * '''ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದರ ಲಕ್ಷಣ. ಕೈಗಾರಿಕಾ [[ಹುದುಗುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣವು ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. [[ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಇದರ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅನ್ವಯಿಕೆಯಾದ ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮದ್ಯ, ವಿವಿಧ ಕಿಣ್ವಗಳು, [[ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲ|ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳು]], [[ಬ್ರೆಡ್]] ಮುಂತಾದವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಗಳು ಹಾಗೂ ತಯಾರಿಕೆಯ ತಂತ್ರ ಇವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * '''ವಾಯು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': ವಾಯುವಾಹಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. * '''ಆಹಾರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': [[ಆಹಾರ]] ಹಳಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಮೂಲಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. ಆಹಾರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಹುದುಗುವಿಕೆಯ ಬಳಕೆಯು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ. * '''ಔಷಧೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': ಔಷಧೀಯ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]] ಹಾಗೂ ನಾಶವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. * '''ಕೃಷಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ''': ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಿದು. * '''ಜಲಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿವಿಜ್ಞಾನ''': ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು, ಅವುಗಳಿಂದ ಮಾನವನಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ರೋಗಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. (ರೋಗನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಅದರಲ್ಲಿನ ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪದವಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ) == ಪ್ರಯೋಜನಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Samadams2.jpg|thumb|right|[[ಬಿಯರ್|ಬಿಯರ್‌ನ್ನು]] ಹುದುಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಯೀಸ್ಟ್|ಯೀಸ್ಟ್‌ನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ ಹುದುಗಿಸುವಿಕೆಯ ತೊಟ್ಟಿಗಳು]] *ಮಾನವನ ಹಲವಾರು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತೂ ಕೆಲವೊಬ್ಬರಿಗೆ ಭಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾದ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದೂ ಮಹತ್ವದ ವಿಚಾರವೇ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹುದುಗುವಿಕೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮದ್ಯಸಾರಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ (ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ)|ಮದ್ಯಸಾರ]], [[ವಿನಿಗರ್|ವಿನೆಗರ್‌]] ಮತ್ತು ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಾರ್ಯ), [[ಪ್ರತಿಜೀವಿಕ|ಪ್ರತಿಜೀವಕ]]ದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು [[ಸಸ್ಯ|ಸಸ್ಯಗಳಂಥ]] ಉನ್ನತ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿನ [[ಅಬೀಜ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಯೋಜಕತೆಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. * ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಟ್ಯಾಕ್‌ ಪಾಲಿಮರೇಸ್‌ನಂಥ ಕಿಣ್ವಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು, ಇತರ [[ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ|ತಳಿವಿಜ್ಞಾನದ]] ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ವಾಹಕ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಯೀಸ್ಟ್‌ ದ್ವಿಮಿಶ್ರತಳಿ ಪದ್ಧತಿಯಂಥ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಆಣ್ವಿಕ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಅಮಿನೊ ಆಮ್ಲ|ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲ]]ಗಳ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. *''ಕೋರೈನೆಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಂ ಗ್ಲುಟಮಿಕಮ್‌'' ಎಂಬುದು ಇಂಥ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ L-ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌ ಹಾಗೂ L-ಲೈಸೀನ್‌ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="BurkovskiA">{{cite book | author = Burkovski A (editor). | title = Corynebacteria: Genomics and Molecular Biology | publisher = Caister Academic Press | year = 2008 | url = http://www.horizonpress.com/cory | id = [http://www.horizonpress.com/cory ISBN 978-1-904455-30-1] | access-date = 2010-02-19 | archive-date = 2008-09-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080917042513/http://www.horizonpress.com/cory | url-status = dead }}</ref> *ಬಹುಶರ್ಕರಗಳು, [[ಪಾಲಿಯೆಸ್ಟರ್‌]]ಗಳು, ಮತ್ತು ಪಾಲಿಅಮೈಡ್‌ಗಳಂಥ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೈವಿಕ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳನ್ನು ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಾಂಶ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಹಾಗೂ [[ಔಷಧ]] ವಿತರಣೆಯಂಥ ಉನ್ನತ-ಮೌಲ್ಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನ್ವಯಿಕಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಳಗೆ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವುವುಗಳ ಜೈವಿಕ-ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ: *ಕ್ಸಾಂಥಾನ್‌, ಆಲ್ಜಿನೇಟ್‌, [[ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್]], ಸಯನೋಫೈಸಿನ್‌, ಪಾಲಿ (ಗ್ಯಾಮಾ-ಗ್ಲುಟಮಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ), ಲೆವಾನ್‌, ಹೈಯಲುರೋನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ, ಸಾವಯವ ಆಮ್ಲಗಳು, ಆಲಿಗೋಸ್ಯಾಕರೈಡುಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುಶರ್ಕರ, ಹಾಗೂ ಪಾಲಿಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಆಲ್ಕನೋಯೇಟ್‌ಗಳು.<ref name="RehmBHA">{{cite book | author = Rehm BHA (editor). | title = Microbial Production of Biopolymers and Polymer Precursors: Applications and Perspectives | publisher = Caister Academic Press | year = 2008 | url=http://www.horizonpress.com/biopolymers | id = [http://www.horizonpress.com/biopolymers ISBN 978-1-904455-36-3]}}</ref> *ಗೃಹಬಳಕೆಯ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆ ಅಥವಾ ಜೈವಿಕ ಪುನರ್‌‌ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ಮಣ್ಣುಗಳು, ಸಂಚಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಗರ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಳಮೇಲ್ಮೈನ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಷಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಘಟಿಸುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಪ್ರತಿ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಬಗೆಗಳ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಒಂದೊಂದೂ ಗುರಿಯಿಟ್ಟಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಜಾತಿಗಳು ಹಾಗೂ ತಳಿಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಜೈವಿಕ ವಿಘಟನೆಗೆ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref name="Diaz">{{cite book | author = Diaz E (editor). | title = Microbial Biodegradation: Genomics and Molecular Biology | edition = 1st | publisher = Caister Academic Press | year = 2008 | url = http://www.horizonpress.com/biod | id = [http://www.horizonpress.com/biod ISBN 978-1-904455-17-2] | access-date = 2010-02-19 | archive-date = 2016-07-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160724102936/http://www.horizonpress.com/biod | url-status = dead }}</ref> *ಪ್ರೋಬಯಾಟಿಕ್‌ಗಳು ([[ಮಾನವನ ಪಚನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಜೀರ್ಣಾಂಗವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ]] ಸಮರ್ಥವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ) ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಪ್ರೀಬಯಾಟಿಕ್‌ಗಳನ್ನು (ಪ್ರೋಬಯಾಟಿಕ್‌ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸಲು ಸೇವಿಸಲಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳು) ಸೇವಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾನವರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ದೊರೆಯುವ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="Tannockpro3">{{cite book | author = Tannock GW (editor). | title = Probiotics and Prebiotics: Scientific Aspects | publisher = Caister Academic Press | year = 2005 | url=http://www.horizonpress.com/pro3 | id = [http://www.horizonpress.com/pro3 ISBN 978-1-904455-01-1]}}</ref> *[[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌]]ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ರೋಗಕಾರಕವಲ್ಲದ ಕ್ಲಾಸ್ಟ್ರೀಡಿಯಾದ ಹಲವಾರು ತಳಿಗಳು ಘನವಾಗಿರುವ ಗಡ್ಡೆಗಳೊಳಗೆ ತೂರಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಕ್ಲಾಸ್ಟ್ರೀಡಿಯಾದ ವಾಹಕಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇಮಕರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಕ [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನುಗಳನ್ನು]] ವಿತರಿಸಬಲ್ಲ ಅವುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ರೋಗನಿದಾನ ಪೂರ್ವದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Mengesha">{{cite book |author= Mengesha et al.|year=2009|chapter=Clostridia in Anti-tumor Therapy |title=Clostridia: Molecular Biology in the Post-genomic Era|publisher=Caister Academic Press|isbn = 978-1-904455-38-7 }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} === ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ === * {{cite book | author = Lerner, Brenda Wilmoth & K. Lee Lerner (eds) | title = Medicine, health, and bioethics : essential primary sources | edition = 1st | publisher = Thomson Gale | year = 2006 | isbn = 1414406231 }} * {{cite book | author = Witzany, Guenther | title = Bio-Communication of Bacteria and its Evolutionary Interrelations to Natural Genome Editing Competences of Viruses. | publisher = Nature Precedings | year = 2008 | id = hdl:10101/npre.2008.1738.1 }} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{MultiCol}} * [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]] * [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]{{ColBreak}} * [[ತಳಿಶಾಸ್ತ್ರ]]{{ColBreak}} * [[ಔಷಧಿ]]{{EndMultiCol}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{WVD}} === ಸಾಮಾನ್ಯ === * [http://media.med.sc.edu/microbiology2007/ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225081412/http://media.med.sc.edu/microbiology2007/ |date=2008-02-25 }} ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ * [http://www.ocean.edu/academics/programs_of_study/science/MicrobiologyOnline.htm ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100417000758/http://www.ocean.edu/academics/programs_of_study/science/microbiologyonline.htm |date=2010-04-17 }} * [http://www.microbiologytext.com/index.php?module=Book&amp;func=toc&amp;book_id=4 ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913035245/http://www.microbiologytext.com/index.php?module=Book&func=toc&book_id=4 |date=2008-09-13 }} * [http://www.textbookofbacteriology.net/ ಟೋಡರ್‌ನ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913123627/http://www.textbookofbacteriology.net/ |date=2008-09-13 }} * [http://pathmicro.med.sc.edu/book/welcome.htm ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] * ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ದ ಸ್ವಿಸ್‌ ಫೆಡರಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ === ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು === * [http://arjournals.annualreviews.org/loi/micro/ ಆನ್ಯುಯಲ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120021246/http://arjournals.annualreviews.org/loi/micro |date=2009-01-20 }} * ಕ್ರಿಟಿಕಲ್‌ ರಿವ್ಯೂಸ್‌ ಇನ್‌ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ ([http://www.informaworld.com/crmicrobiology ಜರ್ನಲ್‌ ಹೋಮ್‌]) * ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎವಲ್ಯೂಷನರಿ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ * ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಲಜಿ * ನೇಚರ್‌ ರಿವ್ಯೂಸ್‌ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ ([http://www.nature.com/nrmicro/index.html ಜರ್ನಲ್‌ ಹೋಮ್‌]) * ಸ್ಪ್ರಿಂಗರ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ * [http://www.microbiology-journal.com/ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ ಜರ್ನಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125003342/http://www.microbiology-journal.com/ |date=2009-11-25 }} ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿವರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರಾಂಶಗಳು === ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಘಟನೆಗಳು === * [http://www.microbiologystudents.com/ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಪೋರ್ಟಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ಸ್‌] * [http://www.asm.org/ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ] * [http://www.socgenmicrobiol.org.uk/ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಜನರಲ್‌ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ] * [http://www.simhq.org/ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529013421/http://www.simhq.org/ |date=2010-05-29 }} * [http://www.giantmicrobes.com GIANTಮೈಕ್ರೋಬ್ಸ್‌] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿವಿಜ್ಞಾನ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] hs35ww6agx86phh6sx48umtab2ngw2z 0 23048 1373115 1366151 2026-05-09T21:47:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373115 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣ | image = SSna.jpg | alt = | caption = 'ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣ' | birth_name = ಸದಾನಂದ. | birth_date = {{Birth date and age|1931|12|24}} | birth_place = ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಲ್ಕಿಯಲ್ಲಿ, ೨೪-೧೨-೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ,'ರುಕ್ಕ ಕೋಟ್ಯಾನ್, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬರೋಡದಲ್ಲಿ ನೌಕರರು. ತಾಯಿ 'ಪೂವಮ್ಮ'. | death_date = {{Death date and age|2024|07|16 |1931|1|24 |df=yes}} | death_place = ಮಂಗಳುರು | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = 'ಮುಲ್ಕಿಯ ಬೋರ್ಡ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್' ನಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಇಯತ್ತೆವರೆಗೆ ಓದಿದರು. ಮುಂದೆ ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ 'ಥಿಯೇಟರ್ ಟ್ರೇನಿಂಗ್ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಕೋರ್ಸ್' ಗೆ ಸೇರಿ ಅಲ್ಲಿ ರಂಗ ತಜ್ಞರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ-ವಿನಿಮಯ, ವಿಮರ್ಶೆ,ನಡೆಸಿ, ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. | alma_mater = | other_names = | occupation = 'ಮುಂಬಯಿನ ರಂಗನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ರಂಗಸಂಯೋಜಕ, ಟಿ.ವಿ,ಸೀರಿಯಲ್, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಾಟಕ, ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಲೇಖಕ, ಪ್ರಕಾಶಕ, ಕೆಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಜಕ. | known for = [[ಗುಡ್ಡದ ಭೂತ]] | works = ;ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳು : * ಈಡಿಪಸ್, * ಕದಡಿದ ನೀರು, * ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ-ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ, * ಧರ್ಮ ಚಕ್ತ್ರ, * ಸತ್ಯಂ ವದ-ಧರ್ಮಂಚರ, * ಯಾರು ನನ್ನವರು ? ;ಚಲನಚಿತ್ರ, * ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ * ಕುಬಿ, * ಇಯಾಲ. ;ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ನಾಟಕ, * ಗುಡ್ಡದ ಭೂತ * ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಷಲ್ | awards = * ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ,'ಸಾಧನ ಶಿಖರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, * ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ }} [[ಮುಂಬಯಿ]]ನ ರಂಗನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ರಂಗಸಂಯೋಜಕ, ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಾಟಕ, ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಲೇಖಕ, ಪ್ರಕಾಶಕ, ಕೆಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಜಕ, ನಾಟಕರಂಗಕಲೆಯ ತರಬೇತಿಗಾರನಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ದಣಿವರಿಯದ ೮೫ರ ಹರೆಯದ ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣರು, ಸದಾ ಹಸನ್ಮುಖಿ ಮತ್ತು '''ಜೀವನೋಲ್ಲಾಸದ ಕಣಜ'''ವೆಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೬/೦೭/೨೦೨೪ ಮಂಗಳವಾರ ವಯೋಸಹಜ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು. ಅವರಿಗೆ 92 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ==ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳು== ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮುಲ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ೨೪-೧೨-೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಾಯಿ 'ಪೂವಮ್ಮ', ತಂದೆ,'ರುಕ್ಕ ಕೋಟ್ಯಾನ್'. ಅವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕಶಿಕ್ಷಣ ತಾಯಿಯ ತವರಿನಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ 'ಮುಲ್ಕಿಯ ಬೋರ್ಡ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್' ನಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಇಯತ್ತೆವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬೊಂಬಾಯಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು. ತಂದೆ 'ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬರೋಡ'ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊಗವೀರ ರಾತ್ರಿಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ನಾಟಕ ಪ್ರಿಯ ಸುವರ್ಣರು, ’[[ಕುರುಡನ ಸಂಗೀತ]]’,ವೆಂಬ ನಾಟಕವನ್ನು ದಿಗ್ದರ್ಶಿಸಿದರು. ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಲಾಶಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಗುಜರಾತಿ, ಮರಾಠಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ರಂಗಭೂಮಿಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವ ತೀವ್ರ ಆಶೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನವಿಟ್ಟು ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಲಾವಿಶೇಷತೆಗಳ ರಸಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ಹೊಸತನಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಅಳವಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದರು. == ಉದಯ ಕಲಾ ನಿಕೇತನ == ಇದೊಂದು ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾ ರಂಗ-ಪ್ರಾಕಾರ. ೭೦ ರದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉದಯನ್ಮುಖಿ ರಂಗಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಕಲಾಕಾರರಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹನೀಡಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ತಾವೇ ಬರೆದ ಕೆಲವಾರು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹಾಸಲುಮಾಡಿದರು. ಕಾಲೇಜಿನ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ತಾವೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ಅಭಿನಯಿಸಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು. [[ಥಿಯೇಟರ್ ಟ್ರೇನಿಂಗ್ ಡಿಪ್ಲೊಮ ಕೋರ್ಸ್]] ಗೆ ಸೇರಿ ಅಲ್ಲಿ ರಂಗ ತಜ್ಞರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ-ವಿನಿಮಯ, ವಿಮರ್ಶೆ, ರಸಆಸ್ವಾನ, ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ನಡೆಸಿ, ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ಮುಂಬಯಿನ [[ಐ. ಎ. ಸೊಸೈಟಿಯ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಯ ವಿಶೇಷ ತರಪೇತಿ]] ಪಡೆದು, ಅನೇಕ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ದಿಗ್ದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ : * [[ಈಡಿಪಸ್]] * [[ಕದಡಿದ ನೀರು]] * [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ-ಲೊಳಲೊಟ್ಟೆ]] * [[ಧರ್ಮ ಚಕ್ತ್ರ]] * [[ಸತ್ಯಂ ವದ-ಧರ್ಮಂ ಚರ]] * [[ಯಾರು ನನ್ನವರು]] ? ==ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರಚಾರ== ಈ ನಾಟಕಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಫಲ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ಥಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಹೊಸ ರಂಗ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, ಆದಿನದ ಯುವಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯತ್ತ ಸೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕೃತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಲೇಖಕ-ಲೇಖಕಿಯರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತರುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರಮವಹಿಸಿದರು. ಮೊಗವೀರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ’ಮನೆ ಬೆಳಕು ಕಾದಂಬರಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ’[[ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ]]’ ಚಲನಚಿತ್ರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಶನಮಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಉತ್ಕೃಷ್ತ ೧೦೦ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ೧೮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೆಗಲಿಗೇರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರ, ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಅವರು ತಯಾರಿಸಿದ ಬೇರೆ ಚಿತ್ರಗಳು : * [[ಕುಬಿ]], * [[ಇಯಾಲ]], ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ನಾಟಕ, ’[[ಗುಡ್ಡದ ಭೂತ]],’ ಅವರ ಸೃಜನ ಶೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಯಶಸ್ಸಿನ ಶಿಖರದ ಮೇಲಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಗರಿಮೂಡಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಮೇಲೆ. [[File:Suvarna sammaan.jpg|thumb|ಸುವರ್ಣ ರಂಗ ಸಮ್ಮಾನ]] ==ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಸ್ಥಾಪನೆ== ತಮ್ಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಕಾರಂತರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕುಚೆಲ್ಲುವ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ವಿಶಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಎಲ್ಲರ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವು. ’[[ಕಾರಂತ ದರ್ಶನ]]’[http://www.hindu.com/2009/10/08/stories/2009100857940300.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091221062038/http://www.hindu.com/2009/10/08/stories/2009100857940300.htm |date=2009-12-21 }} ವೆಂಬ ಸುವರ್ಣರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ’[[ಈ ಟಿವಿ]]’ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref name="daijiworld.com">http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=194734{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} </ref> ==ರಂಗಸ್ಥಳದ ವಿಶಿಷ್ಠತೆ== '[[ರಂಗಸ್ಥಳ]]'-ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕಲಾವಿದರ ಮೊದಲ-ಮೆಟ್ಟಿಲೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ, ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನುಗಳಿಸಲು ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ’[[ಗೋರೆಗಾಂ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ]]’ ದವರುಇದನ್ನು ಬಹಳಕಾಲ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಬೇರೆ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಗಳೂ ತಮ್ಮ ವೇದಿಕೆಯಮೇಲೆ ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿವೆ. =='ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಷಲ್,' ನಾಟಕ== ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣರು ಮಂಗಳೂರಿನ ರಂಗ-ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಕೂಟದಿಂದ ತಾವು ಕೆಲವು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ೭೭ ರ ಹರೆಯದ ಸುವರ್ಣರು, ಈಗಲೂ ಒಂದು ಉತ್ಸಾಹದ ಕಾರಂಜಿಯಂತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೀವನವನ್ನು ಅತೀವವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣರು, ಆಸಕ್ತಿ, ಪರಿಶ್ರಮ, ಹಾಗೂ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸಗಳು ಗುರಿಮುಟ್ಟಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವುವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ==’[[ಸಾಧನ ಶಿಖರ]]’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’== ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣರಿಗೆ ಮುಂಬಯಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘವು ೨೮-೦೩-೨೦೧೦ ರಂದು ಅವರ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಪುಸ್ತಕಪ್ರಕಾಶನ, ಮತ್ತು ಚಲನ-ಚಿತ್ರ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅನುಪಮ ಸೇವೆಗಳ, ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಇದು ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣರ, ಕಲಾಜೀವನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಸೇವೆಗೆ ಸಂದ 'ಕಿರು ಕಾಣಿಕೆ'ಯಾಗಿದೆ. ==ಆತ್ಮ ಶಕ್ತಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ== ಸನ್ ೨೦೧೧ ರ, 'ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮಾರಂಭ'ದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ತೊಂಬತ್ತರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ== * "ತೊಂಬತ್ತರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣರು"-ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ <ref>[https://vishvadhwani.com/2021/12/30/tombhattara-huttu-habbada-sambramadalli-suvrnaru/ ನಮ್ಮವರು,ಅನಿವಾಸಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಜಾಗತಿಕ ಇ-ಪತ್ರಿಕೆ, "ತೊಂಬತ್ತರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸುವರ್ಣರು"-ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ.ವಿಶ್ವಧ್ವನಿ, ೩೦,ಡಿಸೆಂಬರ್,೨೦೨೧]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರ == ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ’ ತಯಾರಿಸಿದರು. ಅದು, ೧೮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನುಗಳಿಸಿದ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಶನಮಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಉತ್ಕೃಷ್ತ ೧೦೦ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಅವರು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} # http://www.hindu.com/2009/10/08/stories/2009100857940300.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091221062038/http://www.hindu.com/2009/10/08/stories/2009100857940300.htm |date=2009-12-21 }} # <ref name="daijiworld.com"/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ ಕನ್ನಡಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರು]] f5josz5arpfa66qg3bcskxx0k8qytag 0 23056 1373095 1372650 2026-05-09T15:04:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373095 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Wisconsin | Fullname = State of Wisconsin | Flag = Flag of Wisconsin.svg | Flaglink = [[Flag of Wisconsin|Flag]] | Seal = Seal of Wisconsin.svg | Seallink = [[Seal of Wisconsin|Seal]] | Map = Map_of_USA_WI.svg | Nickname = Badger State; America's Dairyland | Motto = Forward | Former = Wisconsin Territory | Capital = [[Madison, Wisconsin|Madison]] | BorderingStates = [[Illinois]], [[Iowa]], [[Michigan]], <br /> [[Minnesota]] | OfficialLang = None | Demonym = [[List of U.S. state residents names|Wisconsinite]] | LargestCity = [[Milwaukee]] | LargestCounty = [[Marathon County, Wisconsin|Marathon County]] | LargestMetro = [[Milwaukee–Racine–Waukesha Metropolitan Area|Milwaukee metropolitan area]]<!-- Only a small part of the Chicago MSA is in Wisconsin--> | Governor = [[Jim Doyle]] (D) <!-- please do not change to James Doyle. Thank you. --> | Lieutenant Governor = [[Barbara Lawton]] (D) | Senators = [[Herb Kohl]] (D)<br />[[Russ Feingold]] (D) | AreaRank = 23rd | TotalArea = 169,639 | TotalAreaUS = 65,498 | LandArea = 140,787 | LandAreaUS = 54,310 | WaterArea = 28,006 | WaterAreaUS = 11,188 | PCWater = 17 | Latitude = 42° 30′ N to 47° 05′ N | Longitude = 86° 46′ W to 92° 53′ W | PopRank = 20th | population_as_of = 2006 | population_note = 5,556,506 | population_total = 5,556,506 | DensityRank = 23rd | 2000Pop (old) = 5,556,506 | 2000Pop = 5,363,675{{GR|2}} | ೨೦೦೦Density = ೩೮.೧೩ | ೨೦೦೦DensityUS = ೯೮.೮ <!--census.gov --> | MedianHouseholdIncome = $೪೭,೨೨೦ | IncomeRank = ೧೫^th | AdmittanceOrder = ೩೦^th | AdmittanceDate = May ೨೯, ೧೮೪೮ | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-೬/[[Daylight saving time|-5]] | Width = ೪೨೦ | WidthUS =೨೬೦ | Length = ೫೦೦ | LengthUS = ೩೧೦ | HighestPoint = [[Timms Hill]]<ref name="usgs2005">{{cite web|date=29 April 2005|url=http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest|title=Elevations and Distances in the United States|publisher=U.S Geological Survey|accessdate=2006-11-09|archive-date=2008-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest|url-status=dead}}</ref> | HighestElev = ೫೯೫ | HighestElevUS = ೧,೯೫೧ | MeanElev = ೩೨೦ | MeanElevUS = ೧,೦೫೦ | LowestPoint = [[Lake Michigan]]<ref name="usgs2005"/> | LowestElev = ೧೭೬ | LowestElevUS = ೫೭೯ | ISOCode = US-WI | PostalAbbreviation = WI | TradAbbreviation = Wis. | Website = www.wisconsin.gov }} '''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್''' [[U.S. ನ ಐವತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ|U.S. ನ ಐವತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಉತ್ತರ-ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿರುವ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಗಿದೆ.ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ]],[[ಐವೊವಾ]] ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ,[[ಇಲಿಯೊನೊಯಿಸ್]] ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಮಿಚಿಗನ್ ಲೇಕ್]],[[ಮಿಚಗನ್]] ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿದೆ,ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ [[ಲೇಕ್ ಸುಪಿರಿಯರ್]] ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ [[ರಾಜಧಾನಿ]] [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲ್ವೆಕಿ]] ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ೨೦೦೮ರ ಗಣತಿಯಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೫.೬ದಶಲಕ್ಷ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್'' ಎಂಬುದು [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿ]] ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಭಾಷಿಕ|ಇಂಡಿಯನ್ ಭಾಷಿಕನೊಬ್ಬ]] ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಛರಿಸಿದ್ದಾನೆನ್ನಲಾಗಿದೆ.[[ಯುರೊಪಿಯನ್ ಸಂಪರ್ಕ|ಯುರೊಪಿಯನ್ ಸಂಪರ್ಕದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್]] ಜನಾಂಗವು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತಿತ್ತೆಂದು <ref>{{cite web |url=http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |title=Wisconsin's Name: Where it Came from and What it Means |accessdate=2008-07-24 |publisher=Wisconsin Historical Society |archive-date=2005-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051028075712/http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |url-status=dead }}</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ''ಫ್ರೆಂಚ್ '' ನ ಸಂಶೋಧಕ [[ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಮಾರ್ಕ್ವೆಟೆ]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿಗೆ ತಲುಪಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎನಿಸಿ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.ಸುಮಾರು ೧೬೭೩ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಈತ ತನ್ನ ಜರ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ''ಮೆಸ್ಕೊಸಿಂಗ್ '' ಎಂದು <ref>{{Citation | last = Marquette | first = Jacques | author-link = Jacques Marquette | year = 1673 | contribution = The Mississippi Voyage of Jolliet and Marquette, 1673 | contribution-url = http://www.americanjourneys.org/aj-051/ | editor-last = Kellogg | editor-first = Louise P. | title = Early Narratives of the Northwest, 1634-1699 | place = New York | publisher = Charles Scribner's Sons | page = 235 | oclc = 31431651 }}</ref> ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಶಬ್ದ ಉಚ್ಛಾರಣೆಯು ಇನ್ನುಳಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ''ಔಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ '' ಎಂದು ಕೇಳಿಸಿದೆ.ಬರಬರುತ್ತಾ ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಹೆಸರಾಗಿಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತಲ್ಲದೇ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿ ಹಾಗು ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಹೆಸರು ಜನಜನಿತವಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಿಕರು ಇದನ್ನು [[ಆಂಗ್ಲಿಕರಣ|ಆಂಗ್ಲಿಕರಣಗೊಳಸಿದರಲ್ಲದೇ]] ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಗಿನ ಶಬ್ದ ಉಚ್ಚಾರವು ೧೮೪೫ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] <ref>{{cite journal | la st = Smith | first = Alice E. | title = Stephen H. Long and the Naming of Wisconsin | journal = Wisconsin Magazine of History | volume = 26 | issue = 1 | pages = 67–71 | publisher = Wisconsin Historical Society | location = Madison, Wisconsin | month = September | year = 1942 | url = http://content.wisconsinhistory.org/u?/wmh,14413 | accessdate = 2008-07-24 }}</ref> ಎಂದಾಯಿತು. ದಿನಗಳೆದಂತೆ ಅದರ ಶಬ್ದೋಚ್ಛಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡು ಬಂದವು ಅಲ್ಗೊಂಕಿನ್ (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ )ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದವು. ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಬಹುದು ಆದರೆ ನದಿ ಇರುವ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೋನ್ ಅದರ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. }ಒಂದು ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶದ ಪ್ರಕಾರ [[ಮಿಯಾಮಿ]] ಶಬ್ದ ''ಮೆಸ್ಕೊನ್ ಸಿಂಗ್ '' ಎಂಬುದರಿಂದ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ಇದರ್ಥ "ಇದು ಕೆಂಪಾಗಿ ಹರಡಿದೆ" ಅಂದರೆ ಇದು ಕೆಂಪು ಮರಳು ಕಲ್ಲಿನ ಮೂಲಕ ಹಾಯ್ದು[[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡೆಲ್ಲ್ಸ್]] ಮುಖಾಂತರ <ref>ಮ್ಯಾಕ್ ಫೆಕರ್ಟಿ, ಮೈಕೆಲ್. ೨೦೦೩. ''[http://poj.peeters-leuven.be/content.php?url=article&amp;id=2002552&amp;journal_code=ONO ಆನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ದಿ ಡಿರೆವೇಶನ್ ಅಂಡ್ ರೆಫ್ರೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಯನ್ ಓಲ್ಡ್ ಪಜಲ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ಲೇಸೆ ನೇಮ್ಸ್]''. ಒನೊಮಾ ೩೮: ೩೯-೫೬</ref> ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನಾ ಬರಹಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿತವಾದವು,ಒಂದು ಶಬ್ದ [[ಒಜಿಬ್ವಾ]] ಎಂಬುದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದವಾಗಿದ್ದುಇದನ್ನು"ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲಿನ ಜಾಗ"ಎನ್ನಲಾಗುವುದು."ನೀರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುವುದು ಅಥವಾ"ಬೃಹತ್ ಬಂಡೆ" ಎಂದು <ref>{{cite journal | last = Vogel | first = Virgil J. | title = Wisconsin's Name: A Linguistic Puzzle | journal = Wisconsin Magazine of History | volume = 48 | issue = 3 | pages = 181–186 | publisher = Wisconsin Historical Society | location = Madison, Wisconsin | year = 1965 | url = http://content.wisconsinhistory.org/u?/wmh,23263 | accessdate = 2008-07-24 | archive-date = 2017-05-25 | archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20170525200457/http://content.wisconsinhistory.org/cdm/ref/collection/wmh/id/23263 | url-status = dead }}</ref> ಕರೆಯಲಾಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Jean Nicolet.jpg|thumb|300px|right| ಜೀನ್ ನಿಕೊಲೆಟ್'ನ 1634 ರಲ್ಲಿನ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಆಗಮನ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್]] === ಪಶ್ಚಿಮದೊಡನೆ ಪರಿಚಯ === [[ಚಿತ್ರ:Wisconsin in 1718.jpg|thumb|250px|left|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ 1718,ರಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಲುಮೆ ಡೆ ಲೆಸ್ಲಿ ಮ್ಯಾಪ್, ಅಪ್ರೊಕ್ಷಿಮೇಟ್ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ.]] ಸುಮಾರು ೧೬೩೪ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮನ್ [[ಜೀನ್ ನಿಕೊಲೆಟ್]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹೇಗಾಯಿತು ಎಂದು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ ಮೊದಲ ಯುರೊಪಿಯನ,ಆತ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ]] ಕಾಲೊನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಆನಂತರದ ಸುಮಾರು ೧೫೦ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತುಪ್ಪಳ ಮಾರುವ ಫ್ರೆಂಚ್ ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೭೬೩ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟೇನ್ ವಶಕ್ಕೆ ನೀಡಿತು. ಸುಮಾರು ೧೭೮೩ರ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಆದರೆ ಅದು ''ವಾಸ್ತವಾಗಿ '' ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ [[1812ರ ಯುದ್ದ|1812ರ ಯುದ್ದದ]] ವರೆಗೂ ಬ್ರಿಟೇನ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಸಾಹತುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡವು,ಮುಖ್ಯವಾಗಿ "ಯಾಂಕೀ"ಹೊಸ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗರು]][[,ನಿವ್ ಯಾರ್ಕಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗ|,ನಿವ್ ಯಾರ್ಕಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದವರು]],ಕೊರ್ನಿಶ್ ನ ಗಣಿಗಾರರು,ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್,ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಮತ್ತುಸ್ವಿಸ್ ನೆಲೆವಾಸಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬದುಕು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಫಾಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿಮೊದಲ ವ್ಹೈಟ್ ಯುರೊಪಿಯನ್ [[ಡೊಮಿನಿಕ್ ದುಚಾರ್ಮೆ]] ಎಂಬಾತ ೧೭೯೩ರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದ. ಫಾಕ್ಸ್ ನದಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಕೌಕೌನಾ ಜಾಗೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಎರಡು ಬ್ಯಾರಲ್ ನಷ್ಟು ರಮ್ ಮದ್ಯವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿ ಆ ಜಾಗವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡ. ದಿ ಡುಚಾರ್ಮೆ ಒಪ್ಪಂದವು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಮೊದಲ ಕರಾರು ಪತ್ರವಾಗಿದೆ. ಆ ಜಾಗೆಯಲ್ಲಿ ಆತನೊಂದು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯಾದ. ಭಾರತೀಯರಾದ [[ಮೆನೊಮಿನೀ]] ಮತ್ತು [[ಚಿಪ್ಪೆವಾ]] ಎಂಬ ಭಾರತೀಯರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೌಕೊನಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು೧,೫೦೦ ಭಾರತೀಯರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಅದರ ಮರುವರ್ಷವೇ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಾಕೊಬ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್ ಮೆನಿಮೀ ಭಾರತೀಯರಿಂದ "ಮೌಲ್ಯ ಪಡೆದ"ಕಾರಣದ ಮೇಲೆ ೯೯೯ {{convert|1200|acres|km2}}ವರ್ಷದ ಲೀಸ್ ಮೇಲೆ ಆ ನದಿ ದಂಡೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ.ಲಾ ಬ್ನೇಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಫಾಕ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಡುಚಾರ್ಮೆ ಪಡೆದದ್ದಕ್ಕೆ ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ರಿಯಾಯತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ. ಆತ ಬಹುಶ: ಸುಮಾರು ೧೫ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತುಪ್ಪಳ ಮಾರುವ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ.ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪದೆದುಕೊಂಡ. === ಗಡಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Wisconsinwelcome.jpg|thumb|right|ಸ್ವಾಗತ ಸಂಕೇತ.]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.[[ಐವೊವಾ]],[[ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ]],[[ಮಿಚಿಗನ್]],ಮತ್ತು [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲದೇ [[ಮಿಚಗನ್]] ಮತ್ತು [[ಸುಪಿರಿಯರ್]] ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.[[ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ನಂತರ ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಪ್ರದೇಶ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ]] ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.ಈ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶ|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವು]](ಸದ್ಯ ಉಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ) ಜುಲೈ೩,೧೮೩೬ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ತನ್ನ [[ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು]] ಮಾರ್ಚ೧೩,೧೮೪೮ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ಸಂಘಟಿಸಿ,ಮೇ ೨೯,೧೮೪೮ರಲ್ಲಿ ೩೦ನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಯುನಿಯನ್ ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. [[ಮಿಚಿಗನ್]] ನೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಅದು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಂಡಿತು,ಅವೆರಡೂ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವಿ.ಮಿಚಿಗನ್]] ೧೯೩೪ ಮತ್ತು ೧೯೩೫ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ. === ಆರ್ಥಿಕತೆ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕೃಷಿ]] ಅಂದರೆ ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆ(ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಡೈರಿ)[[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಮರಗೆಲಸ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಶ್ವೇತ ಪೈನ್ ಮರಗಳು ಹಾಗು ಸಸ್ಯಗಳ ಕಷಾಯ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪತ್ ಭರಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಮರಗೆಲಸದ ಹಲವಾರು ಕಂಪೆನಿಗಳು ಅರಣ್ಯ ಮರಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ದು ವಹಿವಾಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ,ವಲಸೆ ಕೃಷಿಕರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದಾರೆ. ರ್ಷಕ ಬೆಟ್ಟ್ ಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದು(ಬಹುತೇಕ ಬಂಡೆಗಲ್ಲು ಪ್ರದೇಶ)ಉತ್ತಮ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯ ಸಂಪನ್ ಭರಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಿಚಗನ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವು ಉತ್ತೇಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಕಚ್ಚ್ಕಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು(ಮರ-ಕಟ್ಟಿಗೆ,ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು) ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಿದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಿಲೆಕೀ ಬಂದರು ಕೂಡಾ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ "WWI ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬಾಳಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಶಿದ್ದಿ ಹೊಂದಿದೆ,ಮಿಲ್ವೆಕೀ "ವಿಶ್ವದ ಸಲಕರಣೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ" ಎನಿಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ,ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಬೆಳೆಯ ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವದರಿಂದಾಗಿ ಬೇಸಾಯ ವಿರಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಾಗದ ಉದ್ಯಮ ನಡೆಸಲು ಯೋಜಿಸಿರುವ ಇದು ಕಡಿಮೆ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿಂದ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್,ಚಿಪ್ಪೆವಾ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ನದಿಗುಂಟ ಅಗ್ಗದ ವಿದ್ಯುತ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಿತು.ತಮ್ಮ ಬೇಸಾಯದ ಜಾಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದವರೆಲ್ಲರೂ ಕೆಲಸ ಅರಸಿ ಹೊರಟರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೇವಾ ಉದ್ಯಮ]] ವಲಯಗಳಾದ ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಲು ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಕುಸಿತವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸ್ಥಿರ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ {{Citation needed|date=January 2010}}ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಿಮಬಂಡೆ|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಿಮಬಂಡೆಗಳಿಂದ]] ಆವೃತ್ತವಾಗಿದೆ.ಈ ಹಿಂದಿನ [[ಐಸ್ ಏಜ್]] ನಿಂದಾಗಿ ಈ ಹಿಮ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಸೇರಿದೆ.ಆಗ ಹಿಮನದಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸುಂದರ ಸರೋವರ,ಉರುಳುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ದೃಶ್ಯ ಹಾಗು ನದಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾದ ಡೋರ್ ಕೌಂಟಿ,ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡೆಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ/ಸರೋರವರಗಳ ಪ್ರದೇಶ. ಬಹುತೇಕ ನೆರೆಹೊರೆಯರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಇಲಿನೊಯಿಸ್,ಐವೊವಾ ಮತ್ತು ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ವಾಹನದ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಎಟಕುವ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. U.S ನ ಸಮರ [[ನೌಕಾದಳ]] ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್'' USS ನ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Wisconsin welcome sign.JPG|left|thumb| ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ಸುಸ್ವಾಗತ ಕೇಂದ್ರ]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ನದಿ|ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ನದಿಯನ್ನು]] ತನ್ನ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಹರಡಿದ ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ.[[ಸೂಪಿಯರ್ ಸರೋವರ]] ಮತ್ತು [[ಮಿಚಿಗನ್]] ಉತ್ತರಕ್ಕಿದೆ.ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಲೇಕ್ ಮಿಚಿಗನ್]],ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್]],ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಐವೊವಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ]] ಗಳು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಗಳಾದ [[ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪಿ ನದಿ]],ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಕ್ರೊಕ್ಸಿ ನದಿ|ಸೇಂಟ್ ಕ್ರೊಕ್ಸಿ ನದಿಗಳು]] ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿವೆ,[[ಮೆನೊಮಿನೀ ನದಿ|[[ಮೆನೊಮಿನೀ ನದಿ]]]]ಯು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರ ತುದಿಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಯು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರ ತುದಿಗೆ ಇರುವುದರಿಂದ [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದೊಂದಿಗೆ]] ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. [[.ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು]] ಮತ್ತು ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿರುವ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬಹುವಿಶಾಲ ಭೂಗೋಳದ ವೈವಿಧ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು ಐದು ವಿಶೇಷ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತಗೊಂಡಿದೆ. [[ಸೂಪಿಯರ್ ಸರೋವರ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ತನ್ನ ದಂಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಲೇಕ್ ಸೂಪಿಯರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಪಟ್ಟಿ ಹೊಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[ನಾರ್ದರ್ನ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮರ ಮತ್ತು ಶಂಕು ಮರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.[[ಚೆಕ್ವಾಮೆಗಾನ್ ನಿಕೊಲೆಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ಹಿಮಸರೋವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ [[ಟಿಮ್ಸ್ ಹಿಲ್]] {{convert|1500000|acre|km2}}ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]] ಅಪರೂಪದ [[ಸ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೋನ್]] ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ [[ಡೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿ|ಡೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನದಿಯ]] ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಇದರ ಜೊತೆಗೇ ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯೂ ಇದೆ. [[ಉತ್ತರದ ಭಾಗಗಳು]] ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗಗಳು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಿ [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಅಪ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಪ್ರದೇಶವು ಸುಮಾರು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯ ಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ[[.ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪಿ ನದಿ]] ದಂಡೆಗುಂಟ ಹಲವಾರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ [[ಪ್ರಸಸ್ತಪ್ರದೇಶ]] ವಾಗಿದ್ದು [[ಐವೊವಾ]],[[ಇಲಿನೊಯಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಕೆಲಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಹಿಮಬೆಟ್ಟ|ಹಿಮಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ಆವರಿಸಿಲ್ಲ,ಆವಾಗಿನ ಐಸ್ ಏಜ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿಲ್ಲ.[[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಗ್ಲೇಸಿಫಿಕೇಶನ್]] ಆಗಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ೪೬%ರಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪ [[ಆಂಟಿಗೊ ಸಿಲ್ಟ್ ಲೋಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣು [[ಲ್ಯಾಂಗ್ ಲೇಡ್ ಕೌಂಟಿ]] ಅಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವಿಸ್]] ನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೊಳಪಟಿರುವ <ref>{{cite web | title = Wisconsin | publisher = National Park Service | accessdate = 2008-07-17 | url = http://www.nps.gov/state/wi}}</ref> ಸ್ಥಳಗಳು. * [[ಅಪೊಸ್ಟ್ಲೆ ಐಲೆಂಡ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೇಕ್ ಶೋರ್]] ಲೇಕ್ ಸೂಪಿಯರ್ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ * [[ಐಸ್ ಏಜ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿನಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]] * [[ನಾರ್ತ ಕಂಟ್ರಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿನಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]] * [[ಸೇಂಟ್ ಕ್ರೊಇಕ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿನಿಕ್ ರಿವರ್ ವೇ]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು[[U.S. ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವಿಸ್]] ನವರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಅದೆಂದರೆ ಚೆಕ್ವಾಮೆಗಾನ್ -ನಿಕೊಲೆಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯವು ಜರ್ಮನಿ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂಧುತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದೆಂದರೆ, ಜರ್ಮನಿಯ [[ಹೆಸ್ಸೆ]], ಜಪಾನ್ ನ [[ಚಿಬಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ]],ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ [[ಜಲಿಸ್ಕೊ]],ಚೀನಾದ [[ಹೆಲಿಂಗ್ ಜಿಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ನಿಕರಾಗುವಾ]],<ref name="iw2006">{{cite web|url=http://international.wi.gov/SisterStates.html|title=Sister-States and Cities|accessdate=2007-03-16|date=2006-03-20|publisher=International Wisconsin|archive-date=2010-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100204165758/http://international.wi.gov/SisterStates.html|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ಯಾದಿ. === ಹವಾಗುಣ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಹವಾಗುಣವನ್ನು [[ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಹವಾಮಾನದ ಖಂಡ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ೧೩,೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ೧೧೪&nbsp;°F (೪೬&nbsp;°C)ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ್ನಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮ [[ಕೌಡ್ ರೇ]] ನಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ೪,೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ–೫೫&nbsp;°F (-೪೮&nbsp;°C)ನಷ್ಟು <ref name="uwexclimate">{{cite web|url=http://www.uwex.edu/sco/stateclimate.html|title=Climate of Wisconsin|accessdate=2007-03-16|last=Benedetti|first=Michael|publisher=The University of Wisconsin–Extension}}</ref> ದಾಖಲಾಗಿದೆ. {| ಶ್ರೇಣಿ="ವಿಕಿಟೇಬಲ್" "ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಅಕ್ಷರದಳತೆ:90%;"| | ಕೊಲಾಸ್ಪ್ಯಾನ್ ="13" ಸ್ಟೈಲ್="ಪಠ್ಯ-ಜೋಡಣೆ:ಕೇಂದ್ರ;font-size:110%;background:#E8EAFA;"|'''ಮಾಸಿಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಧಿಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಗರಗಳಿಗೆ''' [°F (°C)] |- ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000; ಎತ್ತರ:17px;"| ನಗರ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಜನವರಿ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಫೆಬ್ರವರಿ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಮಾರ್ಚ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಏಪ್ರಿಲ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಮೇ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಜೂನ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಜುಲೈ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಆಗಸ್ಟ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಅಕ್ಟೋಬರ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ನವೆಂಬರ್ ! ಶೈಲಿ="ಹಿನ್ನೆಲೆ:#e5afaa; ವರ್ಣ:#000;"|ಡಿಸೆಂಬರ್ |- ! style="text-align:left; background: #F8F3CA; color:#000000;" height="16;" | Green Bay | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-4/-14) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-2/-11) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|44 /23 4/5 | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|55 /33 (13/1) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|68 /44 (20/7) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (25/12) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|81/57 (27/15) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (26/13) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (21/9) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|58/35 (14/3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|48/26 (6/-3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-2/-11) |- ! style="text-align:left; background: #C5DFE1; color:#000000;" height="16;" | La Crosse | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (-3/-14) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (0/-11) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|45/26 (7/-4) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (16/3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|69/49 (22/9) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|81/61 (27/14) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|84 /63 (29/17) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|81/61 (28/16) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (23/11) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (16/4) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|42/27 (7/-3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (-1/-10) |- ! style="text-align:left; background: #F8F3CA; color:#000000;" height="16;" | Madison | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-4/-13) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-1/-10) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (6/-4) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|58/35 (14/2) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (21/8) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (26/13) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (28/16) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca; ವರ್ಣ:#000;"|79 /55 (26/15) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (22/10) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (16/4) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (6/-2) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#f8f3ca;ವರ್ಣ:#000;"|71/46 (-1/-9) |- ! style="text-align:left; background: #C5DFE1; color:#000000;" height="16;" | Milwaukee | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (-2/-11) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|36 /18 (0/-8) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|43 /23 (6/-3) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|55/36 (12/2) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|68 /46 (19/8) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (24/13) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|81/61 (27/17) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|79 /57 (26/17) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ; ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|75 /54 (22/12) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (16/6) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 (8/-1) | ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#c5dfe1; ವರ್ಣ:#000;"|86/66 1.7% |- | ಕಾಲ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್ = "13" ಶೈಲಿ="ಬರವಣಿಗೆ-ಧೃವೀಕರಣ:ಮಧ್ಯ;ಅಕ್ಷರದಳತೆ:90%;ಹಿನ್ನೆಲೆ:#E8EAFA;"| |} == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == {{USCensusPop |1850=305391 |1860=775881 |1870=1054670 |1880=1315457 |1890=1693330 |1900=2069042 |1910=2333860 |1920=2632067 |1930=2939006 |1940=3137587 |1950=3434575 |1960=3951777 |1970=4417731 |1980=4705767 |1990=4891769 |2000=5363675 |estyear=2009<ref name=09CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2010-01-04 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-01.csv}}</ref> |estimate=೫೬೫೪೭೭೪ }} [[ಚಿತ್ರ:Wisconsin population map.png|thumb|right|200px|ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ನಕ್ಷೆ]] [[U.S. ನ ಜನಗಣತಿ ಕೇಂದ್ರದಂತೆ]],ಇಸವಿ ೨೦೦೦,ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನನಲ್ಲಿ ೫,೩೬೩,೬೭೫ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತು. ಈ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೬.೪%ರಷ್ಟು ೫ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನೊಳಗಿನವರು,೨೫.೫%ನಷ್ಟು ೧೮ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಿದ್ದರೆ ೧೩.೧%ನಷ್ಟು ೬೫ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟು ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೫೦.೬%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಇದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಲ್ಕೈಂಗಿಕ ವಲಯದ ಉಭಯ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ತುಪ್ಪಳ ಮಾರಾಟಗಾರರ ನಂತರದ ನೆಲೆವಾಸಿಗಳೆಂದರೆ [[ಕ್ರೊನಿಶ್]] ಮೂಲದ ಗಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಬಹುತೇಕ ರಾಜ್ಯದ ನೈರುತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದಿನ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಮೂಹವೆಂದರೆ [[ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಹಾಗು [[ನ್ಯುಯಾರ್ಕಿನ್ ಮೇಲ್ಭಾಗದ|ನ್ಯುಯಾರ್ಕಿನ್ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ]] "ಯಾಂಕೀ" ಸಮುದಾಯದವರು.ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕ ಹೊಸದರಲ್ಲಿ ಇವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ,ಹಣಕಾಸು,ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಸುಮಾರು ೧೮೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ಯುರೊಪಿಯನ್ [[ವಲಸೆಗಾರರ]] ದಂಡೇ ಬಂತು,ಅವರೊಟ್ಟಿಗೆ [[ಜರ್ಮನ್ಸ್]],ಸ್ಕ್ಯಾಂಡೇನೇವಿಯನ್ಸ್ ([[ನಾರ್ವೆಯನ್ನರ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು),ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ [[ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ಸ್]],[[ಡಚ್]],[[ಸ್ವಿಸ್]],[[ಫಿನ್ಸ್]],[[ಐರಿಶ್]],[[ಪೋಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರರು. ಸುಮಾರು ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್]] ರು ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು,ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಿಲ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾದರು.[[ವಿಯಟ್ನಾಮ್ ಯುದ್ದ|ವಿಯಟ್ನಾಮ್ ಯುದ್ದದ]] ನಂತರ [[ಹೊಂಗೊನ್ಸ್]] ಎಂಬ ಹೊಸ ಜನಸಮೂಹ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿತು. ಐದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಂಪುಗಳೆಂದರೆ:ಜರ್ಮನ್ (೪೨.೬%),[[ಐರಿಶ್]] (೧೦.೯%),[[ಪೊಲಿಶ್]] (೯.೩%),[[ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್]] (೮.೫%),[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] (೬.೫%). ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಸಣ್ಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ,ಮೆನೊಮಿನೀ,ಟ್ರೆಂಪೀಲಿಯು ಮತ್ತು ವರ್ನೊನ್ ರ ಹೊರತಾಗಿ ಜರ್ಮನರೇ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಚೀನದ <ref>{{Cite web |url=http://www.legis.state.wi.us/LRB/bb/03bb/128-133.pdf |title=''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬ್ಲು ಬುಕ್ 2003–2004'' |access-date=2010-04-08 |archive-date=2008-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080902021433/http://www.legis.state.wi.us/LRB/bb/03bb/128-133.pdf |url-status=dead }}</ref> ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪೊಲಿಶ್ ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಾಚೀನರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ <ref name="census.gov"/> ಇದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಜನಾಂಗಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹಲವೆಡೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ [[ಜರ್ಮನ್]] ರು ಹರಡಿಕೊಂಡಾರಾದರೂ ಅವರ ಪ್ರಮಾಣ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮರಗೆಲಸ ಮತ್ತು ಬೇಸಾಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ವೆಜಿಯನ್ಸ್]] ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ಸ್]],[[ಸ್ವಿಸ್]],[[ಫಿನ್ಸ್]],ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳ ಜನಸಮೂಹ ವಾಸವಾಗಿದೆ.ಐರಿಶ್ ಮತ್ತು ಪೊಲಿಶ್ ವಲಸೆಗಾರರು ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ <ref>[http://content.wisconsinhistory.org/cdm4/document.php?CISOROOT=/tp&amp;CISOPTR=14489 ಮಿಲ್ಲರ್, ಫ್ರಾಂಕ್ ಹೇಡನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829135614/http://content.wisconsinhistory.org/cdm4/document.php?CISOROOT=%2Ftp&CISOPTR=14489 |date=2009-08-29 }}, "ದಿ ಪೊಲಂಡರ್ಸ್ ಇನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್." ''ಪರ್ಕ್ ಮನ್ ಕ್ಲಬ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್'' No. ೧೦. ಮಿಲುಕೀ, Wis.: ಪಾರ್ಕ್ ಮನ್ ಕ್ಲಬ್, ೧೮೯೬); ಆನ್ ಲೈನ್ ಫ್ಯಾಸಿಮೇಲ್ t: [http://www.wisconsinhistory.org/turningpoints/search.asp?id=1336; ದಿ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, visited January ೨೯, ೨೦೦೮</ref> ನಗರವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್]] ರು ಸುಮಾರು ೧೯೪೦ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಿಲ್ಕೆಕೀಗೆ ಬಂದರು. ಪೂರ್ವದ ಯುನೈಟೆಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮೆನೊಮೀ ಕೌಂಟಿ|ಮೆನೊಮೀ ಕೌಂಟಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಅವರ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. {{US Demographics}} ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು೮೬%ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕಾ-ಕೆನೊಶಾ ಸಮೂಹದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಾಲ್ಕು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿವೆ:[[ಮಿಲ್ವೆಕೀ]],[[ರೇಸಿನ್]],[[ಬೆಲೊಯಿಟ್]],[[ಕೆನೊಶಾ]],ಮಿಲ್ವೆಕೀಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕಾಂಶದಷ್ಟು ಕಪ್ಪು ಅಮೆರಿಕಾದವರಿದ್ದಾರೆ.. ಮಿಲ್ವೆಕೀಯು U.S.ಎಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚುಅಂದರೆ ೧೦ನಗರಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ರು {{Citation needed|date=August 2008}}ಇದ್ದಾರೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೆವೆಲ್ಯಾಂಡ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಫ್ರಿಕನ್ -ಅಮೆರಿಕನ್ ಜನಾಂಗವಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಏಷಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವು ೩೩%ರಷ್ಟಿದ್ದು,ಅದರಲ್ಲಿ [[ಹೊಮೊಂಗ್]],[[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರೆ,[[ವೌಸುವು]],[[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ]],[[ಶೆಬಾಯ್ ಗಾನ್]],[[ಅಪ್ಲೆಟೊನ್]],[[ಮ್ಯಾದಿಸನ್]],[[ಲಾ ಕ್ರೊಸ್ಸೆ]],[[ಇವೊ ಕ್ಲೆರಿ,]][[ಒಶ್ಕೊಶ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾನಿಟೊವೊಕ್]] <ref>{{cite web|url= http://www.apl.wisc.edu/reports/HmongChartbook.pdf|format= PDF|title= Wisconsin's Hmong Population|accessdate= 2008-08-29|publisher= University of Wisconsin–Madison Applied Population Laboratory|archive-date= 2008-09-02|archive-url= https://web.archive.org/web/20080902021435/http://www.apl.wisc.edu/reports/HmongChartbook.pdf|url-status= dead}}</ref> ಇತ್ಯಾದಿ. === ಧಾರ್ಮಿಕತೆ === [[ಕ್ರಿಶ್ಚನ್]] ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ [[ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಲುಥೆರನ್ :[[ಲುಥೆರನ್]] ಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ[[ELCA]],[[ಮಿಸೌರಿ ಸಿನೊಡ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಎವಿಂಜೆಲಿಕಲ್ ಲುಥೆರನ್ ಸಿನೊಡ್]](WELS) ಮುಂತಾದ ಪ್ರವರ್ಗಗಳಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಗಡಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳ ಧರ್ಮದ <ref name="carroll2000">{{cite book|last=Carroll|first=Brett E.|title=The Routledge Historical Atlas of Religion in America|series=Routledge Atlases of American History|date=2000-12-28|publisher=[[Routledge]]|isbn=0415921376}}</ref> ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ: * [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] – ೭೭% ** [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್]] – ೫೫% *** ಲೂಥೆರಾನ್ – ೪% *** ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್ – ೭% *** ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ – ೨೨% *** [[ಪ್ರೆಸ್ ಬ್ವೆಟರಿಯನ್]] – ೨% *** [[ಯುನೈಟೈಡ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ of ಕ್ರಿಸ್ಟ್]] – ೨% *** ಉಳಿದ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ಸ್ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್– ೧೫% ** ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ – ೧೯% ** ಇನ್ನುಳಿದ ಕ್ರಿಸ್ಟನ್– ೧% * ಅನ್ಯ ಧರ್ಮಗಳು – ೨% * ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಧೀನವಾಗಿರದ – ೧೫% == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == ರಾಜಧಾನಿ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್, ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್]]. [[ಚಿತ್ರ:Capitol Madison, WI.jpg|thumb|250px|right|ದಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ಸಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟೊಲ್]] '''ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು''' * ರಾಜ್ಯಪಾಲರು: [[ಜೇಮ್ಸ್ ಡೊಯ್ಲೆ, Jr.]] (ಡಿ * ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್: [[ಬಾರ್ಬರಾ ಲಾಟೊನ್]] (D) * ಅಟೊರ್ನಿ ಜನರಲ್: {0ಜೆ.ಬಿ. ವ್ಯಾನ್ ಹೊಲೆನ್{/0} (R) * ರಾಜ್ಯದ ಭದ್ರತೆ: [[ಡೊಗ್ಲಾಸ್ ಲಾ ಫೊಲ್ಲಿಟ್ಟಿ]] (D) * ಖಜಾನೆ: [[ಡಾನ್ ಮಾರಿ ಸಾಸ್]] (D) * ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ವರಿಷ್ಟಾಧಿಕಾರಿ ಟೊನಿ ಈವರ್ಸ್(ಅಭಿಜಿತ ಕಚೇರಿ) ''ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ'' * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸಂವಿಧಾನ]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳು]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಶಾಸನ ಸಭೆ]] ** [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಸೆನೆಟ್]] ** [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಮಂಡಲ]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಸುಪ್ರಿಮ್ ಕೋರ್ಟ್]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಿಂದ U.S. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಲ್ ನಿಯೋಗ]] * [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಕ್ಷೆ]] * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಿಂದ U.S. ಸೆನೇಟರ್ಸ್ ಪಟ್ಟಿ]] === ರಾಜಕಾರಣ === {| align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:79%" |+ <td>'''ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು''' </td> |- bgcolor="lightgrey" ! ವರ್ಷ ! [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ! [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್]] |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | bgcolor="#fff3f3"|42.31% ''1,262,393'' | bgcolor="#f0f0ff"| '''56.22%''' ''1,677,211'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[೨೦೦೪]] | bgcolor="#fff3f3"|49.25% 1,441,911 | bgcolor="#f0f0ff"|49.25% 1,441,911 |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[2000]] | bgcolor="#fff3f3"|47.56% ''1,237,279'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''47.83%''' ''1,242,987'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[1996]] | bgcolor="#fff3f3"|38.48% ''845,029'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''48.81%''' ''1,071,971'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[1992]] | bgcolor="#fff3f3"| 36.78% ''930,855'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''41.13%''' ''1,041,066'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[1988]] | bgcolor="#fff3f3"| 47.80% ''1,047,794'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''51.41%''' ''1,126,794'' |} [[ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ|ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಆಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ ಯುನಿಯನ್ ನ ಬೆಂಬಲಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿತ್ತು. ಜನಾಂಗೀಯ ವಿವಾದಗಳು ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅರ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ರಾಜಕಾರಣವು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಲಾ ಫೊಲೆಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು ಆತನ ಪುತ್ರರಿಂದ ಭಾರಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.ಇವರು ಮೂಲತ: [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ|ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರು]].ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನೇ ಮರುಪರೀಕ್ಷಿತ [[ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ|ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಪಾರ್ಟಿಯಾಗಿ]] ಮಾರ್ಪಾದುಗೊಳಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ೧೯೪೫ರಿಂದಲೂ ರಾಜ್ಯವು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಮತ್ತು [[ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದವರ]] ಮಧ್ಯ ಒಂದು ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಸೆನೆಟರ್ [[ಜೊಯಿ ಮ್ಯಾಕರ್ತಿ]] ೧೯೫೦ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="conant2006">{{cite book|last=Conant|first=James K.|title=Wisconsin Politics and Government: America's Laboratory of Democracy|date=2006-03-01|publisher=[[University of Nebraska Press]]|isbn=0803215487|chapter=1}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಿರಿಯ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ಸ್ ಎಂದರೆ [[ಟೊಮ್ಮಿ ಥಾಂಪ್ಸನ್]] ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗ [[ಎಫ್. ಜೇಮ್ಸ್ ಸೆನ್ ಸೆನ್ ಬ್ರನ್ನರ್, ಜೂ.]];ಪ್ರಮುಖ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ಸ್ ಎಂದರೆ ಸೆನೆಟರ್ಸ್ ಆದ [[ಹೆರ್ಬ್ ಕೊಹ್ಲ್]] ಮತ್ತು [[ರಸ್ ಫಿಂಗ್ ಗೊಲ್ಡ್]],ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸ್ [[ಮನ್ ಡೇವಿಡ್ ಒಬೆ,|ಮನ್ [[ಡೇವಿಡ್ ಒಬೆ]],<ref name="conant2006"/>]]ಇತ್ಯಾದಿ. ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವು ಹಲವಾರು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಇದನ್ನು ಇತ್ಯಾದಿ. ಬಹಳಷ್ಟು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವು ಹಲವಾರು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದೇಶ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಇದನ್ನು [[ಬೆನೆಟ್ ಲಾ]] ಮೂಲಕ ೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನ ಮೂಲಕ ಸೆಣಸಲಾಯಿತು,ಆದರೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಕ್ಷದವರು ಇದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಜರ್ಮನಿಗರು [[ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.ಬೆನೆಟ್ ಲಾ ಗೆ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ]] ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ನಗರಗಳು ಶಾಸಕಾಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳನ್ನು ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಸದ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೂರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಶಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಮತದಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪರ್ಕ ಪಡೆಯುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಯಾವಾಗ [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ]] ನಗರ ಈ ರೀತಿಯ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲುಅ ಆರಂಭಿಸಿತೋ ಆಗ ಉಳಿದ ನಗರಗಳು [http://legistar.milwaukee.gov/mattersearch/ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070208173029/http://legistar.milwaukee.gov/mattersearch/ |date=2007-02-08 }}ಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿಟಿ ಎಂದರೆ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] ಇದನ್ನು [http://www.usatoday.com/tech/products/cnet/2006-12-01-wired-cities_x.htm ನಂಬರ್ 1ಸಿಟಿ ಎಂದು ಅಲ್ಲದೇ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ] ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸುಮಾರು ೧೮%ರಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ನಗರಸಭೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಮೂಲಕ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಲು ಶಕ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆಗೂ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೆ ಆರು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಲವು ತೋರಿದೆ. ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ ನಗರಗಳ ಉಪನಗರಗಳ ವಲಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಗೆ ತಮ್ಮ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಮುಕ್ತತೆ ತೋರಿದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ವಲಸಿಗರಾದ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡೇನೇವಿಯನ್ನರ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ ಕಾರಣ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಗಟ್ಟಿ {{Citation needed|date=October 2008}}ತಳಪಾಯಗಳಾಗಿವೆ. ಕಳೆದ ೨೦೦೮ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ,ಇಲಿನೊಯಿಸ್ ನ ಸೆನೇಟರ್ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] ಅವರನ್ನು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಈ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಒಬಾಮಾ೫೬%ರಷ್ಟು ಮತ ಗಳಿಸಿದರು,ಇದಕ್ಕೆ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಗಳ ಪ್ರಬಲ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ ಒಲ್ವಎ ಕಾರಣ. ಇತಿಹಾಸದ ಮೂಲಕ ಬ್ರೌನ್ ಕೌಂಟಿ(ಹೋಮ್ ಗ್ರೀನ್ ಬೇ)ಮತ್ತುಔಟಾಗ್ಯಾಮಿ ಕೌಂಟಿ(ಹೋಮ್ ಮ್ಟೊ ಅಪ್ಲೆಟನ್ )ಪ್ರದೇಶದ ಜನರು ಒಬಾಮಾಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕಿನ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಹಿನ್ನಡೆ ಪಡೆದರು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಸುಮಾರು ೪೨%ರಷ್ಟು ಮತ ಪಡೆದು ೭೨ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೩ರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಡಿಲಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡರು. ಮ್ಯಾಕನ್ ಪಡೆದ ಬಹುಮತದ ಕೆಲವು ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ೫೫%ರಷ್ಟು ಮತ ಪಡೆರು.(ಫ್ಲೊರೆನ್ಸ್,ಗ್ರೀನ್ ಲೇಕ್,ಒಝೌಕೆ,ವಾಶಿಂಗ್ ಟನ್ ಮತ್ತು ವೌಕೊಶಾ ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಶಿಂಗ್ ಟನ್ ಕೌಂಟಿ ಅಧಿಕ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತ್ತು) ಎಲ್ಲಾ ೫೯ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬಾಮಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು,ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ/ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನಗರ/ಉಪನಗರ/ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳ ವಿಂಗಡನೆಯೆ ಜೊತೆಗೆ ಒಬಾಮಾ ಸಫಲರಾದರು. ಕಳೆದ ೨೦೦೮ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದೆ ಎರಡನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.ಮಿನ್ನೊಸೆಟಾ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{Further|[[Political party strength in Wisconsin]]}} === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಕಾನೂನು ರಚನೆ ಮಾಡುವವರು === ಕಳೆದ ೧೯೮೪ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರು. ಹೇಗೆ ಆದರೂ ೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕ ಜಾಹಿರಾತಿನ ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಆಗ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದ್ದು.ಆಗ "ಸ್ವಿಂಗ್ "ಮತ್ತು "ವ್ಯಾಪ್ತಿ" ಗಳು ಈ ರಾಜ್ಯದ ವಿಶೇಷಗಳು. ಅಲ್ ಗೊರೆ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೫,೭೦೦ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.[[ಜಾನ್ ಕೆರ್ರಿ]] ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ೧೧,೦೦೦ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ನ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] ಈ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ೩೮೧,೦೦೦ ಮತ ಗಳಿಸಿ ೫೬%ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರಾದರು. ಫಾಕ್ಸ್ ವ್ಯಾಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ಸ್ ಪ್ರಬಲ ಮತ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ ನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.[[ಅಪ್ಲೆಟೊನ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸ್ಟೆವ್ ಕಾಗೆನ್]] ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ೮ನೆಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ರು ವೌಕೆಶಾ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ನಗರ [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ]] ನಗರವು ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಗಳ ಪ್ರಬಲ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು,ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ [[ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] [[ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಸಹ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧೯೬೯ರಿಂದ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಗಳ ೭ನೆಯ ಪ್ರಬಲ ಬೆಂಬಲಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಡೇವಿಡ್ ಒಬೆ ಉತ್ತಮ ಅಧಿಕಾರದ ಹೌಸ್ ಅಪ್ರೊಪ್ರಿಯೇಶನ್ ಕಮೀಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಠರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸವು ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ."[[ಫೈಟಿಂಗ್ ಬಾಬ್ "ಲಾ ಫೊಲೆಟ್ಟಿ]], ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಮೂಮೆಂಟ್]] ;ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ [[ಜೊಯಿ ಮ್ಯಾಕರ್ಥಿ]] ಈತ ಕಮ್ಮುನಿಷ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು [[ಸೆನೆಟ್]] ನಿಂದ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡ ಉದಾಹರಣೆ ಕಣ್ಣು ಮುಂದೆ ಇದೆ. * ಆದರೆ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಲ್ಲಿ [[ಸೊಸಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ|ಸೊಸಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾವು]] ಮಿಲ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ತೆರನಾದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಅದು "[[ಕೊಳಚೆ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಸಮಾಜವಾದ]] ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು,ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದರ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇವಲ ಸಮಾಜದ ಕೆಳಸ್ತರದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರೇ ಹೊರತು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಾಂತಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.(ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದದ ಚಳವಳಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.) ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ೧೯೫೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು,ಯಾಕೆಂದರೆ [[ರೆಡ್ ಸ್ಕೇರ್]] (ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ಆತಂಕ)ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ <ref name="smith2003">{{cite journal|last=Smith|first=Kevin D.|date=Spring 2003|title=From Socialism to Racism: The Politics of Class and Identity in Postwar Milwaukee|journal=Michigan Historical Review|volume=29|issue=1|pages=71–95}}</ref> ಕಾರಣವಾದವು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ದೊಡ್ಡ ನಗರದ ಮೊದಲ ಸಮಾಜವಾದಿ ಮೇಯರ್ [[ಎಮಿಲ್ ಸಿಡೆಲ್]],ಆತ ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ನಗರದ ಚುನಾಯಿತ ಮೇಯರ್,ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಮಾಜವಾದಿ [[ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಹೋನ್]] ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ ೧೯೧೬ರಿಂದ ೧೯೪೦ರವರೆಗೆ ಆಡಳಿತ ಮಾಡಿದರೆ ಮೂರನೆಯ ಮೇಯರ್ [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಪಿ.ಜೆಡ್ಲರ್]] ;೧೯೪೮ರಿಂದ ೧೯೬೦ ವರೆಗೆ ಇದ್ದ. ಸಮಾಜವಾದಿ [[ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ]] [[ವಿಕ್ಟರ್ ಬೆರ್ಜರ್]] ಪದೇ ಪದೇ U.S.ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದ,ಆದರೆ ಆತ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಈ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿರೋಧ ಪಡೆದದ್ದು ಆತ [[ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದ|ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ದವನ್ನು]] ವಿರೋಧಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ. * [[ವಿಲಿಯಮ್ ಪ್ರೊಕ್ಸ್ ಮೈರ್]] ಎಂಬಾತ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಸೆನೆಟರ್ ಆಗಿದ್ದ,(೧೯೫೭-೮೯)ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಹಲವು ವರ್ಷ ತನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿದ್ದ.ಒಕ್ಕೂಟವು ಮಾದುತ್ತಿರುವ ಪೋಲು ಮತ್ತು ದುಂದು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿನ ಮೋಸಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಆತ ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದ. * [[ರಸ್ ಫೆಂಗ್ ಗೊಲ್ದ್]] ಎಂಬಾತ ಒಬ್ಬನೇ ದೆಮೊಕ್ರಾಟ್ [[ಸೆನೆಟರ್]] [[ಪ್ಯಾಟ್ರೊಯಿಟ್ ಕಾಯಿದೆ|ಪ್ಯಾಟ್ರೊಯಿಟ್ ಕಾಯಿದೆಗೆ]] ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದ. * ಸದ್ಯ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನ ದೆಮೊಕ್ರಾಟ್<ref name="bull1999">{{cite news|first=Chris|last=Bull|title=Take a seat - openly lesbian Representative Tammy Baldwin|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Feb_16/ai_53877986|work=[[The Advocate]]|publisher=LPI Media|date=1999-02-16|accessdate=2007-03-16|archive-date=2005-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20050625081817/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1589/is_1999_Feb_16/ai_53877986|url-status=dead}}</ref> ಟ್ಯಾಮಿ ಬಾಲ್ಡ್ ವಿನ್ U.S.ನ ಮುಕ್ತ ಸಲಿಂಗ ವರ್ಗದ ಏಕೈಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ <ref name="bull1999"/> ಎನಿಸಿದ್ದಾನೆ. * [[ಗ್ವೆನ್ ಮೂರೆ]] ಎಂಬಾತ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯಿಂದ]] U.S.ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಏಕೈಕ ಆಫ್ರಿಕನ್ -ಅಮೆರಿಕನ್ ಎನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸುಮಾರು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ ಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದು ಬುಶ್ ನ ಆದಳಿತ ಹಾಗು ಇರಾಕ್ ನ ಯುದ್ದವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. GOP ಯ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಲಿದ್ದ ೮ನೆಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗ,ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ನ ಮಾರ್ಕ್ ಗ್ರೀನ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ[[ಜಿಮ್ ಡೊಯಲ್]] ಅವರ ವಿರುದ್ದ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದ. ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಾಂತ ಗ್ರೀನ್ ೮%ರಷ್ಟು ಮತಗಳಿಂದ ಸೋತು ಹೋದ,ಹೀಗಾಗಿ ೩೨ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಗವರ್ನರ್ ಡೊಲೆ ಮರು ಆಯ್ಕೆ ಪಡೆದ. ರಾಜ್ಯ ಸೆನೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ರು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ ಗಳು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಏರಿಕೆ ಪಡೆದರೂ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ಸ್ ಐದು ಮತಗಳ ಬಹುಮತ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. ಡೆಮಾಕ್ರಾಟ್ ಗಳು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ೫೨-೪೬ರ ಅಂತರ ಪದೆದರು,ಹೀಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗಳು ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಆಗಿದ್ದವು. === ತೆರಿಗೆಗಳು === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ [[ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ]] ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.(ಇದು ಇದು ಐದು [[ಆದಾಯ ಬ್ರಾಕಟ್]] ಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ೪.೬ರಿಂದ ೭.೭೫ರಷ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ [[ಮಾರಾಟ]] ಮತ್ತು[[ಉಪಭೋಗದ ತೆರಿಗೆ]] ಪ್ರಮಾಣವು ೫.೦%ಆಗಿದೆ. ಐವತ್ತೊಬ್ಬತ್ತು ಕೌಂಟಿಗಳು ಮಾರಾಟ/ಉಪಭೋಗದ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ೦.೫<ref>{{cite web|url=http://www.revenue.wi.gov/esd/cotax07.html|title=County Sales Tax Distribution-2007|accessdate=2007-03-24|date=2007-03-06|publisher=Wisconsin Department of Revenue|archive-date=2008-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513134039/http://www.revenue.wi.gov/esd/cotax07.html|url-status=dead}}</ref> ತೆರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಕೌಂಟಿ]] ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕೌಂಟಿಗಳು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ೦.೧%ರಷ್ಟು ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ.ಇದು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಪೊರ್ಣಗೊಂಡ [[ಮಿಲ್ಲರ್ ಪಾರ್ಕ್]] ನ [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]] ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಹಣ ವಿನಿಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿರುಕಳ ಮಾರಾಟಗಾರರ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕರ ವಸೂಲಾತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,ಆಯಾ ಕಿರುಕಳ ಮಾರಾಟಗಾರರ ವಹಿವಾಟಿನ ಮೇಲೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆ|ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ನಿಜವಾದ ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅಥವಾ ಅವರ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೇರುವದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ವಾರ್ಷಿಕ ನೊಂದಾವಣಿ ಮೇಲೆ ಶುಲ್ಕ ವಸೂಲು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯ ಆದಾಯಗಳು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯಗಳಾಗಿವೆ.ಇದರೊಂದಿಗೆ ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ನಿಧಿ,ರಜಾಕಾಲದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳು,ಇನ್ನಿತರ ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು,ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕರ ವಿಧಿಸುವ ಪದ್ದತಿಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕರವಿಧಿಸಬಲ್ಲ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಆಧರಿಸಿ ಸುಂಕ ವಸೂಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯೊಂದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಈ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತರಿಗಾಗಿ ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯ ವಿನಾಯತಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತೆರಿಗೆ ರಿಯಾಯತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ,ಆದರೆ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಸಂಭವನೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ತೆರಿಗೆ ವಿಧುಸುವದಿಲ್ಲ. ಸಮರೂಪದ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನಿಧಿಗಳ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕೌಂಟಿಗಳಿಗೆ,ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳ ಆದಾಯ ಮಾಪಕರ ಮೌಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮುನ್ಸಿಪಾಲ್ಟಿಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಹೊರೆಯನ್ನು ಸಮಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ [[ಅಮೂರ್ತ ಆಸ್ತಿ]] ಮೇಲೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ಆಸ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ]] ವಿಧಿಸುವದಿಲ್ಲ.<ref name="revenue.wi.gov">{{Cite web |url=http://www.revenue.wi.gov/faqs/ise/estate.html#ret3 |title=ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ರೆವಿನ್ಯು |access-date=2010-04-08 |archive-date=2010-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722063948/http://www.revenue.wi.gov/faqs/ise/estate.html#ret3 |url-status=dead }}</ref> ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಜನವರಿ೧,೨೦೦೮ರವರೆಗೆ [[ಎಸ್ಟೇಟ್ ತೆರಿಗೆ|ಎಸ್ಟೇಟ್ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ಫೆಡ್ ರಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ತೆರಿಗೆ ಕಾನೂನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸುತಿತ್ತು,ಆದರೀಗ ಹಲವಾರು ಇಂತಹ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ತಾನೇ <ref name="revenue.wi.gov"/> ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ [[ಟೊಲ್ ರಸ್ತೆ]] ಗಳ ತೆರಿಗೆ ಇಲ್ಲ;[[ಹೈವೇ]] ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉಸ್ತುವಾರಿಗಳನ್ನು [[ಮೊಟಾರ್ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ|ಮೊಟಾರ್ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ]] ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Milwaukee at night.jpg|thumb|280px|ದಿ US ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೆಂಟರ್,ಮಿಲ್ಕ್ವಿ ಯಲ್ಲಿರುವ ಇದು ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ನ ಗಗನ ಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡ]] ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಉತ್ಪನ್ನವು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ $೨೪೦.೪ಬಿಲಿಯನ್ ಇದು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ೨೧ನೆಯ <ref>http://www.bea.gov/regional/gsp/</ref> ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ತಲಾ ಆದಾಯವು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ$೩೫,೨೩೯ಆಗಿತ್ತು. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಬಹುತೇಕ [[ಉತ್ಪಾದನೆ]],[[ಕೃಷಿ]] ಮತ್ತು [[ಆರೋಗ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣ]] ವಿಭಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು ಕೃಷಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಆದಾಯ ನೀಡುತ್ತದೆ,ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಇದನ್ನು ಬೇಸಾಯ ಮೂಲದ ಆದಾಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶ ನೀಡುವ ವಲಯಗಳು: # [[ವಾಲ್-ಮಾರ್ಟ್]] # [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪದ್ದತಿ]] # [[U.S. ಅಂಚೆ ಸೇವೆ]] # [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು]] # [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ದೋಷಗಳ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಇಲಾಖೆ]] # [[ಮೆನಾರ್ಡ್ಸ]] # [[ಕೊಹಲ್ ನ]] # [[ಅಲ್ಟ್ರಾ ಮಾರ್ಟ್ ಫೂಡ್ಸ್]] ಅಕಾ [[ರೌಂಡಿ']] # [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ನಗರ]] # [[ಕೊಹ್ಲೆಯರ್ ಕಂಪನಿ]]<ref>{{Cite web |url=http://worknet.wisconsin.gov/worknet/largemp.aspx?menuselection=ed |title=ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್'s ಲಾರ್ಜ್ ಎಂಪ್ಲಾಯರ್ ಸರ್ಚ್ |access-date=2010-04-08 |archive-date=2007-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070812171236/http://worknet.wisconsin.gov/worknet/largemp.aspx?menuselection=ed |url-status=dead }}</ref> === ಕೃಷಿ === <ref>ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್.''ಡೇರಿ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ : ೨೦೦೭ ಸಮ್ಮರಿ ''.[http://future.aae.wisc.edu/collection/dairyproductsreport/DairProdSu_2007_13.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325105851/http://future.aae.wisc.edu/collection/dairyproductsreport/DairProdSu_2007_13.pdf |date=2009-03-25 }}</ref> ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಡೇರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಬೆಣ್ಣೆ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಹಾಲು ಮತ್ತು ಮಜ್ಜಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ನಂತರ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಎರದನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ತಲಾ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.[[ಇದಾಹೊ]] ಮತ್ತು [[ವೆರ್ಮಂಟ್]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದು ಸ್ಥಾನ <ref name="fmma2002">{{cite news|title=2001 Milk Production|url=http://www.fmmacentral.com/PDFdata/msb0202.pdf|format=PDF|work=Marketing Service Bulletin|publisher=[[United States Department of Agriculture]]|date=February 2002|accessdate=2007-03-16}}</ref> ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Walters">{{cite news| url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=173693| title=Doyle flips decision, puts cow on quarter| last=Walters| first=Steven| work=Milwaukee Journal Sentinel| accessdate=2007-03-30}}</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿ ಪಟ್ಟಿ ಸುತ್ತಿದ ಆಕಳು,ಜೋಳದ ತೆನೆಯ ಕಿವಿ,ಮತ್ತು ಬೆಣ್ಣೆಯ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ರಾಜ್ಯದ50ವಿಭಾಗಗಳು]] ವಿನ್ಯಾಸ <ref name="Walters"/> ಸೂಚನೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಹಸಿರು ಮೇವಿ|ಹಸಿರು ಮೇವಿಗಾಗಿ]] [[ಜೋಳ]][[,ಕ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ರೀಸ್]] ನ [[ಸುವಾಸನಾ ರಸ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ನ್ಯಾಪ್ ಬೀನ್ಸ್]] ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಮೊದಲು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ [[ಓಟ್]] ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.[[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು]][[,ಗಜ್ಜರಿ|,ಗಜ್ಜರಿಗಳು]] (ಕ್ಯಾರೆಟ್ಸ್ )ಟಾರ್ಟ್ [[ಚೆರೀಸ್]],[[ಮ್ಯಾಪಲ್ ಸಿರಪ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಟ್ ಕಾರ್ನ್]] ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರಬಲ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಲಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾದ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳೆಂದರೆ;[[ಆಸ್ಕರ್ ಮೇಯರ್]],[[ಟೊಂಬ್ ಸ್ಟೊನ್]],ಫ್ರೊಜನ್ ಫಿಜ್ಜಾ,[[ಜೊಹಾನ್ಸೊವಿಲ್ಲೆ]] [[ಬ್ನ್ರಾಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಯುಸೆಂಜರ್ ಸಾಸೇಜ್]] ಇತ್ಯಾದಿ. [[ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಫೂಡ್ಸ್]] ಒಂದೇ ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦ ಜನರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವಕಾಶ ನೀಡಿದೆ. ಮಿಲ್ವೆಕೀ [[ಬೀರ್]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.ಇದು ಈ ಹಿಂದೆ [[ಮಿಲ್ಲರ್ ಬ್ರಿವಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ|ಮಿಲ್ಲರ್ ಬ್ರಿವಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಗೆ]] ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಕೂರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಗುವ ಮುಂಚೆ ದೇಶದ ಎರಡನೆಯ ಮದ್ಯಸಾರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು., ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ವೆಕೀಯು]] [[ಸ್ಲಿಕ್ಟ್ಸ್]] [[ಬ್ಲಾಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪಬಸ್ಟ್]] ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬ್ರೆವರೀಸ್ ಆಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದವು. ಇಂದು ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವು ಆರೋಗ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಳ ದೊರಕಿಸುವವರಲ್ಲಿನಾಲ್ಕು ಭಾಗ ಆರೋಗ್ಯ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ೨೦೦೪ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ <ref>{{cite news| url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=281548| title=Out of steam: Decline of railroad sidetracked hopes of many| last=Schmid| first=John| date=2004-12-06| accessdate=2007-05-18| work=Milwaukee Journal Sentinel| archive-date=2007-09-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20070929133207/http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=281548| url-status=dead}}</ref> ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ) {| class="toccolours" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:0 0 1em 1em;font-size:95%;clear:right" |- | colspan="2" bgcolor="#ccccff" align="center"| '''''ಬ್ಯಾಜರ್ ರಾಜ್ಯ'' ''' |- | ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ | [[ಬಡ್ಗೇರ್‌]] |- | ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಳೀಯತೆ<br />ಪ್ರಾಣಿ | [[ದೇರಿ ಹಸು]] |- | ರಾಜ್ಯದ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ: | [[ಬಿಳಿ- ಬಾಲದ ಜಿಂಕೆ]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಪಾನೀಯ]]: | [[ಹಾಲು]] |- | ರಾಜ್ಯ ಹಣ್ಣು: | [[ಕ್ರ್ಯಾನ್‌ಬೆರಿ]] |- | ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿ | [[ರಾಬಿನ್]] |- | ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ: | [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] |- | ರಾಜ್ಯ ಶ್ವಾನ: | [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಾಟರ್ ಸ್ಪೈನಲ್]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಮೀನು]]: | [[ಮಸ್ಕೆಲ್ಲುಂಗೆ]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಪುಷ್ಪ]]: | [[ವೂಡ್ ವೈಲೆಟ್]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ]]: | [[ಟ್ರೈಲೊಬೈಟ್]] |- | ರಾಜ್ಯದ ಧಾನ್ಯ: | [[ಜೋಳ]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟ]]: | [[ಯುರೊಪಿಯನ್ ಹನಿ ಬೀ]] |- | [[ರಾಜ್ಯದ ಗುರಿ]]: | ''ಮುಂದುವರಿಕೆ'' |- | [[ರಾಜ್ಯ ಗೀತೆ]]: | "{0 ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಆನ್!{/0}" |- | ರಾಜ್ಯ ವೃಕ್ಷ | [[ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನೆ]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಖನಿಜ]]: | [[ಗಲೆನಾ]] (ಲೀಡ್ ಸಲ್ಫೈಡ್) |- | [[ರಾಜ್ಯ ಬಂಡೆಗಲ್ಲು]]: | [[ಕೆಂಪು ಗ್ರಾನೈಟ್]] |- | [[ರಾಜ್ಯ ಮಣ್ಣು]]: | [[ಆಂಟಿಗೊ ಜೇಡು ಮಣ್ಣು ಹೂಳು ತೆಗೆದದ್ದು]] |- | ರಾಜ್ಯ ನೃತ್ಯ | [[ಪೊಲ್ಕಾ]] |- | ರಾಜ್ಯದ ಸಂಕೇತ <br />ಶಾಂತಿ: | [[ಮುಂಜಾವಿನ ಪಾರಿವಾಳ]] |} === ಸಾರಿಗೆ ಉದ್ಯಮ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕೂಡಾ ಹಲವಾರು ಸಾರಿಗೆ ವಲಯದ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳೆಂದರೆ ದಿ [[ಕೊಹ್ಲರ್ ಕಂಪನಿ]], [[ಮರ್ಕ್ಯುರಿ ಮರೈನ್]], [[ರಾಕ್ ವೆಲ್ ಅಟೊಮೇಶನ್]], [[ಜಾನ್ ಸನ್ಸ್ ಕಂಟ್ರೊಲ್ಸ್]],[[ಸಿಗ್ರೇವ್ ಫೈರ್ ಅಪಾರ್ಚಸ್]], [[ಪೀರ್ಸ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್]](ಫೈರ್ ಅಪಾರ್ಚುಸ್), [[ಬ್ರಿಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಟಾರ್ಟೊನ್]], [[ಮಿಲ್ಲರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್]], [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಟೂಲ್ ಕಾಂಪನಿ]], [[ಬುಸಿರಸ್ ಇಂಟರನ್ಯಾಶನಲ್]], ಸೂಪರ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊ., [[ಒಶ್ಕೊಶ್ ಟ್ರಕ್]], ಅಂಡ್[[ಹಾರ್ಲಿ -ಡೇವಿಡ್ ಸನ್]]. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ದೇಶದಲ್ಲೇ [[ಕಾಗದ]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ;ಫಾಕ್ಸ್ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದ [[ಲೇಕ್ ವಿನ್ನೆಬ್ಯಾಗೊ|ಲೇಕ್ ವಿನ್ನೆಬ್ಯಾಗೊದಿಂದ]] [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ]] ದವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨೪ಕಾಗದ {{convert|39|mi|km}}ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯ್ಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ವಲ್ಯಗಳು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ [[GE ಆರೋಗ್ಯ ಕಲ್ಯಾಣ]][[ಎಪಿಕ್ ಸ್ಯ್ಸ್ಟೆಮ್ಸ್]],[[ಟೊಮೊಥೆರಪಿ]]. === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ ನೀಡುತ್ತದೆ,ಎಂದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ ಹೇಳಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಆಕರ್ಷಕ ವಿಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವರ್ಗದವರ ಮನಾದಕರ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.[[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡೆಲ್ಸ್]] ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ೩ದಶಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು {{Citation needed|date=September 2009}}ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಾದ [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್]] ಬಳಿಯ [[ಹೌಸ್ ಆನ್ ದಿ ರಾಕ್]] [[,ಬಾರ್ಬೂ|,ಬಾರ್ಬೂನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಸರ್ಕ್ಸಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್]] ಇತ್ಯಾದಿ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತವೆ.ಉಳಿದ ಕೆಲವು ಹಬ್ಬಗಳಾದ [[ಸಮ್ಮರ್ ಫೆಸ್ಟ್]],[[ನಾರ್ದರ್ನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮೆಟಲ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು[[EAA ಒಶ್ಕೊಶ್ ಏರ್ ಶೊ]] ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ನದಿ,ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಜಲಕ್ರೀಡೆಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ಡೋರ್ ಪೆನ್ಯುನ್ ಸುಲಾ]] ಉತ್ತರ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದೆ,[[ಡೋರ್ ಕೌಂಟಿ]] ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಸುಂದರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ ಡೋರ್ ಕೌಂಟಿಯು ದೋಣಿ ಚಾಲನೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಕೊಲ್ಲಿಗಳು,ಬಂದರುಗಳು ಗ್ರೀನ್ ಬೇನಲ್ಲಿದ್ದು ಮಿಚಿಗನ್ ಸರೋವರವು ಪೆನ್ಯುನ್ ಸುಲಾ ಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನೂರಾರು ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನ ತನ್ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಗಡಿನಿಂದಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಆಯಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಚೆರ್ರಿ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ [[ಮೀನು ಆಹಾರ|ಮೀನು ಆಹಾರವು]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಚಲನ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === ಕಳೆದ ಜನವರಿ೧,೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ [[ತೆರಿಗೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹ|ತೆರಿಗೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹವನ್ನು]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೆರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಮೈಕೆಲ್ ಮ್ಯಾನ್ ನ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಎನಿಮೀಸ್. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು$೧೮ದಶಲಕ್ಷ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ;ಇದರ ಬಹುಪಾಲು ಮೊತ್ತ ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಭಾಗದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ದೊರಕಿದೆ,ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಹೊರಗಡೆಯೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ;ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ತೆರಿಗೆದಾರರು $೪.೬ದಶಲಕ್ಷ ಸಬ್ಸಿಡಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ಕೇವಲ $೫ ದಶಲಕ್ಷ ಮಾತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಆದಾಯ <ref>[http://www.bizjournals.com/milwaukee/stories/2009/03/30/daily29.html "ಕಾಮರ್ಸ್ ಸ್ಟಡಿ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸೆಂಟಿವ್ ಲಾ " ''ದಿ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ಸ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮಿಲ್ ಕಿಯುಲೆ '' ಮಾರ್ಚ್ 31, 2009]</ref> ಬಂದಿದೆ. == ಮಹತ್ವದ ನಗರಸಭೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Wisconsin-counties-map.gif|thumb|350px|right|ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಕೌಂಟೀಸ್]] .ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ್ನು "ಅಮೆರಿಕಾದ ಡೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ "ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗಾಡು ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಯಾದರೂ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೬೮%ರಷ್ಟು ಜನರು ನಗರವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ,ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಗ್ರೇಟರ್ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ|ಗ್ರೇಟರ್ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು ಒಂದ್ಮೂರಾಂಶರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref name="wi2000">{{cite web|url=http://www.doa.state.wi.us/docs_view2.asp?docid=418|title=Number and Percent of Total Population by Urban/Rural Categories for Wisconsin Counties: April 1, 2000|accessdate=2007-03-16|last=Naylor|format=PDF|publisher=State of Wisconsin, Department of Administration|archive-date=2007-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070311091426/http://www.doa.state.wi.us/docs_view2.asp?docid=418|url-status=dead}}</ref> ವಾಸವಾಗಿದೆ. [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀಯು]] ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅಂಚಿಗೆ ತನ್ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಮಿಚಗನ್ ಲೇಕ್ ನ ಗಡಿ ಹೊದಿರುವ ಇದು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಚಾಚಿದೆ.ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟರ್ ಶಿಕ್ಯಾಗೊ, ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿಇಂಡಿಯಾನಾಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು೧೧ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೬೦೨,೦೦೦ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ದೇಶದಲ್ಲೇ ೨೨ನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ <ref name="daviscity">{{cite news|first=Chase|last=Davis|coauthors=Rick Romell|title=City drops out of top 20|url=http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=337561|work=[[Milwaukee Journal Sentinel]]|publisher=[[Journal Communications]]|accessdate=2007-03-16|archive-date=2007-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310214138/http://www.jsonline.com/story/index.aspx?id=337561|url-status=dead}}</ref> ನಗರವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಲೇಕ್ ಮಿಚಿಗನ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿರುವ ನಗರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮೆಗಾಪೊಲಿಸ್]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನಗರವು ದ್ವಿಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಮೊದಲನೆಯದು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳ ನಗರವೆಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೨೦,೦೦೦ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನ ಉಪನಗರ [[ಮಿಡಲ್ ಟೊನ್]] ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿರುವ "ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಟು ಲಿವ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕಾ "ಎಂದು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿನ ''ಮನಿ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್'' ಪತ್ರಿಕೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮಧ್ಯಮಪ್ರಮಾಣದ ನಗರಗಳ ಸುಂದರ ತಾಣ ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರಿನ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯು ಇದರ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ನೋಟವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿನ ಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿನ ೧೨ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಸುಮಾರು ೫೦.೦೦೦ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref>U.S. ಸೆನ್ಸನ್ ಬ್ಯುರೊ, "ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್-- ಪ್ಲೇಸೆ ಅಂಡ್ ಕೌಂಟಿ ಸಬ್ ಡಿವಿಜನ್. GCT-T೧-R. ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ಸ್"[http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2006_EST&amp;-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1R_ST9S&amp;-geo_id=04000US55&amp;-format=ST-9&amp;-tree_id=806&amp;-context=gct ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829203218/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?-ds_name=PEP_2006_EST&-mt_name=PEP_2006_EST_GCTT1R_ST9S&-geo_id=04000US55&-format=ST-9&-tree_id=806&-context=gct |date=2009-08-29 }}</ref> ಹೊಂದಿವೆ. [[ನಗರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರಾಮಗಳ]] ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ.[[ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ಕೌಂಟಿಗಳ]] ಮೂಲಕ [[ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಭಜನೆ|ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿವೆ. <gallery> File:Appletonskyline.jpg|ಅಪ್ಲೆಟೊನ್ File:Eau Claire - Barstow street looking north ೨೦೦೫.jpg|ಈವು ಕ್ಲೇರ್ File:IMG ೬೩೮೪.JPG|ಗ್ರೀನ್ ಬೇ File:Downtown Janesville.jpg|ಜನೆಸ್ವಿಲೆ File:Kenosha Harborpark ೨.jpg|ಕೆನೊಶಾ File:La Crosse WI from Grandad Bluff.jpg| ಲಾ ಕ್ರೊಸೆ File:Madison Wisconsin ೦೨೧೦.jpg|ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ File:Milwaukee_skyline.jpg|ಮಿಲ್ವಾಕಿ File:AlgomaBlvdHistoricDistrictOshkoshWisconsin೧.jpg|ಒಶ್ಕೊಶ್ File:Racine ೦೭೦೬೧೧.jpg|ರೇಸಿನ್ </gallery> == ಶಿಕ್ಷಣ == ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ ಮತ್ತು ಮಿಚಿಗನ್ ಜೊತೆಗೆ [[ಮಿಡ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್]] ನೇತಾರರು ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ [[ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್]] ನಡೆದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಆಂದೋಲನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಈ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ "[[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಐಡಿಯಾ]]"ದಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ "ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಐಡಿಯಾ"ವು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಹಾದಿ <ref name="nye">{{cite book | last = Rudolph | first = Frederick | authorlink = | coauthors = | title = The American College and University: A History. | publisher = The [[University of Georgia Press]], Athens and London | series = | year = 1990 | doi = | isbn = }}</ref> ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂದು, ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ೨೬ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್]], ಅದರ ಪೂರಕ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ [[ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್– ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]], ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೧೬-ಕ್ಯಾಂಪಸ್ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್‌ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ]] ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ,ಹೆಸರಾಂತ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಯುಇನ್ವರ್ಸಿಟೀಸ್ ಅಂದರೆ [[ಮಾರ್ಕ್ವೆಟ್ಟೆ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ]], [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಂಜನೀಯರಿಂಗ್]], [[ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್]], [[ಕೊಂಕೊರಡಿಯಾ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್]], [[ಎಜ್ ವುಡ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಬೆಲಿಒಟ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಸೇಂಟ್. ನಾರ್ಬರ್ಟ್ ಕಾಲೇಜ್]], ಲೇಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮತ್ತು[[ಲಾರೆನ್ಸ್ ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ]], ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.. ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಗರವಾಸಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನಿಟೀಸ್ ಎಂದು ಸಂಭೋದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ [[ಡೇರಿ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಚೀಸ್ ಮೇಕಿಂಗ್]] ಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ತೇಜನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ,(ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ [[ಲೈಸನ್ಸ್ ಪ್ಲೇಟ್|ಲೈಸನ್ಸ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ಸ್]] ಗಳಲ್ಲಿ "ಅಮೆರಿಕಾ ಡೇರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್ "ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ,೧೯೪೦ರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಖಾಯಮಾಗಿದೆ.(ಇಲ್ಲಿನ ವಾಸಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಇದು ಕರೆಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು) ಚೀಸ್ ಹೆಡ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಚೀಸ್ ಹೆಡ್|ಚೀಸ್ ಹೆಡ್‌ಸ್]] ಎಂಬ ಹ್ಯಾಟ್ ಗಳ ಮಾರಾಟವೂ ಇಂದು ಇದರ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ <ref>ಕ್ರಿಸ್ಟೊಪೊಲಸ್, ಮೈಕ್ ಅಂಡ್ ಜೊಸ್ಲೆನ್, ಜಯ್. "ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟರ್ಸ್ ಟುಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಉಯಿಥ್ ಐಡಿಯ್ಸ್ ಫಾರ್ ಸ್ಲೊಗನ್ ಆನ್ ಪ್ಲೇಟ್" ''ಮಿಲ್ವೀಕೆ ವೆಂಟೆನೆಲ್'' ೧೨-೨೭-೮೫; Page ೫, Part ೧</ref> ಸಂಕೇತವೆನಿಸಿದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಅದರ ಸಂಪ್ರದಾಯ-ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಿರಿಸಲಾಗಿದೆ.[[ಜನಾಂಗೀಯ ಹಬ್ಬಗಳು|ಜನಾಂಗೀಯ [[ಹಬ್ಬ|ಹಬ್ಬಗಳು]] ]]ವರ್ಷವಿಡೀ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಮ್ಮರ್ ಫೆಸ್ಟ್]], [[ಒಕ್ಟೊಬರ್ ಫೆಸ್ಟ್]], [[ಜರ್ಮನ್ ಫೆಸ್ಟ್]], [[ಫೆಸ್ಟಾ ಇಟಾಲಿಯಾನಾ]], ಬ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೆ ಡೇಸ್, [[ಸೆಟೆಂಡೆ ಮೈ]] (ನಾರ್ವೆಯನ್ ಸಂವಿಧಾನ ದಿನ), ಬ್ರಾಟ್(ವ್ರಸ್ಟ್) ಡೇಸ್ [[ಶೆಬೊಯಗ್ಯಾನ್]], ಚೀಸ್ ಡೇಸ್ Days ಇನ [[ಮೊನ್ರೊಯಿ]] ಮತ್ತು[[ಮೆಕ್ವೊನ್]], ಆಫ್ರಿಕನ್ ವರ್ಲ್ದ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಸಮ್ಮರ್, [[ಐರಿಶ್ ಫೆಸ್ಟ್]], ಅರಬ್ ಫೆಸ್ಟ್, ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಹಲವಾರಿವೆ.. === ಕಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Milwaukee Art Museum.jpg|thumb|right|180px|ದಿ ಮಿಲುವಾಕಿ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್]] [[ಚಿತ್ರ:Taliesin600.jpg|thumb|180px|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲೈಡ್ ರೈಟ್ ನ 's ತಾಲಿಸನ್ ವಸಂತಕಾಲದ ಹಸಿರಲ್ಲಿ,ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್,]] [[ಚಿತ್ರ:Summerfest Pabst Showcase 1994.jpg|right|thumb|180px|ಇಸವಿ 1994ರ ಸಮ್ಮರ್ ಫೆಸ್ಟ್ ನ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಸ್ಟೇಜ್ ಸದ್ಯ ಇದನ್ನು ಹಾರ್ಲಿ-ಡೇವಿಡ್ ಸನ್ ರೋಡ್ ಸೈಡ್,ಡೌನ್ ಟೌನ್ ಮಿಲುವುಕಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಹೋನ್ ಬ್ರಿಜ್ ಗೆ ಅಪ್ರೊಚ್ ರಸ್ತೆ]] [[ಮಿಲ್ಕ್ವೆಕೀ]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯುಸಿಯಮ್]] ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ಸ್ಯಾಂಟಿಗೊ ಕಲಾಟ್ರಾವಾ|ಸ್ಯಾಂಟಿಗೊ ಕಲಾಟ್ರಾವಾನಿಂದ]] ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು ಆತ ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಕೌಂಟಿ ಝುವಾಲಾಜಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್]] ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿ {{convert|200|acre|km2}}ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ [[ವಿಲಾಸ್ ಝೂ]] ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ;ಅಲ್ಲದೇ ವನ್ಯರಕ್ಷಣಾ ತಾಣ [[ಒಲ್ಬ್ರಿಚ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್]] [[ಯುನ್ವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮ್ಯಾಡಿಸಿನ್]] ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸುಂದರ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಾಅಗುತ್ತದೆ.ಇದೊಂದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು ಟಾಲಿಸಿನ್ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಂಥೊನಿ ಪುಟ್ಟ್ ನ್ಯಾಮ್ ಎಂಬಾತನು ೧೯೩೦ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಾನೆ.ಅದೇ ವರ್ಷದಲಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಲೈಡ್ ರೈಟ್]] ಎಂಬ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪಜ್ಞ ಇದನ್ನು ಕಾಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ,ಆತ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು [[ರಿಚ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಂಟರ್]] ನಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ <ref>[http://www.purecontemporary.com/Interview/article/11 ಪ್ಯುರ್ ಕಂಟೆಂಪೊರರಿ ಇಂಟ್ ರಿವ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012181448/http://purecontemporary.com/Interview/article/11 |date=2007-10-12 }} ಉಯಿಥ್ ಆಂಥೊನಿ ಪುಟ್ಟ್ ನಮ್</ref> ತಳೆದಿದ್ದಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗ್ರೀನ್ ನ [[ತಾಲಿಸಿನ್]] ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್ ನ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು ರೈಟ್ಸ್ ನ ಸಾವಿನ ಹಲವು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ತಾಲಿಸಿನ್ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. === ಸಂಗೀತ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನುಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶೀಯ ಸಂಗೀತದ ಹಬ್ಬಗಳಿವೆ.{{Citation needed|date=September 2008}} ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಮಿಲ್ಲರ್ ಲೈಟ್ (ನಿಂದ) [[ಕಂಟ್ರಿ ಫೆಸ್ಟ್]], ಬಡ್ ಲೈಟ್ ನಿಂದ ಕಂಟ್ರಿ ಜಾಮ್ USA, ದಿ ಕೂರ್ಸ್ ಹೊಡಾಗ್ ಕಂಟ್ರಿ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಪೊರ್ಟರ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಕಂಟ್ರಿ ಥಂಡರ್ USA ಇನ್ ಟ್ವಿನ್ ಲೇಕ್ಸ್, ಅಂಡ್ ಫೊರ್ಡ್ ನಿಂದ ಕಂಟ್ರಿ USA. ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ವೆಕೀಯು]] [[ಸಮ್ಮರ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ,ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಚರಿಸುವ "ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಮ್ಯುಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ "(ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ಹಬ್ಬ)ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಒಳಗಿನ ಲೇಕ್ ಫ್ರಂಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಹೆನ್ರಿ ಮೇಯರ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಪಾರ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಗೀತ ಹಬ್ಬದ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನನಲ್ಲಿ [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಮೆಟಲ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ದರ್ನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮೆಟಲ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ಎರಡೂ [[ಲೇಕ್ ನೆಬಾಗ್ಯಾಮೊನ್]] ನಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡುತ್ತವೆ. [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರದೇಶ ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮ|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಪ್ರದೇಶ ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮವು]] ವಾರ್ಷಿಕ WAMI ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ;ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಮದ್ಯಸಾರ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ಟಾವರಿನ್ ಲೀಗ್ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ,ಅಲ್ಲದೇ [[ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗ|ರಾಜ್ಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು]] DUI ನ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಲ್ಲ.ಅದು ಸದ್ಯ BAC ೦.೧೦ to ೦.೦೮ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ.(ಕೇವಲ ಫೆಡ್ರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಭಾವದ ಮೂಲಕ ಈ ಪರಿಣಾಮ)ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮದ್ಯಸಾರದ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ನಡೆಯುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. "ವೇಸ್ಟೆಡ್ ಇನ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ "ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ''[[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಜರ್ನಲ್ ಸೆಂಟಿನೆಲ್]]'' ಈ ಅಂಶವನ್ನು <ref>[http://www.jsonline.com/news/30565984.html "ವೇಸ್ಟೆಡ್ ಇನ್ ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್ " ಹೋಮ್ ಪೇಜ್]</ref> ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜರ್ಮನ್ ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು (ಸುದೀರ್ಘ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಬೇಸಿಗೆ)ಅಲ್ಲದೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬದುಕಿಗೆ ಇಂಬು ಕೊಡುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಆದರೆ ''ಜರ್ನಲ್ ಸೆಂಟಿನಲ್'' ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಇದನ್ನು {{Citation needed|date=October 2009}}ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುವದಿಲ್ಲ. == ಮನರಂಜನೆ == ವಿಸ್ಕೊನ್ ನ ಸುಂದರ್ ಭೂಚಿತ್ರಣವು ಹೊರಭಾಗದವರಿಗೆ ರಜಾದ ಮಜಾ ಕಳೆಯುವ ಉತ್ತಮ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ಆಟಗಳೆಂದರೆ ಸ್ಕಿಯಿಂಗ್,ಐಸ್ ಫಿಶಿಂಗ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ನೊ ಮೊಬೈಲ್ ಡರ್ಬೀಸ್]] ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಣದ ದೊಡ್ದ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ನೀರು {{convert|11188|sqmi|km2}}ತಂಬಿದ ಸರೋವರಗಳಿವೆ.ಉಳಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ(ಅಲಾಸ್ಕಾ, [[ಮಿಚಿಗನ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೊರಿಡಾ]]. ಹೊರಾಂಗಣದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾದ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಾಣಿಯೆಂದರೆ [[ವ್ಹೈಟ್ ಟೇಲ್ ಡೀರ್]] ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ೬೦,೦೦೦ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ನ್ನು <ref name="wdnr2008">{{cite press release|title=A Chronology Of Wisconsin Deer Hunting From Closed Seasons To Antlerless Permits|publisher=[[Wisconsin Department of Natural Resources]]|date=2005-11-12|url=http://www.dnr.state.wi.us/org/caer/ce/news/rbnews/2005/111205scr4.htm|accessdate=2007-03-16|archive-date=2007-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070211061345/http://www.dnr.state.wi.us/org/caer/ce/news/rbnews/2005/111205scr4.htm|url-status=dead}}</ref> ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಇಲಾಖೆ|ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಇಲಾಖೆಯು]] ಜಿಂಕೆಗಳ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಪೂರ್ವದ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಣತಿ ಮಾಡಿದೆ.ಅಂದರೆ ಇದು ೧.೫ದಿಂದ ೧.೭ದಶಲಕ್ಷದ ವರೆಗೆ ಇತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತ್ತು. == ಕ್ರೀಡೆಗಳು == ಪ್ರಮುಖ ಮೂರು ಲೀಗ್ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ತನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ ತೋರುತ್ತದೆ:ಫೂಟ್ಬಾಲ್,ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಲ್ಯಾಂಬಿಯು ಫೀಲ್ಡ್]] ಮೈದಾನವು [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] ನ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಪ್ಯಾಕರ್ಸ್]] ಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಅವರುಗಳು ಲೀಗ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ NFL ನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಗಿದ್ದಾರೆ.NFL ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅವರು ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ,ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ನಗರದ ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಗೆ "USAದ ಟೈಟಲ್ ಟೌನ್ "ಎಂಬ ನಾಮವಾಚಕವೂ ಇದೆ.<ref name="ಫ್ಯಾನ್ ಜೋನ್ FAQ">ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಪ್ಯಾಕರ್ಸ್, Inc., [http://www.packers.com/fan_zone/faq/ ಫ್ಯಾನ್ ಜೋನ್ FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318031051/http://www.packers.com/fan_zone/faq/ |date=2010-03-18 }}, ಅಂದರೆ ಫೆಬ್ ನಲ್ಲಿ. ೨೮, ೨೦೧೦.</ref> ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡಾ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳಾದರೂ ೧೨ NFL ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.ಮೊದಲ ಎರಡು AFL-NFL ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾದ [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್]] ನ [[I|Iಮತ್ತು]][[II]]) ಹಾಗು[[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ XXXI|ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ XXXIನ್ನು]] ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಜನತೆಯ ಬೆಂಬಲ ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ ಸುಮಾರು ೮೧,೦೦೦ಜನರು ಲ್ಯಾಂಬಿಯು ಫೀಲ್ಡನಲ್ಲಿಆ ಕ್ರೀಡಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದು ಟಿಕೆಟ್ <ref name="ಫ್ಯಾನ್ ಜೋನ್ FAQ"/> ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಮಿಲ್ವಿಕೀ ಬ್ರೆವರ್ಸ್]] ಎಂಬ ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ತಂಡವು [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ|ಮಿಲ್ವೆಕೀಯಲ್ಲಿನ]] [[ಮಿಲರ್ ಪಾರ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿಆಟವಾಡಿತು,ಇದು [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ]] ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ೨೦೦೧ರಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಟಗಳು ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.. ಬ್ರೆವರ್ಸ್ ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೀಗ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು,ಆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟವಾಡಿ ನಂತರ ಅವರು [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೀಗ್]] ಗೆ ಹೋದರು. [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಶಿಯೇಶನ್ನಿನ]] [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಬಕ್ಸ್]] ನವರು [[ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಸೆಂಟರ್]] ನಲ್ಲಿ ಹೋಮ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ದಿ ಬಕ್ಸ್ NBA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನ್ನು ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಈ ರಾಜ್ಯವು ಕಿರಿಯ ಲೀಗ್ ಹಾಕಿ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ;[[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಅಡ್ಮಿರಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ (ದಿ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಟಿಂಬರ್ ರಾಟಲರ್ಸ್]],[[ಅಪ್ಪ್ಲೆಟೊನ್]] ಮತ್ತು ಎ ಕ್ಲಾಸ್ ಅ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ಸ್ ನ ದಿ [[ಬೆಲೊಟ್ ಸ್ನಾಪರ್ಸ್]] )ಇತ್ಯಾದಿ. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ[[,ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಮಲ್ಲರ್ಡ್ಸ್]],ದಿ [[ಲಾ ಕ್ರೊಸೆ ಲಾಗರ್ಸ್]],ದಿ [[ಈವು ಕ್ಲೇರ್ ಎಕ್ಸಪ್ರೆಸ್]],ದಿ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಬುಲ್ಲ್ ಫ್ರಾಗ್ಸ್]],ಮತ್ತು ದಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ನ [[ನಾರ್ಥ್ ಉಡ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ನ ಉಡ್ ಚಕ್ಸ್ ಇದು ಕಾಲೇಜಿಯಟ್ ಆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸಮ್ಮರ್ ಲೀಗ್ ಇತ್ಯಾದಿ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್ ನ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದೆ: ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ನಲ್ಲಿನ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ವೂಲ್ಫ್ ಪ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಬೊನೆಕ್ರಶರ್ಸ್]] ಎರಡೂ [[CIFL|CIFLನಲ್ಲಿವೆ]]; ಹಾಗೂ [[ಗ್ರೀನ್ ಬೇ ಬ್ಲಿಜರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲ್ವೆಕೀ ಐರನ್]] ಇವೆರಡೂ [[AF2|AF2ನಲ್ಲಿವೆ]]. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ನ ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಯುನ್ವರ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಮ್ಯಾದಿಸನ್]] ನ [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬ್ಯಾಜರ್ಸ್]] ತಂಡ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಬ್ಯಾಜರ್ಸ್ ಫೂಟ್ಬಾಲ್]] ತಂಡದ ಪ್ರಧಾನ ತರಬೇತುದಾರ [[ಬ್ಯಾರಿ ಅಲ್ವರೆಜ್]] ಬ್ಯಾಜರ್ ರನ್ನು ಮೂರು [[ರೊಸ್ ಬೌಲ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ಸ್ ಅಲ್ಲದೇ ಬ್ಯಾಕ್ ಟು ಬ್ಯಾಕ್ ವಿಜಯವನ್ನು `೧೯೯೯-೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಬ್ಯಾಜರ್ ನ ಪುರುಷರ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡವು [[1941|1941ರಲ್ಲಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೈಟಲ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.ಇದೇ ಎರಡನೆಯ ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ರಿಪ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ನ [[ಫೈನಲ್ ಫೋರ್]] ನ್ನು [[2000|2000ರಲ್ಲಿ]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಬ್ಯ್ತಾಜರ್ಸ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜೋಡಿ ೨೦೦೬ರ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೬ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಮಹಿಳೆ|ಮಹಿಳೆಯರ]] ಹಾಗು [[ಪುರುಷರ]] ಹಾಕಿ ತಂಡವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾದವು. [[ಬಿಗ್ ಈಸ್ಟ್ ಕಾನ್ ಫರೆನ್ಸ್]] ನ [[ಮಾರ್ಕ್ವೆಟ್]] [[ಗೊಲ್ಡನ್ ಈಗಲ್ಸ್]] ಅಲ್ಲದೇ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ [[ಪುರುಷ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಟೀಮ್]] [[ಅಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಗೆರ್]],ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ [[1977]] ರಲ್ಲಿNCAA ನ್ಯಾಶನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ತಂಡ ಫೈನಲ್ ಫೋರ್ ಗೆ ತಲುಪಿತು [[2003]]. ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕೂಡಾ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರೇಸ್ ಟ್ರಾಕ್ ಎನಿಸಿದೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಅಲ್ಲಿಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಟೇಟ್ ಫೇರ್ ಪಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ವಕೀ ಮಿಲೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿದೆ.ಇಂಡಿ ೫೦೦ ರಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಖ್ಯಾತಿ {{Citation needed|date=September 2009}}ಗಳಿಸಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Main|Outline of Wisconsin}} * [[ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸಂಬಂಧಿತ-ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] {{clear}} == ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * ಬಾರೊನ್, ಮೈಕೆಲ್ ಅಂಡ್ ರಿಚರ್ದ್ E. ಕೊಹೆನ್. ''ದಿ ಅಲ್ಮ್ಯಾನಿಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್, ೨೦೦೬'' (೨೦೦೫) * ಕರೆಂಟ್, ರಿಚರ್ಡ್. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ :ಎ ಹಿಸ್ಟೊರಿ'' (೨೦೦೧) * ಗಾರಾ, ಲಾರಿ. ''ಎ ಶಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್'' (೧೯೬೨) * ಹೊಲ್ಮ್ಸ್, ಫ್ರೆಡ್L. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ '' (೫ vols., ಶಿಕಾಗೊ, ೧೯೪೬), ವಿವರ ಪಾಪುಲರ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಅಂಡ್ ಮೇನಿ ಬಯೊಗ್ರಾಫಿ * ನೆಸ್ ಬಿಟ್, ರಾಬರ್ಟ್ C. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ಎ ಹಿಸ್ಟೊರಿ'' (rev. ed. ೧೯೮೯) * ಪೀರ್ಸ್, ನೇಲ್. ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ'' (೧೯೮೦) * ಕವಾಲಿಫ್, ಮಿಲೊ ಎಂ. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್, ಇಟ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಪೀಪಲ್, ೧೬೩೪–೧೯೨೪'' (೪ vols., ೧೯೨೪), ವಿವರ ಪಾಪುಲರ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿ&amp; ಬಯೊಗ್ರಾಫಿಸ್ * ರಾನಿಯೆ, ವಿಲಿಯಮ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ಎ ಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್'' (೧೯೪೦) * ರಾಬಿನ್ ಸನ್, ಆರ್ಥರ್ H. and J. B. ಕಲ್ವ್ಸರ್, eds., ''ದಿ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ವ್ಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್'' (೧೯೭೪) * ಸಿಸನ್ , ರಿಚರ್ದ್, ed. ''ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಿದ್ ವೆಸ್ಟ್: ಎನ್ ಇಂಟೆರ್ ಪ್ರಿಟೇಟಿವ್ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೊಪಿಡಿಯಾ'' (೨೦೦೬) * ವೊಗ್ಲೆರ್, I. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ಎ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ '' (೧೯೮೬) * ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕಾರ್ಟೊಗ್ಫ್ರಾಫರೆಸ್' ಗಿಲ್ದ್. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ಸಿನ್ 'ನ ಪಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್: ಎ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ '' (೨೦೦೨) * ವರ್ಕ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್. ''ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ : ಎ ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಬ್ಯಾಜರ್ ಸ್ಟೇಟ್'' (೧೯೪೧) ಎಲ್ಲಾ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ ವಿವರಗಳು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ '' [[ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್|ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬುಕ್ಸ್ನೋಡಿ'' == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks}} * [http://www.nationalatlas.gov/printable/images/pdf/reference/pagegen_wi.pdf ಮ್ಯಾಪ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊ ಸಿನ್ ಎಟ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಟ್ಲಾಂಟ್ಸ್.ಗವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121002000516/http://www.nationalatlas.gov/printable/images/pdf/reference/pagegen_wi.pdf |date=2012-10-02 }} * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/55000.html U.S. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯುರೊ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130303055517/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/55000.html |date=2013-03-03 }} * [http://www.wisconsin.gov/ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ] * [http://www.wisconsin.gov/state/core/wisconsin_state_symbols.html ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸಿಂಬಾಲ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100112222837/http://www.wisconsin.gov/state/core/wisconsin_state_symbols.html |date=2010-01-12 }} * [http://www.legis.state.wi.us/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟರ್ಸ್] * [http://www.wicourts.gov/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್] * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/WI.htm ವಿಸ್ಕೊಸಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಫಾಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120109200730/http://ers.usda.gov/StateFacts/WI.htm |date=2012-01-09 }} * [http://www.lmhscscorecard.com/sc/brief.cgi?s=1 ವಿನ್ಸ್ಕೊನ್ ಹೆಲ್ಥ್ ಅಂಡ್ ಡೆಮೊಗ್ರಾಫ್ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511063816/http://www.lmhscscorecard.com/sc/brief.cgi?s=1 |date=2008-05-11 }} * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=WI ಎನರ್ಜಿ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಫಾರ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ - ಎಕನಾಮಿಕ್, ಎನ್ವಾಯರ್ ಮೆಂಟಲ್, ಅಂಡ್ ಎನರ್ಜಿ ಡಾಟಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229213558/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=WI |date=2010-12-29 }} * [http://www.wisconsinhistory.org/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಯನ್ ಸೊಸೈಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028075712/http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |date=2005-10-28 }} * [http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ನ 's ನೇಮ್ : ವ್ಹೇರ್ ಇಟ್ ಕೇಮ್ ಫ್ರಾಮ್ ಅಂಡ್ ವಾಟ್ ಇಟ್ ಮೀನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028075712/http://www.wisconsinhistory.org/topics/wisconsin-name/ |date=2005-10-28 }} * [http://digital.library.wisc.edu/1711.dl/WI ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ] ಫ್ರಾಮ್ ದಿ [http://uwdc.library.wisc.edu/ UW ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ] * [http://www.wisconsinhistory.org/whi/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹಿಸ್ಟೊರಿಕಲ್ ಇಮೇಜಿಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081101154220/http://www.wisconsinhistory.org/whi/ |date=2008-11-01 }} * [http://faculty.uwstout.edu/shiellt/freespeech1/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಫ್ರೀ ಸ್ಪೀಚ್ ಲೆಗಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070515184143/http://faculty.uwstout.edu/shiellt/freespeech1/ |date=2007-05-15 }} * [http://www.misspronouncer.com/ ಮಿಸ್ ಪ್ರೊನನ್ಸರ್ ], ಪ್ರೊನೌನ್ಸೇಶನ್ ಗೈಡ್ ಫಾರ್ ಎವರಿಥಿಂಗ್ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್. * [http://www.travelwisconsin.com ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟೂರಿಸಮ್] * [http://wisconsinology.blogspot.com/ ವಿಸ್ಕೊ ನಾಲಾಜಿ ಬ್ಲಾಗ್] * {{wikivoyage|Wisconsin}} * [http://wisconsin.hotelsin.tel/ ವಿಸ್ಕೊನ್ ಸಿನ್ ಹೊಟೆಲ್ ಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026183107/http://wisconsin.hotelsin.tel/ |date=2009-10-26 }} * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Wisconsin}} {{Geographic Location |Centre = Wisconsin |North = [[Lake Superior]] |Northeast = [[Michigan]] |East = [[Lake Michigan]] |Southeast = |South = [[Illinois]] |Southwest = [[Iowa]] |West = [[Minnesota]] |Northwest = }} {{Wisconsin|expand}} {{United States}} {{succession | preceded = [[Iowa]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on May 29, 1848 (30th) | succeeded = [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ]] }} {{Coord|44.5|N|89.5|W|region:US-WI_type:adm1st_scale:3000000|display=title}} {{United States topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1848ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು]] azstimr07maekc6bdei8njf58ppoxh0 0 23649 1373094 1313862 2026-05-09T15:00:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373094 wikitext text/x-wiki [[File:Coal power plant Datteln 2 Crop1.png|thumb|300px|ಜರ್ಮನಿಯ ಒಂದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ.ವಿಸರ್ಜನಾ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಇತರ ಇಂಧನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬಹುದು.]] '''ಕ್ಯಾಪ್ ಎಂಡ್ ಟ್ರೇಡ್''' ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ವಿಸರ್ಜನಗಳ ವಹಿವಾಟು''' [[ಆರ್ಥಿಕ]] [[ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ]]ವನ್ನು ಮುಂದೊಡ್ಡುವ ಮೂಲಕ [[ಮಾಲಿನ್ಯಜನಕ]] ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಗೊಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]]ವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ [[ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಧಿಕಾರವು(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು [[ಸರ್ಕಾರಿ]] ವಿಭಾಗವು) ವಿಸರ್ಜಿಸಬಹುದಾದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮಿತಿ ಅಥವಾ ''ಮುಚ್ಚಳ'' ವನ್ನು ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ವಿಸರ್ಜನ ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಮಾಡಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅವರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಲಿನ್ಯ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದಂತಹ, ಸರಿಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ''ಅನುಮತಿ'' (ಅಥವಾ ''[[ಜಮಾಗಳು]]'' )ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಈ ಅನುಮತಿಗಳ ಮತ್ತು ಜಮಾಗಳ ಮೊತ್ತವು ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ಮೀರಬಾರದು, ಹೀಗಾಗಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಮೊತ್ತವು ಆ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ವಿಸರ್ಜನಾ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಡಿಮೆ ಮಲಿನತೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಜಮಾವನ್ನು ಖರೀದಿಸಬಹುದು. ಈ ಅನುಮತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು. ಪರಿಣಾಮವೇನೆಂದರೆ, ಕೊಳ್ಳುವವನು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಬೆಲೆಯನ್ನು ತೆರುತ್ತಾನೆ, ಮಾರುವವನು ಅವಶ್ಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ಪ್ರತಿಫಲ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಯಾರು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲರೋ ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ತನ್ಮೂಲಕ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ಖರ್ಚು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಮಾಂಟ್ಗೋಮೆರಿ, ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಿ. "ಪರವಾನಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಕ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹತೋಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು". ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಥಿಯರಿ 5(ಡಿಸೆಂಬರ್ 1972): 395-418</ref> ಹಲವಾರು [[ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಜನಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯಾಪಾರವು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜರುಗುತ್ತಿದೆ. [[ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಲಗಳಿಗೆ]] ಬಲು ದೊಡ್ಡದಾದುದೆಂದರೆ [[ಯೂರೋಪಿಯನ್ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆ]].<ref>[http://www.decc.gov.uk/en/content/cms/what_we_do/change_energy/tackling_clima/emissions/eu_ets/eu_ets.aspx EU ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (EU ETS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091214041527/http://www.decc.gov.uk/en/content/cms/what_we_do/change_energy/tackling_clima/emissions/eu_ets/eu_ets.aspx |date=2009-12-14 }}. ಯುಕೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲಾಖೆ. 2008-01-04ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಆಮ್ಲ ಮಳೆ]]ಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೇ ಇದೆ ಮತ್ತು ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.epa.gov/airmarkets/ | title = USEPA's Clean Air Markets web site |publisher=US EPA |date= |accessdate=2009-11-03}}</ref> ಇತರ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಇರುವಂತಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. == ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ == ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಗುರಿಯೆಂದರೆ ಒಂದು ನಿಯತವಾದ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಗುರಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ತಗಲುವ ಖರ್ಚನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.<ref name="cap101">[http://www.americanprogress.org/issues/2008/01/capandtrade101.html ಮುಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ], [[ಅಮೆರಿಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ]], ಜನವರಿ 16, 2008.</ref> ''ಮುಚ್ಚಳ'' ಎಂಬುದು ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಬೇಕಾದ ಮಿತಿಯಾಗಿದ್ದು ಈ ಮಿತಿಯು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಸರ್ಜನಾ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಇಳಿಸುವುದೇ ಇದರ ಪರಮ ಗುರಿ.<ref name="cap101" /> ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ಬಂದ ಜಮಾದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊರಗುಳಿಸಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಪ್ರತಿಬಾರಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆದಾಗಲೂ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಿವ್ವಳ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ಕಡಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನೇ ಮಾಡದಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು, ಹೀಗಾಗಿ [[ಪರಿಸರವಾದಿ ತಂಡ]]ಗಳು ಸಹ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಜಮಾಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ನಿರ್ವೃತ್ತಿಗೊಳಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು, ತನ್ಮೂಲಕ, [[ಬೇಡಿಕೆಯ ನಿಯಮ]]ದ ರೀತ್ಯಾ, ಮಿಕ್ಕ ಅನುಮತಿ/ಜಮಾದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಏರಿಸಬಹುದು.<ref>ಸುಲಿವಾನ್, ಆರ್ಥರ್, ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವನ್ ಎಂ. ಷೆಫ್ರಿನ್. ''ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್: ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್''. ಅಪ್ಪರ್ ಸ್ಯಾಡಲ್ ನದಿ, ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ, 2003. ISBN 1586486837</ref> ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗಳು ಸಹ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಲಾಭರಹಿತವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟು ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಆದಾಗ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತೆರಿಗೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿತಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪರಿಸರದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಸೂಚಿತವಾದ "ಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಅಂಕೆ"ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬದಲು "ಮಾರುಕಟ್ಟೆ-ಆಧಾರಿತ" ಸಾಧನಗಳಾದ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರದಂತಹವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಆರ್ಥಿಕತಜ್ಞರು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="stavins98">{{cite journal |title=What Can We Learn from the Grand Policy Experiment? Lessons from SO2 Allowance Trading |first=Robert N |last=Stavins |year=1998 |journal=The Journal of Economic Perspectives |volume=12 |series=3 |pages= 69–88 |url= http://www.jstor.org/stable/2647033 }}</ref> ಆಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಅಂಕೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಬಹಳ ಕಟು, ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸದು ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಪಕವಾದುದೆಂದು ಟೀಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>ಬ್ರೈನರ್, ಗ್ಯಾರಿ ಸಿ. ನೀಲಾಕಾಶ, ಹಸಿರು ರಾಜಕಾರಣ: 1990ರ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ ಕಾಯಿದೆ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.: ಕಾಂಗ್ರೆಷನಲ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ ಇಂಕ್., 1951.</ref> ಆದರೆ, ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರವು ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಮುಚ್ಚಳ ಅವಶ್ಯ ಮತ್ತು ಈ ಮುಚ್ಚಳವೇ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸೂತ್ರ. ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ನಿಗದಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಸರ್ಜನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಮತ್ತು ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬೇಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ವಿಸರ್ಜನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರೆ ತದನಂತರದ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಕ ಸೂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೆರಬೇಕಾದ ದಂಡದಿಂದ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನದ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತಲೆಬಾಗಲು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಪಥವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರಗಳು ದೊರೆಯುವುವೋ ಅಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚ ಭರಿಸಬೇಕಾದ ಮಾಲಿನ್ಯಗಳ ವಿಸರ್ಜನಾ ಮಟ್ಟವು ತಗ್ಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ]]ವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, "ಕ್ಯಾಪ್-ಎಂಡ್-ಟ್ರೇಡ್" ಎಂದು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಧಾನದ, ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮೈಕ್ರೋ-ಎಕನಾಮಿಕ್ ಗಣಕ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್(ಪ್ರತಿಸ್ವರೂಪ) ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೂಲಕ 1967ರಿಂದ 1970ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ([[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಎಂವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಏರ್ ಎಂಡ್ ರೇಡಿಯೇಷನ್ ಗೂ ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಥೆ ಇದು)ಗಾಗಿ ಎಲಿಸನ್ ಬರ್ಟನ್ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಯಾಂಜೌರ್ ನೀಡಿದರು. ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿವಿಧ ನಿಯಂತ್ರಣ ಯೋಜನೆಗಳ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಲು ಹಲವಾರು ನಗರಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸರ್ಜನ ಮೂಲಗಳ ಗಣಿತದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದವು.<ref>{{cite journal |last=Burton |first=Ellison |last2=Sanjour |first2= William |year=1967 |title=An Economic Analysis of the Control of Sulphur Oxides Air Pollution |journal=DHEW Program Analysis Report No. 1967-69 |location=Washington, DC |publisher= Ernst and Ernst}}</ref><ref>ಬರ್ಟನ್, ಎಲಿಸನ್, ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಯಾಂಜೌರ್. (1968). ''ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಣುಗಳು ಮತ್ತು SOx ವಿಸರ್ಜನಾ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವೆಚ್ಚ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ''. NTIS: PB-227 121/1. ಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ: PH-86-68-37. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ: ಎರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಎರ್ನ್ಸ್ಟ್.</ref><ref>ಬರ್ಟನ್, ಎಲಿಸನ್, ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಯಾಂಜೌರ್. (1969). ''ಗ್ರೇಟರ್ ಕಾನ್ಸಾಸ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ''. NTIS: PB-227 116/1. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ: ಎರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಎರ್ನ್ಸ್ಟ್.</ref><ref>ಬರ್ಟನ್, ಎಲಿಸನ್, ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಯಾಂಜೌರ್. (1969). ''ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಧ್ಯಯನ''. NAPCA ಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ. PH 86-68-37, NTIS: PB227110. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ: ಎರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಎರ್ನ್ಸ್ಟ್.</ref><ref>ಬರ್ಟನ್, ಎಲಿಸನ್, ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಯಾಂಜೌರ್. (1970). ''ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುವಿಕೆ''. DHEW ಗುತ್ತಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆ CPA 22-69-17. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ: ಎರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಎರ್ನ್ಸ್ಟ್.</ref> ಪ್ರತಿ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನೂ ಗಣಕದಿಂದ ಯೋಜಿತವಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ "ಬಲು ಅಗ್ಗದ ಪರಿಹಾರ" ಕಾರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಮೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ತಗ್ಗಿಸುವ ಅತಿ ಅಗ್ಗದ ವಿಧವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ದತ್ತ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |last=Burton |first=Ellison |last2=Sanjour |first2=William |date=1969-03 |title=Multiple Source Analysis of Air Pollution Abatement Strategies |journal=Federal Accountant |volume=XVIII |pages=48–69 |url=http://home.comcast.net/~jurason/anonftp/Multiple%20Source%20Analysis%20of%20Air%20Pollution%20Abatement%20Strategies.pdf |access-date=2010-06-16 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501114557/http://home.comcast.net/~jurason/anonftp/Multiple%20Source%20Analysis%20of%20Air%20Pollution%20Abatement%20Strategies.pdf |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾಲಿನ್ಯ ತಗ್ಗಿಸುವ ಹಂಚಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತಲೂ ಈ ಬಲು ಅಗ್ಗದ ಪರಿಹಾರವು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |last=Burton |first=Sanjour |last2=William |year=1970 |title=A Simulation Approach to Air Pollution Abatement Program Planning |journal=Socio-Economic Planning Science |volume=4 |pages=147–150 |url=http://home.comcast.net/~jurason/anonftp/A%20Simulation%20Approach%20to%20Air%20Pollution%20Abatement%20Program%20Planning.pdf |access-date=2010-06-16 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501115108/http://home.comcast.net/~jurason/anonftp/A%20Simulation%20Approach%20to%20Air%20Pollution%20Abatement%20Program%20Planning.pdf |url-status=dead }}</ref> ಈ ರೀತಿ "ಮುಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ" ಯೋಜನೆಯು ದತ್ತ ಇಳಿಕೆಗಾಗಿ "ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಪರಿಹಾರ"ವಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿತು. ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಘಟ್ಟಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:<ref>{{cite journal |last=Voss |first=Jan-Peter |date=2007-06 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/beech/spp/2007/00000034/00000005/art00003 |title=Innovation processes in governance: the development of ''emissions trading'' as a new policy instrument |journal=Science and Public Policy |volume=34 |series=5 |pages=329–343 |doi=10.3152/030234207X228584 |publisher=Ingentaconnect |accessdate=2009-11-03 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501114553/http://www.ingentaconnect.com/content/beech/spp/2007/00000034/00000005/art00003 |url-status=dead }}</ref> # ಅಂತರ್ಧಾರಣೆ: ಸಾಧನದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚರ್ಚೆ([[ಕೋಸ್]]<ref>ಕೋಸ್, ರೊನಾಲ್ಡ್ ಹೆಚ್. 1960. ಸಾಮಾಜಿಕ ವೆಚ್ಚದ ಸಮಸ್ಯೆ. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಲಾ ಎಂಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್. 3:1-44.</ref>, ಕ್ರಾಕರ್<ref>ಕ್ರಾಕರ್, ಟಿ,ಡಿ. (1966). ವಾತಾವರಣ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಚನೆ. ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆ. ಹೆಚ್.ವೋಲೋಝಿನ್. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ನಾರ್ಟನ್ &amp; ಕಂ.: 61-86.</ref>, ಡೇಲ್ಸ್<ref>ಡೇಲ್ಸ್, ಜಾನ್ ಹೆಚ್. 1968. [http://www.jstor.org/pss/133706 ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಮತ್ತು ಮಾಲಿಕತ್ವ]. ದ ಕೆನಡಿಯನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್, 1(4):791-804.</ref>, ಮಾಂಟ್ಗೋಮೆರಿ<ref>ಮಾಂಟ್ಗೋಮೆರಿ, ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಡೇವಿಡ್. 1972. [http://www.sciencedirect.com/science/article/B6WJ3-4CYGBY2-PD/2/8497b83217afcb9dd9197f22fb18ac5b ಪರವಾನಗಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಕ್ಷಮ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಯೋಜನೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110310115540/http://www.sciencedirect.com/science/article/B6WJ3-4CYGBY2-PD/2/8497b83217afcb9dd9197f22fb18ac5b |date=2011-03-10 }}, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಥಿಯರಿ 5(3):395-418.</ref>, ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು, ಹಿಂದಿನದರಿಂದ ಹೊರತಾಗಿ, ಯುಎಸ್ ಎನ್ವಿರಾಂನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟಿವ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ "ಅಳ್ಳಕವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣ"ದೊಡನೆ ಕ್ರೀಡಿಸುವಿಕೆ # ತತ್ತ್ವದ ಪುರಾವೆ: "ಆಫ್ ಸೆಟ್-ಸೂತ್ರ"ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 1977ರ ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನ ಪತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೊದಲು ವೃದ್ಧಿಯಾದದ್ದು. # ಮಾದರಿ: ಯುಎಸ್ ನ "[[ಆಮ್ಲ ಮಳೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]"ದ ಅಂಗವಾಗಿ, [[1990ರ ಪರಿಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ತಲೆಬರಹ IVರಲ್ಲಿ "ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರ" ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಿಮ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, "ಯೋಜನೆ 88" ತಯಾರಿಸಿದಂತಹ ಪರಿಸರ ಸಂಹಿತೆಯ ಮಾದರಿ ವರ್ಗವೆಂದು ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಇದು ಯುಎಸ್ ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಔನ್ನತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡಕ್ಕೂ ಒಂದು ಸಂಪರ್ಕ-ಜಾಲ ಬೆಸೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು., # ಆಡಳಿತಕ್ರಮ ರಚನೆ: ಯು ಎಸ್ ಪರಿಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ ಸಂಹಿತೆಯಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ವಾತಾವರಣ ಸಂಹಿತೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ, ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರುತ್ತಿದ್ದ [[ಅಂಗಾರ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದುವಿಕೆ ಮತ್ತು "ಅಂಗಾರ ಉದ್ಯಮ"ದ ರಚನೆ. == ಮುಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದೊಡನೆ ಅಡಿರೇಖೆ ಮತ್ತು ಜಮಾ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಪರಿಹಾರಗಳ ಹೋಲಿಕೆ == ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು "ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರ" ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು; ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೊತ್ತದ ಸೀಮಿತತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಈ ಮೂಲಗಳು ತಮ್ಮತಮ್ಮಲ್ಲೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿ ಯಾವ ಮೂಲಗಳು ಮೊತ್ತವಾದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಸೂಸುತ್ತವೆಂದು ಅರಿಯುವುದು ಶಕ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳುಳ್ಳ ಇದರ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗವೇ ಅಡಿರೇಖೆ ಮತ್ತು ಜಮಾ ಯೋಜನೆ.<ref>{{ citation |last=Tietenberg |first= Tom |last2= Johnstone |first2= Nick |year=2004 |contribution-url = http://books.google.co.nz/books?hl=en&lr=&id=I9Q1HHd4UNQC&oi=fnd&pg=PA9&dq=%22Tietenberg%22+%22Ex+post+evaluation+of+tradeable+permits:+methodological+...%22+&ots=DRG5-3jVMr&sig=-KQEL-bOW1YsZy-blPMQlvZ1okY#v=onepage&q=&f=false |contribution= ExPost Evaluation of Tradeable Permits: Methodological Issues and Literature Review |title= Tradeable Permits: Policy Evaluation, Design And Reform |publisher=OECD Publishing |ISBN= 9789264015029}}</ref> ಅಡಿರೇಖೆ ಮತ್ತು ಜಮಾ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತ ಮುಚ್ಚಳದಡಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರರು ಜಮಾಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಹಾರಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇವನ್ನು ಒಂದು ಅಡಿರೇಖೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಇಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅಂತಹ ಜಮಾಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರರು ಖರೀದಿಸಬಹುದು.<ref>{{citation |last=Chomitz |first=Kenneth M |year= 1999 |contribution=Evaluating Carbon Offsets from Forestry and Energy Projects: How Do They Compare? |url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=630729 |publisher= The World Bank |series=Policy Research Working Paper Series |volume= 2357}}</ref> == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ಆಗುಹೋಗುಗಳು == ಯಾವುದೇ ದೇಶವು [[ಆಜ್ಞೆ-ಅಂಕೆ]]ಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು; ನಿಯಂತ್ರಣ, [[ನೇರ]] ಹಾಗೂ [[ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ. ಆ ಕ್ರಮದ ವೆಚ್ಚವು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ [[ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಅಬೇಟ್ಮೆಂಟ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಕರ್ವ್]] (MAC) — ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ unitಅನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ವೆಚ್ಚ - ದೇಶದೇಶಕ್ಕೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಟನ್ [[CO2|CO<sub>2</sub>]]ವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಚೀನಾಗೆ ಕೇವಲ $2 ಸಾಕಾಗಬಹುದು, ಅದರೆ ಅದೇ ಸ್ವೀಡನ್ ಗಾಗಲೀ, ಯು.ಎಸ್.ಗಾಗಲೀ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚವಾಗಬಹುದು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಸರ್ಜನಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುವ MACಗಳಿಂದ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ರಚಿಸಲಾದುದು. === ಉದಾಹರಣೆ === ''ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೂಲಕ ಲಾಭ'' ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಸರಳ ವಿಸರ್ಜನಾ ಮುಚ್ಚಳ ಯೋಜನೆಗಿಂತಲೂ ಕೊಡುವವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾದುದು. ಎರಡು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳಾದ [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡನ್]] ನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿರಿ. ಎರಡೂ ಬೇಕಾದಂತಹ ವಿಸರ್ಜನ ಪ್ರಮಾಣದ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ಮಾರುವ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. [[File:Emissions.Trading.jpeg|thumb|400px|right|ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ MACಗಳ ಉದಾಹರಣೆ]] ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತಕ್ಕಾಗಿ ಜರ್ಮನಿಯು ತನ್ನ CO<sub>2</sub> ವನ್ನು ಸ್ವೀಡನ್ ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿಸುವುದೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ, ಉದಾ: MAC<sub>S</sub> > MAC<sub>G</sub>, ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡನ್ ನ MAC ರೇಖೆಯು ಜರ್ಮನಿಯ ರೇಖೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿದಾಗಿದೆ(ಉನ್ನತ ಇಳಿಜಾರು)ಮತ್ತು R<sub>Req</sub> ಒಂದು ದೇಶವು ಇಳಿಸನೇಕಾದ ಒಟ್ಟು ವಿಸರ್ಜನಾ ಮೊತ್ತವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಫ್ ನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ MAC ರೇಖೆಯಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯು ಇಳಿಸಬೇಕಾದ ಮೊತ್ತವು R<sub>Req</sub>, ಆದರೆ R<sub>Req</sub>ನಲ್ಲಿ MAC<sub>G</sub> ರೇಖೆಯು CO<sub>2</sub>ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅನುಮತಿಸಿದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದು ತಲುಪಿಲ್ಲ(ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅನುಮತಿ ಬೆಲೆ = P = λ). ಆದ್ದರಿಂದ, CO<sub>2</sub>ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೆಲೆಯ ಅನುಮತಿಯು ದತ್ತವಾದಾಗ, ಜರ್ಮನಿಯು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಿದರೆ ಅದು ಲಾಭಹೊಂದಲು ಶಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಫ್ ನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡನ್ ನ MAC ರೇಖೆಯಿದೆ. ಸ್ವೀಡನ್ ಇಳಿಸಬೇಕಾದ ಮೊತ್ತವು R<sub>Req</sub>, ಆದರೆ MAC<sub>S</sub> ರೇಖೆಯು R<sub>Req</sub> ಅನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೊದಲೇ CO<sub>2</sub>ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅನುಮತಿಸಿದ ಬೆಲೆಯ ರೇಖೆಯನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, CO<sub>2</sub>ನ ಅನುಮತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ದರವನ್ನು ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಸ್ವೀಡನ್ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಲವೇ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಮಿಕ್ಕುದನ್ನು ಇನ್ನೆಲ್ಲೋ ತಗ್ಗಿಸಿದಲ್ಲಿ, ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಲು ಶಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಸ್ವೀಡನ್ ತನ್ನ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಅದರ MAC<sub>S</sub> Pಯೊಡನೆ (R*ನಲ್ಲಿ) ಬೆರೆಯುವವರೆಗೂ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಸ್ವೀಡನ್ ನ ಅವಶ್ಯವಾದ ಒಂದು ಭಾಗಾಂಶದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ವಿಸರ್ಜನ ಜಮಾಗಳನ್ನು ''P'' ದರದಲ್ಲಿ (ಯೂನಿಟ್ ಒಂದಕ್ಕೆ) ಖರೀದಿಸಬಹುದು. ಸ್ವೀಡನ್ ನ ಆಂತರಿಕ ವಿಸರ್ಜನ ಇಳಿಮುಖ ವೆಚ್ಚವು, ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಕೊಂಡ ಜಮಾದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದಾಗ, ಬಯಸಿದ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮೊತ್ತ (R<sub>Req</sub>)ತಲುಪಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಜಮಾ ಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಸ್ವೀಡನ್ ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡಬಹುದು(Δ d-e-f). "ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಲಾಭ"ವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸ್ವೀಡನ್ ತಂತಾನೇ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ತೊಡಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ತಗಲುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚವು ಈ ಮೂಲಕ ತಗ್ಗಿದಂತಾಗಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯು ತನ್ನ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿಸರ್ಜನ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಲಾಭ ಹೊಂದಿತು; ಅದು ತಗ್ಗಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಅಷ್ಟೂ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ (R<sub>Req</sub>)ಈ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಭಾಜನವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಜರ್ಮನಿಯು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸ್ವೀಡನ್ ಗೆ ಜಮಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾರಿತು ಮತ್ತು ತಗ್ಗಿಸಿದ ಪ್ರತಿ ಯೂನಿಟ್ ಗೆ P ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಲ್ಲದೆ, ''P'' ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನೂ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅದರ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯವನ್ನು ನಕ್ಷೆಯ (R<sub>Req</sub> 1 2 R*)ಪ್ರದೇಶವು ತೋರಿಸಿದರೆ, ಅದರ ಒಟ್ಟು ಖರ್ಚು ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಕ್ಷೆಯ (R<sub>Req</sub> 3 2 R*)ಪ್ರದೇಶವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನ ಜಮಾದ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಸಂದ ಅದರ ನಿವ್ವಳ ಲಾಭವು (Δ 1-2-3) ಪ್ರದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಎಂದರೆ, ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಸಂದ ಲಾಭ. (ಎರಡೂ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವ) ಎರಡು R*ಗಳು ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ವತಿಯಿಂದ ಆಗುವ ಸಕ್ಷಮ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. * ಜರ್ಮನಿ: ಯೂನಿಟ್ ಗೆ ''P'' ದರದಂತೆ (R* - R<sub>Req</sub>) ವಿಸರ್ಜನ ಜಮಾಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಡನ್ ಗೆ ಮಾರಿತು. * ಸ್ವೀಡನ್ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ವಿಸರ್ಜನ ಜಮಾಗಳನ್ನು ''P'' ಯೂನಿಟ್ ದರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ''ಆಜ್ಞೆ ಅಂಕೆ'' ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ''X'' ಎಂದು ಕರೆದರೆ, ಆಗ ಅದೇ ಮೊತ್ತದ ಸ್ವೀಡನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಉಂಟಾದ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, ಒಟ್ಟು ತಗಲುವ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚವು ''ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ'' ದಲ್ಲಿ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಎಂದರೆ (X&nbsp;— Δ 123 - Δ def). ಮೇಲ್ಕಂಡ ಉದಾಹರಣೆಯು ಬರಿದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದುದಲ್ಲ: ಅದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಕಂಪನಿಗೆ ಸೇರಿದ ಎರಡು ಉಪಶಾಖೆಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. === ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಳವಡಿಕೆ === ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಯಾವ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ವಸ್ತುವಿನ ಗುಣಗಳು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ.CO<sub>2</sub> ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಗದ ಯಾವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕದ ಸ್ಥಳವು ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅನಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4083331.stm ಭೂಪಟ: ಮಾಲಿನ್ಯದ ಹಾಟ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಗಳು], ಬಿಬಿಸಿಯವರ ತೀವ್ರವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ನರಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭೂಪಟ, ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, 2004-12-13. 2009-10-13ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಗಳಿಗೆ ಬೇರೆಯದೇ ಆದ ನೀತಿಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಗತ್ಯತೆ ಇದೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ SO<sub>2</sub> ಮತ್ತು NO<sub>X</sub>, ಹಾಗೂ ಪಾದರಸ) ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಪರಿಣಾಮವು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರಲಾರದು. ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕವು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಕೆಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕವನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಿದರೆಂಬುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ''ಹಾಟ್ ಸ್ಪಾಟ್'' ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.[[ಲ್ಯಾಗ್ರೇಂಜ್ ಫ್ರೇಂವರ್ಕ್]] ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ತಗುಲುವ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇಳಿಸಬೇಕಾದ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪ್ರಮಾಣ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಗ್ರೇಂಜ್ ಆಪ್ಟಿಮೈಝೇಷನ್ ಫ್ರೇಂವರ್ಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರತಿ ದೇಶಕ್ಕೂ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು (ಆ ದೇಶಗಳ MACಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, [[ಲ್ಯಾಗ್ರೇಂಜ್ ಗುಣಿತಾಂಕ]]ವು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅನುಮತಿಯ ದರ (P)ಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ - ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವಿಸರ್ಜನ ಅನುಮತಿ ದರವು ಯೂರೋಪ್<ref>{{Cite web |url=http://www.pointcarbon.com/Home/Carbon%20Market%20Daily/article6521-632.html |title=ಪಾಯಿಂಟ್ ಇಂಗಾಲ: CO<sub>2</sub>ನ ದೈನಂದಿನ ದರ |access-date=2010-06-16 |archive-date=2008-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080426010325/http://www.pointcarbon.com/Home/Carbon%20Market%20Daily/article6521-632.html |url-status=dead }}</ref> ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಯುಎಸ್ ಎಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿತವಾದಂತೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.chicagoclimatex.com/ |title=Chicago Climate Exchange prices |publisher=Chicagoclimatex.com |date=2009-08-04 |accessdate=2009-11-03 |archive-date=2009-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091105001705/http://www.chicagoclimatex.com/ |url-status=dead }}</ref> ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳೂ ಅಂದಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಸರ್ಜನ ದರವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಅವರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ತೋರುವಂತಹ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯದ [[ಈಕ್ವಿ-ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್]] ನ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಪಕವಾದಂತಹ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಬೆಲೆ ಎದುರು ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷೆಯ ಕವಾಟ === ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಕ್ಷೀಣತೆ ಸಾಧಿಸಲು ''ಬೆಲೆ'' ವಿರುದ್ಧ ''ಪರಿಮಾಣ'' ದ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಕಾಲದಿಂದಲೂ ಒಂದು ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite journal |last=Weitzman |first=M. L. |url=http://www.jstor.org/pss/2296698 |title=Prices vs. Quantities |journal=The Review of Economic Studies | volume =41 |issue= 4 |date=1974-10)|pages=477–491| accessdate = }}</ref> ವಿಸರ್ಜನಾ ಹಂತ ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿಯ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ''ಪರಿಮಾಣ'' ದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನಾ ಮಟ್ಟವನ್ನು (ಪರಿಮಾಣ) ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ಬದಲಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ (ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಚಂಚಲತೆ) ಅನಿಶ್ಚಯತೆಯ ವಿಸರ್ಜನಾ ಗೌರವಗಳ ಗೊತ್ತಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ವಿಶ್ವಾಸಗಳು ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಂದಿಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಈ ಚಂಚಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಭರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷವಾಗಿರುವ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಿಂತ ಬದಲಾಗುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಭಾರವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬದಲಾಗುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮಟ್ಟವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು "ವಿಜಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾಜಿತರನ್ನು" ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದಕ್ಷತೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಭ್ರಷ್ಟತೆಗೆ ಒಂದು ಸದವಕಾಶವನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಸ್ಪರ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ, [[ವಿಸರ್ಜನಾ ತರಿ]]ಗೆಯು ಒಂದು ''ದರ'' ದ ಸಾಧನ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜನಾ ಮಟ್ಟವು ಬದಲಾಗುವಂತೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರದ ಪರಿಣಾಮದ ಭರವಸೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬುದೇ (ಉದಾ. ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮಿತಿ) ವಿಸರ್ಜನಾ ತೆರಿಗೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೋಷವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಡೆ, ತೆರಿಗೆಯು ಬಹುಶಃ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ, ಕೈಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಅನಿಶ್ಚತೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ತೆರಿಗೆ ಮೊತ್ತವು ಲಾಭದ ಜೊತೆ ತನ್ನ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ದಕ್ಷತೆಯ, ಸ್ವತಃ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಿಂತ ಬದಲಾಗುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಭಾರವು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ (ತೆರಿಗಹಾಕುವ) ಭರಿಸಲ್ಪಡುವುದು. ಒಂದು ಪ್ರಯೋಜನವೇನೆಂದರೆ, ಏಕರೂಪದ ತೆರಿಗೆ ದರ ಮತ್ತು ಚಂಚಲತೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ, "ಗೆದ್ದವರು ಹಾಗೂ ಸೋತವರನ್ನು" ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಹಾಕುವ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಭ್ರಷ್ಟತೆಗೆ ಸದವಕಾಶವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವಿಲ್ಲವೆಂದು ಊಹಿಸುತ್ತಾ ಹಾಗೂ ಚಂಚಲತೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಹತೋಟಿಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆರಡೂ ಸಮನಾಗಿ ದಕ್ಷವಾದುವುಗಳೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾ, ವಿಸರ್ಜನಾ ಹತೋಟಿಯ ಮಟ್ಟವು ಬದಲಾದಾಗ ಲಾಭಗಳ ವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, (ಅಂದರೆ ಕ್ಷೀಣತೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾತಾವರಣದ ನಷ್ಟಗಳು) ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಕ್ಷೀಣತೆಯ ವೆಚ್ಚದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಷ್ಠ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವೆಚ್ಚಗಳ ಅಂಗೀಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯ ಕಾರಣ, ಬೆಲೆಯ ಪದ್ಧತಿಯೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಆಯ್ಕೆಯೆಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನಿಶ್ಚತೆಯ ಭಾರವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಈ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ವತಃ ತೆರಿಗೆ ಹಾಕುವ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅದರಾಚೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಗದಂತಹ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾದ್ಯತೆಯ ಸಹಿತ ಒಂದು ಪಲಾಯನದ [[ಉಷ್ಣತೆ]]ಯ ಪರಿಣಾಮವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳ ಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಾತಾವರಣದ ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕಲ್ಪನೀಯ ಅಪಾಯವಾದರೆ, ಆಗ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಧನವು ಹೆಚ್ಚು ಒಳ್ಳೆಯ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಬಲ್ಲದು, ಏಕೆಂದರೆ ಖಚಿತತೆಯ ಅತಿ ಉನ್ನತ ಅಂಶದೊಡನೆ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಅಪಾಯ ಇರುವುದಾದರೆ ಇದು ನಿಜವಾಗಿರಲಾರದು, ಆದರೆ ನಿಶ್ಚಿತ ವಿಸರ್ಜನಾ ಮಾರ್ಗ ಅಥವ GHG ಕೇಂದ್ರಿಕರಣದ ಗೊತ್ತಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal |last = Philibert |first = Cédric |authorlink = |coauthors = |title = Certainty versus ambition economic efficiency in mitigating climate change |journal = International Energy Agency Working Paper Series |volume = LTO/2006/03 |issue = |pages = |publisher = International Energy Agency/OECD |location = Paris |date = 2006-10 |url = http://www.iea.org/textbase/papers/2006/certainty_ambition.pdf |issn = |doi = |id = |accessdate = 2010-01-24 |archive-date = 2009-03-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090325053513/http://www.iea.org/textbase/papers/2006/certainty_ambition.pdf |url-status = dead }}</ref> ''ಸುರಕ್ಷಾ ಕವಾಟ'' ವೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವ ಮೂರನೆಯ ಆಯ್ಕೆಯು ದರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ವಿಸರ್ಜನಾ ಮಟ್ಟವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಪರವಾನಿಗಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಗರಿಷ್ಠ (ಅಥವ ಕನಿಷ್ಠ) ಅನುಮತಿಯ ದರವು ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವಿಸರ್ಜನಕಾರರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪರವಾನಿಗೆ ಪಡೆಯುವ ಇಲ್ಲವೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಗೊಳಿಸುವ ದರದಲ್ಲಿ (ಇದನ್ನು ಸಮಯಬಂದಾಗ ಸರಿಹೊಂದಿಸಬಹುದು) ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಆಯ್ಕೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಯು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಪಡಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಎರಡೂ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಅನಾನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸುವುದರಿಂದ, ಅಥವ ಪರವಾನಿಗೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕವಾಟವನ್ನು ಶುದ್ಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಲ್ಲವೆ ಅಪ್ಪಟ ಬೆಲೆಯ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿ ಅನುಕರಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal |last=Jacoby |first=D.H. |last2=Ellerman |first2=A.D. |url=http://dspace.mit.edu/handle/1721.1/3561 | title =The safety valve and climate policy |journal=Energy Policy | volume =32 |issue=4 |pages=481–49 |publisher=Sciencedirect.com |date=2004-03 |accessdate=2009-11-03 | doi = 10.1016/S0301-4215(03)00150-2}}</ref> ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಸೋರುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿ ಮಾಡಲು ಈ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳು ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ: ಇಯು-ಇಟಿಎಸ್ ನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಂಚುವಿಕೆಯ ಯೋಜನೆ]]ಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಒಂದು ''ಪರಿಮಾಣ'' ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ; [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] [[ಇಂಗಾಲ ತೆರಿಗೆಯ]] ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದು ಒಂದು ಬೆಲೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ (ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್, 2010, ಪುಟ 218),<ref name="wdr" /> ಚೀನಾ ತನ್ನ [[ಶುದ್ಧ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕಾರ್ಯ]]ದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಒದಗಿಸಲು CO<sub>2</sub> ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ CO<sub>2</sub> ಒಂದು ಟನ್ನಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಲೆಯ ''ರಕ್ಷಣಾ ಕವಾಟ'' ವನ್ನು ಹೊರಿಸುತ್ತದೆ. ===ಇಂಗಾಲದ ಸೋರುವಿಕೆ=== [[ಇಂಗಾಲದ ಸೋರುವಿಕೆ]]ಯು ಒಂದು ದೇಶ/ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಿಸರ್ಜೆನೆಗಳ ಕಾನೂನು ಅದೇ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿಲ್ಲದೆ ಇರುವಂತಹ ಇತರೆ ದೇಶಗಳು/ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸೋರುವಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ (ಬಾರ್ಕರ್ ''ಮತ್ತು ಇತರರು''., 2007).<ref>{{cite web |year=2007 |title=11.7.2 Carbon leakage. In (book chapter): Mitigation from a cross-sectoral perspective. In (book): Climate Change 2007: Mitigation. Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (B. Metz ''et al''. Eds.) |publisher=Print version: Cambridge University Press, Cambridge, U.K., and New York, N.Y., U.S.A.. This version: IPCC website |author=Barker, T. ''et al''. |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/ch11s11-7-2.html |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2010-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100503032254/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/ch11s11-7-2.html |url-status=dead }}</ref> ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಇಂಗಾಲ ಸೋರುವಿಕೆಯ ಪರಿಮಾಣದ ಗಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಒಮ್ಮತವಿಲ್ಲ (ಗೊಲ್ಟಮ್ ಬರ್ಗ್ ''ಮತ್ತು ಇತರರು'', 1996, ಪುಟ. 31)<ref>{{cite book |date=1996 |author=Goldemberg, J. ''et al''. |title=Introduction: scope of the assessment. In: Climate Change 1995: Economic and Social Dimensions of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Second Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (J.P. Bruce ''et al''. Eds.) |publisher=Cambridge University Press, Cambridge, U.K., and New York, N.Y., U.S.A. |isbn=9780521568548 |doi=10.2277/0521568544}}</ref> ಕಯೊಟೊ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ನಲ್ಲಿ, ಅನೆಕ್ಸ್ I ರಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು ಸೋರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅಧೀನವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅನೆಕ್ಸ್ I ರಲ್ಲಿಲ್ಲದ ದೇಶಗಳು ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಾರ್ಕರ್ ''ಮತ್ತು ಇತರರು '' (2007) ಸೋರುವಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಲೇಖನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಮಾಡಿದರು. ಸ್ವದೇಶದ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೇಶಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣತೆಯಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸ್ವದೇಶದ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯುವ ದೇಶಗಳ ಹೊರಗೆ CO<sub>2 </sub>ವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನೇ ಸೋರುವಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ತದನುಸಾರವಾಗಿ, ಶೇಕಡಾ 100 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೋರುವಿಕೆಯ ಮಟ್ಟವು ಇತರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಸೋರುವಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಸ್ವದೇಶದ ಕಾರ್ಯಗಳೆಂದು ಅರ್ಥ, ಅಂದರೆ, ಸ್ವದೇಶದ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಕೃತ್ಯಗಳು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬೆಲೆಯ ಪೈಪೋಟಿಯ ನಷ್ಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸೋರುವಿಕೆಯ ದರಗಳ ಕೆಲಸದ ಅಂದಾಜು ಕ್ಯೊಟೊ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಪ್ರಕಾರ ಶೇಕಡಾ 5 ರಿಂದ 20 ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಸೋರುವಿಕೆಯ ದರಗಳು ಬಹಳ ಅನಿಶ್ಚಯವೆಂದು ಅವಲೋಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |year=2007 |title=Executive Summary. In (book chapter): Mitigation from a cross-sectoral perspective. In (book): Climate Change 2007: Mitigation. Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (B. Metz ''et al''. Eds.) |publisher=Print version: Cambridge University Press, Cambridge, U.K., and New York, N.Y., U.S.A.. This version: IPCC website |author=Barker, T. ''et al''. |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/ch11s11-es.html |accessdate=2010-04-05 |archive-date=2010-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331200123/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/ch11s11-es.html |url-status=dead }}</ref> ಶಕ್ತಿ-ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ, ಅನೆಕ್ಸ್ I ರ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪ್ರಯೋಜನಕರವಾದ ಪ್ರಭಾವಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಖಾಂತರ ಬಹುಶಃ ಗಣನೀಯವಾದದ್ದೆಂದು ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಹಿತಕರವಾದ ಪರಿಣಾಮವು ನಂಬಲರ್ಹವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಪ್ರಚಲಿತ ತಪ್ಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ EU ETS ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಬೊರ್ಕರ್ ''ಮತ್ತು ಇತರರು'' (2007) ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ ಅನುಭವಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಊಹಿಸಿದರು. ===ವ್ಯಾಪಾರ=== ಸರಿಯಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಸಹಿತ "ಸರ್ವರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ" ಕೊಡಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಇಂಗಾಲ ತಗ್ಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲೊಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | last = Houser | first = Trevor | authorlink = | coauthors = Rob Bradley, Britt Childs Staley, Jake Werksman, Robert Heilmayr | title = Leveling The Carbon Playing Field: International Competition and U.S. Climate Policy Design | publisher = Peterson Institute for International Economics | year = 2008 | location = | pages = | url = http://www.wri.org/publication/leveling-the-carbon-playing-field | doi = | id = | isbn = | access-date = 2010-06-16 | archive-date = 2010-04-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100430190515/http://www.wri.org/publication/leveling-the-carbon-playing-field | url-status = dead }}</ref> [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಶುದ್ಧ ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ಭದ್ರತೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ]]ಒಂದು ಭಾಗವು ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಡೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಲ್ಲದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಅಮದು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಮಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಇಂಗಾಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲು ಕರೆಗೊಡುತ್ತದೆ. [[ದರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ವಿಷಯವನ್ನು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿದರೂ ಸಹ, ಈ ರೀತಿಯ ವಿಶಾಲವಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಇಂಗಾಲವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ದೇಶಗಳು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ಹೊರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಯುಗುಣದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಚರ್ಚೆಯು ವ್ಯಾಪಾರದ ವಿಚಾರವಿನಿಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯದ ದೇಶಗಳಿಂದ "ಹಸಿರು[[ರಕ್ಷಣೆಯತ್ವ]]" ಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದೆಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸರ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ (ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್, 2010, ಪುಟ 251).<ref name="wdr">{{cite web |year=2010 |author=World Bank |title=World Development Report 2010: Development and Climate Change |publisher=The International Bank for Reconstruction and Development / The World Bank, 1818 H Street NW, Washington DC 20433 |url=http://go.worldbank.org/BKLQ9DSDU0 |accessdate=2010-04-06 |archive-date=2010-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410171605/http://go.worldbank.org/BKLQ9DSDU0 |url-status=dead }}</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಟನ್ CO<sub>2</sub> ಗೆ 50 ಡಾಲರುಗಳ ಇಂಗಾಲದ ಸ್ಥಿರವಾದ ಬೆಲೆಯ ಅಮದುಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂಕಗಳು (ವಾಸ್ತವಿಕ ಇಂಗಾಲ) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ಸುಂಕವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಬಲ್ಲದೆಂದು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ (2010) ಟೀಕಿಸಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳು ಅಸಮವಾದದ್ದೆಂದು ಅವಲೋಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹವಾಗುಣದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿರುವಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಮದು-ರಫ್ತು ಸುಂಕವು ಒಂದು ಹೊರೆಯಾಗಬಲ್ಲದು. == ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಿಧಾನಗಳು == === ಕ್ಯೋಟೋ ಒಪ್ಪಂದ === ಕ್ಯೋಟೋ ಒಪ್ಪಂದ(ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್) 1997ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದ್ದು ಅದು 2005ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶಗಳು ಆರು ಪ್ರಮುಖ [[ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಲ]]ಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಯಿದೆಯನ್ವಯ ಬದ್ಧವಾಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://unfccc.int/kyoto_protocol/items/2830.php |title=Kyoto Protocol |publisher=UNFCCC website |accessdate=2009-09-16}}</ref> ವಿಸರ್ಜನೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಗಳು("ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು) ಇಂತಿಷ್ಟೆಂದು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಪ್ರತಿ 'ಅನೆಕ್ಸ್ 1' ದೇಶವೂ ಒಪ್ಪಿತು; 1990ರಲ್ಲಿನ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ವಿಸರ್ಜನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 2012ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 5.2%ರಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಡಂಬಡದ [[ಅನೆಕ್ಸ್ 1]]ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೇಶವಾದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಇದಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. [[ವಾತಾವರಣದ ಬದಲಾವಣೆ ಕುರಿತ ಅಂತರ್ಸರ್ಕಾರಿ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ಕ್ಯೋಟೋ ಬದ್ಧ ಅವಧಿಯ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಬದ್ಧರಾಗುವುದರಿಂದ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮವು [[GDP]]ಯ 0.1-1.1%ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mnp.nl/ipcc/docs/FAR/Approved%20SPM%20WGIII_0705rev5.pdf |title=Climate Change 2007: Mitigation of Climate Change, Summary for Policymakers from [[IPCC Fourth Assessment Report]] |pages=Item 25, page 33 |publisher=Working Group III, [[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]] |date=2007-05-04 |accessdate=2007-05-10 |format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070518152103/http://www.mnp.nl/ipcc/docs/FAR/Approved%20SPM%20WGIII_0705rev5.pdf|archivedate=2007-05-18}}</ref> ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಹಲವಾರು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ("[[ಜಿಗಟಲ್ಲದ ಸೂತ್ರಗಳು]]")ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಅನೆಕ್ಸ್ 1 ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಸರ್ಜನ ಕಡಿತದ ಮಟ್ಟ(caps)ವನ್ನು ತಲುಪಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮವೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ (IPCC, 2007).<ref>{{cite web |year=2007 |title=Glossary J-P. In (book section): Annex I. In: Climate Change 2007: Mitigation. Contribution of Working Group III to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (B. Metz ''et al''. Eds.) |publisher=Cambridge University Press, Cambridge, U.K., and New York, N.Y., U.S.A. |author=IPCC |url=http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/annex1sglossary-j-p.html |accessdate=2010-04-23 |archive-date=2010-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100503041746/http://www.ipcc.ch/publications_and_data/ar4/wg3/en/annex1sglossary-j-p.html |url-status=dead }}</ref> ಕ್ಯೋಟೋ ಒಪ್ಪಂದದ ಲೇಖ 3.3ರಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅನೆಕ್ಸ್ 1 ಪಕ್ಷದವರು1990ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಅರಣ್ಯಕರಣ (ಕಾಡು ಸಿಂಕ್ ಗಳು) ಮತ್ತು ಪುನರರಣ್ಯಕರಣ(ಮೂಲಗಳು)ದಿಂದ GHG ವಿಸರ್ಜಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು,ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವಿಸರ್ಜನ ಕಡಿತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://unfccc.int/methods_and_science/lulucf/items/4129.php |title=LULUCF under the Kyoto Protocol |publisher=unfccc.int |accessdate=2010-04-28 }}</ref> ಅನೆಕ್ಸ್ 1 ಪಕ್ಷದವರು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಮಿಷನ್ಸ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್(IET) ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು. ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ, 2008ರಿಂದ 2012<ref>{{cite web |url=http://unfccc.int/kyoto_protocol/background/items/3145.php |title=UNFCCC Countries'' 1990 to 2012 emissions targets |publisher=UNFCCC website |date=2008-05-14 |accessdate=2009-11-03}}</ref> ರವರೆಗಿನ 5 ವರ್ಷಗಳ ಒಪ್ಪಂದದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮಗೆ [[ದತ್ತ ಪ್ರಮಾಣದ ಯೂನಿಟ್]]ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ದೇಶಗಳು ನಿಗದಿತ ಮೊತ್ತದ ಯೂನಿಟ್ ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದತ್ತ ವಿಸರ್ಜನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೀರಿದ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾರಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://unfccc.int/kyoto_protocol/mechanisms/emissions_trading/items/2731.php |title=Emissions Trading |publisher=UNFCCC website |accessdate=2009-09-16}}</ref> ಅನೆಕ್ಸ್ 1 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಲ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ [[ಇಂಗಾಲ ಯೋಜನೆ]]ಗಳನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾಯೋಜನ ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ವ್ಯವಹರಿಸಬಲ್ಲ [[ಇಂಗಾಲದ ಜಮಾ]]ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಅನೆಕ್ಸ್ 1 ದೇಶಗಳು ಮುಚ್ಚಳ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಯೋಜನೆಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕ್ಯೋಟೋ ಸೂತ್ರಗಳೆಂದರೆ [[ಶುದ್ಧ ವೃದ್ಧಿ ಸೂತ್ರ]] (CDM) ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಅಳವಡಿಕೆ (JI). CDM ಅನೆಕ್ಸ್ 1 ಹೊರತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನೆಕ್ಸ್ 1 ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಯೋಜನೆಗಳು JI ಸುಪರ್ದಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. CDM ಯೋಜನೆಗಳು, ಪ್ರಗತಿಪರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, [[ತಾಳ್ಕೆ ಬರುವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಅರಿಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು "ನೈಜ" ಹಾಗೂ "ಹೆಚ್ಚುವರಿ" ವಿಸರ್ಜನ ಉಳಿತಾಯವನ್ನೂ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಏಂದರೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ CDM ಯೋಜನೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಆಗುವ ಉಳಿತಾಯಗಳು (ಕಾರ್ಬನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, 2009, ಪುಟ 14).<ref>{{cite web |year=2009 |month=March |title=Global Carbon Mechanisms: Emerging lessons and implications (CTC748) |author=Carbon Trust |url=http://www.carbontrust.co.uk/Publications/pages/publicationdetail.aspx?id=CTC748&respos=2&q=global+carbon+market&o=Rank&od=asc&pn=0&ps=10 |publisher=Carbon Trust website |accessdate=2010-03-31 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501114342/http://www.carbontrust.co.uk/Publications/pages/publicationdetail.aspx?id=CTC748&respos=2&q=global+carbon+market&o=Rank&od=asc&pn=0&ps=10 |url-status=dead }}</ref> ಈ ವಿಸರ್ಜನ ಉಳಿತಾಯಗಳು ನಿಜವೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ(ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್, 2010, ಪುಟಗಳು 265–267).<ref name="wdr" /> === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === ==== ಗಾರ್ನಾಟ್ ಕರಡು ವರದಿ ==== {{Main|Garnaut Climate Change Review|Carbon Pollution Reduction Scheme}} NSW ಹಸಿರುಮನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರಗಳನ್ನು (NGACs) ಕೊಳ್ಳಲು ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಕೋರುವುದರ ಮೂಲಕ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು NSW ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ತಗ್ಗುವಿಕೆಯ ರೂಪರೇಖೆಗಳನ್ನು<ref>{{cite web |url=http://greenhousegas.nsw.gov.au/ |title=The Greenhouse Gas Reduction Scheme |publisher=Greenhouse Gas Reduction Scheme Administrator |location=NSW |date=2010-01-04 |accessdate=2010-01-16 |archive-date=2010-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107022148/http://www.greenhousegas.nsw.gov.au/ |url-status=dead }}</ref> 2003 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ (NSW) ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಏಕಮತದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಇದು ಜಮೆಯ ಹಣದಿಂದ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಲ್ಪಟ್ಟು, ಇತರೆ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಉಚಿತ ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯ ಚೊಕ್ಕ ಫ್ಲೊರೊಸೆಂಟ್ ದೀಪದ ಬಲ್ಬುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅದರ ದಕ್ಷತೆಯ ಕೊರತೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತ್ವ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಅದರ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಕ್ಷೀಣತೆಗಳ ಅಧಿಕತ್ವದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣ UNSW ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ (CEEM) ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Citation |first = Rob |last = Passey |first2 = Iain |last2 = MacGill |first3 = Hugh |last3 = Outhred |contribution = The NSW Greenhouse Gas Reduction Scheme: An analysis of the NGAC Registry for the 2003, 2004 and 2005 Compliance Periods |contribution-url = http://www.ceem.unsw.edu.au/content/userDocs/CEEM_DP_070827_000.pdf |series = CEEM discussion paper DP_070822 |year = 2007 |place = Sydney |publisher = The UNSW Centre for Energy and Environmental Markets (CEEM) |accessdate = 2009-11-03 |title = ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |archive-date = 2009-09-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090929115757/http://www.ceem.unsw.edu.au/content/userDocs/CEEM_DP_070827_000.pdf |url-status = dead }}</ref> 2012 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಒಂದು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಇಂಗಾಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ]]4 ನೇ ಜೂನ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಜಾನ್ ಹೋವಾರ್ಡ್]] ಘೋಷಿಸಿದನು, ಆದರೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದವರು ಯೋಜನೆಯನ್ನು "ಅತೀ ಚಿಕ್ಕ, ತುಂಬಾ ತಡ" ವೆಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{cite news |last=Farr |first=Malcolm | url = http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,21844556-5005961,00.html | title = Howard flying blind on climate |newspaper=Herald Sun |date=2007-06-04 |accessdate=2009-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071013133557/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,21844556-5005961,00.html|archivedate=2007-10-13}}</ref> 24 ನೇ ನವೆಂಬರ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಹೋವಾರ್ಡ್ ನ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಧಾನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿತು, ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪಕ್ಷವು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು [[ಕೆವಿನ್ ರುಡ್]] ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ರುಡ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೆದ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2010 <ref>{{cite web |url=http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/48946/story.htm |title=Australian Carbon Trade to Boost Affordable Energy |publisher=Planet Ark |date=2008-06-24 |accessdate=2009-04-03 |archive-date=2009-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091128150017/http://www.planetark.com/dailynewsstory.cfm/newsid/48946/story.htm |url-status=dead }}</ref> ದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ತಿಳಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು 2011 ರ ಮಧ್ಯದವರೆಗೂ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |first=Peter |last=Smith |url=http://www.ft.com/cms/s/0/8fe917cc-390c-11de-8cfe-00144feabdc0.html |title=Rudd delays carbon trading |newspaper=The Financial Times |date=2009-05-05 |accessdate=2009-11-03 |archive-date=2010-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100703141908/http://www.ft.com/cms/s/0/8fe917cc-390c-11de-8cfe-00144feabdc0.html |url-status=dead }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಂಡಲ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಸಂಭವನೀಯ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಯೋಜನೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಧ್ಯಾಪಕ [[ರಾಸ್ ಗಾರ್ನಾಟ್]] ನನ್ನು ನೇಮಿಸಿ ಅವನಿಂದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ, [[ಗಾರ್ನಾಟ್ ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪುನರಾವಲೋಕನ]]ವನ್ನು ಆದೇಶಿಸಿತು. ಅದರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವರದಿಯನ್ನು 2008 ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 21 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.garnautreview.org.au/CA25734E0016A131/WebObj/GarnautClimateChangeReviewInterimReport-Feb08/$File/Garnaut%20Climate%20Change%20Review%20Interim%20Report%20-%20Feb%2008.pdf | title = Garnaut Climate Change Review | format = PDF | date = | accessdate = 2009-11-03 | archive-date = 2010-11-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101121184112/http://www.garnautreview.org.au/CA25734E0016A131/WebObj/GarnautClimateChangeReviewInterimReport-Feb08/$File/Garnaut%20Climate%20Change%20Review%20Interim%20Report%20-%20Feb%2008.pdf | url-status = dead }}</ref> ಕೃಷಿಯಲ್ಲದ, ಆದರೆ ಸಾಗಣೆ ಒಳಗೊಂಡಂತಹ ವಿಸರ್ಜನಾ ವ್ಯಾಪಾರದ ಯೋಜನೆಗೆ, ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಪರವಾನಿಗೆಗಳು ಸ್ಮರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಾರಲ್ಪಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಇಂಗಾಲದ ಮಾಲಿನ್ಯಗಾರರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹಂಚಬಾರದೆಂದು ಅದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಇಂಧನದ ಬೆಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ತುಂಬಿಕೊಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆಯೆಂದು ಅದು ಗುರುತಿಸಿತು. ಕಡಿಮೆಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಮಿತಿಗೆ ಶಿಫಾರಸುಮಾಡಿತು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಹಾಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಸಹ ಅದು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.garnautreview.org.au/domino/Web_Notes/Garnaut/garnautweb.nsf | title = Garnaut Review | publisher = Garnaut Review | date = | accessdate = 2009-11-03 | archive-date = 2008-04-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080415120714/http://www.garnautreview.org.au/domino/Web_Notes/Garnaut/garnautweb.nsf | url-status = dead }}</ref> ಗಾರ್ನಾಟ್ ಕರಡು ಪ್ರತಿ ವರದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿ, [[ರುಡ್]] [[ಕಾರ್ಮಿಕ]] ಸರ್ಕಾರವು ಜುಲೈ 16 ರಂದು ಒಂದು ಹಸಿರು ಪತ್ರದ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು<ref>{{cite web |url=http://www.greenhouse.gov.au/greenpaper/index.html |title=Carbon Pollution Reduction Scheme Green Paper |publisher=Greenhouse.gov.au |date=2009-10-14 |accessdate=2009-11-03 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906093316/http://www.greenhouse.gov.au/greenpaper/index.html |url-status=dead }}</ref> ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು, ಅದು ನಿಜವಾದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಯೋಜನೆಯ ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. === ಯೂರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ === {{Main|European Union Emission Trading Scheme}} ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆ(or EU ETS) ಯು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಹು-ದೇಶೀಯ, ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಲ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಕ್ಯೋಟೋ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ತಲುಪಿಸಲೋಸುಗ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ನಿಯಮವು ಬಳಸುವ ಸಲಕರಣೆಯಾಗಿದೆ(ಜೋನ್ಸ್ ''ಮತ್ತು ಇತರರು''., 2007, ಪುಟ 64).<ref>{{cite web |year=2007 |month=October |author=Jones, B. ''et al''. |title=Appendix 1.2 Climate Change: Economic Impat and Policy Responses. In (book): Chapter 1. Global Prospects and Policy Issues. In: World Economic and Financial Surveys, World Economic Outlook, Globalization and Inequality |publisher=IMF website |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/ |accessdate=2010-04-26}}</ref> ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ [[ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಯುಕೆ]] ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಜನವರಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ [[ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ೧೫(ಈಗ 27ರಲ್ಲಿ 25) ರಾಜ್ಯಗಳೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವು.<ref>{{Cite web |url=http://www.opencrs.com/document/RL33581 |title=ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆ: ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (EU ETS) |access-date=2010-06-16 |archive-date=2006-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060830203554/http://www.opencrs.com/document/RL33581 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 20 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಟ್ಟು ಶಾಖದ ಸರಬರಾಜು ಇರುವಂತಹ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರಗಳಂತಹ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಾರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಖಾನೆ<ref>{{cite news |url=http://www.washtimes.com/business/20060731-011601-7934r.htm |title=Britain, California to join forces on global warming |newspaper=The Washington Times |date=2006-07-31 |accessdate=2009-11-03}}</ref> ಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇಂತಿಷ್ಟೇ ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಬೇಕೆಂಬ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು (46%) ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ವ್ಯಾಗ್ನರ್, ಎಂ.: ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತು ಪರಿಮಿತಿ ಸಭೆ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಸರ್ಜನಾ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಸಮುದಾಯ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ GHG ವಿಸರ್ಜನೆಗಳು. ಲ್ಯೂನ್ ಬರ್ಗ್: ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸಸ್ಟೇಯ್ನೆಬಿಲಿಟಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ 2004, ಪುಟ 12, [http://www.leuphana.de/csm/content/nama/downloads/download_publikationen/47-4downloadversion.pdf ] {{Webarchive|url=https://www.webcitation.org/5qZh5d7Yi?url=http://www.leuphana.de/csm/content/nama/downloads/download_publikationen/47-4downloadversion.pdf |date=2010-06-18 }} CSM ಲ್ಯೂನ್ ಬರ್ಗ್</ref> ಮೊದಲ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ತಮ್ಮತಮ್ಮಲ್ಲೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಜಗದ ಅಧಿಕೃತವಾದ ಜಮಾವನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಕ್ಯೋಟೋದ [[ಶುದ್ಧ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂತ್ರ]]ದಂತೆ ನಡೆಯಬಹುದು. ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಫತ್ತಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಅಮೋಘವಾದ ಲಾಭವರ್ಷವೇ ಸುರಿಯಿತು.(CCC, 2008, ಪುಟ 149).<ref name="ccc">{{cite web |year=2008 |month=December |author=CCC |title=Chapter 4: Carbon markets and carbon prices. In: Building a low-carbon economy – The UK’s contribution to tackling climate change. The First Report of the Committee on Climate Change. December 2008 |url=http://www.theccc.org.uk/reports/building-a-low-carbon-economy |publisher=Print version: [http://www.tsobookshop.co.uk The Stationary Office]. This version: CCC website |accessdate=2010-04-26}}</ref> ಎಲ್ಲೆರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಕ್ನರ್ ರವರು(2008)(ಗ್ರಬ್ ''ಮುಂತಾದವರು'' ಸೂಚಿಸಿದಂತಹವರು,. 2009, ಪುಟ 11)[[EU ETS]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ 1ರಿಂದ 2 ಪ್ರತಿಶತದವರೆಗೂ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಏರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಸರ್ಜನಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವನತಿಗೆ ಇಳಿಸಿತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |year=2009 |day=3 |month=August |title=Climate Policy and Industrial Competitiveness: Ten Insights from Europe on the EU Emissions Trading System |publisher=Climate Strategies |author=Grubb, M. ''et al''. |accessdate=2010-04-14 |url=http://www.climatestrategies.org/our-reports/category/17/204.html |archive-date=2010-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206052137/http://www.climatestrategies.org/our-reports/category/17/204.html |url-status=dead }}</ref> ಗ್ರಬ್ ''ಮುಂತಾದವರು'' (2009, ಪುಟ 11)ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಕಡಿತದ ಒಪ್ಪತಕ್ಕ ಅಂದಾಜಿನ ಮೊತ್ತವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 50-100 MtCO <sub>2</sub> ಅಥವಾ 2.5-5 ಪ್ರತಿಶತ ಇದ್ದಿತೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ರಚನಾದೋಷಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಿವೆ(ಜೋನ್ಸ್ ''ಮುಂತಾದವರು''., 2007, ಪುಟ 64). 2005-07ರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಳಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿಸರ್ಜನಾ ಕಡಿತಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುವಷ್ಟು ಭದ್ರವಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ(CCC, 2008, ಪುಟ 149). ಕೊಡಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಅನುಮತಿಗಳ ಮೊತ್ತವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದ್ದ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಂಗಾರದ ಬೆಲೆಯು 2007ರಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಈ ಅಧಿಕಸರಬರಾಜು ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ಹೂಡಬೇಕಾದ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ಅರಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಬಿಗಿ ಮೂಡಿತು, ಆದರೆ JI ಮತ್ತು CDM ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟದ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ತಲುಪಲು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವೂ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ(CCC, 2008, ಪುಟಗಳು 145, 149). ಎರಡನೆಯ ಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಈ ಮುಚ್ಚಳವು 2010ರಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನಾಕಡಿತವನ್ನು ಮುಚ್ಚಳವಿರದ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಮಟ್ಟ(ಮಾಮೂಲಾಗಿ ನಡೆಯುವಂತಹ ವ್ಯಾಪಾರವಿಸರ್ಜನೆಗಳು)ಕ್ಕಿಂತಲೂ 2.4%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುಪಟ್ಟು ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ(ಜೋನ್ಸ್ ''ಮುಂತಾದವರು''., 2007, ಪುಟ 64). ಮೂರನೆಯ ಘಟ್ಟಕ್ಕೆ (2013–20),[[ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಆಯೋಗ]]ವು ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: *ಸರ್ವಾಂಗೀಣ EU ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವಿಕೆ, ನಂತರ EU ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚುವಿಕೆ; *ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಬಿಗಿಯಾದ ಮಿತಿ; *ಘಟ್ಟ ಎರಡು ಮತ್ತು ಘಟ್ಟ ಮೂರರ ನಡುವಣ ಅನುಮತಿಗಳ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ನ ಮೇಲೆ ಮಿತಿ ಹೇರದಿರುವುದು; *ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಗಳಿಂದ ಹರಾಜಿನೆಡೆಗೆ ಸಾಗುವುದು. === ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ === {{See also|New Zealand Emissions Trading Scheme}} {{See also|Climate change in New Zealand}} '''ನ್ಯೂಝಿಲೆಂಡ್ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆ''' (NZ ETS)ಯು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು 2008ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಝಿಲೆಂಡ್ ನ ಐದನೆಯ ಲೇಬರ್ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 2009ರ ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಝಿಲೆಂಡ್ ನ ಐದನೆಯ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೊಳಗಾಯಿತು.<ref name="ccra">{{cite web |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/2002/0040/latest/DLM158584.html?search=ts_act_climate+change_resel&p=1&sr=1 |title=Climate Change Response Act 2002 |publisher=New Zealand Government Parliamentary Counsel Odffice |date=2009-12-08 |accessdate=2010-01-10 }} </ref><ref name="ccret">{{cite web |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/2008/0085/latest/DLM1130932.html |title=Climate Change Response (Emissions Trading) Amendment Act 2008 No 85 |publisher=Parliamentary Counsel Office |work=www.legislation.govt.nz|date=2008-09-25 |accessdate=2010-01-25 }}</ref> NZ ETS ಎಲ್ಲಾ-ವಿಭಾಗಗಳ ಎಲ್ಲಾ-ಅನಿಲಗಳ ತೀವ್ರತೆಯ ಆಧಾರಿತ ವಿಸರ್ಜನ ಯೋಜನೆ<ref name="ccra" />. ತೀವ್ರತೆಯಾಧಾರಿತ ETS ಒಂದು ETS ಆಗಿದ್ದು ಇದರಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಜಿಸುವಿಕೆಯು ದಾಖಲಾದ ವಿಸರ್ಜನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲಲ್ಲದೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಉತ್ಪಾದನಾ ದರದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು "ಸರ್ವ-ವಿಭಾಗಗಳ" ಎಂದಿದ್ದರೂ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ವಿಲೇವಾರಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ ಮೀಥೇನ್ ಮತ್ತು ನೈಟ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ 2013 ಮತ್ತು 2015ರವರೆಗೂ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳಿಗೆ ಜುಲೈ 1, 2010ರಿಂದ ವಿಧೇಯಕಗಳಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯಗಳಿಗೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ವಿಧೇಯಕಗಳು 2008ರ ಜನವರಿ 1ರಿಂದಲೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಜುಲೈ 2010ರಿಂದ ದೆಸೆಂಬರ್ 31, 2012<ref name="ccra" /> ರವರೆಗೂ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆಯ ಅವಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಝಿಲೆಂಡ್ ನ ವಿಸರ್ಜನಗಳ ಯೂನಿಟ್ ಗಳ (NZUಗಳ)ದರವನ್ನು ಗರಿಷ್ಠ NZ$25ಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್ ಟನ್ ಗಳಿಗೆ ಸಮನಾದ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಯೂನಿಟ್ ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಟನ್ ಗೆ NZ$12.50ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನ ಕಾಯಿದೆ 2002(ಕಾಯಿದೆ)ರ ಭಾಗ 3 ಕಾಯಿದೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಮಾಮಾಲಾಗಿ ನಡೆಯುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೊಮ್ಮುವ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಇಳಿಮುಖವಾಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಫ್ರೇಂವರ್ಕ್ ಕಂವೆಂಷನ್ ಆನ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೇಂಜ್ (UNFCCC) ಮತ್ತು [[ಕ್ಯೋಟೋ ಒಪ್ಪಂದ]]ಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿರುವ ನ್ಯೂಝಿಲೆಂಡ್ ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ಆಗಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.<ref name="ccra" /> ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಗ್ಗಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವುದೆ, ಮಾಮೂಲಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದನ್ನು ಕೆಲವು ಪಾಲುದಾರಿಕೆದಾರರು<ref name="pce1">{{cite press release |url=http://www.scoop.co.nz/stories/PO0910/S00231.htm |title=New bill ‘weakens ETS’ says Environment Commissioner|publisher=Parliamentary Commissioner for the Environment |date=2009-10-15 |accessdate=2009-10-15.}}</ref> ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ಮಾಮೂಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ' ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾಯಿದೆಯನ್ವಯ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಮಟ್ಟವು ಏರಬಹುದು. === ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ === {{related|[[Acid Rain Program]]}} ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯು 1990ರ ಯು.ಎಸ್.ನ [[ಪರಿಶುದ್ಧ ಗಾಳಿ ಕಾಯಿದೆ]]ಯಡಿಯಲ್ಲಿನ [[ಆಮ್ಲ ಮಳೆ ಯೋಜನೆ]]ಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ SO<sub>2</sub> ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಮುಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ರೀತಿಯೇ ಇರುವ ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ SO<sub>2</sub> ವಿಸರ್ಜನೆಗಳು 1980ರಿಂದ 2007ರೊಳಗೆ 50% ಇಳಿಮುಖವಾದವು.<ref>[http://www.epa.gov/airmarkt/progress/arp07.html ಆಮ್ಲ ಮಳೆ ಯೋಜನೆ 2007ರ ಪ್ರಗತಿ ವರದಿ], [[ಯು.ಎಸ್. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಏಜೆನ್ಸಿ]], ಜನವರಿ 2009.</ref> ಮೂಲದಿಂದ- ಮೂಲಕ್ಕೆ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಆಮ್ಲಮಳೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಖರ್ಚಿನ 80%,ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರದಡಿಯಲ್ಲಿ SO<sub>2</sub> ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದುದರಿಂದ ಆಯಿತು ಎಂದು ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="stavins98" /><ref>ಕಾರ್ಲ್ ಸನ್, ಕರ್ಟಿಸ್, ಡಲ್ಲಾಸ್, ಬರ್ಟ್ರಾ, ಮಾರೀನ್, ಕ್ರಾಪರ್, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರೆನ್ ಎಲ್. ಪಾಮರ್. 2000. "ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಗಂದಕದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್ ನಿಯಂತ್ರಣ: ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಬಂದ ಲಾಭಗಳೇನು?" ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಎಕಾನಮಿ'' 108: 1292-1326.</ref> 1997ರಲ್ಲಿ [[ಇಲಿನಾಯ್ಸ್]] ರಾಜ್ಯವು ವಿಸರ್ಜನಾ ಕಡಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಚಿಕಾಗೋದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು [[ಚುರುಕಾದ ಜೈವಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಾಂಶ]]ಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಯತ್ನಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Emissions Reduction Market System What Is ERMS? |year=2007 |url=http://www.epa.state.il.us/air/erms/ |publisher=Illinois EPA |access-date=2010-06-16 |archive-date=2014-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141128104812/http://www.epa.state.il.us/air/erms/ |url-status=dead }}</ref> 2000ದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಈಗಿನವರೆಗೂ ಎಂಟು ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಕೌಂಟಿಗಳಿಂದ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಮೂಲಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯ ಜಮಾ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿವೆ. 2003ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯ]]ವು [[ರೀಜನಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್]] (RGGI)ಎಂಬ, ಪವರ್ ಜನರೇಟರ್ ಗಳಿಗೆಂದೇ, ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರದಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲ]]ದ ವಿಸರ್ಜನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂಬತ್ತು [[ಈಶಾನ್ಯ]] ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು. ಆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೆಂದ್ರದ ಕಾರ್ಬನ್ "ಬಜೆಟ್" ಅನ್ನು 2009ರ ಅನುಮತಿಸಿದ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ೧೦% ದಷ್ಟು 2018ರ ವೇಳೆಗೆ ಇಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜನವರಿ 1, 2009ರಂದು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.rggi.org/docs/mou_12_20_05.pdf ಮೆಮೊರಾಂಡಮ್ ಆಫ್ ಅಂಡರ್ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511191906/http://www.rggi.org/docs/mou_12_20_05.pdf |date=2011-05-11 }} - ಸ್ಥಳೀಯ ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಲದ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ</ref> 2003ರಲ್ಲಿಯೇ ಯು.ಎಸ್.ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗಳು CO<sub>2</sub> ವಿಸರ್ಜನ ಅನುಮತಿಯ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು [[ಚಿಕಾಗೋ ವಾತಾವರಣ ವಿನಿಮಯಕೇಂದ್ರ]]ದಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ-ಇಚ್ಛೆಯ ಯೋಜನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಈ ವಿನಿಮಯಕೇಂದ್ರವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿಯೇ [[wikt:offset|ಓಝೋನ್]] ನಾಶಗೊಳಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ನಾಶಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ವಿಸರ್ಜನ [[wikt:offset|ಪರಿಹಾರಗಳ]]ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸೂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>[http://www.carbon-financeonline.com/index.cfm?section=features&amp;id=11092&amp;action=view&amp;return=home ಕ್ಯೋಟೋ ಆರರನ್ನು ದಾಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727011403/https://www.carbon-financeonline.com/index.cfm?section=features&id=11092&action=view&return=home |date=2011-07-27 }} ಇಂಗಾಲ ವಿತ್ತ 7 ಮಾರ್ಚ್ 2008</ref> 2007ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸಚಿವಸಂಪುಟ]]ವು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಾರ್ಮಿಂಗ್ ಸಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು, [[AB-32]], ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ರುಜು ಹಾಕಿ ಕಾನೂನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ [[ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಷ್ವಾರ್ಝೆನೆಗೆರ್]] ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನಾ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಯೋಜನಾಧಾರಿತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅಳ್ಳಕವಾದ ಸೂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕಾರ್ಬನ್ ಯೋಜನೆ]]ಯು ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲ ಮತ್ತು ತತ್ಸಮವಾದ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಕ್ರಮಗಳೆಂದರೆ: ಗೊಬ್ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಅರಣ್ಯೀಕರಣ, ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಸುವಿಕೆ, SF<sub>6</sub> ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಹಳ್ಳ ಮುಚ್ಚುವಾಗಿನ ಅನಿಲದ ಸೆರೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 2007ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಏಳು ಯು.ಎಸ್. ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಇನಿಷಿಯೇಟಿವ್]] (WCI)ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಲ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.westernclimateinitiative.org/WCI_Documents.cfm |title=WCI ವಿನ್ಯಾಸದ ಪತ್ರಗಳು |access-date=2010-06-16 |archive-date=2007-08-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070826180538/http://www.westernclimateinitiative.org/WCI_Documents.cfm |url-status=dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್ 17, 2008ರಂದು [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ಗಾಗಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]] [[ಜಗದ ಉಷ್ಣತೆ]]ಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಯುಎಸ್ ಒಂದು ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವುದೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|author=17 novembre 2008 | url = http://it.youtube.com/watch?v=hvG2XptIEJk | title = YouTube&nbsp;— A New Chapter on Climate Change |publisher=It.youtube.com |date= |accessdate=2009-04-03}}</ref> [[2010ರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಫೆಡೆರಲ್ ಬಜೆಟ್]] ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಲ(GHG) ವಿಸರ್ಜನ ಜಮಾಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದರಿಂದ ಬರುವ ಹಣದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಯುಎಸ್ $15 ಬಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ನೀಡುವ ಚಿಂತನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಉದ್ದೇಶಿತ ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ GHG ವಿಸರ್ಜನ ಜಮಾಗಳನ್ನು ಹರಾಜು ಹಾಕಲಾಗುವುದರಿಂದ FY 2012ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು $78.7 ಬಿಲಿಯನ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯವಾಗುವುದು ಮತ್ತು FY 2019ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಸಾಗಿ $83 ಬಿಲಿಯನ್ ಮುಟ್ಟುವುದು.<ref>{{cite web | url = http://www.renewableenergyworld.com/rea/news/article/2009/03/presidents-budget-draws-clean-energy-funds-from-climate-measure?cmpid=WNL-Friday-March6-2009 | title = President's Budget Draws Clean Energy Funds from Climate Measure | publisher = Renewable Energy World | date = | accessdate = 2009-04-03 | archive-date = 2011-05-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110504073615/http://www.renewableenergyworld.com/rea/news/article/2009/03/presidents-budget-draws-clean-energy-funds-from-climate-measure?cmpid=WNL-Friday-March6-2009 | url-status = dead }}</ref> [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಶುದ್ಧ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆ]] (H.R. 2454), ಎಂಬ ಒಂದು ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರ ಮಸೂದೆಯು ಜೂನ್ 26, 2009ರಂದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟಿಟಿವ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 219-212 ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಮಸೂದೆಯ ಉಗಮ ಹೌಸ್ ಎನರ್ಜಿ ಎಂಡ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಕಮಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ರೆಪ್.ಹೆನ್ರಿ ಎ. ವ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮನ್ ಮತ್ತು ರೆಪ್. ಎದ್ವರ್ಡ್ ಜೆ. ಮಾರ್ಕೀಯವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://energycommerce.house.gov/index.php?option=com_content&view=article&id=1633&catid=155&Itemid=55 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-01-20 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205215439/http://energycommerce.house.gov/index.php?option=com_content&view=article&id=1633&catid=155&Itemid=55 |url-status=dead }}</ref> {{See also|Climate change in the United States}} ==== ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ರಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು ==== {{Main|Renewable Energy Certificates}} [[ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು]], ಅಥವಾ "ಹಸಿರು ದಾರಗಳು", ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಜ್ಯಗಳೊಳಗಿನ ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ, ವರ್ಗಾಯಿಸಬಲ್ಲ ಹಕ್ಕುಗಳು. ಒಂದು [[ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ]] ದಾಯಕವು ಪ್ರತಿ 1000 [[kWh]] ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಒಂದು ಹಸಿರು ದಾರವನ್ನು ಕೊಡಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಶಕ್ತಿಯು ವಿದ್ಯುತ್ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಮಾರಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಿ ಲಾಭ ಗಳಿಸಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯ(ಎನರ್ಜಿಯ) ಭಾಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೊಳ್ಳುವರು ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಐಚ್ಛಿಕವಾದುದು. ಇವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಯೋಜನೆ]]ಯಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ [[ಸಮುದಾಯಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ]]ಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳ ನೀಡುವಿಕೆಯು ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಎರಡು ಬಾರಿ ಎಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲಾತಿ ಇಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳ ಇಂಧನ ಬಳಸುವ ಸ್ಥಳೀಕ ಒದಗಿಸುವವನಿಂದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಒಂದು ವಿಧವಾಗಿದ್ದು,ಆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಜಲಶಕ್ತಿಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಗತ್ತಿಸಬಹುದು. == ಇಂಗಾಲದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ == {{Main|Carbon emission trading}} ಇಂಗಾಲದ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್]] ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಕುರಿತಾದದ್ದು.(ಟನ್ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್ ಗೆ ಸಮನಾದುದು]] ಎಂದು ಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಆಥವಾ tCO<sub>2</sub>e) ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಿಂಹಪಾಲು ಅದರದ್ದಾಗಿದೆ. [[ಕ್ಯೋಟೋ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಮೇರೆಗೆ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಇಂಗಾಲದ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ [[ವಿಶ್ವದ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಇಳಿಸಲು]] ಯತ್ನಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತವೆ. {{See also|personal carbon trading|carbon offset}} === ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ರೀತಿ === ಇಂಗಾಲ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರವು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಏರುತ್ತಿದೆ. [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ನ ಇಂಗಾಲ ಹಣಕಾಸು ಯೂನಿಟ್ ನ ಪ್ರಕಾರ, 2005ರಲ್ಲಿ 374 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಗಳಷ್ಟು ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್ ಸಮಾನಾಂಶ (tCO<sub>2</sub>e)ವನ್ನು ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಇದು 2004ರಲ್ಲಿ ಆದ ವಿನಿಮಯ(110 mtCO<sub>2</sub>e)<ref name="autogenerated1">{{cite web | url = http://carbonfinance.org/docs/StateoftheCarbonMarket2006.pdf | title = Carbon Finance |publisher=Carbon Finance |date=2009-01-15 |accessdate=2009-04-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060517190145/http://carbonfinance.org/docs/StateoftheCarbonMarket2006.pdf|archivedate=2006-05-17}}</ref> ಕ್ಕಿಂತಲೂ 240% ಅಧಿಕ ಮತ್ತು ಆ 2004ರದ್ದೇ 2003ರ ವಿನಿಮಯ(78 mtCO<sub>2</sub>e)ಕ್ಕಿಂತಲೂ 41% ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://carbonfinance.org/docs/CarbonMarketStudy2005.pdf |title=Microsoft Word&nbsp;— Carbon Market Study 2005 - FINAL&nbsp;— Letter.doc |publisher=Carbonfinance.org |date=2009-01-15 |accessdate=2009-04-03 |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529085935/http://carbonfinance.org/docs/CarbonMarketStudy2005.pdf |url-status=dead }}</ref> ದಾಲರ್ ಗಳ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನ ಫೆಲಿಪೆ ಡಿ ಜೀಸಸ್ ಗಾರ್ಡುನೋ ವ್ಯಾಝ್ ಕ್ವೆಝ್ ಅಂದಾಜಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಗಾಲದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 11 ಬಿಲಿಯನ್ USD 2005ರಲ್ಲಿ, 30 ಬಿಲಿಯನ್ USD 2006ರಲ್ಲಿ,<ref name="autogenerated1" /> ಮತ್ತು 64 ಬಿಲಿಯನ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿತು.<ref>{{cite web |url=http://carbonfinance.org/docs/State___Trends--formatted_06_May_10pm.pdf |title=Carbon Finance |publisher=Carbon Finance |date=2009-01-15 |accessdate=2009-04-03 |archive-date=2008-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080529085932/http://carbonfinance.org/docs/State___Trends--formatted_06_May_10pm.pdf |url-status=dead }}</ref> ಅನುಮತಿ ವ್ಯಾಪಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ಕ್ಯೋಟೋ ಒಪ್ಪಂದದ ಮರ್ರಾಕೆಶ್ ಕಟ್ಟಲೆಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸೂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯಲು ಬೆಂಬಲಿತವಾಗುವ ಕಡತಗಳ ವಿಧವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದವು. ಆದರೆ, ಯುಎಸ್ಎಯು ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿ ಆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಡಂಬಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅದರ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಈಗ ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಜಮಾಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ದ್ರವೀಕರಣವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು, ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ, ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಮಾರ್ಗಾನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>ಸ್ಟಾವಿನ್ಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎನ್., ಮತ್ತು ಜಡ್ಸನ್ ಜಾಫ್ಫೆ (2008). ''ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾತಾವರಣ ಸಂಹಿತೆ ವಿನ್ಯಾಸದಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸತಕ್ಕ ಪರವಾನಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಸೆಯುವಿಕೆ'', ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾತಾವರಣ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕುರಿತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಯೋಜನೆ [http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18580/ ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದರೆ ಈ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಘನತೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಸಹ ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಯೋಟೋ-ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬದಲಿಗೆ, ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಬೇರೆ ವಿಧದ ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಬೇರೆ ವಿಧದ ಮಾಪನವಿಧಿ, ಎಲ್ಲಾ ಅನುಮತಿಗಳ ದರದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗರಿಷ್ಠ ಮಿತಿ ಅಥವಾ CDM ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನಿಷೇಧಗಳನ್ನು ಕೋರುತ್ತವೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ [[ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದದ]] ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರಿಂದ ಅಭದ್ರತೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದರನಿರ್ಧಾರವು ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಬೆಸೆಯಲು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಆಕ್ಷನ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಷಿಪ್]] (ICAP) ಎಂಬ ಒಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.icapcarbonaction.com/ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾರ್ಬನ್ ಆಕ್ಷನ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ಷಿಪ್] ICAP ಜಾಲತಾಣ</ref><ref>[http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/18580/ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾತಾವರಣ ಸಂಹಿತೆ ವಿನ್ಯಾಸದಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸತಕ್ಕ ಪರವಾನಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಬೆಸೆಯುವಿಕೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ರಾಬರ್ಟ್ ಎನ್. ಸ್ಟ್ಯಾವ್ನಿಸ್ ಮತ್ತು ಜಡ್ಸನ್ ಜಫ್ಫೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾತಾವರಣ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕುರಿತು ಯೋಜನೆ</ref> === ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === ಕ್ಯೋಟೋ ಒಪ್ಪಂದದ ರೀತ್ಯಾ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಕಡ್ಡಾಯ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ನಂತರ, ದ [[ಲಂಡನ್ ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಪ್ಲೇಸ್]] ತಾನೇ ಇಂಗಾಲದ ಹಣಕಾಸಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯಾಪಾರವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $60 ಬಿಲಿಯನ್ ಬೆಲೆಬಾಳುವಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ ಎಂಬ ಅಂದಾಜಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.pointcarbon.com | title = Point Carbon news | publisher = Pointcarbon.com | date = | accessdate = 2009-11-03 | archive-date = 2007-02-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070228150114/http://www.pointcarbon.com/ | url-status = dead }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಐಚ್ಛಿಕ ಪರಿಹಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು 2010ರ ವೇಳೆಗೆ $4bn ಮುಟ್ಟಬಹುದೆಂಬ ಆಶಯವಿದೆ.<ref>[http://www.ft.com/cms/s/2/282b278c-f4db-11db-b748-000b5df10621,dwp_uuid=3c093daa-edc1-11db-8584-000b5df10621.html ''ದ ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್'' ] ಫಿಯೋನಾ ಹಾರ್ವೇ, FT ಏಪ್ರಿಲ್ 27, 2007</ref> [[G8 ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆ ದುಂಡುಮೇಜಿ]]ನಲ್ಲಿ 23 [[ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು]] ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಫೋರಂ]] ಎಂಬ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಂಡವು ಜನವರಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಈ ತಂಡದಲ್ಲಿ [[ಫೋರ್ಡ್]], [[ಟೊಯೋಟಾ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಏರ್ವೇಸ್]], [[ಬಿಪಿ]] ಮತ್ತು [[ಯೂನಿಲಿವರ್]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಜೂನ್ 9, 2005ರಂದು ಈ ತಂಡವು ವಾತಾವರಣದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆಧಾರಿತ ಪರಿಹಾರಗಳು ಪ್ರಮುಖವೆಂವ ಅಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟರು. ಆ ತಂಡವು ಸರ್ಕಾರಗಳು "ಸ್ವಚ್ಛ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಏಕರೀತಿಯ ದರ ಸೂಚಕಗಳನ್ನು", "ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ" ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡಿ, ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಲ ಉತ್ಪಾದಕರೂ ಸೇರಬೇಕೆಂದಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.weforum.org/pdf/g8_climatechange.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-16 |archive-date=2013-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130508123035/http://www.weforum.org/pdf/g8_climatechange.pdf |url-status=dead }}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ೧೫೦ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಉಡಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು.<ref>[http://www.epa.gov/climateleaders/partners/ ವಾತಾವರಣ ಮುಖಂಡರ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820195309/http://www.epa.gov/climateleaders/partners/ |date=2010-08-20 }} EPA ಡಿಸೆಂಬರ್ 12</ref> ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಯುಕೆ ವ್ಯವಹಾರವು ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾ ಅದು ವಾತಾವರಣದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಾಧನವೆನ್ನುತ್ತವೆ.<ref>{{citation |contribution-url=http://www.berr.gov.uk/files/file39578.pdf |title=Meeting the Energy Challenge A White Paper on Energy May 2007 |contribution=Appendix C: UK Position on the EU Emissions Trading Scheme |format=PDF |publisher=UK Department of Trade and Industry |date= |accessdate=2009-11-03 |archive-date=2009-06-09 |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20090609003228/http://www.berr.gov.uk/files/file39578.pdf |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳೂ ಈ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಿಧವನ್ನು ಬಯಸುವುದೆಂದೇನಿಲ್ಲ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2008ರಂದು, [[ಎಕ್ಕ್ಸಾನ್ ಮೊಬಿಲ್]] ನ ಸಿಇಓ ಆದ [[ರೆಕ್ಸ್ ಟಿಲ್ಲರ್ಸನ್]] [[ಇಂಗಾಲ ತೆರಿಗೆ]]ಯು ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರದ ಯೋಜನೆಗಿಂತಲೂ "ಹೆಚ್ಚು ನೇರ, ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಧಾನ" ಎಂದುದಲ್ಲದೆ, ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರದ ಯೋಜನೆಯು "ಕಡೆಗೆ ಅನಗತ್ಯವಾದ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ" ಎಂದರು. ಇಂಗಾಲ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಬಂದ ಹಣವನ್ನು ಇತರ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಇಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಶೂನ್ಯ ತೆರಿಗೆಯತ್ತ ಸಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆಶೆ ತಮಗಿದೆಯೆಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news |url=http://www.canada.com/calgaryherald/news/calgarybusiness/story.html?id=e8aecbbb-16c6-412d-8054-7e64e2b176ef |title=Exxon supports carbon tax |newspaper=Calgary Herald News |date=2009-01-09 |access-date=2010-06-16 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122051143/http://www.canada.com/calgaryherald/news/calgarybusiness/story.html?id=e8aecbbb-16c6-412d-8054-7e64e2b176ef |url-status=dead }}</ref> [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಸಾರಿಗೆ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]], 230 ಸದಸ್ಯ ಏರ್ಲೈನ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯುಯಾನದ 93% ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವ್ಯಾಪಾರವು "ಮಾನದಂಡ"ದ ಅಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸರಾಸರಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು, "ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಫಾದರಿಂಗ್" ರೀತಿಯಲ್ಲಲ್ಲ; ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಹಿಂದಿನ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸರಾಸರಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮುಂದೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಅನುಮತಿ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು ಎನ್ನತ್ತದೆ. ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಫಾದರಿಂಗ್ "ತಮ್ಮ ವಿಮಾನಪಡೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕಗೊಳಿಸಲು ಮೊದಲೇ ಕಾರ್ಯಗತವಾದ ಏರ್ಲೈನ್ ಗಳಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮಾನದಂಡದ ವಿಧಾನವು, ಸರಿಯಾಗಿ ರಚಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ಷಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡುವುದು" ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=What You Need to Know About Emissions Trading |publisher=International Air Transport Association |accessdate=2009-09-26 |url=http://www.iata.org/NR/rdonlyres/95D34D98-7906-4A23-8884-1FA561709037/53257/EmissionsTrading.pdf |archive-date=2007-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070303092647/http://www.iata.org/NR/rdonlyres/95D34D98-7906-4A23-8884-1FA561709037/53257/EmissionsTrading.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಮಾಪನ, ವರದಿಗಾರಿಕೆ, ದೃಢೀಕರಣ (MRV)== {{Refimprovesect|date=September 2009}} ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣ ಅಥವಾ ಸ್ಥಾಪನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಾಪನವು ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ನಂತರ ನಿಯಂತ್ರಕನಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಚ್ಚಗೃಹಾನಿಲಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಿ ದೇಶಗಳೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪನ ಹಂತಗಳ ವಿಸರ್ಜನಗಳ ಒಂದು ತಪಶೀಲುಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲದೆ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಂಡಗಳು [[ದ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿ]] ಎಂಬ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ತಪಶೀಲುಪಟ್ಟಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಬೇಕಾದಾಗ ಈ ತಪಶೀಲುಪಟ್ಟಿಗಳು ಸೂಕ್ತರೀತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು, ಸರಿಸಮಾನ ಯೂನಿಟ್ ಗಳಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಮಾಪನ ತಂತ್ರಗಳಿರಬೇಕು. ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಸೆನ್ಸಾರ್ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹರಿವುಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಚಿಮಣಿ ಮತ್ತು ಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಅಳೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಅಥವಾ ಮಾಪನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಯಿದೆಯನ್ವಯ, ಈ ಮಾಪನಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ನಿಯಂತ್ರಕನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಅಥವಾ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಮೂರನೆಯವರ [[ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಪರಿವೀಕ್ಷಕ]]ರಿಂದ ದೃಢೀಕರಣಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಬಹುದು == ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ == {{POV-check-section|date=April 2010}} ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ, ಆದರೂ, ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ [[ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]].<ref>{{cite journal |url=http://www.iisd.ca/journal/ott.html |first=Hermann E. |last=Ott |title=Emissions Trading in the Kyoto Protocol, Finished and Unfinished Business |date=1998-10-26 |journal=Linkages Journal |volume=3 |series=4 |access-date=2010-06-16 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501114405/http://www.iisd.ca/journal/ott.html |url-status=dead }}</ref> ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ MRV ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅನುಮತಿಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳು ತಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, [[ದಂಡ]] ವಿಧಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಅವರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದವರ ವಿರುದ್ಧ [[ನಿಷೇಧ]] ತರುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ. ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳ ಪೈಕಿ MRVಯ ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ನೀಡಿದ ಸವಲತ್ತುಗಳು ಬಳಕೆದಾರನನ್ನು ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆ ಎಳೆಯಬಹುದಾದ ಅಪಾಯ, ಹಾಗೂ ವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿತಗಳನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಮಾಡದೆ, ಸಾಲದೆ ಬಂದುದನ್ನು ಇತರರಿಂದ ಅನುಮತಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರಿಹಾರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಜಮಾವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಸತ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಅಪಾಯ. ಭ್ರಷ್ಟ ವರದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟದಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಳ್ಳ ಅಥವಾ ಹಣದ ಕೊರತೆಯುಳ್ಳ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳಿಂದಾಗುವ ಒಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ದರದ ಮೇಲೆ ಸೋಡಿ ಬಿಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ(ಗುಪ್ತ) ವಿಸರ್ಜನಾ ಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚಬಹುದು. ನಾರ್ಡ್ ಹಾಸ್ ರ ಪ್ರಕಾರ (2007, ಪುಟ 27)EU ETS ಆವೃತವಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶಗಳು ಕ್ಯೋಟೋ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite journal |year=2007 |author=Nordhaus, W.D. |title=To Tax of Not to Tax: Alternative Approaches to Slowing Global Warming |journal=Review of Environmental Economics and Policy |volume=1 |issue=1 |url=http://www.oxfordjournals.org/our_journals/reep/press_releases/freepdf/issue1.pdf |accessdate=2010-04-28}}</ref> ಎಲ್ಲೆರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಕ್ನರ್ (2007, ಪುಟ 71) EU ETSನಲ್ಲಿ ಪರವಾನಗಿಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೇರಿದುದರಲ್ಲಿನ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಆಯೋಗದ(EC's) ಪಾತ್ರವನ್ನು ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite journal |year=2007 |author=Ellerman, A.D. and B.K. Buchner |title=The European Union Emissions Trading Scheme: Origins, Allocation, and Early Results |journal=Review of Environmental Economics and Policy |volume=1 |issue=1 |url=http://www.oxfordjournals.org/our_journals/reep/press_releases/freepdf/issue1.pdf |accessdate=2010-04-28}}</ref> ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಇಂತಿಷ್ಟು ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿರೆಂದು ಬೇಡಿಕೆ ಒಡ್ಡಿದಾಗ ECಯು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಹೀಗೆ ಟೀಕೆಗೆ ಆಸ್ಪದವಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಕ್ರೂಗರ್ ''ಮತ್ತಿತರರು'' (2007, ಪುಟಗಳು 130–131) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವುದು ಹತ್ತಿರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ದೂರವಾದ ಗುರಿಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite journal |year=2007 |author=Kruger, J. ''et al''. |title=Decentralization in the EU Emissions Trading Scheme and Lessons for Global Policy |journal=Review of Environmental Economics and Policy |volume=1 |issue=1 |url=http://www.oxfordjournals.org/our_journals/reep/press_releases/freepdf/issue1.pdf |accessdate=2010-04-28}}</ref> ಬರ್ನಿಯಾಕ್ಸ್ ''ಮತ್ತಿತರರು'' (2008, ಪುಟ 56) ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಭುಗಳ ಆಡಳಿತದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾದುದರಿಂದ, ಇಂಗಾಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಾತುಕತೆಯಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮತ-ಮೂಡಿಸುವಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂಬ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |year=2009 |month=June |day=6 |title=The Economics of Climate Change Mitigation: How to Build the Necessary Global Action in a Cost-Effective Manner. Economics Department Working Papers No. 701 |author=Burniaux, J-M. ''et al''. |url=http://appli1.oecd.org/olis/2009doc.nsf/linkto/eco-wkp%282009%2942 |publisher=OECD website |accessdate=2010-04-24 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು== [[File:2009-11-30 - Chicago Climate Justice activists in Chicago - Cap'n'Trade protest 011.jpg|thumb|right|ಚಿಕಾಗೋ ವಾತಾವರಣ ನೀತಿ ಚಳುವಳಿಕಾರರು ಮುಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಚಿಕಾಗೋ ಲೂಪ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋ ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂದೆ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] '''ಟೀಕೆಗಳು''' ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಟೀಕೆ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು,<ref>ರೇ ಬಾರ್ನೆಲ್, ಅಲನ್ ಬ್ಯಾರೆಟ್, ನೊಯೆಲ್ ಕ್ಯಾಸೆರ್ಲಿ, ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಂವೆರಿ,ಜೀನ್ ಗಾಗ್ಗಿನ್, ಐಡೆ ಕಿಯೆರ್ನಿ, ಸೈಮನ್ ಕಿರ್ಬಿ, ಪೀಟೆ ಲನ್ನ್, ಮಾರ್ಟಿನ್ ಒಬ್ರೈನ್ ಮತ್ತು ಲಿಸಾ ರಿಯಾನ್. 2009. ''ಬಜೆಟ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್'', ಟಿಮ್ ಕ್ಯಾಲ್ಲನ್ (ಸಂಪಾದಿತ)</ref> ಆರ್ಥಿಕತಜ್ಞರು, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸರಬರಾಜು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೆರಿಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಇರುವವರು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=April 2010|reason=please cite a source for this}} ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''[[ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್]]'' ನಲ್ಲಿ, ಲೋಹ್ಮನ್ (2006) ಮಾಲಿನ್ಯದ ಅನುಮತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸರಿಯಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಇಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಫಲತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ({{Clarify|date=April 2010|reason=please explain}}ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ ವಿಜ್ಞಾನ{{Clarify|date=April 2010|reason=please explain}}) ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿನಾಶಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |last=Lohmann |first=Larry |url=http://www.thecornerhouse.org.uk/item.shtml?x=546606 |title=Carry on polluting (The Corner House) |publisher=The Corner House |date=2006-12-02 |accessdate=2009-04-03 |archive-date=2010-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100207202217/http://www.thecornerhouse.org.uk/item.shtml?x=546606 |url-status=dead }}</ref> ಲೋಹ್ಮನ್ (2006b)ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಹಸಿರು ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾ ಅವು "ನ್ಯಾಯ-ಬದ್ಧವಾದವೂ" ಮತ್ತು "ಸಮುದಾಯ-ಚಾಲಿತವಾದವೂ" ಎಂದು ನುಡಿದರು.<ref>{{cite web |last=Lohmann |first=Larry |url=http://www.thecornerhouse.org.uk/summary.shtml?x=544238 |title=Ways forward (The Corner House) |publisher=The Corner House |year=2006b |accessdate=2009-04-03}}</ref> ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ(n.d.)ಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಂಗಾರದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ "ವಿಫಲತೆಯ ಸರಮಾಲೆಗಳ ದಾಖಲೆ"ಇದ್ದಿತು. EU ETSನ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು CDM ಯಾವಾಗಲೂ "ಪರಿಸರವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗದ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಬಾಹಿರವಾದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು" ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tni.org/carbon-trade-fails |year=2009 |month=November |author=Transnational Institute |title=Transnational Institute | Carbon Trading – How it works and why it fails |publisher=Transnational Institute website |accessdate=2010-04-28}}</ref> '''ಪರಿಹಾರಗಳು''' ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಪರಿಸರಪರ ತಂಡ [[FERN]]ನ ಅರಣ್ಯ ಚಳುವಳಿಕಾರ ಜತ್ತಾ ಕಿಲ್ (2006) ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಪರಿಹಾರಗಳು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ವಿಸರ್ಜನಾ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಸಮವಾದುದಲ್ಲವೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು. "(ಇಂಗಾಲ)ಮರಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದುದು; ಮರಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಇಂಗಾಲವನ್ನು ಬೆಂಕಿ, ರೋಗಗಳು, ವಾತಾವರಣದ ಬದಲಾವಣೆ, ಸಹಜವಾದ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮರ ಕೃಷಿಯ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದು" ಎಂದು ಕಿಲ್ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.newint.org/features/2006/07/01/carbon-cycle/ |title=10 things you should know about tree 'offsets' |author=Kill, J. |year=2006 |month=July |publisher=[[New Internationalist]] |accessdate=2010-04-28}}</ref> '''ಪರವಾನಗಿಗಳ ಸರಬರಾಜು''' ನಿಯಂತ್ರಣ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಬಹಳ ವಿಸರ್ಜನ ಜಮಾಗಳನ್ನು ನೀಡಿಬಿಡುವಂತಹ ಅಪಾಯವಿದ್ದು, ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನ ಪರವಾನಗಿಗಳ ದರವು ಬಹಳ ಅಗ್ಗವಾಗಿಬಿಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.(CCC, 2008, ಪುಟ 140).<ref name="ccc" /> ಇದು ಪರವಾನಗಿ-ಅರ್ಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಸರ್ಜನಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಮಾಡಿದರೆ ಪರವಾನಗಿಯ ಬೆಲೆಯು ಬಹಳ ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ(ಹೆಪ್ ಬರ್ನ್, 2006, ಪುಟ 239).<ref name="hepburn">{{cite journal |year=2006 |title=Regulating by prices, quantities or both: an update and an overview |author=Hepburn, C. |journal=Oxford Review of Economic Policy |volume=22 |issue=2 |doi=10.1093/oxrep/grj014 |url=http://www.economics.ox.ac.uk/members/cameron.hepburn/Hepburn%20(2006,%20Oxrep)%20Regulation%20by%20P%20or%20Q.pdf |pages=226–247 |accessdate=August 30, 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080923033905/http://www.economics.ox.ac.uk/members/cameron.hepburn/Hepburn%20(2006,%20Oxrep)%20Regulation%20by%20P%20or%20Q.pdf|archivedate=September 23, 2008}}</ref> ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಸಾಧನಗಳ ಪರವಾಗಿರುವ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬೆಲೆಯ-ನೆಲವಿದೆ; ಎಂದರೆ, ಒಂದು ಕನಿಷ್ಠ ಪರವಾನಗಿ ಬೆಲೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಬೆಲೆ-ಛಾವಣಿ; ಎಂದರೆ, ಪರವಾನಗಿಯ ದರದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮಿತಿಯಿದೆ. ಒಂದು ಬೆಲೆ-ಗರಿಷ್ಠಮಿತಿ(ರಕ್ಷಣಾ ಕವಾಟ)ಯು, ಅದರೆ, ಇಂತಿಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಖಚಿತತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುತ್ತದೆ(ಬಾಷ್ಮಕೋವ್ ''ಮುಂತಾದವರು''., 2001).<ref>{{cite web |year=2001 |title=6.2.2.3 Tradable Permits. In (book chapter): 6. Policies, Measures, and Instruments. In: Climate Change 2001: Mitigation. Contribution of Working Group III to the Third Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (B. Metz ''et al''. Eds.) |publisher=Print version: Cambridge University Press, Cambridge, U.K., and New York, N.Y., U.S.A.. This version: [http://www.grida.no/ GRID-Arendal website] |author=Bashmakov, I. ''et al''. |url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg3/237.htm |accessdate=2010-04-26 |archive-date=2009-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805204427/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar///wg3/237.htm |url-status=dead }}</ref> '''ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳು''' ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರವು ದುರುಳ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳಾಗಿ ಫಲಿತಾಂಶ ಬೀರಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ, ಮಲಿನಕಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಿಸರ್ಜನ ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಮುಫ್ತಾಗಿ ಕೊಟ್ಟರೆ("ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಫಾದರಿಂಗ್"), ಇದೇ ಅವರು ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡದಿರಲು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ತನ್ನ ವಿಸರ್ಜನೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಕಡಿತಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ, ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ವಿಸರ್ಜನ ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ(IMF, 2008, ಪುಟಗಳು 25–26).<ref>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/np/pp/eng/2008/022208.pdf |year=2008 |month=March |author=IMF |title=Fiscal Implications of Climate Change |publisher=International Monetary Fund, Fiscal Affairs Department |accessdate=2010-04-26}}</ref> ಈ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವ ದಾರಿಯೆಂದರೆ ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಹರಾಜು ಹಾಕುವುದು, ಎಂದರೆ, ಮಲಿನಕಾರರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಬದಲಿಗೆ ಅವರಿಗೇ ಅದನ್ನು ಮಾರುವುದು(ಹೆಪ್ ಬರ್ನ್, 2006, ಪುಟಗಳು 236–237).<ref name="hepburn" /> ಮತ್ತೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೆಂದರೆ, ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಹಂಚುವುದನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಗಂಡಾಂತರಕ್ಕೀಡಾಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ (ಪುಟ&nbsp;237). ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗದ ಅನ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿಗಿಳಿದಾಗ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಪರವಾನಗಿಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯ ಪರವಾದ ಈ ವಾದವನ್ನು EU ETSನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಂಡಾಂತರಕ್ಕೊಳಗಾದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಉತ್ಪಾದನೆ,ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಪುಕ್ಕಟೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ(4CMR, 2008).<ref>{{cite web |year=2008 |month=June |day=19 |author=4CMR |title=Memorandum by the Cambridge Centre for Climate Change Mitigation Research. European Union – Minutes of Evidence, Wednesday 8 October 2008. European Union Committee, Session 2007-2008, Thirty-third Report: The Revision of the EU's Emissions Trading System |url=http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200708/ldselect/ldeucom/197/8100802.htm |publisher=UK Parliament website |accessdate=2010-04-28}}</ref> '''ಹರಾಜು''' ಹರಾಜಿನಿಂದ ಬಂದ ಹಣವು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಣವನ್ನು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಾಳ್ಕೆಯಿರುವಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.<ref>{{cite news |url=http://economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_RVJTRQV |title=Climate change; The greening of America |newspaper=The Economist |date=2007-01-25 |accessdate=2009-04-03 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212113705/http://www.economist.com/opinion/displaystory.cfm?story_id=E1_RVJTRQV |url-status=dead }}</ref> ಅಥವಾ ಹಣವನ್ನು [[ವಿನಾಶಕಾರಕ]] ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಮುಚ್ಚಳ ಸಂಹಿತೆಯ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.(ಫಿಷರ್ ''ಮುಂತಾದವರು'' }., 1996, ಪುಟ 417).<ref>{{cite book |year=1996 |author=Fisher, B.S. ''et al''. |title=An Economic Assessment of Policy Instruments for Combating Climate Change. In: Climate Change 1995: Economic and Social Dimensions of Climate Change. Contribution of Working Group III to the Second Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (J.P. Bruce ''et al''. Eds.) |publisher=Cambridge University Press, Cambridge, U.K., and New York, N.Y., U.S.A. |isbn=9780521568548 |doi=10.2277/0521568544}}</ref> '''ವಿತರಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳು''' ಯುಎಸ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ [[ಅಮೆರಿಕದ ಶುದ್ಧ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆ]]ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು [[ಕಾಂಗ್ರೆಷನಲ್ ಬಜೆಟ್ ಕಚೇರಿ]]ಯು(CBO, 2009) ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web |last=Stone |first=Chad |last2=Shaw |first2=Hannah |title=Senate can strengthen climate legislation by reducing corporate welfare and boosting true consumer relief |url=http://www.cbpp.org/files/7-10-09climate.pdf |publisher=Centre for Budget and Policy Priorities |date=2009-07-10 |accessdate=2010-01-27 |archive-date=2009-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091024212239/http://www.cbpp.org/files/7-10-09climate.pdf |url-status=dead }}</ref> ಈ ಕಾಯಿದಯು ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಪುಕ್ಕಟೆಯಾಗಿ ನೀಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಬಹಳವೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಸೂದೆಯು ಕಡಿಮೆ-ಆದಾಯವಿರುವ ಬಳಕೆದಾರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತಾದರೂ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ಷಮವಾಗಲು ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ನೀಡುವಂತಹ ಕಲ್ಯಾಣಕರ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಹಾರ ಒದಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧನೋಪಾಯಗಳು ದೊರೆಯುವಂತಾಗಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{div col|cols=2}} * [[ಆಮ್ಲವರ್ಷ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ವಿತ್ತ]] * [[ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಿಸರ್ಜನೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಂಡಳಿ]] * [[AP 42 ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಅಂಶಗಳು]] * [[ಜನ್ಮ ಜಮಾ]] * [[ಇಂಗಾಲ ಜಮಾ]] * [[ಇಂಗಾಲದ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವಿಕೆ]] * [[ಇಂಗಾಲದ ಹಣಕಾಸು]] * [[ಬೇಡಿಕೆ ನೀಡುವಿಕೆಗಳ ಚಲ ವಿನಿಮಯ]] * [[ವಿಸರ್ಜನ ಪ್ರಮಾಣ]] * [[ಶಕ್ತಿ ಕಾಯಿದೆ]] * [[ಜಿಗುಟಿಲ್ಲದ ಸೂತ್ರಗಳು]] * [[ಹಸಿರು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ]] * [[ಹಸಿರು ಹೂಡಿಕೆಯ ಯೋಜನೆ]] * [[ಹಸಿರು ಶುದ್ಧೀಕರಣ]] * [[ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಕ್ರಮ.]] * [[ಕಡಿಮೆ-ಇಂಗಾಲದ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] * [[ಕಡಿಮೆ ಇಂಗಾಲ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ]]/ [[ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ]] * [[ವಿಶ್ವದ ಉಷ್ಣವನ್ನು ಇಳಿಸುವಿಕೆ]] * [[ಚರ ವಿಸರ್ಜನ ಕಡಿತ ಜಮಾ (MERC)]] * [[ಮುಕ್ತ ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಪಂಚ]] * [[ಪಿಗೋವಿಯನ್ ತೆರಿಗೆ]] * [[ವಿನಿಮಯಗೊಳಿಸಬಲ್ಲಿ ಧೂಮ ಮಾಲಿನ್ಯ ಪರವಾನಗಿಗಳು]] {{div col end}} == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|3}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.nature.com/news/2004/041115/pf/432268a_pf.html ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ: ಇಂಗಾಲದಾಟ news@nature.com ನವೆಂಬರ್ 17, 2004] * [http://business.guardian.co.uk/comment/story/0,,1975207,00.html ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ವಿಸರ್ಜನಾ ವ್ಯಾಪಾರವು ಒಂದು ಕೆಂಪು ಹೆರಿಂಗ್ ಅಷ್ಟೇ ಮತ್ತು ಅದು ''ನಡೆಯಲಾರದೆಂಬ ಅರಿವಿದೆ, ಲೇಖಕ ಜಾರ್ಜ್ ಮಾನ್ಬಿಯೋಟ್, ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 19, 2006'' ] * [http://www.epa.gov/airmarkets/progsregs/arp/index.html ಯುಎಸ್ಇಪಿಎರವರ ಆಮ್ಲ ವರ್ಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514231943/http://www.epa.gov/airmarkets/progsregs/arp/index.html |date=2010-05-14 }} * [http://www.aetf.net.au/ ಆಸ್ಟ್ರೇಲೇಷಿಯನ್ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಂಡಳಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302190102/http://www.aetf.net.au/ |date=2021-03-02 }} * [http://www.epa.state.il.us/air/erms/ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ''ವಿಸರ್ಜೆನಗಳ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141128104812/http://www.epa.state.il.us/air/erms/ |date=2014-11-28 }} * [http://www.tceq.state.tx.us/permitting/air/nav/air_banking.html ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ''ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613163714/http://www.tceq.state.tx.us/permitting/air/nav/air_banking.html |date=2007-06-13 }} * "[http://www.strategy-business.com/press/article/08201?pg=0 ದ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಎ ಮಾರ್ಕೆಟ್-ಮೈಂಡೆಡ್ ಎನ್ವಿರಾಂಮೆಂಟಲಿಸ್ಟ್]" ಲೇಖನ ಬರೆದವರು [[ಫ್ರೆಡ್ ಕ್ರುಪ್]], ''[[ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೆಜಿ+ಬಿಸಿನೆಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ (ನೋಂದಣಿ ಬೇಕಾಗಿ''ದೆ)ಇದು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಿಂದಿನ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ'' * [http://www.ieta.org/ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು] * [http://www.hm-treasury.gov.uk/independent_reviews/stern_review_economics_climate_change/sternreview_index.cfm ದ ಸ್ಟರ್ನ್ ರಿವ್ಯೂ ಆನ್ ದ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಚೇಂಜ್] - ಅಧ್ಯಾಯ ೧೪ ಮತ್ತು 15ರಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜನ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲ ತೆರಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ. * [http://www.thecornerhouse.org.uk/item.shtml?x=546606 ಕ್ಯಾರಿ ಆನ್ ಪಲ್ಯೂಟಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100207202217/http://www.thecornerhouse.org.uk/item.shtml?x=546606 |date=2010-02-07 }} - ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಲೇಖನ ಲೇಖಕ ಲ್ಯಾರಿ ಲೋಹ್ಮನ್, ಪ್ರಕಟಣೆ [[ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2, 2006ರಂದು. * [http://www.thecornerhouse.org.uk/summary.shtml?x=544238 ವೇಸ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್] - ಪುಸ್ತಕದ ಐದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ, "ಇಂಗಾಲ ವ್ಯಾಪಾರ: ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾವಣೆ, ಖಾಸಗೀಕರಣ, ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮಾತುಕತೆ", ಪ್ರಕಟಣೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬, ಪ್ರಕಾಶಕರು [[ಡ್ಯಾಗ್ ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್ಕ್ ಜೋಲ್ಡ್ ಫೌಂಡೇಷನ್]], ಡರ್ಬನ್ ಗ್ರೂಪ್ ಫಾರ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಮತ್ತು [[ದ ಕಾರ್ನರ್ ಹೌಸ್]]. * [http://www.carbontradewatch.org/carbon-trading-how-it-works-and-why-it-fails.html ಇಂಗಾಲ ವ್ಯಾಪಾರ - ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಏಕೆ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಪ್ರಕಟಣೆ ನವೆಂಬರ್ 2009, ಪ್ರಕಾಶಕರು: [[ಡ್ಯಾಗ್ ಹ್ಯಾಮರ್ಸ್ಕ್ ಜೋಲ್ಡ್ ಫೌಂಡೇಷನ್]]:ಎ ಬುಕ್ ಲೆಟ್ ಆನ್ ವೇರಿಯಸ್ ಎಮಿಷನ್ಸ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೀಮ್ಸ್(CDM, REDD, ETS) ವಿತ್ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಫ್ರಂ ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ, ಬ್ರೆಝಿಲ್, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಂಡ್ ಇಂಡಿಯಾ. * [http://environment.guardian.co.uk/climatechange/story/0,,2048918,00.html ಇಂಗಾಲದ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು EU ತೋರಿಸುತ್ತದೆ] * [http://www.cfr.org/publication/14203/ ಷಾಂಡ್ಲರ್: ಮೋರ್ ಫ್ಲೆಕ್ಸಿಬಿಲಿಟಿ ನೀಡೆಡ್ ಫಾರ್ ಎಫೆಕ್ಟಿವ್ ಎಮಿಷನ್ಸ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಸರ್ಜನೆಗಳ ಮುಚ್ಚಳ-ಮತ್ತು-ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಹಿತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸರಾಗತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201190138/http://www.cfr.org/publication/14203/ |date=2010-02-01 }} ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ಕೌಂಸಿಲ್ * [http://www.mayerbrown.com/publications/article.asp?id=4090&amp;nid=6 ಹಸಿರು ರಚನೆಯುಳ್ಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಪಸರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723201605/http://www.mayerbrown.com/publications/article.asp?id=4090&nid=6 |date=2011-07-23 }} ಲೇಖನ ಬರೆದವರು ಎಡ್ಮಂಡ್ ಪಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಲೆ ಪ್ಯೂರಿನ್, ಮೇಯರ್ ಬ್ರೌನ್, ಫಿನಾನ್ಷಿಯಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡದ್ದು, ಡಿಸೆಂಬರ್ 3, 2007ರಂದು. * [http://www.earthscan.co.uk/?tabid=57004 ಆರ್ನಾಡ್ ಬ್ರೋಹೆ: ಇಂಗಾಲದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು, ಅರ್ಥ್ ಸ್ಕ್ಯಾನ್] {{Global warming}} {{Sustainability}} {{DEFAULTSORT:Emissions Trading}} [[ವರ್ಗ:ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪಾರ-ವಹಿವಾಟು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗಾಲದ ಹಣಕಾಸು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ನೀತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಹಸಿರು ತೊಳೆಯುವಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಥಿಕ ಕಂಪನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ca:Comerç de drets d'emissió]] [[de:Emissionsrechtehandel]] [[en:Emissions trading]] [[es:Comercio de derechos de emisión]] [[fi:Päästökauppa]] [[fr:Bourse du carbone]] [[hu:Kibocsátáskereskedelem]] [[id:Perdagangan karbon]] [[it:Mercato delle emissioni]] [[ja:国内排出権取引]] [[ko:배출권거래제]] [[nl:Emissiehandel]] [[pl:Handel emisjami zanieczyszczeń]] [[pt:Comércio internacional de emissões]] [[ru:Торговля эмиссионными квотами]] [[si:විමෝචිතයන් වෙළඳාම]] [[sv:Utsläppshandel]] [[th:การค้าขายแลกเปลี่ยนก๊าซเรือนกระจก]] [[uk:Торгівля викидами]] [[wa:Mecanisse di Diswalpaedje sins Mannixhance]] [[zh:排污交易]] 2ssfeks9lyc8n4bp77jds95wvxx7726 0 24133 1373079 1339126 2026-05-09T13:53:16Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Logo_de_Enron.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Logo_of_Enron_Corporation_(1997).svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1373079 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = Enron Corporation | company_logo = [[ಚಿತ್ರ:Logo of Enron Corporation (1997).svg|150px|alt=A company logo with ENRON at a 45 degree angle and different colored lines above it, making the logo appear like a sideways 'E'.|Enron logo, designed by [[Paul Rand]]]] | company_type = Defunct / Asset-less Shell | slogan = Ask Why | company_vision = The World's Leading hey Company. | foundation = [[Omaha, Nebraska]], 1985 | location = [[Houston]], [[Texas]], United States | key_people = [[Kenneth Lay]], Founder, former Chairman and CEO<br />[[Jeffrey Skilling]], former President, CEO and COO<br />[[Andrew Fastow]], former CFO<br /> [[Rebecca Mark-Jusbasche]], former Vice Chairman, Chairman and CEO of Enron International<br />Stephen F. Cooper, Interim CEO and CRO<br />John J. Ray, III, Chairman | industry = formerly [[Energy]] | revenue = $101 billion (in 2000) | homepage = http://www.enron.com/ }} ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001ರಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ '''ಎನ್ರಾನ್ ಹಗರಣ''', [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನ ಹ್ಯೂಸ್ಟನ್]] ಮೂಲದ ಅಮೆರಿಕದ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ]] ಕಂಪನಿ [[ಎನ್ರಾನ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]] [[ದಿವಾಳಿ]]ಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಅತಿದೊಡ್ಡ ಐದು]] [[ಆಡಿಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ]] [[ಪಾಲುದಾರಿಕೆ]] ಹೊಂದಿರುವ [[ಅರ್ಥರ್ ಅಂಡರ್ಸನ್]] ಕೆಳಗಿಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅಮೆರಿಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದಿವಾಳಿಯ ಪುನಾರಚನೆಯಾಗಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್ ಆಡಿಟ್‌‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೈಫಲ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಬ್ರಾಟನ್‌, ವಿಲಿಯಮ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯು. " ಎನ್ರಾನ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಧಿ ಡಾರ್ಕ್‌ ಸೈಡ್‌ ಆಫ್‌ ಶೇರ್‌ಹೊಲ್ಡರ್‌ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ" ( [[Tulane ಲಾ ರಿವ್ಯೂ]], ನ್ಯೂ Orleans, ಮೇ 2002) ಪು.61 </ref> [[ಕೆನ್ನೆಥ್ ಲೇ]] ಅವರಿಂದ 1985ರಲ್ಲಿ [[ಹೌಸ್ಟನ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಗ್ಯಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್‌ನಾರ್ಥ್]] ಸೇರಿಸಿ ಎನ್ರಾನ್ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ಜೆಫ್ರಿ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್]] ಗುತ್ತಿಗೆ ಪಡೆದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳು, [[ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯ ಅಂಶಗಳು]] ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಹಣಕಾಸು ವರದಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಫಲವಾದ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಬಿಲಿಯನ್ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸಾಲವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವಂತೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಮುಖ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರಿ [[ಆಂಡ್ಯ್ರೂ ಫಾಸ್ಟೋ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಎನ್ರಾನ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಆಡಿಟ್‌ ಕಮಿಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವಿರುವ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರಿಂದ ಬಂದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. 2000 ರ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ [[ಷೇರು ಬೆಲೆ]] [[US$]]90 ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು, ನವಂಬರ್ 2001ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 1 ಡಾಲರ್‌ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಳಿದ ಕಾರಣ ಶೇರುದಾರರು 11 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು. [[ಯುಎಸ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿಸ್ ಆಂಡ್ ಎಕ್ಸಜೆಂಜ್ ಕಮಿಷನ್]] (ಎಸ್ಇಸಿ ತನಿಖೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಮೂಲ]] ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು [[ಡೈನರ್ಜಿ]] ನೀಡಿತು. ಮಾತುಕತೆ ವಿಫಲವಾದ ಮೇಲೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2, 2001ರಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ [[ದಿವಾಳಿತನ]]ಕ್ಕೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ದಿವಾಳಿತನದ ನಿಯಮಾವಳಿ]]ಯ [[ಅಧ್ಯಾಯ 11]]ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 64.3$ ಬಿಲಿಯನ್ ಆಸ್ತಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. 2002ರ [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ಕಾಮ್]] ದಿವಾಳಿ ಆಗುವವರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="BenstonQuality">{{cite journal|last=Benston|first=George J.|title=The Quality of Corporate Financial Statements and Their Auditors before and after Enron|journal=Policy Analysis|volume=|issue=497|page=12|publisher=[[Cato Institute]]|location=Washington D.C.|date=November 6, 2003|url=http://www.cato.org/pubs/pas/pa497.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-09-28}}</ref> ವಿವಿಧ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. ಎನ್ರಾನ್ ಅಡಿಟರ್ ಆಗಿದ್ದ ಅರ್ಥರ್ ಅಂಡರ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಕೂಡ ಅಮೆರಿಕದ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಆದರೆ [[ಯುಎಸ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತೀರ್ಪನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಹುತೇಕ ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕಾರಣ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಯಿತು. ([[ಅರ್ಥರ್ ಅಂಡರ್ಸನ್ ವಿರುದ್ಧ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ನೋಡಿ). ಬಿಲಿಯನ್ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪಿಂಚಣಿ ಮತ್ತು ಶೇರು ದರದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರೂ ಕಾನೂನು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೇರುದಾರರು ಸಿಮೀತ ಹಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದರು. ಈ ಹಗರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿಗಳ ಹಣಕಾಸು ವರದಿಯ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Ayala1">{{cite journal|last=Ayala|first=Astrid|coauthor=Giancarlo Ibárgüen, Snr.|title=A Market Proposal for Auditing the Financial Statements of Public Companies|journal=Journal of Management of Value|volume=|issue=|page=1|publisher=[[Universidad Francisco Marroquín]]|location=|date=March 2006|url=http://www.mba.ufm.edu.gt/journalofmanagement/content/ENG_MarketProposal.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-05}}</ref> [[ಸರ್ಬನೆಸ್-ಆಕ್ಸ್‌ಲೇ ಅಧಿನಿಯಮ]]ವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಫೆಡರಲ್ ತನಿಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಖೊಟ್ಟಿ ದಾಖಲೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಾಶಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಿರುಚುವಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಶೇರುದಾರರನ್ನು ಮೋಸಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರೆ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="CohenTrends">{{cite journal|last=Cohen|first=Daniel A.|coauthor=Dey Aiyesha and Thomas Z. Lys|title=Trends in Earnings Management and Informativeness of Earnings Announcements in the Pre- and Post-Sarbanes Oxley Periods|journal=|volume=|issue=|page=5|publisher=[[Kellogg School of Management]]|location=Evanston, Illinois|date=February 2005|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=658782|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಈ ಕಾನೂನು ಅಡಿಟಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name="Ayala1" /> == ಎನ್ರಾನ್ ಉನ್ನತಿಗೇರುವಿಕೆ == [[File:Ken Lay.jpg|thumb|right|200px|alt=A headshot of an older man facing the camera. The man is wearing a suit without a tie.| ಜುಲೈ 2004ರ ಮಗ್‌ಶಾಟ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕೆನೆತ್‌ ಲೇ ]] ಎರಡು [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್]] ಕಂಪನಿಗಳಾದ [[ಹ್ಯೂಸ್ಟನ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಗ್ಯಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್‌ನಾರ್ಥ್]] ಅನ್ನು ಸೇರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಕೆನ್ನೆಥ್ ಲೇ]] 1985ರಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="Healy3">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=3|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> 1990ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ]] ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ನೀಡಿದರು. ಇದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]] ಮಾರಾಟದ ಮೇಲಿನ [[ನಿಯಂತ್ರಣ ತೆಗೆದು ಹಾಕುವ]] ಕಾನೂನು ಪಾಸು ಮಾಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್ ನಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳು ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref name="StruggleNYT">{{cite news|last=Gerth|first=Jeff|coauthor=Richard A. Oppel, Jr.|url=https://www.nytimes.com/2001/11/10/business/regulators-struggle-with-a-marketplace-created-by-enron.html|work=The New York Times|title=Regulators struggle with a marketplace created by Enron|date=2001-11-10|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಉತ್ಪಾದಕರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು [[ದರ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ]] ವಿರುದ್ಧ ಅಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಎನ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳ ಬಲವಾದ [[ಲಾಬಿ]] [[ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು.<ref name="StruggleNYT"/><ref name="SurestStepsNYT">{{cite news|last=Banerjee|first=Neela|url=https://www.nytimes.com/2001/11/09/business/surest-steps-not-the-swiftest-are-propelling-dynegy-past-enron.html|title=Surest steps, not the swiftest, are propelling Dynegy past Enron|work=The New York Times|date=2001-11-09|accessdate=2009-08-04}}</ref> 1992ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಮತ್ತು [[ಬಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ಮುನ್ನ ಗಳಿಕೆಯಾದ]] 122 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಗಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನಿಲ ವ್ಯಾಪಾರವು ಎನ್ರಾನ್ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆದಾರನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ನವೆಂಬರ್ 1999ರಲ್ಲಿ [[ಎನ್ರಾನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್]] ಎಂಬ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು ಅಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತುಕತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.<ref name="Healy7">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=7|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಸಾಧಿಸುವ ಧಾವಂತದಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ ಬದಲಿಸಲು ಹವಣಿಸಿತು. 2001ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎನ್ರಾನ್, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಗ್ಯಾಸ್ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್. ಪಲ್ಪ್ ಮತ್ತು ಪೇಪರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೈತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಹಿವಾಟು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Healy5">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=5|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಈ ಎಲ್ಲದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್ ಶೇರು ಬೆಲೆ 1991ರ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು 1998ರ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಶೇ.311ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿತು. [[ಸಾಧಾರಣ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ 500 ಶೇರು ಸೂಚ್ಯಂಕ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 1999ರಲ್ಲಿ ಶೇರು ಬೆಲೆ ಶೇ. 56 ರಷ್ಟು ಮತ್ತು 2000ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 87ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಇದೇ ಅವಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶೇ.20ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಶೇ. 10 ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ ದಾಖಲಿಸಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2000ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎನ್ರಾನ್ ಶೇರು 83.13 ಡಾಲರ್‌ ತಲುಪಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳವು 60 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌‌ಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದು ಆರು ಪಟ್ಟು [[ಬುಕ್ ವ್ಯಾಲ್ಯೂ]] ಮತ್ತು 70 ಪಟ್ಟು [[ಗಳಿಕೆ]]ಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯದ ಸೂಚಕವಾಯಿತು. ಇದು ಅಲ್ಲದೇ ಅಮೆರಿಕದ ''[[ಫಾರ್ಚೂನ್ ಅತ್ಯಂತ ನಂಬಲರ್ಹ ಕಂಪನಿ]]'' ಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ '''ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿ''' ಎಂದು ಎನ್ರಾನ್ ಹೆಸರು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Healy1">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=1|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> == ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು == ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಅಪಾರದರ್ಶಕ [[ಹಣಕಾಸು ಉಲ್ಲೇಖ]]ಗಳು ಶೇರುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref name="DarkSide6">{{cite journal|last=Bratton|first= William W.|title=Enron and the Dark Side of Shareholder Value|journal=[[Tulane Law Review]]|volume=|issue=|page=6|date=May 2002|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=301475|doi=|accessdate=2009-08-24}}</ref><ref name="MackOther">{{cite news|last=Mack|first=Toni|url=http://www.forbes.com/forbes/2002/1014/062_print.html|work=[[Forbes (magazine)|Forbes]]|title=The Other Enron Story|date=2002-10-14|accessdate=2009-08-09|archive-date=2012-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118123015/http://www.forbes.com/forbes/2002/1014/062_print.html|url-status=dead}}</ref> ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ [[ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿ]]ಯು [[ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ]]ವನ್ನು ಸಿಮೀತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದಿರಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಿಮೀತ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರ ವಿಧಾನವು [[ಆದಾಯ]]ವನ್ನು ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಲೇನ್ಸ್ ಶೀಟ್]] ಅನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡಿಸಿ ತನ್ನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿತು.<ref name="Healy9">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=9|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಮ್ಯಾಕ್ ಲೀನ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಕೀಡ್ ರ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ''ದ ಸ್ಮಾರ್ಟೆಸ್ಟ್ ಗೈಸ್ ಇನ್ ದ ರೂಮ್'' ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ, ಎನ್ರಾನ್ ಹಗರಣ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಹವ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಗಳ ನಿರಂತರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಾರದೆ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿತು.<ref name="McLean1323">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|pages=132–133}}</ref> 1997ರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕುಸಿಯುವವರೆಗೆ, ಎನ್ರಾನ್ ನ ಹಣಕಾಸು ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವು ವರದಿಯಾಗಿರುವ [[ಆದಾಯ]] ಮತ್ತು [[ಹಣದ ಒಳಹರಿವ]]ನ್ನು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿರಿಸುವುದು ಆಗಿತ್ತು. [[ಆಸ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪುಸ್ತಕದಿಂದ]] [[ಸಾಲ]]ವನ್ನು ತಿರುಚಲಾಯಿತು.<ref>ಜೇಮ್ಸ್ ಎನ್‌. ಬೊದುರ್ತ, ಜೂ.:''"ಅನ್‌ಫೈರ್‌ ವ್ಯಾಲ್ಯೂಸ್‌" - ಎನ್ರಾನ್ಸ್‌ ಶೆಲ್‌ ಗೇಮ್‌'' (ದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡುನ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ಯುಸನೆಸ್‌, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಡಿಸಿ, ಮಾರ್ಚ್‌ 2003) ಪು.2 [http://bodurtha.georgetown.edu/enron/bodurtha_enron_shell_game.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905180643/http://bodurtha.georgetown.edu/enron/bodurtha_enron_shell_game.pdf |date=2012-09-05 }}</ref> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ದಿವಾಳಿಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಬಹುತೇಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಲೇ. [[ಜೆಫರಿ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್]], [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಫಾಸ್ಟೊವ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರ ನೇರವಾದ ಇಲ್ಲವೇ ಪರೋಕ್ಷ ಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ ಚಿರಕಾಲ ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಕೊನೆಯ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲೇ ಕಂಪನಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು. ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಯಾವಾಗಲೂ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ [[ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದ ಹಂತ ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಅಲ್ಲದೇ ಕಂಪನಿಯ ಸಾಲವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಬ್ಯಾಲನ್ಸ್ ಶೀಟ್ ನಲ್ಲಿರದ ವಾಹನ, ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಇಂದಿಗೂ ಜನರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಣಗಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="McLean1323"/> === ಆದಾಯ ಮಾನ್ಯತೆ === ಎನ್ರಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ [[ಮಾರಾಟಗಾರ]]ರು ಸಗಟು ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು [[ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಲಾಭ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಅಲ್ಲದೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗ್ಯಾಸ್ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್, ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು.<ref name="FossRevol">{{cite journal|last=Foss|first=Michelle Michot|title=Enron and the Energy Market Revolution|journal=|volume=|issue=|page=1|publisher=[[University of Houston Law Center]]|location=|date=September 2003|url=http://www.beg.utexas.edu/energyecon/energy-inc/members/Course_Modules/Class_Info/Foss_Enron%20Chapter_Final_9%205%2003.pdf|doi=|accessdate=2009-11-12|archive-date=2010-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/5tZ0uZXuG?url=http://www.beg.utexas.edu/energyecon/energy-inc/members/Course_Modules/Class_Info/Foss_Enron%20Chapter_Final_9%205%2003.pdf|url-status=dead}}</ref> ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಖರೀದಿಯ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಆದಾಯವನ್ನಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು [[ಸಾಮಗ್ರಿ ಮಾರಾಟದ ವೆಚ್ಚ]] ಎಂದು ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಮಾರಾಟಗಾರರು ಪರಿಗಣಿಸಿ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, [[ಏಜೆಂಟ್]] ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕರೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆತ ಮಾರಾಟ ಇಲ್ಲವೇ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥನಂತೆ ರಿಸ್ಕ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸೇವೆ ನೀಡುವವರು]] ಏಜೆಂಟ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ಮೌಲ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಆತ ಆದಾಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="DharanRedFlag1013">{{cite book|last=Dharan|first=Bala G.|coauthor=William R. Bufkins|title=Enron: Corporate Fiascos and Their Implications|pages=101–103}}</ref> [[ಗೋಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಸಚ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆರ್ರಿಲ್ ಲಿಂಚ್‌]]ಗಳಂತಹ ಶೇರು ವಹಿವಾಟು ಕಂಪನಿಗಳು ಆದಾಯವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ (ಅಲ್ಲಿ ಶೇರು ವಹಿವಾಟು ಅಥವಾ ದಳ್ಳಾಳಿ ಶುಲ್ಕ ಮಾತ್ರ ಆದಾಯ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು) ಮಿತವಾದ "ದಲ್ಲಾಳಿ ಮಾದರಿ"ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್ ತನ್ನ ಪ್ರತಿ ವಹಿವಾಟಿನ ಪೂರ್ತಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಆದಾಯವನ್ನಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಈ "ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಾದರಿ" ವಿಧಾನವು ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಅರ್ಥವಿವರಣೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ದಲ್ಲಾಳಿ ಮಾದರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ವಿಧಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಧರನ್‌, ಬಾಲಾ ಜಿ. ಮತ್ತು ಬಫ್‌ಕಿನ್ಸ್, ವಿಲಿಯಮ್ ಆರ್‌.,''ರೆಡ್‌ ಫ್ಲಾಗ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಎನ್ರಾನ್ಸ್‌ ರಿಪೊರ್ಟಿಂಗ್‌ ಆಫ್ ರೆವೆನ್ಯೂಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌‍೦ಡ್‌ ಕೀ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಮೆಸರ್ಸ್'' ‌, (ಎನ್ರಾನ್‌: ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಫಿಯಾಸ್ಕೂಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ದೇರ್‌ ಇಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್‌, [[ಫೌಂಡೇಶನ್‌ ಪ್ರೆಸ್]]‌,ISBN 1-58778-578-1, 2004, ಪು.101-103 [http://www.ruf.rice.edu/~bala/files/dharan-bufkins_enron_red_flags.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604234448/http://www.ruf.rice.edu/~bala/files/dharan-bufkins_enron_red_flags.pdf |date=2011-06-04 }}</ref> ಎನ್ರಾನ್‌ನ ವರದಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವು ವಹಿವಾಟಿನ ಆದಾಯವನ್ನು ಏರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ನಂತರಉದ್ದಿಮೆಯ ಆದಾಯದ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯ ಜೊತೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವೆಂಬಂತೆ ಇತರ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಂದ ಶಕ್ತಿಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಡ್ಯೂಕ್ ಎನರ್ಜಿ]], [[ರೇಲಿಯಂಟ್ ಎನರ್ಜಿ]], ಮತ್ತು [[ಡೈಎನರ್ಜಿ]]ಗಳಂತಹ ಇತರ ಶಕ್ತಿಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು [[ಫಾರ್ಚೂನ್ 500|''ಫಾರ್ಚೂನ್'' 500]] ರ 50 ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಶೇರು ವಹಿವಾಟಿನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಆದಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳಲು ಎನ್ರಾನ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡವು.<ref name="DharanRedFlag105">{{cite book|last=Dharan|first=Bala G.|coauthor=William R. Bufkins|title=Enron: Corporate Fiascos and Their Implications|pages=105}}</ref> ಎನ್ರಾನ್‌ನ "ಹೆಚ್ಚಾಗಿ-ಏರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ" ಆದಾಯಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಲವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಹೊಸಶೋಧಗಳ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆಯ ಅದ್ಭುತ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. 1996 ರಿಂದ 2000 ದ ನಡುವೆ, ಎನ್ರಾನ್‌ದ ಆದಾಯಗಳು 750% ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟವು, 1996 ರಲ್ಲಿ $13.3 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಿದ್ದ ಆದಾಯವು 2000 ದಲ್ಲಿ $100.8 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಿಗೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 65% ದಂತೆ ಈ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವರ್ಧನೆಯು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 2-3% ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲು ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಯಾವುದೇ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಂಡಿರದಂತಹುದಾಗಿತ್ತು. 2001 ನೇ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಒಂಭತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳಿಗೆ, ಎನ್ರಾನ್ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ $138.7 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲು ಮಾಡಿತು, ಈ ದಾಖಲಾತಿಯು ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು [[ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ 500|''ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್'' ಗ್ಲೋಬಲ್ 500]] ದಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="DharanRedFlag97100">{{cite book|last=Dharan|first=Bala G.|coauthor=William R. Bufkins|title=Enron: Corporate Fiascos and Their Implications|pages=97–100}}[http://www.ruf.rice.edu/~bala/files/dharan-bufkins_enron_red_flags.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604234448/http://www.ruf.rice.edu/~bala/files/dharan-bufkins_enron_red_flags.pdf |date=2011-06-04 }}</ref> === ನ್ಯಾಯಯುತ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ === ಎನ್ರಾನ್‌‌ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅನಿಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ, ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಇದು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿತ್ತು: ಪ್ರತಿ [[ಕಾಲದ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯಮವು ಅನಿಲವನ್ನು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವ ವಾಸ್ತವಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸುವ ವಾಸ್ತವಿಕ ಆದಾಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯಾವಾಗ ಕುಶಲಗಾರರು ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರೋ, ಅವರು ಶೇರು ವಹಿವಾಟು ಉದ್ಯಮವು ನ್ಯಾಯಯುತ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು, ಏಕೆಂದರೆ ನ್ಯಾಯಯುತ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವು "...ನಿಜವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯ"ವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="McLean3942">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|pages=39–42}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ತನ್ನ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಮಾಡಲು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಆಯವ್ಯಯ-ಅಲ್ಲದ ಉದ್ಯಮವಾಯಿತು.<ref name="MackHiddenR">{{cite news|last=Mack|first=Toni|url=http://proquest.umi.com.libproxy.sdsu.edu/pqdweb?did=421703&sid=3&Fmt=3&clientId=17862&RQT=309&VName=PQD|format=Registration required|work=[[Forbes (magazine)|Forbes]]|title=Hidden Risks|date=1993-05-24|accessdate=2009-08-09}}</ref> ನ್ಯಾಯಯುತ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವು, ಒಮ್ಮೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸಹಿ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಆದಾಯವು ಬರಲಿರುವ ಹಣದ ಹರಿವಿನ ನಿವ್ವಳ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೌಲ್ಯ ಎಂಬಂತೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಅನೇಕ ವೇಳೆ, ಈ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವೆಚ್ಚಗಳು ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Healy10">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=10|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಆದಾಯ ಮತ್ತು ನಗದುಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೆಚಿನದಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಬಂಡವಾಳದಾರರು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ತಪ್ಪಾದ ಅಥವಾ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ ವರದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟರು. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಆದಾಯವು ಹಣಕಾಸಿನ ಗಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಂಡವಾಳದಾರರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯಗಳು ಅಂತರ್ಗತಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡಬೇಕು.<ref name="McLean3942"/> ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯು "ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಆದಾಯವನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿದರೆ, ನಂತರ ನೀವು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದನು.<ref name="MackHiddenR"/> ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳ ಮೋಸಗಳು ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ, [[ಯು.ಎಸ್. ಷೇರುಪತ್ರ ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯ ಮಂಡಳಿಯು]] (SEC) ಎನ್ರಾನ್‌ಗೆ ಅದರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅನಿಲ ಭವಿಷ್ಯತ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ವಹಿವಾಟಿನ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಜನವರಿ 30, 1992 ರಂದು ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="McLean3942"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎನ್ರಾನ್ ನಂತರ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮುನ್ನಂದಾಜನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name="McLean127">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=127}}</ref> ಜುಲೈ 2000 ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ, ಎನ್ರಾನ್ ಮತ್ತು [[ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ವೀಡಿಯೋ]] ಕಂಪನಿಗಳು ಆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯೊಳಗೆ ಯು.ಎಸ್.ನ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯ-ಮೇಲೆ ಮನೋರಂಜನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ 20-ವರ್ಷದ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಹಲವಾರು [[ಪೈಲಟ್ ಯೋಜನೆ]]ಗಳ ನಂತರ, ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆ]]ಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಕೂಡ, ಎನ್ರಾನ್ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಸುಮಾರು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಊಹಿತ ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು.<ref name="Healy10"/> ಸಂಪರ್ಕಜಾಲವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಕಂಪನಿಯು ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಒಪ್ಪಂದವು ನಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡರೂ ಸಹ ಎನ್ರಾನ್ ಭವಿಷ್ಯದ ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref name="BlockbusterUSA">{{cite news|last=Hays|first=Kristen|url=http://www.usatoday.com/tech/techinvestor/corporatenews/2005-04-17-new-enron-trial_x.htm|work=[[USA Today]]|title=Next Enron trial focuses on broadband unit|date=2005-04-17|accessdate=2009-08-07}}</ref> === ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳು === ಎನ್ರಾನ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತ್ತು-ನಿಯಮಿತ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಕಂಪನಿಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು-ಬಂಡವಾಳ ತೊಡಗಿಸಲು ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ಸ್ವತ್ತು]]ಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಅತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Healy11">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=11|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಈ [[ಶೆಲ್ ಕಂಪನಿ]]ಗಳು ಒಬ್ಬ ಹೊಣೆಹೊರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ(ನಡೆಸುಗ) ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಇಕ್ವಿಟಿ ಬಂಡವಾಳದಾರ]] ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಾಲ ಮಾಡುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬಂಡವಾಳ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಹಣಕಾಸಿನ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ನಡಾವಳಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕವು ಹೊಣೆಹೊರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಘಟಕ ಹೌದೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, 2001 ರವರೆಗೆ, ಎನ್ರಾನ್ ತನ್ನ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಸಲುವಾಗಿ ನೂರಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Healy10"/> ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳು ಕೇವಲ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಂಗದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಅಡಾವೆ ಪತ್ರಿಕೆಯು ತನ್ನ [[ಭಾದ್ಯತೆ]]ಗಳನ್ನು ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ನಮೂದಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಇಕ್ವಿಟಿ]]ಯನ್ನು ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಮೂದಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಇದರ ಆದಾಯಗಳು ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Healy11"/> ಎನ್ರಾನ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೆಳಬದಿಯ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ [[ಸುಲಭವಾಗಿ ನಗದಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗದ]] ಬಂಡವಾಳಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಂಭವನೀಯ ನಷ್ಟದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ]] ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ತೊಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಶೇರುದಾರರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳು ಈ ನಷ್ಟದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಸ್ವಂತ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜಾಮೀನುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಂಡವಾಳದಾರರು ಅರಿತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎನ್ರಾನ್ ಅನ್ನು ಕೆಳಬದಿಯ ಸಷ್ಟದಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿತು.<ref name="Healy11"/> ಜೆಇಡಿಐ ಮತ್ತು ಚ್ಯೂಕೋ, ವೈಟ್‌ವಿಂಗ್, ಮತ್ತು [[ಎಲ್‌ಜೆ‌ಎಮ್‌]]ಗಳು ಎನ್ರಾನ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ==== ಜೆಇಡಿಐ ಮತ್ತು ಚ್ಯೂಕೋ ==== 1993 ರಲ್ಲಿ, ಎನ್ರಾನ್ [[ಕ್ಯಾಲ್‌ಪಿಇಆರ್‌ಎಸ್]](CalPERS), ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪಿಂಚಿಣಿ ನಿಧಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಂಟಿ ಉಧ್ಯಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.ಇದನ್ನು ಜಂಟಿ ಶಕ್ತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬಂಡವಾಳಗಳು (ಜಾಯಿಂಟ್ ಎನರ್ಜಿ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ (ಜೆಇಡಿಐ)) ಎಂದು ಕರೆಯಿತು.<ref name="McLean67">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=67}}</ref> 1997 ರಲ್ಲಿ, [[ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಯಾಗಿ (COO) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಅವರು ಕ್ಯಾಲ್‌ಪಿಇಆರ್‌ಎಸ್ (CalPERS) ಅನ್ನು ವಿಶೇಷ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ಅನ್ನು ಸೇರುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಕ್ಯಾಲ್‌ಪಿಇಆರ್‌ಎಸ್ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಉತ್ಸುಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜೆಇಡಿಐನಲ್ಲಿಯ ತಮ್ಮ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದಿತ್ತು.<ref name="DarkSide30">{{cite journal|last=Bratton|first= William W.|title=Enron and the Dark Side of Shareholder Value|journal=[[Tulane Law Review]]|volume=|issue=|page=30|date=May 2002|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=301475|doi=|accessdate=2009-08-24}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎನ್ರಾನ್ ಜೆಇಡಿಐಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಲ್‌ಪಿಇಆರ್‌ಎಸ್‌ನ ಶೇರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸಾಲವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ. [[ಪ್ರಧಾನ ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರಿ]] ಫಾಸ್ಟೋವ್ [[ಚ್ಯೂಕೋ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್]] [[ಎಲ್.ಪಿ]] ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಅದು ಎನ್ರಾನ್‌‌ಗೆ ಅದು ಕ್ಯಾಲ್‌ಪಿಇಆರ್‌ಎಸ್‌ನ $383 ಮಿಲಿಯನ್ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಸಾಲ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು.<ref name="Healy11" /> ಫಾಸ್ಟೋವ್‌ರ ಚ್ಯೂಕೋ ಸಂಘಟನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದದಾಗಿ ಜೆಇಡಿಐಯ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಅಡಾವೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ಯಾಲ್‌ಪಿಇಆರ್‌ಎಸ್‌ ಮತ್ತು ಎನ್ರಾನ್‌ಗಳ ನಡುವಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 2001 ರಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅದು ನಂತರ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಚ್ಯೋಕೋ ಮತ್ತು ಜೆಇಡಿಐ ಎರಡರ ಮೊದಲಿನ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು 1997 ರಿಂದ 2001 ರ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಆದಾಯವನ್ನು $405 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಕ್ರೋಢೀಕರಣವು ಕಂಪನಿಯ ಒಟ್ಟು ಋಣಗ್ರಸ್ತತೆ(ಸಾಲದ ಮೊತ್ತ)ಯನ್ನು $628 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="DarkSide31">{{cite journal|last=Bratton|first= William W.|title=Enron and the Dark Side of Shareholder Value|journal=[[Tulane Law Review]]|volume=|issue=|page=31|date=May 2002|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=301475|doi=|accessdate=2009-08-24}}</ref> ==== ವೈಟ್‌ವಿಂಗ್ ==== [[ವೈಟ್‌-ವಿಂಗ್ ಡೋವ್]] ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌‌ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಎನ್ರಾನ್‌ನಿಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕದ ಹೆಸರೂ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು.<ref>ಮ್ಯಾಕ್‌ಕುಲ್ಲೊಹ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌: ''ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್‌ ವೈಟ್‌ವಿಂಗ್'' ‌, ಮ್ಯಾಕ್‌ಕುಲ್ಲೊಹ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌, ಪೊರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಒರೆಗಾನ್‌, ಜನವರಿ 2002, ಪು.1 [http://www.mresearch.com/pdfs/13.pdf ]</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 1997 ರಲ್ಲಿ, ಎನ್ರಾನ್‌ನಿಂದ $579 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತದ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಬಾಹಿಕ ಬಂಡವಾಳದಾರರಿಂದ $500 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತದ ಬಂಡವಾಳದ ಜೊತೆ, ವೈಟ್‌ವಿಂಗ್ ಸದಸ್ಯ ಎಲ್.ಪಿ.ಯು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಘಟಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಎನ್ರಾನ್ ಜೊತೆಗೆ ಏಕೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಅಡಾವೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ವೈಟ್‌ವಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಶೇರುಗಳು, ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಸರಕುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಬಂಡವಾಳಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="Cornford18">{{cite journal|last=Cornford|first=Andrew|title=Internationally Agreed Principles For Corporate Governance And The Enron Case|journal=G-24 Discussion Paper Series No. 30|volume=|issue=|page=18|publisher=[[United Nations Conference on Trade and Development]]|location=New York|date=June 2004|url=http://www.unctad.org/en/docs/gdsmdpbg2420046_en.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> 1999 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವೆ ವೈಟ್‌ವಿಂಗ್ ಎನ್ರಾನ್‌ನಿಂದ ಅದರ ಶೇರುಗಳನ್ನು [[ಪೂರಕ]]ವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು 2 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ವಹಿವಾಟುಗಳು ಎನ್ರಾನ್ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಹಸ್ತಾಂತರವು ನಿಜವಾದ ಕ್ರಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಲ ಎಂಬಂತೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Lambert35">{{cite book|last=Lambert|first=Jeremiah D.|title=Energy Companies and Market Reform|publisher=[[PennWell Corporation]]|location=[[Tulsa]]|date=September 2006|page=35|isbn=1-593-70060-1}}</ref> ==== ಎಲ್‌ಜೆ‌ಎಮ್ ಮತ್ತು ರಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ==== 1999 ರ ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಎರಡು [[ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ]]ಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದನು: ಎಲ್‌ಜೆ‌ಎಮ್ ಕೇಮನ್. ಎಲ್.ಪಿ. (ಎಲ್‌ಜೆ‌ಎಮ್1) ಮತ್ತು ಎಲ್‌ಜೆ‌ಎಮ್2 ಸಹ-ಬಂಡವಾಳ ಎಲ್.ಪಿ. (ಎಲ್‌ಜೆ‌ಎಮ್2), ಇವುಗಳನ್ನು ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸರಕುಗಳ ಮತ್ತು ಶೇರುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ಲೆಕ್ಕಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳು ಎನ್ರಾನ್‌ನಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಬಾಹಿಕ [[ಇಕ್ವಿಟಿ ಬಂಡವಾಳದಾರ]]ರಂತೆ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಫಾಸ್ಟೋವ್ (ಇವರು ಸಿಎಫ್‌ಒ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ) ಇವರು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಮಂಡಳಿಯ ಮುಂದೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref name="McLean1937">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=193 and 197}}</ref> ಎಲ್‌ಜೆ‌ಎಮ್ 1 ಮತ್ತು 2 ಗಳು [[ಜೆ.ಪಿ. ಮೊರ್ಗಾನ್ ಚೇಸ್]], [[ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್]], [[ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸ್ಯೂಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಬೊಸ್ಟನ್]], ಮತ್ತು [[ವಚೋವಿಯಾ]]ಗಳಿಂದ ಸಹಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ $390 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಾಹಿಕ ಇಕ್ವಿಟಿಗಳ ಧನಸಹಾಯದ ಜೊತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಕ್ವಿಟಿಯನ್ನು ವಹಿವಾಟು ಮಾಡುವ [[ಮೆರ್ರಿಲ್ ಲಿಂಚ್]] ಕೂಡ $22 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿತು.<ref name="DarkSide31"/> ಎನ್ರಾನ್ "ರಾಪ್ಟರ್ I-IV", ನಾಲ್ಕು ಎಲ್‌ಜೆ‌ಎಮ್ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳಾದ ''[[ಜುರಾಸಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]'' ನಲ್ಲಿನ [[ವೆಲೋಸಿರಾಪ್ಟರ್‌]]ಗಳು, ಎನ್ರಾನ್‌ನ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಶೇರು]]ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ವತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ $1.2 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶೇರುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಎನ್ರಾನ್‌ನ $150 ಮಿಲಿಯನ್ [[ಸಂದಾಯ ಮಾಡಬೇಕಾದ ನೋಟ್‌]]ಗಳಿಗೆ" ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Velociraptors">{{cite news|last=Levine|first=Greg|url=http://www.forbes.com/2006/03/07/enron-fastow-two-cx_gl_0307autofacescan16.html|work=[[Forbes]]|title=Fastow Tells Of Loss-Hiding Enron 'Raptors'|date=2006-03-07|accessdate=2009-09-19}}</ref><ref name="DarkSide33">{{cite journal|last=Bratton|first= William W.|title=Enron and the Dark Side of Shareholder Value|journal=[[Tulane Law Review]]|volume=|issue=|page=33|date=May 2002|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=301475|doi=|accessdate=2009-08-24}}</ref><ref name="CloudedBooks">{{cite news|last=Hiltzik|first=Michael A.|url=http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/103911266.html?dids=103911266:103911266&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan+31%2C+2002&author=MICHAEL+A.+HILTZIK&pub=Los+Angeles+Times&desc=THE+NATION%3B+THE+FALL+OF+ENRON%3B+Enron%27s+Web+of+Complex+Hedges%2C+Bets%3B+Finances%3A+Massive+trading+of+derivatives+may+have+clouded+the+firm%27s+books%2C+experts+say.&pqatl=google|work=[[Los Angeles Times]]|title=Enron's Web of Complex Hedges, Bets; Finances: Massive trading of derivatives may have clouded the firm's books, experts say|format=Fee required|date=2002-01-31|accessdate=2009-08-24|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106020143/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/103911266.html?dids=103911266:103911266&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jan+31%2C+2002&author=MICHAEL+A.+HILTZIK&pub=Los+Angeles+Times&desc=THE+NATION%3B+THE+FALL+OF+ENRON%3B+Enron%27s+Web+of+Complex+Hedges%2C+Bets%3B+Finances%3A+Massive+trading+of+derivatives+may+have+clouded+the+firm%27s+books%2C+experts+say.&pqatl=google|url-status=dead}}</ref> ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳು, ಘಟಕಗಳ [[ಸಾಲ ಸಾಧನ (ಲಿಖಿತಪತ್ರ)]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಸಂದಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಲಿಖಿತಪತ್ರಗಳ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಮೊತ್ತವು $1.5 ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಘಟಕಗಳು $2.1 ಬಿಲಿಯನ್‌ನ ಒಂದು [[ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೊತ್ತ]]ಕ್ಕಾಗಿ [[ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="DarkSide33"/> ಎನ್ರಾನ್ ರಾಪ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಕಂಪನಿಯು ಶೇರುಗಳನ್ನು ಒಂದು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀಡುವಿಕೆ]]ಯಂತಹ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಅದು ತನ್ನ [[ಅಡಾವೆ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ (ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್) ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಬೇಕಾದ ನೋಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವತ್ತುಗಳಾಗಿ ನಮೂದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದರ [[ಶೇರುದಾರರ ಇಕ್ವಿಟಿ]]ಯನ್ನು ಆ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="DarkSide38">{{cite journal|last=Bratton|first= William W.|title=Enron and the Dark Side of Shareholder Value|journal=[[Tulane Law Review]]|volume=|issue=|page=38|date=May 2002|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=301475|doi=|accessdate=2009-08-24}}</ref> ಈ ನಿರೂಪಣೆಯು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕ [[ಅರ್ಥರ್ ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌]]ಗೆ ಇದನ್ನು ಅಡಾವೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ನಿವ್ವಳ [[ಶೇರುದಾರರ ಇಕ್ವಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ $1.2 ಬಿಲಿಯನ್ ಮೊತ್ತದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="1BillionSE">{{cite news|last=Flood|first=Mary|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/special/enron/3657249.html|work=[[Houston Chronicle]]|title=Spotlight falls on Enron's crash point|date=2006-02-14|accessdate=2009-08-24}}</ref> $2.1 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. ಶೇರು ಬೆಲೆಗಳು ಅವುಗಳ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಎತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಕಾರಣ ಎನ್ರಾನ್ [[ವಿನಿಮಯ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಐದು ಆರ್ಥಿಕ ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಶೇರುಗಳ ಬೆಲೆಯು ಇಳಿದಂತೆ ವಿನಿಮಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಬಂಡವಾಳ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಮೌಲ್ಯವೂ ಕೂಡ $1.1 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಇಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು (ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳು ಒಪ್ಪಂದಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ $1.1 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಸಾಲದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊರಲ್ಪಟ್ಟರು). "ನ್ಯಾಯವಾದ ಮೌಲ್ಯ" ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಎನ್ರಾನ್ 2000 ನೇ ವರ್ಷದ [[ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಿನಿಮಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೂಲಕ $500 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಭಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು, ಅದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶೇರಿನ ಬಂಡವಾಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಇದರ ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿತು. ಈ ಲಾಭವು 2000 ನೇ ವರ್ಷದ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಗಳಿಕೆಯ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು (ಮೊದಲಿಗೆ 2001 ರಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಪುನರ್‌ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು).<ref name="DarkSide39">{{cite journal|last=Bratton|first= William W.|title=Enron and the Dark Side of Shareholder Value|journal=[[Tulane Law Review]]|volume=|issue=|page=39|date=May 2002|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=301475|doi=|accessdate=2009-08-24}}</ref> === ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಅಧಿಪತ್ಯ (ಆಡಳಿತ) === ಹೀಲೆ ಮತ್ತು ಪಾಲೆಪ್ಯೂ ಇವರು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಒಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು "ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು, ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳದಾರರ ನಡುವಣ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಬಾಹಿಕ ಆಡಿಟರ್‌ಗಳಂತಹ ಆಶ್ವಾಸನಾ ಕಸುಬುದಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲದ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲ್ಪಡಬೇಕು; ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಮಿತಿಯ ಆಂತರಿಕ ಆಡಳಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲ್ಪಡಬೇಕು."<ref name="Healy1"/> ಎನ್ರಾನ್ ಇದು ಗಣನೀಯವಾದ ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನಾ ಸಮಿತಿಯ ಜೊತೆ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಗಣ-ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಮಾದರಿ [[ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಸಮಿತಿ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಲಿಖಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಮಿತಿಯ 2000 ವರ್ಷದ ಅವಲೋಕನದಲ್ಲಿ, ''[[ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ]]'' ರು ಇದರ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನದ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="Gillan21">{{cite journal|last=Gillan|first=Stuart|coauthor=John D. Martin|title=Financial Engineering, Corporate Governance, and the Collapse of Enron|journal=|volume=|issue=|page=21|publisher=[[Alfred Lerner College of Business and Economics, The University of Delaware]]|location=|date=November 2002|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=354040|doi=|accessdate=2009-08-05}}</ref> ಇದರ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲದ ಜೊತೆಗೂ ಕೂಡ, ಎನ್ರಾನ್ "ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಉದ್ಯಮದ ಮಾದರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು, ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಇದರ ನಿಜವಾದ ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವುದು ಮತ್ತು ಇದರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಂಬಲಸಾಧ್ಯವಾದಂತಹ ಹಂತಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ವಂಚಿಸುವುದು" ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು.<ref name="Healy4">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=4|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ==== ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಪರಿಹಾರ ==== ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದಕ್ಷತಾ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದರ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವಾದ ನೌಕರರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕರಿಸಲು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ಅಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ [[ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಈ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಲಾಭಾಂಶಗಳನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ-ಕಾಲಾವಧಿ ಗಳಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನದ ಜೊತೆ ಎಡಬಿಡದೆ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿತು. ನೌಕರರು ಹೆಚ್ಚಿನ-ಗಾತ್ರದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಅವರ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅವಲೋಕನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹಣದ ಹರಿವಿನ ಅಥವಾ ಲಾಭದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಉದ್ಯಮದ ಸರಕಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಮುಂಚೆ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಮುಂಚೆ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಒಪ್ಪಂದ-ಮಾಡುಗರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತದ ಹಣದ ಲಾಭಾಂಶ ಮತ್ತು ಸರಕಿನ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref name="DharanRedFlag112">{{cite book|last=Dharan|first=Bala G.|coauthor=William R. Bufkins|title=Enron: Corporate Fiascos and Their Implications|pages=112}}</ref> ಯು.ಎಸ್. ಉದ್ಯಮಗಳಂತೆ, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು [[ಸರಕಿನ ಆಯ್ಕೆ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಸರಕಿನ ಆಯ್ಕೆ ನೀಡುವಿಕೆಯ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ನಿರೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ದಾಖಲಿತ ಗಳಿಕೆಯ ಗೋಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಗತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಿರೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2000 ದಂದು, ಎನ್ರಾನ್ [[ಸರಕಿನ ಆಯ್ಕೆ ಯೋಜನೆ]]ಯಡಿಯಲ್ಲಿ 96 ಮಿಲಿಯನ್ ಶೆರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 13% [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಶೇರು]]ಗಳು ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದವು). ಮೂರು ವರ್ಷದ ಒಳಗಾಗಿ, ಈ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್‌ದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ದಾಖಲೆಯು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref name="Healy13">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=13|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಎನ್ರಾನ್‌ದ ಜನವರಿ 2001ರ ಸರಕಿನ ಬೆಲೆ $83.13 ಮತ್ತು 2001ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಲಾಭದಾಯಕ ಮಾಲಿಕತ್ವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಶೆರಿನ ಮಾಲಿಕತ್ವವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ $659 ಮಿಲಿಯನ್ ಇತ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಗೆ $174 ಮಿಲಿಯನ್ ಇತ್ತು.<ref name="Gillan21"/> ಉದ್ದಿಮೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇದರ ಸರಕುಗಳ (ಶೇರುಗಳ) ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಸರಕಿನ ಟೆಲಿಪ್ರಿಂಟರ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಪ್ರವೇಶಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಉತ್ಥಾನಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು.<ref name="McLean187">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=187}}</ref> ಮುಂಗಡಪತ್ರ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ "ನಮ್ಮ ಶೆರಿನ ಬೆಲೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ನೀವು ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಆಶಿಸುತ್ತೀರಿ?" ಎಂದು ಕೇಳುವುದರ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಆ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಂಭವನೀಯವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="McLean127"/> ಎನ್ರಾನ್‌ನ ನೌಕರರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವೆಚ್ಚ-ಕೇಂದ್ರೀಕೃತರಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಮೂಲ ಚಿಂತನೆಗೆ ತೆಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ನಂಬಿದ್ದರು.<ref name="McLean119">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=119}}</ref> ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪೂರ್ತಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮಿತಿಮೀರಿದ ದುಂದುವೆಚ್ಚವು ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರಲ್ಲಿ ಇದು ಅಳತೆ ಮೀರಿತು. ನೌಕರರು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚದ ಖಾತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="McLean401">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=401}}</ref> 1998ರಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು-ಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 200 ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ನೌಕರರು ವೇತನ, ಲಾಭಾಂಶ ಮತ್ತು ಶೇರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ $193 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಈ ಅಂಕಿಯು $1.4 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಹೋಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="McLean241">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=241}}</ref> ==== ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ==== ಇದರ ಪತನಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, ಎನ್ರಾನ್ ಇದು ತನ್ನ ಆಧುನೀಕೃತ ಹಣಕಾಸಿನ ನಷ್ಟ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="DynamicFT">{{cite news|last=Kim|first=W. Chan|coauthor=Renée Mauborgne|url=http://www.insead.edu/v1/kim/newspprarticles/FT/FT111099.htm|work=[[Financial Times]]|title=New dynamics of strategy in the knowledge economy|date=1999-10-11|accessdate=2009-08-05|archive-date=2009-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090925080908/http://www.insead.edu/v1/kim/newspprarticles/FT/FT111099.htm|url-status=dead}}</ref> ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಎನ್ರಾನ್‌ಗೆ ಕೇವಲ ಇದರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಇದರ [[ಉದ್ಯಮದ ಯೋಜನೆ]]ಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ತುಂಬಾ ನಿರ್ಧಾರಕವಾಗಿತ್ತು. ಶಕ್ತಿಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯ ಬದಲಾಗುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ, ಎನ್ರಾನ್ ಸಂಭವನೀಯ ನಷ್ಟದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸ್ಥಿರ ಭಾದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ನಿಯತ ಮಾಡಿತು.<ref name="Rosen1171">{{cite journal|last=Rosen|first=Robert|title=Risk Management and Corporate Governance: The Case of Enron|journal=[[Connecticut Law Review]]|volume=35|issue=1157|page=1171|publisher=|location=|year=2003|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=468168|doi=|accessdate=2009-08-05}}</ref> ದಿವಾಳಿತನದ ಕಡೆಗೆ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ತ್ವರಿತ ಗತಿಯ ಅವನತಿಯು ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರ ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಿತ ಘಟಕಗಳ ಜೊತೆ ಇದರ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ, ಎನ್ರಾನ್ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ನಷ್ಟದ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="Gillan17">{{cite journal|last=Gillan|first=Stuart|coauthor=John D. Martin|title=Financial Engineering, Corporate Governance, and the Collapse of Enron|journal=|volume=|issue=|page=17|publisher=[[Alfred Lerner College of Business and Economics, The University of Delaware]]|location=|date=November 2002|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=354040|doi=|accessdate=2009-08-05}}</ref> ಎನ್ರಾನ್‌ದ ಹೆಚ್ಚಿನ-ನಷ್ಟ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಮರೆಮಾಚಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಂಡಳಿಯು ಎನ್ರಾನ್‌ದ ಈ ಪಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ವೈಟ್‌ವಿಂಗ್, ಎಲ್‌ಜೆ‌ಎಮ್, ಮತ್ತು ರಾಪ್ಟರ್ ವಹಿವಾಟುಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸ್ಥೂಲಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೇ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಎನ್ರಾನ್‌ದ ವಿಸ್ತೃತ [[ಆಫ್ ದ-ಬುಕ್ಸ್]] ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಮಂಡಳಿಗೆ ವಿಶದವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮಂಡಳಿಯ ಠರಾವುಗಳಿಂದ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="Rosen1170">{{cite journal|last=Rosen|first=Robert|title=Risk Management and Corporate Governance: The Case of Enron|journal=[[Connecticut Law Review]]|volume=35|issue=1157|page=1170|publisher=|location=|year=2003|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=468168|doi=|accessdate=2009-08-05}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಹಣಕಾಸಿನ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಂಡಳಿಗಳು, ಅವುಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲು ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Rosen1175">{{cite journal|last=Rosen|first=Robert|title=Risk Management and Corporate Governance: The Case of Enron|journal=[[Connecticut Law Review]]|volume=35|issue=1157|page=1175|publisher=|location=|year=2003|url=http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=468168|doi=|accessdate=2009-08-05}}</ref> ==== ಆಯವ್ಯಯದ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ==== ಎನ್ರಾನ್‌ನ [[ಆಡಿಟರ್‌]] ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ [[ಆರ್ಥರ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡರಸನ್‌]], ಅವರ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್‌ನಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಶುಲ್ಕದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಲಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಾದ [[ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ]] ಆಪಾದಿತನಾಗಿದ್ದನು. 2000ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥರ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ $25 ಮಿಲಿಯನ್ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಮತ್ತು $27 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಸಮಾಲೋಚನಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು (ಈ ಹಣದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿನ 27%ನಷ್ಟು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಆರ್ಥರ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ನ [[ಹೌಸ್ಟನ್]] ಕಛೇರಿಯ ಸಾರ್ವಜಿಕ ಕಕ್ಷಿದಾರರಿಂದ ಬಂದುದು) ಪಡೆದನು. ಎನ್ರಾನ್‌ ಮಾಡಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಜಟಿಲತೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಪರಿಣತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಧನದಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಡಿಟರ್‌ನ ಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಶ್ನೆಗೊಳಗಾದವು.<ref name="Healy15">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=15|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಎನ್ರಾನ್‌ [[ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್‌ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ಸ್‌ ಬೋರ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ (FASB) ಲೆಖ್ಖದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ಸರ್ಟಿಫೈಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್‌]]ಗಳಿಗೆ(CPA) ನೌಕರಿ ನೀಡಿದನು. ಲೆಕ್ಕಿಗರು ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕೃತವಾದ ಲೆಖ್ಖಪರಿಶೋಧನಾ ತತ್ವಗಳು ‌]] (GAAP) ಲೆಖ್ಖಾಚಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳಲ್ಲಿನ ದೋಷಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡುದುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿದರು. ಅಕ್ಸೆಪ್ಟೆಡ್ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌ನ [GAAP] ಒಬ್ಬ ಎನ್ರಾನ್‌ ಲೆಕ್ಕಿಗನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದಂತೆ, "ನಾವು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳ ದಣಿದೆವು. ಎಲ್ಲಾ ನಿಯಮಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಆ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರಣ ನಮ್ಮನ್ನು ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲಾಯಿತು."<ref name="McLean142">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=142}}</ref> ತಮ್ಮ [[ಹಣಕಾಸಿನ ಗಂಡಾಂತರ]]ಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶೆಷ ಉದ್ಧೇಶಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದ ಶುಲ್ಕದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದೂಡುವದಕ್ಕೆ ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‍ನ ಲೆಖ್ಖಪರಿಶೋಧಕರು ಎನ್ರಾನ್‌ ನಿರ್ವಹಣಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಅಸ್ಥಿತ್ವವು ಎಂದಿಗೂ ಲಾಭವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸದಿದ್ದರೂ, ಎನ್ರಾನ್‌ನ [[ದಾಖಲೆ ವಜಾ ಮಾಡಲು]] ಲೆಖ್ಖಾಚಾರದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಇದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದವು, ಈ ಅಸ್ಥಿತ್ವದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸಂತುಲಿತ ತಃಖ್ತೆಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. ಎನ್ರಾನ್‍ನ ಗಳಿಕೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಸಭೆಯ ಮೂಲಕ ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ಗೆ ಒತ್ತಡವನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಎನ್ರಾನ್‌ ಆಗಾಗ ಲೆಖ್ಖಾಚಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ [[ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ &amp; ಯಂಗ್]] ಅಥವಾ [[ಪ್ರೈಸ್‌ ವಾಟರ್‌ಹೌಸ್‌ ಕೂಪರ್ಸ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಲೆಖ್ಖಾಚಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದನು, ಇದರ ಉದ್ದೇಶವು ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಹೊಸ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref name="McLean148">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=148}}</ref> ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಧನದ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾಲುದಾರರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ಆಂತರಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅವರಿಗೆ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ಮಾಡುವ ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ನ ಹೌಸ್ಟನ್‌ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ, ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ನ ಚಿಕಾಗೊ ಪಾಲುದಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಎನ್ರಾನನ ಲೆಖ್ಖಾಚಾರದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ, ಎಸ್.ಇ.ಸಿ ತನಿಖಾ ಸುದ್ದಿಗಳಿಂದ ಎನ್ರಾನ್‌ ಹಗರಣ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಾಗ ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ ತನ್ನ ಲೆಖ್ಖಪರಿಶೊಧನೆಯಲ್ಲಾದ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಕೆಲವಾರು ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಪೂರಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹರಿದುಹಾಕಿದನು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 30,000 ಇ-ಮೇಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದನು.<ref name="Healy15" /><ref name="DVD132">{{cite video|title=[[Enron: The Smartest Guys in the Room]]|medium=DVD|publisher=[[Magnolia Pictures]]|time=1:32:33|date=January&nbsp;17, 2006}}</ref><ref name="McLean383">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=383}}</ref> ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಬಹಿರಂಗವಾದುದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪವರ್ಸ್‌ ಕಮಿಟಿಯ ನಿರ್ಧರಿಸುವಿಕೆಯ ಹೇಳಿಕೆಯೆಂದರೆ (2001ರ ಅಕ್ಟೊಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಮಂಡಲಿ): "ನಮಗೆ ದೊರೆತ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ವಿವರಣೆಗಳ ಲೆಖ್ಖಪರಿಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಪಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲಿನ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಎನ್ರಾನ್‌ ಮಂಡಲಿಯ ( ಅಥವಾ ಆಡಿಟ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಕಾಂಪ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ ಕಮಿಟಿ) ಗಮನಕ್ಕೆ ತರುವ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನೂ ತೋರಲಿಲ್ಲ".<ref name="Cornford30">{{cite journal|last=Cornford|first=Andrew|title=Internationally Agreed Principles For Corporate Governance And The Enron Case|journal=G-24 Discussion Paper Series No. 30|volume=|issue=|page=30|publisher=[[United Nations Conference on Trade and Development]]|location=New York|date=June 2004|url=http://www.unctad.org/en/docs/gdsmdpbg2420046_en.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> ==== ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೋಧಕ ಸಮಿತಿ ==== ಸಂಸ್ಥೆಯ ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೋಧಕ ಸಮಿತಿಗಳು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲವಾರು ಭಾರಿ ಸಭೆಯನ್ನೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಹಿನ್ನಲೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೋಧಕ ಕಮಿಟಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಿತರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರೆಂದರೆ:<ref name="AuditComitMembers">{{cite news|last=Lublin|first=Joann S.|url=http://bodurtha.georgetown.edu/enron/Enron%20Audit%20Panel%20Is%20Scrutinized%20For%20Its%20Cozy%20Ties%20With%20the%20Firm.htm|work=The Wall Street Journal|title=Enron Audit Panel Is Scrutinized For Its Cozy Ties With the Firm|date=2002-02-01|accessdate=2009-08-09|archive-date=2012-12-14|archive-url=https://archive.is/20121214180037/http://bodurtha.georgetown.edu/enron/Enron%20Audit%20Panel%20Is%20Scrutinized%20For%20Its%20Cozy%20Ties%20With%20the%20Firm.htm|url-status=dead}}</ref> * [[ಸ್ಟಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಯುತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಾನ್‌ಫೊರ್ಡ್‌ ಬ್ಯುಸನೆಸ್‌ ಸ್ಕೂಲಿ]]ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಜೇಡಿಕ್; * ಜಾನ್‌ ಮೆಂಡೆಲ್‌ಸನ್‌, [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯ [[ಎಮ್‌ ಡಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]]ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; * ಪೌಲೂ ಪಿರೆರ, ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊ ದ [[ಸಿಇಒ]]; * [[ಜಾನ್ ವೇಕ್‌ಹ್ಯಾಮ್]], [[ಜಾನ್‌ ವಾಕೆಹಮ್‌]], ಸ್ಟೇಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಎನರ್ಜಿನ ಮಾಜಿ ಯು.ಕೆ. ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ; * [[ರಾನೀ ಚಾನ್‌]], ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ; ಮತ್ತು * [[ವೆಂಡೀ ಗ್ರಾಮ್‌]], ಯುಎಸ್‌ನ [[ಕಮಾಡಿಟಿ ಫ್ಯುಚರ್ಸ್‌ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್‌ ಕಮಿಶನ್‌]] ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು. ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಲೆಖ್ಖಪರಿಶೋಧಕ ಸಮಿತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಚಿಕ್ಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತಿತ್ತು. ಸಮಿತಿಯು ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2001ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಘಂಟೆ 25 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಸಭೆ ಸೇರಿತು. ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೋಧಕ ಸಮಿತಿಯು, ಕಂಪನಿಯ ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶ ಅನನ್ಯತೆಯ ಸಂಬಂಧದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೇಳುವಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮಿತಿಗೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಮಂಡಲಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಯಿತು.<ref name="Healy14">{{cite journal|last=Healy|first=Paul M.|coauthor=Krishna G. Palepu|title=The Fall of Enron|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|volume=17|issue=2|page=14|date=Spring 2003|url=http://www-personal.umich.edu/~kathrynd/JEP.FallofEnron.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-04}}</ref> [[ಪರಮನೆಂಟ್‌ ಸಬ್‌ಕಮಿಟಿ ಆನ್‌ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಕಮಿಟಿ‌ ಆನ್‌ ಗವರ್ನಮೆಂಟಲ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌]]ನ ವರದಿಯು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಲೆಖ್ಖಾಚಾರದ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಪರಿವೀಕ್ಷಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಮಾಡುವ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮಂಡಲಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಪಾದಿತರನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಪತನದ ನಂತರ ಲೆಖ್ಖಾಚಾರ ಸಮಿತಿಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡಲಾಯಿತು.<ref name="Deakin9">{{cite journal|last=Deakin|first=Simon|coauthor=Suzanne J. Konzelmann|title=Learning from Enron|journal=ESRC Centre for Business Research|volume=|issue=Working Paper No 274|page=9|publisher=[[University of Cambridge]]|date=September 2003|url=http://www.cbr.cam.ac.uk/pdf/wp274.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-05|archive-date=2010-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/5tZ21BvjA?url=http://www.cbr.cam.ac.uk/pdf/wp274.pdf|url-status=dead}}</ref> === ಇತರ ಲೆಖ್ಖಾಚಾರದ ವಿವಾದಗಳು === ಎನ್ರಾನ್‌ ರದ್ದಾದ ಯೋಜನೆಗಳ ಹಣವನ್ನು ಆಸ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆ ಯೋಜನೆಯು ರದ್ದಾದುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿವರಣೆಯ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಪತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು "ದಿ ಸ್ನೊ‍ಬಾಲ್‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದನ್ನು $90 ಮಿಲಿಯನ್‌ನ ಸ್ನೊ‍ಬಾಲ್‌ಗಳಿವೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದು $200 ಸ್ನೊ‍ಬಾಲ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು.<ref name="McLean77">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=77}}</ref> 1998ರಲ್ಲಿ [[ಎನ್ರಾನ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಸರ್ವಿಸಸ್‌]]ನ ಕಛೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಅಷ್ಟು ಹುರುಪಿನಿಂದ ನೌಕರರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಗಿದ್ದರು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಅದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲು, ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಭಾಗಗಳ ನೌಕರರನ್ನು ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು (ಅವರಿಗೆ ಕಠಿಣವಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ನಟಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು).<ref name="McLean1798">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|pages=179–180}}</ref> ಈ ಷಡ್ಯಂತ್ರವನ್ನು ಷೇರಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವಂತೆ, ಎನ್ರಾನ್‌ನ ವಿವಿಧ ರಂಗಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಅನ್ವೇಷಕರನ್ನು ಮೊಸಗೊಳಿಸಲು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. == ಪತನದ ಕಾಲಸೀಮಿತತೆ == {{Quote box |width=35% |align=right |quote="At the beginning of 2001, the Enron Corporation, the world's dominant energy trader, appeared unstoppable. The company's decade-long effort to persuade lawmakers to deregulate [[electricity market]]s had succeeded from California to New York. Its ties to the Bush administration assured that its views would be heard in Washington. Its sales, profits and stock were soaring." |source=A. Berenson and R. A. Oppel, Jr. ''The New York Times'', Oct 28, 2001.<ref name="MightyStrainsNYT">{{cite news|last=Berenson|first=Alex|coauthor=Richard A. Oppel, Jr.|url=https://www.nytimes.com/2001/10/28/business/once-mighty-enron-strains-under-scrutiny.html|work=The New York Times|title=Once-Mighty Enron Strains Under Scrutiny|date=2001-10-28|accessdate=2009-08-04}}</ref> }} ಫೆಬ್ರುವರಿ 2001ರಲ್ಲಿ, [[ಮುಖ್ಯ ಖಾತಾ ಅಧಿಕಾರಿ]] ರಿಕ್ ಕೌಸೆ ಬಜೆಟ್ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದು: "ಲೆಕ್ಕಚಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಇದು ನಮಗೆ ಅತಿ ಸುಲಭದ ವರ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ. 2001 ನಮ್ಮ ಕಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ."<ref name="McLean299">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=299}}</ref> ಮಾರ್ಚ 5 ರಂದು, ''ಎನ್‌ರಾನ್ ದುಬಾರಿಯಾಗಿದೆಯೇ'' ? ಎಂಬುದು [[ಬೆಥನಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲೀನ್‌]]ರ ''[[ಫಾರ್ಚೂನ್]]'' ಲೇಖನವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ 55ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮಾಡುವ ಎನ್ರಾನ್ ತನ್ನ ಅಪ್ರತಿಮ ಸ್ಟಾಕ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="EnronOverpriced">{{cite news|last=McLean|first=Bethany|authorlink=Bethany McLean|url=http://money.cnn.com/2006/01/13/news/companies/enronoriginal_fortune/index.htm|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|publisher=[[CNNMoney.com]]|title=Is Enron Overpriced?|date=2001-03-05|accessdate=2009-08-06}}</ref> ವಿಶ್ಲೇಷಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಎನ್‌ರಾನ್‌ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಗಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಒಬ್ಬ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಕಂಪನಿಯ [[10-K ವರದಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲೀನ್‌ರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಕಂಪನಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಎಳೆದು ನೋಡಿ ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು, ಇಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ "ವಿಚಿತ್ರ ವಹಿವಾಟುಗಳು", "ಅಸಹಜವಾದ ನಗದು ಹಣದ ಪ್ರವಾಹ" ಹಾಗೂ "ದೊಡ್ಡ ಸಾಲ" ಕಂಡು ಬಂದಿತ್ತು.<ref name="WaitedToldWP">{{cite news|last=Kurtz|first=Howard|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A64769-2002Jan17.html|work=[[The Washington Post]]|title=The Enron Story That Waited To Be Told|date=2002-01-18|accessdate=2009-08-06}}</ref> ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮುಂಚೆ ಅವಳು ತನ್ನ ಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ ಅವರಿಗೆ ಕರೆದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಇವಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿರದ ಕಾರಣ ಇದು "ಅನೈತಿಕ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref name="QuestionsNoticeNYT">{{cite news|last=Barringer|first=Felciity|url=https://www.nytimes.com/2002/01/28/us/enron-s-many-strands-early-scrutiny-10-months-ago-questions-enron-came-went-with.html|work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|title=10 Months Ago, Questions on Enron Came and Went With Little Notice|date=2002-01-28|accessdate=2009-08-06}}</ref> ''ಫಾರ್ಚೂನ್‍‌'' ನ ವರದಿಗಾರರಿಗೆ ಫಾಸ್ಟಾವ್ ಹೇಳಿದ್ದು ಎನ್‌ರಾನ್ ತನ್ನ ಆದಾಯದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಕಾರಣ ಕಂಪನಿಯ ಬಳಿ ಆಯದ ಸರಕುಗಳಿಗೆ 1,200 ವ್ಯವಹಾರದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಯಾರಿಗೂ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿನ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಬಾರದೆಂಬ ಉದ್ದೇಶವಿತ್ತು. ನಾವು ಎಲ್ಲಿ ಹಣ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳುವ ಇಚ್ಛೆ ಇಲ್ಲ."<ref name="EnronOverpriced"/> ಎಪ್ರಿಲ್ 17, 2001ರ ಒಂದು ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಕರೆಯಲ್ಲಿ, ಅಂದಿನ [[ಚೀಫ್ ಎಕ್ಸಿಕಿವಟಿವ ಆಫಿಸರ್]] (CEO) ಆದ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಬಾಯ್ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ರಬ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಎಸಗಿದರು,<ref name="million">{{cite news|last=Pasha|first=Shaheen|url=http://money.cnn.com/2006/04/10/news/newsmakers/enron_trial/index.htm|publisher=[[CNNMoney.com]]|title=Skilling comes out swinging|date=2006-04-10|accessdate=2009-08-04}}</ref> ರಿಚರ್ಡರು ಒಂದು ದಾಖಲಾದ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಕರೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎನ್‌ರಾನ್‌ನ ಅಸಾಧಾರಣ ಲೆಕ್ಕಚಾರದ ರೂಢಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೆಶ್ನೆ ಎತ್ತಿದ್ದರು. ಎನ್‌ರಾನ್ ಆದಾಯದ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ಯಾಲೆಂನ್ಸ್ ಶೀಟ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡದ ಏಕಮಾತ್ರ ಕಂಪನಿ ಎಂದು ಗ್ರಬ್‌ಮ್ಯಾನ್ ದೂರಿದಾಗ, "ಹೌದು ನಿಮಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಇದು ಪ್ರಶಂಸನೀಯ...." ಎಂದು ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಉತ್ತರಿಸಿದರು <ref name="WellThankYou">{{cite news|last=Tolson|first=Mike|coauthor=Katherine Feser|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/jenny/2404018.html|work=[[Houston Chronicle]]|title=Jeff Skilling's spectacular career|date=2004-06-20|accessdate=2009-09-19}}</ref> ಗ್ರುಬ್‌ಮನ್ ಸಮಯೋಚಿತ ಜಾಣ್ಮೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅರಿತೊಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಗು ತೂರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ "ಕೆಟ್ಟದನ್ನ ಏಕೆ ಎಂದು ಕೇಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು" ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಹಲವು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="EmpAskWhy">{{cite news|last=Niles|first=Sam|url=http://www.forbes.com/2009/07/10/ceo-anger-management-ceonetwork-leadership-outbursts_slide_2.html|work=[[Forbes]]|title=In Pictures: 10 All-Time Great CEO Outbursts: Jeffrey Skilling|date=2009-07-10|accessdate=2009-09-19}}</ref> ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ನ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ನಿರಾಶೆ ಹಾಗೂ ಆಶ್ಚರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಸಂಧಿಸಿದರು, ಕಾರಣ ಈ ಹಿಂದೆ ಅವನು ಎನ್‌ರಾನ್‌ನ ತೆಗಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ತಮಾಶೆಯಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ, ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಕಂಪನಿಯ ಪತನ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಎಲ್ಲ ದೋಷಪೂರಿತ ರೂಢಿಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾಗತೊಡಗಿತು ಎಂದು ಹಲವರು ನಂಬಲು ಆರಂಭಿಸತೊಡಗಿದರು. 1990ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ರಾನ್‌ನ ಸಂಗ್ರಹ ಪ್ರತಿ ಷೇರಿಗೆ $80–90 ಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುತಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಕೆಲವರು ಕಂಪನಿಯ ಆಯವ್ಯಯಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಚಿಂತಿತರಿದ್ದರು. 2001ರ ಮಧ್ಯ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಎನ್‌ರಾನ್ 50.1 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟು ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿರುವುದನ್ನು ವರದಿಸಿತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಸುಮಾರು ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ 3ಸೆಂಟ್ಸ್ ಷೇರಿನಷ್ಟು ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ಮುನ್ನಂದಾಜನ್ನು ಮುರಿಯಿತು.<ref name="40QuarterNYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/07/13/business/enron-net-rose-40-in-quarter.html|work=The New York Times|title=Enron Net Rose 40% in Quarter|date=2001-07-13|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಇದಾದರು ಸಹ, ಎನ್‌ರಾನ್‌ನ ಲಾಭದ ಪಾಲು ಶೇಕಡಾ 2.1 ರಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರಾಸರಿಯೆ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಅದೇ 2000ರ ಕೊನೆಯ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಷೇರು ದರ ಶೇಕಡಾ 30ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಕುಂದಿತು.<ref name="40QuarterNYT" /> ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಕಾಳಜಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಎನ್‌ರಾನ್ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಹಲವು ಗಂಭೀರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಣೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಹೊಸ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಪರ್ಕತೆಯ ವ್ಯವಹಾರದ ಘಟ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನ ತಂತ್ರದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯದು ಭಾರತದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ [[ವಿದ್ಯುತ್‌ ಘಟಕ]] [[ದಾಭೊಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆದ ನಷ್ಟ. [[2000-2001ರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂದಿಗ್ಧ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಪಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಎನ್ರಾನ್ ಶಕ್ತಿ ಸೇವೆಗಳು]] ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ಕಂಪನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಹೇಳನ ಆಯಿತು. {{Quote box |width=35% |align=right |quote="There are no accounting issues, no trading issues, no reserve issues, no previously unknown problem issues. I think I can honestly say that the company is probably in the strongest and best shape that it has probably ever been in." |source=Kenneth Lay answering an analyst's question on August 14, 2001.<ref name="McLean347">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=347}}</ref>}} ಆಗಸ್ಟ್ 14ರ ದಿನ, ಆರು ತಿಂಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ತಾನು ತನ್ನ CEO ಪದದಿಂದ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವೆನು ಎಂದು ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ CEO ಆಗಿ ಪದೋನ್ನತಿ ಪಡೆಯುವ ಮುನ್ನ ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ COO ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ನೀಡಿದರು.<ref name="6MonthsNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|coauthor=Alex Berenson|url=https://www.nytimes.com/2001/08/15/business/enron-s-chief-executive-quits-after-only-6-months-in-job.html|work=The New York Times|title=Enron's Chief Executive Quits After Only 6 Months in Job|date=2001-08-15|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆ ಎನ್ರಾನ್‌ನ 450,000 ಷೇರುಗಳನ್ನು 33 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರಿದರು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದವರು ಟಿಪ್ಪಣಿಸುತ್ತಾರೆ (ಆದರು ಕೂಡ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಅವರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು).<ref name="6MonthsNYT" /> ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ, ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಲೇ ಅವರು "ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಬರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="6MonthsNYT" /> ಲೆ ಅವರು ತಾನೆ ಚೀಫ್ ಎಕ್ಸಿಕಿವಟಿವ್ ಒಫಿಸರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಪುನಃ ಬರುವೆನು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದರ ಮುಂದಿನ ದಿನ ಎನ್ರಾನ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬೀಳಲು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ತತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬೆಲೆಗಳು ಎಂದು ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref name="OverboardNYT">{{cite news|last=Krugman|first=Paul|url=https://www.nytimes.com/2001/08/17/opinion/reckonings-enron-goes-overboard.html|work=The New York Times|title=Enron Goes Overboard|date=2001-08-17|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಅಂಕಣಕಾರರಾದ [[ಪಾಲ್ ಕ್ರುಗ್‌ಮನ್]] ಅವರು ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವಾಗ ಎನ್ರಾನ್, ಶಕ್ತಿಯಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಒಂದು ನಿದರ್ಶನವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು.<ref name="OverboardNYT" /> ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಸಂಪಾದಕರ ಒಂದು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆನೆತ್ ಲೆ ಅವರು ಎನ್ರಾನ್‌ ಹಾಗೂ ಕಂಪನಿಯ ಹಿಂದಿನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸಿದ್ದರು:<ref name="DefendingNYT">{{cite news|last=Lay|first=Ken|authorlink=Kenneth Lay|url=https://www.nytimes.com/2001/08/22/opinion/l-defending-free-markets-805351.html|work=The New York Times|title=Defending Free Markets|date=2001-08-22|accessdate=2009-08-04}}</ref> {{quote|The broader goal of [Krugman's] latest attack on Enron appears to be to discredit the free-market system, a system that entrusts people to make choices and enjoy the fruits of their labor, skill, intellect and heart. He would apparently rely on a system of monopolies controlled or sponsored by government to make choices for people. We disagree, finding ourselves less trusting of the integrity and good faith of such institutions and their leaders. The example Mr. Krugman cites of "[[financialization]]" run amok (the electricity market in California) is the product of exactly his kind of system, with active government intervention at every step. Indeed, the only winners in the California fiasco were the government-owned utilities of Los Angeles, the Pacific Northwest and British Columbia. The disaster that squandered the wealth of California was born of regulation by the few, not by markets of the many.}} ಆಗಸ್ಟ್ 15ರಂದು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಶೆರೋನ್ ವ್ಯಾಟ್‌ಕಿನ್ಸ್]] ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನಾಮಧೇಯ ಪತ್ರವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯು "ನಾವು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದ ಅಪಮಾನ ತರುವಂಥ ಕಾರ್ಯದ ಅಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಪಡುತ್ತೇವೋ ಎಂಬ ಅಂಜಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ವಿಪರೀತ ತಳಮಳಗೊಂಡಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="LayLies">{{cite news|last=Foley|first=Stephen|url=http://www.independent.co.uk/news/business/news/enron-whistleblower-tells-court-of-lay-lies-470098.html|work=[[The Independent]]|title=Enron whistleblower tells court of Lay lies|date=2006-03-16|accessdate=2009-08-09|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104021610/http://www.independent.co.uk/news/business/news/enron-whistleblower-tells-court-of-lay-lies-470098.html|url-status=dead}}</ref> ವ್ಯಾಟ್‌ಕಿನ್ಸ್, ಅರ್ಥರ್ ಆಂಡರ್‌ಸನ್ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ತನ್ನ ಒಬ್ಬ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ಬೇಟಿಯಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಆಕೆಯಿಂದ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಲೆಖ್ಖಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಜ್ಞಾಪನಪತ್ರವನ್ನು ಕೂಡ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದನು. ಆಗಸ್ಟ್ 22ರಂದು ವ್ಯಾಟ್‌ಕಿನ್ಸ್ ವಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಲೇ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಎನ್ರಾನ್ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆರು-ಪುಟಗಳ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಲೇ ಅವರು ಒಂದುವೇಳೆ ಆಕೆಯು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಂಪನಿಯ ಹೊರಗಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೊ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಅವಳಿಂದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು, [[ವಿನ್‌ಸನ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ಕಿನ್ಸ್]] ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವಳು ಕಂಪನಿಯು ವಿವಾದದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೆರೇಪಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆಪಾದಿಸಿದ್ದಳು.<ref name="McLean357">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=357}}</ref><ref name="SmokingGun">{{cite news|last=Zellner|first=Wendy|coauthors=Stephanie Forest Anderson and Laura Cohn|url=http://www.businessweek.com/magazine/content/02_04/b3767702.htm|work=[[BusinessWeek]]|title=A Hero—and a Smoking-Gun Letter|date=2002-01-28|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಲೇ ಅವರು ಇತರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು ವ್ಯಾಟ್‌ಕಿನ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ತೆಗಳಲು ಇಚ್ಚಿಸಿದ್ದರು (ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಕಾನೂನು ಕಂಪನಿಯ [[ತಪ್ಪುಗ್ರಾಹ್ಯ]]ರನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡದಿರದ ಕಾರಣ) ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="McLean358">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=358}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15ರಂದು ವಿನ್‌ಸನ್ ಅಂಡ್ ಎಲ್ಕಿನ್ಸ್ ಅವರು, ಆಂದರ್‌ಸನ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಎನ್ರಾನ್ ತನ್ನ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.<ref name="CrookedE">{{cite news|last=Duffy|first=Michael|url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,195268,00.html|work=[[Time (magazine)|Time]]|title=By the Sign of the Crooked E|date=2002-01-19|accessdate=2009-08-09|archive-date=2010-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/5tZ2jHkfU?url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,195268,00.html|url-status=dead}}</ref> === ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಅಧಃಪತನ === {{Quote box |width=35% |align=right |quote=Something is rotten with the state of Enron. |source=''The New York Times'', Sept 9, 2001.<ref name="SelfWoundNYT">{{cite news|last=Berenson|first=Alex|url=https://www.nytimes.com/2001/09/09/business/market-watch-a-self-inflicted-wound-aggravates-angst-over-enron.html|work=The New York Times|title=A self-inflicted wound aggravates angst over Enron|date=2001-09-09|accessdate=2009-08-04}}</ref>}} 2001 ರ ಆಗಸ್ಟ್ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಆತನ ಕಂಪನಿಯ ಬಂಡವಾಳ ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು, ಲೇ ಅವರಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಎನ್ರಾನ್ ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರ ಸೇವೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಗ್ರೆಗ್ ವಾಲ್ಲೇ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಫ್ರಿವರ್ಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂದರು. ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ಧೈರ್ಯ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಕೇವಲ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರವು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ (ತಿಳಿಯಲಾಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಹೌದು)<ref name="SelfWoundNYT" /> ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕಂಪನಿಯು ಇರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗಿದ್ದೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref name="TwoPromotedNYT">{{cite news |last=Oppel |first=Richard A., Jr. |url=https://www.nytimes.com/2001/08/29/business/two-are-promoted-as-enron-seeks-executive-stability.html |work=The New York Times |title=Two are promoted as Enron seeks executive stability |date=2001-08-29 |accessdate=2010-03-02}}</ref> ಓರ್ವ ವಿಚ್ಛೇದಕ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ವಿಚ್ಛೇದಕರಿಗೆ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಹಣ ಗಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೇ ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="TwoPromotedNYT" /> ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರ ಅತ್ಯಂತ ಜಟಿಲವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೇ ಕೂಡ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ, ವಿಚ್ಛೇದಕರ ಕುತೂಹಲ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವಂತೆ ‘ಅವರು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರವು ಜಟಿಲವಾಗಲು ಕಾರಣ ತೆರಿಗೆಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವರ ಮೋಸ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಕೂಡ ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref name="TwoPromotedNYT" /> ಲೇಯ್ ಅವರ ಶ್ರಮ ಕೇವಲ ಪರಿಮಿತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದ ಮಾತ್ರ ಎಂಬಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9 ರಂದು ಓರ್ವ ಪ್ರಧಾನ ಹಣದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ‘ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಬಂಡವಾಳ ಒಂದು ಮೋಡದ ಅಡಿ ಗಳಿಕೆ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ.<ref name="SelfWoundNYT" /> ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಲೆಖ್ಖಪತ್ರದ ಪುಸ್ತಕದ [[ಅಪಾರದರ್ಶಕತೆ]]ಯ ಜೊತೆ ಕೂಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ಅಗಲುವಿಕೆಯು ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಗೆ ಸರಿಯಾದ ವಿಮರ್ಶನಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ಸಂಬಂಧಿತ ಗುಂಪಿನ ಜೊತೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಳಿದವರ ಮೇಲೂ ಹಾಕಬಹುದು, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಆಯವ್ಯಯದ ಮೇಲೆಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಭಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಈ ತಂತ್ರದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ತೊಂದರೆ ನೀಡುವ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಗುಂಪಿನ ಮಗ್ಗಲಿನ ಭಾಗವು ಸಿಎಫ್ಓ ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರ ಹಿಡಿತಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="SelfWoundNYT" /> [[2001 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11 ಆಕ್ರಮಣ]]ದ ನಂತರ ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನವು ಕಂಪನಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ಹರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಕಡಿಮೆ ಲಾಭದ ಅನುಕೂಲಕರ ಆಸ್ತಿಗಳಾದ ಗ್ಯಾಸ್ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕಡಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಕುರಿತು ತನ್ನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಓರೆಜಾನ್ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ [[ಪೋರ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಜನರಲ್ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್]], [[ನಾರ್ಥ್ ವೆಸ್ಟ್ ನಾಚುರಲ್ ಗ್ಯಾಸ್]] 1.9 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಗಳು ನಗದು ಹಾಗೂ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಡಾಭೋಲ್ ನಕ್ಷೆಯ ಶೇ. 65 ರಷ್ಟು ಪಣವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="OregonBillionNYT">{{cite news |last=Sorkin |first=Andrew Ross |url=https://www.nytimes.com/2001/10/06/business/enron-reaches-a-deal-to-sell-oregon-utility-for-1.9-billion.html|work=The New York Times |title=Enron Reaches a Deal to Sell Oregon Utility for $1.9 Billion |date=2001-10-06 |accessdate=2009-08-04}}</ref> === ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪುನರ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಎಸ್ಇಸಿ ತನಿಖೆ === ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16 ರಂದು ತನ್ನ ಕಂಪನಿಯ 1997 ರಿಂದ 2000 ನೇ ಇಸ್ವಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಲೆಖ್ಖದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಪುನರ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಪುನರ್ ಹೇಳಿಕೆಯು 613 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ತೋರಿಸಿತು (ಅಥವಾ ಶೇ. 23 ರಷ್ಟು ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ವರದಿ ಮತ್ತು ಶೇ. 5.5 ರಷ್ಟು ದಂಡನೀತಿಯ ವರದಿ) ಮತ್ತು 2000 ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ದಂಡನೀತಿಯನ್ನು 1.2 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ನಷ್ಟು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Healy11"/> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಏನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ಗಳಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಅಪನಂಬಿಕೆ ಇದ್ದ ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಘಟಕವನ್ನು ಮಾರುವುದಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು. [[ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪುವರ್]] ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಕಾರ ‘ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ಯವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ.<ref name="OneBillionLossNYT"/> ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಮಿತಿಯ ತಂಡವು ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ನಷ್ಟದ ಜೊತೆಗೆ ಕಂಪನಿಯ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಘಟಕವನ್ನು 180 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದೇ ಕಾರಣ ಎದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. ಲೇ ಅವರು ‘ನಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರದ ಕೂಲಂಕುಶ ಅವಲೋಕನದ ನಂತರ ನಾವು ಈ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮೇಲೆ ಮೋಡಗಟ್ಟಿದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ತಿರುಳು ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯವಹಾರದ ಸಂಭವನೀಯ ಗಳಿಕೆಗಾಗಿ ಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದೇವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="OneBillionLossNYT">{{cite news|last=Gilpin|first=Kenneth N.|url=https://www.nytimes.com/2001/10/17/business/enron-reports-1-billion-in-charges-and-a-loss.html|work=The New York Times|title=Enron Reports $1 Billion In Charges And a Loss|date=2001-10-17|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಕೆಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾರರು ನರಗುಂದಿದರು. ಈ ಮೊದಲು ಕಂಪನಿಯ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲಗಾರರಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಗೋಲ್ಡ್ ಮನ್ ಸಾಚಸ್]] ನಲ್ಲಿನ ಓರ್ವ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾರ [[ಡೇವಿಡ್ ಫ್ಲೀಶರ್]] ಅವರು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಮಿತಿಗೆ, ‘ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕು. ಈ ಗಳಿಕೆಯು ನಿಜವಾದದ್ದು, ಕಂಪನಿಯು ನೈಜತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು ಎಂದರು.<ref name="OneBillionLossNYT" /><ref name="DoubtsNYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/10/24/business/enron-tries-to-dismiss-finance-doubts.html|work=The New York Times|title=Enron Tries To Dismiss Finance Doubts|date=2001-10-24|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರು ತಾವು 30 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಹಣವನ್ನು ಎಲ್ ಜಿಎಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪರಿಹಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್ [[ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅಂದು ಎಸ್ಇಸಿ ಅವರ ಪ್ರಕಟಣೆ ನೀಡಿ, ಎನ್ರಾನ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾದ ಒಳಗಿನವರಿಂದಲೇ ನೋಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ತನಿಖೆಗೊಳಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಶೇರು ಬೆಲೆಯು ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ 5.40 ಡಾಲರ್‌ ನಷ್ಟು ಕುಸಿದು 20.65 ಡಾಲರ್‌ ಗೆ ಬಂದಿತು.<ref name="WhereValueNYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/10/23/business/the-markets-market-place-where-did-the-value-go-at-enron.html|work=The New York Times|title=Where Did The Value Go At Enron?|date=2001-10-23|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಆರೋಪ ಹಾಗೂ ಶಾಂತ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೇಳಿಕೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು, “ವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದ ಕೊರಳಿನ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶೇರುಗಳು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು”, “ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಪರಿಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಮುಂದಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳ]] ಸಂಭವನೀಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವರ್ಜಿಸಿದ ಅವಕಲನಾಂಕದ ಸಾಧನಗಳು” ಮತ್ತು ಸೇವೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು “ಕೆಲವು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೊದೆಗೊಳಿಸಲು” ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಇಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪದಬಂಧಗಳು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿತು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಕಾರರು ಅರಿಯದಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="WhereValueNYT" /> ಎಸ್ಇಸಿ ತನಿಖೆ ಕುರಿತು ಕಂಪನಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಲೇ ಮಾತನಾಡಿ, “ನಾವು ಎಸ್ಇಸಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಹಕಾರ ನೀಡುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಈ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಡಲು ಮುಂದಿನ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="WhereValueNYT" /> === ಲಿಕ್ವಿಡಿಟಿ ಕಾಳಜಿಗಳು === ಎನ್ರಾನ್ ನ [[ಲಿಕ್ವಿಡಿಟಿ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಲೇ ಅವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23 ರಂದು [[ಸಮಾವೇಶ ಸಭೆ ಕರೆದರು]] ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಕಂಪನಿಯ ಹಣದ ಮೂಲಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಯಾವುದೇ ಆರೋಪ ಬರುವ ಸುಳಿವು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿದರು. ಎರಡನೇಯದಾಗಿ ಲೇ ಅವರು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಿಎಫ್ಓ ಗೆ ಅವರ ಬೆಂಬಲದ ಮೇಲೆ ಭಾರ ಹಾಕುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನೀತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.<ref name="DoubtsNYT"/> ಮತ್ತೆ ಅಪನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ ಗೋಲ್ಡ್ ಮನ್ ನಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾರ ಡೇವಿಡ್ ಫ್ಲೇಚರ್ ಅವರು ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಹಾಗೂ ಲೇ ಅವರಿಗೆ “ನೀವು ಏನನ್ನೋ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಫ್ಲೆಚರ್ ಅವರು ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಲಕ್ಷಿಸದೆ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ, ತಾವು ಲೆಖ್ಖ ಇಡುವವರು ಹಾಗೂ ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೋಧಕರು ಕುಯುಕ್ತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರು.<ref name="DoubtsNYT"/> ಅಲ್ಲದೆ ಲೇ ಅವರು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಎಲ್ಲ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಲೆಖ್ಖದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೂ ಕೂಡ ಅವರ ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೋಧಕ ಆರ್ಥರ್ ಎಂಡರ್ಸನ್ ಅವರ ಮೂಲಕವೇ ಪರಿಶೋಧನೆಗೊಳಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮಾಲೋಚನೆಗಾರರಿಗೆ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿದರು. ಅನೇಕ ಪ್ರಶ್ನಾಕಾರರು ಪರಿಣಾಮದ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದ ನಂತರ ಲೇ ಅವರು ಎನ್ರಾನ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಮಿತಿಯು ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ಎಂಟಿಟಿ ಜೊತೆ ಕಂಪನಿಯ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರವಾದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="DoubtsNYT"/> ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25 ರಂದು ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯಕೊಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಲೇ ಅವರು ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು, ಅಲ್ಲದೆ, “ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆದ ನನ್ನ ನಿರಂತರ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಆಂಡಿ ಅವರನ್ನು ಸಿಎಫ್ಓ ಆಗಿ ನೇಮಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ” ಎಂದರು.<ref name="OustsCFONYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/10/25/business/enron-ousts-finance-chief-as-sec-looks-at-dealings.html|work=The New York Times|title=Enron Ousts Finance Chief As S.E.C. Looks at Dealings|date=2001-10-25|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಫಾಸ್ಟೋ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅಗಲಿದರೂ ಕೂಡ ಕೆಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಕಾರರು ಕಂಪನಿಯ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟದಾಯಕವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name="OustsCFONYT"/> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಬಂಡವಾಳ ಒಂದೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು 16.41 ಡಾಲರ್‌ ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="OustsCFONYT"/> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27 ರಂದು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಹಣ ಪೂರೈಕೆಯ ಕುರಿತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರಲ್ಲಿದ್ದ ಭಯವನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತನ್ನ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಪತ್ರ]]ವನ್ನು ಸುಮಾರು 3.3 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಪಸ್ ಖರೀದಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಎನ್ರಾನ್ ತನ್ನ ಲಾಭ ಮಿತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅನೇಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಲ್ಲಿರುವ [[ಸಾಲ ಮಿತಿಯ]]ನ್ನು ಮೀರಿ ವಾಪಸ್ ಖರೀದಿದಾಗಿ ಹಣ ನೀಡಿತು. ಯಾವಾಗ ಕಂಪನಿಯ [[ಋಣಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆ]]ಯು ಈಗಲೂ [[ಹೂಡಿಕೆಯ ವರ್ಗ]]ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅದರ [[ಬಾಂಡ್‌ಗಳು]] ದಸ್ತಾವೇಜು ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಳಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದರಿಂದ ಭವಿಷ್ಯದ ಮಾರಾಟ ತೊಂದರೆದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name="TapsCreditNYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/10/27/business/enron-taps-all-its-credit-lines-to-buy-back-3.3-billion-of-debt.html?n=Top/Reference/Times%20Topics/Subjects/S/Securities%20and%20Commodities%20Violations|work=The New York Times|title=Enron Taps All Its Credit Lines To Buy Back $3.3 Billion of Debt|date=2001-10-27|accessdate=2009-08-04}}</ref> ತಿಂಗಳು ಕಳೆಯಲು ಬಂದಂತೆ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದ ಲೆಖ್ಖದ ನಿಯಮಗಳ ಕೈ ಚಳಕದ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತವುಗಳು ಕೆಲವು ಪರಿಶೀಲನೆಗಾರರಿಂದ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆದರೂ, ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ನೀಡಿದ ಅಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಅಧಿಕೃತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಅಸಾಧ್ಯವಾದವು.<ref name="PlumbingNYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/10/28/business/plumbing-mystery-of-deals-by-enron.html|work=The New York Times|title=Plumbing Mystery Of Deals By Enron|date=2001-10-28|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ಹೊಸ [[ಧೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಬಂಡವಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಎಂದು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಭಯಪಟ್ಟರು, 1998 ರಲ್ಲಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಅಪಜಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಹಲವು ಮೋಸಗಳು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಎನ್ರಾನ್ ನ ಪ್ರಚಂಡತೆಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಮುಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.<ref name="MightyStrainsNYT" /> ಎನ್ರಾನ್ ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಬಾಯಿ ಬಿಗಿಹಿಡಿದರು. ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪತೊಡಗಿದರು.<ref name="MightyStrainsNYT" /> === ಲಾಭ ಗಳಿಕೆಯ ದರದ ಇಳಿಮುಖ === ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001ರ ಅಂತ್ಯದ ಸಮದ ಕೇಂದ್ರದ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಅಪಾಯವು ಎನ್ರಾನ್ ನ ಲಾಭ ಗಳಿಕೆಯ ದರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರದಿಯು ಮೂರು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾಲ-ಬೆಲೆ ಹೇಳುವ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೂಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಚ್]] ಇವು ಎನ್ರಾನ್ ನ ಹಿಂಬಡ್ತಿಯ ಕುರಿತು ಪರಾಮರ್ಶೆ ಮಂಡಿಸಿದಾಗ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="MightyStrainsNYT" /> ಇಂತಹ ಹಿಂಬಡ್ತಿ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಬಂಡವಾಳದ ಹತ್ತಾರು ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೇ ಖಾತರಿಗೊಳಪಟ್ಟ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಹರಿಬಿಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಬಂಡವಾಳದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್ ಜೊತೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಕಂಪನಿಗಳ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳು ಪರಾಮರ್ಶೆಗೊಳಪಡಲು ಆರಂಭವಾದವು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧೀರ್ಘ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಬೆಲೆ ಹೂಡಿಕೆಯ ದರ್ಜೆಗಿಂತಲೂ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದು ಭವಿಷ್ಯದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅಡೆತಡೆ ಒಡ್ಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು.<ref name="MightyStrainsNYT" /> ವಿಮರ್ಶಕರು ಹಾಗೂ ಪರಿಶೀಲಕರು ಆರ್ಥಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯು ಅತ್ಯಂತ ನಿಗೂಢವಾಗಿರುವಂತಹಹ ಕಂಪನಿಯಾದ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಸಮರ್ಪಕ ಕಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಅಸಾಧ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ನಿರಂತಹ ದೂರು ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಎನ್ರಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಹಾಗೂ ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಕೂಡ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಷಗಳ ನಿಗೂಢ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಭಯಪಡತೊಡಗಿದರು. ನೀವು ನನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ದಾರಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಲೇ ಅವರು 2001 ರ ಅಗಸ್ಟ್ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ, ವಿಶ್ಲೇಷಕರಲ್ಲಿ ವಿಷಾದ ಮೂಡಿಸಿದ್ದ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿ ವ್ಯವಹಾರ ಕುರಿತ ವಿವರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡಿದರು.<ref name="MightyStrainsNYT"/> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 29 ರಂದು ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಎನ್ರಾನ್ ಮುಂದಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿಂದ 1 ರಿಂದ 2 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಹಣ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿತು.<ref name="SeekAddNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|url=https://www.nytimes.com/2001/10/29/us/enron-seeks-additional-financing.html|work=The New York Times|title=Enron Seeks Additional Financing|date=2001-10-29|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಮರುದಿನವೇ ಭಯಪಟ್ಟಂತೆ ಮೂಡಿ ಅವರ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಕಡಿಮೆ ಸಾಲದ ಬೆಲೆ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯ ಖಾತರಿಯಿಲ್ಲದ ಧೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಸಾಲದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆಯು ಬಿಎಎ1 ರಿಂದ ಎರಡು ಮಟ್ಟಗಳ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದ [[ಚಿಕ್ಕ ಅವಸ್ಥೆಗಳು]] ಬಿಎಎ2 ಗೆ ಬೆಲೆ ಪಡೆದವು. ಉತ್ತರ ಸ್ಥಿತಿಯವರು ಹಾಗೂ ಬಡವರು ಕೂಡ ಮೂಡಿ ಅವರ ಬೆಲೆಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಬಿಬಿಬಿ+ ಗೆ ಬೆಲೆ ಇಳಿಸಿದರು. ಮೂಡಿ ಅವರು ಕೂಡ ಇದು ಎನ್ರಾನ್ ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪತ್ರದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆದರ್ಜೆಗಿಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು, ಇದು ಕಂಪನಿಯು ಮುಂದಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹುಡುಕುವಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ದೃವೀಕರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="CutSuffersNYT">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/10/30/business/enron-credit-rating-is-cut-and-its-share-price-suffers.html|work=The New York Times|title=Enron Credit Rating Is Cut, And Its Share Price Suffers|date=2001-10-30|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ವ್ಯವಹಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕುರಿತು ತೀವ್ರಗೊಂಡ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಂದ ಎಸ್ಇಸಿ ವಿದ್ಯುಕ್ತ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಎನ್ರಾನ್ ಮಂಡಳಿ ಕೂಡ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ವಿಲಿಯಂ ಸಿ. ಪೊವರ್ಸ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಸಮಿತಿ ನೇಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="SECOpenNYT">{{cite news|last=Berenson|first=Alex|url=https://www.nytimes.com/2001/11/01/business/sec-opens-investigation-into-enron.html|work=The New York Times|title=S.E.C. Opens Investigation Into Enron|date=2001-11-01|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಮರುದಿನ ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸಂಪಾದಕೀಯವು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಆಕ್ರಣಕಾರಿ ತನಿಖೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿತು.<ref name="RiseFallNYT">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/11/02/opinion/the-rise-and-fall-of-enron.html|work=The New York Times|title=The Rise and Fall of Enron|date=2001-11-01|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ಎದುರಾಳಿ [[ಡೈನೆಜಿ]] ಗೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 1 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಹಣಕ್ಕೆ ಸುಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸಲು ಸಶಕ್ತವಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು ಆದರೆ, ಈ ಸುದ್ದಿಯು ನಾರ್ದರ್ನ್ ನಾಚುರಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಹಾಗೂ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸುಭದ್ರತೆ ನೀಡುವ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ.<ref name="DebtCutNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|url=https://www.nytimes.com/2001/11/02/business/enron-s-shares-fall-and-debt-rating-is-cut.html|work=The New York Times|title=Enron's Shares Fall and Debt Rating Is Cut|date=2001-11-02|accessdate=2009-08-04}}</ref> === ಡೈನೆಜಿಯಿಂದ ಖರೀದಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ === ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕೆಲಸದಂತೆ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ಹೇಳಿದವು.<ref name="SkittishNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|coauthor=Andrew Ross Sorkin|url=https://www.nytimes.com/2001/11/07/business/enron-looks-for-investors-but-finds-them-skittish.html|work=The New York Times|title=Enron Looks for Investors, But Finds Them Skittish|date=2001-11-07|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ನ ಬಂಡವಾಳ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 7 ಡಾಲರ್‌ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಕಂಪನಿಯು ಖರೀದಿದಾರರನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ವಿಷಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೊಡ್ಡದಾದ ತಿರಸ್ಕಾರದ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಎನ್ರಾನ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಮಿತಿಯು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ [[ಹೌಸ್ಟನ್]] ನಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾದ ಡೈನೆಜಿ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿತು. ನವೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ತಡರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಾದ 8 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿತು.<ref name="DynegyNearNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|coauthor=Andrew Ross Sorkin|url=https://www.nytimes.com/2001/11/08/business/dynegy-is-said-to-be-near-to-acquiring-enron-for-8-billion.html|work=The New York Times|title=Dynegy Is Said to Be Near to Acquiring Enron for $8 Billion|date=2001-11-08|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಡೈನೆಜಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾಲಿಕತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಚೆವ್ರಾನ್ ಟೆಕ್ಸಾಕೊ]] ಅವರು ಎನ್ರಾನ್ ಗೆ 2.5 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಹಣ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, 1 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಹಣವನ್ನು ಮಂಗಡವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಉಳಿದವನ್ನು ವ್ಯವಹಾರ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿದರು. ಡೈನೆಜಿ ಕೂಡ ಸುಮಾರು 13 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ನಷ್ಟು ಸಮೀಪದ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಹಣದ ಅಗತ್ಯ ಪಡೆದಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೆ, ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಸಾಲದ ಮೂಲವನ್ನು ಎನ್ರಾನ್ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ<ref name="DynegyNearNYT"/> ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿದರು, ಹಾಗಾಗಿ ಬಹುಷಹ ಸುಮಾರು ಮ್ಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು ಸಾಲ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿತ್ತು.<ref name="RivalBuyNYT">{{cite news|last=Berenson|first=Alex|coauthor=Andrew Ross Sorkin|url=https://www.nytimes.com/2001/11/10/business/rival-to-buy-enron-top-energy-trader-after-financial-fall.html?pagewanted=2|work=The New York Times|title=Rival to Buy Enron, Top Energy Trader, After Financial Fall|date=2001-11-10|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಡೈನೆಜಿ ಹಾಗೂ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಅವರ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 8, 2001 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು. ಟೀಕಾಕಾರರು ಡೈನೆಜಿ ಕಂಪನಿಯ ನೇರ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸಿಇಓ [[ಚಾರ್ಲಸ್ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್]] ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಡೈನೆಜಿ ಹಾಗೂ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref name="SurestStepsNYT"/> ಎನ್ರಾನ್ ನ ತೊಂದರೆಯು ಕಂಪನಿಯ ನಿಷ್ಕಪಟ ಲೆಖ್ಖದ ಪರಿಣಾಮ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಗಾದರು.<ref name="ActLikeItNYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/11/09/business/does-enron-trust-its-new-numbers-it-doesn-t-act-like-it.html|work=The New York Times|title=Does Enron Trust Its New Numbers? It Doesn't Act Like It|date=2001-11-09|accessdate=2009-08-04}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಲಾದ ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಅಧಿಕವಿರುವ ಏಕ-ಅವದಿಯ ದರಗಳು ನೈಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ 200ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮೊತ್ತವು ಕೇವಲ ಅವ್ಯಕ್ತ ಲೆಖ್ಖಾಧಿಕಾರದ ತಪ್ಪುಗಳ ಸರಿಪಡಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="OverProfitsNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|coauthor=Andrew Ross Sorkin|url=https://www.nytimes.com/2001/11/09/business/enron-admits-to-overstating-profits-by-about-600-million.html|work=The New York Times|title=Enron Admits to Overstating Profits by About $600 Million|date=2001-11-09|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಕೆಲವರು ಇತರ ತಪ್ಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಪುನರ್ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಬಹುದೆಂದು ಹೆದರಿದರು. ನವೆಂಬರ್ 9 ರಂದು 1997-2000 ನೇ ವರ್ಷದ 591 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತದೊಂದಿಗೆ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗಳಿಕೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಘೋಷಣೆಯಾಯಿತು. ಆರೋಪಗಳು ಎರಡು ವಿಶೇಷ (ಜೆಇಡಿಐ ಮತ್ತು ಚೆವ್ಕೊ) ಉದ್ದೇಶದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಳಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬರಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. 1997 ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಲಾಭದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಇಳಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ಇತರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಡಿತದೊಂದಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಪರಿಣಾಮವು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ ಡೈನೆಜಿ ಕಂಪನಿಯು ತಾನು ಇನ್ನೂ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="OverProfitsNYT" /> ಎರಡೂ ಕಂಪನಿಗಳೂ ಕೂಡ ಯಾವುದೇ ಹತೋಟಿ ಕ್ರಯ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೂಡಿ ಮತ್ತು ಎಸ್. & ಪಿ. ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಚೇರಿಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಡೈನರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಎನ್ರಾನ್ ನಡುವಿನ ಲಾಭದ ದರವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ, ಕಂಪನಿಯ [[ಆಸ್ತಿಮಾರಾಟ]]ದ ಸಾಧ್ಯತೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದಾದ ನಂಬಿಕೆವಿರೋಧಿ ನಿಯಂತ್ರಿತಳ ಅಡಚಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳು ಎದ್ದವು, ಅದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಎನ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ಡೈನರ್ಜಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೂಲಾಗ್ರವಾದ ಕಾರ್ಪೊರೆಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="RivalBuyNYT" /> ಎರಡೂ ಕಂಪನಿಗಳು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮುನ್ನುಗಿದವು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪರಿಶೀಲಕರು ಇದರಿಂದ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದರು; ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಅವರು ಶಕ್ತಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಹೊಂದಿದ ದೃಷ್ಟಿಗಾಗಿ ಶ್ಲಾಘನೆಗೊಳಪಟ್ಟರು.<ref name="RushGambleNYT" /> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಟ್ಸನ್ ಅವರು, "ನಾವು (ಎನ್ರಾನ್) ನಮ್ಮನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಭಲವಾದ ಕಂಪನಿ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಏನೇ ಆದರೂ ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="RushGambleNYT" /> ಓರ್ವ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಕಾರ ಈ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು, “ಒಂದು ಹೊಡೆತ,(...) ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿದೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ” ಎಂದರು.<ref name="SuitorNYT">{{cite news|last=Berenson|first=Alex|url=https://www.nytimes.com/2001/11/13/business/the-markets-suitor-for-enron-receives-approval-from-wall-st.html|work=The New York Times|title=Suitor for Enron Receives Approval From Wall St.|date=2001-11-13|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಏನೇ ಆದರೂ, ಸಾಲದ ಪರಿಣಾಮ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾರಾಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯವು ಸಾರ್ವಜನಿಕವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಸಾಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೂಡಿ ಹಾಗೂ ಎಸ್ ಅಂಡ್ ಪಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸೇರಿ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಕೊಯ್ತಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರು. ಕಂಪನಿಯ ಬೆಲೆಯು ಬಂಡವಾಳ ದರ್ಜೆಗಿಂತಲೂ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಬಂಡವಾಳ ರೇಖೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮತ್ತು ಕುಂಟಿತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮಿತಿಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref name="RushGambleNYT" /> ಒಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪಿ, ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪಿ ತನ್ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ "ಕಡಿಮೆ ಬಿಬಿ ಅಥವಾ ಜಂಕ್ ನ ಅತಿ ಎಚ್ಚರದ ಅಂತ್ಯವೂ ಅಲ್ಲದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಿ ಬೆಲೆಗೆ" ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದರು.<ref name="GasPipeNYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/11/13/business/13PLAC.html?todaysheadlines|work=The New York Times|title=Gas Pipeline Is Prominent as Dynegy Seeks Enron|date=2001-11-13|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಮುಂದಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಟ್ಟ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿ ಎನ್ರಾನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಪಡಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ, ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ "ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪೂ ಇಲ್ಲ" ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ ಧೈರ್ಯ ಹೇಳಿದರು.<ref name="SuitorNYT" /> ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ನೂರಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಲೇ ಹಾಗೂ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಕೂಡ ಲಾಭದಾಯಕ ಹಂತಗಳು (ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಬಂಡವಾಳದ ಆಯ್ಕೆ]]ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref name="SuitorNYT" /> 60 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಸಂಬಳವನ್ನು ಹಕ್ಕುದಾರಿಕೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಲೇ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಚೂರು, ಚೂರಾಯಿತು,<ref name="SeveranceNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|coauthor=Floyd Norris|url=https://www.nytimes.com/2001/11/14/business/the-markets-market-place-enron-chief-will-give-up-severance.html?pagewanted=all|work=The New York Times|title=Enron Chief Will Give Up Severance|date=2001-11-14|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಅನೇಕ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಮ್ಮ ನಿವೃತ್ತಿ ಹಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಂಡವಾಳದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದದ್ದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಕಂಪನಿಯ ಬಂಡವಾಳ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶೇ. 90 ರಷ್ಟು ಇಳಿದು ಹೋಗಿತ್ತು. ಎನ್ರಾನ್ ಮಾಲಿಕತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿ, “ನಾಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ದಂಪತಿಗಳು ಇಬ್ಬರೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು 800,000 ಡಾಲರ್‌ ನಿಂದ 900,000 ಡಾಲರ್‌ ವರೆಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಉಳಿತಾಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದೆ” ಎಂದರು.<ref name="PlanTumblesNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|url=https://www.nytimes.com/2001/11/22/business/employees-retirement-plan-is-a-victim-as-enron-tumbles.html|work=The New York Times|title=Employees' Retirement Plan Is a Victim as Enron Tumbles|date=2001-11-22|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ವಾಟ್ಸನ್ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿ, ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ನಿಜವಾದ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ತಮಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. “ಯಾವುದೇ ಪಾದರಕ್ಷೆಯೂ ಬಿಡಲು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ನಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಾದರಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಉತ್ತಮ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref name="GasPipeNYT" /> ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಭಾಗವೊಂದರ ಮೌಲ್ಯವೇ ಡೈನೆಜಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಂಪನಿಗೆ ಸಂದಾಯ ಮಾಡುವ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.<ref name="UnderstandNYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/11/16/business/did-ken-lay-understand-what-was-happening-at-enron.html|work=The New York Times|title=Did Ken Lay Understand What Was Happening at Enron?|date=2001-11-16|accessdate=2009-08-04}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು 8 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಮೌಲ್ಯದ ಒಳಕೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮಾರುವ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ದೃಢತೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="CutSuffersNYT"/> ನವೆಂಬರ್ 19 ರಂದು ಎನ್ರಾನ್ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರದ ಕಷ್ಟಕರ ಅವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಸಾಕ್ಷಿ ಸಮೇತ ಪ್ರಕಟಣೆ ನೀಡಿತು. ಕಂಪನಿಯು 2002 ರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ 9 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಋಣಭಾರದ ವಾಪಸಾತಿಯ ಸಾಲವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿತು. ಕೆಲವು ಸಾಲಗಳು ಕಂಪನಿಯು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಣಕ್ಕಿಂತ "ವಿಪುಲವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು".<ref name="SqueezeNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|coauthor=Floyd Norris|url=https://www.nytimes.com/2001/11/20/business/in-new-filing-enron-reports-debt-squeeze.html|work=The New York Times|title=In New Filing, Enron Reports Debt Squeeze|date=2001-11-20|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸ್ತಿಯ ಮಾರಾಟ ಹಾಗೂ ಸಾಲ ವಾಪಸಾತಿಗಾಗಿ ಕಂಪನಿಯ ಗೆಲುವಿನ ಅಳತೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ನಂಬುಗೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು “ಈ ವಿಷಯಗಳ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿನ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು” ಎಂದು ಪ್ರಕಟಣೆ ನೀಡಿತು.<ref name="SqueezeNYT" /> ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ನವೆಂಬರ್ 21 ರಂದು ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಡೈನೆಜಿಯು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದರ ಕುರಿತು ಗಂಭೀರ ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮುಂದೆ, ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು [[10-ಕ್ಯೂ ಫೈಲಿಂಗ್]] ನಲ್ಲಿ, ಈಚೆಗೆ ತಾನು ಸಾಲ ಮಾಡಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪತ್ರವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ಹಣವೂ ಕೂಡ 50 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಖರ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡೈನೆಜಿಯು ತನಗೆ ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಹಣದ ಉಪಯೋಗದ ದರ ಕುರಿತು ತಿಳಿಯದಿರುವ ಕುರಿತು ವರದಿ ನೀಡಿದಾಗ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಕೂಡ ಮಾತನಾಡಲು ಹಿಂಜರಿದರು.<ref name="RaisesDoubtNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|url=https://www.nytimes.com/2001/11/21/business/enron-s-growing-financial-crisis-raises-doubts-about-merger-deal.html|work=The New York Times|title=Enron's Growing Financial Crisis Raises Doubts About Merger Deal|date=2001-11-21|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಡೈನಜಿಯು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪರಿಸ್ತಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು; ನವೆಂಬರ್ 22 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಡೈನಜಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಮೂಲಗಳು ಅಪವಾದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.<ref name="CirclingNYT">{{cite news|last=Sorkin|first=Andrew Ross|coauthor=Riva D. Atlas|url=https://www.nytimes.com/2001/11/22/business/circling-the-wagons-around-enron-risks-too-great-to-let-trader-just-die.html|work=The New York Times|title=Circling the Wagons Around Enron; Risks Too Great To Let Trader Just Die|date=2001-11-22|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಸಿಇಸಿಯು ಆಂಡರ್ಸನ್ ವಿರುದ್ಧ ನಾಗರಿಕ ಅಪರಾಧದ ದೂರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="SunbeamSufferNYT">{{cite news|last=Norris|first=Floyd|url=https://www.nytimes.com/2001/11/23/business/23NORR.html|work=The New York Times|title=From Sunbeam to Enron, Andersen's Reputation Suffers|date=2001-11-23|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಎನ್ರಾನ್ ಹಾಗೂ ಡೈನೆಜಿಗಳು ಈಗ ಅವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಮೂಲಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದವು.<ref name="ConfidenceNYT">{{cite news|last=Oppel|first=Richard A., Jr.|url=https://www.nytimes.com/2001/11/28/business/markets-market-place-trying-restore-confidence-enron-salvage-merger.html?pagewanted=all|work=The New York Times|title=Trying to Restore Confidence in Enron to Salvage a Merger|date=2001-11-28|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಈಗ ಡೈನೆಜಿಯು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿನ 8 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಬದಲು 4 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಗೆ ಖರೀದಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಪರಿಶೀಲನೆಗಾರರು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಕಷ್ಟಕರ ಎಂಬುದನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ವರದಿಯು ಎನ್ರಾನ್ ನ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ತೊಂದರೆಯ ತೋರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರದ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ರಿವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿತು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಅವರ ಹೊಸ ವರದಿಯು ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟನ್ನು ವಿಭ್ರಾಂತಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="ConfidenceNYT" /> === ದಿವಾಳಿತನ === [[File:EnronStockPriceAug00Jan02.jpg|thumb|right|alt=Line chart showing the gradual fall (illustrated by a red line) from a high point of $90 to evenutally less than a dollar.| ಎನ್ರಾನ್‌ನ ಷೇರು ಬೆಲೆ( ಹಳೆಯ ಎನ್.ವೈ.ಎಸ್.ಇ ಟಿಕ್ಕರ್‌ನ ಚಿನ್ಹೆ:ENE)ಆಗಸ್ಟ್‌ 23, 2000 ($90)ರಿಂದ ಜನವರಿ 11, 2002 ($0.12). ಷೇರು ಬೆಲೆ ಕುಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಷೇರುದಾರರು ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೂ $11 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="BenstonQuality"/>]] 2001 ರ ನವೆಂಬರ್ 28 ರಂದು ಎನ್ರಾನ್ ನ ಎರಡು ಕೆಟ್ಟದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಹೊರಬಂದವು. ಡೈನೆಜಿ ಇಂಕ್ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಕರಾರುಪತ್ರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ಲಾಭದ ದರ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, “ಕೊನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ಅದನ್ನು (ಎನ್ರಾನ್) ನನಗೆ ಗೊಡಲಿಲ್ಲ” ಎಂದರು.<ref name="McLean403">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=403}}</ref> ಅಧಿಕ ಸಾಲವನ್ನು ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ತೀರಿಸಬೇಕಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಣ ಹೊಂದಿತ್ತು ಇದು ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಸ್ಪೋಟವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಬಂಡವಾಳದ ಬೆಲೆಯು ದಿನದ ಕೊನೆಯ ವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ 0.61 ಡಾಲರ್‌ ಗೆ ಇಳಿಯಿತು. ಓರ್ವ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಪರಿಶೀಲಕ “ಎನ್ರಾನ್ ಈಗ ನಿಜವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿರುಗಾಳಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಕೈಯಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref name="ImplosionNYT">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/11/29/opinion/an-implosion-on-wall-street.html|work=The New York Times|title=An Implosion on Wall Street|date=2001-11-29|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಸಂಪೂರ್ಣ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಪರಿಣತಿಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು, ಎನ್ರಾನ್ ಗೆ ಸಾಲ ನೀಡಿದವರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥ ಕಂಪನಿಗಳು ಅನೇಕ ಶೇಕಡಾ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಕೆಲವು ಪರಿಶೀಲಕರು ಎನ್ರಾನ್ ನ ವೈಫಲ್ಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11 ನ ಉತ್ತರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ತೊಂದರೆಯಂತೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಬಂದ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.<ref name="PullBackNYT">{{cite news|agency=[[Reuters]]|url=https://www.nytimes.com/2001/11/29/business/29STOX.html|work=The New York Times|title=Investors Pull Back as Enron Drags Down Key Indexes|date=2001-11-29|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಈಗ ಬಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ ಎನ್ರಾನ್ ನ ವೈಫಲ್ಯದಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರ ಮೇಲೆ ಬೀರಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮ ಏನಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು 18.7 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಓರ್ವ ಸಲಹೆಗಾರ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, “ನಮಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಲಾಭದಿಂದ ಯಾರು ಹೊರಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದೇ ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾನು ನನ್ನ ಕಕ್ಷಿದಾರರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಗಳಿಗೆಗಾಗಿ ತಯಾರಾಗುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದೇನೆ” ಎಂದರು. ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ವಸೂಲಾಗದ ಹಾಗೂ ಖಾತರಿಗೊಳಪಟ್ಟ ಸಾಲದ ಅಂದಾಜು 23 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ನಷ್ಟು ಹಣದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿತು. [[ಸಿಟಿಗ್ರುಪ್]] ಹಾಗೂ[[ಜೆಪಿ ಮೊರ್ಗಾನ್ ಚೇಸ್‌]] ಕಂಪನಿಗಳು ಎನ್ರಾನ್ ವೈಫಲ್ಯದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಎನ್ರಾನ್ ನ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ ಖಾತರಿಯಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಖಾತರಿ ಇಲ್ಲದ ಸಾಲ ನೀಡಿದವರು ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟೆಕಡೆಗೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ದಿವಾಳಿತನ ಅನುಭವಿಸುವ ಅನುಮಾನ ಬಂದಿತು.<ref name="MightBeNYT">{{cite news|last=Glater|first=Jonathan D.|url=https://www.nytimes.com/2001/11/29/business/enron-s-collapse-last-resort-bankruptcy-filing-might-be-best-remaining-choice.html|work=The New York Times|title=A Bankruptcy Filing Might Be the Best Remaining Choice|date=2001-11-29|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ 2001 ರ ನವೆಂಬರ್ 30 ರಂದು ದಿವಾಳಿತನದ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ 2 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2 ರಂದು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ [[ಪರಿಚ್ಛೇದ 11]] ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂದ ದೊಡ್ಡದಾದ [[ದಿವಾಳಿತನ]]ವಾಗಿತ್ತು (ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿದ್ದ [[ವರ್ಡ್ ಕಾಮ್]] ನ ದಿವಾಳಿತನವನ್ನು ಇದು ಮೀರಿಸಿತು), ಮತ್ತು ಇದರ 4 ಸಾವಿರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಬೆಲೆ ತೆತ್ತರು.<ref name="BenstonQuality" /><ref name="DayReckonCNN">{{cite news|last=Pasha|first=Shaheen|coauthors=Jessica Seid|url=http://money.cnn.com/2006/05/25/news/newsmakers/enron_verdict/index.htm|title=Lay and Skilling's day of reckoning: Enron ex-CEO and founder convicted on fraud and conspiracy charges; sentencing slated for September|publisher=[[CNNMoney.com]]|date=2006-05-25|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ದಿವಾಳಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ ದಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ತಮಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಡುವಂತೆ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="DVD138">{{cite video|title=[[Enron: The Smartest Guys in the Room]]|medium=DVD|publisher=[[Magnolia Pictures]]|time=1:38:02|date=January&nbsp;17, 2006}}</ref> 15 ಸಾವಿರದಷ್ಟು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಮ್ಮ ಶೇ. 62 ರಷ್ಟು ಉಳಿತಾಯ ಹಣವನ್ನು ಎನ್ರಾನ್ ನಲ್ಲಿ 2001 ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು 83.13 ಡಾಲರ್‌ ಗೆ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಖರೀದಿಸಿದ್ದರು, 2001 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ದಿವಾಳಿತನ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಬಂಡವಾಳದ ಮೌಲ್ಯವು ಒಂದು ಡಾಲರ್‌ ಗಿಂತಲೂ ಕೆಳಗೆ ಬಿತ್ತು.<ref name="Ayala50">{{cite journal|last=Ayala|first=Astrid|coauthor=Giancarlo Ibárgüen, Snr.|title=A Market Proposal for Auditing the Financial Statements of Public Companies|journal=Journal of Management of Value|volume=|issue=|page=50|publisher=[[Universidad Francisco Marroquín]]|location=|date=March 2006|url=http://www.mba.ufm.edu.gt/journalofmanagement/content/ENG_MarketProposal.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-05}}</ref> {{Quote box |width=35% |align=right |quote=In its accounting work for Enron, Andersen had been sloppy and weak. But that's how Enron had always wanted it. In truth, even as they angrily pointed fingers, the two deserved each other. |source=[[Bethany McLean]] and Peter Elkind in ''The Smartest Guys in the Room''.<ref name="McLean393">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=393}}</ref>}} 2002 ರ ಜನವರಿ 17 ರಂದು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಲೆಖ್ಖದ ಸಲಹೆ ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆಪತ್ರಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತನ್ನ ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೋಧಕ ಆರ್ಥರ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ವಿರುದ್ಧ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದ ಆಂಡರ್ಸನ್, ಎನ್ರಾನ್ ದಿವಾಳಿಗೆ ಬಂದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಗಲೇ ಕಂಪನಿಯ ಜೊತೆ ವಿಷಮ ವಿಷಯ ಪಾಶದಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂದರು.<ref name="FiresAA">{{cite news|last=Hebert|first=H. Josef|url=https://news.google.com/newspapers?id=G3cWAAAAIBAJ&sjid=eB8EAAAAIBAJ&pg=3860,415541&dq|title=As probe expands, Enron fires Arthur Andersen|work=[[Star-News|Morning Star]]|publisher=Google News|date=2002-01-18|accessdate=2009-08-09}}</ref> == ಪ್ರಯೋಗ == === ಎನ್ರಾನ್ === ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲೀ ಇಬ್ಬರೂ ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಇಬ್ಬರ ವಿರುದ್ಧವೂ ದೂರು ದಾಖಲಾಸಲಾಯಿತು. ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ 98 ರೀತಿಯ ದೂರುಗಳು ದಾಖಲಾದವು, [[ಹಣ ತೊಳೆಯುವುದು]], [[ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ]] ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿರುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಅಪರಾಧಗಳು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Fastow98">{{cite news|agency=[[Associated Press]]|url=http://online.wsj.com/article/SB113838648001558434.html?mod=googlewsj|title=Key Witnesses in the Enron Trial|work=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 2 ದೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಅಲ್ಲದೇ ಲೇ, ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಾಸಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಾಯಿ ಮಾತಿನ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲದಂತೆ 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲದ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು.<ref name="FastowTestify">{{cite news|last=Said|first=Carolyn|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2004/07/09/MNGQQ7J31G1.DTL|title=Ex-Enron chief Ken Lay enters not guilty plea|work=[[San Francisco Chronicle]]|date=2004-07-09|accessdate=2009-08-09|archive-date=2012-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120128190449/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fc%2Fa%2F2004%2F07%2F09%2FMNGQQ7J31G1.DTL|url-status=dead}}</ref> ಲೀ ಅವರ ಮೇಲೆ 6 ದುಷ್ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ತಪ್ಪು ಸಾಬೀತಾಯಿತು, ಆದರೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಒಂದು ತೆರಿಗೆ ದೂರು ಕುರಿತಂತೆ ತಪ್ಪು ನಡುವಳಿಕೆಯ ಆರೋಪ ಮಾತ್ರ ಹೊತ್ತರು. ಲೀ ಅವರು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ತೆರಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿಡಲು ತಮ್ಮ ಪತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ 1 ವರ್ಷ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು.<ref name="LeaYear">{{cite news|last=Hays|first=Kristen|url=http://www.usatoday.com/money/industries/energy/2004-05-06-lea-fastow-plea_x.htm|title=Fastow's wife pleads guilty in Enron case|work=[[USA Today]]|date=2004-05-06|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಲೇ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಅವರು ಎನ್ರಾನ್ ದೂರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ 2006 ರ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಟ್ಟರು. 53 ಎಣಿಕೆ, 65 ಪುಟಗಳ [[ಆರೋಪ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಪರಾಧ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಪರಾಧ ಸೇರಿದಂತೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಾಗೂ ಲೆಖ್ಖ ತಪಾಸಣಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ [[ತಪ್ಪು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿರುವುದು]], ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಪರಾಧ, ತಂತಿ ಅಪರಾಧ, ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು, ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿರುವುದು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆರೋಪ ಪಟ್ಟಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಎನ್ರಾನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಕಾರಣ ನ್ಯಾಯಯುತ ವಿಚಾರಣೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅಮೆರಿಕಾದ [[ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]] ಸಿಮ್ ಲೇಕ್ ಅವರು ಈ ಮೊದಲೇ ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಕೋರಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಹಾಸ್ಟನ್ ನಿಂದ ಹೊರಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. 2006 ರ ಮೇ 25 ರಂದು ಜ್ಯೂರಿಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು [[ಲೇ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಅವರ ವಿಚಾರಣೆಯ]] ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು. ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಅವರು 28 ರಲ್ಲಿ 19 ರಕ್ಷಣಾ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ತಂತಿ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು [[ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ]]ವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಉಳಿದ 9 ರಕ್ಷಣಾ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಪರಾಧಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರಿಗೆ 24 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶಿಕ್ಷೆ ಹಾಗೂ 4 ತಿಂಗಳು ಜೈಲುವಾಸದ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Skilling24Years">{{cite news|last=Johnson|first=Carrie|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/23/AR2006102300287_pf.html|work=[[Washington Post]]|title=Skilling Gets 24 Years for Fraud at Enron|date=2006-10-24|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಲೇ ಅವರು 11 ಅಪರಾಧ ದೂರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಪರಾಧಿ ಅಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸುತ್ತಲೂ ಇದ್ದವರಿಂದ ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಕಂಪನಿಯ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ದೂರಿದರು.<ref name="Lay60Minutes">{{cite news|last=Leung|first=Rebecca|url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/03/11/60minutes/main679706.shtml|work=[[60 Minutes]]|publisher=[[CBS News]]|title=Enron's Ken Lay: I Was Fooled|date=2005-03-14|accessdate=2009-08-09|archive-date=2010-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/5tZ4onkPe?url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/03/11/60minutes/main679706.shtml|url-status=dead}}</ref> ಲೇ ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಎಲ್ಲ 5 ಭದ್ರತಾ ಅಪರಾಧ ಹಾಗೂ ತಂತಿ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ 45 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ವಾಸದ ಶಿಕ್ಷೆ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="Lay45Years">{{cite news|last=Hays|first=Kristen|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/05/25/AR2006052500857.html|work=[[The Washington Post]]|title=Lay, Skilling Convicted in Enron Collapse|date=2006-05-26|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಏನೇ ಆದರೂ ಲೇ ಅವರು 2006 ರ ಜುಲೈ 5 ರಂದು ತಪ್ಪುಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಮೃತಪಟ್ಟರು. ಅವರ ಸಾವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಸ್ಇಸಿಯು 90 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಂಡಕ್ಕಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಲಿತ್ತು. ಪ್ರಕರಣವು ಲೇ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಿಂಡಾ ಸುತ್ತ ತಿರುಗಿದರೂ ಲಿಂಡಾ ಗಟ್ಟಿಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ನಾಶವಾಗುವ ವಿಷಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತಿಳಿಯುವ 10 ರಿಂದ 30 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು 500,000 ಶೇರುಗಳನ್ನು 2001 ರ ನವೆಂಬರ್ 28 ರಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಳು.<ref name="EnronInquiryNYT">{{cite news|last=Eichenwald|first=Kurt|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9806EED8123FF934A25752C1A9629C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all|work=The New York Times|title=Enron Inquiry Turns to Sales By Lay's Wife|date=2004-11-17|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಲಿಂಡಾ ಅವರು ಎನ್ರಾನ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಯಾವುದೇ ಘಟನೆ ಕುರಿತೂ ದೂರಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ.<ref name="LindaConviction">{{cite news|last=Johnson|first=Carrie|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/06/09/AR2006060901922_pf.html|work=[[The Washington Post]]|title=A Woman Of Conviction|date=2006-06-10|accessdate=2009-08-07}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೈಕೆಲ್ ಕೊಪ್ಪರ್ ಅವರು 7 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಕಾಲ ಎನ್ರಾನ್ ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು, ಲೇ ಅವರಿಗೆ ಕೊಪ್ಪರ್ ಕುರಿತು ಕಂಪನಿ ದಿವಾಳಿಯಾದ ನಂತರವೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊಪರ್ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರೇ ಬರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾಗಿದ್ದರು, ಅದು ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="McLean153">{{cite book|title=The Smartest Guys in the Room|last=McLean|first=Bethany|coauthor=Peter Elkind|page=153}}</ref> ಕೊಪರ್ ಅವರು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="KopperGuilty">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2002/aug/21/corporatefraud.enron1|publisher=[[guardian.co.uk]]|title=Ex-Enron executive pleads guilty|date=2002-08-21|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಮುಖ್ಯ ಲೆಖ್ಖಾಧಿಕಾರಿ ರಿಕ್ ಕಾಸೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್ ನ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ನಿಗೂಢವಾಗಿರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ 6 ದುಷ್ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="Causey6Charges">{{cite news|last=Ackman|first=Dan|url=http://www.forbes.com/2004/01/23/cx_da_0123topnewse.html|work=[[Forbes (magazine)|Forbes]]|title=Causey May Put GAAP On Trial|date=2004-01-23|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಅವರು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಲ್ಲ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಅವರು ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು 7 ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು.<ref name="Causey7Years">{{cite news|last=McCoy|first=Kevin|url=http://www.usatoday.com/money/industries/energy/2005-12-28-enron-causey_x.htm?POE=NEWISVA|work=[[USA Today]]|title=Former Enron executive pleads guilty|date=2005-12-28|accessdate=2009-08-09}}</ref> 16 ಜನರು ಕಂಪನಿಯು ನಡೆಸಿದ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಹಾಗೂ ನಾಲ್ಕು ಮಾಜಿ [[ಮೆರ್ರಿಲ್ ಲಿಂಚ್]] ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಐವರು ವಿಚಾರಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಎನ್ರಾನ್ ನ 8 ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಹೇಳಿದರು, ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾಜಿ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಲೇ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದರು.<ref name="DayReckonCNN" /> ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಆರೋಪಿ ಎನ್ರಾನ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌ನ ತೀವ್ರ ವೇಗದ ಅಂತರಜಾಲ ಘಟಕದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ‍ಕೆನೆತ್ ರೈಸ್ ಅವರು ಲೇ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಬ್ಬರ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಕ್ಷಿ ಹೇಳಿದರು. 2007 ರ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆನೆತ್ ರೈಸ್ ಅವರಿಗೆ 27 ತಿಂಗಳುಗಳ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="BroadSentence">{{cite news|last=Porretto|first=John|url=http://www.usatoday.com/money/economy/2007-06-18-3270186548_x.htm|title=Ex-Enron broadband head sentenced|work=[[USA Today]]|date=2007-06-18|accessdate=2009-08-04}}</ref> === ಆರ್ಥರ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ === ಸಾವಿರಾರು ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹರಿದು ನಾಶ ಮಾಡಿದಕ್ಕೆ, ಈ ಮೇಲ್ ಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕೆ, ಎನ್ರಾನ್ ನ ಲೆಖ್ಖ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಂಪನಿಯ ಕಡತಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿ [[ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿ]]ದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆರ್ಥರ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಿ ದೋಷಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="AndersenGuilty">{{cite news|last=Thomas|first=Cathy Booth|title=Called to Account|url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,263006,00.html|date=2002-06-18|work=[[Time (magazine)|Time]]|accessdate=2009-08-09|archive-date=2010-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/5tZ56HIkr?url=http://www.time.com/time/business/article/0,8599,263006,00.html|url-status=dead}}</ref> [[ಜ್ಯುರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆಂಡರ್ಸನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸರಿಯಾಗಿ ದೂರನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸದ ಕಾರಣ]] ನಂತರ [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಶಿಕ್ಷೆಯು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="AndersenOverturn">{{cite news|agency=[[Associated Press]]|title=Supreme Court Overturns Arthur Andersen Conviction|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,158160,00.html|date=2005-05-31|publisher=[[Fox News Channel|Fox News]]|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಅಲಕ್ಷ್ಯವು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾದಾಗ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರು ಆಗಲೇ ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮಾಡದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಆದರೂ ಆರ್ಥರ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ದೂರಿನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು, ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 85 ಸಾವಿರ ಜನ ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="WP85000Jobs">{{cite news|last=Rosenwald|first=Michael S.|title=Extreme (Executive) Makeover|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/09/09/AR2007090901619_pf.html|date=2007-11-10|work=[[The Washington Post]]|accessdate=2009-08-09}}</ref><ref name="FallAndersen">{{cite news|last=Alexander|first=Delroy|coauthors=Greg Burns, Robert Manor, Flynn McRoberts, and E.A. Torriero|title=The Fall of Andersen|url=http://www.courant.com/news/nationworld/chi-0209010315sep01,0,2343149.story|date=2002-11-01|work=[[Hartford Courant]]|accessdate=2009-08-09|archive-date=2009-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090511190344/http://www.courant.com/news/nationworld/chi-0209010315sep01,0,2343149.story|url-status=dead}}</ref> === ನಾಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ಥ್ರೀ === ಗಿಲ್ಸ್ ಡರ್ಬಿ, ಡೇವಿಡ್ ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿ ಮುಲ್ ಗ್ರೀವ್ ಅವರು [[ಗ್ರೀನ್ ವಿಚ್ ನಾಟ್ ವೆಸ್ಟ್]] ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಜೊತೆಗೆ ಮೂವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಸ್ವಾಪ್ ಸಬ್ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರು ಎಸ್ಇಸಿಯಿಂದ ತನಿಖೆಗೊಳಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಮೂವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಆರ್ಥಿಕ ಸೇವಾ ಸಮೀತಿ]]ಯನ್ನು (ಎಫ್ಎಸ್ಎ) 2001 ರ ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಅವರ ಜೊತೆ ತಮ್ಮ ವಹಿವಾಟಿನ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಿದರು.<ref name="FSAMet">{{cite news|last=Hays|first=Kristen|work=[[Houston Chronicle]]|title=Source: British bankers to plead guilty in Enron case|url=http://www.chron.com/disp/story.mpl/special/enron/5333449.html|date=2007-11-27|accessdate=2009-08-09}}</ref> 2002 ರ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ 7 ತಂತಿ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಅವರ ದಸ್ತಗಿರಿಗಾಗಿ ಹುಕುಂ ಹೊರಡಿಸಿತು, ಆಗ ಅವರನ್ನು ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರನ್ನಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಜುಲೈ 12 ರಂದು ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಗಡೀಪಾರಾಗಲಿದ್ದ ಓರ್ವ ಸಂಭವನೀಯ ಎನ್ರಾನ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ [[ನೇಲ್ ಕೌಲ್ ಬೆಕ್]] ಅವರು ಉತ್ತರದ ದಕ್ಷಿಣ ಲಂಡನ್ ನ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಹೆಣವಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾದರು.<ref name="CoulbeckDead">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/5173228.stm|publisher=[[BBC News]]|title=Enron witness found dead in park|date=2006-07-12|accessdate=2009-08-04}}</ref> ಫಾಸ್ಟೋವ್ ಜೊತೆ ಕೌಲ್ ಬೆಕ್ ಹಾಗೂ ಇತರರು ದುಷ್ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಆಪಾದಿಸಿತು.<ref name="CoulbeckQA">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5164652.stm|publisher=[[BBC News]]|title=Q&A: The NatWest Three |date=2007-11-29|accessdate=2009-08-04}}</ref> 2007 ರ ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಾದದಲ್ಲಿ ಮೂವರೂ ಕೂಡ ಒಂದು ತಂತಿ ಅಪರಾಧದಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಉಳಿದ 6 ಆರೋಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದರು.<ref name="Trio7Fraud">{{cite news|last=Clark|first=Andrew|publisher=[[guardian.co.uk]]|title=NatWest Three plead guilty to wire fraud|url=https://www.theguardian.com/business/2007/nov/28/2|date=2007-11-28|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಡರ್ಬಿ, ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಮುಲ್ ಗ್ಯ್ರೂ ಅವರು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ 37 ತಿಂಗಳುಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="NatWest3NYT">{{cite news|last=Murphy|first=Kate|work=The New York Times|title='NatWest 3' sentenced to 37 months each|url=https://www.nytimes.com/2008/02/22/business/worldbusiness/22iht-natwest.5.10317714.html?_r=1|date=2008-02-22|accessdate=2009-08-09}}</ref> == ಪರಿಣಾಮಗಳು == === ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ಶೇರುದಾರರು === [[ಚಿತ್ರ:Enron Complex.jpg|thumb|350px|right|alt=Night image of several tall skyscrapers taken from a street view, looking up. Several lights and traffic lights can be seen on the street, along with a round walkway above the street.| ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ ಹೊಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎನ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯನ್ನು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ $285 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಭೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ಎನ್ರಾನ್‌ ಹೊರಹೊಗುವ ಮೊದಲು ಇದನ್ನು $55.5 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಮರಲಾಯಿತು.<ref>[356]</ref>]] ಎನ್ರಾನ್ ನ ಶೇರುದಾರರು 74 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಹಣವನ್ನು 4 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಂಪನಿ ದಿವಾಳಿಯಾದ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು (40 ರಿಂದ 45 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು).<ref name="74BEnron">{{cite news|last=Axtman|first=Kris|title=How Enron awards do, or don't, trickle down|url=http://www.csmonitor.com/2005/0620/p02s01-usju.html|date=2005-06-20|work=[[The Christian Science Monitor]]|accessdate=2009-08-09}}</ref> ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ಸರಿಸುಮಾರು 67 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಹಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಇದು ಎನ್ರಾನ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವಾಗ ಇದ್ದ ಯಾವುದೇ ನೆರವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ, ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಶೇರುದಾರರಿಗೆ ಪಡೆದ ಹಣವನ್ನು ಮರುಪಾವತಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು.<ref name="67BillionNYT">{{cite news|title=Enron's Plan Would Repay A Fraction of Dollars Owed|url=https://www.nytimes.com/2003/07/12/business/enron-s-plan-would-repay-a-fraction-of-dollars-owed.html|date=2003-07-12|work=The New York Times|accessdate=2009-08-10}}</ref> ತನ್ನ ಸಾಲಗಾರರಿಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡಲು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಕಲೆ, ಛಾಯಾಛಿತ್ರಗಳು, ಚಿನ್ಹೆ ಸಹಿಗಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹರಾಜು ಹಾಕಿತು.<ref name="ArtNYT">{{cite news|last=Vogel|first=Carol|title=Enron's Art to Be Auctioned Off|url=https://www.nytimes.com/2003/04/16/business/enron-s-art-to-be-auctioned-off.html|date=2003-04-16|work=The New York Times|accessdate=2009-08-10}}</ref><ref name="TiltedE">{{cite news|agency=[[Associated Press]]|title=Enron's 'tilted-E' sign goes for $44,000 at auction|url=http://www.usatoday.com/money/industries/energy/2002-09-25-enron-auction_x.htm|date=2002-09-25|work=[[USA Today]]|accessdate=2009-08-10}}</ref><ref name="SellPipes">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3646342.stm|title=Enron gets go ahead to sell pipes|date=2004-09-10|publisher=[[BBC News]]|accessdate=2009-08-10}}</ref> 20 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ರಾನ್ ಮಾಜಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತಮ್ಮ ನಿವೃತ್ತಿ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ 2 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಹಣಕ್ಕೆ 2004 ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ 85 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಗಳ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೂ 3,100 ಡಾಲರ್‌ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="May04Settlement">{{cite news|last=Doran|first=James|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/article423518.ece|title=Enron staff win $85m|date=2004-05-14|work=[[The Times]]|accessdate=2009-08-10|location=London|archive-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612173117/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/article423518.ece|url-status=dead}}</ref> ಮರು ವರ್ಷ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ಇತ್ಯರ್ಥವಾದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿಂದ 4.2 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="74BEnron" /> 2008 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಶೇರುದಾರರ ಪರವಾಗಿ 40 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಮೊತ್ತದ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 7.2 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಹಣ ಪಡೆದರು. ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹಣವು ವಾದಿಗಳಾದ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಹಾಗೂ 1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗೂ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ಹಂಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿವಿಯ ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗದ [[ಕೌಲಿನ್ ಸ್ಟೋಆ ಗೆಲ್ಲರ್ ರುಡ್ ಮನ್ ಹಾಗೂ ರಾಬಿನ್ಸ್‌]] ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭದ್ರತಾ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ 688 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref name="72BillionSet">{{cite news|last=DeBare|first=Ilana|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/09/09/BUCI12QRVE.DTL|title=Billions to be shared by Enron shareholders|date=2008-09-10|work=[[San Francisco Chronicle]]|accessdate=2009-08-10|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111095752/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F09%2F09%2FBUCI12QRVE.DTL|url-status=dead}}</ref> ಹಣವನ್ನು ಹಂಚುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ ಹೊರಡಿಸಿದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿವಿಯು, “ನಾವು ಈ ಹಣವನ್ನು ವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತೃಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ. ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲು ಅತ್ಯಂತ ಧೀರ್ಘವಾದ, ಸವಾಲಾಗಿದ್ದ ಶ್ರಮ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ, ಎನ್ರಾನ್ ನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಪರಿಣಾಮ ಮಾತ್ರ ಅಭೂತಪೂರ್ವವಾಗಿದೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="Distribution">{{cite news|last=Davis|first=Trey|url=http://www.universityofcalifornia.edu/news/article/19211|title=UC begins distributing Enron settlement money|date=2008-12-18|publisher=[[University of California]]|accessdate=2009-08-10|archive-date=2010-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/5tZ5tTGlZ?url=http://www.universityofcalifornia.edu/news/article/19211|url-status=dead}}</ref> === ಸರ್ಬೇನ್ಸ್-ಓಕ್ಸ್ಲೇ ಕಾಯಿದೆ === {{Quote box |width=35% |align=right |quote=In the [[RMS Titanic|Titanic]], the captain went down with the ship. And Enron looks to me like the captain first gave himself and his friends a bonus, then lowered himself and the top folks down the lifeboat and then hollered up and said, 'By the way, everything is going to be just fine.' |source=U.S. Senator [[Byron Dorgan]].<ref name="DVD606">{{cite video|title=[[Enron: The Smartest Guys in the Room]]|medium=DVD|publisher=[[Magnolia Pictures]]|time=6:06|date=January&nbsp;17, 2006}}</ref> }} 2001 ಡಿಸೆಂಬರ್ ಹಾಗೂ 2002 ಎಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯೆ [[ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಹೌಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೆನೆಟ್ ಸಮಿತಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಯ ಕುರಿತ ಹೌಸ್ ಸಮತಿ]]ಯು ಎನ್ರಾನ್ ಕಂಪನಿಯ ನಾಶ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೆಖ್ಖ ಹಾಗೂ ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಭದ್ರತೆ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ವಿವಾದಗಳ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು. ಈ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಆಪಾದನೆಗಳು ಎನ್ರಾನ್ ವಾಗ್ವಾದದಲ್ಲಿ 2002 ರ ಜುಲೈ 30 ರಂದು ಸರ್ಬೇನ್ಸ್-ಓಕ್ಸ್ಲೇ ಕಾನೂನು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Chhaochharia79">{{cite journal|last=Chhaochharia|first=Vidhi|coauthor=Yaniv Grinstein|title=Corporate Governance and Firm Value: the Impact of the 2002 Governance Rules|journal=Johnson School Research Paper Series No. 23-06|volume=|issue=|page=7–9|publisher=[[Johnson School of Management]]|location=|date=March 2007|url=http://www.afajof.org/afa/forthcoming/2312.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-05|archive-date=2010-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/5tZ5wCYTh?url=http://www.afajof.org/afa/forthcoming/2312.pdf|url-status=dead}}</ref> ಈ ಕಾನೂನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ “ಎನ್ರಾನ್ ನ ಒಂದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗಿತ್ತು: ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಆಡಳಿತದ ವೈಫಲ್ಯವು ಕಾನೂನಿನ ಮುಖಂಡತ್ವ ಉಪಬಂಧಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಬಿಂದುವಿನಿಂದ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ" ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Deakin1">{{cite journal|last=Deakin|first=Simon|coauthor=Suzanne J. Konzelmann|title=Learning from Enron|journal=ESRC Centre for Business Research|volume=|issue=Working Paper No 274|page=1|publisher=[[University of Cambridge]]|date=September 2003|url=http://www.cbr.cam.ac.uk/pdf/wp274.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2009-08-05|archive-date=2010-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/5tZ21BvjA?url=http://www.cbr.cam.ac.uk/pdf/wp274.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸರ್ಬೇನ್ಸ್-ಓಕ್ಸ್ಲೇ ಕಾನೂನು ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ವರದಿ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲು ‘[[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿ ಲೆಖ್ಖದ ಅಜಾಗರೂಕತೆಯ ಮಂಡಳಿ]]’ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲೆಖ್ಖಪತ್ರದ ಮಳಿಗೆಗಳು [[ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೀಲನೆ]] ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಯಾವುದೇ ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲದ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ನೀಡುವುದರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಭಂದನೆ; ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಉಪಬಂಧನೆಗಳು, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಬ್ಧವಾಗಿರುವುದು, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಸ್ತೃತ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಹಿರಂಗ ವರದಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಘಟಿತ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಸಂಬಂಧ.<ref name="Chhaochharia79" /> ಫೆಬ್ರವರೀ ೧೩, 2002 ರಂದು ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ತಪ್ಪು ಕಾರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಲೆಖ್ಖಪತ್ರದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯ ಕಾರಣ ಎಸ್ಇಸಿಯು ಬಂಡವಾಳ ವಿನಿಮಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿತು. ಜೂನ್ 2002 ರಂದು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಬಂಡವಾಳ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇದು 2003 ರ ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿಇಸಿಯಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Chhaochharia79" /> * ಎಲ್ಲ ಮಳಿಗೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. * ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. * ಪರಿಹಾರ ಸಮಿತಿ, ನಾಮಕರಣ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸಮಿತಿಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. * ಲೆಖ್ಖ ಪರಿಶೀಲನೆ ಸಮಿತಿಯ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷರರಾಗಿರಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಸಮಿತಿಯ ಕನಿಷ್ಠ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯನಾದರೂ ಲೆಖ್ಖಪತ್ರ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತಜ್ಞನಾಗಿರಬೇಕು. * ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಅದರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಡಳಿಯು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿ ಇಲ್ಲದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು. == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಪರಾಮರ್ಶನಗಳು == * {{cite book|last=McLean|first=Bethany|authorlink=Bethany McLean|coauthor=Peter Elkind|title=The Smartest Guys in the Room|publisher=Portfolio Trade|location=New York|year=2003|isbn=1-59184-008-2}} * {{cite book|last=Dharan|first=Bala G.|coauthor=William R. Bufkins|title=Enron: Corporate Fiascos and Their Implications|publisher=[[Foundation Press]]|year=2004|url=http://www.ruf.rice.edu/~bala/files/dharan-bufkins_enron_red_flags.pdf|format=PDF|isbn=1-58778-578-1|access-date=2010-07-31|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604234448/http://www.ruf.rice.edu/~bala/files/dharan-bufkins_enron_red_flags.pdf|url-status=dead}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * {{cite book|last=Bryce|first=Robert|title=Pipe Dreams: Greed, Ego, and the Death of Enron|publisher=[[PublicAffairs]]|date=December 17, 2008|isbn=1-586-48201-7}} * {{cite book|last=Collins|first=Denis|title=Behaving Badly: Ethical Lessons from Enron|publisher=Dog Ear Publishing, LLC|date=May 24, 2006|isbn=1-598-58160-0}} * {{cite book|last=Cruver|first=Brian|title=Anatomy of Greed: Telling the Unshredded Truth from Inside Enron|publisher=[[Basic Books]]|date=September 1, 2003|isbn=0-786-71205-8}} * {{cite book|last=Eichenwald|first=Kurt|title=Conspiracy of Fools: A True Story|publisher=[[Crown Publishing Group|Broadway Books]]|date=December 27, 2005|isbn=0-767-91179-2}} * {{cite book|last=Fox|first=Loren|title=Enron: The Rise and Fall|publisher=[[John Wiley & Sons]]|date=December 22, 2003|isbn=0-471-47888-1}} * {{cite book|last=Fusaro|first=Peter C.|coauthor=Ross M. Miller|title=What Went Wrong at Enron: Everyone's Guide to the Largest Bankruptcy in U.S. History|publisher=[[John Wiley & Sons]]|date=June 21, 2002|isbn=0-471-26574-8}} * {{cite book|last=Salter|first=Malcolm S.|title=Innovation Corrupted: The Origins and Legacy of Enron's Collapse|publisher=[[Harvard University Press]]|date=June 30, 2008|isbn=0-674-02825-2}} * {{cite book|last=Swartz|first=Mary|coauthor=Sherron Watkins|title=Power Failure: The Inside Story of the Collapse of Enron|publisher=[[Crown Publishing Group|Broadway Business]]|date=March 9, 2004|isbn=0-767-91368-X}} * {{cite book|last=Toffler|first=Barbara Ley|coauthor=Jennifer Reingold|title=Final Accounting: Ambition, Greed and the Fall of Arthur Andersen|publisher=[[Crown Publishing Group|Broadway Business]]|date=April 13, 2004|isbn=0-767-91383-3}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.enron.com/ ‍ಎನ್ರಾನ್‌ ಕ್ರೆಡಿಟರ್ಸ್‌ ರಿಕವರಿ ಗ್ರೂಪ್‌] * [http://bodurtha.georgetown.edu/enron/10-K_1999.htm 2000 10-K] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320193858/http://bodurtha.georgetown.edu/enron/10-K_1999.htm |date=2012-03-20 }} ಮತ್ತು [http://bodurtha.georgetown.edu/enron/10-K_2000.htm 2001 10-K] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320192000/http://bodurtha.georgetown.edu/enron/10-K_2000.htm |date=2012-03-20 }} {{DEFAULTSORT:Enron Scandal}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಗರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಎನ್ರಾನ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] [[sv:Enron#Enronskandalen]] 5ep81imj2h9v0bc437v9ecrs14tluqz 0 24548 1373133 1334101 2026-05-10T11:51:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373133 wikitext text/x-wiki {{mergeto|ಆಕಾಶವಾಣಿ}} {{Refimprove|date=August 2009}} {{Infobox broadcasting network |name = All India Radio |logo = [[ಚಿತ್ರ:Logo of AIR.svg.png|200px]] |type = Government Organization |branding = |airdate = |country = India |available = National |founded = |founder = [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] |slogan = |motto = |market_share = |license_area = |broadcast_area = |area = |erp = |owner = [[Prasar Bharati]] |key_people = |foundation = |launch_date = 1936 |dissolved = |former_names = |digital = |analog = |servicename1 = |service1 = |servicename2 = |service2 = |servicename3 = |service3 = |servicename4 = |service4 = |callsigns = |callsign_meaning = |former_callsigns = |affiliation = |affiliates = |groups = |former_affiliations = |website = [http://www.allindiaradio.org www.allindiaradio.org] |footnotes = }} [[File:Akashvani Bhavan in New Delhi.jpg|right|thumb|250px|ಭಾರತದ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಭವನ AIR ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ.]] [[File:AIR FM Tower Mangalore 0203.jpg|thumb|ಕರ್ನಾಟಕದ,ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ AIR ನ ಟವರ್]] '''ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ''' ('''ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ''' ('''AIR''' ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ)),ವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ '''ಆಕಾಶವಾಣಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ([[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿಯಲ್ಲಿ]]: आकाशवाणी, ākāshavānī), ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು 1936<ref>[http://allindiaradio.org/about1.html ಅಬೌಟ್ ಅಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120217163126/http://www.allindiaradio.org/about1.html |date=2012-02-17 }} ಅಫಿಷಲ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್. allindiaradio.org. ''2008-08-03'' ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದು ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿರುವ, ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತೀಯ [[ದೂರದರ್ಶನದ]] ಸಹಯೋಗಿಯಂತೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ದೊಡ್ಡ ರೇಡಿಯೋ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವು [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವ ದೆಹಲಿಯ]] ಆಕಾಶವಾಣಿ ಭವನದಲ್ಲಿದೆ. ಆಕಾಶವಾಣಿ ಭವನ ನಾಟಕ ವಿಭಾಗ, FM ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವೂ ([[ದೆಹಲಿ]]) ಕೂಡ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಭವನದ 6<sup>ನೇ</sup> ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ''ಬಾಂಬೆಯ ರೇಡಿಯೋ ಕ್ಲಬ್ '' 1923 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಸಾರಭಾರತೀಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇನ್ನಿತರ ರೇಡಿಯೊ ಕ್ಲಬ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. 1926 ರ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ'' (ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ)(IBC) ಎರಡು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು; ಬಾಂಬೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು 1927 ರ ಜುಲೈ 23 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಕೋಲ್ಕತ್ತ ಕೇಂದ್ರ ವನ್ನು 1927 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 26 ರಂದು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ 1930 ರ ಮಾರ್ಚ್ 1 ರಂದು ಈ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ 1930 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 1 ರಂದು (ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಾಗಿ, ಆದರೆ 1932 ರ ಮೇ ಯಿಂದ ಮುಂದುವರೆಸಲಾಯಿತು.) ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸ್ (ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಸಾರ ಸೇವಾಕೇಂದ್ರ)ಅನ್ನು (ISBS) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 1936 ರ ಜೂನ್ 8 ರಂದು ISBS ಅನ್ನು ''ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ'' (AIR; 1956 ರಿಂದ ''ಆಕಾಶವಾಣಿ'' ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಎಂದು ಪುನರ್ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1939 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1 ರಂದು ''ಬಾಹ್ಯ ಸೇವೆ'' ಯನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು (ಪುಷ್ತು ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಪ್ರಸಾರದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ); ಇದನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ರೇಡಿಯೋ ಮರು ಪ್ರಚಾರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದಾಗ, AIR ಸಂಪರ್ಕವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೇವಲ ಆರು ಸ್ಟೇಷನ್ ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿತ್ತು: ದೆಹಲಿ, ಬಾಂಬೆ, ಕೋಲ್ಕತ್ತ, ಮೆಡ್ರಾಸ, ಲಕ್ನೋ, ಮತ್ತು ತಿರುಚಿ; ಆಗ ಒಟ್ಟು 275,000 ರೇಡಿಯೋ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿದ್ದವು. 1957 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೊಳಿಸಲು ''ವಿವಿಧ ಭಾರತಿ ಕೇಂದ್ರ'' ವನ್ನು 'ರೇಡಿಯೋ ಸಿಲೊನ್' ನೊಡನೆ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು AIR ನ ಭಾಗವೆಂಬಂತೆ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 1959 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ 1976 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 1 ರಂದು ರೇಡಿಯೋ ದಿಂದ ದೂರದರ್ಶನವೆಂದು ಕರೆದು ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://allindiaradio.org/Misc/AIR-Manual1/Chapter1.pdf |title=AIR ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್, ಚಾಪ್ಟರ್ 1: ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ |access-date=2010-09-03 |archive-date=2010-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100917064450/http://allindiaradio.org/Misc/AIR-Manual1/Chapter1.pdf |url-status=dead }}</ref> FM ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಮೆಡ್ರಾಸ್ ನಲ್ಲಿ(ಈಗಿನ ಚೆನ್ನೈ) 1977 ರ ಜುಲೈ 23 ರಂದು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಅದನ್ನು 1990 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://allindiaradio.org/milestone.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-03 |archive-date=2010-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612212622/http://allindiaradio.org/milestone.html |url-status=dead }}</ref> ==ಸೇವೆಗಳು== AIR ಅನೇಕ, ವಿಭಿನ್ನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಭಾರತದುದ್ದಕ್ಕೂ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ/ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. AIR ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯಾ ಸೇವಾವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ''ವಿವಿಧ ಭಾರತಿ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರ'' ವೂ ಒಂದಾಗಿದೆ (ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ "ಬಹು-ಭಾರತದ ಸೇವಾ ವಿಭಾಗ" ವೆಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ). ವಿವಿಧ ಭಾರತಿ ಅದರ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು 2007 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕೇವಲ ವಿವಿಧ ಭಾರತಿ ಮಾತ್ರ ದತ್ತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತದ "ಸುವರ್ಣ ಯುಗ" ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.(ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ 1940 ರಿಂದ 1980 ರ ವರೆಗಿನ ಹಾಡುಗಳು). ಈ ಸೇವೆ ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು [[ಮುಂಬಯಿ]]ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇವೆ ವಾರ್ತೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ, ಹಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದೆ. ವಿವಿಧ ಭಾರತಿ ಕೇಂದ್ರ, ಕೆಳಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ MW ಬ್ಯಾಂಡ್ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸೀಸ್(ಆವರ್ತನಗಳ ಸಮೂಹ) ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ವಿವಿಧ ಭಾರತೀಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು: *''ಹವಾ-ಮಹಲ್'' - ಕೆಲವು ಕಾದಂಬರಿಗಳು/ನಾಟಕಗಳಾಧಾರಿತ ಲಘುಕೃತಿ (ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕ). *''ಸ್ಯಾಂಟೊಜಿನ್ ಕಿ ಮೆಹಫಿಲ್ '' - ಹಾಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿನೋದ. ಇತರ ಸೇವೆಗಳು ಈ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: *ಪ್ರಧಾನ ಚಾನಲ್ (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ - 115 ಕೇಂದ್ರಗಳು<ref>{{Cite web |url=http://allindiaradio.org/FACTS.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-03 |archive-date=2010-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005061418/http://allindiaradio.org/FACTS.html |url-status=dead }}</ref>) *ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೋ ಸೇವೆ (83 ಕೇಂದ್ರಗಳು) *[http://allindiaradio.org/schedule/n_ch.html ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾನಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922062229/http://allindiaradio.org/schedule/n_ch.html |date=2010-09-22 }} (ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ; 1988 ರ ಮೇ 18 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು;[[ನಾಗಪುರ|ನಾಗ್ ಪುರ್]] ನಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ(ಪ್ರಧಾನ ಆವರ್ತನ)1566&nbsp;kHz ) *[http://allindiaradio.org/schedule/hns.html ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ಧಿ ಸೇವೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922061324/http://allindiaradio.org/schedule/hns.html |date=2010-09-22 }} (ಅಲ್ಲದೇ[http://www.newsonair.com/ newsonair.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621204711/http://www.newsonair.com/ |date=2012-06-21 }} ನ ಮೂಲಕವೂ ಕೂಡ) *27 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ [http://allindiaradio.org/external.html ಬಾಹ್ಯ ಸೇವೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120416053255/http://allindiaradio.org/external.html |date=2012-04-16 }} * ನಾಟಕದ ಕೇಂದ್ರ ಘಟಕ: ಇದು ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋದ ಪ್ರಧಾನ ನಿರ್ಮಾಣ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಆಟಗಳ ಮತ್ತು ಸರಣಿ ಆಟಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಚಿರಂಜೀತ್, ಸತ್ಯೆಂದರ್ ಶರತ್, ನಿರ್ಮಲ ಅಗರವಾಲ್ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನಿಷ್ ಇಕ್ಬಾಲ್ ನಂತಹ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಾರರು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ CDU ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. CDU ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವ ನಾಟಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಏಕಮಾತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. 60ರ ಹೊತ್ತಿನ ಇದರ ಆರಂಭದ ಕಾಲದಿಂದ ಈ ಘಟಕ 1500 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುದಲ್ಲಿ CDU ಹಳೆಯ ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯನ್ನು(ಕಥಾವಸ್ತು) ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಮೂಲ್ಯ ಭಂಡಾರವಾಗಿದೆ. *FM ಚಾನಲ್ ಗಳು ([http://allindiaradio.org/schedule/fm_rain.html FM ರೇನ್ ಬೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922061437/http://allindiaradio.org/schedule/fm_rain.html |date=2010-09-22 }} - 12 ಕೇಂದ್ರಗಳು, [http://allindiaradio.org/schedule/fm_gold.html FM ಗೋಲ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922062014/http://allindiaradio.org/schedule/fm_gold.html |date=2010-09-22 }} - 4, [http://allindiaradio.org/schedule/fmclassical.html FM ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922060258/http://allindiaradio.org/schedule/fmclassical.html |date=2010-09-22 }}/ಅಮೃತ ವರ್ಷಿಣಿ- 1) AIR ಸೇವಾವಿಭಾಗಗಳ ಭಾಗಶಃ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ===ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇವಾವಿಭಾಗ=== [[File:Akashvani (All India Radio)- Kolkata Center.jpg|thumb|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋದ ಕೋಲ್ಕತ್ತ ಕೇಂದ್ರ]] :''Full list: http://www.allindiaradio.org/schedule/freq_er.html'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922061118/http://allindiaradio.org/schedule/freq_er.html |date=2010-09-22 }} *'''ಭಾಗಲ್ ಪುರ್''' 1458&nbsp;kHz (ಕಿಲೋ ಹಾರ್ಡ್ಜ್) *'''ಕಟಕ್ 'A''' ' 972&nbsp;kHz *'''ದರ್ಭಾಂಗ್''' 1296&nbsp;kHz *'''ಜೆಮ್ ಶೆಡ್ ಪುರ''' 1544kHs *'''ಕೋಲ್ಕತ್ತ 'A''' ' 657&nbsp;kHz *'''ಕೋಲ್ಕತ್ತ 'B''' ' 1008&nbsp;kHz *'''ಕೋಲ್ಕತ್ತ 'C''' ' 1323&nbsp;kHz *'''ಪಾಟ್ನಾ 'A''' ' 621&nbsp;kHz *'''ರಾಂಚಿ 'A''' ' 549&nbsp;kHz *'''AIR FM ಕೋಲ್ಕತ್ತ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 107FM ರೇನ್ ಬೋ ಮತ್ತು 100.2FM ಗೋಲ್ಡ್.''' === ಉತ್ತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇವಾವಿಭಾಗ === :''Full list: http://allindiaradio.org/schedule/freq_nr.html''{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇವಾವಿಭಾಗ=== :''Full list: http://www.allindiaradio.org/schedule/freq_ner.html'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922061659/http://allindiaradio.org/schedule/freq_ner.html |date=2010-09-22 }} *'''ಅಗರ್ತಲಾ''' 1269&nbsp;kHz *'''ಗೌಹಾತಿ 'A''' ' 729&nbsp;kHz *'''ಶಿಲಾಂಗ್''' 864&nbsp;kHz ===ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇವಾವಿಭಾಗ=== :''Full list: http://www.allindiaradio.org/schedule/freq_wr.html'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518021513/http://allindiaradio.org/schedule/freq_wr.html |date=2008-05-18 }} *'''ಅಹಮದಾಬಾದ್ 'A''' ' 846&nbsp;KHZ *'''ಜೌರಂಗಾಬಾದ್''' 1521&nbsp;kHz *'''ಭೋಪಾಲ್ 'A''' ' 1593&nbsp;kHz *'''ಚಿಂದಾವರ''' '' 102.02 MHz'' *'''ಚಾತರ್ಪುರ್ ''' 675&nbsp;kHz *'''ಗ್ವಾಲಿಯರ್''' 1386&nbsp;kHz *'''ಇಂದೋರ್ 'A''' ' 648&nbsp;kHz *'''ಜಲ್ಗಾನ್''' 963&nbsp;kHz *'''ಮುಂಬಯಿ 'A''' ' 1044&nbsp;kHz *'''ಮುಂಬಯಿ 'B''' ' 558&nbsp;kHz *'''ನಾಗ್ ಪುರ್ 'A''' ' 585&nbsp;kHz *'''ಪಣಜಿ 'A''' ' 1287&nbsp;kHz *'''ಪೂಣೆ 'A''' ' 792&nbsp;kHz *'''ರಾಜ್ ಕೋಟ್ 'A''' ' 810&nbsp;kHz *'''ರತ್ನಗಿರಿ''' 1143&nbsp;kHz *'''ಶೋಲಾಪುರ್''' 1602&nbsp;kHz *'''ಸಾಂಗ್ಲಿ''' 1251&nbsp;kHz ===ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇವಾವಿಭಾಗ=== :''Full list: http://www.allindiaradio.org/schedule/freq_sr.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612232827/http://allindiaradio.org/schedule/freq_sr.html |date=2010-06-12 }} '' *'''ಆದಿಲಾಬಾದ್''' 1485&nbsp;kHz *'''ಬೆಂಗಳೂರು 'A''' ' 612&nbsp;kHz *'''ಚೆನೈ 'A''' ' 720&nbsp;kHz *'''ಕೊಯಂಬತ್ತೂರ್''' 999&nbsp;kHz *'''ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ 1107''' kHz *'''ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ 'A''' ' 738&nbsp;kHz *'''ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ 'B''' ' 1377&nbsp;kHz *'''ಕೋಳಿಕೋಡ್ 'A''' ' 684&nbsp;kHz *'''ಮದುರೈ''' 1269&nbsp;kHz *'''ನಗೆರ್ ಕೋಯಿಲ್''' 101&nbsp;MHz'''FM''' *'''ಉದಗಮಂಡಲಂ''' 1602&nbsp;kHz,187.2meter(wave length)(ತರಾಂಗಾಂತರ) *'''ಪಾಂಡಿಚೇರಿ''' 1215&nbsp;kHz *'''ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್''' 684&nbsp;kHz *'''ತಿರುವನಂತಪುರಂ 'A''' ' 1161&nbsp;kHz *'''ಅನಂತಪುರಿ FM''' 101.9&nbsp;MHz (from ತಿರುವನಂತಪುರಂ) *'''ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ 'A''' ' 936&nbsp;kHz *'''ತಿರುನೆಲ್ ವೆಳ್ಳಿ 1197&nbsp;kHz''' *'''ವಿಜಯವಾಡ 'A''' ' 837&nbsp;kHz *'''ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ''' 927&nbsp;kHz *'''ಗೌತಮ್''' 456&nbsp;kHz *'''ಮೈಸೂರು''' 100.06&nbsp;MHz === ಬಾಹ್ಯ ಸೇವೆಗಳು === ಭಾರತದ ಹೊರಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ 27 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರದ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಹ್ಯ ಸೇವಾವಿಭಾಗ ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ತರಂಗ(ಮೀಡಿಯಂ ವೇವ್) ವನ್ನು ಬಳಸಿದರೂ ಕೂಡ,ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಣ್ಣ ತರಂಗ(ಶಾರ್ಟ್ ವೇವ್) ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಭಾಷೆ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಲಾಚೆಯ(ಸಾಗರೋತ್ತರ) ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ 8¼ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ ಶ್ರೋತೃಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಲಿದೆ. === ''ಯುವ-ವಾಣಿ'' : ಯುವಜನ ವಾಣಿ === AIR ನ '''''ಯುವ-ವಾಣಿ'' ''' ಸೇವೆ( 1969 ರ ಜುಲೈ 21ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು), ಯುವಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗು ವಿಭಿನ್ನ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳ ವೈಚಾರಿಕತೆ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ರೇಡಿಯೋ ಅನುಭವವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಇದು 1017&nbsp;kHz ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ 294.9 ಮೀಟರ್ ನ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನದ ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದರ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಇರುವ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬೇಕಾಗುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಹಾಗು "ಸಂಚಾರಿ ಮೈಕ್ರೋಫೋನ್"(ಧ್ವನಿ ವರ್ಧಕ)ನಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಿಗದಿತ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಯುವ-ವಾಣಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಲ್ಲ್ಲಿ ಅದರದೇ ಆದ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಯುವ-ವಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ (ವೃತ್ತಿಜೀವನದ) ಪಯಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ತಯಾರಕ ಪ್ರಫುಲ್ ಥಕ್ಕರ್, ಅವರ - "ಯುವ-ವಾಣಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕಲಿಸುವ ಹೊಸಗಾಳಿ(ತಾಜಾಗಾಳಿ)ಯ ಉಸಿರಿನಂತೆ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಇದು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತ ಕಲಿಕೆಯ ಅನುಭವವಾಗಿತ್ತು. ಅದಲ್ಲದೇ ರೇಡಿಯೋ ಕೇವಲ ಅವಿವೇಕದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಮತ್ತು PJ ಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಯುವ-ವಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳು ತಳಿಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುವ ಇತರ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಸರುಗಳು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗೇಮ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ನಿರೂಪಕ ರೋಶನ್ ಅಬ್ಬಾಸ್, VJ ಗೌರವ್ ಕಪೂರ್, ಎಮ್ಸಿ ಕ್ಷಿತಿಜ್ ಶರ್ಮ ಮತ್ತು DJ ಪ್ರಥಮ್ ಇವರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ===ದೂರವಾಣಿ ಮೂಲಕ ಸುದ್ದಿ ಬಿತ್ತರಿಸುವ ಸೇವೆ=== ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ, ದೂರವಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ವಾರ್ತಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ನವ ದೆಹಲಿಯಿಂದ 1998 ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 25 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು ಚೆನೈ, ಮುಂಬಯಿ, ಹೈದ್ರಾಬಾದ್, ಇಂದೋರ್, ಪಾಟ್ನಾ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು STD, ISD ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಈ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಹೆಸರಿಸಲಾದ 9 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ — ಅಹಮದಾಬಾದ್, ಭೋಪಾಲ್ ಗೌಹಾತಿ, ಗ್ವಾಲಿಯರ್, ಜಬಲ್ ಪುರ್, ಜೈಪುರ್,ಕೋಲ್ಕತ್ತ, ಲಕ್ನೋ, ರಾಂಚಿ, ಶಿಮ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸದ್ಯದಲ್ಲೇ ತಿರುವನಂತಪುರಂ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಸುದ್ಧಿ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ http://www.newsonair.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621204711/http://www.newsonair.com/ |date=2012-06-21 }}. ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಆಲಿಸಬಹುದು. ಸೈಟ್ ನಿಂದ [[MP3]] ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಫೈಲ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಗಂಟೆಯ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಸುದ್ಧಿ ಸಂಗ್ರಹದ ವಿಷಯವನ್ನು http://www.newsonair.com/BulletinsInd.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060902051718/http://www.newsonair.com/BulletinsInd.html |date=2006-09-02 }}. ವೈಬ್ ಸೈಟ್ ನಿಂದ ಓದಬಹುದು. http://www.newsonair.com/index_regional.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114133907/http://www.newsonair.com/index_regional.htm |date=2007-11-14 }} ವೈಬ್ ಸೈಟ್ ನಿಂದ AIR ಸುದ್ಧಿ ಸಂಗ್ರಹಗಳು 9 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ(ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ, ಗುಜರಾತಿ, ಬೆಂಗಾಲಿ, ಮರಾಠಿ, ಈಶಾನ್ಯ, ಪಂಜಾಬಿ, ತೆಲುಗು, ಉರ್ದು). == ವಿವಾದ == ಇದರ ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ರೇಡಿಯೋ ಮೂಲಕ ಇದು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, [[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದ AIR ಅನ್ನು ''ಆಂಟಿ ಇಂಡಿಯನ್ ರೇಡಿಯೋ'' ವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ===ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ=== *[https://kn.wikisource.org/s/1j15 ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಭಾರತದ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರಗಳು] *[https://www.prajavani.net/op-ed/analysis/akashavani-and-diversity-by-dr-basavaraja-sadara-822916.html ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಈಗ ಇಟ್ಟಿರುವ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವುದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ;;;ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಬಹುತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗುತ್ತಿದೆ ಆಕಾಶವಾಣಿ;;;ಡಾ. ಬಸವರಾಜ ಸಾದರ Updated: 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021], ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://allindiaradio.org/index.html ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ವೆಬ್-ಸೈಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116130705/http://allindiaradio.org/index.html |date=2010-11-16 }} * [http://india.gov.in/knowindia/radio.php ನೋ ಇಂಡಿಯಾ: ರೇಡಿಯೋ] * [http://www.allindiaradio.org/schedule/fqsch.html AIR'ಸ್ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಸ್ಕೆಡ್ಯೂಲ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827082824/http://www.allindiaradio.org/schedule/fqsch.html |date=2009-08-27 }} * [http://onlinetps.com/resources/AIR_radio_frequency_list.htm ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ (AIR) ಕೇಂದ್ರ ಫ್ರೀಕ್ವೇನ್ಸೀಸ್ (ನ್ಯಾಷನಲ್/ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140605120519/http://onlinetps.com/resources/AIR_radio_frequency_list.htm |date=2014-06-05 }} * [http://childrensection.tripod.com/ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ವಿಂಗ್ ಆಫ್ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111003223928/http://childrensection.tripod.com/ |date=2011-10-03 }} *[https://www.prajavani.net/op-ed/analysis/akashavani-and-diversity-by-dr-basavaraja-sadara-822916.html ಆಕಾಶವಾಣಿಯು ಈಗ ಇಟ್ಟಿರುವ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವುದು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣ;;;ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ: ಬಹುತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗುತ್ತಿದೆ ಆಕಾಶವಾಣಿ;;;ಡಾ. ಬಸವರಾಜ ಸಾದರ Updated: 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021], {{coord missing|India}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಸೇವಾವಿಭಾಗಗಳು (ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್)]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1936 ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ]] go06f3sclsskiy9gee9q2cv8azjko0b 0 25227 1373078 1365004 2026-05-09T13:26:09Z ~2026-27900-61 99328 ಜಾತಿ 1373078 wikitext text/x-wiki ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಚನಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಇವರ ಜೀವನ ಜರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಅಧಾರಗಳು ವಚನ, ಕಾವ್ಯ ಶಾಸನ, ಐತಿಹ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಿಯುತ್ತವೆ. ಸೊನ್ನಲಿಗೆ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಇಂದಿನ [[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]]) ಇವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ವಾಗಿದೆ.ಇವರು ಹಿಂದೂ ಒಡ್ಡರ್ =='''ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ'''== ಸಿದ್ಧರಾಮ ವಚನ, ಸ್ವರವಚನ, ಬಸವಸ್ತೋತ್ರದ ತ್ರಿವಿಧಿ, ಅಷ್ಟಾವರಣ ಸ್ತೋತ್ರದ ತ್ರಿವಿಧಿ, ಸಂಕೀರ್ಣ ತ್ರಿವಿಧಿ ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ವಚನ ಮತ್ತು ಸ್ವರವಚನಗಳಲ್ಲಿ 'ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ' ಎಂಬ ಅಂಕಿತವಿದ್ದರೆ, ತ್ರಿವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಯೋಗಿನಾಥ' ಅಂಕಿತವಿದೆ. ಸದ್ಯ ಈತನ ೧೧೬೨ ವಚನಗಳು ದೊರೆತಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ಸಂಗತಿಗಳು ಧರ್ಮತತ್ವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಪ್ರಧಾನವೆನಿಸಿವೆ. '''ಬಸವಣ್ಣನೇ ತಾಯಿ'''<br /> '''ಬಸವಣ್ಣನೇ ತಂದೆ'''<br /> '''ಬಸವಣ್ಣನೇ ಪರಮ ಬಂಧುವೆನಗೆ'''<br /> ವಸುಧೀಶ ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ<br /> ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರಿಟ್ಟ ಗುರು ಬಸವಣ್ಣನಯ್ಯ. ಗುರುವಾಗಿ ಬಂದೆನಗೆ ದೀಕ್ಷೆಯ ಮಾಡಿದಿರಿ, ಲಿಂಗವಾಗಿ ಬಂದೆನ್ನ ಮನದ ಮಲಿನವ ಕಳೆದಿರಿ,<br /> ಜಂಗಮವಾಗಿ ಬಂದೆನ್ನ ಪ್ರಪಂಚಕತನವ ಕಳೆದು ಪರಮ ಸೀಮೆಯ ಮಾಡಿದಿರಿ.<br /> ಇಂತಿವೆಲ್ಲವೂ ಬಸವಣ್ಣನಾಗಿ ಎನಗೆ<br /> ಪ್ರಸಾದವ ನೀಡಿಸಲಹಿದ ಕಪಿಲಸಿದ್ದಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ<br /> ಇನ್ನೆನಗತಿಶಯವೇನೂ ಇಲ್ಲ.<br /> <br /> ತಾ ಮಾಡಿದ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ತಲೆಯನೇರಿತ್ತುÈ<br /> ತಾ ಮಾಡಿದ ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ತೊಡೆಯನೇರಿತ್ತು<br /> ತಾ ಮಾಡಿದ ಹೆಣ್ಣು ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಲಿಗೆಯನೇರಿತ್ತು<br /> ತಾ ಮಾಡಿದ ಹೆಣ್ಣು ನಾರಾಯಣನ ಎದೆಯನೇರಿತ್ತು<br /> ಅದು ಕಾರಣ, ಹೆಣ್ಣು ಹೆಣ್ಣಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣು ರಾಕ್ಷಸಿಯಲ್ಲ;<br /> ಹೆಣ್ಣು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಕಪಿಲಸಿದ್ದಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ನೋಡಾ! == '''ಲಿಂಗೈಕ್ಯ''' == ಕಲ್ಯಾಣಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ([[ಸೊಲ್ಲಾಪುರ]]) ಸೊನ್ನಲಿಗೆಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಐಕ್ಯನಾದ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== [[ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ]] [[ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು]] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://lingayatreligion.com/K/Sharanaru/Siddharameshwara.htm '''ಸಿದ್ಧರಾಮ ಶಿವಯೋಗಿ'''] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಲಿಂಗಾಯತ]] [[ವರ್ಗ:ವಚನಕಾರರು]] i3wa6j01kjbq7m3xeadg3v09q3wgr8j 0 25534 1373130 1253579 2026-05-10T09:37:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373130 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commonwealth Games India |games=2010 |competitors= 619 |sports= |officials= |flagbearer= Opening: [[Abhinav Bindra]]<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/114834/India/cwg-opening-bindra-to-be-flag-bearer.html|title=CWG opening: Bindra to be flag bearer|publisher=[[India Today]]|accessdate=2010-10-05|date=2010-10-02}}</ref><br />Closing: [[Gagan Narang]] |gold= 38 |silver= 27 |bronze= 36 |rank=2 }} India is [[2010 Commonwealth Games|hosting]] and competing in the [[2010 Commonwealth Games]] being held in [[Delhi]]. India won 101 medals in total, including 38 Gold medals, which was enough to finish Games at second position behind Australia and just ahead of [[England]]. For the first time in history of Games India won over 100 medals in total. After 52 years India won Gold in Athletics, [[Krishna Poonia]] won Gold in [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's discus throw]]. For the first time in history of Games , India won a medal in [[Gymnastics]], where [[Ashish Kumar]] won Silver and Bronze. == Medals Summary == {{flaglink|India|at the 2010 Commonwealth Games}} {{clr}} {| style="font-size:95%;" |- style="text-align:center;" | style="width:33%; "| | style="width:33%; "| | style="width:33%; "| |- valign="top" | {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="background:#efefef;" !colspan=5|'''Medals by sport''' |- align=center |'''Sport''' !bgcolor=#f7f6a8|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg|alt=gold|link=]] !bgcolor=#dce5e5|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg|alt=silver|link=]] !bgcolor=#ffdab9|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg|alt=bronze|link=]] !'''Total''' |- align=center |align=left|[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]]||bgcolor=#f7f6a8|14||bgcolor=#dce5e5|11||bgcolor=#ffdab9|5||30 |- align=center |align=left|[[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games|Wrestling]]||bgcolor=#f7f6a8|10||bgcolor=#dce5e5|5||bgcolor=#ffdab9|4||19 |- align=center |align=left|[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]]||bgcolor=#f7f6a8|3||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|4||8 |- align=center |align=left|[[Boxing at the 2010 Commonwealth Games|Boxing]]||bgcolor=#f7f6a8|3||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|4||7 |- align=center |align=left|[[Athletics at the 2010 Commonwealth Games|Athletics]]||bgcolor=#f7f6a8|2||bgcolor=#dce5e5|3||bgcolor=#ffdab9|7||12 |- align=center |align=left|[[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games|Weightlifting]] ||bgcolor=#f7f6a8 |2||bgcolor=#dce5e5 |2||bgcolor=#ffdab9 |4||8 |- align=center |align=left|[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]]||bgcolor=#f7f6a8|2||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|1||4 |- align=center |align=left|[[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games|Table tennis]]||bgcolor=#f7f6a8|1||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|3||5 |- align=center |align=left|[[Tennis at the 2010 Commonwealth Games|Tennis]]||bgcolor=#f7f6a8|1||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|2||4 |- align=center |align=left|[[Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games|Gymnastics]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|1||2 |- align=center |align=left|[[Hockey at the 2010 Commonwealth Games|Hockey]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|1||bgcolor=#ffdab9|0||1 |- align=center |align=left|[[Aquatics at the 2010 Commonwealth Games|Aquatics]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|1||1 |- align=center |align=left|[[Cycling at the 2010 Commonwealth Games|Cycling]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center |align=left|[[Lawn bowls at the 2010 Commonwealth Games|Lawn bowls]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center |align=left|[[Netball at the 2010 Commonwealth Games|Netball]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center |align=left|[[Rugby sevens at the 2010 Commonwealth Games|Rugby sevens]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center |align=left|[[Cycling at the 2010 Commonwealth Games|Squash]]||bgcolor=#f7f6a8|0||bgcolor=#dce5e5|0||bgcolor=#ffdab9|0||0 |- align=center !bgcolor=#efefef|'''Total|''' ! style="background:gold;" |'''38''' ! style="background:silver;" |'''27''' ! style="background:#c96;"|'''36''' |'''101''' |} | {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="background:#efefef;" !colspan=7|'''Medals by date''' |- style="text-align:center;" |'''Day''' |'''Date''' | style="background:#F7F6A8;" |[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] | style="background:#DCE5E5;" |[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] | style="background:#FFDAB9;" |[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |'''Total''' |- style="text-align:center;" |Day 1 |4th | style="background:#F7F6A8;" |0 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''4''' |- style="text-align:center;" |Day 2 |5th | style="background:#F7F6A8;" |5 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |0 |'''7''' |- style="text-align:center;" |Day 3 |6th | style="background:#F7F6A8;" |6 | style="background:#DCE5E5;" |4 | style="background:#FFDAB9;" |3 |'''13''' |- style="text-align:center;" |Day 4 |7th | style="background:#F7F6A8;" |3 | style="background:#DCE5E5;" |3 | style="background:#FFDAB9;" |4 |'''10''' |- style="text-align:center;" |Day 5 |8th | style="background:#F7F6A8;" |6 | style="background:#DCE5E5;" |5 | style="background:#FFDAB9;" |3 |'''14''' |- style="text-align:center;" |Day 6 |9th | style="background:#F7F6A8;" |4 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |5 |'''10''' |- style="text-align:center;" |Day 7 |10th | style="background:#F7F6A8;" |5 | style="background:#DCE5E5;" |5 | style="background:#FFDAB9;" |5 |'''15''' |- style="text-align:center;" |Day 8 |11th | style="background:#F7F6A8;" |1 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |6 |'''8''' |- style="text-align:center;" |Day 9 |12th | style="background:#F7F6A8;" |2 | style="background:#DCE5E5;" |2 | style="background:#FFDAB9;" |4 |'''8''' |- style="text-align:center;" |Day 10 |13th | style="background:#F7F6A8;" |4 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''7''' |- style="text-align:center;" |Day 11 |14th | style="background:#F7F6A8;" |2 | style="background:#DCE5E5;" |1 | style="background:#FFDAB9;" |2 |'''5''' |- !colspan="2"|'''Total''' ! style="background:gold;" |'''38''' ! style="background:silver;" |'''27''' ! style="background:#c96;"|'''36''' !'''101''' |} | {| class="wikitable" style="margin-left:auto; margin-right:auto;" |- style="background:#efefef;" !colspan=7|'''Multiple medalists''' |- align=center |'''Name''' |'''Sport''' |[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |'''Total''' |- align=center |align=left|[[Gagan Narang]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |4 |0 |0 |'''4''' |- align=center |align=left|[[Omkar Singh]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |3 |1 |0 |'''4''' |- align=center |align=left|[[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |3 |1 |0 |'''4''' |- align=center |align=left|[[Gurpreet Singh (shooter)|Gurpreet Singh]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |2 |0 |1 |'''3''' |- align=center |align=left|[[Anisa Sayyed]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |2 |0 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Deepika Kumari]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]] |2 |0 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |2 |0 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Abhinav Bindra]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Rahi Sarnobat]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Heena Sidhu]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Saina Nehwal]] ||[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Jwala Gutta]] ||[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Ashwini Ponnappa]] ||[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]] |1 |1 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Sharath Kamal|Achanta Sharath Kamal]] |[[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games|Table Tennis]] |1 |0 |2 |'''3''' |- align=center |align=left|[[Rahul Banerjee]] ||[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]] |1 |0 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Dola Banerjee]] ||[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]] |1 |0 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Tejaswini Sawant]] ||[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |0 |2 |1 |'''3''' |- align=center |align=left|[[Ronjan Sodhi]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |0 |2 |0 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Manavjit Singh Sandhu]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Sania Mirza]] ||[[Tennis at the 2010 Commonwealth Games|Tennis]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Ashish Kumar]] |[[Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games|Gymnastics]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Parupalli Kashyap]] ||[[Badminton at the 2010 Commonwealth Games|Badminton]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Poulomi Ghatak]] |[[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games|Table Tennis]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Mouma Das]] |[[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games|Table Tennis]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Samresh Jung]] |[[Shooting at the 2010 Commonwealth Games|Shooting]] |0 |1 |1 |'''2''' |- align=center |align=left|[[Jayanta Talukdar]] ||[[Archery at the 2010 Commonwealth Games|Archery]] |0 |0 |2 |'''2''' |} |} == Medalists == === Gold Medalists === {| class="wikitable sortable" |- !Medal ! width=350px| Name !Sport !Event !Date |- | {{Gold medal}} || [[Abhinav Bindra]] & [[Gagan Narang]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 10 air rifle pairs|Men's 10m Air Rifle (Pairs)]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} ||[[Anisa Sayyed]] & [[Rahi Sarnobat]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 25 metre pistol pairs|Women's 25m Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} ||[[Ravinder Kumar (wrestler)|Ravinder Singh]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 60 kg|Men's Greco-Roman 60 kg]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} ||[[Anil Kumar (wrestler)|Anil Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 96 kg|Men's Greco-Roman 96 kg]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} ||[[Sanjay Kumar (wrestler)|Sanjay Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 74 kg|Men's Greco-Roman 74 kg]] || October&nbsp;5 |- | {{Gold medal}} || [[Yumnam Chanu|Yumnam Renubala Chanu]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 58 kg|Women's 58kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} || [[Katulu Ravi Kumar]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 69 kg|Men's 69kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} ||[[Anisa Sayyed]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Women's 25 metre pistol singles|Women's 25m Pistol (Single)]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} ||[[Omkar Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Men's 50 metre pistol singles|Men's 50m Pistol Individual]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} ||[[Rajender Kumar (wrestler)|Rajender Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 55 kg|Men's Greco-Roman 55 kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} || [[Gagan Narang]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 10 air rifle singles|Men's 10m Air Rifle Individual]] || October&nbsp;6 |- | {{Gold medal}} || [[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] & [[Gurpreet Singh (shooter)|Gurpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre rapid fire pistol pairs|Men's 25m Rapid Fire Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;7 |- | {{Gold medal}} || [[Omkar Singh]] & [[Gurpreet Singh (shooter)|Gurpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 10 metre air pistol pairs|Men's 10m Air Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;7 |- | {{Gold medal}} || [[Geeta Singh Phogat]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 55 kg|Women's freestyle 55 kg]] || October&nbsp;7 |- | {{Gold medal}} || [[Alka Tomar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 59 kg|Women's freestyle 59 kg]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} || [[Anita Tomar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 67 kg|Women's freestyle 67 kg]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} ||[[Deepika Kumari]], [[Dola Banerjee]] & [[Bombayala Devi|Bombayala Devi Laishram]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's recurve team|Women's recurve team]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} ||[[Omkar Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Men's 10 metre air pistol|Men's 10m Air Pistol (Singles)]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} || [[Gagan Narang]] & [[Imran Hassan Khan]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 50 metre rifle three positions pairs|Men's 50m Air Rifle 3 Position (Pairs)]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} || [[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre rapid fire pistol singles|Men's 25m Rapid Fire pistol Individual]] || October&nbsp;8 |- | {{Gold medal}} || [[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] & [[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre rapid fire pistol pairs|Men's 25m centre fire pistol (Pairs)]] || October&nbsp;9 |- | {{Gold medal}} || [[Gagan Narang]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 50 metre rifle three positions singles|Men's 50m Rifle 3 Pos Individual]] || October&nbsp;9 |- | {{Gold medal}} || [[Narsingh Pancham Yadav]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 74 kg|Men's freestyle 74 kg]] || October&nbsp;9 |- | {{Gold medal}} || [[Yogeshwar Dutt]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 60 kg|Men's freestyle 60 kg]] || October&nbsp;9 |- | {{Gold medal}} ||[[Deepika Kumari]]|| [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's recurve individual|Women's recurve individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} || [[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre centre fire pistol singles|Men's 25m centre fire pistol Individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} ||[[Rahul Banerjee (archer)|Rahul Banerjee]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve individual|Men's recurve individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} || [[Sushil Kumar (wrestler)|Sushil Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 66 kg|Men's freestyle 66 kg]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} || [[Somdev Devvarman]] || [[Tennis]] || [[Tennis at the 2010 Commonwealth Games – Men's Singles|Men's Singles]] || October&nbsp;10 |- | {{Gold medal}} || [[Krishna Poonia]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's Discus Throw]] || October&nbsp;11 |- | {{Gold medal}} || [[Heena Sidhu]] & [[Annu Raj Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 10 metre air pistol pairs|Women's 10m Air Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;12 |- | {{Gold medal}} || [[Manjeet Kaur]], [[Sini Jose]], [[Ashwini Akkunji]] & [[Mandeep Kaur]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's 4 x 400 metres relay|Women's 4×400m (Relay)]] || October&nbsp;12 |- | {{Gold medal}} || [[Subhajit Saha]] & [[Achanta Sharath Kamal]] || [[Table Tennis]] || [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Men's doubles|Men's doubles]] || October&nbsp;13 |- | {{Gold medal}} || [[Suranjoy Mayengbam|Suranjoy Singh]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Flyweight|Men's Flyweight 52 Kg]] || October&nbsp;13 |- | {{Gold medal}} || [[Manoj Kumar (boxer)|Manoj Kumar]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Light welterweight|Men's Light Welterweight 64 Kg]] || October&nbsp;13 |- | {{Gold medal}} || [[Paramjeet Samota]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Super heavyweight|Men's Light Super heavyweight +91 Kg]] || October&nbsp;13 |- | {{Gold medal}} || [[Ashwini Ponnappa]] & [[Jwala Gutta]] || [[Badminton]] || [[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Women's doubles|Women's Doubles]] || October&nbsp;14 |- | {{Gold medal}} || [[Saina Nehwal]] || [[Badminton]] || [[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Women's doubles|Women's Singles]] || October&nbsp;14 |} === Silver Medalists === {| class="wikitable sortable" |- !Medal ! width=350px| Name !Sport !Event !Date |- | {{Silver medal}} || [[Ngangbam Soniya Chanu]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 48 kg|Women's 48kg]] || October&nbsp;4 |- | {{Silver medal}} ||[[Sukhen Dey]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 56 kg|Men's 56kg]] || October&nbsp;4 |- | {{Silver medal}} || [[Omkar Singh]] & [[Deepak Sharma]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 50 metre pistol pairs|Men's 50m Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;5 |- | {{Silver medal}} || [[Tejaswini Sawant]] & [[Lajjakumari Gauswami]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 50 metre rifle three positions pairs|Women's 50m Rifle 3 Positions(Pairs)]] || October&nbsp;5 |- | {{Silver medal}} ||[[Rahi Sarnobat]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Women's 25 metre pistol singles|Women's 25m Pistol (Single)]] || October&nbsp;6 |- | {{Silver medal}} || [[Abhinav Bindra]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games - Men's 10 air rifle singes|Men's 10m Air Rifle (Singles)]] || October&nbsp;6 |- | {{Silver medal}} || [[Asher Noria]] & [[Ronjan Sodhi]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's double trap pairs|Men's Double trap (Pairs)]] || October&nbsp;6 |- | {{Silver medal}} ||[[Manoj Kumar (Wrestler)|Manoj Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 84 kg|Men's Greco-Roman 84 kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Silver medal}} ||[[Ritul Chatterjee]], [[Jignas Chittibomma]] & [[Chinna Raju Srither]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound team|Men's compound team]] || October&nbsp;7 |- | {{Silver medal}} || [[Ronjan Sodhi]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's double trap singles|Men's Double trap Individual]] || October&nbsp;7 |- | {{Silver medal}} ||[[Nirmala Devi (wrestler)|Nirmala Devi]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 48 kg|Women's freestyle 48 kg]] || October&nbsp;7 |- | {{Silver medal}} || [[Ashish Kumar]] || [[Gymnastics]] || [[Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games – Men's vault|Men's Vault]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} || [[Manavjit Singh Sandhu]] & [[Mansher Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's trap pairs|Men's Trap (Pairs)]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} ||[[Babita Kumari (wrestler)|Babita Kumari]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 51 kg|Women's freestyle 51 kg]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} || [[Mouma Das]], [[Poulomi Ghatak]] & [[Shamini Kumaresan]] || [[Table Tennis]]|| [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Women's team|Women's team]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} || Badminton Mixed Team || [[Badminton]]|| [[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] || October&nbsp;8 |- | {{Silver medal}} || [[Sania Mirza]] || [[Tennis]]|| [[Tennis at the 2010 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] || October&nbsp;9 |- | {{Silver medal}} || [[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] || [[Shooting]]|| [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre centre fire pistol singles|Men's 25m centre fire pistol Individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} ||[[Anuj Chaudhary (wrestler)|Anuj Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 84 kg|Men's freestyle 84 kg]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} ||[[Joginder Kumar(wrestler)|Joginder Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 120 kg|Men's freestyle 120 kg]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} || [[Vikas Shive Gowda]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's discus throw|Men's Discuss Throw]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} || [[Prajusha Maliakkal]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's long jump|Women's Long Jump]] || October&nbsp;10 |- | {{Silver medal}} || [[Harwant Kaur]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's Discus Throw]] || October&nbsp;11 |- | {{Silver medal}} || [[Tejaswini Sawant]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 50 metre rifle prone singles|Women's 50m Rifle Prone (Singles)]] || October&nbsp;12 |- | {{Silver medal}} || [[Samresh Jung]] & [[Chandrasekhar Chaudhary]]|| [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre standard pistol pairs|Men's 25m Standard Pistol (Pairs)]] || October&nbsp;12 |- | {{Silver medal}} || [[Heena Sidhu]]|| [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 10 metre air pistol singles|Women's 10m Air Pistol (Singles)]] || October&nbsp;13 |- | {{Silver medal}} || [[India national hockey team|Men's Hockey Team]]|| [[Hockey]] || [[Hockey at the 2010 Commonwealth Games|Men's Hockey]] || October&nbsp;14 |} === Bronze Medalists === {| class="wikitable sortable" |- !Medal ! width=350px| Name !Sport !Event !Date |- | {{Bronze medal}} || [[Sortname|Sandhya Rani Devi]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 48 kg|Women's 48kg]] || October&nbsp;4 |- | {{Bronze medal}} ||[[VS Rao]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 56 kg|Men's 56kg]] || October&nbsp;4 |- | {{Bronze medal}} ||[[Sunil Kumar (wrestler)|Sunil Kumar]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 66 kg|Men's Greco-Roman 66 kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Bronze medal}} ||[[Dharmender Dalal]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's Greco-Roman 120 kg|Men's Greco-Roman 120 kg]] || October&nbsp;6 |- | {{Bronze medal}} ||[[Prasanta Karmakar]] || [[Swimming]] || [[Swimming at the 2010 Commonwealth Games – Men's 50 metre freestyle S9|Men's 50 m freestyle Para]] || October&nbsp;6 |- | {{Bronze medal}} ||[[Bheigyabati Chanu]], [[Jhano Hansdah]] & [[Gagandeep Kaur]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's compound team|Women's compound team]] || October&nbsp;7 |- | {{Bronze medal}} || [[Ashish Kumar]] || [[Gymnastics]] || [[Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games – Men's floor|Men's Floor]] || October&nbsp;7 |- | {{Bronze medal}} || [[Sudhir Kumar]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 77 kg|Men's 77kg]] || October&nbsp;7 |- | {{Bronze medal}} || [[Suman Kundu]] || [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Women's freestyle 63 kg|Women's freestyle 63kg]] || October&nbsp;7 |- | {{Bronze medal}} ||[[Rahul Banerjee (archer)|Rahul Banerjee]], [[Tarundeep Rai]] & [[Jayanta Talukdar]] || [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve team|Men's recurve team]] || October&nbsp;8 |- | {{Bronze medal}} || [[Gurpreet Singh (shooter)|Gurpreet Singh]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre rapid fire pistol singles|Men's 25m rapid fire pistol Individual]] || October&nbsp;8 |- | {{Bronze medal}} || [[Kavita Raut]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's 10,000 metres|Women's 10,000m]] || October&nbsp;8 |- | {{Bronze medal}} || [[Harminder Singh]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's 20 kilometres walk|Men's 20 kilometres walk]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} || [[Suma Shirur]] & [[Kavita Yadav]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 10 metre air rifle pairs|Women's 10 m Air Rifle (Pairs)]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} || [[Sharath Kamal Achanta]], [[Arputharaj Anthony]] & [[Abhishek Ravichandran]] || [[Table Tennis]]|| [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Men's team|Men's team]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} || [[Laishram Monika Devi]] || [[Weightlifting]] || [[Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 75 kg|Women's 75kg]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} || [[Leander Paes]] & [[Mahesh Bhupati]] || [[Tennis]]|| [[Tennis at the 2010 Commonwealth Games|Tennis Men's Double]] || October&nbsp;9 |- | {{Bronze medal}} ||[[Dola Banerjee]]|| [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Women's recurve individual|Women's recurve individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} ||[[Jayanta Talukdar]]|| [[Archery]] || [[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve individual|Men's recurve individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} ||[[Manavjit Singh Sandhu]]|| [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's trap singles|Men's Trap Individual]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} ||[[Anil Kumar (wrestler)|Anil Kumar]]|| [[Wrestling]] || [[Wrestling at the 2010 Commonwealth Games – Men's freestyle 55 kg|Men's freestyle 55 kg]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} || [[Sania Mirza]] & [[Rushmi Chakravarthi]] || [[Tennis]]|| [[Tennis at the 2010 Commonwealth Games|Tennis Women's Doubles]] || October&nbsp;10 |- | {{Bronze medal}} ||[[Tejaswini Sawant]] & [[Meena Kumari (shooter)|Meena Kumari]]|| [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Women's 50 metre rifle prone pairs|Women's 50 metre rifle prone pairs]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} || [[Seema Antil]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's discus throw|Women's Discus Throw]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} ||[[Amandeep Singh (boxer)|Amandeep Singh]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Light flyweight|Men's Light Flyweight 49 kg]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} ||[[Jai Bhagwan]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Lightweight|Men's Lightweight 60 kg]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} ||[[Dilbagh Singh (boxer)|Dilbagh Singh]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Welterweight|Men's Welterweight 69 Kg]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} ||[[Vijender Singh]] || [[Boxing]] || [[Boxing at the 2010 Commonwealth Games – Middleweight|Men's Welterweight 75 Kg]] || October&nbsp;11 |- | {{Bronze medal}} || [[Sathi Geetha]], [[Srabani Nanda]], [[Priya PK]] & [[Jyothi Hiriyur Manjunath|Jyothi Manjunath]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Women's 4 x 100 metres relay|Women's 4×100m (Relay)]] || October&nbsp;12 |- | {{Bronze medal}} || [[Rahamatulla Molla]], [[Suresh Sathya]], [[Shameer Naseema Manzile|Shameer Manzile]] & [[Abdul Najeeb Qureshi|Mohd. Abdul Najeeb Qureshi]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's 4 x 100 metres relay|Men's 4×100m (Relay)]] || October&nbsp;12 |- | {{Bronze medal}} || [[Renjith Maheswary]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's triple jump|Men's Triple Jump]] || October&nbsp;12 |- | {{Bronze medal}} || [[Kashinath Naik]] || [[Athletics]] || [[Athletics at the 2010 Commonwealth Games – Men's javelin throw|Men's Javelin Throw]] || October&nbsp;12 |- | {{Bronze medal}} || [[Samresh Jung]] || [[Shooting]] || [[Shooting at the 2010 Commonwealth Games – Men's 25 metre standard pistol singles|Men's 25m Standard Pistol Singles]] || October&nbsp;13 |- | {{Bronze medal}} ||[[Parupalli Kashyap]]|| [[Badminton]] || [[Badminton at the 2010 Commonwealth Games – Men's Singles|Men's Singles]] || October&nbsp;13 |- | {{Bronze medal}} || [[Mouma Das]] and [[Poulomi Ghatak]] || [[Table Tennis]]|| [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Women's doubles|Women's Doubles]] || October&nbsp;14 |- | {{Bronze medal}} || [[Sharath Kamal Achanta]] || [[Table Tennis]]|| [[Table tennis at the 2010 Commonwealth Games – Men's singles|Men's Singles]] || October&nbsp;14 |- |} == [[ಚಿತ್ರ:Archery pictogram.svg|40px]] Archery == {{Main|Archery at the 2010 Commonwealth Games}} India has send 12 archers to the 2010 commonwealth games [[Delhi]].<ref>http://www.cbc.ca/sports/amateur/story/2010/07/06/sp-archery-commonwealth.html</ref> === Men === {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2" width=100|Archer(s) !rowspan="2" width=100|Event !colspan="2" width=100|Qualification !width=125|Round of 64 !width=125|Round of 32 !width=125|Round of 16 !width=125|Quarter Final !width=125|Semi Final !width=125|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !Score !Seed !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score |- |[[Jayanta Talukdar]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve individual|Recurve individual]] |align=center|676 |align=center|2 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Konstantinos Loizou]]|CYP|2010}}<br />'''W''' 58:53 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Constanti Christodoulou]]|CYP|2010}}<br />'''W''' 54:51 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Simon Terry]]|ENG|2010}}<br />'''W''' '''6-2''' 28-27 27-25 26-26 28-28 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Jason Lyon]]|CAN|2010}}<br />'''L''' '''0-6''' 25-29 23-28 27-29 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Matthew Gray]]|AUS|2010}}<br />'''W''' '''6-4''' 30-29 27-27 25-27 29-28 26-26 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Rahul Banerjee (archer)|Rahul Banerjee]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Men's recurve individual|Recurve individual]] |align=center|679 |align=center|1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Terence Coward]]|JEY|2010}}<br />'''W''' 57:41 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Shiek Sojeb]]|BAN|2010}}<br />'''W''' 58:53 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Mathew Masonwells]]|AUS|2010}}<br />'''W''' '''6-5 (T10-T9)''' 26-27 29-26 29-27 28-30 24-24 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Matthew Gray]]|AUS|2010}}<br />'''W''' '''6-5 (T8-T7)''' 25-22 27-29 27-26 27-29 26-26 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Jason Lyon]]|CAN|2010}}<br />'''W''' ''' 6-5 (T9-T8''') 27-27 27-29 28-29 28-26 27-26 |align=center bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Tarundeep Rai]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Men's recurve individual|Recurve individual]] |align=center|647 |align=center|13 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Karl Watson]]|NIR|2010}}<br />'''W''' 52:51 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Chu Cheng]]|MAS|2010}}<br />'''L''' 53:58 | | | | |- |[[C. R. Srither]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound individual|Compound individual]] |align=center|691 |align=center|18 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Dimitris Vasileiou]]|CYP|2010}}<br />'''W''' |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Anthony Waddick]]|NZL|2010}}<br />'''L''' | | | | | |- |[[C. H. Jignas]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound individual|Compound individual]] |align=center|693 |align=center|17 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Samsu Uddin]]|BAN|2010}}<br />'''W''' |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Alistair Whittingham]]|SCO|2010}}<br />'''W''' |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Holtzhausen Cilliers]]|RSA|2010}}<br />'''L''' | | | | |- |[[Ritul Chatterjee]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound individual|Compound individual]] |align=center|685 |align=center|21 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Jules Cornet]]|MRI|2010}}<br />'''L''' | | | | | | |- |[[Jayanta Talukdar]] <br /> [[Rahul Banerjee (archer)|Rahul Banerjee]] <br /> [[Tarundeep Rai (archer)|Tarundeep Rai]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's recurve team|Team recurve]] |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center| 6 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Senevirathne Nipun]]<br /> [[Indranath Perera]] <br /> [[Lakmal Chamin Rajasinghe]]|SRI|2010}}<br />'''W''' 213:205 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Matthew Gray]]<br /> [[Mat Masonwells]] <br /> [[Taylor Worth]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 211:216 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Larry Godfrey]]<br /> [[Simon Duncan Terry]] <br /> [[Alan James Wills]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 221:218 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[C. R. Srither]] <br /> [[C H Jignas]] <br /> [[Ritul Chatterjee]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games – Men's compound team|Team compound]] |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center| 6 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Hasmath Ali]]<br /> [[Rakesh Sookoo]] <br /> [[George Vire]]|TRI|2010}}<br />'''W''' 224:219 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Stephen Clifton]] <br /> [[Shaun Teasdale]] <br /> [[Anthony Waddick]]|NZL|2010}}<br />'''W''' 226:225 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Nico Benade]] <br /> [[Septimus Cilliers]] <br /> [[Jacobus de Wet]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 226:224 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Duncan Busby]] <br /> [[Liam Grimwood]] <br /> [[Christopher White]]|ENG|2010}}<br />'''L''' 229:231 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |} === Women === {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2" width=100|Athlete !rowspan="2" width=100|Event !colspan="2" width=100|Ranking Round !width=125|Round of 32 !width=125|Round of 16 !width=125|Quarterfinals !width=125|Semifinals !width=125|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !Score !Seed !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score |- |[[Dola Banerjee]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Recurve individual|Recurve individual]] |align=center|658 |align=center|2 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Sui Kim Ng]]|MAS|2010}}<br />'''W''' 56:54 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Amy Lee Oliver]]|ENG|2010}}<br />'''W''' '''6-2''' 27-24 27-23 26-26 26-26 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Alison Williamson]]|ENG|2010}}<br />'''L''' '''2-6''' 27-24 24-28 21-22 26-27 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Anbarasi Subramanian]]|MAS|2010}}<br />'''W''' '''6-2''' 23-25 27-23 26-22 26-22 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Deepika Kumari]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Recurve individual|Recurve individual]] |align=center|662 |align=center|1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Tan Wendy Liu Jie]]|SIN|2010}}<br />'''W''' 56:47 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Alexandra Feeney]]|AUS|2010}}<br />'''W''' '''6-0''' 27-22 28-21 28-26 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Anbarasi Subramanian]]|MAS|2010}}<br />'''W''' '''7-1''' 28-26 28-21 26-26 26-16 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Alison Williamson]]|ENG|2010}}<br />'''W''' '''6-0''' 27-26 28-25 30-24 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[L. Bombayala Devi]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Recurve individual|Recurve individual]] |align=center|624 |align=center|9 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Alexandra Feeney]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 48:51 | | | | |- |[[Gagandeep Kaur]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Compound individual|Compound individual]] |align=center|675 |align=center|15 |align=center| | | | | | |- |[[Jhano Hansdah]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Compound individual|Compound individual]] |align=center|674 |align=center|17 |align=center| | | | | | |- |[[Bhegiyabati Chanu]] |[[Archery at the 2010 Commonwealth Games - Women's Compound individual|Compound individual]] |align=center|667 |align=center|21 |align=center| | | | | | |- |[[Dola Banerjee]] <br /> [[Deepika Kumari]] <br /> [[L Bombayala Devi]] |[[Archery at the 2010 Commnwealth Games -Women's Team recurve|Team recurve]] |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center|1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Shahira Abdul Halim]] <br /> [[Anbarasi Subramaniam]] <br /> [[Ng Sui Kim]]|MAS|2010}}<br />'''W''' 213:185 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Naomi Anne Folkard]] <br /> [[Amy Lee Oliver]] <br /> [[Alison Jane Williamson]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 207:206 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gagandeep Kaur]] <br /> [[Jhano Hansdah]] <br /> [[Bhegiyabati Chanu]] |[[Archery at the 2010 Commnwealth Games - Women's Team compound|Team compound]] |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center|5 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Rebecca Lee Darby]] <br /> [[Fiona Margaret Hyde]] <br /> [[Cassie Irene McCall]]|AUS|2010}}<br />'''W''' 227:220 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Camil Bouffard-Demers]] <br /> [[Doris Jones]] <br /> [[Ashley Wallace]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 224:217 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Cham Nong Saritha]] <br /> [[Nor Rizah Ishak]] <br /> [[Fatin Nurfatehah Mat Salleh]]|MAS|2010}}<br />'''W''' 223:219 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Athletics pictogram.svg|40px]] Athletics == {{Main|Athletics at the 2010 Commonwealth Games}} <big>'''Men'''</big><ref name="Athletics">[http://indianathletics.org/news/Athletes%20for%20CWG%281%29.pdf PDF file of Athletics team of India]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /> '''100 M, 4x100M'''<br /> 1 [[Abdul Najeeb Qureshi|Abdul Najib Qureshi]]<br /> 2 B.G. Nagaraj<br /> 3 Krishna Kumar Rane <br /> 4 Hemant Kirulkar<br /> 5 Rahamattulla Molla<br /> 6 Shameer mon<br /> 7 Ritesh Anand<br /> 8 Manikandaraj<br /> 9 S. Sathya '''200 M'''<br /> 1 Dharambir Dharambir<br /> 2 [[Abdul Najib Qureshi]] '''400 M, 4x400m'''<br /> 1 Kunhi Mohammad<br /> 2 Vinay Chaudhry<br /> 3 J. Premanand<br /> 4 Harpreet Singh<br /> 5 V.B. Bineesh<br /> 6 Jithin Paul<br /> 7 Bibin Mathew<br /> 8 S K Mortaja '''800 M'''<br /> 1 Pankaj Dimri<br /> 2 P.Francis Sagayaraj<br /> 3 Manjit Singh '''1500 M'''<br /> 1 Sandeep Karan Singh<br /> 2 C. Hamza '''5000 M'''<br /> 1 Sunil Singh<br /> 2 Sandeep Batham '''10000 M'''<br /> 1 Sunil Singh '''110 MH'''<br /> 1 Siddhanth Thingalaya '''400 MH'''<br /> 1 Joseph Abraham '''3000 M SC'''<br /> 1 Elam Singh<br /> 2 Ramachandran '''MARATHON'''<br /> 1 Bining L. '''SHOTPUT'''<br /> 1 Om Prakash '''DISCUS'''<br /> 1 Vikas Gowda '''JAVELIN'''<br /> 1 Kashi Nath<br /> 2 Samareet Singh '''HAMMER'''<br /> 1 Chandrodaya Narayan '''LONG JUMP'''<br /> 1 Maha Singh<br /> 2 Ankit Sharma<br /> 3 Hari Krishnan M. '''TRIPLE JUMP'''<br /> 1 Renjith Maheshwari<br /> 2 Amarjit Singh '''HIGH JUMP'''<br /> 1 Nikhil Chitrasau<br /> 2 Hari Shanker Roy '''POLE VAULT'''<br /> 1 Gajanan Upadhyay '''DECATHLON'''<br /> 1 Bhartinder Singh<br /> 2 P J Vinod == [[ಚಿತ್ರ:Badminton pictogram.svg|30px]] Badminton == {{main|Badminton at the 2010 Commonwealth Games}} {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2" width=150|Athlete <ref>{{Cite web |url=http://www.weareengland.org/news.asp?itemid=392&itemTitle=Badminton%3A+Robertson+to+defend+title+as+Ouseph+aims+to+make+his+mark+in+Delhi&section=115&sectionTitle=News |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-15 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307183051/http://www.weareengland.org/news.asp?itemid=392&itemTitle=Badminton%3A+Robertson+to+defend+title+as+Ouseph+aims+to+make+his+mark+in+Delhi&section=115&sectionTitle=News |url-status=deviated |archivedate=2012-03-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120307183051/http://www.weareengland.org/news.asp?itemid=392&itemTitle=Badminton%3A+Robertson+to+defend+title+as+Ouseph+aims+to+make+his+mark+in+Delhi&section=115&sectionTitle=News }}</ref> !rowspan="2" width=150|Event !width=100|Round of 64 !width=100|Round of 32 !width=100|Round of 16 !width=100|Quarter Final !width=100|Semi Final !width=100|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Chetan Anand (badminton)|Chetan Anand]] |Men's Singles |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[EO Fagbemi]]|NGR|2010}} <br /> '''W''' 21-12 21-6 |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[J van Hooijdonk]]|WAL|2010}} <br /> '''W''' 21-8 21-2 |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[C Baxter]]|ENG|2010}} <br /> '''W''' 21-17 21-9 |align="center" bgcolor="pink" |{{flagCGFathlete|[[C Lee]]|MAS|2010}} <br /> '''L''' 11-21 12-21 |align="center" bgcolor="pink" |{{flagCGFathlete|[[P Kashyap]]|IND|2010}} <br /> '''L''' 15-21 18-21 |align="center"|4 |- |[[Parupalli S Kashyap]] |Men's Singles |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[MS Brownlee]]|FLK|2010}} <br /> '''W''' 21-8 21-3 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[CCS Pyne]]|JAM|2010}} <br /> '''W''' 21-5 21-12 |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[K Merrilees]]|SCO|2010}} <br /> '''W''' 21-12 21-15 |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[M Hashim]]|MAS|2010}} <br /> '''W''' 19-21 21-19 21-16 |align="center" bgcolor="pink" |{{flagCGFathlete|[[R Ouseph]]|ENG|2010}} <br /> '''L''' 21-19 12-21 18-21 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[C Anand]]|IND|2010}} <br /> '''W''' 21-15 21-18 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Saina Nehwal]] |Women's Singles |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[S Thomas]]|WAL|2010}} <br /> '''W''' 21-5 21-9 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[C Black]]|NIR|2010}} <br /> '''W''' 21-0 21-2 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[A Rice]]|CAN|2010}} <br /> '''W''' 21-7 21-10 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[Susan Eggleton]]|SCO|2010}} <br /> '''W''' 21-10 21-17 |align="center" bgcolor=aaffaa | {{flagCGFathlete|[[M. Wong]]|MAS|2010}} <br /> '''W''' 19-21 23-21 21-13 |align=center bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Aditi Mutatkar]] |Women's singles |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[SP Yaka Dahanayake]]|SRI|2010}}<br /> '''W''' 21-14 21-7 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[K Gilmour]]|ENG|2010}} <br /> '''W''' 21-11 21-12 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[M Wong]]|MAS|2010}} <br /> '''L''' 8-21 12-21 |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Rupesh Kumar]]<br />[[Sanave Thomas]] |Men's Doubles |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[JE Abah]] <br />[[EA Ocholi]]|NGR|2010}}<br /> '''W''' 21-13 21-5 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[GAT Henry]] <br />[[GT Palmer]]|JAM|2010}}<br /> '''W''' 21-11 21-7 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[C Triyachart]] <br />[[Z Wong]]|SIN|2010}}<br /> '''L''' 16-21 15-21 |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Ashwini Ponnappa]]<br />[[Jwala Gutta]] |Women's Doubles |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[EH Chin]] <br />[[KW Woon]]|MAS|2010}}<br /> '''W''' 15-21 21-10 21-16 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[M Agathangelou]] <br />[[H Oliver]]|ENG|2010}}<br /> '''W''' 21-9 21-14 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[K Wilson-Smith]] <br />[[H Tang]]|AUS|2010}}<br /> '''W''' 12-21 21-13 21-11 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[L Yao]] <br />[[S Sari]]|SIN|2010}}<br /> '''W''' 21-16 21-19 |align=center bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Aparna Balan]]<br />[[Aditi Mutatkar]] |Women's Doubles |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=aaffaa |{{flagCGFathlete|[[LJ Minto]] <br />[[A Luxton]]|FLK|2010}}<br /> '''W''' 21-2 21-6 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[V Veeran]] <br />[[L Choo]]|AUS|2010}}<br /> '''L''' 16-21 21-23 |align="center" colspan="3"| Did not advance | |- |[[Valiyaveetil Diju|V. Diju]]<br />[[Jwala Gutta]] |Mixed Doubles |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[GAT Henry]] <br />[[KF Karjohn]]|JAM|2010}}<br /> '''W''' 21-13 21-8 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[A Ponnappa]] <br />[[R Kumar]]|IND|2010}}<br /> '''W''' 15-21 21-18 21-16 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[K Koo]] <br />[[E Chin]]|MAS|2010}}<br /> '''L''' 13-21 19-21 |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Ashwini Ponnappa]]<br />[[Rupesh Kumar]] |Mixed Doubles |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[SH Malcouzane]] <br />[[AYT Camille]]|SEY|2010}}<br /> '''W''' 21-8 21-14 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[V Veeran]] <br />[[R Veeran]]|AUS|2010}}<br /> '''W''' 21-16 18-21 21-18 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[V Diju]] <br />[[J Gutta]]|IND|2010}}<br /> '''L''' 21-15 18-21 16-21 |align="center" colspan="3"| Did not advance | |- |[[Aparna Balan]]<br />[[Sanave Thomas]] |Mixed Doubles |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[HT Tang]] <br />[[G Warfe]]|AUS|2010}}<br /> '''W''' 21-9 21-13 |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[HM Braimah]] <br />[[EO Fagbemi]]|NGR|2010}}<br /> '''W''' 21-10 21-8 |align="center" bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[G White]] <br />[[C Adcock]]|ENG|2010}}<br /> '''L''' 15-21 18-21 |align="center" colspan="3"| Did not advance | |- |[[Chetan Anand (badminton)|C Anand]]<br />P Kashyap<br />[[Saina Nehwal|S Nehwal]]<br />[[Aditi Mutatkar|A Mutatkar]]<br />[[Jwala Gutta (badminton)|Jwala Gutta]]<br />Ashwini Ponnappa<br />Aparna Balan<br />Rupesh Kumar<br />V.Diju<br />[[Sanave Thomas]] |Mixed Team |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=honeydew| |align="center" bgcolor=aaffaa| Wales<br /> '''W''' 5-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| Canada <br /> '''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|England <br /> '''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=pink|Malaysia <br /> '''L''' 1-3 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Boxing pictogram.svg|30px]] Boxing == {{main|Boxing at the 2010 Commonwealth Games}} ;Men {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2" width=150|Athlete <ref>http://www.abae.co.uk/News_Archive/004_2010/August/Team_selected_for_Commonwealth_Games.asp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !rowspan="2" width=150|Event !width=100|Round of 32 !width=100|Round of 16 !width=100|Quarter Final !width=100|Semi Final !width=100|Final !rowspan=2 width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Amandeep Singh]] |Light Flyweight 49&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Kenya.svg|20px|]] [[Peter Warui|P Warui]] ([[Kenya at the 2010 Commonwealth Games|KEN]])<br /> '''W''' 6-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Rwanda.svg|20px|]] [[Haziza Matusi|H Matusi]] ([[Rwanda at the 2010 Commonwealth Games|RWA]])<br /> '''W''' 4-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Malaysia.svg|20px|]] [[Mohammad Fuad|M Fuad]] ([[Malaysia at the 2010 Commonwealth Games|MAS]])<br /> '''W''' 7-1 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Paddy Barnes|P Barnes]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br /> '''L''' 0-5 |align="center"|Did not advance |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Suranjoy Mayengbam]] |Flyweight 52&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Ghana.svg|20px|]] [[Manyo Plange|M Plange]] ([[Ghana at the 2010 Commonwealth Games|GHA]])<br /> '''W''' 15-4 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Malaysia.svg|20px|]] [[Mohammad Subrie|M Subrie]] ([[Malaysia at the 2010 Commonwealth Games|MAS]])<br /> '''W''' 9-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Pakistan.svg|20px|]] [[Haroon Iqbal|H Iqbal]] ([[Pakistan at the 2010 Commonwealth Games|PAK]])<br /> '''W''' |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Kenya.svg|20px|]] [[Benson Njangiru|B Njangiru]] ([[Kenya at the 2010 Commonwealth Games|KEN]])<br /> '''W''' Walk Over |align="center" bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Akhil Kumar]] |Bantamweight 56&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Pakistan.svg|20px|]] [[Qadir Khan(boxing)|Q Khan]] ([[Pakistan at the 2010 Commonwealth Games|PAK]])<br /> '''W''' 7-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Iain Weaver(boxing)|I Weaver]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''W''' 11-6 |align="center" bgcolor= pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Mauritius.svg|20px|]] [[Louis Julie|L Julie]] ([[Mauritius at the 2010 Commonwealth Games|MRI]])<br /> '''L''' 5-7 |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Jai Bhagwan]] |Lightweight 60&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Nauru.svg|20px|]] [[Colan Caleb|C Caleb]] ([[Nauru at the 2010 Commonwealth Games|NRU]])<br /> '''W''' 11-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Tanzania.svg|20px|]] [[Nasser Mafuru|N Mafuru]] ([[Tanzania at the 2010 Commonwealth Games|TAN]])<br /> '''W''' 11-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Nigeria.svg|20px|]] [[Waheed Songbamu|W Songbamu]] ([[Nigeria at the 2010 Commonwealth Games|NGR]])<br /> '''W''' 10-0 |align="center" bgcolor=pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Thomas Stalker|T Stalker]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''L''' 5-10 |align="center"|Did not advance |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Manoj Kumar (boxer)|Manoj Kumar]] |Light Welterweight 64&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Sierra Leone.svg|20px|]] [[Daniel Lassayo|D Lassayo]] ([[Sierra Leone at the 2010 Commonwealth Games|SLE]])<br /> '''W''' 49-1 (RSC) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Botswana.svg|20px|]] [[Gomatsang Gaasite|G Gaasite]] ([[Botswana at the 2010 Commonwealth Games|BOT]])<br /> '''W''' 5-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Kenya.svg|20px|]] [[Blackmoses Mathenge|B Mathenge]] ([[Kenya at the 2010 Commonwealth Games|KEN]])<br /> '''W''' |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of the Bahamas.svg|20px|]] [[Valentino Knowles|V Knowles]] ([[Bahamas at the 2010 Commonwealth Games|BAH]])<br /> '''W''' 3-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Bradley Saunders|B Saunders]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''W''' 11-2 |align="center" bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Dilbagh Singh (boxer)|Dilbagh Singh]] |Welterweight 69&nbsp;kg |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Tonga.svg|20px|]] [[Viliami Latu|V Latu]] ([[Tonga at the 2010 Commonwealth Games|TON]])<br /> '''W''' 22-4 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Trinidad and Tobago.svg|20px|]] [[Aaron Prince|A Prince]] ([[Trinidad and Tobago at the 2010 Commonwealth Games|TRI]])<br /> '''W''' 11-3 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Botswana.svg|20px|]] [[Moabi Mothiba|M Mothiba]] ([[Botswana at the 2010 Commonwealth Games|BOT]])<br /> '''W''' 11-3 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Patrick Gallagher|P Gallagher]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]]<br /> '''L''' 4-5 |align="center"|Did not advance |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Vijender Singh]] |Middleweight 75&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Kenya.svg|20px|]] [[Dick Ombaka|D Ombaka]] ([[Kenya at the 2010 Commonwealth Games|KEN]])<br /> '''W''' 16-1 (RSC) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Namibia.svg|20px|]] [[Elias Nashivela|E Nashivela]] ([[Namibia at the 2010 Commonwealth Games|NAM]])<br />'''W''' (RSC) |align="center" bgcolor=pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Anthony Ogogo|A Ogogo]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''L''' 3-4 |align="center"|Did not advance |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Dinesh Kumar]] |Light Heavyweight 81&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor= pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Obed MBwakongo|O Mbwakongo]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''L''' 8-9 |align="center" colspan="3"| Did not advance | - |- |[[Manpreet Singh]] |Heavyweight 91&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Tanzania.svg|20px|]] [[Haruna Mhando|H Mhando]] ([[Tanzania at the 2010 Commonwealth Games|TAN]])<br /> '''W''' 15-3 |align="center" bgcolor= pink|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Steven Ward|S Ward]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br /> '''L''' |align="center" colspan="2"| Did not advance | |- |[[Paramjit Samota]] |Super Heavyweight +91&nbsp;kg |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Jamaica.svg|20px|]] [[Andre Reid|A Reid]] ([[Jamaica at the 2010 Commonwealth Games|JAM]])<br /> '''W''' (RSC) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Alexey Mukhin|A Mukhin]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 7-4 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Tonga.svg|20px|]] [[Junior Fa|J Fa]] ([[Tonga at the 2010 Commonwealth Games|TON]])<br />'''W''' 6-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Trinidad and Tobago.svg|20px|]] [[Tariq Abdul Haqq|T A Haqq]] ([[Trinidad and Tobago at the 2010 Commonwealth Games|TRI]]) <br />'''W''' 5-1 |align="center" bgcolor="gold"|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Diving pictogram.svg|40px]] Diving == {{Main|Diving at the 2010 Commonwealth Games}} india will be Fielding a team of 3 divers to the 2010 Commonwealth games ;Men * [[Pushkar Metei]] * [[Hari Prasad (diver)|Hari Prasad]] ;Women * [[Hrutika Sriram]] :D == Gymnastics == {{Main|Gymnastics at the 2010 Commonwealth Games}} India will Field gymnasts to the 2010 Commonwealth games. === [[ಚಿತ್ರ:Gymnastics (artistic) pictogram.svg|30px]] Artistic === ;Men <ref>http://www.commonwealthgames.ca/Corporate/index_e.aspx?articleId=2052{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[Ashish Kumar]] * [[Partho Mandal]] * [[Mayank Srivastava]] * [[Rakesh Patra]] * [[Rohit Jaiswal]] * [[Alok Ranjan]] *Reserve * [[Vivek Mishra]] *Reserve ;Women * [[Deepa Karmakar]] * [[Preeti Das]] * [[Debjani Samanta]] * [[Meenakshi Meenakshi]] * [[Roma Dilip Jogalekar]] * [[Diwja Asher]] *Reserve * [[Paromita Das]] *Reserve === [[ಚಿತ್ರ:Gymnastics (rhythmic) pictogram.svg|30px]] Rhythmic === * [[Kshipra Joshi]] * [[Akshata Shete]] * [[Pooja Surve]] * [[Mitali Mitali]] *Reserve ==[[ಚಿತ್ರ:Field hockey pictogram.svg|40px|alt=|link=]]Field Hockey== {{Main|Hockey at the 2010 Commonwealth Games}} === Men === * [[Adrian D'Souza]] * [[Sandeep Singh]] * [[Arjun Halappa]] * [[Prabhjot Singh]] * [[Sardara Singh]] * [[Gurwinder Singh Chandi]] * [[Deepak Thakur]] * [[Sarwanjit Singh]] * [[Gurbaj Singh]] * [[Tushar Khandker]] * [[Rajpal Singh]] * [[Sreejesh Ravindran]] * [[Shivendra Singh]] * [[Bharat Chikara]] * [[Dhananjay Mahadik]] * [[Vikram Pillay]] * [[Danish Mujtaba]] * [[Diwakar Ram]] India has been drawn into Group A with Australia, Pakistan, Malaysia and Scotland. ==== Pool A ==== {| class=wikitable style="text-align:center" !width=175|Team !width=20|Pts !width=20|Pld !width=20|W !width=20|l !width=20|L !width=20|GF !width=20|GA !width=20|GD |-style="background:#ccffcc" |align=left|{{fh|Australia}} |'''12'''||4||4||0||0||22||2||+20 |-style="background:#ccffcc" |align=left|{{fh|India}} |'''9'''||4||3||0||1||16||11||+5 |- |align=left|{{fh|Pakistan}} |'''6'''||4||2||0||2||11||9||+2 |- |align=left|{{fh|Malaysia}} |'''3'''||4||1||0||3||5||14||–11 |- |align=left|{{fh|Scotland}} |'''0'''||4||0||0||4||0||18||–18 |} {{hockeybox|date=5 October 2010 |time=19:00 |team1={{fh-rt|India}} |score=3 – 2 |team2={{fh|Malaysia}} |goals1=[[Dhananjay Mahadik|Mahadik]] {{fhg|PC|27}} <br />[[Sandeep Singh|Singh]] {{fhg|PC|35+}} <br />Bharat {{fhg|FG|66}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/StartList/HOM400A02 Report] |goals2=[[Hafifihafiz Hanafi|Hanafi]] {{fhg|FG|15}} <br />[[Azlan Misron|Misron]] {{fhg|FG|34}} |umpires=Gareth Greenfield (NZL) <br />Martin Madden (SCO)}} ---- ---- {{hockeybox|date=7 October 2010 |time=16:00 |team1={{fh-rt|India}} |score=2 – 5 |team2={{fh|Australia}} |goals1=[[Dharamvir Singh|Singh]] {{fhg|FG|12}} <br />[[Sandeep Singh|Sandeep]] {{fhg|PC|70+}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOM400A05 Report] |goals2=[[Des Abbott|Abbott]] {{fhg|FG|2}} <br />[[Trent Mitton|Mitton]] {{fhg|FG|6}} <br />[[Eddie Ockenden|Ockenden]] {{fhg|PC|48}} <br />[[Liam de Young|de Young]] {{fhg|FG|54}} <br />[[Glenn Turner (field hockey)|Turner]] {{fhg|FG|58}} |umpires=Nathan Stagno (GIB) <br />Andrew Kennedy (ENG)}} ---- ---- {{hockeybox|date=9 October 2010 |time=19:00 |team1={{fh-rt|Scotland}} |score=0 - 4 |team2={{fh|India}} |goals1= |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOM400A08 Report]|goals2= [[Sarvanjit Singh]] {{fhg|FG|8}} <br />[[Dharamvir Singh]] {{fhg|FG|13}} {{fhg|FG|61}}<br />[[Dhananjay Mahadik]] {{fhg|PC|51}} |umpires=Albert Marcano (TRI) <br />Tim Pullman (AUS)}} ---- ---- {{hockeybox|date=10 October 2010 |time=19:00 |team1={{fh-rt|Pakistan}} |score=4 - 7 |team2={{fh|India}} |goals1= [[Muhammad Imran|Imran]] {{fhg|PS|27}} <br /> [[Muhammad Rizwan|Rizwan]] {{fhg|FG|29}} <br /> [[Muhammad Irfan|Irfan]] {{fhg|PC|58}} <br /> [[Shakeel Abbasi|Shakeel]] {{fhg|FG|68}}|report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOM400A10 Report]|goals2= [[Sandeep Singh|Sandeep]] {{fhg|PC|3}} {{fhg|PC|11}} <br />[[Shivendra Singh|Shivendra]] {{fhg|FG|19}} {{fhg|FG|59}} <br /> [[Saravanjit Singh|Saravanjit]] {{fhg|PC|20}} <br /> [[Danish Mujtaba|Danish]] {{fhg|PC|41}} <br /> [[Dharamvir Singh|Dharamvir]] {{fhg|FG|45}}|umpires=Tim Pullman (AUS) <br /> Nathan Stagno (GIB)}} ---- === First to fourth place classification === {{Round4 <!--Date-Place/Team 1/Score 1/Team 2/Score 2 --> <!-- semi finals --> |12 October 2010|'''{{fh|AUS}}'''|'''6'''|{{fh|NZ}}|2 |12 October 2010|{{fh|ENG}}|3 (4)|'''{{fh|IND}}'''|'''3 (5)''' <!--final --> |14 October 2010|{{fh|AUS}}|'''8'''|{{fh|IND}}|0 }} ==== Semi-finals ==== {{hockeybox|date=12 October 2010 |time=17:30 |team1={{fh-rt|England}} |score=3 – 3 |aet=yes |team2={{fh|India}} |goals1=[[Ashley Jackson (field hockey)|Jackson]] {{fhg|PC|35+}} {{fhg|PC|41}} <br />[[Simon Mantell|S. Mantell]] {{fhg|PC|45}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Root.mvc/GetPdf/HOM400202_C73A_1.0.pdf Report] |goals2=[[Saravanjit Singh|Saravanjit]] {{fhg|PC|20}} {{fhg|FG|60}} <br />[[Vikram Vishnu Pillay|Pillay]] {{fhg|FG|56}} |umpires=Tim Pullman (AUS) <br />Nathan Stagno (GIB) |penalties1=[[Richard Smith (field hockey)|Smith]] {{fhps|g}} <br />[[Richard Mantell|R. Mantell]] {{fhps|g}} <br />[[Glenn Kirkham|Kirkham]] {{fhps|m}} <br />[[Ashley Jackson (field hockey)|Jackson]] {{fhps|g}} <br />[[Simon Mantell|S. Mantell]] {{fhps|g}} |penaltyscore=4 – 5 |penalties2={{fhps|g}} [[Saravanjit Singh|Saravanjit]] <br />{{fhps|g}} [[Vikram Vishnu Pillay|Pillay]] <br />{{fhps|g}} [[Sandeep Singh|Sandeep]] <br />{{fhps|g}} [[Arjun Halappa|Halappa]] <br />{{fhps|g}} [[Shivendra Singh|Shivendra]]}} ==== Gold medal match ==== {{hockeybox|date=14 October 2010 |time=11:30 |team1={{fh-rt|Australia}} |score=8 - 0 |team2={{fh|India}} |goals1= |goals2= |umpires=}} === Women === ===Defenders=== * [[Binita Toppo]] * [[Subhadra Pradhan]] * [[Joydeep Kaur]] === Midfielders === * [[Asunta Lakra]] * [[Kirandeep Kaur]] * [[Mukta Prava Barla]] * [[Deepika Thakur]] * [[Ritu Rani]] === Forwards === * [[Surinder Kaur (captain)]] * [[Saba Anjum]] * [[Rani Rampal]] * [[Jasjeet Kaur Handa]] * [[Thokcham Chanchan Devi]] * [[Poonam Rani]] === Goal Tenders === * [[Dipika Murty]] * [[Etimarpu Rajani]] India are Pitted against Australia, South Africa, Scotland and Trinidad and Tobago ==== Pool A ==== {| class=wikitable style="text-align:center" !width=175|Team !width=20|Pts !width=20|Pld !width=20|W !width=20|D !width=20|L !width=20|GF !width=20|GA !width=20|GD |- style="background:#ccffcc" |align=left|{{fhw|Australia}} |'''10'''||4||3||1||0||19||4||+15 |- style="background:#ccffcc" |align=left|{{fhw|South Africa}} |'''7'''||4||2||1||1||16||5||+11 |- |align=left|{{fhw|India}} |'''7'''||4||2||1||1||12||4||+8 |- |align=left|{{fhw|Scotland}} |'''4'''||4||1||1||2||10||9||+1 |- |align=left|{{fhw|Trinidad and Tobago}} |'''0'''||4||0||0||4||1||36||–35 |} {{hockeybox|date=4 October 2010 |time=18:00 |team1={{fhw-rt|India}} |score=1 – 1 |team2={{fhw|Scotland}} |goals1=[[Jasjeet Kaur Handa|Handa]] {{fhg|FG|45}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW400A02 Report] |goals2=[[Holly Cram|Cram]] {{fhg|FG|3}} |umpires=Michelle Joubert (RSA) <br />Chieko Soma (JPN)}} ---- {{hockeybox|date=6 October 2010 |time=13:30 |team1={{fhw-rt|Australia}} |score=2 – 1 |team2={{fhw|India}} |goals1=[[Shelly Liddelow|Liddelow]] {{fhg|FG|11}} <br />[[Megan Rivers|Rivers]] {{fhg|FG|59}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW400A05 Report] |goals2=[[Rani Rampal|Rampal]] {{fhg|FG|69}} |umpires=Kelly Hudson (NZL) <br />Frances Block (ENG)}} ---- {{hockeybox|date=8 October 2010 |time=10:30 |team1={{fhw-rt|India}} |score=7 – 0 |team2={{fhw|Trinidad and Tobago}} |goals1=[[Surinder Kaur (field hockey)|S. Kaur]] {{fhg|FG|8}} {{fhg|PC|30}} {{fhg|FG|37}} {{fhg|PC|54}} <br />[[Ritu Rani|Rani]] {{fhg|FG|14}} <br />[[Rani Rampal|Rampal]] {{fhg|FG|34}} <br />[[Jasjeet Kaur Handa|Handa]] {{fhg|PC|68}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW400A08 Report] |goals2= |umpires=Gillian Batey (CAN) <br />Nor Piza Hassan (MAS)}} ---- {{hockeybox|date=9 October 2010 |time=21:00 |team1={{fhw-rt|South Africa}} |score=1 – 3 |team2={{fhw|India}} |goals1=[[Pietie Coetzee|Coetzee]] {{fhg|PC|45}} |report=[http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/HOW400A10 Report] |goals2=[[Deepika Thakur|Thakur]] {{fhg|PC|11}} {{fhg|PC|21}} <br />[[Surinder Kaur (field hockey)|S. Kaur]] {{fhg|FG|35}} |umpires=Elena Eskina (RUS) <br />Irene Presenqui (ARG)}} == [[ಚಿತ್ರ:Bowling pictogram.svg|30px]] Lawn Bowls == {{main|Lawn bowls at the 2010 Commonwealth Games}} ;Men {| class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Mohammed Raja]] |Men's Singles |align="center"|- |- |[[Mahip Tirkey]]<br />[[Sunil Bahadur]] |Men's Pairs |align="center"|- |- |[[Dinesh Kumar]]<br />[[Krishna Xalxo]]<br />[[Prince Kumar Mahato]] |Men's Triples |align="center"|- |} ;Women {| class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Farzana Khan]] |Women's Singles |align="center"|- |- |[[Arzoo Rani]]<br />[[Manu Pal]] |Women's Pairs |align="center"|- |- |[[Tania Choudhry]]<br />[[Pinki Kaushik]]<br />[[Rupa Rani Tirkey]] |Women's Triples |align="center"|- |} == [[ಚಿತ್ರ:Netball pictogram.svg|40px]] Netball == {{Main|Netball at the 2010 Commonwealth Games}} 22 members squad for [[2010 Commonwealth Games]] has been declared.<ref>{{Cite web |url=http://netballindia.org/cwg-core.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-15 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727115331/http://netballindia.org/cwg-core.php |url-status=deviated |archivedate=2011-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727115331/http://netballindia.org/cwg-core.php }}</ref> * Megha Chaudhary * Prachi Tehlan * Ramandeep Kaur * Neha Bajaj * Priya Dahiya * Mainisha Rathore * Punam Kumari * Santosh Jakhar * Shireen Limaye * Kavitha Kavitha * Indu Panwar * Bobby Bobby * Padma Padma * Neha Lakhera * Neha Kansal * Amanjit Kaur * Rupinder Kaur * Deepali Sharma * Preeti Banchor * Kiranjit Kaur * Harminder Kaur * Leela H.S India is drawn in Pool A === Pool A === {| class=wikitable style=text-align:center |- !width=20 abbr=Position |{{tooltip|Pos|Position}} !width=175 |Team !width=20 abbr=Played |{{tooltip|Pld|Played}} !width=20 abbr=Won |{{tooltip|W|Won}} !width=20 abbr=Drawn |{{tooltip|D|Drawn}} !width=20 abbr=Lost |{{tooltip|L|Lost}} !width=20 abbr=Goals for |{{tooltip|GF|Goals for}} !width=20 abbr=Goals against |{{tooltip|GA|Goals against}} !width=20 abbr=Goal percentage |{{tooltip|G%|Goal percentage}} !width=30 abbr=Points |{{tooltip|Pts|Points}} |-bgcolor=#ddeeff |1 <!--Team 1--> |align=left|{{nb|Australia}} |5||5||0||0||385||172||223.8||'''10''' |-bgcolor=#ddeeff |2 <!--Team 2--> |align=left|{{nb|Jamaica}} |5||4||0||1||362||217||166.8||'''8''' |- |3 <!--Team 3--> |align=left|{{nb|Malawi}} |5||3||0||2||293||262||111.8||'''6''' |- |4 <!--Team 4--> |align=left|{{nb|Trinidad and Tobago}} |5||2||0||3||249||275||90.5||'''4''' |- |5 <!--Team 5--> |align=left|{{nb|Samoa}} |5||1||0||4||246||291||84.5||'''2''' |- |6 <!--Team 6--> |align=left|{{nb|India}} |5||0||0||5||123||441||27.9||'''0''' |}<div style=font-size:90%> * Goal percentage ('''G%''') = 100 × '''GF'''/'''GA'''. Accurate to one decimal place. * Teams that are highlighted after the completion of pool matches advance to the medal playoffs.</div> ---- {{netballbox | date = Tuesday 5 October | time = 17:00 (IST) | team1 = {{nb-rt|Australia}} | score = 113 – 18 | team2 = {{nb|India}} | goals1 = [[Catherine Cox|Cox]] {{nb-goal|27|28}} <br />[[Sharelle McMahon|McMahon]] {{nb-goal|22|23}} <br />[[Natalie Medhurst|Medhurst]] {{nb-goal|25|26}} <br />[[Susan Pratley|Pratley]] {{nb-goal|39|42}} | goals2 = [[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|6|10}} <br />[[Kiranjeet Kaur|K. Kaur]] {{nb-goal|7|8}} <br />[[Prachi Tehlan|Tehlan]] {{nb-goal|5|5}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Jonathan Bredin, Dalton Hinds | res-ump = Judith Groves | report = http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/NBW400A04 }} ---- {{netballbox | date = Wednesday 6 October | time = 11:30 (IST) | team1 = {{nb-rt|Malawi}} | score = 82 – 26 | team2 = {{nb|India}} | goals1 = [[Mwayi Kumwenda|Kumwenda]] {{nb-goal|47|53}} <br />[[Linda Magombo|Magombo]] {{nb-goal|12|15}} <br />[[Sindi Simtowe|Simtowe]] {{nb-goal|6|7}} <br />[[Mary Waya|Waya]] {{nb-goal|17|21}} | goals2 = [[Neha Bajaj|Bajaj]] {{nb-goal|4|4}} <br />[[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|5|9}} <br />[[Kiranjeet Kaur|K. Kaur]] {{nb-goal|17|19}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Gary Burgess, Bobbi Brown | res-ump = Dalton Hinds | report = http://results.cwgdelhi2010.org/en/Comp.mvc/Info/ResultList/NBW400A05 }} ---- {{netballbox | date = Thursday 7 October | time = 11:30 (IST) | team1 = {{nb-rt|Trinidad and Tobago}} | score = 77 – 26 | team2 = {{nb|India}} | goals1 = [[Janelle Barker|Barker]] {{nb-goal|46|47}} <br />[[Joelisasasha Cooper|Cooper]] {{nb-goal|16|18}} <br />[[Samantha Wallace|Wallace]] {{nb-goal|15|18}} | goals2 = [[Neha Bajaj|Bajaj]] {{nb-goal|10|13}} <br />[[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|6|8}} <br />[[Kiranjeet Kaur|K. Kaur]] {{nb-goal|4|8}} <br />[[Prachi Tehlan|Tehlan]] {{nb-goal|6|8}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Anne Abraitis, Sylvester Campbell | res-ump = Bobbi Brown | report = }} ---- {{netballbox | date = Saturday 9 October | time = 17:00 (IST) | team1 = {{nb-rt|India}} | score = 26 – 69 | team2 = {{nb|Samoa}} | goals1 = [[Megha Chaudhary|Chaudhary]] {{nb-goal|3|6}} <br />[[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|3|7}} <br />[[Kiranjeet Kaur|K. Kaur]] {{nb-goal|14|19}} <br />[[Prachi Tehlan|Tehlan]] {{nb-goal|6|9}} | goals2 = [[Shirin Chang|Chang]] {{nb-goal|14|16}} <br />[[Barbara Faasavalu|Faasavalu]] {{nb-goal|9|12}} <br />[[Monica Fuimaono|Fuimaono]] {{nb-goal|25|29}} <br />[[Sepuita Langi|Langi]] {{nb-goal|21|24}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Sharon Kelly, Rachael Ayre | res-ump = Judith Groves | report = }} ---- {{netballbox | date = Sunday 10 October | time = 11:00 (IST) | team1 = {{nb-rt|Jamaica}} | score = 100 – 27 | team2 = {{nb|India}} | goals1 = [[Romelda Aiken|R. Aiken]] {{nb-goal|40|42}} <br />[[Simone Forbes|Forbes]] {{nb-goal|13|14}} <br />[[Jhaniele Fowler|Fowler]] {{nb-goal|38|41}} <br />[[Anna-Kay Griffiths|Griffiths]] {{nb-goal|9|12}} | goals2 = [[Megha Chaudhary|Chaudhary]] {{nb-goal|0|1}} <br />[[Harminder Kaur|H. Kaur]] {{nb-goal|8|12}} <br />[[Prachi Tehlan|Tehlan]] {{nb-goal|19|23}} | venue = [[Thyagaraj Sports Complex]] | attendance = | umpires = Amanda Nottingham, Paula Ferguson | res-ump = Rachael Ayre | report = }} == [[ಚಿತ್ರ:Rugby union pictogram.svg|30px]] Rugby Sevens == {{main|Rugby sevens at the 2010 Commonwealth Games}} ;Summary {|class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |India |Men's Team |align="center"|- |} ;Men India Squad: * [[Nasser Hussain (rugby)|Nasser Hussain]] * [[Hrishikesh Pendse]] * [[Rohaan Sethna]] * [[Kayrus Unwala]] * [[Pritom Roy]] * [[Gautam Dagar]] * [[Deepak Dagar]] * [[Kamaldeep Dagar]] * [[Amit Lochab]] * [[Jagga Singh]] * [[Sailen Tudu]] * [[Thimmaiah Mandanda]] * [[Dinesh Kumar Ravi Kumar]] * [[Bikash Jena]] * [[Surinder Singh]] * [[Sukhdeep Singh]] * [[Rohit Sivach]] * [[Dalwinder Singh]] * [[Sujai Lama]] * [[Puneet Krishnamoorthy]] * [[Roshan Lobo]] India is in Pool B ==== Group B ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !width=175 |Team !width=20 abbr="Played" |Pld !width=20 abbr="Won" |W !width=20 abbr="Drawn" |D !width=20 abbr="Lost" |L !width=20 abbr="Points for" |PF !width=20 abbr="Points against" |PA !width=25 abbr="Points difference" |PD !width=20 abbr="Points" |Pts |- |align=left|{{Ru7|RSA}} |3||3||0||0||109||5||+104||'''9''' |- |align=left|{{Ru7|WAL}} |3||2||0||1||99||35||+64||'''7''' |- |align=left|{{Ru7|TON}} |3||1||0||2||45||72||-27||'''5''' |- |align=left|{{Ru7|IND}} |3||0||0||3||12||153||-141||'''3''' |} ---- {{rugbybox |date = 11 October 2010 <ref name=Rubai1>{{Cite web |url=http://www.rubaisport.com/cwg/?competition=477 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-15 |archive-date=2011-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715212301/http://www.rubaisport.com/cwg/?competition=477 |url-status=dead }}</ref> |time = 9:22 <ref name=Rubai1/> |home = {{ru7-rt|WAL}} |score = 56-7 |away = {{ru7|IND}} |stadium = [[Delhi University]], [[ನವ ದೆಹಲಿ]] }} ---- {{rugbybox |date = 11 October 2010 <ref name=Rubai1/> |time = 12:06 <ref name=Rubai1/> |home = {{ru7-rt|RSA}} |score = 59-0 |away = {{ru7|IND}} |stadium = [[Delhi University]], [[ನವ ದೆಹಲಿ]] }} ---- {{rugbybox |date = 11 October 2010 <ref name=Rubai1/> |time = 15:32 <ref name=Rubai1/> |home = {{ru7-rt|TON}} |score = 38-5 |away = {{ru7|IND}} |stadium = [[Delhi University]], [[ನವ ದೆಹಲಿ]] }} == [[ಚಿತ್ರ:Shooting pictogram.svg|30px]] Shooting == {{main|Shooting at the 2010 Commonwealth Games}} ;Clay Target - Men {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Manavjit Singh Sandhu]] |Trap Singles |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Mansher Singh]] |Trap Singles |align="center"|6 |- |[[Manavjit Singh Sandhu]]<br />[[Mansher Singh]] |Trap Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Asher Noria]] |Double Trap Singles |align="center"|4 |- |[[Ronjan Singh Sodhi]] |Double Trap Singles |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Asher Noria]]<br />[[Ronjan Singh Sodhi]] |Double Trap Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Allan Peoples]] |Skeet Singles |align="center"|- |- |[[Mairaj Ahmed Khan]] |Skeet Singles |align="center"|- |- |[[Allan Peoples]]<br />[[Mairaj Ahmed Khan]] |Skeet Pairs |align="center"|5 |} ;Clay Target - Women {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Shreyasi Singh]] |Trap Singles |align="center"|6 |- |[[Seema Tomar]] |Trap Singles |align="center"|9 |- |[[Seema Tomar]]<br />[[Shreyasi Singh]] |Trap Pairs |align="center"|5 |} ;Pistol - Men {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Omkar Singh]] |10m Air Pistol Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gurupreet Singh]] |10m Air Pistol Singles |align="center" |5 |- |[[Omkar Singh]]<br />[[Gurupreet Singh]] |10m Air Pistol Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] |25m Rapid Fire Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gurupreet Singh]] |25m Rapid Fire Singles |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]]<br />[[Gurupreet Singh]] |25m Rapid Fire Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Vijay Kumar (sport shooter)|Vijay Kumar]] |25m Centre Fire Singles |align="center" bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] |25m Centre Fire Singles |align="center" bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Vijay Kumar(sport shooter)|Vijay Kumar]]<br />[[Harpreet Singh (Shooter)|Harpreet Singh]] |25m Centre Fire Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Samaresh Jung]] |25m Standard Singles |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[C.K Choudhary]] |25m Standard Singles |align="center"|- |- |[[Samaresh Jung]]<br />[[C.K Choudhary]] |25m Standard Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Omkar Singh]] |50m Pistol Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Deepak Sharma]] |50m Pistol Singles |align="center"|11 |- |[[Omkar Singh]]<br />[[Deepak Sharma]] |50m Pistol Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |} ;Pistol - Women {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Heena Sidhu]] |10m Air Pistol Singles |align="center" bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Annuraj Singh]] |10m Air Pistol Singles |align="center"|4 |- |[[Heena Sidhu]]<br />[[Annuraj Singh]] |10m Air Pistol Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Anisa Sayyed]] |25m Pistol Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Rahi Sarnobot]] |25m Pistol Singles |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Anisa Sayyed]]<br />[[Rahi Sarnobot]] |25m Pistol Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |} ;Small Bore & Air Rifle - Men {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Abhinav Bindra]] |10m Air Rifle Singles |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Gagan Narang]] |10m Air Rifle Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Abhinav Bindra]]<br />[[Gagan Narang]] |10m Air Rifle Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gagan Narang]] |50m Rifle 3 Pos Singles |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Imran Hasan Khan]] |50m Rifle 3 Pos Singles |align="center" |4 |- |[[Gagan Narang]]<br />[[Imran Hasan Khan]] |50m Rifle 3 Pos Pairs |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Gagan Narang]] |50m Rifle Prone Singles |align="center"|- |- |[[Hariom Singh]] |50m Rifle Prone Singles |align="center"|- |- |[[Hariom Singh]]<br />[[Gagan Narang]] |50m Rifle Prone Pairs |align="center"|5 |} ;Small Bore & Air Rifle - Women {|class=wikitable style="font-size:90%" !width=150|Competitor(s) !width=150|Event !width=50|Rank |- |[[Suma Shirur]] |10m Air Rifle Singles |align="center"|4 |- |[[Kavitha Yadav]] |10m Air Rifle Singles |align="center"|5 |- |[[Suma Shirur]]<br />[[Kavitha Yadav]] |10m Air Rifle Pairs |align="center" bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Tejaswini Sawant]] |50m Rifle 3 Pos Singles |align="center"|9 |- |[[Lajja Gauswami]] |50m Rifle 3 Pos Singles |align="center"|6 |- |[[Tejaswini Sawant]]<br />[[Lajja Gauswami]] |50m Rifle 3 Pos Pairs |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Tejaswini Sawant]] |50m Rifle Prone Singles |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Meena Kumari]] |50m Rifle Prone Singles |align="center"|7 |- |[[Tejaswini Sawant]]<br />[[Meena Kumari]] |50m Rifle Prone Pairs |align="center" bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Squash pictogram.svg|40px]] Squash == {{Main|Squash at the 2010 Commonwealth Games}} India's squash team will consist of 10 athletes (5 men and 5 Women). ;Men * [[Saurav Ghosal]] * [[Sandeep Jangra]] * [[Siddharth Suchde]] * [[Harinder Pal Sandhu]] * [[Gaurav Nandrajog]] ;Women * [[Joshna Chinappa]] * [[Dipika Pallikal]] * [[Anaka Alamkamony]] * [[Surbi Mishra]] * [[Anwesha Reddy]] ;DRAWS '''Men''' {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !width=100|Round of 64 !width=100|Round of 32 !width=100|Round of 16 !width=100|Quarterfinals !width=100|Semifinals !width=100|Final |- !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score |- |[[Saurav Ghoshal]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Men's singles|Singles]] |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Ian Rukunya]]|UGA|2010}}<br />'''W''' 11-1 11-4 11-0 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Lyall Paterson]]|SCO|2010}}<br />'''W''' 11-6 11-6 11-7 |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Peter Barker]]|ENG|2010}}<br />'''L''' 5-11 9-11 13-11 0-11 |align=center colspan="3"| Did not advance |- |- |[[Siddharth Suchde]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Men's singles|Singles]] |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Michael Hopkins]]|JEY|2010}}<br />'''W''' 11-6 11-5 11-4 |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Cameron Pilley]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 8-11 11-9 6-11 7-11 |align=center colspan="4"| Did not advance |- |- |[[Sandeep Jangra]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Men's singles|Singles]] |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Ryan Cuskely]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 7-11 9-11 4-11 |align=center colspan="5"| Did not advance |- |- |[[Harinder Pal Sandhu]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Men's singles|Singles]] |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Shopan Pervez]]|BAN|2010}}<br />'''W''' 11-3 11-1 11-2 |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Stewart Boswell]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 4-11 7-11 5-11 |align=center colspan="4"| Did not advance |- |} ;Doubles ;Pool 6 {| class=wikitable style=text-align:center !width=20|Rank !width=175|Team !width=20|Pts !width=20|Pld !width=20|W !width=20|L !width=60|PF !width=60|PA |- |1 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Mohd.Azlan isklander]] - [[Mohd.Nafilzwan Adnan]]|MAS|2010}} |'''3'''||3||3||0||72||37 |- |2 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Sandeep Jangra]] - [[Harinder Pal Sandhu]]|IND|2010}} |'''2'''||3||2||1||77||51 |- |3 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Kawayooya Nsaale]] - [[Orumu Ofoyuru]]|UGA|2010}} |'''1'''||3||1||2||56||74 |- |3 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Shopan Parvez]] - [[Masud Rana]]|BAN|2010}} |'''0'''||3||0||3||32||75 |- |} ;Pool 8 {| class=wikitable style=text-align:center !width=20|Rank !width=175|Team !width=20|Pts !width=20|Pld !width=20|W !width=20|L !width=60|PF !width=60|PA |- |1 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Lyall Peterson]] - [[Chris Small]]|SCO|2010}} |'''2'''||2||2||0||44||25 |- |2 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Gaurav Nandrajog]] - [[Siddharth Suchde]]|IND|2010}} |'''1'''||2||1||1||38||37 |- |3 |align=left|{{flagCGFathlete|[[Hartaj Bains]] - [[Hardeep Reel]]|UGA|2010}} |'''0'''||2||0||2||24||44 |- |} '''Women''' {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !width=125|Round of 64 !width=125|Round of 32 !width=125|Round of 16 !width=125|Quarterfinals !width=125|Semifinals !width=125|Final |- !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score !Opposition<br />Score |- |[[Joshna Chinnappa]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Women's singles|Singles]] |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Sharon Wee]]|MAS|2010}}<br />'''W''' 11-1 11-4 8-11 11-4 |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Nicol David]]|MAS|2010}}<br />'''L''' 5-11 10-12 7-11 |align=center| |align=center| |align=center| |- |- |[[Surbi Mishra]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games - Women's singles|Singles]] |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Stephanie Edmison]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 2-11 7-11 10-12 |align=center| |align=center| |align=center| |align=center| |- |- |[[Anwesha Reddy]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games – Women's singles|Singles]] |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Alana Miller]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 3-11 6-11 7-11 |align=center| |align=center| |align=center| |align=center| |- |- |[[Anaka Alamkamony]] |[[Squash at the 2010 Commonwealth Games – Women's singles|Singles]] |align="center" bgcolor=honeydew|BYE |align=center bgcolor=pink|{{flagCGFathlete|[[Sarah Kippax]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 7-11 4-11 3-11 |align=center| |align=center| |align=center| |align=center| |- |} == [[ಚಿತ್ರ:Swimming pictogram.svg|40px]] Swimming == {{Main|Swimming at the 2010 Commonwealth Games}} India's swimming team consists 20 swimmers. ;Men * [[Virdhawal Khade]] * [[Sandeep Sejwal]] * [[Rehan Poncha]] * [[Rohit Havaldar]] * [[A.P Gagan]] * [[Aaron'D Souza]] * [[M.B Balakrishnan]] * [[J.Agnishwar]] * [[Puneet Rana]] * [[Praveen Tokas]] * [[J.P Arjun]] * [[Mandar Divase]] * [[Anshul Kothari]] ;Women {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Event !rowspan="2" width=150|Swimmer(s) !colspan="2" width=150|Heats !colspan="2" width=150|Semi Finals !colspan="2" width=150|Final |- !style="line-height:1em" width=100|<small>Result</small> !style="line-height:1em" width=50|<small>Rank</small> !style="line-height:1em" width=100|<small>Result</small> !style="line-height:1em" width=50|<small>Rank</small> !style="line-height:1em" width=100|<small>Result</small> !style="line-height:1em" width=50|<small>Rank</small> |- |colspan=8 height=1| |- |100m Freestyle |[[Jyotsna Pansare]] |align="center"|<small>5 October</small> |align="center"|4 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |rowspan=2|200m Freestyle |[[Arti Ghodpade]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|1 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |[[Surabhi Tipre]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|7 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |rowspan=2|100m Backstroke |[[Fariha Zaman]] |align="center"|<small>5 October</small> |align="center"|1 |align="center"|<small>5 October</small> |align="center"|- |colspan=2 bgcolor="honeydew"| |- |[[Jyotsna Pansare]] |align="center"|<small>5 October</small> |align="center"|7 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |rowspan=2|50m Butterfly |[[Shubha Chittaranjan]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|2 |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|8 |colspan=2 bgcolor="honeydew"| |- |[[Pooja Alva]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|7 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |- |200m Individual Medley |[[Pooja Alva]] |align="center"|<small>4 October</small> |align="center"|7 |colspan=4 bgcolor="honeydew"| |} * [[Richa Mishra]] * [[Talasha Prabhu]] * [[Poorva Shetty]] ;EAD ;Men * [[Prasanta Karmakar]] * [[Sharath Gayakwad]] * [[Naveen Kumar]] * [[Sachin Verma]] * [[Rajesh Shinde]] * [[Chetan Raut]] * [[Rimo Saha]] ;Women * [[Kiran Tak]] * [[Anjali Patel]] * [[Vinita Phatak]] == [[ಚಿತ್ರ:Synchronized swimming pictogram.svg|40px]] Synchronized swimming == {{Main|Synchronized swimming at the 2010 Commonwealth Games}} India will compete in synchronized swimming at the 2010 commonwealth games {|class=wikitable style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !colspan="2"|Technical Routine !colspan="4"|Free Routine (Preliminary) !colspan="4"|Free Routine (Final) |- !Points !Rank !Points !Rank !Total Points !Rank !Points !Rank !Total Points !Rank |- |[[Avani Dave]] |[[Synchronized swimming at the 2010 Commonwealth Games - Women's solo|Solo]] | | | | | | | | | | |- |[[Kavita Kolapkar]]<br />[[Bijal Vasant]] |[[Synchronized swimming at the 2010 Commonwealth Games - Women's duet|Duet]] | | | | | | | | | | |- |} == [[ಚಿತ್ರ:Tennis pictogram.svg|40px]] Tennis == {{Main|Tennis at the 2010 Commonwealth Games}} India will field 8 athletes including stars Leander Paes and Mahesh Bhupathi === Men's Singles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Somdev Devvarman]] (1) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of the Bahamas.svg|20px|]] [[Mullings Devin|M Devin]] ([[Bahamas at the 2010 Commonwealth Games|BAH]])<br />'''W''' 6-4 6-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Sri Lanka.svg|20px|]] [[Jayawickreme Amresh|J Amresh]] ([[Sri Lanka at the 2010 Commonwealth Games|SRL]])<br />'''W''' 6-0 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of New Zealand.svg|20px|]] [[Jose Statham|J Statham]] (6) ([[New Zealand at the 2010 Commonwealth Games|NZL]])<br />'''W''' 6-3 6-4 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Matthew Ebden|M Ebden]] (3) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br /> '''W''' 6-3 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Greg Jones (tennis)|Greg Jones]] (53) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 6-4 6-2 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Rohan Bopanna]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Uganda.svg|20px|]] [[Robert Buyinza|R Buyinza]] ([[Uganda at the 2010 Commonwealth Games|UGA]])<br />'''W''' 6-1 6-4 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Peter Luczak|P Luczak]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''L''' 2-6 6-7 |align="center" colspan="3"|Did not advance |} === Women's Singles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Sania Mirza]] (2) |align="center" bgcolor="honeydew"|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|{{flagicon|COK}} [[Brittany Teei|B Teei]] ([[Cook Islands at the 2010 Commonwealth Games|COK]])<br />'''W''' 6-0 6-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of New Zealand.svg|20px|]] [[Marina Erakovic|M Erakovic]] ([[New Zealand at the 2010 Commonwealth Games|NZL]])<br />'''W''' 6-2 6-3 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Olivia Rogowska|O Rogowska]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 1-6 6-4 6-4 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Anastasia Rodionova|A Rodionova]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''L''' 3-6 6-2 6-7 |align="center" bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Poojashree Venkatesha|P Venkatesha]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Lesotho.svg|20px|]] [[Nthabiseng Nqosa|N Nqosa]] ([[Lesotho at the 2010 Commonwealth Games|LES]])<br />'''W''' 6-0 6-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Guernsey.svg|20px|]] [[Heather Watson|H Watson]] ([[Guernsey at the 2010 Commonwealth Games|GUR]])<br />'''L''' 6-7 3-6 |align="center" colspan="3"|<small>Did not Advance</small> |- |[[Rushmi Chakravarthi|R Chakravarthi]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Lesotho.svg|20px|]] [[Pinki Montlha|P Montlha]] ([[Lesotho at the 2010 Commonwealth Games|LES]])<br />'''W''' 6-0 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Katie O'Brien|K O'Brien]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''W''' 1-6 7-6 7-5 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Olivia Rogowska|O Rogowska]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''L''' 5-7 4-6 |align="center" colspan="3"|<small>Did not Advance</small> |} === Men's Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=305|Players !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Mahesh Bhupathi|M Bhupathi]] & [[Leander Paes|L Paes]] (1) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Sri Lanka.svg|20px|]] [[Thangarajah Dineshkanthan|T Dineshkanthan]] &<br /> [[Ruchika Jayawickreme|R Jayawickreme]] ([[Sri Lanka at the 2010 Commonwealth Games|SRI]])<br />'''W''' 6-3 6-3 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[James Ward (tennis)|J Ward]] &<br /> [[Joshua Goodall|J Goodall]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> ''W'' 6-2 6-7 (4) 7-6 (4) |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Peter Luczak (tennis)|P Luczak]] &<br /> [[Pete Hanley|P Hanley]] (4) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''L''' |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of India.svg|20px|]] [[Rohan Bopanna|R Bopanna]] &<br /> [[Somdev Devvarman|S Devvarman]] (2) (IND)<br /> ''W'' 6-3 7-6 (4) |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Rohan Bopanna|R Bopanna]] & [[Somdev Devvarman|S Devvarman]] (2) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Colin Fleming|C Fleming]] &<br /> [[Jamie Murray|J Murray]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br />'''W''' 6-3 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Matt Ebden|M Ebden]] &<br /> [[Greg Jones|G Jones]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br />'''W''' 7-6 (5) 6-4 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Ross Hutchins|R Hutchins]] &<br /> [[Ken Skupski|K Skupski]] (3) ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''L''' 6-3 3-6 4-6 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of India.svg|20px|]] [[Mahesh Bhupathi|M Bhupathi]] &<br /> [[Leander Paes|L Paes]] (1) (IND)<br />'''L''' 3-6, 6-7 (4) |align="center"|4 |} === Women's Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=305|Players !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Sania Mirza|S Mirza]] & [[Rushmi Chakravarthi|R Chakravarthi]] (4) |align="center" bgcolor="honeydew"|BYE |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Mhairi Brown|M Brown]] &<br /> [[Jocelyn Rae|J Rae]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br /> '''W''' 6-1 7-6 (2) |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Sally Peers|S Peers]] &<br /> [[Anastasia Rodionova|A Rodionova]] (1) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br /> '''L''' 4-6 4-6 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of India.svg|20px|]] [[Nirupama Sanjeev|N Sanjeev]] &<br /> [[Poojashree Venkatesha|P Venkatesha]] (IND)<br /> '''W''' |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Nirupama Sanjeev|N Sanjeev]] & [[Poojashree Venkatesha|P Venkatesha]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Maldives.svg|20px|]] [[Aminath Solih|Solih]] &<br /> [[Amintah Mahir|Mahir]] ([[Maldives at the 2010 Commonwealth Games|MDV]])<br />'''W''' 6-0 6-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Sarah Borwell|S Borwell]] &<br /> [[Anna Smith (tennis)|A Smith]] (2) ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br /> '''W''' 7-5 6-4 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Jessica Moore (tennis)|J Moore]] &<br /> [[Olivia Rogowska|O Rogowska]] (3) ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br /> '''L''' 7-5 3-6 5-7 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of India.svg|20px|]] [[Sania Mirza|S Mirza]] &<br /> [[Rushmi Chakravarthi|R Chakravarthi]] (IND)<br /> '''L''' |align="center"|4 |} === Mixed Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=305|Players !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Sania Mirza|S Mirza]] & [[Leander Paes|L Paes]] (2) |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Saint Lucia.svg|20px|]] [[Stacey Roheman|S Roheman]] &<br /> [[Alberton Richelieu|A Richelieu]] ([[Saint Lucia at the 2010 Commonwealth Games|LCA]])<br />'''W''' 6-1 6-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Jocelyn Rae|J Rae]] &<br /> [[Colin Fleming|C Fleming]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br /> '''L''' 5-7 4-6 |align="center" colspan="2"|Did not advance |- |[[Nirupama Sanjeev|N Sanjeev]] & [[Rohan Bopanna|R Bopanna]] |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Anastasia Rodionova|A Rodionova]] &<br /> [[Paul Hanley (tennis)|P Hanley]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|Aus]])<br />L 3-6 6-3 3-6 |align="center" colspan="3"|Did not advance |} == [[ಚಿತ್ರ:Table tennis pictogram.svg|40px]] Table tennis == {{Main|Table tennis at the 2010 Commonwealth Games}} India's table tennis team will consist of 10 athletes and 4 reserves <ref>http://www.commonwealthgames.ca/Corporate/index_e.aspx?articleId=2059</ref><ref>http://www.cbc.ca/sports/amateur/story/2010/09/01/sp-commonwealth-table-tennis-canada.html</ref> '''Men''' * [[Achanta Sharath Kamal]] * [[Subhajit Saha]] * [[Soumyadeep Roy]] * [[Saurav Chakraborty]] * [[A.Amalraj]] * [[R.Abhishek]] *Alternate * [[Sanil Shetty]] *Alternate '''Womens''' * [[Poulomi Ghatak]] * [[Mouma Das]] * [[Madhurika Phatkar]] * [[Shamini Kumaresan]] * [[Mamata Prabhu]] * [[Pooja Sahasrabudhe]] *Alternate * [[Neha Aggarwal]] *Alternate '''EAD Women''' * [[Sonal Patel]] * [[Bhavina Patel]] * [[Usha Rathore]] === Men's Singles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Achanta Sharath Kamal]] |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of South Africa.svg|20px|]] [[Shane Overmeyer]] ([[South Africa at the 2010 Commonwealth Games|RSA]])<br />'''W''' 4-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Rumgay Gavin]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]]) <br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Ma Liang]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Yang Ze Back]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 2-3 |align="center" | |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Soumyadeep Roy]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Scotland.svg|20px|]] [[Howeison Craig]] ([[Scotland at the 2010 Commonwealth Games|SCO]])<br />'''W''' 4-3 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Henzell William]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 4-3 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Cai Xiaoli]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Gao Ning]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-4 |align="center" | |align="center" | 4 |- |[[Amalraj Anthony Arputharaj]] |align="center" bgcolor=aaffaa | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Han Justin]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]]) <br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Cyprus.svg|20px|]] [[Yiangou Marios]] ([[Cyprus at the 2010 Commonwealth Games|CYP]])<br />'''W''' 4-3 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Gao Ning]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 1-4 |align="center" colspan="3" | Did not advance |- |[[Subhajit Saha]] |align="center" bgcolor=aaffaa | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Oh Nam Ho]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]]) <br />'''W''' 4-0 |align="center" bgcolor="pink" |[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Yang Zi]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]]) <br />'''L''' 0-4 |align="center" colspan="4" | Did not advance |- |[[Abishek Ravichandran]] |align="center" bgcolor=aaffaa | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Pang Xue Jie]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]]) <br />'''W''' 4-3 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Paul Drinkhall]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''L''' 4-3 |align="center" colspan="4" | Did not advance |} === Men's Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Achanta Sharath Kamal|S K Achanta]] & [[Subhajit Saha|S Saha]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Mauritius.svg|20px|]] [[LI KAM WA]] & [[ARNACHELLUM]] ([[Mauritius at the 2010 Commonwealth Games|MAU]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Han]] & [[Gerada]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 3-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Nigeria.svg|20px|]] [[Seun Ajetunmobi]] & [[Aruna Akinade Quadri]] ([[Nigeria at the 2010 Commonwealth Games|NGR]])<br />'''W''' 3-1 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Pitchford]] & [[Baggaley]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''W''' 3-2 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Gao Ning]] & [[Yang Zi]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''W''' 3-2 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Amalraj Anthony Arputharaj|A A Anthony]] & [[Soumyadeep Roy|S Roy]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Malaysia.svg|20px|]] [[Kho]] && [[Tan]] ([[Malaysia at the 2010 Commonwealth Games|MAS]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Guyana.svg|20px|]] [[Lewis]] & [[David]] ([[Guyana at the 2010 Commonwealth Games|GUY]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Gao Ning]] & [[Yang Zi]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-3 |align="center" colspan="3" | did not advance |} === Women's Singles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Patkar Madhurika Suhas]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] [[Hannah Hicks]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''W''' 4-0 |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Feng Tianwei]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])|<br />'''L''' 2-4 |align="center" colspan="3" | did not advance |- |[[Prabhu Mamta]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Li Jiawei]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-4 |align="center" colspan="4" | did not advance |- |[[Poulomi Ghatak]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor="pink" | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Na Liu]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br />'''L''' 3-4 |align="center" colspan="4" | did not advance |- |[[Mouma Das]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Canada.svg|20px|]] [[Yuen Sara]] ([[Canada at the 2010 Commonwealth Games|CAN]])<br />'''W''' 4-1 |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Yu Mengyu]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-4 |align="center" colspan="3" | did not advance |- |[[Shamini Kumaresan]] |align="center" bgcolor=aaffaa|<br />'''W''' |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Canada.svg|20px|]] [[Zhang Mo]] ([[Canada at the 2010 Commonwealth Games|CAN]])<br />'''L''' 2-4 |align="center" colspan="4" | did not advance |} === Women's Doubles === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Round of 32 !width=150|Round of 16 !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Madhurika Suhas Patkar|M S Patkar]] & [[Shamini Kumaresan|S Kumaresan]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Claire Nelson]] & [[Ashley Givan]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Ghana.svg|20px|]] [[Efua Oforiwah Owusu-Agyei]] & [[Akosua Ketu]] ([[Ghana at the 2010 Commonwealth Games|GHA]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Feng Tianwei]] & [[Wang Yuegu]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 1-3 |align="center" colspan="3" | did not advance |- |[[Mouma Das|M Das]] & [[Poulomi Ghatak|P Ghatak]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Wales.svg|20px|]] [[Naomi Owen]] & [[Phillips]] ([[Wales at the 2010 Commonwealth Games|WAL]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Northern Ireland.svg|20px|]] [[Na Liu]] & [[Amanda Mogey]] ([[Northern Ireland at the 2010 Commonwealth Games|NIR]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor=aaffaa|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Lay Jian Fang]] & [[Miao Miao]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 3-2 |align="center" bgcolor="pink" | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] [[Li Jiawei]] & [[Sun Beibei]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-3 |align="center" bgcolor=aaffaa | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] [[Tan]] & [[Campbell-Innes]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|AUS]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} === Men's Team === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Achanta Sharath Kamal]] <br /> [[Subhajit Saha]] <br /> [[Soumyadeep Roy]] <br />[[Anthony Arputhraj Amalraj]] <br /> [[Ravichandran Abishek]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of South Africa.svg|20px|]] ([[South Africa at the 2010 Commonwealth Games|RSA]])<br />'''W''' 3-1 |align="center" bgcolor="pink"| [[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''L''' 1-3 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Nigeria.svg|20px|]] ([[Nigeria at the 2010 Commonwealth Games|NGR]]) <br /> '''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="cc9966"|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} === Women's Team === {|class=wikitable style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Player !width=150|Quarter Final !width=150|Semi Final !width=150|Final !rowspan="2" width=50|Rank |- !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> !style="line-height:1em"|<small>Opposition<br />Result</small> |- |[[Madhurika Suhas Patkar]] <br /> [[Mouma Das]] <br /> [[Poulomi Ghatak]] <br /> [[Shamini Kumaresan]] |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of Australia.svg|20px|]] ([[Australia at the 2010 Commonwealth Games|Aus]])<br />'''W''' 3-1 |align="center" bgcolor=aaffaa| [[ಚಿತ್ರ:Flag of England.svg|20px|]] ([[England at the 2010 Commonwealth Games|ENG]])<br />'''W''' 3-0 |align="center" bgcolor="pink"|[[ಚಿತ್ರ:Flag of Singapore.svg|20px|]] ([[Singapore at the 2010 Commonwealth Games|SIN]])<br />'''L''' 0-3 |align="center" bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |} == [[ಚಿತ್ರ:Weightlifting pictogram.svg|40px]] Weightlifting == {{main|Weightlifting at the 2010 Commonwealth Games}} <ref>http://www.cwgdelhi2010.org/?q=node/1526</ref> ;Men {|class="wikitable" style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Athlete !rowspan="2" width=150|Event !colspan="2" width=200|Weights Lifted !rowspan="2" width=100|Total Lifted !rowspan="2" width=50|Rank |- !width=100|<small>Snatch</small> !width=100|<small>Clean & Jerk</small> |- |[[Sukhen Dey]] |56&nbsp;kg |align="center"|112.0&nbsp;kg |align="center"|140.0&nbsp;kg |align="center"|252.0&nbsp;kg |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[V.S Rao]] |56&nbsp;kg |align="center"|107.0&nbsp;kg |align="center"|141.0&nbsp;kg |align="center"|248.0&nbsp;kg |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Rustam Sarang]] |62&nbsp;kg |align="center"|121.0&nbsp;kg |align="center"|150.0&nbsp;kg |align="center"|271.0&nbsp;kg |align="center"|4 |- |[[Omkar Otari]] |62&nbsp;kg |align="center"|125.0&nbsp;kg |align="center"|140.0&nbsp;kg |align="center"|265.0&nbsp;kg |align="center"|5 |- |[[K.Ravi Kumar]] |69&nbsp;kg |align="center"|146.0&nbsp;kg[CGR] |align="center"|175.0&nbsp;kg[CGR] |align="center"|321.0&nbsp;kg [CGR] |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[C.P.R Sudhir Kumar]] |77&nbsp;kg |align="center"|131.0&nbsp;kg |align="center"|166.0&nbsp;kg |align="center"|297.0&nbsp;kg |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Chandrakant Mali]] |85&nbsp;kg |align="center"|140.0&nbsp;kg |align="center"|185.0&nbsp;kg |align="center"|325.0&nbsp;kg |align="center"|4 |- |Sarabjit Singh ||+105&nbsp;kg |align="center"|169.0&nbsp;kg |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|DNF |} ;Men - EAD (Powerlifting) {|class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Athlete !width=150|Event !width=100|Weights Lifted !width=100|Factored Weight !width=50|Rank |- |TBA |Bench Press |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |- |TBA |Bench Press |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |} ;Women {|class="wikitable" style="font-size:90%" !rowspan="2" width=150|Athlete !rowspan="2" width=150|Event !colspan="2" width=200|Weights Lifted !rowspan="2" width=100|Total Lifted !rowspan="2" width=50|Rank |- !width=100|<small>Snatch</small> !width=100|<small>Clean & Jerk</small> |- |[[Ngangbam Soniya Chanu]] |48&nbsp;kg |align="center"|73.0&nbsp;kg |align="center"|94.0&nbsp;kg |align="center"|167.0&nbsp;kg |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |[[Atom Sandhya Rani Devi]] |48&nbsp;kg |align="center"|70.0&nbsp;kg |align="center"|95.0&nbsp;kg |align="center"|165.0&nbsp;kg |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Swati Singh]] |53&nbsp;kg |align="center"|74.0 |align="center"|92.0 |align="center"|166.0 |align="center"|4 |- |[[Yumnam Renubala Chanu]] |58&nbsp;kg |align="center"|90.0 |align="center"|107.0 |align="center"|197.0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- |[[Monika Devi]] |75&nbsp;kg |align="center"|105&nbsp;kg |align="center"|121&nbsp;kg |align="center"|216&nbsp;kg |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- |[[Srishti Singh]] |75&nbsp;kg |align="center"|90&nbsp;kg |align="center"|116&nbsp;kg |align="center"|206&nbsp;kg |align="center"|7 |- |[[Geeta Rani]] ||+75&nbsp;kg |align="center"|100&nbsp;kg |align="center"|135&nbsp;kg |align="center"|235&nbsp;kg |align="center"|4 |- |} ;Women - EAD (Powerlifting) {|class="wikitable" style="font-size:90%" !width=150|Athlete !width=150|Event !width=100|Weights Lifted !width=100|Factored Weight !width=50|Rank |- |TBA |Bench Press |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |} == [[ಚಿತ್ರ:Wrestling pictogram.svg|40px]] Wrestling == {{main|Wrestling at the 2010 Commonwealth Games}} Indian wrestling team comprises:<ref>{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/indian-wrestling-team-for-cwg-games-announced/128554-5.html|title=Indian wrestling team for CWG games announced|date=10 August 2010|publisher=IBN Live|accessdate=3 October 2010|archive-date=7 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107213447/http://ibnlive.in.com/news/indian-wrestling-team-for-cwg-games-announced/128554-5.html|url-status=deviated|archivedate=7 ಜನವರಿ 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120107213447/http://ibnlive.in.com/news/indian-wrestling-team-for-cwg-games-announced/128554-5.html}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/4-indian-wrestlers-and-shotputter-test-positive-out-of-cwg/676566/|title=4 Indian wrestlers and shot-putter test positive, out of CWG|date=3 September 2010|publisher=[[Indian Express]]|accessdate=3 October 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Men's Freestyle === {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !Qualification !Quarterfinals !Semifinals !Repechage Round 1 !Repechage Round 2 !Final !rowspan="2"|Rank |- !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result |- | Anil Kumar | 55&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor="pink"| | | | |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- | Yogeshwar Dutt | 60&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Farzad Tarash]]|AUS|2010}}<br />'''W''' 13:0 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Marius Zachari Loots]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 7:1 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Sasha Madyarchyk]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 12:4 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[James Mancini]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 9:2 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | [[Sushil Kumar (wrestler)|Sushil Kumar]] | 66&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| | | |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Barnes Heinrich]]|RSA|2010}}<br />'''W''' |align=center bgcolor=Gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Narsingh Pancham Yadav | 74&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Mike Grundy]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 7:1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Evan Macdonald]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 3:1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|Richard Brian Addinall|RSA|2010}}<br />'''W''' 4:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Anuj Kumar | 84&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| |align=center bgcolor=aaffaa| | | |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Inam Muhammad]]|PAK|2010}}<br />'''L''' 3:3 |align=center bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- | Anil Mann | 96&nbsp;kg |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Leon Rattigan]]|ENG|2010}}<br />'''L''' 2:3 | | | | | | |- | Praveen | 120&nbsp;kg | | | | | | |align=center bgcolor=silver|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- |} === Women's Freestyle === {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !Qualification !Quarterfinals !Semifinals !Repechage Round 1 !Repechage Round 2 !Final !rowspan="2"|Rank |- !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result |- | Nirmala Devi | 48&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Brumilda Leeuw]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 14:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Carol Huunh]]|CAN|2010}}<br />'''L''' 3:7 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- | Babita Kumari | 51&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Jessica Macdonald]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 8:6 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Jo Madyarchyk]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 11:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink" |{{flagCGFathlete|[[Ifeoma Christiana Nwoye]]|NGR|2010}}<br />'''L''' 4:7 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- | Geeta | 55&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Non Evans]]|WAL|2010}}<br />'''W''' 9:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Lovina Odohi Edward]]|NGR|2010}}<br />'''W''' 5:1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Emily Bensted]]|AUS|2010}}<br />'''W''' 11:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Alka Tomar | 59&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Louisa Salmon]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 4:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Tonya Verbeek]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 3:2 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Suman Kundu | 63&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Tracy Connell]]|SCO|2010}}<br />'''W''' 5:0 |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Blessing Oborududu]]|NGR|2010}}<br />'''L''' 0:4 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Louise Randle]]|SCO|2010}}<br />'''W''' 6:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Zumicke Geringer]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 9:2 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- | Anita | 67&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Ashlea McManus]]|SCO|2010}}<br />'''W''' 3:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Megan Buydens]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 4:1 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Anshu Tomar | 72&nbsp;kg |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Hellen Okus]]|NGR|2010}}<br />'''L''' 3:7 |colspan=1| |colspan=1| |colspan=1| |colspan=1| |colspan=1| |bgcolor="white"| |} === Greco-Roman === {| class="wikitable" style="font-size:90%" |- !rowspan="2"|Athlete !rowspan="2"|Event !Qualification !Quarterfinals !Semifinals !Repechage Round 1 !Repechage Round 2 !Final !rowspan="2"|Rank |- !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result !Opposition<br />Result |- | Rajender Kumar | 55&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Kumara Yaparathna]]|SRI|2010}}<br />'''W''' 14:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Promise Mwenga]]|CAN|2010}}<br />'''W''' 11:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Azhar Hussain]]|PAK|2010}}<br />'''W''' 11:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Ravinder Singh | 60&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[A.S.S.D. Kumara]]|SRI|2010}}<br />'''W''' 13:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Romeo Joseph]]|NGR|2010}}<br />'''W''' 8:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Terence Christopher Bosson]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 9:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Sunil Kumar | 66&nbsp;kg |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Myroslav Dykun]]|ENG|2010}}<br />'''L''' 0:5 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Brett Hawthorn]]|WAL|2010}}<br />'''W''' 11:0 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |- | Sanjay Kumar | 74&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Laupule Ekeroma]]|SAM|2010}}<br />'''W''' 3:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Perefegha Kiriben]]|NGR|2010}}<br />'''W''' 2:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Richard Brian Addinall]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 2:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Manoj Kumar | 84&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Muhammad Inam]]|PAK|2010}}<br />'''W''' W/O |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Dean van Zyl]]|RSA|2010}}<br />'''W'''4:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Efionayi Joe Agbonavbare]]|NGR|2010}}<br />'''L''' 2:7 |align=center bgcolor="silver"|[[ಚಿತ್ರ:Silver medal icon.svg]] |- | Anil Kumar | 96&nbsp;kg |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Mark Montgomery (wrestler)|Mark Montgomery]]|NIR|2010}}<br />'''W''' 13:0 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Kakoma Hugues Bella-Lufu]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 3:1 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Hassene Fkiri]]|AUS|2010}}<br />'''W''' 6:0 |align=center bgcolor=gold|[[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] |- | Dharmender Dalal | 120&nbsp;kg |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Andries Johannes Schutte]]|RSA|2010}}<br />'''W''' 2:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor="pink"|{{flagCGFathlete|[[Ivan Popov]]|AUS|2010}}<br />'''L''' 1:6 |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Mark Cocker]]|ENG|2010}}<br />'''W''' 2:0 |colspan=1 bgcolor="wheat"| |align=center bgcolor=aaffaa|{{flagCGFathlete|[[Varntan Aparian]]|CYP|2010}}<br />'''W''' 12:0 |align=center bgcolor=cc9966|[[ಚಿತ್ರ:Bronze medal icon.svg]] |} == See also == * [[India at the 2006 Commonwealth Games]] * [[2010 Commonwealth Games]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Commonwealth Games Associations at the 2010 Commonwealth Games}} {{India at the Commonwealth Games}} {{DEFAULTSORT:India At The 2010 Commonwealth Games}} [[ವರ್ಗ:India at the Commonwealth Games|2010]] [[ವರ್ಗ:Nations at the 2010 Commonwealth Games]] [[ವರ್ಗ:2010 in Indian sports|Commonwealth Games]] fhb1ivcw2z7ok5281uawgj9psrqp6va 0 26359 1373120 1367137 2026-05-10T00:41:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373120 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} {{Two other uses|information on the ancient Greek school of philosophy|the modern understanding of the word "cynicism"|Cynicism (contemporary)}} [[ಚಿತ್ರ:Cinico Capitolini.jpg|thumb|right|200px|ರೋಮ್‌ನ ಕ್ಯಾಪಿಟೋಲೈನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಜ್ಞಾತ ಸಿನಿಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯ ಮೂರ್ತಿರೋಮನ್‌ ಕಾಲದ ಈ ಮೂರ್ತಿಯು ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ಗ್ರೀಕ್‌ ಶಿಲ್ಪದ ನಕಲು.<ref>ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಎಚ್‌.ಹಾಲೆಟ್‌, (2005), ದಿ ರೋಮನ್‌ ನ್ಯೂಡ್: ಹಿರೋಯಿಕ್ ಪೋಟ್ರೇಟ್ ಸ್ಟಾಟ್ಯೂಟರಿ 200 BC–AD 300, ಪುಟ 294. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್</ref> ಅವನ ಬಲಗೈ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಬರಹವು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮರುಪಡೆದುಕೊಂಡದ್ದು.]] '''ಸಿನಿಕತೆ ಅಥವಾ ಸಿನಿಕತೆ''' ({{lang-el|κυνισμός}}), ಮೂಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಸಿನಿಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತದೆ.({{lang-el|Κυνικοί}}, {{lang-la|Cynici}}). ಅವರ ತತ್ವವೆಂದರೆ ಜೀವನದ ಗುರಿಯೆಂದರೆ ಒಂದು [[ನಿಸರ್ಗ|ಪ್ರಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಒಂದು [[ಸುಶೀಲತೆ|ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯ]]ವುಳ್ಳ ಜೀವನವನ್ನು ಜೀವಿಸುವುದು. ಇದರ ಅರ್ಥ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಆಸ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರ, [[ಆರೋಗ್ಯ]], ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದದೇ ಒಂದು ಸರಳ ಜೀವನವನ್ನು ಜೀವಿಸುವುದು. ಚಿಂತನಾತ್ಮಕ ಜೀವಿಗಳಾದ ಮಾನವರು ನಿರಂತರವಾದ ಕಲಿಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಮಾನವರಿಗೆ ಸಹಜವೆನ್ನಿಸುವ ಜೀವನವನ್ನು ಜೀವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದದ್ದು ಎಂಬುದರ ಸರಿಯಾದ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು [[ಸಮಾಜ|ಸಮಾಜವನ್ನು]] ಆವರಿಸಿರುವ ಆರ್ಥಹೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತ ರೂಢಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವನ್ನು ನಿರ್ಲೀಪ್ತತಾವಾದದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಈತ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದವ ಸೈನೋಪ್‌ನ ಡಯೋಜನೀಸ್. ಈತ [[ಅಥೆನ್ಸ್|ಅಥೆನ್ಸ್‌]]ನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ. ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಸಿನಿಕತೆಯನ್ನು ಅದರ ತಾರ್ಕಿಕ ತೀವ್ರಗತಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು ಮೂಲ ಮಾದರಿಯ ಸಿನಿಕ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆತನ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ರೇಟಸ್ ಆಫ್ ಥೀಬ್ಸ್ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ತಾನು ಅಥೇನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಡ ಸಿನಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿತ್ವದ ಪ್ರಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಸಿನಿಕತೆಯೂ ಬೆಳೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕರು ಈ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ನಗರಗಳ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಬೇಡುತ್ತಾ ಸಿನಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ನಂತರ ೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಾಣೆಯಾಯಿತಾರೂ ಇದರ ಅನೇಕ ವಿರಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ವಾಗ್ರೂಪಿ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ==ಸಿನಿಕ ಹೆಸರಿನ ಹುಟ್ಟು== ಸಿನಿಕ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ ಶಬ್ದವಾದ κυνικός, ''kynikos'' ದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂದರೆ "dog-like" ಮತ್ತು ಅದನ್ನು κύων, ''kyôn'', ಅಂದರೆ "[[ಡಾಗ್|dog]]" (ಹೆಸರುಪತ್ತುಗೆ: ''kynos'' ).<ref>[https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2360864 '''ಕೈನಿಕೋಸ್''', "ಎ ಗ್ರೀಕ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌‍ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್", ಲಿಡ್ಡೆಲ್‌ ಆಂಡ್‌ ಸ್ಕಾಟ್‌, ಪರ್ಸ್ಯೂಸ್]</ref> ಸಿನಿಕರನ್ನು ''ನಾಯಿಗಳೆಂದು'' ಯಾಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು ಅದು [[ಅಥೆನ್ಸ್|ಅಥೇನ್ಸ್]]ನ ಸೈನೋಸಾರ್ಜಸ್ ಜಿಮ್ಯಾಶಿಯಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮೊದಲ ಸಿನಿಕನಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌ನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ.<ref>ಡಯೋಜಿನಸ್ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್‌‍, vi. ೧೩. Cf. ''ದಿ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಟು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಲಿಟರೇಚರ್'', ೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಪುಟ. ೧೬೫.</ref> ''ಸೈನೋಸಾರ್ಜಸ್'' ಎಂದರೆ ''ಬಿಳಿ ನಾಯಿ'' ಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಮೊದಲ ಸಿನಿಕರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯನ್ನು ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ''ನಾಯಿ'' ಗಳೆಂದು ಕರೆದದ್ದು ಎಂಬುದು ಖಚಿತವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಡಯೋಜನೀಸ್‌ನಿಗೆ ''ನಾಯಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು,<ref>ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ’''ರೆಟೊರಿಕ್‌'' ’ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾದ ’ದಿ ಡಾಗ್’ (೩.೧೦.೧೪೧೧a೨೫) ಎಂಬ ಪದದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಬಳಕೆಯೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಡಯೋಜನೀಸ್ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ಉಲ್ಲೇಖ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆತ, "ಇತರೆ ನಾಯಿಗಳು ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನೇ, ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಕಚ್ಚುತ್ತೇನೆ", ಎಂದು ಹೇಳಿದ.<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್ ಆಫ್ ಸಿನೋಪ್‌, ''ಫ್ಲೋರಿಲೇಜಿಯಮ್'' ‌ನ ಸ್ಟೋಬ್ಯಾಸ್‌ನಿಂದ, iii, ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದ್ದು. ೧೩. ೪೪.</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕರು ಈ ಶಬ್ದವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೆಂಬುದನ್ನು ಒಬ್ಬ ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: <blockquote>''ಸಿನಿಕರನ್ನು'' ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲು ನಾಲ್ಕು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಅವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ''ಅನಾಸಕ್ತಿ'', ಮತ್ತು ಆ ಅನಾಸಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಅವರು ಒಂದು ಪಂಥವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅವರು ನಾಯಿಗಳಂತೆ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು, ಕಾಮಿಸುವುದನ್ನೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು, ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದು, ಮತ್ತು ಟಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ರಸ್ತೆ ಕೂಡುವಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು. ಎರಡನೆಯ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ನಾಯಿಯೆಂದರೆ ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿ, ಮತ್ತು ಅವು ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನೇ ಒಂದು ಪಂಥವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಅದೂ ಸುಶೀಲತೆಯ ಕೆಳಗಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪಂಥವನ್ನಿರಿಸಿ. ಮೂರನೇ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ನಾಯಿ ಎಂದರೆ ಕಾವಲುಗಾರನಂತೆ, ಮತ್ತೆ ಇವರು ತಮ್ಮ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಲ್ಕನೇ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ನಾಯಿ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಶತೃಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ತತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿದವರನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರೆಂದು ಒಪ್ಪಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಯಾರು ಅವರನ್ನ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ ಅವರನ್ನು ನಾಯಿಗಳಂತೆ ಬೊಗಳಿ ಓಡಿಸುವುದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="dudley5">ಸ್ಕಾಲಿಯಮ್ ಆನ್‌ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ಸ್ ''ರೆಟೊರಿಕ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾದದ್ದು.{{Harvnb|Dudley|1937|p=5}}</ref></blockquote> ==ಸಿದ್ಧಾಂತ== ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖರವಾದುದೆಂದರೆ ಸಿನಿಕತೆ.<ref name="long28">{{Harvnb|Long|1996|p=28}}</ref> ಅನಶ್ಚಿತತೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ನೋವಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ನೀಡಿತು. ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸಿನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಿಲ್ಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಿನಿಕತೆಯ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ:<ref name="kidd">{{Harvnb|Kidd|2005}}</ref><ref name="long29">{{Harvnb|Long|1996|p=29}}</ref> # ಜೀವನದ ಉದ್ದೇಶ ಆನಂದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗುರಿ [[ನಿಸರ್ಗ|ಪ್ರಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುವುದು. # ಸಂತೋಷವು ಸ್ವಯಂತೃಪ್ತತೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾದ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. # [[ಸುಶೀಲತೆ|ಸದ್ಗುಣದ]] ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ಸ್ವಯಂತೃಪ್ತತೆ ಬರುತ್ತದೆ. # ಸದ್ಗುಣವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಸ್ತಿ, ಕೀರ್ತಿ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸೆಳೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಬದುಕಬೇಕು. # ಆಸೆಯೇ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆಸೆಯನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು. # ಯಾವುದೂ ಸ್ಥಿರವಾದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದರ ಮೇಲೂ ನಂಬಿಕೆಯಿಡದೇ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ನಿರ್ಲೀಪ್ತರಾಗಿರಬೇಕು. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಿನಿಕ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಹಣ, ಕೀರ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="kidd"/> ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಕನಿಷ್ಟ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಸಾಕು, ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಇತರ ಅಗತ್ಯಗಳ ಜಂಜಾಟದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮುಕ್ತನಾಗಬಹುದು.<ref name="long34">{{Harvnb|Long|1996|p=34}}</ref> ಸಿನಿಕರು ಹರ್ಕ್ಯುಲಸ್‌ನನ್ನು ಆದರ್ಶ ಸಿನಿಕನನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್‌‍, vi. ೨, ೭೧; ಡಿಯೋ ಕ್ರಿಸೊಸ್ಟೋಮ್, [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/8*.html#26 ''ಒರೇಷನ್ಸ್‌'', viii. ][http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/8*.html#26 26-32]; ಸ್ಯೂಡೋ-ಲ್ಯೂಸಿಯನ್, [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl4/wl431.htm ''ಸಿನಿಕಸ್‌'' ], ೧೩; ಲ್ಯೂಸಿಯನ್, [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl4/wl420.htm ''De Morte Peregrini'' ], ೪, ೩೩, ೩೬.</ref> ಹರ್ಕ್ಯುಲಸ್ "ಸೆರ್ಬೆರಸ್ ಎಂಬ ಹೇಡ್ಸ್‌ನ ನಾಯಿಯನ್ನು ಭೂಗತ ಲೋಕದಿಂದ ತಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಆತ, ನಾಯಿ-ಮನುಷ್ಯನಾದ ಡಯೋಜನೀಸ್‌ನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾನೆ."<ref>ಒರ್ಲ್ಯಾಂಡೋ ಪ್ಯಾಟರ್ಸನ್: [https://books.google.com/books?id=E0w9bA4PeOQC&amp;pg=RA1-PA186&amp;lpg=RA1-PA186&amp;dq=Cerberus+Cynics+Heracles&amp;source=bl&amp;ots=x1qmPJVy56&amp;sig=mMiI_KA938eJmULvCwbDWtBwXdA&amp;hl=en&amp;ei=TiKwSeyDKJaitge5nNngBQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=9&amp;ct=result ''ಫ್ರೀಡಮ್‌''. p. 186]</ref> ಲೂಸಿಯನ್ ಪ್ರಕಾರ, "ಸೆಬ್ರೆರಸ್‌ ಮತ್ತು ಸಿನಿಕ ನಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ."<ref>ಲ್ಯೂಸಿಯನ್, [http://www.theoi.com/Text/LucianDialoguesDead1.html#4 ''ಡೈಲಾಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಡೆಡ್‌'', 21]</ref> ಇಂತಹ ಸಿನಿಕ ರೀತಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರಂತರವಾದ ತರಬೇತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ, ಅದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ತನ್ನ ಮಾನಸಿಕ ಅನಿಸಿಕೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಮಾನಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆತ ದೈಹಿಕವಾಗಿಯೂ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ: <blockquote>[ಡಯೋಜನೀಸ್‌] ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಕಾರ, ಎರಡು ರೀತಿಯ ತರಬೇತಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿವೆ: ಅವು ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು; ಇದರಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನ ತರಬೇತಿಯು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಇದು ಸದ್ಗುಣವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯಿಲ್ಲದೇ ಅದು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕಸುವು ಒಳ್ಳೆಯದರ ಆಚರಣೆಗೆ ಬಹಳ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಇದು ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್‌, vi. ೭೦</ref></blockquote> ಇವುಗಳ ಅರ್ಥ ಸಿನಿಕ ಸಮಾಜದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದಲ್ಲ, ಅದರ ಹೊರತಾಗಿ, ಸಿನಿಕ ಸಮಾಜದ ಕಣ್ಣಿನ ಎದುರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವು ಆತನ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಆತನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿದಾಗಲೂ ಆತ ನಿರ್ಲೀಪ್ತನಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ.<ref name="kidd"/> ಸಿನಿಕರು ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನಿಸಮ್‌ನ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ: ನೀನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೀ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಹೇಳಿದ "ನಾನು, ಜಗತ್ತಿನ (''kosmopolitês'' ) ಪ್ರಜೆ."<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vi. ೬೩</ref> ಒಬ್ಬ ಆದರ್ಶ ಸಿನಿಕ ಧರ್ಮದೀಕ್ಷೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು [[wiktionary:watchdog|ಕಾವಲುನಾಯಿ]]ಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಜನರು ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದಾಗ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಅವನ ಕೆಲಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="kidd"/> ಸಿನಿಕನ ಜೀವನವು (ಮತ್ತು ಸಿನಿಕನ ವ್ಯಂಗ್ಯವು) ಪ್ರತಿನಿತ್ಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="kidd"/> ಸಿನಿಕತೆ ಕೇವಲ ನೈತಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸಿನಿಕ ತತ್ವವು ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಅನಾಸಕ್ತಿವಾದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ.೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನಾಸಕ್ತ ಅಪೊಲೋಡೋರಸ್ ಬರವಣಿಗೆಯು ಪ್ರಕಾರ "ಸಿನಿಕತೆ ಸದ್ಗುಣಶೀಲತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭದ ಹಾದಿ."<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vii. ೧೨೧</ref> ==ಸಿನಿಕತೆಯ ಇತಿಹಾಸ== [[ಚಿತ್ರ:Antisthenes pushkin.jpg|right|thumb|ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌‌ನ ಶಿಷ್ಯವೃಂದ]] ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಸಿನಿಕರು [[ಸುಶೀಲತೆ|ಸದ್ಗುಣವನ್ನು]] ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸದ್ಗುಣವೇ ಸಾಕಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿನಿಕರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೂ ಹೋದರೇ ಹೊರತೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸದ್ಗುಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗಾಗಿ, ''ಸಿನಿಕರು'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು, ಗ್ರೀಕ್ ಶಬ್ದ ''κύων'' ದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು (ಅರ್ಥ "ನಾಯಿ" ಎಂದು), ಅವರು ಸಮಾಜವನ್ನು, ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು, ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಮತ್ತು ಹಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ನಾಯಿಯಂತೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದಲು ಬಯಸಿದರು ಮತ್ತು; ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣರಾಗಲು ಬಯಸಿದರು; ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಬದುಕಲು ಬಯಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿನ ಹಣ, ಅಧಿಕಾರ, ಅಥವಾ ಕೀರ್ತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸದ್ಗುಣದ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ಜೀವಿತವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.<ref name="cynic1">[http://www.iep.utm.edu/c/cynics.htm ''ಸಿನಿಕ್ಸ್'' ] – ''ದಿ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ ಆಪ್ ಫಿಲಾಸಫಿ''</ref> ಪ್ರಾಚೀನ ಸಿನಿಕರು ಹಳೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ದುರಾಸೆಯಂತಹ ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಮೂಲವೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೀಗೆ ಈ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ,<ref>ಡೆವಿಡ್‌ ಮಾಜೆಲ್ಲಾ,(೨೦೦೭), ''ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್‌ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಸಿನಿಸಿಸಮ್‌'', ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್‌. ISBN ೦-೮೧೩೯-೨೬೧೫-೭</ref> ಸಿನಿಕತೆಯನ್ನು "ಒಂದು ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಥವಾ ಋಣಾತ್ಮಕವಾದ ಭಾವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳ ಹಾಗೂ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಕುರಿತು ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಂತಹುದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು."<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/Cynicism ''ಸಿನಿಸಿಸಮ್'' ], '' ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌''. ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ೨೦೦೬. ಹೌಟನ್‌ ಮಿಫ್ಲಿನ್‌ ಕಂಪನಿ.</ref> ಸಿನಿಕತೆ ಕುರಿತಾದ ಈ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು "ಆಸೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸದ್ಗುಣ ಹೊಂದುವುದು ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮುಕ್ತಿ" ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳುವ ಪ್ರಾಚೀನ ತತ್ವಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ.<ref>ಬರ್ಟಂಡ್‌ ರಸ್ಸೆಲ್ '' ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಫಿಲಾಸಫಿ'', ಪುಟ ೨೩೧. ಸಿಮೊನ್ ಎಂಡ್ ಸ್ಕಸ್ಟರ್.</ref> ===ಪ್ರಭಾವಗಳು=== ಸಿನಿಕರಿಗಿಂತ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಮೊದಲು ಪೈಥಾಗೋರಸ್‌ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸರಳ ಜೀವನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿ,ಪೂ.೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನಾಚಾರ್ಸಿಸ್ ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಸೈಥಿಯನ್ ಸನ್ಯಾಸಿಯು ಸರಳ ಜೀವನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಅದು ಸಿನಿಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>ಆರ್‌. ಮಾರ್ಟಿನ್, ''ದಿ ಸ್ಕೈಥಿಯನ್ ಅಸೆಂಟ್ಾರ್ಸಿಸ್ ಆಂಡ್‌ ದಿ ಸಿನಿಕ್ಸ್‌'', {{Harvnb|Bracht Branham|Goulet-Cazé|1996}}</ref> [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ, ಗ್ರೀಕರು ಅವರನ್ನು ಜಿಮ್ನಾಸೋಫಿಸ್ಟರೆಂದು ಕರೆದರು, ಕಠಿಣವಾದ ವೈರಾಗ್ಯದ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾನೂನು ಹಾಗೂ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಗೌರವರಾಹಿತ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಮುಖ್ಯವೆನ್ನಿಸಿತು.<ref>ಜೆ. ರೋಮ್ ''ಡಾಗ್‌ಹೆಡ್ಸ್ ಆಂಡ್ ನೊಬಲ್ ಸಾವೆಜಸ್: ಸಿನಿಸಿಸಮ್ ಬಿಫೋರ್‌ ದಿ ಸಿನಿಕ್ಸ್'', {{Harvnb|Bracht Branham|Goulet-Cazé|1996}}</ref> ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಿತರ್ಕವಾದಿಗಳು ಗ್ರೀಕ್ ಸಮಾಜದ [[ಧರ್ಮ]], [[ಕಾನೂನು]] ಮತ್ತು ನೀತಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಸಿನಿಕ ಪರಂಪರೆ ಅತ್ಯಂತ ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರಭಾವವೆಂದರೆ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ನದು. ಆತ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿರದಿದ್ದರೂ, ಆತ [[ಸುಶೀಲತೆ|ಸದ್ಗುಣ]]ಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಕುರಿತು ನಿರಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ<ref>ಪ್ಲೆಟೊ, [http://www.gutenberg.org/etext/1656 ''ಅಪಾಲಜಿ'' ], ೪೧e.</ref>.<ref>ಕ್ಸೆನೊಫೋನ್, [http://www.gutenberg.org/etext/1171 ''ಅಪಾಲಜಿ'' ], ೧.</ref> ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ನ ಚಿಂತನೆಗಳ ಈ ಭಾಗಗಳು, ಇವು ಪ್ಲ್ಯಾಟೋನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಬರದಿದ್ದರೂ, ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌ ನಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾದವು. ===ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌=== ಸಿನಿಕತೆಯ ಕಥೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದು ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ (c. ೪೪೫–೩೬೫ BCE),<ref name="dudley1">{{Harvnb|Dudley|1937|p=1}}</ref> <ref name="bracht6">{{Harvnb|Bracht Branham|Goulet-Cazé|1996|p=6}}</ref> ಈತ ಪ್ಲ್ಯಾಟೋ‌ ನ ನಂತರದ ಸಹಪಾಠಿ ಹಾಗೂ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ನ ಶಿಷ್ಯ. ಸುಮಾರು ೨೫ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಆತನಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವನಾಗಿದ್ದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌ ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯಂದಿರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ.<ref>ಕ್ಸೆನೊಫೋನ್, [http://www.gutenberg.org/etext/1181 '' ಸಿಂಫೋಸಿಯಮ್‌'' ], ೪.೫೭–೬೪.</ref> ನಂತರದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬರಹಗಾರರು ಆತನನ್ನು ಸಿನಿಕತೆಯ ಜನಕ ಎಂದು ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲದೇ ಕರೆದರಾದರೂ,<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vi. ೨</ref> ಆತನ ತಾತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಠಿಕೋನವು ಸರಳ ಸಿನಿಕತೆಯನ್ನು ಮೀರಿದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲೇರ್ಟೀಯಸ್ ನಿಂದ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌ ಬರೆದನೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಅನೇಕ ಕೃತಿಗಳು,<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್‌, vi. ೧೫–೧೮</ref> ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅವು ಆತನ ಬದಲಾದ ತಾತ್ವಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ, [[ಭಾಷೆ|ಲಾಂಗ್ವೇಜ್]], ಡಯಲಾಗ್ ಮತ್ತು ಲಿಟರೇಚರ್ ಕುರಿತ ಬರಹಗಳು ನೈತಿಕತೆ ಅಥವಾ [[ರಾಜಕೀಯ]] ಮುಂತಾದವುಗಳ ಕುರಿತ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಬಹಳಷ್ಟಿವೆ<ref name="prince79">{{Harvnb|Prince|2005|p=79}}</ref>.<ref name="navia40">{{Harvnb|Navia|1996|p=40}}</ref> ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌ ಬಡತನದ ಬದುಕನ್ನು ಬದುಕಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ: <blockquote>ನನ್ನ ಹಸಿವು ಇರುವವರೆಗೆ ತಿನ್ನುವಷ್ಟು ನನ್ನ ಬಳಿಯಿದೆ, ಬಾಯಾರಿಕೆ ನೀಗುವವರೆಗೆ ಕುಡಿಯುವಷ್ಟಿದೆ; ಬಟ್ಟೆಯೂ ಇದೆ; ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿರುವಾಗ ಕ್ಯಾಲಿಯಾಸ್ಗಿಂತ, ಆತನ ಎಲ್ಲ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡೂ, ನಾನು ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಚ್ಚಗಿದ್ದೇನೆ; ಮತ್ತು ನಾನು ಮನೆಯೊಳಗಿದ್ದಾಗ ನನ್ನ ಖಾಲಿ ಗೋಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಟ್ಟೆಗಳೇನು ಬೇಕು ನನಗೆ?<ref>ಕ್ಸೆನೊಫೋನ್, [http://www.gutenberg.org/etext/1181 ''ಸಿಂಫೊಸಿಯಮ್'' ], ೪.೩೪.</ref></blockquote> ===ಸಿನೋಪ್‌ನ ಡಯೋಜನೀಸ್‌=== ಸಿನೋಪ್‌ನ ಡಯೋಜನೀಸ್‌ (c. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೪೧೨–೩೨೩) ಸಿನಿಕತೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಸಿನೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆತನ ತಂದೆ ಈತನ ಒಂದು ಪದ ಪ್ರಯೋಗದ ಕಾರಣದಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದಾಗ ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು [[ಅಥೆನ್ಸ್|ಅಥೇನ್ಸ್‌]]ಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vi. ೨೦–೨೧</ref> (ಆತ ಬಳಸಿದ "defacing the currency" ಎಂಬ ಬಳಕೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಡಯೋಜನೀಸ್‌‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದುದರ ಸೂಚನೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.)<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vi. ೨೦, ೭೧</ref> ನಂತರದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌‌ನ ಶಿಷ್ಯನಾದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತವೆ,<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vi. ೬, ೧೮, ೨೧; ಏಲಿಯನ್, x. ೧೬; ಎಪಿಕ್ಷಿಯಸ್, ''Discourses'', iii. ೨೨ ೬೩</ref> ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರೇ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="long45">{{Harvnb|Long|1996|p=45}}</ref> <ref name="dudley2">{{Harvnb|Dudley|1937|p=2}}</ref> <ref name="prince77">{{Harvnb|Prince|2005|p=77}}</ref> ಆದರೆ, ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಸ್ಥೇನಸ್‌ನ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣತೆಯ ಜೀವನವನ್ನು ಬಯಸಿ ವಿರಕ್ತ (''autarkeia'' ), ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ (''askēsis'' ), ಮತ್ತು ನಾಚಿಕೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ (''anaideia'' ) ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>ಸಾರ್ಟಾನ್ ಜಿ., ''ಏನ್ಷಿಯಂಟ್ ಸೈನ್ಸ್‌ ಥ್ರೂ ದಿ ಗೊಲ್ಡನ್ ಏಜ್ ಆಫ್ ಗ್ರೀಸ್'', ಡೊವರ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌. (೧೯೮೦).</ref> ಆತನ ವಿರಕ್ತತೆಯ (ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುವುದು),<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್‌, vi. ೨೩;ಜಿರೋಮ್, ಅಡ್ವರ್ಸಸ್ ಜೊವಿನಿಯಾನಮ್, ೨.೧೪</ref> ಲಜ್ಜೆರಹಿತ ವರ್ತನೆ (ಹಸಿ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನುವುದು),<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vi. ೩೪</ref> ಮತ್ತು ಆತನ ಕಟುವ್ಯಂಗ್ಯದ ನುಡಿಗಳ ("ಕೆಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಷಯಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಆಳು ಮಾಲೀಕನ ಮಾತಿಗೆ ಹೇಗೆ ಓಗೊಡುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ ಓಗೊಡುತ್ತಾರೆ")<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vi. ೬೬</ref> ಕುರಿತು ನೂರಾರು ಕತೆಗಳಿವೆ. ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಿಜವೆಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ ಇವು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ತಾತ್ವಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಆತನಿಗಿದ್ದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="long33">{{Harvnb|Long|1996|p=33}}</ref> ===ಥೀಬ್ಸ್‌ನ ಕ್ರೇಟಸ್=== ಥೀಬ್ಸ್‌ನ ಕ್ರೇಟಸ್ (c. ೩೬೫–c. ೨೮೫ BCE) ಸಿನಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಮೂರನೇ ಪ್ರಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಈತ ಅಥೇನ್ಸ್‌‌‍ನಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vi. ೮೭–೮೮</ref> ಈತ ಡಯೋಜನೀಸ್‌ನ ಶಿಷ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ,<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್, vi. ೮೫, ೮೭; ಎಪಿಕ್ಟ್ಯೂಸ್, ''ಡಿಸ್‌ಕೋರ್ಸಸ್'', iii. ೨೨ ೬೩</ref> ಆದರೆ ಅದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.<ref name="long46">{{Harvnb|Long|1996|p=46}}</ref> ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದ್ದ ಮರೋನಿಯಾದ ಹಿಪ್ಪಾರ್ಚಿಯಾಳನ್ನ ಆತ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅಥೇನ್ಸ್‌ನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಕ್ಷುಕರಂತೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ,<ref>ಅವರು ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಕುರಿತು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖ ಇಲ್ಲ. Cf.ಡೊಯ್ನ್ ಡಾವ್‌ಸನ್, (೧೯೯೨), ''ಸಿಟೀಸ್ ಆಫ್‌ ದಿ ಗಾಡ್ಸ್: ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್‌ ಯುಟೋಪಿಯಾ ಇನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಥಾಟ್ '', ಪುಟ ೧೩೫. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ</ref> ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರೇಟಸ್‌ನನ್ನು ಬಹು ಮರ್ಯಾದೆಯಿಂದ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಫ್ಲ್ಯೂಟಾರ್ಕ್‌, ''ಸಿಂಫೋಸಿಯಾಕ್ಸ್'', ೨.೧;ಅಪ್ಯೂಲಿಯಸ್, ''ಫ್ಲೋರಿಡಾ '', ೨೨; ಜ್ಯೂಲಿಯನ್, ''ಒರೇಷನ್ಸ್‌'', ೬.೨೦೧b</ref> ಕ್ರೇಟಸ್‌ನ ನಂತರದ ಖ್ಯಾತಿ (ಆತನ ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಹೊರತಾಗಿ) ಆತ ಅನಾಸಕ್ತಿವಾದವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸಿಟಿಯಮ್‌ನ ಜೆನೊನ ಶಿಕ್ಷಕನಾದ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇದೆ.<ref>ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲಾರ್ಷಿಯಸ್‌, i. ೧೫, vi. ೧೦೫, vii. ೨, etc</ref> ಅನಾಸಕ್ತಿವಾದದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದು ಸಿನಿಕತೆಯ ನೆರಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (''ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌'' ನಲ್ಲಿದ್ದ ಲೈಂಗಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ಕುರಿತ ಜೆನೋನ ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮುಂತಾದವು) ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕ್ರೇಟಸ್‌ನ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="schofield">{{Harvnb|Schofield|1991}}</ref> ===ಇತರೆ ಸಿನಿಕರು=== ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಇತರೆ ಸಿನಿಕರು ಇದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒನ್‌ಸಿಕ್ರಿಟಸ್‌ ( [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್‌ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌]] ಜೊತೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತಕ್ಕೆ]] ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದವನು) ಮತ್ತು ನೀತಿವ್ಯಂಗ್ಯವಾದಿ ಬೊರಿಸ್ತೇನ್ಸ್‌ನ ಬಿಯಾನ್‌, ಗದಾರಾದ ಮೆನಿಪ್ಪಸ್‌ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ ಕ್ರಿ.ಪೂ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರಾಸಕ್ತವಾದ ಉಚ್ಚ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಿನಿಕತೆಯ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="dudley117">{{Harvnb|Dudley|1937|p=117}}</ref> <ref name="bracht13">{{Harvnb|Bracht Branham|Goulet-Cazé|1996|p=13}}</ref> ಮತ್ತು ರೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಸಿನಿಕತೆ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ==ರೋಮನ್ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Gerome - Diogenes.jpg|right|thumb|ಸಿನೋಪ್‌ನ‌ ಡಯೋಜನೀಸ್‌– ಜೀನ್-ಲಿಯೋನ್ ಜೆರೋಮ್‌ನಿಂದ ವಿವರಿಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು.]] ಕ್ರಿ.ಪೂ ಎರಡನೇ ಅಥವಾ ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; ಸಿಸಿರೊ (c. ಕ್ರಿ.ಪೂ ೫೦), ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇವನು, ಸಿನಿಕತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ (ಸಿನಿಕತೆ) ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಇವನು ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ಇದು ದೂರ ಇಡಬೇಕಾದಂತದದ್ದು; ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ವಿನಯತೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವಂತದ್ದು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೂ ತಪ್ಪು ಅಲ್ಲ ಸರಿ ಕೂಡ ಅಲ್ಲ."<ref>ಸಿಸಿರೊ, ''De Officiis'', i. ೪೧.</ref> ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ ಮೊದಲನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಿತು. ಮೂರು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಫಿಲಿಫ್ ಮತ್ತು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]] ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಿಂದ ಹಲವಾರು ಜನರಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾಡಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರ ರಹಿತತೆ ಮತ್ತು ನಿರಾಸೆಗಳಿಂದ ರೋಮ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉನ್ನತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾಡಿದ್ದ ಸ್ವಯಂ-ಪೂರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಸಂತೋಷವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚಿಗುರೊಡೆಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿ ಸಿನಿಕತೆ ಔನ್ಯತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref name="dudley124">{{Harvnb|Dudley|1937|p=124}}</ref> ಸಾಮ್ರ್ಯಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಿನಿಕರು ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೋ, [[ಸುಶೀಲತೆ|ಒಳ್ಳೆಯತನ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾಷಣ ಬಿಗಿಯುತ್ತಲೋ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಲ್ಯೂಸಿಯನ್, [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl4/wl420.htm ''De Morte Peregrini'' ], ೩</ref> ಲ್ಯೂಸಿಯನ್ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ "ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ರೀಮಂತರಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಇವರೆಲ್ಲ ಡೈಯೋಗನ್ಸ್, ಆಂಟಿಸ್ಥೇನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೇಟ್ಸ್‌ರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾ ಅವರ ಅಭುಮಾನಿಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು".<ref>ಲ್ಯೂಸಿಯನ್, [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl4/wl421.htm ''Fugitivi'' ], ೧೬.</ref> ಯೂಲಿಯಸ್ ಅರಿಸ್ಟೈಡ್ಸ್ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ "ಹೆಚ್ಚಿನವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದು ಇವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅರ್ಧಂಬರ್ಧ ತಿಳಿದ ಶಿಷ್ಯರ ಬಳಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೇ ಹೊರತು ಉನ್ನತ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದವರ ಬಳಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಿ ಇವರು ಅಸಂಬದ್ಧವಾದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಕಾಲಕಳೆಯುವಂತವರಾಗಿದ್ದರು"<ref name="aristides">ಏಲಿಯಸ್ ಅರಿಸ್ಟೈಡ್ಸ್, iii. ೬೫೪–೬೯೪</ref> ಮೊದಲನೇ ಶತಮಾನದ ಸಿನಿಕತೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾಗಿ ಡೆಮೆಟ್ರಿಯಸ್‌ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವನನ್ನು ಸೆನೆಕಾ "ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು ಶಕ್ತವಾದಂತಹ ಸಮರ್ಪಕ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದವನು. ಇದನ್ನು ಆತನೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದ. ಅಲ್ಲದೆ ಆತ ತಾನು ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದವನು."<ref>ಸೆನೆಕಾ, [http://www.gutenberg.org/etext/3794 ''De Beneficiis'' ], vii.</ref> ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಕತೆ ಎಂಬುದು ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಮೊನೆ ಹಾಗೂ ಚಿಂತಕರಿಗೆ ಆದರ್ಶವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಲ್ಯೂಸಿಯನ್, ಸಿನಿಕ್‌ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಪೆರೆಗ್ರಿನಸ್ ಪ್ರೊಟೀಯಸ್ <ref>ಲ್ಯೂಸಿಯನ್, [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl4/wl420.htm ''De Morte Peregrini'' ].</ref> ಮೇಲೆ ಹರಿಹಾಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಸಿನಿಕ್ ಗುರುವೇ ಆದ ಡೆಮೊನ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಗಳಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>ಲ್ಯೂಸಿಯನ್, [http://www.gutenberg.org/etext/6829 ''Demonax'' ].</ref> ಸ್ಟಾಯಿಸಿಸ್ಮ್‌ನ ಒಂದು ಆದರ್ಶ ರೂಪದಂತೆ ಸಿನಿಕತೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇದು ಎಪಿಕ್ಟ್ಯೂಸ್‌ಗೆ ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ್ಶವಾದ ಸಿನಿಕ್‌ನ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯ್ತು.<ref>ಎಪಿಕ್ಟ್ಯೂಸ್, [http://classics.mit.edu/Epictetus/discourses.html ''ಪ್ರವಚನಗಳು'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410132429/http://classics.mit.edu/Epictetus/discourses.html |date=2011-04-10 }}, ೩. ೨೨</ref> ಎಪಿಕ್ಟ್ಯೂಸ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಆದರ್ಶ ಸಿನಿಕನಾದವನು "ಒಳ್ಳೆಯದು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಎಂದು ಒದ್ದಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ಅವರು ಸುಮ್ಮನೆ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಜ್ಯೂಸ್‌ನಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಬ್ಬ ಸಂದೇಶ ವಾಹಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತಿರಬೇಕು."<ref>ಎಪಿಕ್ಟ್ಯೂಸ್, [http://classics.mit.edu/Epictetus/discourses.html ''ಪ್ರವಚನಗಳು'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410132429/http://classics.mit.edu/Epictetus/discourses.html |date=2011-04-10 }}, ೩. ೨೨ ೨೩</ref> ಆದರೆ ಎಪಿಕ್ಟ್ಯೂಸ್‌ನ ದುರದೃಷ್ಟವೆಂದರೆ ಈ ಸಮಯದ ಹಲವಾರು ಸಿನಿಕರು ಆದರ್ಶ ಸಿನಿಕರಾಗಿ ಬದುಕಲಿಲ್ಲ:"ಈ ಕಾಲದ ಸಿನಿಕರನ್ನು ಬಾಲ ಅಲ್ಲಾಡಿಸುತ್ತ ಆಜ್ಞೆಗಾಗಿ ಕಾದು ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಯಿಗಳು. ಹಳೆಕಾಲದ ಸಿನಿಕರ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಇವರಿಗ ಯಾವುದೇ ಅರ್ಹತೆ ಇಲ್ಲ. ಇವರ ವರ್ತನೆ ಗಾಳಿಗೆ ಗುದ್ದುವ ಕ್ರಿಯೆಯಷ್ಟೇ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ.<ref>ಎಪಿಕ್ಟ್ಯೂಸ್, [http://classics.mit.edu/Epictetus/discourses.html ''ಪ್ರವಚನಗಳು'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110410132429/http://classics.mit.edu/Epictetus/discourses.html |date=2011-04-10 }}, ೩. ೨೨ ೮೦</ref> ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಸ್ಟಾಯ್‌ಸಿಸಮ್‌ನಂತೆ ಸಿನಿಕತೆಯು ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref name="dudley202">{{Harvnb|Dudley|1937|p=202}}</ref>‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜ್ಯೂಲಿಯನ್‌ (೩೬೧–೩೬೩) ಎಪಿಕ್ಟ್ಯೂಸ್‌ ಅನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಲ್ಲದೆ ಆದರ್ಶ ಸಿನಿಕತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ನಿಜವಾಗಿ ಸಿನಿಕತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವರನ್ನು ದೂಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ.<ref>ಜ್ಯೂಲಿಯನ್, ''ಒರೇಷನ್ ೬: ಟು ದಿ ಅನ್‌ಎಜ್ಯೂಕೇಟೆಡ್ ಸಿನಿಕ್ಸ್ ಸಿನಿಕರು'' ; ''ಒರೇಷನ್ ೭: ಟು ದಿ ಸಿನಿಕ್ ಹೆರಾಕ್ಲಿಷಿಯಸ್''.</ref> ಐದನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಎಮೆಸಾದ ಸಾಲ್ಲ್ಯೂಸ್ಟಿಯಸ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊನೆಯ ಸಿನಿಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಡಾಮಾಸ್ಕಿಯಸ್, ''ಲೈಫ್ ಆಫ್‌ ಇಸಿಡೋರಸ್'' : ಪ್ರೋಕ್ಲೂಸ್‌ನ ''ಕಮೆಂಟರಿ ಆನ್‍ ಪ್ಲೋಟೋಸ್ ಪರ್ಮೆನೈಡ್ಸ್'' ‌ನಲ್ಲಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಬಿಬ್ಲಿಯೋಥೆಕಾ'' ಆಫ್‌ ಪೋಟಿಯಸ್ ಮತ್ತು ''ದಿ ಸುದಾ'' ದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಡಮಾಸ್ಕಿಯಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ.</ref> ನವಪ್ಲೇಟೋವಾದದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ಇಸಿಡೋರ್‌ ಇವನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಿನಿಕ ವೈರಾಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆದನು. ==ಸಿನಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಧರ್ಮ== ===ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಸಿನಿಕನಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದ ಜೀಸಸ್‌ === ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ಗಮನಿಸಿದಂತೆ [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಜೀಸಸ್‌]]ನ ಬೋಧನೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಿನಿಕರ ಬೋಧನೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂ ಇದೆ. ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾದಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮತ್ತು ಲ್ಯೂಕ್‌‍ರ ಸುವಾರ್ಥೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಕ್ಯೂ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಒಂದು ಆಧಾರದಂತೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಾಗ ಇಲ್ಲಿರುವ ಬೋಧನೆಗೂ ಸಿನಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಬೋಧನೆಗೂ ಹೋಲಿಕೆ ಇರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>ಲೈಫ್‌ ವೇಜ್, (೧೯೯೪), ''ಗೆಲಿಲಿಯನ್ ಅಪ್‌ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಸ್:ಜೀಸಸ್’ ಫಸ್ಟ್ ಫಾಲೊವರ್ಸ್ ಅಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಟು ಕ್ಯೂ''. TPI</ref><ref>ಎಫ್‌.ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಡಾವ್ನಿಂಗ್‌, (೧೯೯೨), ''ಸಿನಿಕ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆರಿಜಿನ್ಸ್‌''. ಟಿ. &amp; ಟಿ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್.</ref> ಇತಿಹಾಸದ ಜೀಸಸ್ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಬರ್ನ್‌ಟನ್ ಎಲ್.ಮ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಡೊಮಿನಿಕ್ ಕ್ರೊಸ್ಸಾನ್ ನೀಡಿದ ಜೀಸಸ್ ಸೆಮಿನಾರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಗೆಲಿಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹೆಲಿನಿಸ್ಟಿಕ್ ಯೋಚನೆಗಳು ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ನಜಾರೆತ್‌ನಿಂದ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ದಿನದ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಲುಪಬಹುದಾದ ಗದಾರಾ ನಗರವು ಸಿನಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ<ref>ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಮೆನಿಪ್ಪಸ್‌ (ಕ್ರಿ.ಪೂ ೩ನೇ ಶತಮಾನದ), ಮೆಲಿಯಾಗರ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ ೧ನೇ ಶತಮಾನ) ಮತ್ತು ಆಯಿನೊಮೌಸ್ (ಕ್ರಿ.ಶ ೨ನೇ ಶತಮಾನ), ಎಲ್ಲವೂ ಗದಾರಾದಿಂದ ಬಂದಂತವುಗಳು.</ref> ಮೂಲವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಜೀಸಸ್‌ನನ್ನು "ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿನಿಕ-ವ್ಯಕ್ತಿತದ ವ್ಯಕ್ತಿ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಆರ್‌.ಒಸ್ಟಿಲಿಂಗ್‌, [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,968139,00.html ''ಹೂ ವಾಸ್‌ ಜೀಸಸ್?", ಟೈಮ್, ಆಗಸ್ಟ್‌ 15, 1988, ಪುಟ 37–42'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825021641/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,968139,00.html |date=2013-08-25 }}.</ref> ಕ್ರೊಸ್ಸಾನ್‌ ಹೇಳುವಂತೆ, ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಅನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜ್ಯೂಯಿಶ್‌ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪಣತೊಟ್ಟ [[ಮೆಸ್ಸಾಯ್‌|ಮೆಸ್ಸಾಯ್‌ಗೆ]] ಬದಲಾಗಿ ಅಥವಾ ಪಾಪ ಮಾಡಿದವರ ಪರವಾಗಿ ಜೀವವನ್ನು ನೀಡುವ ಜೀಸಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ರೈಸ್ತನಂತೆ ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ಜ್ಯೂಯಿಶ್‌ ಪಂಥದ ಸಿನಿಕ ಸನ್ಯಾಸಿಯಂತೆ ಬದುಕಿದ.<ref>ಜಾನ್‌ ಡೊಮಿನಿಕ್ ಕ್ರಾಸ್ಸಾನ್,(೧೯೯೧), ದಿ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಜೀಸಸ್: ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಎ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಪೀಸಂಟ್‌'', ISBN ೦-೦೬-೦೬೧೬೨೯-೬''</ref> ಇನ್ನುಳಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಜೀಸಸ್ ಸಿನಿಕತೆಯಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಕ್ರೇಗ್‌ ಎ.ಇವಾನ್ಸ್, ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಜೀಸಸ್ ರಿಸರ್ಚ್‌: ಆನ್‌ ಅನ್ನೋಟೇಟೆಡ್‌ ಬಿಬ್ಲಿಯೋಗ್ರಫಿ'', ಪುಟ ೧೫೧. '' ''BRILL''</ref> ===ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಸಿನಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಭಾವ=== ಸಿನಿಕತೆಯಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ವೈರಾಗ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಸಿನಿಕರು ಬಳಸುವಂತಹದೇ ಪ್ರವಚನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಎಫ್‌.ಗ್ಯಾಸ್ಕೊ ಲ್ಯಾಕೆಲ್ಲೆ, (೧೯೮೬) ''ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನೋಸ್ ವೈ ಸಿನಿಕೋಸ್.'' ''Una tificacion del fenomeno cristiano durante el siglo II,'' pages ೧೧೧–೧೧೯. Memorias de Historia Antigua ೭.</ref> ಕೆಲವು ಸಿನಿಕರು ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳವರ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಹುತಾತ್ಮರಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದೂ ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.<ref>ಡಿಯೋ ಸೇಸಿಯಸ್, [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/65*.html#p291 ''ಎಪಿಟೋಮ್ ಆಫ್‌ ಬುಕ್ 65'', 15.5]; ಹೆರೋಡಿಯನ್, [http://www.livius.org/he-hg/herodian/hre109.html ''ರೋಮನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ'', 1.9.2–5] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327112708/http://www.livius.org/he-hg/herodian/hre109.html |date=2012-03-27 }}</ref> ಪೆರೆಗ್ರಿನಸ್ ಪ್ರಾಶಿಯಸ್ ಎಂಬ ಸಿನಿಕ<ref>ಲೂಸಿಯನ್‌, [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl4/wl420.htm ''De Morte Peregrini'' ], ೧೦–೧೫</ref> ಪಂಥದವನು, ಮೊದಲು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದಂತವನು. ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಯ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ಕೂಡ ಮೊದಲು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದವನು. ಇವನ ವೈರಾಗ್ಯದ ಜೀವನ ನೋಡಿ ಇವನನ್ನು ಸಿನಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯ್ತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿನಿಕರ ಬಡತನವನ್ನು<ref>ಆರಿಜೆನ್, ''adv. Cels.'' ೨.೪೧, ೬.೨೮, ೭.೭; ಬೇಸಿಲ್ ಆಫ್‌ ಸಿಯಾಸೆರಾ, ''Leg. '' ''Lib. '' ''Gent.'' ೯.೩, ೪, ೨೦; Theodoret, ''Provid.'' ೬; ಜಾನ್‌ ಕ್ರಿಸೋಸ್ಟೋಮ್, ''Ad. '' ''Op. Vit. '' ''Monast.'' ೨.೪, ೫</ref> ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ ಸಿನಿಕರ ಲಜ್ಜೆಗೆಟ್ಟತನವನ್ನು ಹೀಗಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಗಸ್ಟೈನ್ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ "ಇವರು ಮಾನವನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಹಜ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡಹುವಂತವರು. ಅವರ ತಳಬುಡವಿಲ್ಲದ ನಾಚಿಕೆಯಿಲ್ಲದಂತಹ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅವರನ್ನು ನಾಯಿಗಿಂತ ಕಡೆಯಾಗಿಸಿದೆ".<ref>ಆಗಸ್ಟಿನ್, {{ws|''[[s:The City of God/Book XIV/Chapter 20|De Civitate Dei'' 14.20]]''}}</ref> ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿಯ ವೈರಾಗ್ಯದ ಶ್ರೇಣಿಯು ಕೂಡಾ ಸಿನಿಕತೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಟನೆ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ತಿಳಿಯುವುದು. ಇವರ ಹೊರ ನೋಟದ ನಡವಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಕೆಲವು ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದ ಸಿನಿಕರಂತೆ ಇತ್ತು.<ref name="dudley209">{{Harvnb|Dudley|1937|pp=209–211}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== {{Portal|Philosophy}} {{div col}} * ವೈರಾಗ್ಯ * ಸಿನಿಕ ಪತ್ರ * ಸ್ವ-ನಿಗ್ರಹ * ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪಟ್ಟಿ * ಸಿನಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪಟ್ಟಿ * ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯ * ಸರಳ ಬದುಕು * ನಿರಾಸಕ್ತವಾದ {{div col end}} ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== * {{Citation |last1=Branham |first1=R. Bracht |last2=Goulet-Cazé |first2=Marie-Odile |title=The Cynics: The Cynic Movement in Antiquity and Its Legacy |url=https://books.google.com/books?id=FH7FWVzFy-cC |accessdate=22 August 2010 |date=2000-08-14 |publisher=University of California Press |isbn=9780520216457}} * {{Citation | last = Dudley | first = Donald R. | author-link = | year = 1937 | title = A History of Cynicism from Diogenes to the 6th Century A.D. | publisher = Cambridge | url = https://archive.org/details/historyofcynicis032872mbp | isbn = }} * {{Citation | last = Kidd | first = I. | author-link = | year = 2005 | contribution = Cynicism | editor-last = Rée | editor-first = Jonathan | editor2-last = Urmson | editor2-first= J. | title = The Concise Encyclopedia of Western Philosophy | publisher = Routledge | isbn = 0415329248 }} * {{Citation | last = Long | first = A. A. | author-link = A. A. Long | year = 1996 | contribution = The Socratic Tradition: Diogenes, Crates, and Hellenistic Ethics | editor-last = Bracht Branham | editor-first = R. | editor2-last = Goulet-Cazé | editor2-first= Marie-Odile | title = The Cynics: The Cynic Movement in Antiquity and Its Legacy | publisher = University of California Press | isbn = 0520216458 }} * {{Citation | last = Navia | first = Luis | author-link = | year = 1996 | title = Classical Cynicism: A Critical Study | publisher = Greenwood Press | isbn = 0313300151 }} * {{Citation | last = Prince | first = Susan | author-link = | year = 2005 | contribution = Socrates, Antisthenes, and the Cynics | editor-last = Ahbel-Rappe | editor-first = Sara | editor2-last = Kamtekar | editor2-first= Rachana | title = A Companion to Socrates | publisher = Blackwell Publishing | isbn = 1405108630 }} * {{Citation | last = Schofield | first = Malcolm | author-link = | year = 1991 | title = The Stoic Idea of the City | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0226740064 }} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== ===ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು=== * ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಲೊರಿಷಸ್, [http://www.fordham.edu/halsall/ancient/diogeneslaertius-book6-cynics.html ''ಲಿವ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಒಪಿನಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಮಿನೆಂಟ್‌ ಫಿಲೊಸಫರ್ಸ್‌, ಪುಸ್ತಕ VI: ದಿ ಸಿನಿಕ್ಸ್'' ] * ಡಿಯೋ ಕ್ರೈಸೊಸ್ಟೋಮ್, ಸಿನಿಕ್‌ ಡಿಸ್‍ಕೋರ್ಸಸ್: [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/6*.html '' ಒರೇಶನ್ 6'' ], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/8*.html ''ಒರೇಶನ್ 8'' ], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/9*.html ''ಒರೇಶನ್ 9'' ], [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Dio_Chrysostom/Discourses/10*.html ''ಒರೇಶನ್ 10'' ]. * ಎಪಿಕ್ಟೇಟಸ್, [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0236%3Atext%3Ddisc%3Abook%3D3%3Achapter%3D22 '' ಡಿಸ್ಕೋರ್ಸಸ್ 3.22, ಆನ್ ಸಿನಿಸಿಸಮ್'' ] * ಸ್ಯೂಡೋ-ಲೂಸಿಯನ್, [http://www.sacred-texts.com/cla/luc/wl4/wl431.htm ''ದಿ ಸಿನಿಕ್‌‍'' ] ===ದ್ವಿತೀಯ ಮೂಲಗಳು=== * ಆರ್‌.ಬ್ರಾಶ್ಚ್ಟ್‌ ಬ್ರಾನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌, ಮೇರಿ-ಒಡಿಲೆ ಗೌಲೆಟ್‌-ಕೇಜ್, (ಸಂಪಾದಕರು), (೧೯೯೬), '' ದಿ ಸಿನಿಕ್ಸ್‌: ದಿ ಸಿನಿಕ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಆಂಟಿಕ್ವಿಟಿ ಆಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಲೆಗಸಿ''. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಪ್ರೆಸ್‌. ISBN ೦-೫೨೦-೨೧೬೪೫-೮ * ಇಯಾನ್‌ ಕಟ್ಲರ್‌, (೨೦೦೫), ''ಸಿನಿಕತೆ ಫ್ರಮ್ ಡಯೋಜನೀಸ್ ಟು ಡಿಲ್ಬರ್ಟ್‌‍''. ಮ್ಯಾಕ್‌ಫರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌‍ & ಕಂ. ISBN ೦-೭೮೬೪-೨೦೯೩-೬ * ವಿಲಿಯಮ್ ಡಿ. ಡೆಸ್ಮಂಡ್, (೨೦೦೬), ''ದಿ ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರೇಸ್ ಆಫ್ ಪಾವರ್ಟಿ: ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಏನ್ಷಿಯಂಟ್‌ ಸಿನಿಸಿಸಮ್‌''. ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನಾಟ್ರಿ ಡಾಮ್ ಪ್ರೆಸ್‌ ISBN ೦-೨೬೮-೦೨೫೮೨-೭ * ವಿಲಿಯಮ್‌ ಡಿ. ಡೆಸ್ಮಂಡ್‌, (೨೦೦೮), ''ಸಿನಿಕ್ಸ್''. ಏನ್ಷಿಯಂಟ್ ಫಿಲಾಸಫಿಸ್ ಸಿರೀಸ್‌ ಅಕ್ಯೂಮೆನ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ISBN ೧-೮೪೪೬೫-೧೨೯-೦ * ಎಫ್.ಗೆರಾಲ್ಡ್‌ ಡಾವ್‌ನಿಂಗ್‌‍ (೧೯೯೨), ''ಸಿನಿಕ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆರಿಜಿನ್ಸ್‌''. ಟಿ. & ಟಿ. ಕ್ಲಾರ್ಕ್. ISBN ೦-೫೬೭-೦೯೬೧೩-೦ * ಡೊನಾಲ್ದ್‌ ಆರ್‌ ಡಡ್ಲೆ, (೧೯೩೭), ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸಿನಿಸಿಸಮ್ ಫ್ರಾಮ್ ಡಯೋಜನೀಸ್‌ ಟು ದಿ ೬th ಸೆಂಚೂರಿ ಎ.ಡಿ.'' ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌. ISBN ೧-೮೫೩೯೯-೫೪೮-೭ ( [https://archive.org/details/historyofcynicis032872mbp ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಗ್ರಹ] ದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ) * ಲೂಯಿಸ್ ಎ. ನೆವಿಯಾ,(೧೯೯೬), ''ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸಿನಿಸಿಸಮ್‌: ಎ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಸ್ಟಡಿ''. ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ISBN ೦-೩೧೩-೩೦೦೧೫-೧ ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Wiktionary|cynicism}} {{Commons category|Cynic philosophers}} * {{iep|cynics}} * [http://xtf.lib.virginia.edu/xtf/view?docId=DicHist/uvaBook/tei/DicHist1.xml;chunk.id=dv1-75;toc.depth=1;toc.id=dv1-75;brand=default ''ಸಿನಿಕ್ಸ್‌‍'' ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''ದಿ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಐಡಿಯಾಸ್‌'' * [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20051020.shtml ''ಸಿನಿಸಿಸಮ್'' ], ಬಿಬಿಸಿ ರೆಡಿಯೊ ೪ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ''ಇನ್‌ ಅವರ್‌ ಟೈಮ್'' * [http://www-oxford.op.org/allen/html/acts.htm ''ವಾಸ್‌ ಜೀಸಸ್ ಎ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಸಿನಿಕ್‌ ?'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110414192855/http://www-oxford.op.org/allen/html/acts.htm |date=2011-04-14 }}, ಬ್ರೂಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಅವರ ಲೇಖನ. * {{ws|''[[s:Catholic Encyclopedia (1913)/Cynic School of Philosophy|Cynic School of Philosophy]]'' in the 1913 ''[[Catholic Encyclopedia]]''}}. * [http://www.philosophy.gr/hellinistic/cynics.htm''Cynics'' ], ಗಿಯಾನಿಸ್‌ ಸ್ಟಾಮಾಟೆಲ್ಲೋಸ್ ಅವರ ಲೇಖನ {{Greek schools of philosophy}} {{Philosophy topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಾತ್ವಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಚಳುವಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ವೈರಾಗ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಎರವಲು ಪದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಯ ಆಂದೋಲನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೋಮನ್‌ ಕಾಲಘಟ್ಟದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಜ್ಞಾನಮೀಮಾಂಸಿಕ ವಾದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] b4u35t5aqt9yyun8y98v3rxis6fnys3 0 27659 1373073 1372244 2026-05-09T12:32:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373073 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | logo = [[File:Wikileaks logo.svg|80px|Graphic of hourglass, coloured in blue and grey; a circular map of the western hemisphere of the world drips from the top to bottom chamber of the hourglass]] | screenshot = [[File:WikiLeaks 2010-12-08.png|250px|WikiLeaks <http://leaks.viviti.com> screenshot in 2010-12-08]] | collapsible = yes | caption = WikiLeaks homepage on 8 December 2010 | url = [http://wikileaks.ch/ wikileaks.ch]<ref>{{cite news|title=WikiLeaks.org is dead; long live WikiLeaks.ch|url=http://www.nbr.co.nz/article/wikileaks-offline-faces-triple-threat-134238|accessdate=15 December 2010|newspaper=National Business Review|date=4 December 2010|archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101206082340/http://www.nbr.co.nz/article/wikileaks-offline-faces-triple-threat-134238|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title= Twitter / WikiLeaks: Cablegate |date=10 December 2010 |url=http://twitter.com/wikileaks/statuses/13275437891321856# |publisher=Twitter |accessdate=15 December 2010}}</ref> <br/> wikileaks.org (originally){{ref label|Note|Note}}<br/> [http://wikileaks.ch/Mirrors.html Official mirrors list] | commercial = No | type = Document archive & disclosure | owner = The Sunshine Press<ref name=aboutwikileaks/> | author=[[Julian Assange]] | revenue = | launch date = {{Start date|2006|10|04|df=yes}}<ref name="whois"/> | registration = | slogan = We [[open government]]s. | current status = Active | alexa = 861 ({{As of|2010|12|alt=December 2010}})<ref>{{cite web |url=http://www.alexa.com/siteinfo/wikileaks.org |title=wikileaks.org – Traffic Details from Alexa |publisher=[[Alexa Internet]], Inc |accessdate=10 December 2010 |archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111204145837/http://www.alexa.com/siteinfo/wikileaks.org |url-status=dead }}</ref> }} [[File:Julian Assange (Norway, March 2010).jpg|thumb|right|230px|ಜೂಲಿಯನ್ ಅಸಾಂಜ್, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಮುಖ ದಳವಾಯಿ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ-ಸಂಪಾದಕ ]] '''ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ''' ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಭಾಪೇಕ್ಷೆರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು ರಹಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅನಾಮಿಕ ಸುದ್ದಿ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಅನಾಮಿಕ ಸುದ್ದಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಸನ್‌ಶೈನ್ ಪ್ರೆಸ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್‌‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಜಾಲತಾಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು<ref name="aboutwikileaks" />. ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 1.2ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲೆಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶ‌‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F |title=Wikileaks has 1.2&nbsp;million documents? |work=WikiLeaks |accessdate=28 February 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Wikileaks_has_1.2_million_documents.3F <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 16 February 2008}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ತೈವಾನ್, ಯೂರೋಪ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದ]] ಭಿನ್ನಮತೀಯರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಗಣಿತಜ್ಞರು, ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="aboutwikileaks" /> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅಂತರಜಾಲ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನಾದ ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಇದರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="McGreal">{{cite news|last=McGreal|first=Chris |title=Wikileaks reveals video showing US air crew shooting down Iraqi civilians |url=https://www.theguardian.com/world/2010/apr/05/wikileaks-us-army-iraq-attack |accessdate=15 December 2010|newspaper=The Guardian|date=5 April 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ವಿಕಿಯನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರು ಸಂಪಾದಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸ್ವೀಕರಿಸದೇ ಪ್ರಗತಿಶೀಲವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 2010ರಲ್ಲಿ, 2007 ಘಟನೆಯಾದ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ [[ಇರಾಕ್|ಇರಾಕಿನ]] ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕೊಲಾಟರಲ್ ಮರ್ಡರ್ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅಫ್ಘಾನ್ ವಾರ್ ಡೈರಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ್‌]]ದಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧದ ಕುರಿತಾಗಿ ಇದುವರೆಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ದೊರೆಯದ 76,900ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂಕಲನವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="AssociatedPressNews">{{cite news |title=WikiLeaks to publish new documents |agency=Associated Press |date=7 August 2010 |url=http://www.msnbc.msn.com/id/38606166/ns/us_news-security/ |publisher=MSNBC |accessdate=5 December 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5ukvPaEhj?url=http://www.msnbc.msn.com/id/38606166/ns/us_news-security/ |archivedate=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |url-status=live }}</ref> ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥಗಳ ಸಹಕಾರದೊಂದಿದೆ ಇರಾಕ್ ವಾರ್ ಲಾಗ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ 400,000 ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇರಾಕಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾಚೆ ನಡೆದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾವಿನ ಕುರಿತಾಗಿಯು ವಿವರ ನೀಡುವಂತಾಗಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/datablog/interactive/2010/oct/23/wikileaks-iraq-deaths-map |title=Wikileaks Iraq war logs: every death mapped |author=Rogers, Simon |work=[[The Guardian]] |date=23 October 2010 |accessdate=11 January 2011}}</ref> 2010 ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ತಂತಿ ವಾರ್ತೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಪಡೆಯಿತು. ''ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್‌ನ '' 2008ರ ನ್ಯೂ ಮಿಡೀಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{cite web|title=Winners of Index on Censorship Freedom of Expression Awards Announced|url=http://www.indexoncensorship.org/2008/04/winners-of-index-on-censorship-freedom-of-expression-award-announced/|publisher=Index on Censorship|accessdate=15 December 2010|date=22 April 2008}}</ref> ಮತ್ತು [[ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌]]ನ 2009ರ ಯುಕೆ ಮಿಡೀಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಇದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|title=The Cry of Blood. Report on Extra-Judicial Killings and Disappearances|url=http://www.ediec.org/library/item/id/402/|publisher=Kenya National Commission on Human Rights|accessdate=15 December 2010|year=2008|archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209122323/http://www.ediec.org/library/item/id/402/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Amnesty announces Media Awards 2009 winners|url=http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227|publisher=Amnesty International UK|accessdate=15 December 2010|date=2 June 2009|archiveurl=https://archive.is/20120530055214/http://amnesty.org.uk/news_details.asp?NewsID=18227|archivedate=30 ಮೇ 2012|url-status=live}}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ''ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್'' ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ’ಸುದ್ದಿಯ ರೂಪವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಮೊದಲ [[ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ]]’ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="5sites">{{cite news |url=http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |title=5 pioneering Web sites that could totally change the news |last=Reso |first=Paulina |date=20 May 2010 |work=[[Daily News (New York)|Daily News]] |location=New York |accessdate=8 June 2010 |archive-date=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027015113/http://www.nydailynews.com/money/2010/05/20/2010-05-20_5_pioneering_web_sites_that_could_totally_change_the_news.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು 2010ರಲ್ಲಿ ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ''ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿ'' ಯಾಗಿ ಓದುಗರ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|last=Friedman|first=Megan|title=Julian Assange: Readers' Choice for TIME's Person of the Year 2010|url=http://newsfeed.time.com/2010/12/13/julian-assange-readers-choice-for-times-person-of-the-year-2010/|accessdate=15 December 2010|newspaper=TIME|date=13 December 2010}}</ref> ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಾಹಿತಿ ಆಯುಕ್ತ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಜನರಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಿಧ್ಯಮಾನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ".<ref>{{cite news |author=Curtis, Polly |url=https://www.theguardian.com/politics/2010/dec/30/wikileaks-freedom-information-ministers-government |title=Ministers must 'wise up not clam up' after WikiLeaks disclosures |work=[[The Guardian]] |date=30 December 2010 |accessdate=1 January 2011}}</ref> ಇದರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ನ್ಯಾಯಾಂಗೀಯ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಂತರಜಾಲ ಮೇಲ್ಮನವಿಗೆ ಸುಮಾರು ಸುಮಾರು ಆರುನೂರು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಗಳು ದೊರೆತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.smh.com.au/technology/technology-news/media-says-governments-reaction-to-wikileaks-troubling-20101214-18vrb.html |title=Media says government's reaction to WikiLeaks 'troubling' |publisher=Sydney Morning Herald |accessdate=28 December 2010}}</ref> ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ರಹಸ್ಯಗಳು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ, ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ, ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವಾಗ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಜಾಪಭುತ್ವ ಸಂವಾದ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವವರು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|title=John Kampfner: Wikileaks shows up our media for their docility at the feet of authority|url=http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/john-kampfner-wikileaks-shows-up-our-media-for-their-docility-at-the-feet-of-authority-2146211.html|accessdate=19 December 2010|newspaper=The Independent|date=29 November 2010}}</ref><ref>{{cite news|last=Shafer|first=Jack|title=Why I Love WikiLeaks|url=http://www.slate.com/id/2276312/|accessdate=19 December 2010|newspaper=[[Slate (magazine)|Slate]]|date=30 November 2010}}</ref><ref>{{cite news|last=Greenwald|first=Glenn|title=WikiLeaks reveals more than just government secrets|url=http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/11/30/wikileaks/index.html|accessdate=19 December 2010|publisher=[[Salon.com]]|date=30 November 2010|archive-date=13 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110113112018/http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2010/11/30/wikileaks/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Gilmore|first=Dan|title=Defend WikiLeaks or lose free speech|url=http://www.salon.com/technology/dan_gillmor/2010/12/06/war_on_speech|accessdate=19 December 2010|publisher=[[Salon.com]]|date=6 December 2010|archive-date=1 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110101093621/http://www.salon.com/technology/dan_gillmor/2010/12/06/war_on_speech|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=First, They Came for WikiLeaks. Then...|url=http://www.thenation.com/article/157017/first-they-came-wikileaks-then|accessdate=19 December 2010|newspaper=[[The Nation]]|date=9 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Medb Ruane: Where's the democracy in hunting Wikileaks off the Net?|url=http://www.independent.ie/opinion/columnists/medb-ruane/medb-ruane-wheres-the-democracy-in-hunting-wikileaks-off-the-net-2456960.html|accessdate=19 December 2010|newspaper=[[The Independent]]|date=11 December 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://epw.in/epw/uploads/articles/15542.pdf |title=WikiLeaks, the New Information Cultures and Digital Parrhesia |publisher=Economic & Political Weekly |accessdate=8 January 2011 |archive-date=18 ಜನವರಿ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110118214239/http://epw.in/epw/uploads/articles/15542.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯ ಮಾಹಿತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುವ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ರಾಜಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|agency=Associated Press |url=http://www.foxnews.com/politics/2010/12/16/congress-mulls-stop-wikileaks-tracks/ |title=Congress Mulls How to Stop WikiLeaks in Its Tracks |publisher=Fox News |date=7 April 2010 |accessdate=17 December 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/sc-dc-1130-wikileaks-20101129,0,2557036.story |title=WikiLeaks: U.S. tries to contain damage from WikiLeaks disclosures |publisher=Los Angeles Times |date=29 November 2010 |accessdate=17 December 2010 |archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129222358/http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/sc-dc-1130-wikileaks-20101129,0,2557036.story |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.politico.com/news/stories/1210/45791.html |author=Jennifer Epstein |title=Bill Clinton: WikiLeaks will cost lives |publisher=Politico.Com |date=1 December 2010 |accessdate=17 December 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=https://news.yahoo.com/s/afp/20101206/pl_afp/usdiplomacywikileaksclinton_20101206225700 |title=Clinton blasts 'deeply distressing' leak of US sites |publisher=Yahoo! News |date=6 December 2010 |accessdate=17 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101222021421/http://news.yahoo.com/s/afp/20101206/pl_afp/usdiplomacywikileaksclinton_20101206225700 |archivedate=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,733088,00.html |title=Outrage and Apologies: Washington Fights to Rebuild Battered Reputation |publisher=Spiegel International |date=6 December 2010 |accessdate=17 December 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಡೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಾಗರಿಕರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತ್ತು ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಹಲವಾರು ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಇದನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.heraldsun.com.au/news/breaking-news/wikileaks-asked-to-censor-secret-files/story-e6frf7jx-1225903715328 |title=WikiLeaks asked to censor secret files |publisher=Herald Sun |date=11 August 2010 |accessdate=17 December 2010}}</ref> ಸರಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಸಾವಿರಾರು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿವೇಚನೆಯ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://en.rsf.org/united-states-open-letter-to-wikileaks-founder-12-08-2010,38130.html |title=Open letter to Wikileaks founder Julian Assange: "A bad precedent for the Internet's future" |publisher=Reporters Sans Frontières |date=12 August 2010 |accessdate=17 December 2010 |archive-date=28 ಮಾರ್ಚ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328200448/http://en.rsf.org/united-states-open-letter-to-wikileaks-founder-12-08-2010%2C38130.html |url-status=dead }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಯುಕ್ತ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧದ "ಸೈಬರ್ ಯುದ್ಧ"ದ ಕುರಿತಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=37009&Cr=leaked&Cr1 |title=UN human rights chief voices concern at reported 'cyber war' against WikiLeaks |publisher=United Nations website |accessdate=December 28 2010}}</ref> ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುಎನ್ ಸ್ಪೇಷಲ್ ರ್ಯಾಪ್‌ಪೊರ್ಟರ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cidh.oas.org/relatoria/showarticle.asp?artID=829&lID=1 |title=Joint Statement on WikiLeaks |publisher=[[Organization of American States]] website |accessdate=December 28 2010}}</ref> {{TOC limit|3}} ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಸ್ಥಾಪನೆ=== ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4 2006ರಲ್ಲಿ wikileaks.org ಹೆಸರಿನ ಡೊಮೇನ್ ದಾಖಲಾಯಿತು.<ref name="whois">{{cite web|title=Whois Search Results: wikileaks.org|url=http://who.godaddy.com/WhoIs.aspx?domain=wikileaks.org&isc=ALEXADOM|work=GoDaddy.com|accessdate=10 December 2010|archive-date=2 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502162443/http://who.godaddy.com/WhoIs.aspx?domain=wikileaks.org&isc=ALEXADOM|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಈ ಜಾಲತಾಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite news |title=WikiLeaks' War on Secrecy: Truth's Consequences |date=2 December 2010 |author=Calabresi, Massimo |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2034276-3,00.html |work=TIME |accessdate=19 December 2010 |quote=Reportedly spurred by the leak of the Pentagon papers, Assange unveiled WikiLeaks in December 2006. |archive-date=20 ಮೇ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130520104123/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C2034276-3%2C00.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Khatchdourian" /> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ತೈವಾನ್, ಯೂರೋಪ್, [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಭಿನ್ನಮತಿಯರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಗಣಿತಜ್ಞರು, ಎಲ್ಲಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="aboutwikileaks">{{cite web|url=http://www.wikileaks.org/wiki/WikiLeaks:About |title=Wikileaks:About |publisher=WikiLeaks |date= |accessdate=3 June 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080314204422/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About |archivedate=14 March 2008}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="NewScientist1">{{cite news |author=Marks, Paul |title=How to leak a secret and not get caught |url=http://www.newscientist.com/channel/tech/mg19325865.500-how-to-leak-a-secret-and-not-get-caught.html |work=[[New Scientist]] |date=12 January 2007 |accessdate=28 February 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080218034421/http://www.newscientist.com/channel/tech/mg19325865.500-how-to-leak-a-secret-and-not-get-caught.html |archivedate=18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008 |url-status=bot: unknown }}</ref> 2007ರಿಂದ ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಮತ್ತು ಇತರರು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ತನ್ನನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.<ref name="afp07">{{cite news |agency=[[Agence France-Presse]] |work=[[The Age]] |publisher=[[Fairfax Media]] |title=Chinese cyber-dissidents launch WikiLeaks, a site for whistleblowers|url=http://www.theage.com.au/news/Technology/Chinese-cyberdissidents-launch-WikiLeaks-a-site-forwhistleblowers/2007/01/11/1168105082315.html |date=11 January 2007|accessdate=17 June 2010 |location=Melbourne}}</ref> ''ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್'' ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ".<ref>{{cite news|url=http://www.theaustralian.com.au/news/rudd-government-blacklist-hacker-monitors-police/story-e6frg8yx-1225718288350 |title=Rudd Government blacklist hacker monitors police |work=The Australian| author=Guilliatt, Richard |date=30 May 2009 |accessdate=17 June 2010}}</ref> "ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ, ಇದರ ಸ್ಥಾಪಕ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ, ವಕ್ತಾರ, ಮೂಲ ಕೋಡರ್, ಸಂಯೋಜಕ, ಬಂಡವಾಳಗಾರ, ಮತ್ತು ಉಳಿದೆಲ್ಲವೂ ನಾನೇ" ಎಂದು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಒಬ್ಬ ವಾಲಂಟಿಯರ್‌ ಜೊತೆಗೆ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ''ವೈಯರ್ಡ್'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/10/24/world/24assange.html |work=The New York Times |title=WikiLeaks Founder on the Run, Trailed by Notoriety |date=23 October 2010|last1=Burns|first1=John F.|last2=Somaiya|first2=Ravi|accessdate=19 December 2010}}</ref>{{As of|2009|6}}1,200ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಾಲಂಟಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref name="aboutwikileaks" /> ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಂಟು ಮಂದಿ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕೂಡಾ ಇದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref name="ab">{{cite news|last=Rintoul|first=Stuart |title=WikiLeaks advisory board 'pretty clearly window-dressing'|url=http://www.theaustralian.com.au/news/nation/wikileaks-advisory-board-pretty-clearly-window-dressing/story-e6frg6nf-1225967895242|accessdate=18 December 2010|newspaper=The Australian|date=9 December 2010}}</ref> ===ಉದ್ದೇಶ=== ಏಷ್ಯಾ, ಪೂರ್ವದ ಸೋವಿಯತ್ ಬ್ಲಾಕ್, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಹರಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ದೇಶಗಳ ಅಸಹನೀಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತು ಪೌರಾಡಳಿತ ವರ್ಗಗಳ ಅನೈತಿಕ ನಡುವಳಿಕೆ ತೋರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಹೇಳಿತು."<ref name="aboutwikileaks" /><ref name="afp07" /> ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ, ಸೋರಿಕೆಯಾದ 1.2 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸಿದೆ ಎಂದು ಇದರ ಜಾಲತಾಣ ಹೇಳಿತು.<ref>{{cite web |last=Aftergood |first=Steven |authorlink=Steven Aftergood |title=Wikileaks and Untraceable Document Disclosure |url=http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |work=Secrecy News |publisher=[[Federation of American Scientists]] |accessdate=19 December 2010 |date=3 January 2007 |archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311214041/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |url-status=dead }}</ref> ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್'' ಒಂದು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿತು: <blockquote>ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಟೋರ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗೆ ಜಾಲಘಟಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸ್ವಂತ ಸರ್ವರ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ರಹಸ್ಯಗಳು ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಚೀನಾದ ಕನ್ನಕೋರರು (ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್) ಈ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿದೇಶಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಾರ್ಯಕರ್ತನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಇದನ್ನೇ ದಾಖಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಮಾತ್ರ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ಜಾಲತಾಣದ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಭಾಗವು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು "ಹದಿಮೂರು ದೇಶಗಳಿಂದ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೆವೆ" ಎಂದು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Khatchdourian">{{cite news |first=Raffi |last=Khatchadourian |date=7 June 2010 |url=http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?printable=true |title=No Secrets: Julian Assange's Mission for total transparency |work=The New Yorker |accessdate=8 June 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.wiktionary.org/wiki/tranche#Noun |title=Wiktionary definition of tranche |publisher=En.wiktionary.org |date=13 October 2010 |accessdate=22 October 2010}}</ref></blockquote> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಮೊದಲಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ [[ಹ್ಯಾಕರ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಸುದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕದಿಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ "ಆರೋಪಣೆ ತಪ್ಪು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 2006ರ ಚೀನಾ ಗೂಢಚರ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಒಂದು ಸುದ್ದಿ ಮೂಲ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದರ ಮಧ್ಯೆ ಕೆಲವು ಅಥವಾ ಸಾಕಷ್ಟು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಟನೆಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಚೀನಾದ ಗೂಢಚರ್ಯೆಗೆ ಒಳಗಾದವರಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ನಂತವುಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು."<ref>{{cite news |url=http://www.theregister.co.uk/2010/06/02/wikileaks_tor_snooping_denial/ |title=Wikileaks denies Tor hacker eavesdropping gave site its start |author=Leyden, John |work=[[The Register]] |date=2 June 2010 |accessdate=10 July 2010}}</ref> ನಂತರ ಈ ಗುಂಪು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಹಲವಾರು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಪುಟದ ಸುದ್ಧಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸಾಧನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಖರ್ಚಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಸಂಕಲನ, ಮತ್ತು ಕೀನ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಯುದ್ಧ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite news |author=Channing, Joseph |title=Wikileaks Releases Secret Report on Military Equipment |url=http://www.nysun.com/foreign/wikileaks-releases-secret-report-on-military/62236/ |work=The New York Sun |date=9 September 2007 |accessdate=28 February 2008 |archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221133936/http://www.nysun.com/foreign/wikileaks-releases-secret-report-on-military/62236/ |url-status=dead }}</ref> ಟಿಯಾನಾನ್ಮೆನ್ ಚೌಕದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಶಿ ತಾವೋ ಎಂಬ ಚೀನಾದ ಪತ್ರಕರ್ತ ಚೈನಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಇಮೇಲ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ 2005ರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದಂತೆ ವಿಸಲರ್‌ಬ್ಲೌಬರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅಥವಾ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಇಮೇಲ್ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಎಂದು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೇಳಿದೆ.<ref name="NewScientist1" /> ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ''ದಿ ಕೋಲ್ಬರ್ಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌'' ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ [[ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ]]ದ ಮಿತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ, "[ಇದು] ಅಂತಿಮವಾದ ಸ್ವಾಂತಂತ್ರ್ಯವಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[ಕಾನೂನು]] ಏನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಮುಕ್ತ ಮಾತು. ಇದು ಯಾಕೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಂವಿಧಾನದ ಬಿಲ್ ಆಫ್ ರೈಟ್ಸ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ, [[ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ]] ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಕಾನೂನಿನ ಹೊರಗೆ ಪತ್ರಿಕಾ ಹಕ್ಕನ್ನು ಇಡಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಪತ್ರಿಕಾ ಹಕ್ಕುಗಳೇ ಕಾನೂನನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕಾನೂನಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂವಿಧಾನ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಾಸನವೂ ಮಾಹಿತಿಯ ಹರಿವಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಜನರು ರಾಜಕಾರಣ,ಸಮಾಜದ ರಚನೆಯಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥವಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಲೇ ಸರ್ಕಾರವೊಂದರ ರಚನೆ, ಚುನಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ".<ref>http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/260785/april-12-2010/exclusive---julian- assange-extended-interview</ref> ಈ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ ಅನ್ನು 1971ರಲ್ಲಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಎಲ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಪೆಂಟಗಾನ್ ಪೇಪರ್ಸ್ ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="LinuxworldWikileaks1">{{cite news|last=Bradner|first=Scott|authorlink=Scott Bradner|title=Wikileaks: a site for exposure|url=http://www.networkworld.com/columnists/2007/011706bradner.html?page=1|accessdate=19 December 2010|newspaper=[[Network World]]|date=17 January 2007|archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209131629/http://www.networkworld.com/columnists/2007/011706bradner.html?page=1|url-status=dead}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸೋರಿಕೆಯಾದ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿರಬಹುದು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅನಾಮಧೇಯತೆಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನ]]ವು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಕನಿಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಯಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="LinuxworldWikileaks1" /> ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ ವಿಟ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರೈಬರ್ ಅವರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಲಾಭಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾ, "ಹೀಗೆ ಸರ್ಕಾರೀ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಈ ಜೈಲುಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೆರೆವಾಸ ಅಥವಾ ಸಾವು ವಿಧಿಸಬಹುದು."<ref>{{cite news |title=How to be a Whistle Blower |url=http://www.unknowncountry.com/news/how-be-whistle-blower |work=Unknowncountry.com |date=17 January 2007 |accessdate=17 December 2010 |archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 |archive-url=https://archive.is/20131220010617/http://www.unknowncountry.com/news/how-be-whistle-blower |url-status=dead }}</ref> ===ನಿಧಿ ಸಹಾಯ=== 24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಂದು, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನಿಧಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು<ref>{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/6995068005 |title=Twitter / WikiLeaks: To deal with a shortage of... |publisher=Twitter |date=24 December 2009 |accessdate=30 April 2010}}</ref> ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ನಮೂನೆಯೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದಂತೆ ತನ್ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಿತು.<ref name="digdeep" /> ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ವಿಷಯಗಳು ತುಂಬಾ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೊಂದು ಅನಧೀಕೃತ ದರ್ಪಣವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=WikiLeaks - Mirrors|url=http://wikileaks.ch/Mirrors.html|publisher=WikiLeaks|accessdate=18 December 2010|archive-date=7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101207060201/http://www.wikileaks.ch/mirrors.html|url-status=dead}}</ref> ಒಮ್ಮೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೆಚ್ಚ ಸರಿಹೊಂದಿದರೆ ಪುನಃ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="digdeep">{{cite news |last= Butselaar |first=Emily |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/libertycentral/2010/jan/29/wikileaks-shut-down |title=Dig deep for WikiLeaks |work=The Guardian |location=UK |date=29 January 2010 |accessdate = 30 January 2010 |location=London}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಇದೊಂದು ರೀತಿಯ ಮುಷ್ಕರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ "ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಮಯವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸುವುದು".<ref name="leakonomy">{{cite news |title=Leak-o-nomy: The Economy of Wikileaks (Interview with Julian Assange) |author=Mey, Stefan |url=http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ |accessdate=19 December 2010 |work=Medien-Ökonomie-Blog |publisher=WordPress |date=4 January 2010 |archive-date=13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213110334/http://stefanmey.wordpress.com/2010/01/04/leak-o-nomy-the-economy-of-wikileaks/ |url-status=dead }}</ref> 6 ಜನವರಿ 2010ರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು,<ref>{{cite web |author=WikiLeaks |url=http://twitter.com/wikiLeaks |title=at 7:42&nbsp;am 5&nbsp;Jan 2010 |publisher=Twitter |date=|accessdate=30 April 2010}}</ref> ಆದರೆ 3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010ರವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದು, ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಹಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/8613426708 |title=Twitter / Wikileaks: Achieved min. funraising g... |publisher=Twitter |date=|accessdate=30 April 2010}}</ref> 22 ಜನವರಿ 2010ರಂದು ಪೇಪಾಲ್ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಡೊನೇಶನ್ ಖಾತೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಹೇಳಿತು, ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಇದು ನಡೆದಿತ್ತು, ಮತ್ತು "ಯಾವುದೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೇ" ಇದು ನಡೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/8101847372 |title=WikiLeaks: Paypal has again locked our... |publisher=Twitter | accessdate = 26 January 2010}}</ref> 25 ಜನವರಿ 2010ರಂದು ಖಾತೆಯು ಪುನಃ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web |url=http://twitter.com/wikileaks/status/8192453527 |title=WikiLeaks: Paypal has freed up our... |publisher=Twitter |accessdate=26 January 2010}}</ref> 18 ಮೇ 2010ರಂದು ಇದರ ಜಾಲತಾಣ ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಲಭ್ಯವಿವೆ ಎಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/wikileaks/status/14270362566 |title=Wikileaks: Next milestone completed:... |publisher=Twitter|date=18 May 2010|accessdate=18 December 2010}}</ref> ಜೂನ್ 2010ರಂತೆ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಜಾನ್ ಎಸ್. ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಎಲ್.ನೈಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌‍ ನೀಡುವ ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್‌ ಡಾಲರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಪಡೆಯಲು ಅಂತಿಮ-ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು,<ref name="Khatchdourian" /> ಆದರೆ ಪಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="Knight">{{cite news|last=Cohen |first=Noam |url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/06/17/knight-foundation-hands-out-grants-to-12-groups-but-not-wikileaks/ |title=Knight Foundation Hands Out Grants to 12 Groups, but Not WikiLeaks |work=Media Decoder Blog |publisher=The New York Times Company |date=17 June 2010 |accessdate=1 August 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ, "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನೈಟ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೇಟೆಡ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು, ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸುಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹಣ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ನೋಡೋಣ."<ref name="Cook">{{cite news|url=https://news.yahoo.com/s/ynews/20100617/ts_ynews/ynews_ts2677_3|title=WikiLeaks questions why it was rejected for Knight grant|last=Cook|first=John|date=17 June 2010|work=[[Yahoo! News]]|accessdate=19 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514045824/http://news.yahoo.com/s/ynews/20100617/ts_ynews/ynews_ts2677_3|archivedate=14 ಮೇ 2011|url-status=live}}</ref> ನೈಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ "'12 ದತ್ತಿಗಳು ಸುದ್ದಿಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ'&nbsp;– ಆದರೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅಲ್ಲ" ಮತ್ತು ನೈಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ "ನಿಜವಾಗಿ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿದೆಯೇ" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು.<ref name="Knight" /> ನೈಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ವಕ್ತಾರ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ, " ನೈಟ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಮಂಡಳಿಗೆ ಶಿಪಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ."<ref name="Cook" /> ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೇತರರು, ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ಜನ್ನಿಫರ್ 8 ಇದ್ದ ನೈಟ್ ಸಲಹಾ ತಂಡವು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.ಲೀ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಪರವಾಗಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಪಿಆರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="Cook" /> ===ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು=== ಜುಲೈ 17 ರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2010 ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಆನ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಅರ್ಥ್ (ಹೆಚ್ಓಪಿಇ) ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಪರವಾಗಿ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಅವರ ಬದಲಿಗೆ ಜಾಕೊಬ್ ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್‌ಬಮ್ ಅವರು ಮಾತನಾಡಿದರು, ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref name="repair" /><ref>{{cite web |last=McCullagh |first=Declan |url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-20010861-83.html |title=Feds look for WikiLeaks founder at NYC hacker event &#124; Security – CNET News |publisher=News.cnet.com |date=16 July 2010 |accessdate=1 August 2010 |archive-date=27 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827013027/http://news.cnet.com/8301-1009_3-20010861-83.html |url-status=dead }}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಸಲ್ಲಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಮತ್ತೆ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="repair">{{cite web |author=Singel, Ryan |url=https://www.wired.com/threatlevel/2010/07/wikileaks_repair/ |title=Wikileaks Reopens for Leakers &#124; Threat Level |publisher=Wired.com |date=19 July 2010 |accessdate=1 August 2010 |archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209230740/http://www.wired.com/threatlevel/2010/07/wikileaks_repair/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|last=Appelbaum |first=Jacob|title=Jacob Appelbaum WikiLeaks Next HOPE Keynote Transcript|url=https://docs.google.com/document/pub?id=1ebTGiyaQQ2HSCOpqsD8GD7x_7IBqkeYZ4jfEJ_rYeFQ|publisher=Hackers on Planet Earth conference|accessdate=18 December 2010|date=17 July 2010}}</ref><ref>{{cite video |people= WikiLeaks |date= 16–18 July 2010 |title= Saturday Keynote at The Next HOPE |url= http://c2047862.cdn.cloudfiles.rackspacecloud.com/Saturday%20Keynote%20-%20Wikileaks.mp3 |format= MP3 |medium= Audio |accessdate= 18 December 2010 |archive-date= 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120426042333/http://c2047862.cdn.cloudfiles.rackspacecloud.com/Saturday%20Keynote%20-%20Wikileaks.mp3 |url-status= dead }}</ref> 19 ಜುಲೈ 2010ರಂದು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಟೆಡ್ ಕಾನ್ಫರೇನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಜಾಲತಾಣವು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>ಅಸ್ಸಾಂಜೆಯ ಟೆಡ್ ನೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನ</ref> ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್‌ಬಮ್ ಜುಲೈ 29ರಂದು ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡಿನಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಾಪಾಸ್ಸಾಗುವಾಗ, ಅನಾಮಿಕ ಮೂಲದ ಕರೆಯಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಏಜೆಂಟರಿಂದ ಮೂರು ತಾಸುಗಳ ಕಾಲ ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="AppelbaumAirport" /> ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್‌ಬಮ್‌ರ ಬ್ಯಾಗ್, ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು ಬ್ಯಾಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಸೀದಿಯ ಪೋಟೋಕಾಫಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ಯಾವ ರೀತಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು ಎಂಬ ವಿಷಯವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ''Cnet'' ಗೆ ಒಂದು ಮೂಲವು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="AppelbaumAirport" /> ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್‌ಬಮ್ ತನ್ನ ವಕೀಲರಿಲ್ಲದೇ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ಹೇಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇವರ ಮೊಬೈಲ್ ಪೋನ‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು ಅದನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿಲ್ಲ.<ref name="AppelbaumAirport">{{cite web |last=Mills |first=Elinor |url=http://news.cnet.com/8301-27080_3-20012253-245.html |title=Researcher detained at U.S. border, questioned about WikiLeaks |publisher=News.cnet.com |date=28 July 2010 |accessdate=1 August 2010 |archive-date=10 ಮಾರ್ಚ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130310204021/http://news.cnet.com/8301-27080_3-20012253-245.html |url-status=dead }}</ref> ಜುಲೈ 31ರಂದು, ಇದನ್ನು ಡೇಪ್ಕಾನ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಮೊಬೈಲ್ ಪೋನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಇವರು ಮಾತನಾಡಿದ ನಂತರ ಏಫ್‌ಬಿಐನ ಎರಡು ಏಜಂಟರು ಇವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.<ref name="AppelbaumAirport" /> ಆನ್‌ಲೈನ್‍ನಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸದ ರಹಸ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠವು "ನಮ್ಮನ್ನೇ ಅಪರಾಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/08/17/AR2010081705225.html|publisher=The New Yorker|title=No Secrets|date=7 June 2010|accessdate=20 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newyorker.com/reporting/2010/06/07/100607fa_fact_khatchadourian?currentPage=9|publisher=The Washington Post|title=The Justice Department weighs a criminal case against WikiLeaks|date=18 August 2010|accessdate=10 December 2010}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜೀವನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಅಮಾಯಕರಿಗೆ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗುವುದಕ್ಕಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://svtplay.se/v/2264028/wikirebels_the_documentary. |title=timestamp 35:45 to 36:03. |access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 |archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110916103604/http://svtplay.se/v/2264028/wikirebels_the_documentary. |url-status=dead }}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆಯು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://twitter.com/#!/wikileaks/status/27627822775|publisher=Twitter|title=Read closely: NATO tells CNN not a single case of Afghans needing protection or moving due to leak http://bit.ly/dk5NZi|date=17 October 2010|accessdate= 20 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.defence.gov.au/media/DepartmentalTpl.cfm?CurrentId=10997|title=Australian Dept of Defence investigation completed: WikiLeaks caused no harm http://bit.ly/aQQHDk|date=26 October 2010|accessdate= 20 December 2010}}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ತೊರೆದರು,<ref>{{cite news|last=Taylor |first=Jerome |url=http://www.independent.co.uk/news/media/online/secret-war-at-the-heart-of-wikileaks-2115637.html |title=Secret war at the heart of Wikileaks|publisher=independent.co.uk |date=25 October 2010 |accessdate=}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾದ ನಿರ್ವಹಣಾ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸದಾದ ಸೋರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜಾಲತಾಣ OpenLeaks.com ನ್ನು ಡೇನಿಯಲ್ ಡಾಮ್ಸ್ಚೆಯಿಟ್- ಬೆರ್ಗ್ ತೊರೆದರು.<ref>{{cite news|last=Nordstrom |first=Louise |url=http://www.washingtontimes.com/news/2010/dec/10/former-wikileaks-worker-rival-site-under-way/ |title=Former WikiLeaks worker: Rival site under way |newspaper=[[The Washington Times]] |date=10 December 2010 |accessdate=13 December 2010}}</ref> ==ಆಡಳಿತ== ಜನವರಿ 2010ರ ಸಂದರ್ಶನದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ತಂಡವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಐದು ಜನ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 800ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರಾರಿಗೂ ಸಂಬಳವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ತರಹದ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಲಿ ಇಲ್ಲ.<ref name="leakonomy" /> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದರ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಖರ್ಚು 2,00,000ಫೌಂಡ್‌ಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಖರ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಗಣಕಯಂತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವೆಚ್ಚಗಳಾಗಿವೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಅದರ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡಿದರೆ ಅದರ ಖರ್ಚು6,00,000ಫೌಂಡ್‌ಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="leakonomy" /> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಯಾವುದೇ ವಕೀಲರಿಕೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಘಟನೆಗಳಾದ 'ಅಸೋಸಿಯೆಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್','''ಲಾಸ್ ಏಂಜೆಲಿಸ್ ಟೈಮ್ಸ'' ' ಮತ್ತು 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಘ'ಗಳು ಸಾವಿರಗಟ್ಟಲೆ ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಕಾನೂನು ನೆರವಿಗಾಗಿ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿವೆ.<ref name="leakonomy" /> ಆದರೆ ಇದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಆದಾಯದ ಸಣ್ಣ ಹರಿವಾಗಿದೆ. ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸವಾಲು ಕರೆಯುವುದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="leakonomy" /> ವವ್ ಹಾಲೆಂಡ್ ಫೌಂಡೆಶನ್‌ನವರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.. ಜುಲೈ 2010ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು 'ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌' ಕೇವಲ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿಗಾಗಿ ಹಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ, ಅದು ತನ್ನ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್, ಓಡಾಟ, ಮತ್ತು ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿತು.<ref name="techeye">{{cite web |url=http://www.techeye.net/internet/wau-holland-foundation-sheds-light-on-wikileaks-donations#ixzz0td0dXhBx |title=Wau Holland Foundation sheds light on WikiLeaks donations – Hardware, ISP, travelling costs |publisher=TechEye |date=13 July 2010 |accessdate=1 August 2010 |archive-date=27 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727011201/http://www.techeye.net/internet/wau-holland-foundation-sheds-light-on-wikileaks-donations#ixzz0td0dXhBx |url-status=dead }}</ref> TechEye ಲೇಖನನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿತು: {{quote|As a charity accountable under German law, donations for WikiLeaks can be made to the foundation. Funds are held in escrow and are given to WikiLeaks after the whistleblower website files an application containing a statement with proof of payment. The foundation does not pay any sort of salary nor give any renumeration {{sic}} to WikiLeaks' personnel, corroborating the statement of the site's former German representative Daniel Schmitt [real name [[Daniel Domscheit-Berg]]]<ref name="bates"/> on national television that all personnel works voluntarily, even its speakers.<ref name=techeye/>}} ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆರವರನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಕೆಲಸಗಾರು ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಸಂಬಳವನ್ನು ಪಡೆಯತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು 2010ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ವವ್ ಹಾಲೆಂಡ್ ಫೌಂಡೆಶನ್‌ ಹೇಳಿತು.<ref>{{cite web|url=http://m.thelocal.de/sci-tech/20101223-31975.html|publisher=The Local|title=Wikileaks donations still flowing, but not to Assange legal fund|accessdate=23 December 2010|archive-date=2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002143644/http://m.thelocal.de/sci-tech/20101223-31975.html|url-status=dead}}</ref> ===ತಾಣ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ವಿಷಯಗಳು=== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ವಕ್ತಾರರಾದ ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್ ಡಾಮ್ಸ್ಚೆಯಿಟ್- ಬೆರ್ಗ್ ಇವರುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಜರ್ಮನ್‌ನ ಮಾಜಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಡೇನಿಯಲ್ ಡಾಮ್ಸ್ಚೆಯಿಟ್- ಬೆರ್ಗ್‌ರನ್ನು ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ಬಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ತೊರೆಯುವುದಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name="bates">{{cite web |author=Bates, Theunis |url=http://www.aolnews.com/2010/09/28/wikileaks-woes-grow-as-spokesman-quits-site/ |title=WikiLeaks' Woes Grow as Spokesman Quits Site |publisher=AOL News |date=28 September 2010 |accessdate=22 October 2010 |archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209122932/http://www.aolnews.com/2010/09/28/wikileaks-woes-grow-as-spokesman-quits-site/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |first=Raphael G. |last=Satter |url=http://www.physorg.com/news205093515.html |title=WikiLeaks chief lashes out at media during debate |agency=Associated Press |date=30 September 2010 |accessdate=22 October 2010}}</ref><ref>{{cite news |last=Blodget |first=Henry |authorlink=Henry Blodget |title=WikiLeaks Spokesman Quits, Blasts Founder Julian Assange As Paranoid Control Freak, Admits To Using Fake Name |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2010%2F09%2F28%2Fbusinessinsider-wikileaks-spokesman-quits.DTL |date=28 September 2010 |newspaper=San Francisco Chronicle |accessdate=12 December 2010 |archive-date=6 ಮಾರ್ಚ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306180126/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fg%2Fa%2F2010%2F09%2F28%2Fbusinessinsider-wikileaks-spokesman-quits.DTL |url-status=dead }}</ref> ===ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್=== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ತನ್ನದೇ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ "ಅದೊಂದು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗದ ಮತ್ತು ಪರಾಮರ್ಶೆಗೆ ಸಿಗದ ಬೃಹತ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಸೋರಿಕಾ ತಾಣವಾಗಿದೆ".<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2010/jul/14/julian-assange-whistleblower-wikileaks|title=Julian Assange: the whistleblower|work=The Guardian |location=UK |author=Stephen Moss|date=14 July 2010|accessdate=7 December 2010}}</ref> ಈ ತಾಣವು ಅನೇಕ ಸರ್ವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಡೊಮೇನ್ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇವೆಯನ್ನ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಡೊಮೇನ್ ನೇಂ ಸಿಸ್ಟಮ್ ನೀಡುವವರು (DNS) ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="satter">{{cite news|last=Satter|first=Raphael G.|title=WikiLeaks fights to stay online amid attacks|url=http://www.forbes.com/feeds/ap/2010/12/03/technology-wikileaks_8180890.html?boxes=Homepagebusinessnews|accessdate=11 December 2010|newspaper=[[Forbes]].com|date=3 December 2010|author2=Svensson, Peter|agency=Associated Press|archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101222044306/http://www.forbes.com/feeds/ap/2010/12/03/technology-wikileaks_8180890.html?boxes=Homepagebusinessnews|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/world/politics/wikileaks-hit-by-new-online-onslaught-2151570.html |title=WikiLeaks hit by new online onslaught |last1=Randall |first1=David|last2=Cooper|first2=Charlie |date=5 December 2010 |work=The Independent |accessdate=4 December 2010}}</ref> ಸದ್ಯ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಸ್ವೀಡನ್ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಯಾದ ಪಿಆರ್‌ಕ್ಯೂ (PRQ) ಇವರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಭದ್ರವಾದ, ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ಮುಖ್ಯ [[ಗಣಕಯಂತ್ರ]](ಸರ್ವರ್)ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಪಿಆರ್‌ಕ್ಯೂ ಗೆ ತನ್ನ ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಲಾಗ್ ಮಾಡುವುದರ ಹೊರತಾಗಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="goodwin">{{cite news|url=http://www.theregister.co.uk/2008/02/21/wikileaks_bulletproof_hosting/ |title=Wikileaks judge gets Pirate Bay treatment |author=Goodwin, Dan |publisher=The Register|date=21 February 2008 |accessdate=7 December 2010}}</ref> ಸರ್ವರ್‌ಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ನಾನಾ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿವೆ ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸರ್ವರ್‌ಗೆ ಸ್ವೀಡನ್‌‌ನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="DN1">{{cite news|title=Jagad och hatad – men han vägrar vika sig|language=Swedish|trans_title=Chased and hated - but he refuses to give way|author=Fredén, Jonas|newspaper=[[Dagens Nyheter]]|url=http://www.dn.se/nyheter/varlden/jagad-och-hatad-men-han-vagrar-vika-sig-1.1153725|date=14 August 2010|access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818113905/http://www.dn.se/nyheter/varlden/jagad-och-hatad-men-han-vagrar-vika-sig-1.1153725|url-status=dead}}</ref> ಜೂಲಿಯನ್ ಅಸೆಂಜ್‌ರವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಸರ್ವರನ್ನು ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಡಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಆ ದೇಶಗಳು ತಮಗೆ ತಮ್ಮ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನವು ಸುದ್ದಿಗಾರರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಹ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ." ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಮಾಹಿತಿದಾರರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="DN1" /> ಸ್ವಿಡನ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸುದ್ದಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Därför blir Julian Assange kolumnist i Aftonbladet|language=Swedish|author=Helin, Jan|newspaper=[[Aftonbladet]]|date=14 August 2010|url=http://blogg.aftonbladet.se/janhelin/2010/08/darfor-blir-julian-assange-kolumnist-i-aftonbladet|accessdate=15 August 2010|archive-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820032744/http://blogg.aftonbladet.se/janhelin/2010/08/darfor-blir-julian-assange-kolumnist-i-aftonbladet|url-status=dead}}</ref>{1/} ಈ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಪಿಆರ್‌ಕ್ಯೂದ ಆತಿಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಗಿತತೆಯು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಯಾರಾದರೂ ತಕರಾರು ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮಕ್ತ ಮಾತುಕತೆಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಯಾವುದೇ ಕೋಷ್ಟಕಗಳನ್ನು ಇಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಗೌಪ್ಯವಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು "ಬುಲೆಟ್ ಫ್ರೂಪ್ ಹೊಸ್ಟಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="goodwin" /><ref>{{cite news |url=http://news.blogs.cnn.com/2010/07/25/what-is-wikileaks/?iref=storysearch |title=What is WikiLeaks? |publisher=CNN |date=25 July 2010 |accessdate=6 August 2010 |archive-date=14 ಜನವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114095005/http://news.blogs.cnn.com/2010/07/25/what-is-wikileaks/?iref=storysearch |url-status=dead }}</ref> 17 ಆಗಸ್ಟ್‌ 2010ರಂದು ಘೋಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಪೈರೆಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯವರು ಹಲವಾರು ಸುದ್ಧಿ ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಪೈರೆಟ್ ಪಾರ್ಟಿರಯವರು ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ದೇಣಿಗೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪಡೆಯದೇ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಪೈರೆಟ್ ಪಾರ್ಟಿರಯವರು ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಆಗಾಗ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆಯೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |author=TT |url=http://www.dn.se/nyheter/sverige/piratpartiet-skoter-wikileak-servrar-1.1155285 |title=Piratpartiet sköter Wikileak-servrar |language=Swedish |trans_title=Pirate Party manages Wikileaks Servers |publisher=DN.se |date=17 August 2010 |accessdate=22 October 2010 |archive-date=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819122315/http://www.dn.se/nyheter/sverige/piratpartiet-skoter-wikileak-servrar-1.1155285 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|title=Swedish Pirate Party to host WikiLeaks servers|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/08/18/sweden.wikileaks/#fbid=zfd5Igi2Lea&wom=false|accessdate=21 August 2010|publisher=CNN|date=18 August 2010|archive-date=6 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181106223602/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/08/18/sweden.wikileaks/#fbid=zfd5Igi2Lea&wom=false|url-status=dead}}</ref> ಕೆಲವು ಸರ್ವರ್‌ಗಳು ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್‌ನ ಕೆಲವು ಭೂಗತ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಬಂಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.vg.no/nyheter/utenriks/artikkel.php?artid=10018210 |title=Pentagon-papirer sikret i atom-bunker |publisher=[[VG Nett]] | language = Norwegian |date=27 August 2010 |accessdate=6 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.forbes.com/andygreenberg/2010/08/30/wikileaks-servers-move-to-underground-nuclear-bunker/?boxes=businesschanneltopstories |title=Wikileaks Servers Move To Underground Nuclear Bunker |work=Forbes |date=30 August 2010 |accessdate=6 December 2010}}</ref> ಈ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸರ್ವರ್ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅನೇಕರು ಹೇಳಿದ ನಂತರ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಅಮೇಜಾನ್‌‌ರ ಸರ್ವರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref name="amazon">{{cite web|last=Gross|first=Doug|title=WikiLeaks cut off from Amazon servers|url=http://edition.cnn.com/2010/US/12/01/wikileaks.amazon/index.html?eref=edition|publisher=CNN|accessdate=2 December 2010|archive-date=29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029192138/http://edition.cnn.com/2010/US/12/01/wikileaks.amazon/index.html?eref=edition|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಈ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣವು ಅಮೇಜಾನ್‌ ಸರ್ವರ್‌ನಿಂದ ಹೊರದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="amazon" /> ಅಮೇಜಾನ್‌ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಸೇವೆಯ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. "ಅವರು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಮ್ಮ ಸೇವಾ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ "ನೀವು ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ ಎಲ್ಲ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ನೀವು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.ನೀವು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಸುದ್ದಿಯು ಯಾವುದೇ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ತೊಂದರೆಯುಂಟು ಮಾಡುವಂತದ್ದಾಗಿರಬಾರದು". ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೇನೆಂದರೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಯಾವುದೇ ಸುದ್ದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಈ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Hennigan">{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/technology/2010/12/amazon-wikileaks-servers.html|title=Amazon says it dumped WikiLeaks because it put innocent people in jeopardy|last=Hennigan|first=W.J.|date=2 December 2010|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=23 December 2010}}</ref> ನಂತರ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಒವಿಎಚ್ ಸರ್ವರ್‌ನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>{{fr}} [http://www.lepoint.fr/high-tech-internet/expulse-d-amazon-wikileaks-s-installe-en-france-02-12-2010-1270137_47.php Expulsé d'Amazon, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ trouve refuge en France] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20171018074956/http://www.lepoint.fr/high-tech-internet/expulse-d-amazon-wikileaks-trouve-refuge-en-france-02-12-2010-1270137_47.php |date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2017 }}. 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010, Le Point</ref> ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ದೂಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದ ನಂತರ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಎರಡು ನ್ಯಾಯ ಸೂತ್ರಗಳಾದ ನ್ಯಾಯ ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಂಡಿಸಿತು. ಆದರೆ ಲೀಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತಕ್ಷಣದಿಂದ ಜಾರಿಬರುವಂತೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಒವಿಎಚ್ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ಆದರೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಿತು.<ref name="autogenerated3">{{cite web|last= |first=|title=French company allowed to keep hosting WikiLeaks |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-08/french-company-allowed-to-keep-hosting-wikileaks.html |publisher=Bloomberg |accessdate=8 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|title=French web host need not shut down WikiLeaks site: judge |url=http://www.france24.com/en/20101206-french-web-host-need-not-shut-down-wikileaks-site-judge |publisher=AFP|date=6 December 2010 |accessdate=8 December 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101210142206/http://www.france24.com/en/20101206-french-web-host-need-not-shut-down-wikileaks-site-judge|archivedate=10 December 2010}}</ref> {{Out of date|article|date=December 2010}} ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಹಲವಾರು ತಂತ್ರಾಂಶ(ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್)ಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿ, ಫ್ರೀನೆಟ್, ಟೋರ್ ಮತ್ತು ಪಿಜಿಪಿ.<ref>{{cite web |author=|title= Is WikiLeaks accessible across the globe or do oppressive regimes in certain countries block the site? |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_accessible_across_the_globe_or_do_oppressive_regimes_in_certain_countries_block_the_site.3F |work=WikiLeaks |year=2008 |accessdate=28 February 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_accessible_across_the_globe_or_do_oppressive_regimes_in_certain_countries_block_the_site.3F <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 16 February 2008}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಖಾಸಗಿತನ ಒದಗಿಸಲು ಟೋರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.freehaven.net/anonbib/cache/wpes09-bridge-attack.pdf |title=On the risks of serving whenever you surf |publisher=freehaven.net |format=PDF |accessdate=17 June 2010}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 4 2010ರಂದು ಜೂಲಿಯನ್ ಅಸ್ಸಾಂಗಿಯವರು ಸ್ವಿಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟೆಲಿವಿಜನ್(TSR)ಗೆ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ತಟಸ್ಥ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಡ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಸ್ವಿಡ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.tsr.ch/info/suisse/2657308-julian-assange-compte-demander-l-asile-en-suisse.html|title=Julian Assange compte demander l'asile en Suisse|publisher=TSR|date=4 November 2010|access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120227104321/http://www.tsr.ch/info/suisse/2657308-julian-assange-compte-demander-l-asile-en-suisse.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6A369920101104|title=WikiLeaks founder says may seek Swiss asylum|publisher=Reuters|date=4 November 2010}}</ref> ಅಸ್ಸೆಂಜ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವಿಡ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ಗಳು ಮಾತ್ರ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.orf.at/stories/2023751/|title=WikiLeaks-Gründer erwägt Umzug in die Schweiz|publisher=ORF|date=5 November 2010}}</ref><ref>{{cite news |title=WikiLeaks Founder to Release Thousands of Documents on Lebanon |first= |last= |newspaper=[[Al-Manar]] |date=5 November 2010 |url=http://www.almanar.com.lb/newssite/NewsDetails.aspx?id=161016&language=en |accessdate=28 November 2010 |archive-date=13 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101113051102/http://www.almanar.com.lb/NewsSite/NewsDetails.aspx?id=161016&language=en |url-status=dead }}</ref> ===ಹಣಕಾಸು=== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಒಂದು ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ್ದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇದರ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೂಲಕ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾಲ ಹಣ ಬಟವಾಡೆ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವವ್ ಹಾಲೆಂಡ್ ಫೌಂಡೆಶನ್ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಹಣಕಾಸು ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 9,00,000 ಯೂರೋಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಡಾಲರ್ನಲ್ಲಿ $1.2ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ €370,000 ಹಣವನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ವವ್ ಹಾಲೆಂಡ್ ಪೌಂಢೆಶನ್‌ನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ ಫುಲ್ದಾರವರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಕಂಪನಿಯು ಪೇ-ಪಾಲ್‌ರವರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಖಾತೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದ ಎರಡರಷ್ಟನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಿಂದ 'ಪೇ-ಪಾಲ' ಮಾದರಿಯ ಹಣವರ್ಗಾವಣೆಯಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅವರು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಕಟಣೆಯೂ ಕೂಡ " ಬೆಂಬಲದ ಅಲೆಯನ್ನು" ಬೀಸುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತು ಆ ದೇಣಿಗೆಗಳು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ತಂತಿವಾರ್ತೆಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದ ನಂತರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಭಲವಾದವು.<ref>{{cite news |title='Donations Were Never as Strong as Now'|first= |last= |newspaper=[[Der Spiegel]] |date=13 December 2010 |url=http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,734318,00.html|accessdate=15 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Financing WikiLeaks|first=|last=|newspaper=Harpers' Magazine|date=6 August 2010|url=http://www.harpers.org/archive/2010/08/hbc-90007485|accessdate=15 December 2010|archive-date=19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019211817/http://harpers.org/archive/2010/08/hbc-90007485|url-status=dead}}</ref> ===ಸರ್ವರ್‌ನ ಹೆಸರುಗಳು=== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನವರು 'ಎವರಿ ಡಿಎನ್‌ಎಸ್‌ರವರ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅದು ಡಿಡಿಓಎಸ್‌ದ ದಾಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.{{clarify|date=December 2010|reason=reword to make clear what host is meant and why using EveryDNS led to DDoS}} ಈ ದಾಳಿಯು ಎವರಿ ಡಿಎನ್ಎಸ್‌ರವರ ಸೇವೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಡಿಎನ್ಎಸ್‌ರವರು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹಿಂಪಡೆದರು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಎವರಿ ಡಿಎನ್ಎಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಡಿಡಿಓಎಸ್ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕೆಲವು ಬೆಂಬಲಿಗರು ಈಸಿಡಿಎನ್ಎಸ್, ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಎವರಿ ಡಿಎನ್ಎಸ್ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ತಿಳಿದು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಅದಕ್ಕೂ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದರು. ಈಸಿಡಿಎನ್ಎಸ್ ಮತ್ತು ಎವರಿ ಡಿಎನ್ಎಸ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ ಕಾರಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ನಂತರ ಈಸಿಡಿಎನ್ಎಸ್ ಕಂಪನಿಯು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸರ್ವರ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>{{cite news |title=Canadian firm caught up in Wiki wars |first=Steve |last=Ladurantaye |url=http://www.theglobeandmail.com/news/technology/canadian-firm-caught-up-in-wiki-wars/article1830732/ |newspaper=The Globe and Mail |date=8 December 2010 |accessdate=9 December 2010}}</ref> ===ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು=== "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿದ್ದರೂ ಕೂಡಾ ಅದು "ವಿಕಿ"ಗೂ ಅದಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ.{{As of|2010|12|lc=on}} ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಜನರಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು<ref>{{cite news|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2010-09-06/In_the_news|title=Difficult relationship between WikiLeaks and Wikipedia|coauthors=Wackywace, HaeB, and Tony1|date=6 September 2010|work={{srlink|Wikipedia:Signpost/About|The Signpost}}|publisher=[[Wikipedia]]|accessdate=1 December 2010}}</ref>. ಆದರೂ '[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ|ವಿಕಿ-ಪಿಡಿಯಾ]]' ಮತ್ತು 'ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌' ಎರಡು ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 'ವಿಕಿ' ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiLeaks_is_not_part_of_Wikipedia|title=Wikipedia:WikiLeaks is not part of Wikipedia|work=[[Wikipedia]]|publisher=[[Wikimedia Foundation]]|accessdate=1 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/media/online/wiki-giants-on-a-collision-course-over-shared-name-2065561.html|title=Wiki giants on a collision course over shared name|last1=Rawlinson|first1=Kevin |first2=Tom |last2=Peck|date=30 August 2010|work=The Independent |location=UK|accessdate=1 December 2010}}</ref> ಅಂದರೆ "ವಿಕಿ" ಎನ್ನುವುದೊಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೆಸರು ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಲಾಭ ಗಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ವಿಕಿಯಾ' ಇದು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳಾದ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್ ಮತ್ತು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಡಾಟ್‌ನೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ "ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಮಾಪನ" ವಾಗಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.wikia.com/Press:Wikia_Does_Not_Own_Wikileaks_Domain_Names|title=Press:Wikia Does Not Own Wikileaks Domain Names|work=[[Wikia]]|publisher=[[Wikia]]|accessdate=13 December 2010|archive-date=10 ಮೇ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140510121146/http://www.wikia.com/Press%3AWikia_Does_Not_Own_Wikileaks_Domain_Names|url-status=dead}}</ref> ಓದಿದ ನಿಜವಾದ ಅನಿಸಿಕೆಗಳು:<ref name="whatis">{{cite web |author=|title=What is WikiLeaks? How does WikiLeaks operate? |url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_WikiLeaks.3F_How_does_WikiLeaks_operate.3F |work=WikiLeaks |year=2008 |accessdate=28 February 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_WikiLeaks.3F_How_does_WikiLeaks_operate.3F |archivedate = 16 February 2008}}</ref> <blockquote>ಉಪಯೋಗಿಸುವವರಿಗೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಕೂಡ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಈ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬಹುದು, ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ತಿದ್ದಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ತಾಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅರಿವು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸೋರಿಕೆದಾರರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅನಾಮಧೇಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಾರಿಗೂ ಕುರುಹು ಸಿಗದಂತೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಗ್ರಾಹಕರು ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿಷಯದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು. ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರು ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಬರಹಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಮೇಲೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ನೋಡಬಹುದು. ಗ್ರಾಹಕರು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರವಾಗಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬಹುದು. ದಾಖಲೆಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಸಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ತುಂಬಾ ಜನರು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.</blockquote> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ರವರು ಹೊಸದಾಗಿ ಸಂಪಾದಕಿಯವೊಂದನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ್ದು ಅದು ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ನೈತಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ(ಅವು ಮೊದಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರಬಾರದು) ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://wikileaks.org/wiki/Wikileaks:Submissions |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080419013425/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:Submissions |archivedate=19 April 2008 |title=WikiLeaks' submissions page |publisher=WikiLeaks |accessdate=17 June 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಕೇವಲ ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದ ರಹಸ್ಯ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ ಯಾವುದೇ ತರಹದ ನೈತಿಕತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite news |title=Wikileaks and untracable document disclosure |url=http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |work=Secrecy News |publisher=Federation of American Scientists |date=3 January 2007 |accessdate=21 August 2008 |archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130311214041/http://www.fas.org/blog/secrecy/2007/01/wikileaks_and_untraceable_docu.html |url-status=dead }}</ref> ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಬಹಳದಿನಗಳವರೆಗೆ ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ತಿದ್ದುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಎಫ್‌ಎಕ್ಯೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ವಿವರಗಳು ಅಂತರಂಗಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಟ್ಟು ಕೆಲವು ಪ್ರಕಟವೂ ಆದವು, ಆದರೆ ಕೇವಲ ಸಂಪಾದಕನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತಿರುವ ಬರಹಗಳನ್ನು ಅನಾಮಿಕ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ವಿಮರ್ಶಕರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ನಂತರ 2008ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪುನಃ ನೀಡಿದ ಎಫ್ಎಕ್ಯೂ "ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಸೇರಿಸಬಹುದು. [...] ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ತಿದ್ದಬಹುದು. ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರರು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಸತ್ಯಸತ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಬಹುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web |author=|title=What is Wikileaks? How does Wikileaks operate? |url=http://wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_Wikileaks.3F_How_does_Wikileaks_operate.3F |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080504122032/http://wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#What_is_Wikileaks.3F_How_does_Wikileaks_operate.3F |archivedate=4 May 2008 |work=WikiLeaks |year=2008}}</ref> 2010ರ ನಂತರ ಪುನಃ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಟಿಪ್ಪಣೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಬಹಳದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ<ref>{{cite news |url=http://motherjones.com/mojo/2010/05/wikileaks-assange-returns |title=WikiLeaks Gets A Facelift |publisher=Mother Jones |author=Dave Gilson |date=19 May 2010 |accessdate=17 June 2010}}</ref> ===ಸಲ್ಲಿಸುವಿಕೆಯ ದೃಢೀಕರಣ=== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರವಿಲ್ಲದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿಲ್ಲ. ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಯಾವಾಗಲೂ ತಪ್ಪು ದಾರಿಹಿಡಿಸಬಹುದಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿಗಾ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪು ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಮತ್ತು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಯಾವುದೇ ತರಹದ ಬೇರೆಯವರ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ."<ref>{{cite news|last=Trapido|first=Michael|title=Wikileaks: Is Julian Assange a hero, villain or simply dangerously naïve?|url=http://www.newstime.co.za/WorldNews/Wikileaks_:_Is_Julian_Assange_a_hero_villain_or_simply_dangerously_na%C3%AFve/16065/|accessdate=18 December 2010|newspaper=NewsTime|date=1 December 2010|archive-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110813024350/http://www.newstime.co.za/WorldNews/Wikileaks_%3A_Is_Julian_Assange_a_hero_villain_or_simply_dangerously_na%C3%AFve/16065/|url-status=dead}}</ref> ಎಫ್ಎಕ್ಯೂದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದೊಂದು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಜನರೂ ಕೂಡಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶಿಲಿಸಬಹುದಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ."<ref>{{cite web |url=http://wikileaks.org/faq-en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070701115958/http://wikileaks.org/faq-en |archivedate=1 July 2007 |title=Frequently Asked Questions |publisher=WikiLeaks |accessdate=17 June 2010}}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂಗಿಯವರು ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯೂ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೀಣರಾದ ಐದು ಜನ ತಜ್ಞ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಸೋರಿಕೆ ನೀಡಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹವರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="motherjones3">{{cite web|url=http://motherjones.com/politics/2010/04/wikileaks-julian-assange-iraq-video?page=3 |title=Inside WikiLeaks’ Leak Factory |publisher=Mother Jones |date=|accessdate=30 April 2010}}</ref> ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ರವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="motherjones3" /> ===ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸ್ಥಾನಮಾನ=== ====ಶಾಸನಬದ್ಧ ಹಿನ್ನೆಲೆ==== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಜಟಿಲ. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಪ್ಪು ಕರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ತೋರಿಸುವ ಸುರಕ್ಷತ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಎಂದು ಅಸೆಂಜ್ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೇರವಾಗಿ ತಪ್ಪು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಬಯಲು ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗತೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ತಪ್ಪು ಕರ್ಮಗಳ ಬೆಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ತೋರಿಸುವವರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅದು ನಂತರ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬಯಲು ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite news |last=Light |first=Gilead |work=The Great Debate |publisher=Reuters |title=The WikiLeaks story and criminal liability under the espionage laws |date=26 August 2010 |url=http://blogs.reuters.com/great-debate/2010/08/26/the-wikileaks-story-and-criminal-liability-under-the-espionage-laws/ |accessdate=6 December 2010 |archive-date=2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190202055804/http://blogs.reuters.com/great-debate/2010/08/26/the-wikileaks-story-and-criminal-liability-under-the-espionage-laws/ |url-status=dead }}</ref> ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಅದರ ಸರ್ವರ್‌ಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಪರಾಮರ್ಶಕವಿಲ್ಲದ ಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಸಮೂಹ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೆ ಗೋಪ್ಯವಾದ ಮೂಲ-ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ದೃಢವಾದ ಡಾಲು ನಿಯಮಗಳಿವೆ.<ref name="Woolner 2010">{{citation|title=WikiLeaks Secret Records Dump Stays in Legal Clear: Ann Woolner|last=Woolner|first=Ann|date=27 July 2010|url=https://www.bloomberg.com/news/2010-07-28/wikileaks-secret-records-dump-stays-in-legal-clear-ann-woolner.html}}</ref><ref>{{cite news|last=Hennigan|first=W. J.|title=WikiLeaks' new home is in a former bomb shelter|url=http://latimesblogs.latimes.com/technology/2010/12/wikileaks-bahnhof-amazon.html|accessdate=11 December 2010|newspaper=Los Angeles Times|date=2 December 2010}}</ref> "ಯಾವುದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೋರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Woolner 2010" /> ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಕ್ ಇನ್ ದಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಸಮಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭಾಷಣವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸಂಶೋಧಕರ ಗುಂಪನ್ನು ಅದರ "2009ರ ಅತ್ಯಗತದ ಬಯಲು"ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಹಾಯ ಕೇಳಿದರು.<ref>{{cite news |last=Nystedt |first=Dan |date=28 October 2009 |work=PC World Australia |publisher=IDG News Service |title=Wikileaks leader talks of courage and wrestling pigs |url=http://www.pcworld.idg.com.au/article/323998/wikileaks_leader_talks_courage_wrestling_pigs/ |accessdate=5 December 2010 |archive-date=2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202203230/http://www.pcworld.idg.com.au/article/323998/wikileaks_leader_talks_courage_wrestling_pigs/ |url-status=dead }}</ref> ====ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪರಾಧದ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವುದು==== ಯುಎಸ್ನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಅಪರಾಧದ ಪರೀಕ್ಷಣ ಒಂದನ್ನು ತೆರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾಪಕ ಜೂಲಿಯನ್‌ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ರಾಜತಂತ್ರದ ತಂತಿಯ ವಾರ್ತೆ ಬಯಲುಗಳ ಕೆಲ ಕಾಲ ನಂತರವೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Savage20101201">{{cite news |last=Savage |first=Charlie |title=U.S. Weighs Prosecution of WikiLeaks Founder, but Legal Scholars Warn of Steep Hurdles |date=1 December 2010 |url=https://www.nytimes.com/2010/12/02/world/02legal.html |newspaper=The New York Times |accessdate=5 December 2010}}</ref><ref name="WPost">{{cite news|last=Yost|first=Pete|title=Holder says WikiLeaks under criminal investigation|url=http://www.foxnews.com/us/2010/11/29/holder-says-wikileaks-criminal-investigation/|accessdate=5 December 2010|newspaper=[[Fox News]]|date=29 November 2010}}</ref> ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಎರಿಕ್ ಹೋಲ್ಡರ್ ಪರೀಕ್ಷಣ {{q|not sabre-rattling}}ವಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಇದೊಂದು "ಸಕ್ರಿಯ, ನಿರಂತರ ನಡೆಯುವ ಅಪರಾಧದ ತನಿಖೆ" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref name="WPost" /> ಎಸ್ಪಿಯೊನೆಜ್ ವಿಧಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಲಾಖೆಯು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ''ದಿ ವಾಷಿಂಗಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' ವರದಿಸಿದೆ. ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮೊದಲ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಸುರಕ್ಷತೆಗಳ ಕಾರಣ ಮಾಜಿ ಅಭಿಯೋಜಕರು ಈ ನಡಿಗೆಯನ್ನು "ಕಠಿಣ" ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿದರು.<ref name="Savage20101201" /><ref name="nakashima">{{cite news |last=Nakashima |first=Ellen |coauthor=Markon, Jerry |title=WikiLeaks founder could be charged under Espionage Act |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/29/AR2010112905973.html|accessdate=5 December 2010|newspaper=The Washington Post|date=30 November 2010}}</ref> ಪ್ರಕಾಶಕರು ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳುವಾಗ ತಾವಾಗಿಯೆ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂವಿಧಾನ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಡೆದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತರಹದ ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web| url=http://blogs.wsj.com/law/2010/07/26/pentagon-papers-ii-on-wikileaks-and-the-first-amendment/| accessdate = 6 December 2010 | date=26 July 2010| title= Pentagon Papers II? On WikiLeaks and the First Amendment|work=The Wall Street Journal | author=Ashby Jones}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಅಭಿಯೋಜಕರು, ಕದ್ದ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಥಿಯ ಅಕ್ರಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವುದಾಗಿ ಕೂಡ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು, ಆದರೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ತಂತಿ ವಾರ್ತೆ ಭೌತಿಕ ಆಸ್ಥಿವಲ್ಲದೆ ಬೌದ್ಧಿಕವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಈ ಹಾದಿಯಲ್ಲು ಅಡಚಣೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸ ಬೇಕಾಯಿತು.<ref>{{cite news|last=Savage|first=Charlie|title=U.S. Prosecutors Study WikiLeaks Prosecution|url=https://www.nytimes.com/2010/12/08/world/08leak.html?partner=rss&emc=rss|accessdate=9 December 2010|newspaper=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|date=7 December 2010}}</ref> ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ವಶಪಡಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಜಟಿಲ ಮಾಡಿದಂತಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಸ್ವಿಡನ್‌ಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಂದಿನ ವಶಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ತಡ ಮಾಡಿದಂತಾಯಿತು.<ref>{{cite news |first=Anthony |last=Faiola |first2=Jerry |last2=Markon|title=WikiLeaks founder's arrest in Britain complicates efforts to extradite him|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/12/07/AR2010120700721.html|accessdate=9 December 2010|date=7 December 2010}}</ref> ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ನ ಒಬ್ಬ ವಕೀಲರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಅವರನ್ನು ಸ್ವಿಡನ್‌ಗೆ ಕೈವರ್ತನೆ ಮಾಡುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರಣ ಇದು ಅ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕೈವರ್ತನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/media/2010/dec/05/julian-assange-lawyers-being-watched | title = Julian Assange's lawyers say they are being watched | first=Sam |last=Jones |work=The Guardian |location=UK | date = 5 December 2010 | accessdate = 5 December 2010}}</ref> ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ನ ನ್ಯಾಯವಾದಿ, ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೆಫೆನ್ಸ್, "ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದಲ್ಲಿ [ವರ್ಜೀನಿಯ] ಒಂದು ಗೌಪ್ಯ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ".<ref>{{cite news |title=Assange attorney: Secret grand jury meeting in Virginia on WikiLeaks |url=http://edition.cnn.com/2010/CRIME/12/13/wikileaks.investigation/index.html |date=13 December 2010 |publisher=CNN International |accessdate=13 December 2010 |archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223042726/http://edition.cnn.com/2010/CRIME/12/13/wikileaks.investigation/index.html |url-status=dead }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಆಸ್ತ್ರೇಲಿಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಪೋಲಿಸ್‌ರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಯಿಂದ ಯಾವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಕಾನೂನಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಅಡಿಪಾಯಿ ಹಾಗೂ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಯುಎಸ್ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಕದಿಯುವುದು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಜೂಲಿಯ ಗಿಲಾರ್ಡ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite interview |title=Gillard refines verdict on Assange |first=Julia |last=Gillard |date=7 December 2010 |url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2010/s3086783.htm |interviewer=Lyndal Curtis |program=[[The World Today]] |callsign=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC Radio]] |accessdate=12 December 2010}}</ref> ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು, "ಮಿ. ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ ಅವರಿಂದ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲ, ಹೊರತಾಗಿ ಇದು ಯುಎಸ್ ಸೈನಿಕನೊಬ್ಬನಿಂದ ಆಗಿದ್ದು".<ref>{{cite news |first=Patricia |last=Karvelas |title=Party revolt growing over Prime Minister Julia Gillard's WikiLeaks stance |newspaper=[[The Australian]] |date=14 December 2010 |http://www.news.com.au/features/wikileaks/party-revolt-at-pms-wiki-stance/story-fn79cf6x-1225970594165 |accessdate=14 December 2010}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರೀಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಘವಾದ ಲಿಬರ್ಟೀ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಜಿಫ್ಕಾಕ್ ಯಾವುದೇ ದೂರಿಲ್ಲದೇ, ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನ ತನಿಖೆಯಾಗದೇ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಕಾನೂನು ಬಾಹೀರ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite interview |first=Jennifer |last=Robinson |first2=Spencer |last2=Zifcak |first3=Ben |last3=Saul |title=Law experts say WikiLeaks in the clear |quote="There is no charge and there has been no trial and even given all of those things the Prime Minister had the confidence to say that Mr Assange was guilty of illegality. Now that seems to me to be completely inappropriate." |interviewer=Simon Lauder |program=[[The World Today]] |callsign=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC Radio]] |url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2010/s3086781.htm |date=7 December 2010 |accessdate=12 December 2010}}</ref> ಅನೇಕ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನು ತಜ್ಞ ಬೆನ್ ಸಾವುಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ನನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನೀ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜಾಗತೀಕವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಅಪರಾಧಿಯನ್ನಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ಉಗ್ರವಾದಿಯನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{harvnb|Lauder|2010}}:ಡಾ.ಬೆನ್ ಸೌಲ್, ಸಿಢ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಹೇಳಿಕೆ.</ref> ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಾನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಶನಲ್ ರೈಟ್ಸ್ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಅದು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ನ ಬಂಧನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿರುವ "ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://ccrjustice.org/newsroom/press-releases/ccr-statement-arrest-of-wikileaks-founder-julian-assange |title=CCR Statement on Arrest of WikiLeaks Founder Julian Assange |publisher=[[Center for Constitutional Rights]] |accessdate=21 December 2010}}</ref> ===ಇನ್‌ಶೂರೆನ್ಸ್ ಫೈಲ್=== 29 ಜುಲೈ 2010 ರಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಒಂದು 1.4 ಜಿಬಿ ಗಾತ್ರದ "ಇನ್ಶುರೆನ್ಸ್ ಫೈಲನ್ನು" ಅಫ್ಘಾನ್ ವಾರ್ ಡೈರಿ ಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿತು. ಆ ಕಡತವು ಎಇಎಸ್ ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಟೆಡ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅಥವಾ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಅಥವಾ ಅವರ ವಕ್ತಾರರನ್ನು ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಿದ್ದರೆ, ಇದು ವಿಮೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪಾಸ್‌ಫ್ರೇಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದು ಡೆಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಸ್ವಿಚ್ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="wired_insurance">{{cite web|last=Zetter|first=Kim|title=WikiLeaks Posts Mysterious 'Insurance' File|url=https://www.wired.com/threatlevel/2010/07/wikileaks-insurance-file/|publisher=Wired.com|accessdate=31 July 2010}}</ref><ref name="telegraph_dns_insuranceaes">{{cite news |first=Victoria |last=Ward |pages= |language= |title=WikiLeaks website disconnected as US company withdraws support |date=3 December 2010 |work=The Daily Telegraph |location=UK |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/wikileaks/8178457/WikiLeaks-website-disconnected-as-US-company-withdraws-support.html |accessdate=3 December 2010 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5uhylLWl9?url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/wikileaks/8178457/WikiLeaks-website-disconnected-as-US-company-withdraws-support.html |archivedate=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |deadurl=no |url-status=live }}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟೀಕ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ 28 ನವೆಂಬರ್ 2010 ದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ದೂರದರ್ಶನ ಸಿಬಿಎಸ್ ಹೇಳಿತು, "ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಅಥವಾ ಈ ವೆಬ್‌ಸೈ‌ಟ್‌ಗೆ ಏನಾದರೂ ಆದರೆ, ಒಂದು ಕೀಲಿಯು ಈ ಕಡತಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಾಗಾದರೆ ಆ ಮಾಹಿತಿಯು ಕಾಡಿನ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಹಬ್ಬಲಿದ್ದು ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಬಹಳಷ್ಟ ಜನರ ಬಳಿ ಪ್ರತಿಗಳಿರುತ್ತವೆ."<ref name="cbsnews_diplomaticbomb">{{cite news | first=Elizabeth | last=Palmer | pages= | language= | title=WikiLeaks Backup Plan Could Drop Diplomatic Bomb | date=2 December 2010 | publisher=[[CBS]] | url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/12/02/eveningnews/main7111845.shtml | accessdate=3 December 2010 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5uhyqi1SX?url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/12/02/eveningnews/main7111845.shtml | archivedate=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 | deadurl=no | url-status=live }}</ref> ಸಿಬಿಎಸ್ ವರದಿಗಾರ ಡೆಕ್ಲಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಲ್ಲಾಗ್ ಪ್ರಕಾರ, "ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ಆ ವಿಮಾ ಕಡತವು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿ ಪೆಟ್ಟು ನೀಡುವಂತಹದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ."<ref name="cbsnews_diplomaticbomb" /> ==ಸುದ್ದಿ ಸೋರಿಕೆಗಳು== {{main|Information published by WikiLeaks}} ===2006–08=== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ತನ್ನ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಆ ವರದಿಯು ಸರಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುವ ಬಗೆಗಿನ ತಿರ್ಮಾನವು ಶೇಕ್ ಹಸನ್ ದಾಹಿರ್ ಅವೇಸ್ ಇವರಿಂದ ಸಹಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು".<ref name="Khatchdourian" /> ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಕಿನ್ಯಾದ ಹಿಂದಿನ ನಾಯಕ ಡೆನಿಯಲ್ ಆರಾಪ್ ಮೋಯಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬದಿಂದಾದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕತೆಯನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ನ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite news | author=| title=The looting of Kenya | url=https://www.theguardian.com/kenya/story/0,,2159757,00.html | work=The Guardian | date=31 August 2007| accessdate=28 February 2008 | location=London | first=Xan | last=Rice}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್‌ 2003ರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಗುಂಟಾನಾಮೊ ಡಿಟೆನ್ಶನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಳಸರಿದ ಭಾಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಮಾಡಿದ ಯುಎಸ್ ಸೈನಿಕ ಶಿಬಿರದ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ '''ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಡ್‌ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಪ್ರೋಸಿಜರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಡೆಲ್ಟಾ'' 'ದ ಪ್ರತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>[https://www.wired.com/politics/onlinerights/news/2007/11/gitmo "Sensitive Guantánamo Bay Manual Leaked Through Wiki Site"], ವೈಯರ್ಡ್ 14 ನವೆಂಬರ್ 2007</ref> ಈ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವು ಖೈದಿಗಳು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ|ರೆಡ್‌ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಮಿಟಿಯ]] ಹಂತವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವಿಚಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಯುಎಸ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಿತು.<ref name="Reuters 15 November 2007">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Guantanamo operating manual posted on Internet | date=15 November 2007 | publisher=| url =http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN1424207020071114?pageNumber=1 | work=Reuters | pages = | accessdate = 15 November 2007 | language = }}</ref> ಫೆಬ್ರುವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಸ್ವಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಜುಲಿಯಸ್ ಬೇರ್ [[ಕೇಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಕೆಮೆನ್ ಐ‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆರೋಪಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಆದರೆ ಸ್ವಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ವಿರುದ್ಧ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಬಂದು wikileaks.org ತಾಣವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="injunction">{{cite press release | author=| title=Wikileaks.org under injunction | url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks.org_under_injunction | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080306005837/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks.org_under_injunction | archivedate=6 March 2008 | publisher=WikiLeaks | date=18 February 2008 | accessdate=28 February 2008}}</ref> ಆದರೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಂದ ಒತ್ತಾಯ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕುರಿತಾದ ಫಸ್ಟ್ ಅಮೆಂಡ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ತಕ್ಷಣವೇ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಅವರದೇ ಆದ ಮೊದಲ ಆದೇಶವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದರು.<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1039527/judge-rethinks-wikileaks |title=Judge reverses Wikileaks injunction |publisher=The Inquirer |date=2 March 2008 |accessdate=23 September 2009 |archive-date=3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100203065021/http://www.theinquirer.net/inquirer/news/1039527/judge-rethinks-wikileaks |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | author=Philipp Gollner | work=Reuters| url=http://www.reuters.com/article/internetNews/idUSN2927431720080229 | title=Judge reverses ruling in Julius Baer leak case | date=29 February 2008 | accessdate=1 March 2008}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ "ದ ಕಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಬೈಬಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಾಲಜಿ" ಎಂದು ತಾನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅದರ ಮೂರುದಿನದ ನಂತರ ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಖಟ್ಲೆ ಹೂಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ನೀಡಿ ಪತ್ರ ಕಳುಹಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.theregister.co.uk/2008/04/08/church_of_scientology_contacts_wikileaks/|title=Scientology threatens Wikileaks with injunction|publisher=The Register|date=8 April 2008|accessdate=7 December 2010}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಅನಾಮಧೇಯವಾಗಿರಿಸಿ 2008ರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾರಾ ಪಾಲಿನ್(ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೇನ್ ರ ಸಹವರ್ತಿ)ರವರ 'ಯಾಹೂ' ಖಾತೆಯಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಅನಾನಿಮಸ್‌ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕದಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://blog.wired.com/27bstroke6/2008/09/group-posts-e-m.html|publisher=[[Wired (magazine)|Wired]]|title=Group Posts E-Mail Hacked From Palin Account&nbsp;– Update}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ 'ಫಾರ್ ರೈಟ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಟಿ' ಪಕ್ಷದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೊರಬರಬಹುದಾದ ಸದಸ್ಯರ ಯಾದಿಯನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/merseyside/7956824.stm|title ='BNP membership' officer sacked |publisher=BBC | accessdate=23 March 2009 | date=21 March 2009}}</ref> ಅದಾದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅಂದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎನ್.ಪಿ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರ ಮತ್ತೊಂದು ಯಾದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/politics/2009/oct/20/bnp-membership-list-wikileaks |title=BNP membership list leaked |work=Guardian |location=UK | accessdate=20 October 2009 |location=London |first=Robert |last=Booth |date=20 October 2009}}</ref> ===2009=== ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಪೇರುವಿನ ತೈಲ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆದಾರರ ನಡುವಿನ 86ರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.terra.com.pe/noticias/noticias/act1609692/aparecen-86-nuevos-petroaudios-romulo-leon.html|title=Aparecen 86 nuevos petroaudios de Rómulo León|publisher=Terra Peru|language=spanish|date=28 January 2009|accessdate=8 December 2010|archive-date=4 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110104191418/http://www.terra.com.pe/noticias/noticias/act1609692/aparecen-86-nuevos-petroaudios-romulo-leon.html|url-status=dead}}</ref> ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‌ನ 6780 ಕಾಂಗ್ರೆಶ್ಶನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸರ್ವೀಸ್<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/02/11/AR2009021101388.html|title=Thousands of Congressional Reports Now Available Online|author=Brian Krebs|work=The Washington Post |date=11 February 2009|accessdate=7 December 2010}}</ref> ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಅದೇ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮ್ ಕೋಲ್ಮನ್ ಸೆನೆಟೋರಿಯಲ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್‌<ref>{{cite web |url=http://mirror.wikileaks.info/wiki/The_Big_Bad_Database_of_Senator_Norm_Coleman/index.html |title=The Big Bad Database of Senator Norm Coleman |publisher=Mirror.wikileaks.info |date=11 March 2009 |accessdate=17 December 2010 |archive-date=24 ಜೂನ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170624100640/http://mirror.wikileaks.info/wiki/The_Big_Bad_Database_of_Senator_Norm_Coleman/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.cnet.com/8301-1009_3-10195434-83.html|title=Coleman Senate campaign in donor data leak mess|publisher=Cnet News|author=Elinor Mills|date=12 March 2009|accessdate=7 December 2010|archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016213753/http://news.cnet.com/8301-1009_3-10195434-83.html|url-status=dead}}</ref> ಪಾಲುದಾರರ ಯಾದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref name="Oliver Luft">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2009/jul/06/wikileaks-wikipedia-indiana-jones|title=Read all about it|work=The Guardian |location=UK |author=Oliver Luft|date=6 July 2009|accessdate=7 December 2010}}</ref> ಮತ್ತು ''ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' <ref name="Oliver Luft"/>‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟಿನಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಬರ್ಕ್‌ಲೇಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಇರಾನಿನ ನಟಾನ್ಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಫೆಸಿಲಿಟಿಯಲ್ಲಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಅಪಘಾತವಾಗಿದ್ದ ಕುರಿತು ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |last= |first= |url=http://mirror.wikileaks.info/wiki/Serious_nuclear_accident_may_lay_behind_Iranian_nuke_chief%27s_mystery_resignation/ |title=Serious nuclear accident may lay behind Iranian nuke chief's mystery resignation |publisher=wikileaks |date=16 July 2009 |accessdate=16 October 2010 |archive-date=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203160534/http://mirror.wikileaks.info/wiki/Serious_nuclear_accident_may_lay_behind_Iranian_nuke_chief%27s_mystery_resignation/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಪಘಾತವು ಸ್ಟಕ್ಸ್ನೆಟ್ ಗಣಕಯಂತ್ರ ಕಿಟಾಣುಗಳಿಂದಾಗಿದೆಯೆಂದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite web|author=Paul Woodward |url=http://warincontext.org/2010/09/26/iran-confirms-stuxnet-found-at-bushehr-nuclear-power-plant/ |title=Iran confirms Stuxnet found at Bushehr nuclear power plant|publisher=Warincontext.org |date=22 February 1999 |accessdate=28 September 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://blog.foreignpolicy.com/posts/2010/09/27/6_mysteries_about_stuxnet |title=6 mysteries about Stuxnet |publisher=Blog.foreignpolicy.com |date= |accessdate=28 September 2010 |archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209181744/http://blog.foreignpolicy.com/posts/2010/09/27/6_mysteries_about_stuxnet |url-status=dead }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಫ್ಥಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಣಕಾಸು ಕುಸಿತ 2008-2010 ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾದ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತೀರ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಮೊದಲು ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತನ್ನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪಾಲುದಾರರಿಗೆ ಆಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣವನ್ನು ಸಾಲರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡಮೊತ್ತದ ಸಾಲದ ರಖಂನ್ನು ಮನ್ನಾ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Miklar hreyfingar rétt fyrir hrun |url=http://www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item292385/ |date=31 July 2009 |publisher=[[RÚV]] |accessdate=22 September 2009|archiveurl=http://wayback.vefsafn.is/wayback/20090916135753/www.ruv.is/heim/frettir/frett/store64/item292385/|archivedate=16 September 2009}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಹೇಗೆ ತನ್ನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರಸೋರದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ 'ಜಾಯಿಂಟ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ 440'ರ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>ಟಾಮ್‌ ಚೈವರ್ಸ್. "[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/defence/6261756/MoD-how-to-stop-leaks-document-is-leaked.html MoD ' ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಹೇಗೆ' ದಾಖಲೆಯೊಂದರ ಸೋರಿಕೆಯಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110107215301/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/defence/6261756/MoD-how-to-stop-leaks-document-is-leaked.html |date=7 ಜನವರಿ 2011 }}" ''ದಿ ಡೈಲಿ ಟೆಲೆಗ್ರಾಫ್'' 5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009. 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2009 ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ನಂತರ ಆ ತಿಂಗಳಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಗುರಾ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯು ''ದ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಷಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅದು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಕುರಿತು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರುವ ದಾಖಲೆಯೊಂದರ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಒಂದು ಸೂಪರ್-ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಬಳಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="wikileaks">{{cite news|url=http://www.indexoncensorship.org/2009/10/a-gag-too-far/|title=A gag too far|work=Index On Censorship|date=October 2009|accessdate=14 October 2009}}</ref><ref>{{cite |title=Minton report secret injunction gagging The Guardian on Trafigura |work=WikiLeaks |url=https://secure.wikileaks.org/wiki/Minton_report_secret_injunction_gagging_The_Guardian_on_Trafigura,_11_Sep_2009 |accessdate=15 October 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100830063054/http://secure.wikileaks.org/wiki/Minton_report_secret_injunction_gagging_The_Guardian_on_Trafigura%2C_11_Sep_2009 |archivedate=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 |url-status=dead }}</ref> ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ವಾತಾವರಣ ತಜ್ಞರಿಂದ ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ವಿವರಗಳನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಮೂಲತಃ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಇದನ್ನು ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Mail 6 Dec">{{cite news| title = Were Russian security services behind the leak of 'Climategate' emails? | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-1233562/Emails-rocked-climate-change-campaign-leaked-Siberian-closed-city-university-built-KGB.html | work = [[Daily Mail]]|author1=Stewart, Will|author2=Delgado, Martin| date = 2009-12-06| location=London}}</ref><ref>{{cite news |title=WikiLeaks.org aims to expose lies, topple governments |date=29 November 2009 |work=New York Post |url=http://www.nypost.com/p/news/opinion/opedcolumnists/wikileaks_org_aims_to_expose_lies_flsLqNMO3B0LEtxL5bNaKL}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11 ರ ದಾಳಿಯ ಬಗೆಗಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಫೇಜರ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಲಾದ 5,70,000 ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು<ref>{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/8301-504383_162-5770280-504383.html?tag=mncol%3btxt/ |title=Egads! Confidential 9/11 Pager Messages Disclosed;November 2009 |publisher=CBS News |date=25 November 2009 |accessdate=31 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502094524/http://www.cbsnews.com/8301-504383_162-5770280-504383.html |archivedate=2 ಮೇ 2011 |url-status=dead }}</ref>. 2008 ಮತ್ತು 2009ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ಮತ್ತು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನುಬಾಹೀರ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿತು. ಇವುಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಅಶ್ಲೀಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು [[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ|ಉಗ್ರವಾದ]]ವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ತಾಣಗಳಾಗಿದ್ದವು ಆದರೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸದೇ ಇರುವ ಇತರ ತಾಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.theregister.co.uk/2009/03/18/aussie_firewall_wikileaks/ |title=Aussie firewall blocks Wikileaks |publisher=The Register |author=John Oates |date=18 March 2009 |accessdate=17 December 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/articles/2009/03/19/1237054961100.html|title=Leaked Australian blacklist reveals banned sites|author=Asher Moses|accessdate=19 March 2009|date=19 March 2009|work=Sydney Morning Herald }}</ref><ref>{{cite web |url=http://secure.wikileaks.org/wiki/Internet_Censorship_in_Thailand |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080116070133/http://secure.wikileaks.org/wiki/Internet_Censorship_in_Thailand |archivedate=16 January 2008 |title=Internet Censorship in Thailand |publisher=wikileaks.org |accessdate=17 June 2010}}</ref> ===2010=== ಮಾರ್ಚ್‌ 2010ರಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಹೇಗೆ ತಮ್ಮ ಸುದ್ದಿರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೇನಾ ರಹಸ್ಯಮಾಹಿತಿ ಸೋರಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref name="USarmyintel">{{cite web | url = http://news.cnet.com/8301-13578_3-20000469-38.html | title = U.S. Army worried about Wikileaks in secret report | last = Mccullagh | first = Declan | publisher = [[CNET Networks|CNET]] News, CBS Interactive | date = 15 March 2010 | accessdate = 15 March 2010 | archive-date = 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131012034413/http://news.cnet.com/8301-13578_3-20000469-38.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wikileaks.org/file/us-intel-wikileaks.pdf | title = U.S. Intelligence planned to destroy WikiLeaks | format = PDF | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101222020934/http://wikileaks.org/file/us-intel-wikileaks.pdf | archivedate = 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 | access-date = 4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 | url-status = dead }}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, 12ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಚಿತ್ರಿಕರಿಸಿದ ವಿಮಾನದಾಳಿಯ ಒಂದು ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಅದರಲ್ಲಿ ರಾಯಿಟರ್ಸ್‌ನ ನೌಕರರಿಬ್ಬರನ್ನು ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಓಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಿ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳಿದ್ದವು.<ref>{{cite news |title=Video Shows U.S. Killing of Reuters Employees |url=https://www.nytimes.com/2010/04/06/world/middleeast/06baghdad.html|date=6 April 2009 |work=The New York Times |author=Elisabeth Bumiller; Brian Stelter |accessdate=7 April 2010 }}</ref> ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ವಾರದಲ್ಲಿ ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾಗತೀಕವಾಗಿ "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್"ಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆದಿತ್ತು ಎಂದು [[ಗೂಗಲ್|ಗೂಗಲ್‌]]ನ ಇನ್‌ಸೈಟ್ಸ್ ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು.<ref name="Google">[http://www.independent.co.uk/news/media/current-google-insights-trends-wikileaks-posts-clasified-military-video-masters-1942629.html ಪ್ರಸ್ತುತ ಗೂಗಲ್‌ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಏರಿಳಿತಗಳು: ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110827012515/http://www.independent.co.uk/news/media/current-google-insights-trends-wikileaks-posts-clasified-military-video-masters-1942629.html |date=27 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 }}, ''ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌'' , (12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010)</ref> ಜೂನ್ 2010ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಡಿಯನ್ ಲಾಮೋರವರಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯವಾದ ಅಂತರಜಾಲ ಪತ್ರಗಳು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ನಂತರ ಆರೋಪಿಯಾದ 22ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಸೇನಾ ರಹಸ್ಯಸುದ್ದಿ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಪಿ.ಎಫ್.ಸಿ. (ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಎಸ್.ಪಿ.ಸಿ. ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.) ಬ್ರಾಡ್ಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನಿಂಗ್‌ರವರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಲಾಮೋರವರು ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಬ್ರಾಡ್ಲಿಯವರೇ ಕೊಲ್ಯಾಟರಲ್ ಮರ್ಡರ್ ನಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಗ್ರಾನಾಯಿ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಗಳ ಚಿತ್ರಿತ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಜೊತೆಗೆ 2,60,000 ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು.<ref name="wired">{{cite news | url=https://www.wired.com/threatlevel/2010/06/leak/ | authorlink1=Kevin Poulsen | first1=Kevin | last1=Poulsen | authorlink2=Kim Zetter | first2=Kim | last2=Zetter | title=U.S. Intelligence Analyst Arrested in Wikileaks Video Probe | newspaper=Wired |date=6 June 2010 |accessdate=15 June 2010}}</ref> ಜುಲೈದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ 2004ರಿಂದ 2009ರ ಅಂತ್ಯದ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಅಪಘಾನಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 92,000 ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' , ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' , ಮತ್ತು ''ಡೆರ್ ಸ್ಪೈಗಲ್'' ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಈ ವಿವರಗಳು ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ನಾಗರಿಕ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘನೆಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.<ref name="guardian1">{{cite news | title=Afghanistan war logs: the unvarnished picture | newspaper=[[guardian.co.uk]] | date=25 July 2010 | url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2010/jul/25/afghanistan-war-logs-guardian-editorial?intcmp=239 | accessdate=26 July 2010 | location=London}}</ref> ಜುಲೈ 2010ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ 1.4 ಗಿಗಾಬೈಟ್‌ಗಳಷ್ಟು 'ವಿಮೆ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅಫ್ಗಾನ್ ಯುದ್ಧದ ದಿನಚರಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಅಥವಾ ಅಸ್ಸೆಂಜ್‌ರಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಅಪಾಯವಾದರೆ ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.<ref name="wired_insurance" /> ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ 92000ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ 15,000 ದಾಖಲೆಗಳು ಇನ್ನೂ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಸಂಭವನೀಯ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೆಲವು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪೆಂಟಗಾನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಗುಂಪುಗಳ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಕೇಳಿತ್ತು ಆದರೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|title=Pentagon Slams WikiLeaks' Plan to Post More War Logs |url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748704407804575425900461793766.html?mod=WSJ_article_LatestHeadlines#articleTabs%3Darticle|accessdate=13 August 2010|newspaper=The Wall Street Journal|date=12 August 2010|author=Julian E. Barnes|author2=Jeanne Whalen}}</ref> ಜರ್ಮನಿಯ ಡೈಸ್ಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿ 24 ಜುಲೈ 2010ರಂದು ನಡೆದ ಲವ್ ಪೆರೇಡ್ ಸ್ಟಾಂಪೀಡ್ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ಪ್ರೇಮ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಶಹರದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 16ರಂದು ಸರ್ಕಾರವು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ತಾಣದಿಂದ ತೆಗೆಯುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆಜ್ಞೆಯೊಂದನ್ನು ತಂದಿತು.<ref>ಕೊನ್ರಾಡ್ ಲಿಷ್ಚ್ಕಾ: [http://www.spiegel.de/netzwelt/netzpolitik/0,1518,712408,00.html ''Einstweilige Verfügung – Duisburg verbietet Blogger-Veröffentlichung zur Love Parade'' ] at Spiegel Online on 18 August 2010 (German)</ref> ಆಗಸ್ಟ್‌ 20ರಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ '''ಲವ್ ಪರೇಡ್ 2010 ಡ್ಯೂಸ್ಬರ್ಗ್ ದಾಖಲೆಗಳು 2007-2010'' ' ಎಂಬ ಶಿರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದು ಲವ್ ಪರೇಡ್ ಬಗೆಗಿನ 43ದಾಖಲೆಗಳ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Loveparade 2010 Duisburg planning documents, 2007-2010 |url=http://mirror.wikileaks.info/wiki/Loveparade_2010_Duisburg_planning_documents,_2007-2010/ |publisher=Mirror.wikileaks.info |date=20 August 2010 |accessdate=17 December 2010 |archive-date=17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101217182117/http://mirror.wikileaks.info/wiki/Loveparade_2010_Duisburg_planning_documents%2C_2007-2010/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.news.com.au/technology/wikileaks-releases-documents-on-love-parade-tragedy/story-e6frfrnr-1225908260011 |title=''ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್, 21 ಆಗಸ್ಟ್ 2010ರಂದು news.com.au ಲವ್ ಪೆರೆಡ್ ದುರಂತದ ಕಡತವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.'' |access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 |archive-date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012015126/http://www.news.com.au/technology/wikileaks-releases-documents-on-love-parade-tragedy/story-e6frfrnr-1225908260011 |url-status=dead }}</ref> ಅಫಘಾನ್‌ ಯುದ್ಧದ ವಿವರಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010ರಂದು ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 4,00,000 ದಾಖಲೆಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಬಿ.ಬಿ.ಸಿಯು ಪೆಂಟಗಾನನ್ನು ಇರಾರ್ ಯುದ್ಧದ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿತು. ಇದೊಂದು ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಿತ್ತು. ಹೊರಗೆಡವಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ 2003ರ ನಂತರದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ಅಧಿಕಾರಿ ವರ್ಗದವರ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗಳನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಸರ್ಕಾರವು ಮರೆಮಾಚಿದ್ದನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |title=Huge Wikileaks release shows US 'ignored Iraq torture' |publisher=BBC News |date=23 October 2010 |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11611319 |accessdate=23 October 2010}}</ref> ====ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್ ಪ್ರಕಟಣೆ==== {{Main|United States diplomatic cables leak|Contents of the United States diplomatic cables leak|l2=contents|Reactions to the United States diplomatic cables leak|l3=reactions}} ನವೆಂಬರ್ 28, 2008ರಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಇತರ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳದಾದ ''ಎಲ್ ಪೈಸ್'' (ಸ್ಪೇನ್), ''ಲಿ ಮೊಂಡೆ'' ( ಫ್ರಾನ್ಸ್), ''ಡರ್ ಸ್ಪೆಗಲ್'' (ಜರ್ಮನಿ), ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' (ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್) ಮತ್ತು ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ( ಅಮೇರಿಕಾ)ಗಳು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಆಪ್ತವಾದ ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ರಹಸ್ಯವಲ್ಲದ 251ರ 220 ಮತ್ತು 257ನೇ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟೀಕ್ ಕೇಬಲ್ ವರದಿಗಳನ್ನು 274 ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಂಬಾಸಿಸ್ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite news|last=Shane|first=Scott|title=Leaked Cables Offer Raw Look at U.S. Diplomacy|url=https://www.nytimes.com/2010/11/29/world/29cables.html?bl=&_r=3&adxnnl=1&adxnnlx=1292778173-fMW1SzDCUGvclejwT3KnJA&pagewanted=all|accessdate=19 December 2010|newspaper=The New York Times|date=28 November 2010|author2=Lehren, Andrew W.}}</ref><ref name="manila">{{cite web |last=Suarez |first=Kris Danielle |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/11/29/10/1796-memos-us-embassy-manila-wikileaks-cablegate |title=1,796 Memos from US Embassy in Manila in WikiLeaks 'Cablegate' |publisher=[[ABS-CBN News]] |date=Updated 30 November 2010 |accessdate=19 December 2010 |archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120927221008/http://www.abs-cbnnews.com/nation/11/29/10/1796-memos-us-embassy-manila-wikileaks-cablegate |url-status=dead }}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ವರದಿಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name="manila" /> ಡಿಪ್ಲೋಮೆಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್ ಎಂದರೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ಶ್ಲಾಘನೆಗಳು, [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ|ವಾತಾವರಣದ ವೈಪರಿತ್ಯ]]ದ ಬಗೆಗಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ನೀತಿಗಳು, ಮಧ್ಯಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಪರಮಾಣು ನಿಶಸ್ತ್ರೀಕರಣ, ಉಗ್ರರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಕ್ರಮಗಳು, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ನೀಡುವ ಅಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ಅಮೇರಿಕಾದ ಗೂಢಾಚಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಗೂಢಚಾರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಮೇರಿಕಾದ ಡಿಪ್ಲೊಮೆಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್‌ ಸೋರಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಗಾಢವಾದ ಟೀಕೆ, ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಪ್ರಶಂಸೆ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಲತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕಂಪ, ಮೋಡಿ ಮಾಡುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆ ಮುಂತಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬಂದಿವೆ. 14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ರಂದು ಅಮೇರಿಕಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವಿರುವಂತೆ ದೃಢೀಕರಣ ನೀಡುವಂತೆ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್‌ಗೆ ಸಮನ್ಸ್ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2011/01/07/twitter/subpoena.pdf |title=Twitter Subpoena |publisher=Salon |accessdate=10 January 2011 |archive-date=12 ಜನವರಿ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110112061516/http://www.salon.com/news/opinion/glenn_greenwald/2011/01/07/twitter/subpoena.pdf |url-status=dead }}</ref> ಟ್ವಿಟ್ಟರ್‌ ತನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/media/2011/jan/08/us-twitter-hand-icelandic-wikileaks-messages |title=Icelandic MP fights US demand for her Twitter account details |publisher=[[The Guardian]] |author=Rushe, Dominic |date=8 January 2011 |accessdate=10 January 2011}}</ref> ಕೇಬಲ್‌ನಿಂದ ಸೋರಿಕೆಯಾದ ಸುದ್ಧಿಯಾದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಟ್ಯುನೀಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಪದಚ್ಯುತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2011/jan/13/tunisia-youth-revolution |title=Tunisia's youth finally has revolution on its mind |work=The Guardian |author=Sam |date=13 January 2011 |accessdate=20 January 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1347336/Tunisia-riots-blamed-cables-revealed-countrys-corruption-dubbed-First-Wikileaks-Revolution.html?ito=feeds-newsxml |title='First Wikileaks Revolution': Tunisia descends into anarchy as president flees after cables reveal country's corruption |work=The Daily Mail |date=15 January 2011 |accessdate=20 January 2011}}</ref><ref>{{cite news |url=http://wikileaks.foreignpolicy.com/posts/2011/01/13/wikileaks_and_the_tunisia_protests?sms_ss=twitter&at_xt=4d2ffe4d9c2649d7,1 |title=The First WikiLeaks Revolution? |author=Dickinson, Elizabeth |date=13 January 2011 |work=ForeignPolicy.com |accessdate=20 January 2011 |archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209174447/http://wikileaks.foreignpolicy.com/posts/2011/01/13/wikileaks_and_the_tunisia_protests?sms_ss=twitter&at_xt=4d2ffe4d9c2649d7%2C1 |url-status=dead }}</ref> ===ಮುಂಬರುವ ಲೀಕ್ಸ್‌ಗಳು=== ಮೇ 2010ರಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ 'ತನ್ನ ಬಳಿ ಅಫಘಾನಿಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕಗ್ಗೋಲೆಯಾದ ನಾಗರೀಕರ ಚಿತ್ರಿಕರಣವಿದೆ ಅದನ್ನು ಸದ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು' ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref name="campbell">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece |title=Whistleblowers on US ‘massacre’ fear CIA stalkers |date=11 April 2010 |work=The Sunday Times |location=London |author=Matthew Campbell |accessdate=12 December 2010 |archive-date=30 ಮೇ 2012 |archive-url=https://archive.today/20120530/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=WikiLeaks works to expose government secrets, but Web site's sources are a mystery |first=Joby |last=Warrick |work=The Washington Post |date=19 May 2010 |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/05/19/AR2010051905333.html |accessdate=21 May 2010}}</ref> ಜುಲೈ 19,2010ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ ಅಂಡರ್ಸನ್‌ರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸೆಂಜ್‌ರವರು ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ತೈಲಕಂಪನಿಯ ದಾಖಲೆಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅವರು ಬಿ.ಪಿ.ಯೊಳಗಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೊಳವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅಘಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪತ್ರಕರ್ತರ ಬಲವಿಲ್ಲದೇ ಹೊಗಿದ್ದರಿಂದ ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite video|title=Julian Assange: Why the world needs WikiLeaks|people=[[Chris Anderson (entrepreneur)|Chris Anderson]]|publisher=[[TED (conference)|TED]]|time=11:28|quote=November last year ... well blowouts in Albania ... Have you had information from inside BP? Yeah, we have a lot ...|url=http://www.ted.com/talks/julian_assange_why_the_world_needs_wikileaks.html|date=July 2010|medium=Videotape|ref=Assange2010ted|accessdate=2 August 2010|archive-date=27 ಆಗಸ್ಟ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827013033/http://www.ted.com/talks/julian_assange_why_the_world_needs_wikileaks.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |first=Richard |last=Galant |url=http://edition.cnn.com/2010/TECH/web/07/16/wikileaks.disclosures/ |title=WikiLeaks founder: Site getting tons of 'high caliber' disclosures - CNN.com |publisher=CNN |date=16 July 2010 |accessdate=1 August 2010 |archive-date=22 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022000633/http://edition.cnn.com/2010/TECH/web/07/16/wikileaks.disclosures/ |url-status=dead }}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸೆಂಜ್‌ರವರು ಮಾಸ್ಕೋ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಿಮ್ಲಿನ್ ಕೋಟೆಯು ಒಳ್ಳೆಯ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಅಲೆಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಿದ್ದೇವೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-1329561/Wikileaks-Russian-corruption-expose-plan-linked-Alexander-Lebedev-bank-raid.html |title=Bank raid could have been warning against planned WikiLeaks Russian corruption expose says Alexander Lebedev |first1=Glen |last1=Owen |first2=Will |last2=Stewart |date=14 November 2010 |newspaper=[[Mail Online]] |accessdate=28 November 2010}}</ref><ref>{{cite web |first=Fred |last=Weir |url=http://www.csmonitor.com/World/Europe/2010/1026/WikiLeaks-ready-to-drop-a-bombshell-on-Russia.-But-will-Russians-get-to-read-about-it |title=WikiLeaks ready to drop a bombshell on Russia. But will Russians get to read about it? |publisher=The Christian Science Monitor |date=26 October 2010 |accessdate=29 November 2010}}</ref> ಅಸ್ಸೆಂಜ್‌ರವರು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾ ನಾವು ರಷ್ಯಾದ ಬಹಳಷ್ಟು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಕೇವಲ ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲೆ ಲಕ್ಷ್ಯ ಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ನಿಜವಲ್ಲ.<ref name="Forbes">{{cite news |title=An Interview With WikiLeaks’ Julian Assange |first=Andy |last=Greenberg |newspaper=Forbes |date=29 November 2010 |url=http://blogs.forbes.com/andygreenberg/2010/11/29/an-interview-with-wikileaks-julian-assange/2/ |accessdate=1 December 2010}}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ''ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಲ್ಡ್'' ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸೆಂಜ್ ರವರು ತಮಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ 5ಜಿ.ಬಿ. ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ. 2010ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಫೋಬ್ಸ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ಲೀಕ್ಸ್ ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ 2011ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು "ಮೆಗಾಲೀಕ್ಸ್" ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿದ್ದು, ಅದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಕಂತೆಯನ್ನೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಪ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಶೇರು ಮೌಲ್ಯ ಶೇ.3ರಷ್ಟು ಕುಸಿದಿವೆ.<ref name="bankofamerica2">{{cite news |first=Mark |last=Memmott |title=Bank Of America Stock Steadies After WikiLeaks-Related Drop |url=http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2010/12/01/131727190/bank-of-america-stock-steadies-after-wikileaks-related-drop |accessdate=2 December 2010 |newspaper=NPR |date=1 December 2010}}</ref><ref name="bankofamerica1">{{cite news |title=Bank of America rumored to be in WikiLeaks’ crosshairs |first=Rick |last=Rothacker |newspaper=[[Boston Herald]] |url=http://news.bostonherald.com/business/general/view.bg?articleid=1299995 |date=1 December 2010 |accessdate=1 December 2010 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದರ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದ ಕನಿಷ್ಟ 2 ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಇಳಿಮುಖ ಸಾಧನೆಯೆಗೆ ಸಾಗಲಿವೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="bankofamerica3">{{cite news |last=De La Merced |first=Michael |title=WikiLeaks’ Next Target: Bank of America? |url=http://dealbook.nytimes.com/2010/11/30/wikileaks-next-target-bank-of-america/ |accessdate=2 December 2010 |newspaper=The New York Times |date=30 November 2010}}</ref><ref>{{cite news |first=John |last=Carney |url=http://www.cnbc.com/id/40471184/ |title=Bank of America's Risky WikiLeaks Strategy |publisher=CNBC |date=2 December 2010 |accessdate=5 December 2010}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸೆಂಜ್‌ರವರ ವಕೀಲರಾದ ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಟಿಪನ್ಸ್‌ರವರು ಬಿ.ಬಿ.ಸಿಯ '''ದಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೂ ಮಾರ್ ಶೋ'' ' ದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಇದನ್ನು 'ಉಷ್ಣ ಪರಮಾಣು ಯಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ವಕಾಲತು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11921080 |title=Wikileaks' Julian Assange to fight Swedish allegations |publisher=BBC |date=5 December 2010 |accessdate=5 December 2010}}</ref> ಜನವರಿ 2011ರಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಸ್ವಿಸ್‌ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಆದ ರುಢಾಲ್ಫ್ ಎಲ್ಮರ್ ಅವರು 2000 ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದವರ ಖಾತೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಸ್ಸೆಂಜ್‌ರವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೊದಲು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Wikileaks given data on Swiss bank accounts |url=http://www.bbc.co.uk/news/business-12205690 |newspaper=[[BBC News]] |date=17 January 2011 |accessdate=17 January 2011}}</ref> == ಹಿನ್ನಡೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ == ===ಸರ್ಕಾರಗಳು=== ====ಜರ್ಮನಿ==== ಜರ್ಮನ್ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಆದ wikileaks.de ಡೊಮೇನ್ ಹೆಸರನ್ನು ನೋಂದಾಯಿಸಿದ ಥಿಯೋಡಾರ್ ರೆಪ್ಪೆಯ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ 24 ಮಾರ್ಚ್ 2009 ರಂದು ದಾಳಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವೀಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೀಡಿಯಾ ಅಥಾರಿಟಿಯ (ACMA) ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಶಿಪ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಲಿಸ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=Hausdurchsuchung bei Inhaber der Domain wikileaks.de |language=English, translated from German |trans_title=Search of owner of the domain wikileaks.de |accessdate=21 September 2009 |url=http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090603224840/http://www.heise.de/newsticker/Hausdurchsuchung-bei-Inhaber-der-Domain-wikileaks-de-Update--/meldung/135147 |archivedate=3 ಜೂನ್ 2009 |url-status=bot: unknown }}</ref> ಸೈಟ್ ಗೆ ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html |title=Wikileaks raided by German police |publisher=Networkworld.com |date= |accessdate=30 April 2010 |archive-date=7 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074609/http://www.networkworld.com/news/2009/032509-wikileaks-raided-by-german.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://wikileaks.org/wiki/Police_raid_home_of_Wikileaks.de_domain_owner_over_censorship_lists|title=Police raid home of Wikileaks.de domain owner over censorship lists|publisher=wikileaks.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110528001540/http://wikileaks.org/wiki/Police_raid_home_of_Wikileaks.de_domain_owner_over_censorship_lists|archivedate=28 ಮೇ 2011|access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|url-status=bot: unknown}}</ref> ====ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಚೀನಾ==== ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಚೀನಾ ಸರ್ಕಾರವು "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್" ಗೆ ಹೋಗುವ ಎಲ್ಲ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳ ಯುಆರ್‌ಎಲ್ ದಾರಿಗಳನ್ನು 2007 ರಿಂದ ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ, ಎನ್‌ಕ್ರಿಪ್ಟೆಡ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಗುಪ್ತ [[ಯು.ಆರ್.ಎಲ್|ಯುಆರ್‌ಎಲ್]] ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author=| title=Is Wikileaks blocked by the Chinese government? | url=http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_blocked_by_the_Chinese_government.3F | publisher=WikiLeaks | year=2008 | accessdate=28 February 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080216000537/http://www.wikileaks.org/wiki/Wikileaks:About#Is_Wikileaks_blocked_by_the_Chinese_government.3F <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 16 February 2008}}</ref> ====ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ==== 2009 ರ ಮಾರ್ಚ್ 16 ರಂದು ಅಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೀಡಿಯಾ ಅಥಾರಿಟಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಅವರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿಯ ಸೈಟ್‍ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು. ಇದು ಯೋಜನೆಯಂತೆ ಅಂತರಜಾಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರಿಗೆ ಈ ಸೈಟ್ ನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.theage.com.au/news/home/technology/banned-hyperlinks-could-cost-you-11000-a-day/2009/03/17/1237054787635.html?page=fullpage#contentSwap1&page=-1/ |title=Banned hyperlinks could cost you $11,000 a day |work=The Age |location=Australia |date=16 March 2009 |accessdate=16 March 2009 | location=Melbourne | first=Asher | last=Moses}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mirror.wikileaks.info/wiki/Australia_secretly_censors_Wikileaks_press_release_and_Danish_Internet_censorship_list%2C_16_Mar_2009/index.html |title=Australia secretly censors Wikileaks press release and Danish Internet censorship list, 16 Mar 2009 |publisher=Mirror.wikileaks.info |date=16 March 2009 |accessdate=17 December 2010 |archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110415212707/http://mirror.wikileaks.info/wiki/Australia_secretly_censors_Wikileaks_press_release_and_Danish_Internet_censorship_list%2C_16_Mar_2009/index.html |url-status=dead }}</ref> 2010 ರ ನವೆಂಬರ್ 30 ರಂದು ಕಪ್ಪುಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |last=Taylor |first=Josh |url=http://www.zdnet.com.au/wikileaks-removed-from-acma-blacklist-339307604.htm |title=Wikileaks removed from ACMA blacklist – Communications – News |publisher=Zdnet.com.au |date=17 March 2009 |accessdate=1 December 2010 |archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129235721/http://www.zdnet.com.au/wikileaks-removed-from-acma-blacklist-339307604.htm |url-status=dead }}</ref> ====ಥೈಲೆಂಡ್‌‌==== ರೆಸೊಲ್ಯೂಶನ್ ಆಫ್ ದ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಸಿಚುವೇಶನ್ (ಸಿಆರ್ ಇಎಸ್) ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ವೆಬ್ ಸೈಟನ್ನು ಹಾಗೂ 40,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ವೆಬ್ ಪೇಜ್ ಗಳನ್ನು ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಆಜ್ಞೆಯು ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿತು(ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಆಜ್ಞೆಯು 2010 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು).<ref>{{cite news|url=http://www.thaivisa.com/forum/topic/391577-thailand-blocks-access-to-wikileaks-website/ |title=Thailand blocks access to WikiLeaks website | publisher=Thai Visa|date=18 August 2010 |accessdate=25 August 2010 | location=Bangkok}}</ref><ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703824304575435170175485654.html?mod=googlenews_wsj |title=Thai Groups Denounce Website Censorship |work=The Wall Street Journal |date=17 August 2010 |accessdate=25 August 2010 | location=USA | first=Patrick | last=Barta}}</ref><ref>{{cite news|https://www.nytimes.com/2010/07/07/world/asia/07thailand.html |title=Citing Instability, Thailand Extends Emergency Decree |work=The New York Times |date=6 July 2010 |accessdate=25 August 2010 | location=USA}}</ref> ====ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ==== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನ ದಾರಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಮೇರಿಕಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಲೈಬ್ರರಿಯಲ್ಲಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Raymond | first = Matt | title = Why the Library of Congress Is Blocking Wikileaks | date = 3 December 2010 | url = http://blogs.loc.gov/loc/2010/12/why-the-library-of-congress-is-blocking-wikileaks/ | accessdate = 3 December 2010 }}</ref> 2010 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 ರಂದು ಶ್ವೇತ ಭವನದ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಮುಂಗಡಪತ್ರವು ಒಂದು ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅನಧಿಕೃತ ನೌಕರರು ಮತ್ತು ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ವರ್ಗೀಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2010/US/12/03/wikileaks.access.warning/index.html |title=U.S. agencies warn unauthorized employees not to look at WikiLeaks |first1=David |last1=de Sola |date=4 December 2010 |publisher=CNN |accessdate=4 December 2010 |archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021230819/http://edition.cnn.com/2010/US/12/03/wikileaks.access.warning/index.html |url-status=dead }}</ref> ಯುಎಸ್ ಭೂಸೇನೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ತನಿಖಾ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಮೇಲೆ "ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕದಿಯಲು ಅವರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ" ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮಾಜಿ ವಕೀಲರ ಪ್ರಕಾರ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಬಹುದು.<ref name="nakashima" /><ref>{{cite news |title=Prosecutors Eye WikiLeaks Charges |url=http://online.wsj.com/article/NA_WSJ_PUB:SB10001424052748704488404575441673460880204.html |work=The Wall Street Journal |date=21 August 2010 |accessdate=21 August 2010 |first1=Adam |last1=Entous |first2=Evan |last2=Perez |archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821062011/http://online.wsj.com/article/NA_WSJ_PUB:SB10001424052748704488404575441673460880204.html |url-status=dead }}</ref> ಡೇಲಿ ಬೀಸ್ಟ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಬಾಮಾ ಆಡಳಿತವು ಬ್ರಿಟನ್, ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರರು ಕೂಡ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ವಿರುದ್ಧ ಅಪ್ಘಾನ್ ಯುದ್ಧ ಬಹಿರಂಗ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಅವರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದನ್ನು ನಿಗಧಿತಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೋರಿತು.<ref>{{cite web|last=Shenon|first=Philip|title=U.S. Urges Allies to Crack Down on WikiLeaks|url=http://www.thedailybeast.com/blogs-and-stories/2010-08-10/a-western-crackdown-on-wikileaks/|publisher=The Daily Beast|accessdate=10 August 2010}}</ref> ಅಮೇರಿಕಾ ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಒಂದು ಇಮೇಲ್ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಡಿ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮತಂತಿಗಳು "ಈಗಲೂ ವರ್ಗೀಕೃತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ದಾಖಲೆಗಳ ಕುರಿತು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುವುದು ನೀವು ಗುಪ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತೀರಿ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯ ಸೇವಾ ಕಚೇರಿಯು ಎಚ್ಚರಿಸಿತು.<ref name="Associated Press">{{cite web |author=Associated Press |url=http://online.wsj.com/article/APd6c9cea546a949fba6a603f7a7f578fb.html |title=Columbia U diplomacy students warned about cables - WSJ.com |publisher=Online.wsj.com |date=4 December 2010 |accessdate=18 December 2010 |archive-date=8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208033605/http://online.wsj.com/article/APd6c9cea546a949fba6a603f7a7f578fb.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Associated Press"/> ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಲ್ಲ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನೋಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{cite web|author=Ewen MacAskill in Washington |url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/03/wikileaks-cables-blocks-access-federal |title=US blocks access to WikiLeaks for federal workers &#124; World news &#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date= |accessdate=18 December 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಷೇಧವು ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ; "ಸಂಯುಕ್ತ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಓದಲ್ಪಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು" ಎಂದು ಕೆಲವು ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೋಮ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿಗಳು ಹೇಳಿದವು. ಈ ನಿಷೇಧವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|author=Ewen MacAskill in Washington |url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/10/us-ban-staff-wikileaks-official |title=Ban on federal staff reading WikiLeaks hampering work, says US official &#124; World news |publisher=The Guardian |date= |accessdate=18 December 2010}}</ref> ====ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್==== 2007 ರ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಯ ವಿಡಿಯೋ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅವರು ಗ್ರಾನೈ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕರ ಗುಂಪು ತೀವ್ರ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಜೂಲಿಯನ್‌ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಹೇಳಿದರು. ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು, ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ರೇಕ್‌ಜಾವಿಕ್‌ನ ಒಂದು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾವು ಸ್ವಯಂ-ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಒಂದು ಗುಂಪು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಪೋಲೀಸರು ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ರಹಸ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಕೂಡಾ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಿದ್ದು ಗೊತ್ತಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟೀಷನೆಂದು ಕಾಣುವ ಗುಪ್ತಚಾರ ಅಧಿಕಾರಿ ಲಕ್ಸಂಬರ್ಗ್‌ನ ಕಾರ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಬಳಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಹೆದರಿಸಿದ. ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಯಕರ್ತನನ್ನು ಪೋಲೀಸರು ಸುಮಾರು 21 ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಹೇಳಿದ, "ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ನಮಗೇನಾದರೂ ಆದರೆ, ನಿಮಗೆ ಯಾಕೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತು ... ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಯಾರು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎಂದು ನಿಮಗೆ ಗೊತ್ತು."<ref name="autogenerated4">{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece|title=Whistleblowers on US ‘massacre’ fear CIA stalkers|date=11 April 2010|work=The Sunday Times|location=London|author=Matthew Campbell|access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=30 ಮೇ 2012|archive-url=https://archive.today/20120530/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/article7094234.ece|url-status=dead}}</ref> ''ಕೋಲಂಬಿಯಾ ಜರ್ನಲಿಸಂ ರಿವ್ಯೂ'' ಪ್ರಕಾರ, "ತಮ್ಮನ್ನು ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿಕ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದವು[...] ಮತ್ತು, ಅಂತಾದ್ದೇನೂ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ."<ref>{{cite web|url=http://www.cjr.org/behind_the_news/thin_ice.php |title=Thin Ice |publisher=CJR |date=|accessdate=1 August 2010}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2009ರಲ್ಲಿ, ಕೌಪ್‌ಥಿಂಗ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರ ವಾಹಿನಿ RÚV ಯು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಯೊಂದನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡದಂತೆ ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶವನ್ನು ತರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮಾಹಿತಿದಾರರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಇದನ್ನು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದೇಶ ತಂದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡದೇ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನಾಗರೀಕರು RÚV ಯನ್ನು ಅಗತ್ಯ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸದಂತೆ ತಡೆಯಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡರು.<ref>{{cite news |title=Iceland court lifts gag order after public outrage |url=http://www.thefreelibrary.com/Iceland+court+lifts+gag+order+after+public+outrage-a01611956752 |publisher= |agency=[[Associated Press]] |date=4 August 2009 |accessdate=1 January 2011 |archive-date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430052928/http://www.thefreelibrary.com/Iceland+court+lifts+gag+order+after+public+outrage-a01611956752 |url-status=dead }}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ವು ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿಕ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಮೀಡಿಯಾ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಗೌರವ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ 2007 ''ರಿಪೋರ್ಟರ್ಸ್ ವಿಥೌಟ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್ (ರಿಪೋರ್ಟರ್ಸ್ ಸ್ಯಾನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ಸ್)'' ಎಂಬ ಮುಕ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲು ಎಂಬ ರೇಂಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಬಿಲ್ ಆಗಿತ್ತು. ಮೂಲಗಳು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕಾನೂನು ಮೂಲಕ ಕಟ್ಟಳೆ ವಿಧಿಸುವುದನ್ನು ಇದು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://immi.is/?l=en|title=Icelandic Modern Media Initiative|publisher=immi.is|access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100215131553/http://immi.is/?l=en|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/8510927.stm |title= Iceland's journalism freedom dream prompted by Wikileaks |publisher=BBC|date=13 February 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಏರ್ವ ಮಾಜಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಹಾಗೂ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಬರ್ಗಿಟ್ಟಾ ಜೊನ್ಸ್‌ಡುಟ್ಟಿರ್ ಅವರು ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು. ===ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು=== ====ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌==== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ 30,000 ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿದ್ದ ಪುಟವನ್ನು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿದೆ ಎಂದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ 2010 ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿತು.<ref>{{Cite news |title=WikiLeaks claims Facebook deleted its page, 30000 fans |url=http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 |publisher=News.com.au |date=21 April 2010 |accessdate=23 April 2010 |archive-date=30 ಮೇ 2012 |archive-url=https://archive.is/20120530/http://www.news.com.au/technology/wikileaks-claims-facebook-deleted-its-page-30000-fans/story-e6frfro0-1225856489723 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |title=Wikileaks Claims Facebook Deleted Their Fan Page Because They "Promote Illegal Acts" |url=http://gawker.com/5520933/wikileaks-claims-facebook-deleted-their-fan-page-because-they-promote-illegal-acts |publisher=Gawker |date=20 April 2010 |accessdate=21 April 2010}}</ref><ref>{{Cite news |title=Wikileaks Fan Page Pulled Down for Being "Inauthentic," Says Facebook |url=http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook |publisher=techPresident |date=21 April 2010 |accessdate=22 April 2010 |archive-date=24 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100424055832/http://techpresident.com/blog-entry/wikileaks-fan-page-pulled-down-being-inauthentic-says-facebook |url-status=dead }}</ref> ಆದರೆ, 2010 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 7 ರಂತೆ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪುಟವು ಲಭ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನವೂ 100,000 ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1 ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿ 1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Citation|last=Glanfield|first=Tim|title=WikiLeaks supporters embrace Twitter & Facebook accounts|url=http://www.beehivecity.com/hightech/wikileaks-supporters-embrace-twitter-facebook-as-accounts-boom114012132/|date=2 December 2010|access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205020009/http://www.beehivecity.com/hightech/wikileaks-supporters-embrace-twitter-facebook-as-accounts-boom114012132/|url-status=dead}}</ref> ಇದು ವಾರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕೂಡ ಹೌದು.<ref>{{cite web |url=http://www.famecount.com/all-platforms/Worldwide |title=search for 'Wikileaks' |publisher=Famecount.com |date= |accessdate=5 December 2010 |archive-date=20 ಜನವರಿ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120134221/http://www.famecount.com/all-platforms/Worldwide |url-status=dead }}</ref> ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಡಿ.ಸಿ.ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧೋರಣೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ನೋಯಿಸ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ವೆಬ್ ಪುಟವು ನಮ್ಮ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನೂ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದೂ ಸಹಾ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.readwriteweb.com/archives/facebook_were_not_kicking_wikileaks_off_our_site.php |title=Facebook: We're Not Kicking Wikileaks Off Our Site |date=6 December 2010 |accessdate=7 December 2010 |first=Marshall |last=Kirkpatrick |publisher=[[ReadWriteWeb]] |archive-date=7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101207193302/http://www.readwriteweb.com/archives/facebook_were_not_kicking_wikileaks_off_our_site.php |url-status=dead }}</ref> ====ಮನಿಬುಕರ್ಸ್==== ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದಂತೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮನಿಬುಕರ್ಸ್‌ ಆ ಸೈಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮನಿಬುಕರ್ಸ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ "ಹಣದ ಮೂಲವನ್ನು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿಡುವುದು ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಆಯೋಗಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ತನಿಖೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಲು" ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="moneybookers">{{cite news |title=WikiLeaks says funding has been blocked after government blacklisting |author1=Leigh, David |author2=Evans, Rob |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/media/2010/oct/14/wikileaks-says-funding-is-blocked |date=14 October 2010 |accessdate=4 December 2010}}</ref> ===ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತಿವಾರ್ತೆ ಬಹಿರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು=== ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸದಸ್ಯರು ತಮಗೆ ಕಾನೂನು ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ದಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ದಸ್ತಗಿರಿ ಮಾಡಿದ ಸಮಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅಜ್ಞಾತ ವಾಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಕಣ್ಗಾವಲು ಇಡುತ್ತಿರುವುದು, “ಇವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದ”ನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref name="campbell" /> ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ವಕೀಲರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ಗೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ತಂತಿವಾರ್ತೆ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ನಂತರ 2010 ರ ನವೆಂಬರ್ 28 ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ತಾವು ರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಗಮನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2010/dec/05/julian-assange-lawyers-being-watched |title=Julian Assange's lawyers say they are being watched |author=Sam Jones and agencies|work=The Guardian |location=UK |date=5 December 2010|accessdate=5 December 2010}}</ref> ದಿನಗಳೆದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡವು. 24 ಗಂಟೆಗಳ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನಂತರ 2010 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2 ರಂದು ಅಮೇರಿಕವು ಡಿಡಿಓಎಸ್ನ ಆಕ್ರಮಣವು ಆಧಾರವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯವೊಡ್ಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಎವ್ವರಿಡಿಎನ್ಎಸ್ ನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="satter" /><ref>{{cite web|last=Palsule|first=Mahendra|title=EveryDNS.net Terminates Wikileaks.org DNS Services, Wikileaks.ch Back Up in Switzerland|url=http://www.skepticgeek.com/miscellaneous/everydns-net-terminates-wikileaks-dns-services/|work=Skeptic Geek|accessdate=11 December 2010|date=3 December 2010|archive-date=17 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110117192657/http://www.skepticgeek.com/miscellaneous/everydns-net-terminates-wikileaks-dns-services/|url-status=dead}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಬ್ಲೆಗೇಟ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ವಿಳಾಸವನ್ನು ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನ ‘ಇನ್ ಫೋ’ ಡಿಎನ್ಎಸ್ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ತೋರಿತು.<ref>{{cite web |last=Pauli |first=Darren |title=WikiLeaks loses domain name after DoS attacks |date=2 December 2010 |url=http://www.zdnet.co.uk/news/security/2010/12/03/wikileaks-loses-domain-name-after-dos-attacks-40091046/ |publisher=ZDNet |accessdate=11 December 2010}}</ref> ಇದೇ ದಿನ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಂಸದ ಜೋ ಲೀಬರ್ಮನ್ ಅವರು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಿದಾಗ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೇಜಾನ್‌.ಕಾಮ್ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಯಿತು.<ref name="vance">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/04/world/europe/04domain.html?_r=1&hp |title=WikiLeaks Struggles to Stay Online After Attacks |work=The New York Times |date=3 December 2010 |author=Vance, Ashlee |accessdate=5 December 2010}}</ref><ref name="agedec4">{{cite news |last=Welch |first=Dylan |date=4 December 2010 |title=Attacks shut down WikiLeaks |url=http://www.theage.com.au/world/attacks-shut-down-wikileaks-20101203-18jqt.html |newspaper=The Age |accessdate=11 December 2010}}</ref><ref name="guadec02">{{cite news |last=MacAskill |first=Ewen |date=2 December 2010 |title=WikiLeaks website pulled by Amazon after U.S. political pressure |url=https://www.theguardian.com/media/2010/dec/01/wikileaks-website-cables-servers-amazon |newspaper=The Guardian |accessdate=11 December 2010}}</ref> ಅಮೇಜಾನ್ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡದಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ತನ್ನ ಸೇವೆಯ ಪರಿಮಿತಿಗಳನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ನಿರಾಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://aws.amazon.com/message/65348/ |title=Amazon Web Services Message |publisher=[[Amazon Web Services]] |accessdate=4 December 2010}}</ref> ಅಮೇರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬಂದ ಪರೋಕ್ಷ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಟಾಬ್ಲಿಯು ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಕೂಡ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಿಂದ ಜನರಿಗೆ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಬಿಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.readwriteweb.com/cloud/2010/12/tableau-software-drops-wikileaks.php |title=Another Falls: Tableau Software Drops WikiLeaks Data Visualizations |first=Finley |last=Klint |publisher=ReadWriteCloud |date=2 December 2010 |accessdate=10 December 2010 |archive-date=19 ಜನವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119100241/http://www.readwriteweb.com/cloud/2010/12/tableau-software-drops-wikileaks.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.tableausoftware.com/blog/why-we-removed-wikileaks-visualizations |last=Fink |first=Elissa |title=Why We Removed the WikiLeaks Visualizations |publisher=[[Tableau Software]] |date=2 December 2010 |accessdate=10 December 2010 |archive-date=7 ಜನವರಿ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110107201426/http://www.tableausoftware.com/blog/why-we-removed-wikileaks-visualizations |url-status=dead }}</ref> ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಸೈಟ್ ನ ನೂರಾರು (ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು<ref>{{cite news |date=9 December 2010 |url=http://www.bbc.co.uk/news/technology-11957367 |title=Pro-Wikileaks activists abandon Amazon cyber attack |publisher=BBC News |accessdate=10 December 2010}}</ref>) ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಅಂತರಜಾಲ ತೀವ್ರವಾದಿಗಳು ಬೆಂಬಲಿಗರಿಗೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಗಳಿಗೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವಂತೆ,<ref name="somaiya">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/12/06/world/europe/06wiki.html |title=Hundreds of WikiLeaks Mirror Sites Appear |last=Somaiya |first=Ravi |work=The New York Times |date=5 December 2010 |accessdate=6 December 2010}}</ref> ಆಪರೇಶನ್ ಪೇಬ್ಯಾಕ್ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯಡಿ ಮೊದಲು ಖಾಸಗಿ-ವಿರೋಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾದವರಿಗೆ ಹೇಳಿದವು.<ref>{{cite news |url=http://www.pcworld.com/businesscenter/article/212701/operation_payback_wikileaks_avenged_by_hacktivists.html |title=Operation Payback: WikiLeaks Avenged by Hacktivists |last=Bradley |first=Tony |publisher=PC World |date=7 December 2010 |accessdate=8 December 2010 |archive-date=8 ಜನವರಿ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108131417/http://www.pcworld.com/businesscenter/article/212701/operation_payback_wikileaks_avenged_by_hacktivists.html |url-status=dead }}</ref> wikileaks.org ವಿಳಾಸವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಟ್ರೇಸಾಂಡ್ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಈ ಮೂಲಕ ಆನ್ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕ್ರಮಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಎಫ್ ಟಿಪಿ ವರದಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.vancouversun.com/life/Barbra+Streisand+Effect+keeps+WikiLeaks+online/3930694/story.html |title=How the Barbra Streisand Effect keeps WikiLeaks online |publisher=Agence France-Presse |date=5 December 2010 |accessdate=6 December 2010 |archive-date=8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208211237/http://www.vancouversun.com/life/Barbra+Streisand+Effect+keeps+WikiLeaks+online/3930694/story.html |url-status=dead }}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 ರಂದು ಇಬೇ ಮಾಲಿಕತ್ವದ ಹಣ ಪಾವತಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಯಾದ ಪೇಯ್ ಪಲ್, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ದತ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ವೂ ಹೊಲಾಂಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ನ ಖಾತೆಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿತು. ಖಾತೆಯು ತನ್ನ "ಅಕ್ಸಪ್ಟೇಬಲ್ ಯೂಸ್ ಪಾಲಿಸಿ" ಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಖಾತೆಯು, "ಇತರರು ಅಕ್ರಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ, ಉತ್ತೇಜನ, ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/12/04/world/main7117213.shtml |title=PayPal Turns Off Tap for WikiLeaks Donations |agency=Associated Press |date=4 December 2010 |publisher=CBS News |accessdate=5 December 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-12-04/paypal-restricts-wikileaks-account-as-website-comes-under-global-scrutity.html |title=PayPal Restricts WikiLeaks Account as Website Comes Under Global Scrutity |first=Joseph |last=Galante |date=4 December 2010 |publisher=[[Bloomberg L.P.]] |accessdate=4 December 2010}}</ref> ನಂತರ ಪೇಯ್ ಪಲ್ ನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, “ಇವು ಅಕ್ರಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ನಮಗೆ ಹೇಳಿದ ನಂತರ ಹಣಪಾವತಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದರು. ಇದು ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದ್ದಾಗಿದೆ.” ಅದೇ ದಿನದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಹೇಳಿಕೆಯು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url=https://techcrunch.com/2010/12/08/paypal-vp-on-blocking-wikileaks-state-department-told-us-it-was-illegal/ |title=PayPal VP On Blocking WikiLeaks: “State Department Told Us It Was Illegal” |first=Alexia |last=Tsotsis |publisher=Tech Crunch |date=8 December 2010 |accessdate=8 December 2010}}</ref> 2010 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 8 ರಂದು, ವೂ ಹೊಲಾಂಡ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಖಾತೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿರುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪೇಯ್ ಪಲ್ ನ "ಅಕ್ರಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು" ಆರೋಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.<ref>{{cite press release |title=Presseerklärung der Wau Holland Stiftung zur Sperrung ihres Account bei PayPal |publisher=Wau Holland Stiftung |language=German |date=8 December 2010 |url=http://wauland.de/presseerklaerung_accountsperrung.html |accessdate=8 December 2010 |archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210073302/http://wauland.de/presseerklaerung_accountsperrung.html |url-status=dead }}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ಸ್ವಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಪೋಸ್ಟ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ತಾವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಟ್ಟು 31 ಸಾವಿರ ಯುರೋಗಳಷ್ಟು ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಅವರ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದವು. ಅವರ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಖಾತೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವಾಗ "ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ." ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-11929034 |title=WikiLeaks: Swiss bank freezes Julian Assange's account|publisher=BBC |date=6 December 2010 |accessdate=6 December 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಅವರು "ಒಬ್ಬ ವಾಸಸ್ಥಳವಿಲ್ಲದ ನಿರಾಶ್ರಿತರಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಮನೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಜಿನೇವಾ ವಕೀಲರ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಹೇಳಿತು.<ref>{{cite news |last=Weaver |first=Matthew |last2=Adams |first2=Richard |url=https://www.theguardian.com/news/blog/2010/dec/06/wikileaks-us-embassy-cables-live-updates |title=WikiLeaks U.S. embassy cables: live updates (4.52&nbsp;pm) |work=The Guardian |location=UK |date=6 December 2010 |accessdate=6 December 2010}}</ref> ಅದೇ ದಿನ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಕೂಡ "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಾರ್ಡ್-ಮುದ್ರೆ ಹೊಂದಿದ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು, ಅಲ್ಲದೆ, "ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಾರ್ಡ್ ನಿಯಮಗಳು ಗ್ರಾಹಕರು ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅಕ್ರಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು ಅಥವಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{cite news |last=McCullagh |first=Declan |title=MasterCard pulls plug on WikiLeaks payments |publisher=Cnet News |date=6 December 2010 |url=http://news.cnet.com/8301-31921_3-20024776-281.html#ixzz17OXwWn1N |accessdate=6 December 2010 |archive-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131229214628/http://news.cnet.com/8301-31921_3-20024776-281.html#ixzz17OXwWn1N |url-status=dead }}</ref> ಮುಂದಿನ ದಿನವೇ, ವೀಸಾ ಇಂಕ್. ತಾನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಹಣಪಾವತಿಯನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಿದ್ದು, "ಮುಂದಿನ ತನಿಖೆಗಳಿಗಾಗಿ" ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.startribune.com/world/111438579.html |title=Visa says it has suspended all payments to WikiLeaks 'pending further investigation' |agency=Associated Press |date=7 December 2010 |accessdate=7 December 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಒಂದು ನಡೆಯಾಗಿ ಕ್ಸಿಪ್ ವೈರ್ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲು ಒಂದು ದಾರಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಅವರ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>{{cite web |last=Webster |first=Stephen C. |title=MasterCard, Visa shut down electronic donations to WikiLeaks |url=http://www.rawstory.com/rs/2010/12/mastercard-shuts-donations-wikileaks-calling-site-illegal/ |work=The Raw Story |accessdate=10 December 2010 |date=7 December 2010 |archive-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110207143305/http://www.rawstory.com/rs/2010/12/mastercard-shuts-donations-wikileaks-calling-site-illegal/ |url-status=dead }}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಕ್ರಿಡೆಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಹಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ವಿಸ್ ಆಧಾರಿತ ಐಟಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಡಾಟಾಸೆಲ್ ತಾನು ವೀಸಾ ಯುರೋಪ್ ಹಾಗೂ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಾರ್ಡ್ ವಿರುದ್ಧ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಗೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/business-11945875 |title=Wikileaks' IT firm says it will sue Visa and Mastercard |agency=BBC News |date=8 December 2010 |accessdate=8 December 2010}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 18 ರಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ತಾನು "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಇದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬಿರುವ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಅಲ್ಲದೆ, "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಹಣ ಪಾವತಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಜೊತೆ ಅಸಮಂಜಸ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ... ತೊಡಗಿರಬಹುದು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲಿಗರಾದ ಬಿಓಎ ಗ್ರಾಹಕರು ಖಾತೆ ಮುಚ್ಚಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಒಂದು ಟ್ವೀಟ್ ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ನೀಡಿತು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನ ಮುಂದಿನ ದೊಡ್ಡ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಗುರಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಎಂದು ನಂಬಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |title= Bank of America stops handling Wikileaks payments |url= http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-12028084 |work= [[BBC News]] |date=18 December 2010 |accessdate=18 December 2010}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'' ಪ್ರಕಟಣೆ ನೀಡಿ ಜನರು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಕಾಮರ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಸ್ಸೆಲ್ ಅಥವಾ ಐಲ್ಯಾಂಡಿನ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಕಿ ಅಥವಾ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಅಂಚೆಯ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ wikileaks.ch ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಬಹುದು ಎಂದಿತು.<ref>{{cite news |title= WikiLeaks under attack: the definitive timeline |last=Arthur |first=Charles |url=https://www.theguardian.com/media/2010/dec/07/wikileaks-under-attack-definitive-timeline?intcmp=239 |newspaper=[[The Guardian]] |date=7 December 2010 |accessdate=9 December 2010}}</ref> ಯುಎನ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕಗಳ ರಾಯಭಾರಿ ನವಿ ಪಿಳ್ಳೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, ವೀಸಾ, ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಾರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಅಮೇಜಾನ್ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ 'ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕಾದ ''ಇ ಪ್ಲರಿಬಸ್ ಯುನಮ್'' ನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದರು.<ref>"[http://www.unmultimedia.org/tv/unifeed/d/16541.html UNifeed Geneva/Pillay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120324214612/http://www.unmultimedia.org/tv/unifeed/d/16541.html |date=24 ಮಾರ್ಚ್ 2012 }}." UN Website. ದಿನಾಂಕ 27 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2008ರಂದು ಪುನರ್ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಆಪ್ಪಲ್ ತನ್ನ ಆಪ್ ಸ್ಟೋರ್ ನಿಂದ ರಾಯಭಾರ ಸೂಕ್ಷ್ಮತಂತಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಉಪಯೋಗವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದೆ ಎಂದು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧ ರಂದು ಮ್ಯಾಧ್ಯಮ ವರದಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |title=Apple pulls Wikileaks app |last=Mitchell |first=Stewart |url=http://www.pcpro.co.uk/news/363877/apple-pulls-wikileaks-app |newspaper=pcpro.co.uk |date=21 December 2010 |accessdate=21 December 2010 |archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131013012707/http://www.pcpro.co.uk/news/363877/apple-pulls-wikileaks-app |url-status=dead }}</ref> ತನ್ನ 'ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಂದಾಜಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ... ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಕಚೇರಿಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಒಂದು ಅನೌಚಾರಿಕ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಅವರು 'ಆಂತರಿಕ ಭಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಯೇ' ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://msnbcmedia.msn.com/i/msnbc/sections/news/OMB_Wiki_memo.pdf |title=Memorandum for the Heads of Executive Departments and Agencies (M-11-08) |publisher=Executive Office of the President |accessdate=5 January 2011 |archive-date=8 ಜನವರಿ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110108013356/http://msnbcmedia.msn.com/i/msnbc/sections/news/OMB_Wiki_memo.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-12117113 |title=US urges action to prevent insider leaks |publisher=BBC |accessdate=5 January 2011}}</ref> == ಸ್ವೀಕೃತಿ == {{Split section|Reception of WikiLeaks|Talk:WikiLeaks#Split off reaction|date=January 2011}} ===ಬೆಂಬಲ=== [[File:Daniel Ellsberg 2006.jpg|thumb|upright|ಡೆನಿಯಲ್ ಎಲ್ಸಬರ್ಗ್ (2006) ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಹಲವಾರು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name=daniel/><ref name=daniel2/>]] ಜುಲೈ 2010ರಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯ ಅನುಭವಿತರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮೈಕ್ ಫರ್ನರ್ ಒಂದು ಸಮೂಹ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಸೈನಿಕ ಅಥವಾ ಸೈನಿಕರು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಬಾರದು. ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡ ಬೇಕು."<ref>{{cite web |url=http://www.veteransforpeace.org/Wikileaks_will_spark_resistance.vp.html |title=WikiLeaks revelations will spark massive resistance to Afghanistan War |publisher=Veterans For Peace |date=27 July 2010 |accessdate=1 December 2010 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101103021143/http://www.veteransforpeace.org/Wikileaks_will_spark_resistance.vp.html |url-status=dead }}</ref> ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಿ ಜಾನ್ ಪಿಲ್ಗರ್ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2010ರ ಒಂದು ಸಂಪಾದಕೀಯವನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪ್ರಕಾಶನೆಯ ''ಗ್ರೀನ್ ಲೆಫ್ಟ್‌'' ನಲ್ಲಿ "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮಸ್ಟ್ ಬಿ ಡಿಫೆಂಡಡ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ಅದರಲ್ಲಿ, ಪಿಲ್ಗರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ"ಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ಪ್ರಧಾನ ವಿಭಾಗ ... ಬರಿ ನಿಷ್ಠುರವಾದ ಹಾಗೂ ಅಪಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಹೇಳಿದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ."<ref>{{cite web|author=|url=http://www.greenleft.org.au/node/45225 |title=John Pilger: Wikileaks must be defended &#124; Green Left Weekly |publisher=Greenleft.org.au |date=29 August 2010 |accessdate=1 December 2010}}</ref> ಡೆನಿಯಲ್ ಎಲ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್, 1971ರಲ್ಲಿ ಪೆಂಟಗನ್ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವರು, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ರಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನವೆಂಬರ್ 2010ರ ಯುಎಸ್ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ತಂತಿ ವಾರ್ತೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ನಂತರ, ಜಾಲತಾಣವು ಯುಎಸ್ ಸೈನ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಗುಪ್ತಮಾಹಿತಿ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಜೀವವನ್ನು ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿದೆ ಎಂಬ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತಾ, ಎಲ್ಸಬರ್ಗ್ "ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕ ಅಥವಾ ಮಾಹಿತಿಗಾರನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕಟಣೆಯಿಂದ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಉಬ್ಬಿಸಲಾಗಿದೆ."<ref name="daniel">{{cite web|author=Get your FREE! Nation User Name |url=http://www.thenation.com/blog/156709/greg-mitchell-and-daniel-ellsberg-wikileaks-document-dump |title=Greg Mitchell and Daniel Ellsberg on the WikiLeaks Document Dump |publisher=The Nation |date=|accessdate=1 December 2010}}</ref> ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಸಾಧಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದು "ಯಾವುದೇ ತರಹದ ಬಯಲಾದಾಗ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಹೂರ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆಂದು" ಎಲ್ಸಬರ್ಗ್ ಟಿಪ್ಪಣಿಸಿದರು.<ref name="daniel2">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-11879951 |title=WikiLeaks: view of man behind Pentagon Papers leak |publisher=BBC News |date=|accessdate=1 December 2010}}</ref> ಯುಎಸ್ನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ತಂತಿ ವಾರ್ತೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ, ಇದನ್ನು ಹಲವು ಮಾದ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ಎಲ್ಸಬರ್ಗ್‌ನ ತಪ್ಪು ಚಟುವಟಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾಳಜಿ ತೋರಿಸುವ ಬಗೆಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಎಂದು ಹೇಳಿತು,<ref>{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/12/07/opinion/main7124354.shtml |title=Why Julian Assange Is No Daniel Ellsberg |publisher=CBS News |date=7 December 2010 |accessdate=11 December 2010 |archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210035231/http://www.cbsnews.com/stories/2010/12/07/opinion/main7124354.shtml |url-status=dead }}</ref> "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಜೂಲಿಯನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ವಿರುದ್ಧ ಈಗ ಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧಾಳಿಯು ನನ್ನ ಹಾಗೂ ಪೆಂಟಗನ್ ಪತ್ರಗಳ ಈಗಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದು ಅನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಎಲ್ಸಬರ್ಗ್ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name="daniel3">{{cite web |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/opinionshop/detail?entry_id=78596#ixzz17pMGLvv4 |title=Opinion Shop: Daniel Ellsberg praises WikiLeaks |publisher=SFGate |date=7 December 2010 |accessdate=11 December 2010 |archive-date=11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101211090352/http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/opinionshop/detail?entry_id=78596#ixzz17pMGLvv4 |url-status=dead }}</ref> 3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 ರಂದು ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಯಾದ ಮಹಾಸಭೆಯ ರೊನ್ ಪೌಲ್, ಫೋಕ್ಸ್ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ನ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಸ್ಥಾಪಕ ಜೂಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು; "ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು ಇದೆ". "ಸತ್ಯ ದೇಶದ್ರೋಹ ಆಗುವಂತಹ ಒಂದು ಸಮಾಜವದ್ದಲ್ಲಿ, ನಾವು ದೊಡ್ಡ ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿವಿ." "''ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಅಥವಾ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ನಾವು ಏಕೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ?" ಎಂದು ಪೌಲ್ ಹೇಳಿದರು.<ref name="ron">{{cite news |title=Ron Paul Defends WikiLeaks Founder's Rights |first=Mary |last=Dooe |newspaper=CBS News |date=3 December 2010 |url=http://www.cbsnews.com/8301-503544_162-20024605-503544.html |accessdate=4 December 2010 |archiveurl=https://archive.today/20121205235524/http://www.cbsnews.com/8301-503544_162-20024605-503544.html |archivedate=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 |url-status=live }}</ref> ಯುಎಸ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಯ ಇನ್ನೋಂದು ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಪೌಲ್ ಪುನಃ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿರುವ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು "ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದು ದೇಶಭಕ್ತಿಯಲ್ಲ" ಎಂದು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news |title=Ron Paul: Lying is Not Patriotic |first= |last= |publisher=MoxNews.com (Youtube video) |date=December 2010 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ywoInPNXZJk |accessdate=10 December 2010}}</ref> ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ಮಹಾಸಭೆಯ ಜತೆಗಾರ ಫ್ಲೋರಿಡದ ಕೋನಿ ಮ್ಯಾಕ್ IV ಕೂಡ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು, "ನಾವು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು ಪರವಾಗಿಲ್ಲ", ಅಮೇರಿಕನ್‌ರಿಗೆ ಲೀಕ್ಸ್‌ನ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದರು.<ref>{{cite web|last=Levey |first=Cooper |url=http://floridaindependent.com/16029/rep-connie-mack-americans-have-a-right-to-know-contents-of-wikileaks-dump |title=Rep. Mack: Americans ‘have a right to know’ contents of WikiLeaks dump |publisher=Floridaindependent.com |date=|accessdate=5 December 2010}}</ref> ಅಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಜುಲಿಯಾ ಗಿಲಾರ್ಡ್‌ರಿಗೆ ಬರೆದ ಒಂದು ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಅತಿ ಹಿರಿಯ ಹಾಗೂ ಉಚ್ಚ-ಪಾರ್ಶ್ವನೋಟದ ಮಾದ್ಯಮ ವೃತ್ತಿನಿರತರು ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಪರ ತೋರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Statement from Australian Newspaper Editors, Television and Radio Directors |url=http://www.alliance.org.au/documents/101213_letter_wikiLeaks_support.pdf |work=Alliance Online |publisher=Media, Entertainment & Arts Alliance |accessdate=18 December 2010 |date=13 December 2010 |archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222021235/http://www.alliance.org.au/documents/101213_letter_wikiLeaks_support.pdf |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪತ್ರವನ್ನು ವಾಕ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಉಪಕ್ರಮಿಸಿತು, ಇವರು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗೆ ವಾಕ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪತ್ರವನ್ನು "ವಾಕ್ಲಿ ಸಲಹೆ ಸಮಿತಿಯ ಹತ್ತು ಸದಸ್ಯರು ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗೂ ವಾರ್ತಾ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಸಂಪಾದಕರು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಮೂರು ವ್ಯಾಪಾರಿ TV ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಹಾಗೂ ಎರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುದ್ದಿಪ್ರಸಾರಕರ ವಾರ್ತಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು" ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಹುದ್ದೆ (ಪತ್ರದ ಒಂದು ಉದ್ಧೃತಭಾಗ) ಹೀಗೆ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲಾಗಿದೆ:<blockquote>"ಮೂಲಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್, ಅಧಿಕೃತ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ, ಮಾದ್ಯಮಗಳು ಪ್ರತಿಬಾರಿ ಮಾಡುವುದನ್ನೆ ಇದು ಕೂಡ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ: ಸರ್ಕಾರ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಬಯಸುವ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಬೇಳಕು ಚೆಲ್ಲುವುದು.</blockquote> ಇಂತಹ ಅಂಶಗಳು ಅವರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ಇದನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ವರದಿಸುವುದು ಮಾದ್ಯಮದ ಕರ್ತವ್ಯ. ದುರಾಕ್ರಮಣದಿಂದ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ಅಧಿಕೃತ ಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಬೆದರಿಕೆ ಕುಡುವುದು, ಮತ್ತು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಜೊತೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು, ಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಭಯವಿಲ್ಲದ ಮುದ್ರಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರ ಅಪಾಯ".<ref>Walkeys [http://www.walkleys.com/news/1076/ "Australian Media's Finest Defend ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ " 13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010] The Walkey Foundation</ref> ನವೆಂಬರ್ 2010ರ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ತಂತಿವಾರ್ತೆಯ ಬಯಲಿನ ನಂತರ ''ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್'' , ಒಂದು ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗದ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದು "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್, ವರದಿಗಾರರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಕಾಲತ್ತು ವಹಿಸುವವರಿಗೆ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಕೂಲವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಹೊಸ ದಾರಿ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಿರುವ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಂಘಗಳ ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಭಾರಿ ಮುಖಪರದೆಯನ್ನು ಒಡೆಯಲು ಕೂಡ." ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕರ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು "ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿನದು" ಎಂದು ಪತ್ರಿಕೆ ಹೇಳಿತು. ಅದು, "ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್ ತನ್ನ ರಾಜವಲ್ಲಭರನ್ನು ಪೆಂಟಗನ್ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿದ ಡೆನಿಯಲ್ ಎಲ್ಸಬರ್ಗ್ ಹಾಗೂ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ವರದಿಗಾರ ನೀಲ್ ಶೀಹಾನ್ ಹಿಂದೆ ಕಳಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ... ಈವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಆತನ ಸುದ್ದಿಮೂಲವು ಈ ರೀತಿ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನಿಂಗ್ ಹಿಂದೆ ಒಬಾಮಾನ ಆಡಳಿತದ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಿದ್ದಂತೆ ಬಿದ್ದಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>{{cite web |url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2010/12/the-shameful-attacks-on-julian-assange/67440/ |title=The Shameful Attacks on Julian Assange|author=Samuels, David |publisher=The Atlantic |date=3 December 2010 |accessdate=7 December 2010}}</ref> 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ರಂದು, ಸೀಮೆಯಿಲ್ಲದೆ ವರದಿಗಾರರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ದತ್ತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾದ "ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು, ಸೈಬರ್-ದಾಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡ"ವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಕೆಲವು ವಿಪರೀತ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೂಡ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿದೆ.<ref name="autogenerated2">{{cite news |title=Wikileaks hounded? |first= |last= |newspaper=CBS News |date=4 December 2010 |url=http://en.rsf.org/wikileaks-hounded-04-12-2010,38958.html |accessdate=5 December 2010 |archive-date=8 ಮಾರ್ಚ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308082630/http://en.rsf.org/wikileaks-hounded-04-12-2010,38958.html |url-status=dead }}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಬಯಲಾದ ಯುಎಸ್ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ತಂತಿ ವಾರ್ತೆಗೆ ಒಂದು ಕನ್ನಡಿ ಜಾಲತಾಣದ ಆತಿಥೇಯ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.journalism.co.uk/news/reporters-without-borders-to-host-mirror-site-for-wikileaks/s2/a542061/ |title=Reporters Without Borders to host mirror site for WikiLeaks |date=21 December 2010 |accessdate=21 December 2010}}</ref> ಆನ್‌ಲೈನ್ ವಿದೇಶಿ ಸಂಗತಿಗಳ ಪತ್ರಿಕೆ ''ದಿ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ "ಒನ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾನ್ ಸೇವ್ ಯುಎಸ್ ಪಾಲಿಸಿ" ಶೀರ್ಷಕೆಯ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಬಯಲುಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯ ಮೂಲ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯುಎಸ್ ಆಢಳಿತಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಮಾಜಿ ಬಹು-ಕಾಲದ ಸಿಐಎ ಭಯೋತ್ಪಾದಕತೆ ಪ್ರತಿಯಾದ ತಜ್ಞ ಮೈಕಲ್ ಶುವರ್ ಹೇಳಿದರು. "ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಯುಎಸ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತನ್ನ ನಾಯಕರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅಮೇರಿಕನರನ್ನು ಕಪ್ಪು ಬಿಳಿಯಂತೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ," ಹೀಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ [[ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್]], [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲೂ. ಬುಷ್]] ಹಾಗೂ ಬಾರಕ್ ಒಬಾಮರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಶೂವರ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://the-diplomat.com/2010/12/06/only-wikileaks-can-save-obama-policy |title=When WikiLeaks Meets US Policy |publisher=The Diplomat |date=|accessdate=7 December 2010}}</ref> ಇವಾಣ್ ಹ್ಯೂಗ್ಸ್, wired.com ನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪಾದಕ "ವೈ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಇಸ್ ಗುಡ್ ಫೊರ್ ಅಮೇರಿಕ" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಂಪಾದಕೀಯವನ್ನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ವೈಯರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಲ್ಲಿ ಸಹಾಪರಾಧಿತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಡ್ಲಿ ಮ್ಯಾನಿಂಗ್‌ನ ಬಂಧನ ಇದ್ದು, ''ವೈಯರ್ಡ್'' ಹಾಗೂ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಮಧ್ಯೆ ಗದ್ದಲಕ್ಕೆಡೆ ಮಾಡುವ ಸಂಬಂಧಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನಮ್ಮ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ದುರ್ಬಲವಾಗಿಸೊಲ್ಲ" ಎಂದು ಹ್ಯೂಗ್ಸ್ ವಾದಿಸಿದರು. "ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾವು ಎದುರಿಸುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಭೀತಿ ಎಂದರೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಈಗಾಗಲೆ ಚೆಲ್ಲಿದ ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಮುಂದೆ ಚೆಲ್ಲಬಹುದಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಆಗುವ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಳೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮ ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ವಚನಗಳ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಮುಕ್ತ ಮಾತಿನ ಪರಂಪರೆಗೆ ಗಮನಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯುಂಟಾಗ ಬಹುದು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|author=|url=https://www.wired.com/threatlevel/2010/12/wikileaks-editorial/ |title=Why WikiLeaks Is Good for America &#124; Threat Level |publisher=Wired.com |date=4 January 2009 |accessdate=8 December 2010}}</ref> [[File:Wikileaks Rally Hobart 2010 2.jpg|right|thumb|ಜೂಲಿಯನ್ ಅಸಾಂಜ್‌ದತ್ತ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರದ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ರ ಸಂಘಟನೆ]] ಕೆಲವು ಆಥಿತೇಯ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಜಾಲತಾಣಗಳು 200ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹುಟ್ಟಿದವು ಎಂದು ದಿ ನ್ಯೂಯೋರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ವರದಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.upi.com/Top_News/US/2010/12/06/More-than-200-sites-copy-WikiLeaks-content/UPI-97061291643698/ |title=More than 200 sites copy WikiLeaks content |publisher=UPI.com |date=25 October 2010 |accessdate=8 December 2010}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 5 ರಂದು, "ಅನಾಮಧೇಯ" ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಹಾಗೂ ಕೊಚ್ಚುಗರ ಒಂದು ಸಮೂಹವು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ವಿರೋದ್ಧಿಸುವ ಕಂಪನಿಗಳ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ''ಆಪರೇಷನ್ ಅವೆಂಜ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌'' ನ ಭಾಗವೆಂದು ದಾಳಿ ಎಸಗಲು ಬೆಂಬಲಿಗರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2010/12/06/latest-updates-on-leak-of-u-s-cables-day-9/#operation-payback-plans-attacks-on-paypal |title=Latest Updates on Leak of U.S. Cables, Day 9 |work=The New York Times |first=Robert |last=Mackey |date=6 December 2010 |accessdate=7 December 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ತಮ್ಮ ದೇಣಿಗೆಗಳ ಪರಿಷ್ಕರಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಪೆಪಾಲ ಅನ್ನು ಗುರಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.theregister.co.uk/2010/12/06/anonymous_launches_pro_wikileaks_campaign/ |title=Anonymous attacks PayPal in 'Operation Avenge Assange' |date=6 December 2010 |accessdate=7 December 2010 |first=John |last=Leyden |publisher=The Register |work=theregister.co.uk}}</ref><ref>{{cite web|title=Operaton Avenge Assange manifesto|url=https://uloadr.com/u/4.png|accessdate=7 December 2010|archive-date=13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213031528/https://uloadr.com/u/4.png|url-status=dead}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಯೋಜನಾತ್ಮಕ ದಾಳಿ ಹೂಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಅನಾಮಧೇಯ ಜೊತೆ ಹಿಂದೆ ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಗ್ರೆಗ್ ಹೌಶ್, ಗಮನಿಸಿ ಹೇಳಿದರು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ತೋರಿಸಿಲಾದ ಬೆಂಬಲದ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ, ಮಿ. ಹೌಶ್ ಹೇಳಿದರು;"ಕಾರಣ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿದೆ, ಮಾಹಿತಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿರ ಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾಲ ಮುಕ್ತವಾಗಿರ ಬೇಕು ಎಂದು ನಾವೆಲ್ಲ ನಂಬುತ್ತೇವೆ."<ref name="somaiya" /> 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 ರಂದು, ಅನಾಮಧೇಯರಿಂದ ಸೇವೆಗಳ-ನಿರಾಕರಣೆ ದಾಳಿಯ ಬಲಿ ಪೇಪಾಲ್ ಜಾಲತಾಣ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/08/wikileaks-visa-mastercard-operation-payback |title=WikiLeaks supporters disrupt Visa and MasterCard sites in 'Operation Payback' |date=9 December 2010 |accessdate=9 December 2010 |author=Esther Addley and Josh Halliday |work=The Guardian |location=UK |work=guardian.co.ul}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pcmag.com/article2/0,2817,2374023,00.asp |title='Anonymous' Launches DDoS Attacks Against WikiLeaks Foes |work=pcmag.com |publisher=[[PC Magazine]] |first=Leslie |last=Horn |date=8 December 2010 |accessdate=9 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boingboing.net/2010/12/08/in-pro-wikileaks-act.html |title=Continuing pro-Wikileaks DDOS actions, Anonymous takes down PayPal.com |author=Xeni Jardin |date=8 December 2010 |accessdate=9 December 2010 |work=boingboing.net |publisher=[[Boing Boing]]}}</ref> ನಂತರ ಅದೇ ದಿನ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಹಣ ಕೂಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಪೇಪಾಲ ತನ್ನ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಹಣವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂದು ತನ್ನ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=https://www.thepaypalblog.com/2010/12/updated-statement-about-wikileaks-from-paypal-general-counsel-john-muller/ |title=Updated Statement about WikiLeaks from PayPal General Counsel, John Muller |first=John |last=Muller |work=thepaypalblog.com |publisher=[[PayPal]] |date=8 December 2010 |accessdate=9 December 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://erictric.com/2010/12/08/paypal-vows-to-release-wikileaks-funds-account-to-remain-blocked/ |title=PayPal Vows to Release WikiLeaks Funds, Account to Remain Blocked |first=Bertrand |last=Vasquez |date=8 December 2010 |accessdate=9 December 2010 |work=erictric.com |publisher=[[Erictric]] |archive-date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110412092610/http://erictric.com/2010/12/08/paypal-vows-to-release-wikileaks-funds-account-to-remain-blocked/ |url-status=dead }}</ref> ಅದೇ ದಿನ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಬೆಂಬಲಿಗರಿಂದ ವಿಸಾ ಹಾಗು ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಕಾರ್ಡ್ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಯಾಯಿತು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ WikiLeaks.com ನಲ್ಲಿ ಇನ್ಮುಂದೆ ಸಿಗಲಾಗದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅಥಿತೇಯ ಮಾಡುವ 1,200 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅನಾಮಧೇಯ ಒಂದು ಹೊಸ ಹೇಳಿಕೆ ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು; "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಜೊತೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಲಗ್ನತೆ ಇಲ್ಲವಾದಕ್ಕೆ , ನಾವು ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತೇವೆ. ನಮಗೆ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಬೇಕು, ಹಾಗೂ ನಾವು ಪರಾಮರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತೇವೆ...ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ಉದ್ಭವಿಸಲು ನಮ್ಮ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸ ಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ, ನಮ್ಮ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯೆ ಹಾಗು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದತ್ತ ಸಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ, ಹಾಗೂ ವಿರುದ್ಧವಿರುವವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಎಸಗುತ್ತೇವೆ."<ref>{{cite web |author= |url=http://beta.ca.news.yahoo.com/visa-mastercard-targeted-wikileaks-allies.html |title=Visa, MasterCard targeted by WikiLeaks allies |publisher=Beta.ca.news.yahoo.com |date= |accessdate=10 December 2010 |archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222021208/http://beta.ca.news.yahoo.com/visa-mastercard-targeted-wikileaks-allies.html |url-status=dead }}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ರಲ್ಲಿ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಳಜಿ ತೋರಿಸಿ ಕೂಡ ಅಂತರಜಾಲ ಸಮಾಜ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು, "ಎಲ್ಲ ಅಂತರಜಾಲದ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಕಾನೂನುಗಳು ಹಾಗೂ ಕರಾರುಗಳ ತರಹ ಇದನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕೆಂದು ನಾವು ನಂಬಿದ್ದೇವೆ" ಮತ್ತು "ಮುಕ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅಥವಾ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ಟೆಲಿಕಂಮುನಿಕ್ಯೇಷನ್ಸ್ ಪೂರ್ವರಚನೆ, ಅಥವಾ ಅಂತರಜಾಲದ ಇತರ ಅಗತ್ಯ ಅಂಶಗಳು ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿಯವರ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಪಡಲ್ಬಾರದು." "ಅದನ್ನು [ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್] ದ್ವೇಷದಿಂದ ಅಂತರಜಾಲದಿಂದ ತೆಗೆಯಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಅಂತಹ ಘಟಕಗಳ (ಯಾವುದಾದ್ದರು ಇದ್ದಲ್ಲಿ) ಅನುಸರಣೆ ಮಾಡಿ ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಐಎಸ್‌ಒಸಿ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳ ಕರೆ ನೀಡಿತು, ಕಾರಣ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು ಬರಿ "ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ಅಂತರಜಾಲ ಹಾಗೂ ಅದರ ಕಾರ್ಯಕಾರಿತ್ವದ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು" ಅಷ್ಟೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.eweekeurope.co.uk/news/isoc-wikileaks-attacks-threaten-free-expression-15294 |title=ISOC: WikiLeaks Attacks Threaten Free Expression |first=Sophie |last=Curtis |work= |publisher=Eweek Europe |date=8 December 2010 |accessdate=10 December 2010 |archive-date=29 ಜುಲೈ 2012 |archive-url=https://archive.is/20120729115352/http://www.eweekeurope.co.uk/news/isoc-wikileaks-attacks-threaten-free-expression-15294 |url-status=dead }}</ref> 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 ರಂದು, ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಆವಾಜ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಒಂದು ಮನವಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು, ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು 250 ಸಾವಿರ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು, 15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 600 ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite web|author=|url=http://avaaz.org/en/wikileaks_petition/ |title=WikiLeaks: Stop the crackdown |publisher=Avaaz.org |date=|accessdate=10 December 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.fr-online.de/politik/spezials/wikileaks---die-enthuellungsplattform/kaempfer-fuer-wikileaks/-/4882932/4910614/-/index.html |title=Kämpfer für Wikileaks |first=Andreas |last=Kraft |work= |publisher=Frankfurter Rundschau |language=German |date=10 December 2010 |accessdate=10 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/assange-granted-bail-in-london-but-not-yet-free-20101215-18x1y.html |title=Assange granted bail in London but not yet free |publisher=News.smh.com.au |date=|accessdate=17 December 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ನೋಅಮ್ ಚಾಮ್ಸ್ಕೀ|ನೊಮ್ ಚೊಮ್ಸಕಿ]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಕಾರರು ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಇಳಿಯುವ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web |url= http://www.greenleft.org.au/node/46378|title=Noam Chomsky backs Wikileaks protests in Australia |author= [[Green Left Weekly]]|date=10 December 2010 |work= |publisher=[[Green Left Weekly]] |accessdate=11 December 2010}}</ref> ''ಡೆಮೊಕ್ರೆಸಿ ನೌ'' ಗೆ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಚೋಮ್ಸಕಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು, "ಬಹುಶ ಇದೊಂದು ಅತಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದ ಪ್ರಕಟನೆ ... ಯುಎಸ್ ಸರ್ಕಾರ - ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್, ಇತರರು - ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸೇವೆಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರದ ಪ್ರತಿ ಇದು ಕಟುವಾದ ದ್ವೇಷತ್ವವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿತು."<ref>{{cite web |url=http://www.chomsky.info/interviews/20101130.htm |title=WikiLeaks Cables Reveal "Profound Hatred for Democracy on the Part of Our Political Leadership" |publisher=Noam Chomsky website |accessdate=25 December 2010 |archive-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229234140/http://chomsky.info/interviews/20101130.htm |url-status=dead }}</ref> ====ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ==== {{Flag|Brazil}}:ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಲೂಯಿಸ್ ಇನಾಷಿಯೋ ಲ್ಯೂಲಾ ಡಾ ಸಿಲ್ವಾ, ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ಗೆ 2010ರಲ್ಲಿಯ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ‌ ಬಂಧನವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಲ್ಯೂಲಾ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010—ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು ಇದನ್ನು "ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸಿಗದ ವಿಷಯ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/putin-leads-backlash-over-wikileaks-boss-detention-20101209-18rgi.html |title=Putin leads backlash over WikiLeaks boss detention |date=9 December 2010 |accessdate=9 December 2010 | first=Maria |last=Antonova |work=Sydney Morning Herald}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=7xAY7KkcUYk |title=President Lula Shows Support for Wikileaks (video available) |date=9 December 2010}}</ref> ಅವರು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅಸ್ಸಾಂಜೆಯವರ ಬಂಧನವನ್ನು "ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣ" ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-latin-america-11966193 |title=Wikileaks: Brazil President Lula backs Julian Assange |date=10 December 2010 |accessdate=10 December 2010 | first= |last= |work=BBC News }}</ref> {{Flag|Ecuador}}:ನವೆಂಬರ್ 2010ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇಕ್ವೆಡಾರ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೊಬ್ಬರು ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸಾಂಜ್‌ಗೆ ಇಕ್ವೆಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ವಿದೇಶಿ ಮಂತ್ರಿ ಕಿಂಟೊ ಲ್ಯೂಕಾಸ್ "ಇಕ್ವೇಡಾರ್‌ ಅಸಾಂಜ್‌ ಅವರನ್ನು ಬರುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕೇವಲ ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಫೋರಮ್‌ಗಳಲ್ಲೂ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>[http://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=197327 Ecuador offers asylum to ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ founder] The Jerಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನalem Post 11/30/2010</ref> ಲ್ಯೂಕಾಸ್ ಅವರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಕುರಿತಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಅಸಾಂಜ್‌ ತನಗೆ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಇವರನ್ನು "ಇವರು ದೃಢವಾಗಿ ಕತ್ತಲು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ತವಕ ಪಡುತ್ತಿರುವವರು" ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿದರು.<ref>[http://english.aljazeera.net/news/americas/2010/11/2010113033515743921.html Ecuador offers refuge to ಅಸ್ಸಾಂಜೆ] 30 Nov 2010 Al Jazeera</ref> ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಫೆಲ್ ಕೊರ್ರಿಯಾ, ತನ್ನ ಆಡಳಿತವು ಅಸಾಂಜ್‌ಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಿಲ್ಲ. ಲ್ಯೂಕಾಸ್‌ ತಮ್ಮ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅದು ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಕೊರ್ರಿಯಾ ನಂತರ ಅಸಾಂಜೆಯನ್ನು ಕಾನೂನನ್ನು ಮುರಿದ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕುರಿತಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://us.mobile.reuters.com/article/topNews/idUSTRE6AT66820101201 |title=Ecuador backs off offer to WikiLeaks' Assange |publisher=Us.mobile.reuters.com |date= |accessdate=1 December 2010 |archive-date=15 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715175247/http://us.mobile.reuters.com/article/topNews/idUSTRE6AT66820101201 |url-status=dead }}</ref> {{Flag|Russia}}: ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಚೇರಿಯಿಂದ [[ಡ್ಮಿಟ್ರಿ ಮೆಡ್ವೆಡೇವ್|ಡಿಮ್ಟ್ರಿ ಮೆಡ್ವಡೇವ್‌]] ಅವರು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪರವಾಗಿ ಅಸಾಂಜೆ ಅವರನ್ನು ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯು [[ನ್ಯಾಟೋ|ನ್ಯಾಟೊ]]ಗೆ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿರುವ ಡಿಮ್ಟ್ರಿ ರೊಗೊಜಿನ್ ಅವರು ಜೂಲಿಯಾನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜೆ ಅವರನ್ನು ಈ ಮೊದಲು ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/media/2010/dec/09/julian-assange-nobel-peace-prize |title=Julian Assange should be awarded Nobel peace prize, suggests Russia |date=9 December 2010 |accessdate=9 December 2010 | first=Luke |last=Harding |location=London |work=The Guardian }}</ref> {{Flag|Venezuela}}: ಹ್ಯೂಗೊ ಚಾವೆಜ್‌, ವೆನಿಜ್ಯುವೆಲಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅಮೇರಿಕಾದ ನವೆಂಬರ್ 2010ರ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅಮೇರಿಕಾ, ವೆನಿಜುವೆಲಾವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಸದಸ್ಯರ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಸವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಶುಭಾಶಯಗಳು" ಎಂದು ಚಾವೆಜ್ ತಮ್ಮ ದೂರದರ್ಶನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|last=Cancel |first=Daniel |url=https://www.bloomberg.com/news/2010-11-30/chavez-praises-wikileaks-for-bravery-while-calling-on-clinton-to-resign.html |title=Chavez Praises Wikileaks for `Bravery' While Calling on Clinton to Resign |publisher=Bloomberg |date=|accessdate=1 December 2010}}</ref> {{Flag|United Nations}}: ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಶೇಷ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾ ರೂ "ಮುಕ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಲಿಪಶು" ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಲಾ ರೂ ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತ "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ತಂಡವು ಅದರ ನ್ಯಾಯಾಂಗೀಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಇಲ್ಲ. "ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಾನೇ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೋರಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮ ಅದನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದರೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.abc.net.au/worldtoday/content/2010/s3089025.htm |title=UN rapporteur says Assange shouldn't be prosecuted |date=9 December 2010 |accessdate=9 December 2010 |author=Eleanor Hall |work=abc.net.au |publisher=[[ABC Online]]}}</ref> ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಆಯುಕ್ತ ನವಿ ಪಿಳ್ಳೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ತಾವು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/idUSLDE6B81RO20101209 |title=UN rights boss concerned at targeting of WikiLeaks |date=9 December 2010 |accessdate=9 December 2010 |work=reutres |publisher=Reuters}}</ref> ====ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==== 2008ರಲ್ಲಿ, ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಆನ್ ಸೆನ್ಸರ್‌ಶಿಫ್, ಇದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವರ್ಷದ ಎಕಾನಾಮಿಸ್ಟ್‌ ನ್ಯೂ ಮೀಡಿಯಾ ಅವಾರ್ಡ್‌ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.indexoncensorship.org/2008/04/winners-of-index-on-censorship-freedom-of-expression-award-announced/|title=Winners of index on censorship freedom of expression awards announced|publisher=Index on Censorship|date=22 April 2008|accessdate=2011-01-21}}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಕಿನ್ಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ "ನ್ಯಾಯಾಂಗೇತರ ಕೊಲೆ ಹಾಗೂ ಕಣ್ಮರೆ"ಯ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/media/2009/jun/03/amnesty-international-media-awards |title=Amnesty International Media Awards 2009: full list of winners &#124; Media &#124; guardian.co.uk |work=Guardian |location=UK |date=|accessdate=1 December 2010}}</ref> ===ಟೀಕೆಗಳು=== ವಿಕಿಲೀಕ್‌ಗಳು ಹಲವಾರು ವೈವಿಧ್ಯ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿವೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/WikiLeaks-Website-Behind-US-Cable-Leaks-Goes-From-Humble-Start-To-Enemy-Of-Governments-Worldwide/Article/201011415837564?lpos=World_News_First_Home_Page_Feature_Teaser_Region_0&lid=ARTICLE_15837564_WikiLeaks%3A_Website_Behind_US_Cable_Leaks_Goes_From_Humble_Start_To_Enemy_Of_Governments_Worldwide|title=WikiLeaks Revelations Get Global Prominence|date=28 November 2010|author=Richard Williams|publisher=Sky News Online}}</ref> 2007ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಮ್‍ನ ನಿರ್ವಾಹಕ ಜಾನ್ ಯಂಗ್, ಸಿಐಎ ಕಾಂಡ್ಯೂಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿರುವ ಗುಂಪನ್ನು ಆಪಾದನೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಂಗ್ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರೂ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಒರ್ವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕನಾಗಿಯೇ ಉಳಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets |title=Exposed: Wikileaks' secrets (Wired UK) |publisher=Wired.co.uk |date= |accessdate=1 December 2010 |archive-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160429142257/http://www.wired.co.uk/magazine/archive/2009/10/start/exposed-wikileaks-secrets |url-status=dead }}</ref> 2010ರ ಸಿನೆಟ್.ಕಾಂ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆ ಸಮೂಹವನ್ನು ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಆಪಾದನೆಗೊಳಪಡಿಸಿದನು. ಇವನು ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು, ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದುವರೆದು "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಸೀಟಿ ಊದುವವರು ಕೋರಿದ ಅನಾಮಕತೆ ಅಥವಾ ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾರದು ಎಂದೂ ಮತ್ತು, ಮಾಹಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಾನು ಯಾವುದೇ ಮೌಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವರನ್ನು ಅದು ನಂಬಲಾರದು ಅಥವಾ, ಇದು ನನ್ನನ್ನು ಅಥವಾ ನಾನು ಜವಾಬ್ಧಾರಿ ಹೊತ್ತ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಯಾರನ್ನೇ ಆಗಲಿ, ಯಾವುದೇ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ನೂಕಿದರೂ ಯಾವುದೇ ಭರವಸೆ ನೀಡದು" ಎಂದನು.<ref>{{cite web |last=McCullagh |first=Declan |url=http://news.cnet.com/8301-31921_3-20011106-281.html |title=Wikileaks' estranged co-founder becomes a critic (Q&A) &#124; Privacy Inc. – CNET News |publisher=News.cnet.com |date=20 July 2010 |accessdate=1 December 2010 |archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130065550/http://news.cnet.com/8301-31921_3-20011106-281.html |url-status=dead }}</ref> ಮಹಿಳಾ ಸಂಘ "ಆಲ್ಫಾ ಸಿಗ್ಮಾ ಟೋ"ದ ಸಂಸ್ಕಾರ ವಿಧಿಗಳ ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಸ್ಟೀವನ್ ಆಫ್ಟರ್‌ಗುಡ್ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ "ಕಾನೂನಿನ ಶರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಜನರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟನು. ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದ ಆಫ್ಟರ್‌ಗುಡ್ ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ಗಮನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬದಲು ಸರಕಾರೇತರ ಆಡಳಿತದ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿ ಇದು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು, ಹಲವು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವಿರೋಧೀ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಈ ಸೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿವೆ" ಎಂದೂ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web|last=Aftergood|first=Steven|authorlink=Steven Aftergood|title=Wikileaks Fails “Due Diligence” Review|url=http://www.fas.org/blog/secrecy/2010/06/wikileaks_review.html|work=Secrecy News|publisher=[[Federation of American Scientists]]|accessdate=18 December 2010|date=28 June 2010|archive-date=17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101217213849/http://www.fas.org/blog/secrecy/2010/06/wikileaks_review.html|url-status=dead}}</ref> ಮುಂದೊದಗಬಲ್ಲ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯು.ಎಸ್ ಮಿಲಿಟರಿಪಡೆಯ ಸುದ್ದಿಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಫ್ಘನ್ ನಾಗರಿಕರ ಹೆಸರನ್ನು 2010ರಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಸಂಪಾದಿಸಿದೆ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡ ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನಾಷನಲ್ ಇತರ ಹಲವಾರು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂಲಂಕುಷ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನಾಷನಲ್‌ಗೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಜೂಲಿಯನ್‌ ಅಸ್ಸೇಂಜ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಮ್ನಿಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ತೋರ್ಪಡಿಸಿದಾಗ "ತನ್ನ ಕತ್ತೆಗಳನ್ನು ಕಾಯುವುದಷ್ಟೇ ತಿಳಿದಿದ್ದು ಬೇರೇನನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಚ್ಚಿಸದವನಿಗೆ ಜನರ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಸಮಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಆಸ್ಸೇಂಜ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಖಂಡಿಸುವ ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ನಾಷನಲ್‌ನ್ನು ಸೇರಿದ ಇತರ ಗುಂಪುಗಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಂತೋಷವಿದ್ದರೂ, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡವು.<ref>{{cite web|last=Whalen |first=Jeanne |url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703428604575419580947722558.html |title=Human Rights Groups Press WikiLeaks Over Data - WSJ.com |work=The Wall Street Journal |date=9 August 2010 |accessdate=1 December 2010}}</ref> 2010ರ ತನ್ನ ಮುಕ್ತ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಯಾವುದೇ ಎಲ್ಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ವರದಿಗಾರರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಹಳೆಯ " ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ, ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ಗಂಭೀರ ಉಲ್ಲಂಘನೆ"ಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು ಅಲ್ಲದೆ "92000 ಜಾಹೀರಾತು ವರದಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಇದು ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರ (ವಿಧಾನಗಳು)ದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನಿಜವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು, ಆದುದರಿಂದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮದ ಕೆಲಸವು ಮಾಹಿತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ತನ್ನನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಈ ವಾದವು ಸಮಾಧಾನತರುವಂತಹುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ."<ref>{{cite web |url=http://en.rsf.org/united-states-open-letter-to-wikileaks-founder-12-08-2010,38130.html |title=Reporters Sans Frontières – Open letter to WikiLeaks founder Julian Assange: ‘‘A bad precedent for the Internet's future'' |publisher=En.rsf.org |date= |accessdate=1 December 2010 |archive-date=28 ಮಾರ್ಚ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328200448/http://en.rsf.org/united-states-open-letter-to-wikileaks-founder-12-08-2010%2C38130.html |url-status=dead }}</ref> ಗುಂಪು ಆ ಕ್ಷಣವೇ, "ನಾವು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ನೀಡುವ ಬೆಂಬಲವನ್ನು, ಅದರ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತೇವೆ" ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿ "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನಲ್ಲದೇ ಅದರ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರ" ಟೀಕಿಸುವ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://en.rsf.org/united-states-criticism-of-wikileaks-is-not-a-17-08-2010,38169.html |title=Reporters Sans Frontières – "Criticism of Wikileaks is not a call for censorship or support for the war" |publisher=En.rsf.org |date= |accessdate=1 December 2010 |archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101129233707/http://en.rsf.org/united-states-criticism-of-wikileaks-is-not-a-17-08-2010,38169.html |url-status=dead }}</ref> 2010ರ ನವಂಬರ್ 30 ರಂದು, ಹಿಂದಿನ ಕೆನಡಾ ಸರಕಾರದ ಸಲಹೆಗಾರರಾದ ಟೋಮ್ ಫ್ಲಾನಗನ್ ಸಿಬಿಸಿ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ "ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ"ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಜೂಲಿಯನ್‌ ಅಸ್ಸಾಂಜ್‌ನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಂತೆ ಕರೆನೀಡಿದನು. "ಅಸ್ಸಾಂಜ್ ಮರಣದಂಡನೆಗೊಳಗಾಗಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ನುಡಿದ ಫ್ಲಾನಗನ್ ಈವನ್ ಸೊಲೊಮೊನ್‌ಗೆ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲೇ "ಇಂದು ನಾನು ಪೌರಷತನವನ್ನು ಅನುಭವಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ನುಡಿದನು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ವಿರೋಧವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಛರಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾನಗನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಮರಣದ ಕರೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡನು.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/politics/story/2010/12/01/flanagan-wikileaks-assange.html |title=Flanagan regrets WikiLeaks assassination remark |publisher=Cbc.ca |date=|accessdate=1 December 2010}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾರ್ಪರ್‌ರ‍ವರ ಪತಿನಿಧಿಗಳಾದ ದಿಮಿತ್ರಿ ಸೌಂಡಾಸ್ ಫ್ಲಾನಗನ್‌ರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿ " ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲ" ಎಂಬ ಹಳೆಯ ಟೋರಿ ಪ್ರಾವಿಣ್ಯರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ನೀಡಿದನು. ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಉಪ ನಾಯಕ ರಾಲ್ಫ್ ಗೂಢಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾನಗನ್ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು "ಕೆನಡಾ ಸಂವಿಧಾನದ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟನು.<ref>{{cite web |url=http://www.montrealgazette.com/news/WikiLeaks+founder+professor+Flanagan+comments+criminal/3926597/story.html |title=WikiLeaks founder: U of C professor Flanagan's comments criminal |publisher=Montrealgazette.com |date=30 November 2010 |accessdate=7 December 2010 |archive-date=28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101228233546/http://www.montrealgazette.com/news/WikiLeaks+founder+professor+Flanagan+comments+criminal/3926597/story.html |url-status=dead }}</ref> ರಷಿಯಾದ ಪರೀಕ್ಷಾ ವರದಿಗಾರ ಆಂಡ್ರೀ ಸೋಲ್ಡಟವ್ "ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಷಯದ ನಿಜಾಂಶವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸದೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸದೆ" ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ತನಿಖಾ ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮದ ಇಳಿಕೆಯಿಂದ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆಗೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಪ್ರತಿಕೋಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲವು ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ತನಿಖಾತ್ಮಕ ವರದಿಗಳ ಮೂಲಗಳ ಇಳಿಕೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಬಿಟ್ಟಿರುವ ಖಾಲಿಜಾಗವನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ" ಪ್ರಕ್ರಿಯೇ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಎಂದು ಸೋಲ್ಡಟವ್ ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.kyivpost.com/news/opinion/op_ed/detail/91880/ |title=Kyiv Post. Independence. Community. Trust – Opinion – OP-ED – Agentura.ru: WikiLeaks case highlights crisis in journalism |publisher=Kyivpost.com |date=|accessdate=8 December 2010}}</ref> ====ಸರಕಾರಗಳ ಟೀಕೆ==== ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಹಿರಂಗವಾದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸರಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡವುಗಳಾಗಿವೆ. *{{Flag|Australia}}2010ರ ದಶಂಬರ ಎರಡರಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜುಲಿಯ ಗಿಲ್ಲಾರ್ಡ್ ತಾನು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅದು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಿತ್ತರಗೊಳಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಒಟ್ಟು ಬೇಜವಾಬ್ಧಾರಿಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಅನಧಿಕೃತವಾದುದು, ಅದನ್ನು "ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="julia">{{cite web |url=http://www.theage.com.au/technology/gillard-condemns-wikileaks-20101202-18haq.html |title=Gillard condemns WikiLeaks |last1= |first1=AAP |last2= |first2=|editor=Paul Ramadge |date=2 December 2010 |work=The Age |location=Australia |publisher=Fairfax Media |accessdate=4 December 2010}}</ref> ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಜೂಲಿಯನ್‌ ಅಸ್ಸಾಂಜ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು, ತನ್ನನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಾಗರಿಕತ್ವ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಮೋಸಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಆಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇವರು ಎರಡು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದರು. ಆದರೂ, 2010 ದಶಂಬರ್ 8 ರಂದು, ಯು ಎಸ್‌ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್‌ನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ರಾಜಾಕೀಯ ದುರೀಣರು ಇವನನ್ನು "ನಿಯಂತ್ರಣ ಮನೋವಿಕಾರ" ಎಂದು ಕರೆದ ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಈಗಿನ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾದ ಕೆವಿನ್ ರುಡ್ಡ್ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಯುಎಸ್ ರಹಸ್ಯ ಕೇಬಲ್‌ಗಳ ಸೋರಿಕೆಯು ಯುಎಸ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿವೆ. "ಸಮಗ್ರ ಜವಾಬ್ಧಾರಿ ಮತ್ತು ಅದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕೃತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯು ಮೊದಲ ಅನಧಿಕೃತ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕು" ಎಂದು ರುಡ್ಡ್ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-11945558|title=Wikileaks: Australia FM blames US, not Julian Assange|date=8 December 2010|publisher=BBC |accessdate=8 December 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://us.mobile.reuters.com/article/topNews/idUSTRE6B713420101208|title=Australia says U.S, not WikiLeaks founder, responsible for leaks|date=8 December 2010|publisher=Reuters|accessdate=8 December 2010|archive-date=15 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715175310/http://us.mobile.reuters.com/article/topNews/idUSTRE6B713420101208|url-status=dead}}</ref> "ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್" ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂಜ್ "ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ವಕೀಲರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಯುಎಸ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ನೀಡಿದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸೂಚನೆಗಳ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಯುಎಸ್‌ಗೆ ತಾವು ಮಾಡಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಹಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/in-depth/wikileaks/dont-shoot-messenger-for-revealing-uncomfortable-truths/story-fn775xjq-1225967241332|title=Don&#039;t shoot messenger for revealing uncomfortable truths|date=8 December 2010|work=The Australian |accessdate=9 December 2010}}</ref> ಆದರೂ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂಜ್ ಯಾವುದೇ ಅನಧಿಕೃತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೆಸಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|author=Kelly, Joe |url=http://www.theaustralian.com.au/in-depth/wikileaks/law-not-broken-by-wikileaks-publication-of-us-cables-afp/story-fn775xjq-1225972735066 |title=Law not broken by WikiLeaks' publication of US cables: AFP |publisher=Theaustralian.com.au |date=17 December 2010 |accessdate=18 December 2010}}</ref> *{{Flag|France}}:ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಉಧ್ಯಮ ಸಚಿವರಾದ ಎರಿಕ್ ಬೆಸ್ಸನ್ ಸಿಜಿಐಇಟಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಾಜ ತಾಂತ್ರಿಕ ರಹಸ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರನ್ನು ಅಪಾಯ ತಂದೊದಗಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದುದರಿಂದ ಈ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ವರ್ ಆಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟು "ಅಸ್ವೀಕೃತ"ವಾಯಿತು. ಸಚಿವರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/news/2010-12-03/wikileaks-flees-to-switzerland-as-u-s-france-options-narrow.html |title=WikiLeaks Flees to Switzerland as U.S., France Options Narrow |work=[[Bloomberg Businessweek]] |location=UK |date=3 December 2010 |accessdate=4 December 2010}}</ref> *{{Flag|Iran}}:ಇರಾನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಮಹ್ಮೂದ್ ಅಹ್ಮದೀನೆಜಾದ್|ಮಹಮ್ಮದ್ ಅಹ್ಮದಿನೆಜಾದ್]] ಕೂಡಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಡಿಪ್ಲೋಮಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್‌ನ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ನಿಂದಿಸಿದರು. ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಕೂಡಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆ ಒಳಸಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿದೆ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿಲ್ಲದೇ ತಾನು ಭಾಗವಹಿಸಿ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿತು ಎಂದು ಇವರು ಸೂಚಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೇಬಲ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಇರಾನ್ ಮೇಲೆ ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಅಪಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಹ್ಮದಿನೆಜಾದ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2010/nov/29/wikileaks-claims-psychological-warfare-ahmadinejad |title=WikiLeaks claims are 'psychological warfare' says Ahmadinejad &#124; World news |work=The Guardian |location=UK |date=23 November 2010 |accessdate=1 December 2010}}</ref> *{{Flag|Philippines}}: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮೂರನೇ ಬೆನಿಂಗೋ ಆಕ್ವಿನೋ ಇದು ಮಿತಿಮೀರಿದ ತಪ್ಪು-ಸಂಪರ್ಕವುಂಟಾಗುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20101215-309121/Foreign-Office-slams-WikiLeaks|title=Foreign Office slams WikiLeaks|publisher=Philippine Daili Inquirer|accessdate=16 December 2010|date=15 December 2010|author=Jerry E. Esplanada|archive-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219010702/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20101215-309121/Foreign-Office-slams-WikiLeaks|url-status=dead}}</ref> *{{Flag|United States}}:2010ರ ನವಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಡಿಪ್ಲೋಮಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್‌ನ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಹಿಂದೆಯೇ, ಯು.ಎಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಹಿಲ್ಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಈ ಸಮೂಹವನ್ನು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು. ಈ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿದೇಶ ನೀತಿ ಆಸಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಆಕ್ರಮಣವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಆಕ್ರಮಣವೂ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ಉಗ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|author=|url=http://www.nypost.com/p/news/international/obama_administration_in_damage_control_JBSDPnEISQvcyu0ZfHx7XL#ixzz16kRfnGL0 |title=Secretary of State Hillary Clinton calls WikiLeaks documents 'an attack on the international community' |work=New York Post |date=|accessdate=1 December 2010}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್‌ನ ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಕಮ್ಮಿಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಪೀಟರ್ ಕಿಂಗ್, ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಒಂದು "ವಿದೇಶೀ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆ" ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಇವರು "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮಹತ್ತರ ಅಪಾಯವೇ ಆಗಿದೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |title=Congressman wants WikiLeaks listed as terrorist group |author=Declan McCullagh |newspaper=CNet |date=28 November 2010 |url=http://news.cnet.com/8301-13578_3-20023941-38.html#ixzz16keYyAPb |accessdate=1 December 2010 |archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209120027/http://news.cnet.com/8301-13578_3-20023941-38.html#ixzz16keYyAPb |url-status=dead }}</ref> ವಿರುದ್ಧವಾದ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವು ಬೀರುವ ಬಾಧಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಗೇಟ್ಸ್ ಈ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಸ್ಥೆಯು "ಅತಿ ಕಠಿಣವಾದುದು" ಎಂದು ನುಡಿದನು.<ref>{{cite news |title=Let Us Now Praise Wikileaks |author=Jonathan Weiler |newspaper=[[The Huffington Post]] |date=1 December 2010 |url=http://www.huffingtonpost.com/jonathan-weiler/let-us-now-praise-wikilea_b_790673.html |accessdate=1 December 2010}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಸಹಾಯಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಫಿಲಿಪ್ ಜೆ ಕ್ರೌಲಿಯು 2010ರ ದಶಂಬರ ಎರಡರಂದು ಯುಎಸ್ ಇಲಾಖೆಯು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. "ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲ. ಇದು ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ" ಎಂದು ಕ್ರೌಲಿ ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂಜ್ ಪ್ರಕಾರ, "ಒಳ್ಳೆಯದು, ಅವನ, "ಅವನನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನಟ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅವನೊಬ್ಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯೆಂದು ನನಗನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅವನು ಪ್ರತಿಕೋಧ್ಯಮಿಯಲ್ಲ."<ref>{{cite web|last=Crowley|first=Philip J.|title=WikiLeaks|url=http://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2010/12/152291.htm|work=Daily Press Briefing |publisher=U.S. Department of State|accessdate=11 December 2010|date=2 December 2010}}</ref> <br>ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಅಮೇಜಾನ್‌‌ಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ ಯುಎಸ್ ಸೆನೇಟರ್ ಜೋ ಲೀಬರ್‌ಮೆನ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೊಗಳಲಾರಂಭಿಸಿ ಈ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನೇ ಮುಂದಿವರೆಸುವಂತೆ ಇತರ ಕಂಪನಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.<ref name="guadec02" /> ಇಂತಹುದೇ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಮಾನವ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಸಾರ ಕಾಯ್ದೆಗಳಂತಹ ಹೊಸ ಶಾಸನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಮಂಡಿಸಿದನು. ಇದು ಶೀಲ್ಡ್ ಆಕ್ಟ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="agedec4" /><ref>{{cite web|last=Poulsen|first=Kevin|title=Lieberman Introduces Anti-WikiLeaks Legislation |url=https://www.wired.com/threatlevel/2010/12/shield|work=[[Wired.com]]|publisher=Condé Nast Digital|accessdate=11 December 2010|date=2 December 2010}}</ref> ಲೀಬರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ ರಾಯಭಾರದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ಕೇಬಲ್ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಮತ್ತು ಇತರ ವಾರ್ತಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಗೂಢಚರ್ಯೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಬೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದೂ ನುಡಿದನು.<ref>{{cite news |title=WikiLeaks: US Senator Joe Lieberman suggests New York Times could be investigated |author=Paul Owen, Richard Adams and Ewen MacAskill |newspaper=[[The Guardian]] |date=7 December 2010 |url=https://www.theguardian.com/world/2010/dec/07/wikileaks-joe-lieberman-new-york-times-investigated |accessdate=8 December 2010}}</ref> ===ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ=== *{{Flag|United States}}: ದಶಂಬರ 2010ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮಾರಿಸ್ಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‍ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ 18 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ 1,029 ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದೂರವಾಣಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಜನರ ಸಹಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದ ಅಮೇರಿಕದ 70% ಜನರು ಮಾಹಿತಿ ಸೋರಿಕೆಯು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ‌ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಸರಕಾರದ ಶತ್ರುಗಳು ಗೋಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಯುಎಸ್‌ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಕೆಡುಕನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು 22% ಜನರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿಗಳು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುಎಸ್ ಸರಕಾರದ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಗೊಳಿಸಿ ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯುತವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 59%ದ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಕೂಡಾ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌‍ನ ಹಿಂದಿರುವ ಜನರನ್ನು ಅಪಾದನೆಗೊಳಪಡಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರಾದರೆ, 31% ಜನರು ರಹಸ್ಯಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಉಚಿತ ಮುದ್ರಣಾಲಯದ ಮೊದಲ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಭರವಸೆಯಡಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=McClatchy-Marist Poll National Survey December 2010 |author= |publisher=[[Marist Institute for Public Opinion]] | pages=21–24 | format=PDF | date=10 December 2010 |url=http://maristpoll.marist.edu/wp-content/misc/usapolls/US101202/McClatchy/McClatchy_Marist%20Poll_National%20Survey_December%2010,%202010.pdf |accessdate=15 December 2010}}</ref> *{{Flag|Germany}}: ಜರ್ಮನಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರಕರಾದ ಎಆರ್‌ಡಿಗಾಗಿ ನವಂಬರ ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ 18 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ 1,004 ಜರ್ಮನಿ ವಾಸಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ದೂರವಾಣಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ 53 ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, 43% ಜನರು ಈ ವೇಧಿಕೆಯ ಪರವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಯುಎಸ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು (65%) ಜನರು ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳಬಾರದಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, 31% ಜನರು ಅವುಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=ARD Deutschland Trend |author= |publisher=[[Infratest dimap]] |pages=5–6 |format=PDF |date=December 2010 |url=http://www.infratest-dimap.de/uploads/media/dt1012_bericht.pdf |accessdate=23 December 2010 |archive-date=19 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719043949/http://www.infratest-dimap.de/uploads/media/dt1012_bericht.pdf |url-status=dead }}</ref> *{{flag|United Kingdom}}: ದಶಂಬರ್ 2010ರಲ್ಲಿ 2,010 ಜನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರೌಢರ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಸಿಎನ್‌ಎನ್ ಮತಗಣನೆಯು ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 42% ರಿಂದ 33% ರವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದವರ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಉಳಿದ 25% ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಮತಗಣನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಹಸ್ಯ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಸ್ಸಾಂಜ್‌ ಮೇಲೆ ಅಪಾದನೆ ಹೊರಿಸಬಾರದಿತ್ತು ಎಂದು 41% ಬ್ರಿಟಿಷರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರೆ, 30% ಜನರು ಅವನ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನುಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಜನರು (44%) ಕೂಡಾ ರಹಸ್ಯ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಯುಎಸ್ ಸರಕಾರವು ಆಪಾದನೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಸುಫರ್ದಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಅಸ್ಸಾಂಜ್ ವಿರುದ್ಧದ ಲೈಂಗಿಕ ಆಪಾದನೆಗಳು "ಒಂದು ಕ್ಷಮಾಪಣೆ" ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದ 13% ಜನರು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸರಕಾರವು ಅಸ್ಸಾಂಜ್‌‌ನನ್ನು ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಪ್ರೌಢಜನರು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರು. 65 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷ ಜನರ ಶೇಕಡಾ 42ರಷ್ಟು ಜನರು ರಹಸ್ಯ ಡಿಪ್ಲೊಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅಪಾದನೆಗೊಳಪಡಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸಿದರೆ, ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು j25ವರ್ಷ ಮತ್ತು 34 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಜನರಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ 21%ರಷ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Poll: Almost half of Britons feel WikiLeaks sex charges are "excuse" |author=Michael Martinez |publisher=CNN | date=14 December 2010 |url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/12/13/uk.poll.wikileaks/?hpt=Sbin |accessdate=23 December 2010}}</ref> *{{flag|Australia}}: ದಶಂಬರ್ 2010ರ ಯುಎಮ್‌ಆರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಮತಗಣನೆಯು ಬಹುಪಾಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಜನರು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕೃತ ಸರಕಾರ ಸ್ಥಾನದ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಅಭಿಮತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. 1000 ಜನರ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಶೋಧನೆಗಳು 59% ಜನರು ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿರುವ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌‍ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ ಉಳಿದ 25% ಜನರು ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರದ ಕೆಲವು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಧನಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಫಲಿತಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ಜೂಲಿಯನ್ ಅಸ್ಸಾಂಜ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆಗಳ ಮೇಲೆಯೂ ಮತಗಣನೆಯು ಗಮನಹರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title= Strong support for WikiLeaks among Australians |author= Tim Lester |publisher=The Age | date=6 January 2011 |url=http://www.theage.com.au/national/strong-support-for-wikileaks-among-australians-20110105-19g8z.html |accessdate=22 January 2011}}</ref> ==ಉಪಪ್ರಯೋಜನಗಳು== ಯುಎಸ್‌ನ ಡಿಪ್ಲೊಮಾಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಇತರ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು.<ref>{{cite web|author=Ben Piven |url=http://english.aljazeera.net/indepth/features/2010/12/20101216194828514847.html |title=Copycat WikiLeaks sites make waves - Features |publisher=Al Jazeera English |date=17 December 2010 |accessdate=18 December 2010}}</ref> *ಓಪನ್‌ಲೀಕ್ಸ್ ಅಸ್ಸಾಂಜ್‌ನ ಹಳೆಯ ಸಹಾಯಕರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. "ಡೆನಿಯಲ್ ಡೊಮ್ಸ್‌ಚೈಟ್‌-ಬರ್ಗ್‌ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತೆರೆದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಇದರ ತೆರೆದ ಮೂಲಗಳ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು." ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಡೇನಿಯಲ್ ಡೋಮ್ಸ್‌ಚೀಟ್-ಬರ್ಗ್ ನುಡಿದರು. 2011ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು. *[http://www.brusselsleaks.com/ ಬ್ರೂಸ್ಸೆಲ್ ಲೀಕ್ಸ್:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101225070232/http://brusselsleaks.com/ |date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 }} ಇದು [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದೊಳಗಿನ ಶಾಂತಿದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ತರಲು ಮಾಧ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿಪರರ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪ್ರತಿಪಾದಕರ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ನಡೆದ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಪಡೆದ ಯೂರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಇದು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಡೆಯುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆದಿದ್ದು ಬ್ರೂಸ್ಸೆಲ್ ಲೀಕ್ಸ್ ಬಗೆಗಲ್ಲ.(ಅಥವಾ ಈ ವಿಷಯದ ಯಾವುದೇ "ಲೀಕ್ಸ್" ಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ) *[http://www.tradeleaks.com/ ಟ್ರೇಡ್‌ಲೀಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222021014/http://www.tradeleaks.com/ |date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 }}: ಇದನ್ನು "ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್ ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು" ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರುಸ್ಲಾನ್ ಕೋಗನ್‌ರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರ ಉದ್ಧೇಶವು "ಪರಸ್ಪರ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದ್ದು, ಬಲವಂತದಿಂದ, ಮೋಸದಿಂದ ಅಥವಾ ವಂಚನೆಯಿಂದ ನಡೆಯದೆ, ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಒಮ್ಮತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿದ್ದು, ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳೆರಡೂ ಇತರರಿಂದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಾಗಬೇಕು" ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. *[https://www.balkanleaks.eu/ Balkan Leaks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421000039/https://www.balkanleaks.eu/ |date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 }} ಇದು ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ ಅಟಾನಸ್ ಚೊಬನೋವ್‌ರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಬಲ್ಕನ್‌ರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕರನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ಧೇಶದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು "ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜನರು ಒಳ್ಳೆಯ ಉದ್ಧೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಲ್ಕನ್‌ರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯುಳ್ಳ ಜನರಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಅವರು ಈ ಸವಾಲನ್ನೆದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ನಾವು ನಮ್ಮ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತೇವೆ" ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. *[http://www.indoleaks.org/ ಇಂಡೋಲೀಕ್ಸ್:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207235800/http://www.indoleaks.org/ |date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 }} ಇದು ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು "ಸರಕಾರವು ಯಾವುದೇ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರಲು ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ" ಎಂದು ''ಜಕರ್ತಾ ಗ್ಲೋಬ್'' ಹೇಳಿದರೂ, ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ ಸರಕಾರದ ಜಾಹೀರಾತು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಉದ್ಧೇಶವನ್ನು ಈ ಲೀಕ್ಸ್ ಹೊಂದಿತ್ತು. *[http://ruleaks.net/ ರುಲೀಕ್ಸ್:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200817130120/http://ruleaks.net/ |date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2020 }} ಇದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಮನಾದ ರಷಿಯಾದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್‌ನ ಅನುವಾದಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲ ಉದ್ಧೇಶದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ''ಮಾಸ್ಕೋ ಟೈಮ್ಸ್'' ವರದಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.<ref>{{cite news|url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/russias-own-wikileaks-takes-off/429370.html|title=Russia's Own WikiLeaks Takes Off|author=Olga Razumovskaya|publisher=The Moscow Times|date=21 January 2011|accessdate=2011-01-21}}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{Portal box|Internet}} {{div col|colwidth=15em}} * ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ * ಮಾಹಿತಿಯ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ * ಮುದ್ರಣದ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯ * ಪಾರದರ್ಶಕತೆ (ಸಾಮಾಜಿಕ) * ಮಾಹಿತಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆ * ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳು * ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿತ ಮಾಹಿತಿ * ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವ ಪ್ರಭಾವಗಳು (ಸಮೂಹ) * ನ್ಯೂಯೋರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ Co.v. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ * ತೆರೆದ ಸಮಾಜ {{div col end}} ==ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== ;ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು #{{Note|Note}}wikileaks.org ಡೊಮೇನ್‌ ಇದು ಈಗ mirror.wikileaks.info ಎಂಬ ಡೊಮೇನ್‌ಗೆ ಲಿಂಕ್ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಿರರ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಡೊಮೇನ್‌ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ;ಉಲ್ಲೇಖಗಳು {{Reflist|colwidth=30em}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * {{cite news|last=Ampie|first=Guillermo Fernandez|title=Wikileaks and Freedom of the Press |url=http://www.havanatimes.org/?p=31387|accessdate=18 December 2010|newspaper=Havana Times|date=20 October 2010}} * {{cite video |people= Assange, Julian (et al) |date= 18 April 2010 |title= Logan Symposium: The New Initiatives |url= http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives |format= MP4 |medium= Video |publisher= [[University of California, Berkeley Graduate School of Journalism]] |location= Berkeley, CA |accessdate= 18 December 2010 |archive-date= 17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20101217213046/http://fora.tv/2010/04/18/Logan_Symposium_The_New_Initiatives |url-status= dead }} * {{cite news|last=Conway|first=Drew|title=Animated Heatmap of WikiLeaks Report Intensity in Afghanistan|url=http://www.r-bloggers.com/animated-heatmap-of-wikileaks-report-intensity-in-afghanistan/|accessdate=18 December 2010|newspaper=R-bloggers.com|date=17 August 2010}} * {{cite news|last=Garfield|first=Bob|authorlink=Bob Garfield|title=Transcript of 'Leak Proof'|url=http://www.onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04/|accessdate=18 December 2010|newspaper=[[On The Media]]|date=13 March 2009|publisher=[[WNYC]]|archive-date=18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101218110643/http://onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04|url-status=dead}} * {{cite book|last=Sifry|first=Micah L.|title=WikiLeaks and the Age of Transparency|url=http://www.orbooks.com/our-books/wikileaks/|publisher=[[OR Books]]|access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011|archive-date=7 ನವೆಂಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107110359/http://www.orbooks.com/our-books/wikileaks/|url-status=dead}} * {{cite news|title=Special Reports: WikiLeaks Revelations|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-11863274|publisher=[[BBC News Online]]|accessdate=18 December 2010}} * {{cite news|title=Specials: WikiLeaks|url=http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,2034088,00.html|work=[[Time (magazine)|TIME]]|accessdate=19 December 2010|archive-date=18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101218153700/http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,2034088,00.html|url-status=dead}} * {{cite news|title=Topics: WikiLeaks|url=http://www.reuters.com/subjects/wikileaks|agency=[[Reuters]]|accessdate=18 December 2010}} * {{cite video |people= Wikileaks |date= 30 December 2008 |title= Wikileaks vs. the World |url= http://chaosradio.ccc.de/25c3_m4v_2916.html |format=M4V |medium= Video |publisher= 25th [[Chaos Communication Congress]] |location= Berlin |accessdate= 18 December 2010}} * {{cite news |title=Wikileaks,the Internet and Democracy |url=http://www.therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=6124 |medium=Video |publisher=[[The Real News]] |accessdate=21 January 2011 |archive-date=8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008182300/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=6124 |url-status=dead }} * {{cite news |title=Daniel Ellsberg: We Need Whistleblowers to Stop Murder |url=http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=6132 |date=24 January 2011 |publisher=[[The Real News]] |access-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 |archive-date=29 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120229081039/http://therealnews.com/t2/index.php?option=com_content&task=view&id=31&Itemid=74&jumival=6132 |url-status=dead }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Wikiquote}} {{Commons category|Wikileaks}} *{{Official website|http://www.wikileaks.ch/}} (15 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010ರಿಂದ ಸಕ್ರಿಯ) *{{Facebook|wikileaks}} *{{Twitter|wikileaks}} {{WikiLeaks}} {{DEFAULTSORT:Wikileaks}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಲೀಕ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಪ್ಟೊಗ್ರಾಫಿಯ ಅನ್ವಯಿಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಂಗಡಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗುಪ್ತಚರ್ಯೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿಯ ಸೂಕ್ಷಮತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರಜಾಲ ಪರಾಮರ್ಶಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:2006ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಅಂತರಜಾಲ ಸ್ವತ್ತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒಂದು ಶಾಸನದ ಸವಾಲಿನಿಂದ ಅಂತರಜಾಲ ಸೇವೆಗಳು ನಿಂತು ಹೋಗಿವೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಡಿಯಾವಿಕಿ ಜಾಲತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುರಕ್ಷತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪ್ರಾಚೀನ ಪತ್ರಾಗಾರ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆ]] [[ವರ್ಗ:ವೆಬ್ 2.0]] [[ವರ್ಗ:ತಪ್ಪು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ತೋರಿಸುವವ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ 2007ರ ಸ್ಥಾಪ್ಪನೆಗಳು]] 8gjdw1k8dk8bqr5wa7pow1jhjggnz0b 0 28021 1373124 1368290 2026-05-10T04:11:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373124 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} {{Infobox Tennis player | bgcolour = gold | playername = ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ | image = [[ಚಿತ್ರ:Steffi Graf 08.jpg|200px]] | country = ಜರ್ಮನಿ | residence = [[ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್, ನೆವಡ]] | husband = [[ಆಂದ್ರೆ ಅಗಸ್ಸಿ]] | datebirth = {{birth date and age|mf=yes|1969|6|14}} | placebirth = [[Mannheim]], [[Baden-Württemberg]], West Germany | height = {{convert|1.75|m|ftin}} | weight = {{convert|64|kg|lb}} | turnedpro = ೧೯೮೨ | retired= ೧೯೯೯ | plays = ಬಲಗೈ (one-handed backhand) | careerprizemoney = US$೨೧,೮೯೧,೩೦೬<ref>{{Cite web |url=http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Stats/0,,12781~2718,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2011 |archive-date=ಜನವರಿ 8, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108140932/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Stats/0,,12781~2718,00.html |url-status=deviated |archivedate=ಜನವರಿ 8, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100108140932/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Stats/0,,12781~2718,00.html }}</ref><br />(೪th in all-time rankings) | tennishofyear = ೨೦೦೪ | tennishofid = steffi-graf | singlesrecord = ೯೦೦–೧೧೫ (೮೮.೭%) | singlestitles = ೧೦೭ [[WTA Tour records|(4th all-time)]] | highestsinglesranking = No. ೧ (August ೧೭, ೧೯೮೭) | AustralianOpenresult = '''೪W''' ([[1988 Australian Open - Women's Singles|1988]], [[1989 Australian Open - Women's Singles|1989]], [[1990 Australian Open - Women's Singles|1990]], [[1994 Australian Open - Women's Singles|1994]]) | FrenchOpenresult = '''೬W''' ([[1987 French Open - Women's Singles|1987]], [[1988 French Open - Women's Singles|1988]], [[1993 French Open - Women's Singles|1993]], [[1995 French Open - Women's Singles|1995]], [[1996 French Open - Women's Singles|1996]], [[1999 French Open - Women's Singles|1999]]) | Wimbledonresult = '''೭W''' ([[1988 Wimbledon Championships - Women's Singles|1988]], [[1989 Wimbledon Championships - Women's Singles|1989]], [[1991 Wimbledon Championships - Women's Singles|1991]], [[1992 Wimbledon Championships - Women's Singles|1992]], [[1993 Wimbledon Championships - Women's Singles|1993]], [[1995 Wimbledon Championships - Women's Singles|1995]], [[1996 Wimbledon Championships - Women's Singles|1996]]) | USOpenresult = '''೫W''' ([[1988 U.S. Open - Women's Singles|1988]], [[1989 U.S. Open - Women's Singles|1989]], [[1993 U.S. Open - Women's Singles|1993]], [[1995 U.S. Open - Women's Singles|1995]], [[1996 U.S. Open - Women's Singles|1996]]) | Othertournaments = Yes | WTAChampionshipsresult = '''೫W''' ([[1987 Virginia Slims Championships|1987]], [[1989 WTA Tour Championships|1989]], [[1993 WTA Tour Championships|1993]], [[1995 WTA Tour Championships|1995]], [[1996 WTA Tour Championships|1996]]) | Olympicsresult = [[ಚಿತ್ರ:Gold medal icon.svg]] '''Gold medal''' ([[Tennis at the 1988 Summer Olympics - Women's Singles|1988]]) | doublesrecord = ೧೭೩–೭೨ | doublestitles = ೧೧ | highestdoublesranking = No. ೩ (March ೩, ೧೯೮೭) |grandslamsdoublesresults = Yes |AustralianOpenDoublesresult = '''SF''' (೧೯೮೮, ೧೯೮೯) |FrenchOpenDoublesresult = '''F''' (೧೯೮೬, ೧೯೮೭, ೧೯೮೯) |WimbledonDoublesresult = '''W''' (೧೯೮೮) |USOpenDoublesresult = '''SF''' (೧೯೮೬, ೧೯೮೭, ೧೯೮೮, ೧೯೮೯) | updated = N/A }} {{MedalTableTop}} {{MedalSport | ಮಹಿಳೆಯರ [[ಒಲಂಪಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನ್ನಿಸ್]]}} {{MedalCountry|{{FRG}}}} {{MedalGold | [[1988 Summer Olympics|1988 Seoul]] | [[Tennis at the 1988 Summer Olympics - Women's singles|Singles]]}} {{MedalBronze| [[1988 Summer Olympics|1988 Seoul]] | [[Tennis at the 1988 Summer Olympics - Women's doubles|Doubles]]}} {{MedalCountry|{{GER}}}} {{MedalSilver| [[1992 Summer Olympics|1992 Barcelona]] | [[Tennis at the 1992 Summer Olympics - Women's singles|Singles]]}} {{MedalBottom}} '''ಸ್ಟೆಫಾನಿ ಮಾರಿಯಾ ಗ್ರಾಫ್''' (ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಬೇಡನ್-ವುರೆಟೆಂಬರ್ಗ್, ಮ್ಯಾನ್‌ಹೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೂನ್ ೧೪, ೧೯೬೯ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು) ಇವರು ಜರ್ಮನ್ ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ಜಗತ್ತಿನ ನಂ. ೧ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಗ್ರಾಫ್ ೨೨ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ, ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್ಸ್ ೨೪ಕ್ಕೆ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಟೈಟಲ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಇಯರ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಅನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗರ್ತಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನೂ ಕೂಡ ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು, ಪುರುಷರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಆ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಕೊನೆಯ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಗ್ರಾಫ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಟೆನಿಸ್ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ (ವುಮೆನ್ಸ್ ಟೆನಿಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್, ಡಬ್ಲುಟಿಎ) ೩೭೭ ಒಟ್ಟೂ ವಾರಗಳ ಒಂದು ದಾಖಲೆಗಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು - ಈ ವಾರಗಳು ಯಾವುದೇ ಆಟಗಾರನಿಗಾದರೂ ಕೂಡ, ಪುರುಷರಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ, ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು, ಅವರು ಡಬ್ಲುಟಿಎ ಮತ್ತು ಟೆನಿಸ್ ವೃತ್ತಿನಿರತರ ಮಂಡಳಿ (ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಟೆನಿಸ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ಸ್) ಯು ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ವರ್ಷದ-ಅತ್ಯಂತ ಜಗತ್ತಿನ ನಂ. ೧ ಆಗಿ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುವ ಓಪನ್ ಇರಾ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು, ಅವರು ಎರ ಡು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://grove.ufl.edu/~cwarner/people/SGraf.html |title=ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2011 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 30, 1996 |archive-url=https://web.archive.org/web/19961230142243/http://grove.ufl.edu/~cwarner/people/SGraf.html |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೧೦೭ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು, ಅದು ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೊವಾ (೧೬೭ ಟೈಟಲ್ಸ್) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ ಎವರ್ಟ್ (೧೫೪ ಟೈಟಲ್ಸ್)ರ ನಂತರದ ಡಬ್ಲುಟಿಎ ಯ ಎಲ್ಲಾ-ಅವಧಿಯ ಮೂರನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕವಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಫ್‌ರ ಆಟದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯಾಗಿತ್ತು, ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಅವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಆರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು (ಎವರ್ಟ್‌ನ ನಂತರ ಎರಡನೆಯವರು) ಮತ್ತು ಏಳು ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ (ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ಮತ್ತು ಹೆಲೆನ್ ವಿಲ್ಸ್ ಮೂಡಿ ನಂತರ ಮೂರನೆಯವರು) ಅನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ವಿಧದ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (ಹುಲ್ಲಿನ ಕೋರ್ಟ್, ಜೇಡಿಮಣ್ಣೀನ ಕೋರ್ಟ್, ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕೋರ್ಟ್) ಆಡುವಾಗ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಇಯರ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಅನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗಿಂತಲೂ ಮುಂಚೆ ಇತರ ಆಟಗಾರರಿಂದ ಗೆಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಇಯರ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌‌ಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‍ಗಳು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ೧೯೮೭ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ ದಿಂದ ೧೯೯೦ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ ವರೆಗೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಫ್ ಹದಿಮೂರು ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಫೈನಲ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಗೆಲುವಾದ ೧೯೮೭ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ ನಂತರದಿಂದ ೩೬ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದರು, ೧೯೯೯ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಗೆಲುವಿನವರೆಗೆ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ೨೯ ಬಾರಿ ತಲುಪಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೨೨ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ಅವರು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ೩೧ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದ್ದರು, ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಎವರ್ಟ್‌ರ (೩೪ ಫೈನಲ್‌ಗಳು) ಮತ್ತು ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ (೩೨ ಫೈನಲ್‌ಗಳು) ನಂತರ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=July 2007}} ಗ್ರಾಫ್ ಹಲವಾರು ಜನರಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಲ್ಲೀ ಜೀನ್ ಕಿಂಗ್ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು, "ಸ್ಟೆಫಿ ಎಲ್ಲಾ ಅವಧಿಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ."<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02E1D71F39F93BA2575BC0A96F958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=2 ಆನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್; ಗ್ರಾಫ್ ಇಸ್ ಬೆಸ್ಟ್, ರೈಟ್?][http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02E1D71F39F93BA2575BC0A96F958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=2 ಜಸ್ಟ್ ಡೊಂಟ್ ಆಸ್ಕ್ ಹರ್]</ref> ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರ ಯಾದಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್‌ರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02E1D71F39F93BA2575BC0A96F958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=1 ಆನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್; ಗ್ರಾಫ್ ಇಸ್ ಬೆಸ್ಟ್, ರೈಟ್?][http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D02E1D71F39F93BA2575BC0A96F958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=1 ಜಸ್ಟ್ ಡೊಂಟ್ ಆಸ್ಕ್ ಹರ್]</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಿಣಿತರ ಒಂದು ಗುಂಪಿನಿಂದ ಗ್ರಾಫ್ ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web |url=http://augustasports.com/stories/121299/oth_tennis.shtml |publisher=''AugustaSports.com'' |title=Tennis Players of the Century. |accessdate=April 24, 2007 |archive-date=ಮೇ 21, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070521071150/http://augustasports.com/stories/121299/oth_tennis.shtml |url-status=deviated |archivedate=ಮೇ 21, 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070521071150/http://augustasports.com/stories/121299/oth_tennis.shtml }}</ref> ಟೆನಿಸ್ ಬರಹಗಾರ ಸ್ಟೀವ್ ಪ್ಲಿಂಕ್, ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ''ದ ಗ್ರೇಟ್ ಟೆನಿಸ್ ಮ್ಯಾಚಸ್ ಆಫ್ ದ ಟ್ವೆಂಟಿಯತ್ ಸೆಂಚುರಿ'' ಯಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಫ್‌ರನ್ನು ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.chrisevert.net/flink.html |publisher=''ChrisEvert.net'' |title=Exclusive Interview with Steve Flink about the career of Chris Evert |accessdate=April 23, 2007}}</ref> ಗ್ರಾಫ್ ಜಗತ್ತಿನ ನಂ. ೩ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಅವರು ಮುಂಚಿನ ಪುರುಷರ ಟೆನಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ನಂ. ೧ ಆಟಗಾರರಾದ ಆಂಡ್ರಿ ಅಗಾಸಿ ಅವರನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಜಾಡೆನ್ ಗಿಲ್ ಮತ್ತು ಜಾಜ್ ಎಲ್ಲೆ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಕ್ಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. == ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ == === ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರ ತಂದೆ ಪೀಟರ್ ಗ್ರಾಫ್‌ರಿಮ್ದ ಟೆನಿಸ್ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು, ಕಾರು ಮತ್ತು ವಿಮೆಯ ಮಾರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಟೆನಿಸ್ ತರಬೇತುದಾರ ಪೀಟರ್ ಗ್ರಾಫ್ ತಮ್ಮ ಮೂರು-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಮಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಒಂದು ಮರದ ಟೆನಿಸ್ ಬ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ ತಮ್ಮ ನಾಲ್ಕನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಐದನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ಅವರು ನಿಯಮಿತತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ೧೨ರ ಮತ್ತು ೧೮ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಗ್ರಾಫ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲನೆಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯ]] ಸ್ಟುಟ್‌ಗರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಎರಡು-ಬಾರಿಯ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ನಂ.೧ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾದ ಟ್ರೇಸಿ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ೬–೪, ೬–೦ ರಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. (ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ರಾಫ್ ಎವರ್ಟ್ ಕಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿನ್‌ರನ್ನು ೬–೦, ೬–೦ ದಿಂದ ಪರಾಜಯಗೊಳಿಸಿದರು.) ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ೧೩-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ ಗ್ರಾಫ್ ಜಗತ್ತಿನ ನಂ. ೧೨೪ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ನಂತರದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಅಂದರೆ ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ನಂ. ೯೮, ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ನಂ. ೨೨ ಮತ್ತು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ನಂ. ೬ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಂಟರ್ ಕೋರ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದ ನಾಲ್ಕೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಜೋ ಡೂರಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಒಂದು ೧೫-ವರ್ಷ-ವಯಸ್ಸಿನ (ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಹೊಸ ಆಟಗಾರ್ತಿ) ಆಟಗರ್ತಿಯಾಗಿ ಅವರು ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೮೪ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ ಡೆಮನಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಈವೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>[http://www.olympic.org/uk/athletes/profiles/bio_uk.asp?PAR_I_ID=64473 ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್: ದಿ ಗೊಲ್ಡನ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್]</ref> ಗ್ರಾಫ್‌ರ ದಿನಚರಿಯು ಅವರ ತಂದೆಯಿಂದ ನಿಕಟವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಅವರು ಗ್ರಾಫ್ ತಮ್ಮೆಲ್ಲ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬರದೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಗ್ರಾಫ್‌ರ ಆಟವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ಗೆ ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ೧೦ ಆಟಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಆಡಿದರು, ಹಾಗೆಯೇ ಗ್ರಾಫ್‌ರಿಗಿಂತ ಒಂದು ವರ್ಷ ಚಿಕ್ಕವರಾದ ಮತ್ತೋರ್ವ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ ಅರ್ಜೈಂಟೈನಾದ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯಿಲಾ ಸಬಾಟಿನಿ ೨೧ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. ಪೀಟರ್ ಗ್ರಾಫ್‌ರ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಬಿಗಿಯಾದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಗ್ರಾಫ್‌ರ ಗುರಿಯು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರವಾಸದ ಮೇಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಹ್ವಾನಗಳು ಅವರಿಂದ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅವರ ತಂದೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದ-ಟೆನಿಸ್ ತರಬೇತುದಾರ ಪಾವೆಲ್ ಸ್ಲಾಜಿಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತ ಗ್ರಾಫ್ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಹೋದ ದಾಖಲೆಯೂ ಇದೆ. ಈ ಪರಿಮಿತ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಗ್ರಾಫ್‌ರು ನಾಚಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂಜರಿಕೆಯ ಸ್ವಭಾವದವರಾಗಿದ್ದರು{{citation needed|fact=December 2010|date=December 2010}}, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸದ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಸ್ನೇ ಹಿತರನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಇದು ಅವರ ಆಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೬ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಫ್ ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ ಇವರ್ಟ್‌ರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎವರ್ಟ್‌ರಿಗೆ ಆರು ಬಾರಿ ಮತ್ತು ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾರಿಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೋತರು. ಅವರು ಒಂದು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಫೈನಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಜೊತೆಗೆ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾಗೆ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದು ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಎಪ್ರಿಲ್ ೧೩, ೧೯೮೬ ರಂದು, ಗ್ರಾಫ್ ತಮಮ್ ಮೊದಲ ಡಬ್ಲುಟಿಎ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಜಯಸಾಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೋಲಿನಾದ ಹಿಲ್ಟನ್ ಹೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಸರ್ಕಲ್ ಕಪ್‌ನ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎವರ್ಟ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. (ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಕೂಡ ಎವರ್ಟ್‌ರಿಂದ ಪರಾಜಯವನ್ನು ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ, ನಂತರದ ಮೂರೂವರೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ಎವರ್ಟ್‌ರನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದರು.) ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಅಮೇಲಿಯಾ ದ್ವೀಪ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು, ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ವಿರುದ್ಧ ೬–೨, ೬–೩ ನಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಮೂರನೆಯ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು ಆದರೆ ಹಲವರಿಂದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ವೈರಸ್ ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾದರು ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್‍ನಲ್ಲಿ ೨–೬, ೭–೬, ೬–೧ ರಿಂದ ಹ್ಯಾನಾ ಮ್ಯಾಂಡ್ಲಿಕೋವಾರಿಗೆ ಶರಣಾದರು. ಈ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯು ಅವರನ್ನು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವುದರಿಂದ ವಂಚಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಒಂದು ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲ್ಬೆರಳ ಭಾಗವನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಕೂಡ ಅವರನ್ನು ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. ಅವರು ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಮುಂಚೆ ಮಾಹ್‌ವಾನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಆಟಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದರು, ಅಲ್ಲಿ ಆ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಒಂದು ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾರಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಅಟವಾಡಿದರು. ಪಂದ್ಯವು ಎರಡು ದಿನಗಳಿಗೂ ಮೀರಿ ನಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ಮೂರು ಮ್ಯಾಚ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌೬–೧, ೬–೭, ೭–೬ ಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಗ್ರಾಫ್ ಟೊಕ್ಯೋ, ಜ್ಯೂರಿಕ್, ಮತ್ತು ಬ್ರೈಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅನುಕ್ರಮ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ-ಕೊನೆಯ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಈ ಬಾರಿ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ಗ್ರಾಫ್‌ರನ್ನು ೭–೬, ೬–೩, ೬–೨ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. === ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಗತಿಯ ವರ್ಷ: ೧೯೮೭ === ಗ್ರಾಫ್‌ರ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸು ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಒದಗಿಬಂದಿತು. ಈ ವರ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಭಲವಾಗಿಯೇ ಆರಂಭಿಸಿದ ಈಕೆ ಆರು ಕ್ರೀಡಾಪಂದ್ಯಗಳ ವಿಜಯದೊಂದಿಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾರನ್ನು ಅಂತಿಮಪೂರ್ವ (ಸೆಮಿಫೈನಲ್)ಪಂದ್ಯದಲ್ಲೂ, ಕ್ರಿಸ್ ಇವರ್ಟ್‌ನ್ನು ಅಂತಿಮ (ಫೈನಲ್) ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸೋಲಿಸಿ ಒಟ್ಟು ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕ್ರೀಡಾಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಇಪ್ಪತ್ತು ಆಟಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಮೂರು ಸೆಟ್ಟಿನ ಅಂತಿಮಪೂರ್ವ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ (ಥ್ರೀ ಸೆಟ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್) ಗಾಬ್ರಿಯೆಲಾ ಸಬಾಟಿನಿರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‍ನ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾರನ್ನು ೬–೪, ೪–೬, ೮–೬ ಅಂಕಗರೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಿದರು. ನಂತರದ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ೭–೫, ೬–೩ ಅಂತರದಿಂದ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾಳ ಜೊತೆ ಸೋತರು. ಇದು ಈಕೆಯ ಈ ವರ್ಷದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಸೋಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಕೆನಡಾದ ವ್ಯಾಂಕೋವರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫೆಡರೇಶನ್ ಕಪ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರು ಇವರ್ಟ್‌ರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ೬–೨, ೬–೧ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯವು ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ಗ್ರಾಫ್‌ರನ್ನು ೭–೬, ೬–೧ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪರಕಾಷ್ಟೆಯನ್ನು ತಲುಪದೇ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರು ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾರೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಫ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಆದರೆ, ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾಳ ೪ ದಾಖಲೆಗಳೆದುರು ಗ್ರಾಫ್ ೧೦ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು) ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಸ್ಲಾಮ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ನಂಬರ್ ವನ್ ಪಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ತಾನು ಅಂತಿಮಪೂರ್ವ ಪಂದ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ (ಕ್ವಾರ್ಟರ‍್ಫೈನಲ್) ಸಬಾಟಿನಿಯೊಂದಿಗೆ ತಾನು ಪಡೆದ ಸೋಲಿನಿಂದ ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಸಬಾಟಿನಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ, ಈ ವರ್ಷವನ್ನು ೭೪-೨ ದಾಖಲೆಗರೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಸಿದ ಇವಳೇ ಹಲವಾರು ವೀಕ್ಷಕರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಾಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. === "ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಲಾಮ್": ೧೯೮೮ === [[ಚಿತ್ರ:Seoul women's tennis results.jpg|thumb|ಸಿಯೋಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಕೋರ್‌ಬೋರ್ಡ್ ನಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಛಾಯಚಿತ್ರ, ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಆದ ಸುಮಾರು 20 ವರ್ಷದ ನಂತರ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರವಿದು, ಇದು ಗ್ರಾಫ್‌ನ ಅಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ಸಾಧನೆಯ ರುಜುವಾತನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.]] ಕ್ರಿಸ್ ಇವರ್ಟ್‌ರನ್ನು ೬–೧, ೭–೬ ಅಂತರದಿಂದ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಸರಣಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಫ್ ೧೯೮೮ನೇ ವರ್ಷವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು (ಸೆಟ್-ತಂಡ ಗೆಲ್ಲಲು ಆಟಗಾರನೊಬ್ಬನು ಆಡಬೇಕಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಿಡಿಯಾಟಗಳ ತಂಡ) ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ಒಟ್ಟು ಕೇವಲ ೨೯ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಾಫ್ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದ್ದರು.‍ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯೆಲ್ಲಾ ಸಬಾಟಿನಿಯಿಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಫ್ ಎರಡು ಭಾರಿ ಸೋತಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[:fr:Tournoi de Floride|ಫ್ಲೋರಿಡಾದಲ್ಲಿನ ಬೊಕಾ ರಾಟನ್‌]]ನ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ಕಣದಲ್ಲಿ (ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಟ್), ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಅಮೇಲಿಯ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಕಣದಲ್ಲಿ (ಕ್ಲೇ ಕೋರ್ಟ್). ಆದರೂ, ಗ್ರಾಫ್ ಸಾನ್ ಆಂಟೋನಿಯೋ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇವರ್ಟ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಗಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯವನ್ನೂ ಗೆದ್ದ ಗ್ರಾಫ್ ಐದು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೨ ಆಟಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೨ ನಿಮಿಷಗಳ ಅಂತಿಮ ಆಟದಲ್ಲಿ ನತಾಷಾ ಝ್ವೆರೆವಾರನ್ನು ೬–೦, ೬–೦ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಅಗ್ರಪಟ್ಟವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಭದ್ರಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="French double bagel"/> ೧೯೧೧ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಡಬಲ್ ಬಾಗಲ್.<ref name="French double bagel"/> ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾರನ್ನು ಹೊರದೂಡಿದ ಝ್ವೆರೆವಾ ಇಡೀ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹದಿಮೂರು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="French double bagel">[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE4DD1138F936A35755C0A96E948260&amp;n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FPeople%2FG%2FGraf%2C%20Steffi ಟೆನ್ನಿಸ್; ಗ್ರಾಫ್ ಶಟ್ಸ್ ಅವುಟ್ ಜ್ವೆರೆವ ಟು ಗೇನ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ ಟೈಟಲ್]</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ಆರು ನೇರ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದರು. ೫–೭, ೬–೨, ೬–೧ ಅಂಕಗರೊಂದಿಗೆ ಗೆಲ್ಲುವ ಮೊದಲು ಗ್ರಾಫ್ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ೭–೫, ೨–೦ ಅಂಕಗರೊಂದಿಗೆ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾಳಿಗಿಂತ ಹಿಂದೆ ಉಳಿದಿದ್ದರು. ನಂತರ ಈಕೆ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಹಾವ್ಹಾಗಳಲ್ಲಿ (ನಡೆದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎಂಟು ಆಟಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಈಕೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು) ನಡೆದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಈ ಹಿಂದೆ ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಮೌರೀನ್ ಕೊನ್ನೋಲಿ ಬ್ರಿಂಕರ್ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಕೋರ್ಟ್‌ ಎಂಬ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಇದುವರೆಗೆ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಇಯರ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಮೂರು ಸೆಟ್ಟಿನ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಬಾಟಿನಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಯಾವುದನ್ನು "ಗೋಲ್ದನ್ ಸ್ಲಾಮ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆದರೋ, ಸಿಯೋಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅದೇ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಸಬಾಟಿನಿಯನ್ನು ೬–೩, ೬–೩ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಸಬಾಟಿನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಜೊತೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ಏಕಮಾತ್ರ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಡಬಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮಹಿಳೆಯರ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ವರ್ಷಾಂತ್ಯದ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಪಾಮ್ ಶ್ರಿವರ್‌ಳಿಂದ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದು ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಡೆದ ಮೂರನೇ ಸೋಲು. ಈಕೆಯು ವರ್ಷದ ೧೯೮೮ ಬಿಬಿಸಿ ಓವರ್ಸೀಸ್ ಕ್ರೀಡಾ ವ್ಯಕ್ತಿ (ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ ಪಾತ್ರಳಾದರು. === ಹೊಸ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸವಾಲುಗಳು === ==== ೧೯೮೯ ==== ೧೯೮೯ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಊಹೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿತ್ತು. ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಕೋರ್ಟ್‌ರಂತಹ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ವೀಕ್ಷಕರು ಹತ್ತು ಹಲವು ಭಾರಿ ಈ ಸಾಹಸವನ್ನು ಗ್ರಾಫ್ ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲಳು ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಲೆನಾ ಸುಕೋವಾರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ನ ಐದು ಆಟವಿಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗೆಲ್ಲುವವರೆಗೆ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದುದರೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌‌ನ್ನು ಜಯಿಸುವಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಗುರಿಯೆಡೆಗೆ ಮಿಂಚಿನಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಳಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ವರ್ಷವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಂತೆಯೇ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಅಂತಿಮ ಪೂರ್ವ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವಳೊಂದಿಗಿನ ೬–೩, ೬–೦ ಅಂತರದ ಬ್ಯಾಬ್ರಿಯೆಲಾಳ ಸೋಲು ಪರಿಣತ ವೀಕ್ಷಕರಾದ ಟೆಡ್ ಟಿನ್ಲಿಂಗ್‌ರಿಂದ "ಬಹುಶಃ ನಾನು ಕಂಡ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದು" ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>"ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್", ಮಾರ್ಚ್, ೧೯೮೯, p. ೨೮</ref> [[:fr:Tournoi de Washington|ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]], [[:fr:US Hardcourt|ಸಾನ್ ಆಂಟಾನಿಯೋ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್]], [[:fr:Tournoi de Floride|ಬೊಕ ರಾಟಾನ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಕೆರೋಲಿನಾದ ಹಿಲ್ಟಾನ್ ಹೆಡ್ ‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಂತರದ ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಗಳ ಸುಲಭ ವಿಜಯಗಳಲ್ಲೂ ಗ್ರಾಫ್ ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ವಾಶಿಂಗ್‌ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ. ಪಂದ್ಯಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದುವು ಯಾಕೆಂದರೆ, ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಝೀನಾ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಎದುರಿಗೆ ಮೊದಲ ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಫ್ ಜಯಿಸಿದರು.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE5DF1131F933A15751C0A96F948260 ಗ್ರಾಫ್ ಟ್ರೌಂಸಸ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್]</ref> ಬೊಕಾ ರಾಟನ್‌‌ನ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ಏಳು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸೆಟ್ಟನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ ಇವರ್ಟ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.sonyericssonwtatour.com/2/players/playerprofiles/playerheadtoheaddetail.asp?PlayerID=50020&x=3&y=6&Player1ID=70044 |title=ಹೆಡ್ ಟು ಹೆಡ್ |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 9, 2023 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 26, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081226060744/http://www.sonyericssonwtatour.com/2/players/playerprofiles/playerheadtoheaddetail.asp?PlayerID=50020&x=3&y=6&Player1ID=70044 |url-status=deviated |archivedate=ಡಿಸೆಂಬರ್ 26, 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081226060744/http://www.sonyericssonwtatour.com/2/players/playerprofiles/playerheadtoheaddetail.asp?PlayerID=50020&x=3&y=6&Player1ID=70044 }}</ref> ಅನಂತರ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೇಲಿಯ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಆ ವರ್ಷದ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸಬಾಟಿನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೋತರು. ಆದರೆ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಲಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭ ಜಯ ಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪಿನ ಕಣಕ್ಕೇ ವಾಪಾಸಾದರು. ಗ್ರಾಫ್‌ರ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ವಿಜಯದ ಸರಣಿಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನಿನ ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷದ ಅರಾಂತ್ಕ್ಸಾ ಸಂಚೆಝ್ ವಿಕಾರಿಯೋ ಮೂರು ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಗ್ರಾಫ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದರು. ಮೂರನೇ ಸೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ೫–೩ ಅಂಕಗರೊಂದಿಗೆ ಆಡಿದ್ದು ಆಟವನ್ನು ಸೊನ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೋತರು ಮತ್ತು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಂಕಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಪಡೆದರು. ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ಪೂರ್ವ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೬–೩, ೩–೬, ೬–೩ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಮೋನಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲೂ ಸಹ ಇವರು ಪ್ರಯಾಸಪಟ್ಟಳು. ಆದರೂ, ಗ್ರಾಫ್ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಪಂದ್ಯದ ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂಚೆಝ್ ವಿಕಾರಿಯೋ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ ಇವರ್ಟ್‌ರನ್ನು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಸೋಲಿಸಿ ಅಂತಿಮಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾರನ್ನು ೬–೨, ೬–೭, ೬–೧ ಅಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಯಾನ್‌ಡಿಯಾಗೋ ಮತ್ತು ಮ್ಹಾವ್ಹಾಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಗ್ರಾಫ್ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ಗೆ ಸಿದ್ಧಳಾದರು. ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಸಬಾಟಿನಿಯನ್ನು ೩–೬, ೬–೪, ೬–೨ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೩–೬, ೭–೫, ೬–೧ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ತನ್ನ ವರ್ಷದ ಮೂರನೇ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗ್ರಾಫ್ ಜಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ೬–೩, ೪–೨ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿದ್ದರು. ಝುರಿಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಗ್ಟಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ವಿಜಯವು ಗ್ರಾಫ್ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾರನ್ನು ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೬–೪, ೭–೫, ೨–೬, ೬–೨ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಸುಭದ್ರಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಿಂತ ಮುಂಚಿನದಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಫ್ ೧೯೮೯ ರ ವರ್ಷವನ್ನು ೮೬-೨ ಮ್ಯಾಚ್ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಹನ್ನೆರೆಡು ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದರು. ==== ೧೯೯೦ ==== ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಮೇರಿ ಜೋ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್‌ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದುದು ಅವರು ಕಳೆದ ಒಂಭತ್ತು ಭಾರಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದುದರಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಎಂಟನೇ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಟ್ಟ. ಅವಳ ವಿಜಯದ ಸರಣಿಯು (೧೯೮೯ರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರಾಂಕ್ಸ ಸ್ಯಾಂಚೆಝ್ ವಿಕಾರಿಯೋಗೆ ಸೋತಬಳಿಕ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸೋಲದೇ ಇದ್ದುದು) ಮುಂದುವರಿದು ಟೋಕಿಯೋ, ಅಮೇಲಿಯಾ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ಗಳಲ್ಲೂ ಇವರು ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮೋನಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನ ಈಕೆ ತನ್ನ ವಿಜಯದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ೬೬ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದರು(ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾಳ ೭೪ ಅಂಕಗಳೆದುರು ಡಬ್ಲ್ಯುಟಿಎ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ). ಬರ್ಲಿನ್ ಪಂದ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು [ಟಾಬ್ಲಾಯಿಡ್] ಭಿತ್ತರಿಸುವ ಜರ್ಮನಿಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ "''ಬಿಲ್ಡ್'' " ಗ್ರಾಫ್‌ರ ತಂದೆ ಶಾಮೀಲಾದ ಆರೋಪದ ಹಗರಣವೊಂದರ ಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಸುದ್ಧಿಗೋಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವ ಸಂಕಷ್ಟ ಗ್ರಾಫ್‌ಗೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಣ್ಣೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಭಾವೋದ್ವೇಗಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಸುದ್ದಿಗೋಷ್ಠಿಯನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಕ್ಷಣ ರದ್ದುಪಡಿಸುವಂತೆ ಬೆದರಿಕೆಗೊಳಗಾದರು. ಈ ಹಗರಣದ ಆರೋಪವು ಗ್ರಾಫ್‌ರ ವೃತ್ತಿ-ವರ್ಚಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಚರ್ಚೆಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಅಂಶ. ಜುಲೈ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ''ಸ್ಟೆರ್ನ್'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ "ನನಗೆ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದಿದ್ದಾಳೆ.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE7DE163BF930A25754C0A966958260 ಟೆನ್ನಿಸ್; ಗ್ರಾಫ್‌ರ ಅತಿ ಬಲವಾದ ವೈರಿ: ದಿ ಪ್ರೆಸ್]</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸೆಟ್ಟಿನ ಟೈ ಬ್ರೇಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಸ್ ನಾಲ್ಕು ಅನುಕ್ರಮ ಸೆಟ್ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮೋನಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್‌ಗೆ ೭–೬, ೬–೪ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೋತರು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಝೀನಾ ಗ್ಯಾರ್ರಿಸನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಅಂತಿಮಪೂರ್ವ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದರು. ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್‌ಡಿಯಾಗೋಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಜಯಗರೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಫ್ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದವರೆಗೆ ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸಾಬಾತಿನಿಯೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಂಡಳು. ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ನಂತರದ ನಾಲ್ಕು ಒಳಾಂಗಣ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಫ್ ಜಯಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಬಾಟಿನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೋತರು. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಭಾರಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದರೂ, ಗರಿಷ್ಟ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿಯೇ ಅವರು ಆ ವರ್ಷವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ==== ೧೯೯೧ ==== ಗಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಗ್ರಾಫ್‌ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ೧೯೯೧ ಒಂದು ಕಷ್ಟಕರ ವರ್ಷವಾಯಿತು. ಸೆಲೆಸ್‌ ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬ ವರ್ಚಸ್ವಿ ಆಟಗಾರ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು,ಮಾರ್ಚ್ ಮುಕ್ತಾಯದ ವೇಳೆಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌‌, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌‌, ಯು.ಎಸ್.ಓಪನ್‌‌ ಗೆಲ್ಲುವುದರ ಮೂಲಕ ದಾಳಲೆಯ ೧೮೬ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ೧ನೇ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ವಿಜ್ರಂಬಿಸಿದರು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಗೆಲ್ಲುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಗ್ರಶ್ರೇಯಾಂಕಕ್ಕೆ ಬಂದಳಾದರೂ ಯು.ಎಸ್‌.ಓಪನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನರ್ವಾಟಿಲೋವಾಳೊಡನೆ ಸೋಲುವುದರೊಡನೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಗ್ರಾಫ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌‌ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ನ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಾ ನೊವೊತ್ನಾ ಜೊತೆ ಸೋತರು,ಇದು ೧೯೮೬ರ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌‌ ನಂತರ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪದೇ ಇರುವುದು ಮೊದಲ ಸಲವಾಗಿತ್ತು. ಅಮೇರಿಕಾದ ಸ್ಯಾನ್‌ ಅಂಟೋನಿಯೊದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಡ್‌‌ಕೋರ್ಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊನಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್‌ನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಗೆಲ್ಲುವುದರೊಳಗೆ ಗೆಬ್ರಿಯೆಲ್ಲಾ ಸಬಾಟಿನಿಯವರಿಂದ ಮೂರುಬಾರಿ ಸೋಲನ್ನ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಐದನೆ ಬಾರಿಗೆ ಸಬಾಟಿನಿಯವರಿಂದ ಪ್ಲೋರಿಡಾದ ಅಮೇಲಿಯಾ ಐ‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸೋತ ನಂತರ ಗ್ರಾಫ್‌‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೆಲೆಸ್‌ರವರನ್ನು ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಟದಲ್ಲಿನ ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ ಗ್ರಾಫ್‌‌, ೧೯೮೪ರ ನಂತರ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣದ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌‌ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರಾಂತಕ್ಸಾ ಸ್ಯಾಂಚೆಸ್ ವಿಕ್ಯಾರಿಯೋ ಇವರ ವಿರುದ್ಧ ಕೇವಲ ಎರಡು ಆಟಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೬-೦ದಿಂದ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಗ್ರಾಫ್‌‌ ಮೂರನೇ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನ್ನು ಪೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಬಾಟಿನಿಯವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ನರ್ವಾಟಿಲೋವಾರವರು ಗ್ರಾಫ್‌ರನ್ನು ೭-೬,೬-೭,೬-೪ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಯು.ಎಸ್‌.ಓಪನ್‌‌ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು.ಇದರ ಮೂಲಕ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ವಿರುದ್ಧ ಪಡೆದ ಗೆಲುವು ಇದಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಫ್‌ ತನ್ನ ನಂತರ ಕ್ರೀಡಾ ಜೀವನದ ೫೦೦ನೇ ಗೆಲುವನ್ನು ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜುಡಿತ್‌ ವೈಸ್‌ನರ್‌ ಇವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ [[:fr:Tournoi de Leipzig|ಲೀಪ್‌ಜಿಗ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಝುರಿಚ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಗ್‌ಟೊನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೆರಡು ಒಳ ಕ್ರಿಡಾಂಗಣದ ಆಟಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಸ್ಲಿಮ್ಸ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನೊವೊತ್ನಾರಿಗೆ ಸೋಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಸಫಲತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಹಳ ಕಾಲದ ಕ್ರಿಡಾಗುರು(ಕೋಚ್‌) ಆದ ಪಾವೆಲ್‌ ಸ್ಲೊಜಿಲ್‌ರಿಂದ ದೂರಾದರು. ==== ೧೯೯೨ ==== ಜರ್ಮನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ದಡಾರ ರೋಗವು ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್‌ರವರನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌‌ನ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅವಕಾಶದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅವಳ ಮುಂದುವರಿದ ದಿನಗಳು ಆಡಿದ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲುವ ಮೂಲಕ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿ ಸಾಗಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವರು [[:fr:Tournoi de Floride|ಪ್ಲೋರಿಡಾದ ಬೊಕಾ ರೇಟನ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಗೊಪ್ಪದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌ ಮತ್ತು ಬರ್ಲಿನ್‌(ಎರಡರಲ್ಲೂ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರಾಂತಕ್ಸಾ‌ ಸ್ಯಾಂಚಿಜ್‌ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ )ನಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಗೆಲುವು ಗ್ರಾಫ್‌ರನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌‌ಗೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿಸಿತು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತನ್ನು ೬-೦ದೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅರಾಂತಕ್ಸಾ‌ ಸ್ಯಾಂಚಿಜ್‌ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ ಮೊನಿಕಾ ಸೇಲ್ಸ್‌ರನ್ನು ಮುಖಾಮುಕಿಯಾದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೋನಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್‌ ಮೂರನೇ ಸೆಟ್‌(ಸುತ್ತು)ನಲ್ಲಿ ೧೦-೮ರಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಸೆಲೆಸ್‌ ೫ದನೇ ಪಂದ್ಯದ ಅಂಕದೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಗ್ರಾಫ್‌ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಆಟಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ೨ ಅಂಕದ ಒಳಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಮರಿಯಾನ್‌ ದೆ ಸ್ವಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಟಿ ಪೆಂಡಿಕ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿ,ನಂತರ ನತಾಶಾ ಜ್ವೆರೆವಾರನ್ನು ಕ್ಷಾಟರ್‌ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರಾತಂಕದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ, ಸಬಾಟಿನಿಯವರನ್ನು ಸೆಮಿಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಸೇಲ್ಸ್‌ರನ್ನು ಪೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೬-೨,೬-೧ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅವರುಯ ಗುರುಗುಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಟೀಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಸೆಲೆಸ್‌ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೌನವಾಗಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗ್ರಾಫ್‌ ನಂತರ ಎಲ್ಲ ಐದು ಪೆಡ್‌ ಕಪ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದರು. ಜರ್ಮನಿಯು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಸ್ಯಾಂಚೆಜ್‌ ವಿಕಾರಿಯೋರನ್ನು ೬-೪, ೬-೨ ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಬಾರ್ಸಿಲೊನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಂಪಿಕ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್‌‌ ಜೆನ್ನಿಪರ್‌ ಕ್ಯಾಪ್ರೈಟಿಯವರ ವಿರುದ್ಧ ಪೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಯು.ಎಸ್‌. ಓಪನ್‌‌ನ ಕ್ವಾಟರ್‌ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್‌ರು ಸ್ಯಾಂಚಿಜ್ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರಿಂದ ೭-೬(೫),೬-೩ರಿಂದ ಸೊಲನ್ನುಂಡರು. ಮುಂದಿನ ನಾಲ್ಕು ಒಳಾಂಗಣ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡರು,ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌‌ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಲೊರಿ ಮೆಕ್‌ನಿಲ್‌ಗೆ ಸೋಲುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗೆಲ್ಲಲು ವಿಫಲರಾದರು. === ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನ ಪ್ರಾಭಲ್ಯ === ==== ೧೯೯೩ ==== ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌‌ನ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಲಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್‌ ಗ್ರಾಫ್‌ರನ್ನು ಮೂರು ಸೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ೪-೬,೬-೩,೬-೨ರಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿತ್ವವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್‌‌ನ ಮಾಲಿವಾದಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಸ್‌ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗ್ಡಾಲಿನಾರ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಸ್‌ರಿಗೆ ಗ್ರಾಫ್ ಇವರ ಅಂಧಾಭಿಮಾನಿಯಾದ ಜರ್ಮನ್‌‍ನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಗುಂಟರ್‌ ಪಾರ್ಚಿ ಎನ್ನುವವನು ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಬುಜಕ್ಕೆ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಈ ಹಲ್ಲೆಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಲಾಗಿ ಗ್ರಾಫ್‌ಗೆ ನಂ.೧ ಶ್ರೇಯಾಂಕಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದೆನೆಂದು ಸಮಜಾಯಿಸಿ ನೀಡಿದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಕಾಲ ಸೆಲೆಸ್‌ ಆಟವಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸೇಲ್ಸ್‌ರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್‌ ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗ್ರಾಂಡ್‌ಸ್ಲಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ತನ್ನ ವರ್ಚಸನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರತಿಸ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಈ ವಿಜಯವು ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಹೇಗೆಂದರೆ ವರ್ಷದ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಡಿದ ಆರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ೪ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸೋತಿದ್ದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ಅರಾನತ್ಸಕಾ ಸ್ಯಾಂಚಿಜ್‌ ವಿಕಾರಿಯೋ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಒಂದನ್ನು ಸೇಲ್ಸ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಒಂದನ್ನು ೩೬ರ ಹರೆಯದ ಮಾರ್ಟಿನಾ ನರ್ವಾಟಿಲೋವಾರ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಎಳು ಮೂರು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಅವರು ಮೆರಿ ಜೋಯ್‌ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಬ್ರಿಯೆಲ್ಲಾ ಸಬಾಟಿನಿಯವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮುನ್ನ ಬರ್ಲಿನ್ ಆಟದಲ್ಲಿ‌ ಸೆಬಾಹಿನ್‌ ಹ್ಯಾಕ್‌ ವಿರುದ್ಧ ೬-೦ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದ್ದರು. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಓಪನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಅತ್ಯೂತ್ತಮವಾದ ಆಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಆದರೂ ಕೂಡ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್‌‌ರೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಸೆಟ್‌ಗಳ ವಿಜಯ ದಾಖಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ೧೯೮೮ರಿಂದ ಮೊದಲ ಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಗೆಲುವು ೨೨ ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಾಫ್‌ ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವದ ನಂ.೧ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಸಹಕರಿಸಿತು. ಅವಳ ಐದನೇ ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ ಕೂಡ ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜನಾ ನೊವೊತ್ನಾರೊಂದಿಗೆ ಸೋಲುವ ಮೂಲಕ ನೋವಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಜೊತೆಯಾದಂತಾಯಿತು.ಜನಾ ನೊವೊತಾರವರು ಮೊದಲ ಸರ್ವ್‌ನಲ್ಲೇ ೫-೧ರಿಂದ ಮುಂದಿನ ಐದು ಆಟಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದರು. ಆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್‌‌ ಬಲ ಕಾಲು ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದರು(ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ವರೆಗೆ ನೋವು ಅವರನ್ನು ಕಾಡಿತು).ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೪ರಂದು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೂ ಒಳಪಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್‌‌ ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯು.ಎಸ್.ಓಪನ್‌‌ಗಾಗಿನ ತಯಾರಿ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಿಕೋಲೆ ಬ್ರಾಡ್ಕ್ತೆ ಇವರಿಂದ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದರು. ಅವರು ಮೂರು ಸೆಟ್‌ಗಳ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಬಾಟಿನಿಯವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಪೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಲೆನಾ ಸುಕೋವಾರವರನ್ನು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಅವರ ಕಾಲು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೊದಲ ದಿನ [[:fr:Tournoi de Leipzig|ಲಿಫ್‌ಜಿಗ್‌ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನೊವೊತ್ನಾರೊಂದಿಗೆ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗೆದ್ದರು. ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಫಿಲಾಡೆಲ್ಪಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಚಿತಾ ಮಾರ್ಟಿನೇಜ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದರು. ಬೆನ್ನು ನೋವಿಗಾಗಿ ನೋವಿನ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಸ್ಲಿಮ್ಸ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌‌ನ್ನು ೧೯೮೯ರಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಯಾಂಚೆಜ್‌ ವಿಕಾರಿಯೋರವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ಆಟದ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳು ಮುಗಿದವು. ==== ೧೯೯೪ ==== ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಗುಣಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಗ್ರಾಪ್ ರವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಗೆಲ್ಲುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ವರ್ಷದ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಂಚೆಜ್‌ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರನ್ನು ಅಂತಿಮ ಹಣಾಹಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ನಂತರದ ನಾಲ್ಕು ಅವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೆದ್ದರು. ೫೪ ನಿರಂತರ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ಮಿಯಾಮಿ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ನತಾಶಾ ಜ್ವೆರೇವಾ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಈ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಸೆಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋತರು. ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಪೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ೩೬ ನಿರಂತರ ಪಂದ್ಯದಲಲ್ಲಿ ‍ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಾಂಕೆಝ್ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮೂರು ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪರಾಭವ ಹೊಂದಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಎಂಟನೇ ಜರ್ಮನ್ ಓಪನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಫಾರ್ಮ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತದಂತೆ ಜೂಲೀ ಹಲಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‍ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋತರು. ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ನಂತರ ಮೇರಿ ಪಿಯರ್ಸ್‌ ರೊಂದಿಗೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೋತರು ಮತ್ತು ಇದೇ ರೀತಿ ಲೋರಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ನೀಲ್‌ ರೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದರು. ಇದು ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಪಂದ್ಯದ ಮೊದಲ ಸೋಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಾಗಿಯೂ ಗ್ರಾಫ್‌ ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದರು ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬೆನ್ನುನೋವಿನಿಂದ ಬಳಲಿದ್ದರಿಂದ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೆಝ್ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಯಿತು.‍ ನಂತರ ಅವರು ಬೆನ್ನಿಗೆ ಬಿಗಿಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಧರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಹೊಂದಿ ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯದ ಎರಡು ಘಂಟೆ ಮೊದಲು ಮತ್ತೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರೂ ಆಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಯ ಪಂದ್ಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸಾಂಕೆಝ್ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಮೂರು ಸೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಗ್ರಾಫ್ ರವರೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಕೆಝ್ ವಿಕಾರಿಯೋ ರವರ ಕೊನೆಯ ಗೆಲುವಾಯಿತು. ಅವಳ ಬೆನ್ನುನೋವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡು ನಂತರದ ಎರಡು ಸೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಸೋತರು. ನಂತರ ಒಂಬತ್ತು ವಾರಗಳ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಕೇವಲ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಸ್ಲಿಮ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಾಗವಹಿಸಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‍ ಫೈನಲ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಪಿಯರ್ಸ್‌‌‍ರವರೊಂದಿಗೆ ಸೋತರು. ==== ೧೯೯೫ ==== ಗಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಗ್ರಾಫ್ ಅವರನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಹೊರಗಿಟ್ಟಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಮತ್ತು ವ್ಹಿಂಬಲ್ಡನ್ ಎರಡೂ ಪಂದ್ಯಗಳ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರಾಂತಕ್ಸಾ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಲು ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಪುನಃ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದರು. ೧೯೯೩ ರ ದಾಳಿಯವರೆಗೆ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯವು ಮೋನಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್ ರವರ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಫ್‌ ೭-೬,೦-೬,೬-೩ ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಸ್ ರವರೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾದರು. ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಕೊನೆಯ ೨ ಘಂಟೆ ೪೬ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯವರಾದ ಆಂಕೆ ಹ್ಯೂಬರ್ ನ ಐದು ಸೆಟ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೆಣಸಿ ೬-೧,೨-೬,೬-೧,೪-೬,೬-೩ ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಡಬ್ಲ್ಯು ಟಿ ಎ ಪ್ರವಾಸ ಪಂದ್ಯಗಳು.. ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ೧೯೯೫ ನೇ ವರ್ಷವು ಪ್ರಾಫ್ ಅವರಿಗೆ ಕಷ್ಟದಾಯಕ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಕಾರಣ ಜರ್ಮನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಿಂದಿನ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಆದಾಯದ ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿರುವ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರಿಸಿದರು. ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅವರು ತನ್ನ ತಂದೆ ಪೀಟರ್‍ ರವರು ತನ್ನ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಗಳಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಅವರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದವೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೪೫ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಪೀಟರ್‍ ರವರನ್ನು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಅವರು ೨೫ ತಿಂಗಳ ಜೈಲುವಾಸದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದನು. ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ೧.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ’ಡಚ್ ಮಾರ್ಕ್’ ಗಳಷ್ಟು ದಂಡ ಮತ್ತು ಅನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮೊತ್ತದ ಚಾರಿಟಿ ಹಣವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದ್ದರಿಂದ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಯೋಜಕರು ಅವರ ವಿರುದ್ಧದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು. ==== ೧೯೯೬ ==== ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಪುನಃ ಗಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮೊದಲು ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಟೈಟಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕ್ಲೋಸ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಪುನಃ ಅರಾಂತ್ಕ್ಸಾ ಸಾಂಕೆಝ್ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೧೦-೮ರ ಮೂರನೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದರು. ತದನಂತರ ನೇರ ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೆಝ್ ವಿಕಾರಿಯೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೋನಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್ ರೊಂದಿಗೆ ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯಿಯಾದರು. ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಐದನೇ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಚೇಸ್ ಛಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಐದು ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಮಾರ್ಟಿನಾ ಹಿಂಗಿಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯಗಳಿಸಿದರು. ಎಡ ಮೊಣಕಾಲು ಗಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಬೇಸಿಗೆ ಓಲಂಪಿಕ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C00E1DE1F39F934A25754C0A960958260 ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್; ಗಾಯಗಳ ಕಾರಣ ಸ್ಯಾಂಪ್ರಾಸ್ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಫ್ ಆಟಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯೆ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು]</ref> === ಪ್ರವಾಸದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷ : ೧೯೯೭-೯೯ === ಗ್ರಾಫ್ ರವರ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿ ವರ್ಷಗಳು ಗಾಯಗಳಿಂದ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲುಗಳ ಗಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಮುಸುಕಿಹೋಗಿತ್ತು. ಅವರು ಮಾರ್ಟಿನಾ ಹಿಂಗಿಸ್ ರವರಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲನೇ ಶ್ರೇಣಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಟೈಟಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಲು ವಿಫಲರಾದರು.<ref name="amandacoetzer.tripod.com">{{Cite web |url=http://amandacoetzer.tripod.com/sked97.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-28 |archive-date=2004-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040627103445/http://amandacoetzer.tripod.com/sked97.htm |url-status=dead }}</ref> ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್‌ ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ೨-೬,೫-೭ ರ ನೇರ ಸರಣಿಗಳಿಂದ ಅಮಾಂದಾ ಕೋಟ್ಜರ್‍ ರವರಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡರು. ಹಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಗಾಯದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಬರ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜರ್ಮನ್ ಓಪನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ವಾಪಸ್ಸಾದರು ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟರ್‍ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ತಾಯ್ನಾಡಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೆದುರು ’ಅಮಾಂಡಾ ಕೋಟ್ಜರ್’ ರವರೊಂದಿಗೆ ಕೇವಲ ೫೬ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ೬-೦,೬-೧ ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಆಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದರು.<ref name="amandacoetzer.tripod.com"/><ref>http://www.quotesquotations.com/biography/amanda-coetzer-biography/</ref> ಪ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಗ್ರಾಫ್‌ ’ಅಮಾಂಡಾ ಕೋಟ್ಜರ್’ ರೊಂದಿಗೆ ೬-೧,೬-೪ ರ ನೇರ ಸರಣಿಗಳಿಂದ ಸೋತರು.<ref>http://www.sporting-heroes.net/tennis-heroes/displayhero.asp?HeroID=೧೯೪೦</ref> ನಂತರ ಗಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದ ವ್ಹಿಂಬಲ್ಡನ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಾಗವಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅರ್ಧ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಜಗತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಶ್ರೇಣಿಯ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಹಿಂಗಿಸ್ ಮತ್ತು ಮೊದಲನೇ ಶ್ರೇಣಿಯ ಲಿಂಡ್ಸೆ ‌ಡ್ಯಾವನ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ರವರನ್ನು ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಟೈಟಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಚೇಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್‌ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಆಟಗಾರ ಜನಾ ನೊವೊಟ್ನಾ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ೧೯೯೯ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಅಬ್ಯಾಸ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು ಮತ್ತು ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಲಿಂಡ್ಸೆ ‌ಡ್ಯಾವನ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೆರೆನಾ ವ್ಹಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಟ್ರ್‍ ಫೈನಲ್‌‍ನಲ್ಲಿ ವೀನಸ್ ವ್ಹಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಮೋನಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೭-೫,೬-೧ ರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಕ್ವಾರ್ಟರ್‍ ಪೈನಲ್ ಹಂತ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಪಂದ್ಯದ ನಂತರದ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ತಾನು ಆಟದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ೧೯೯೮ ರ ಕೋರೆಲ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಟಿ ಎ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಪೂರ್ವದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಸ್ ರವರು ಹೇಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಸೆಣೆಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ನೆನಪು ಧೈರ್ಯಗುಂದಿಸಿತು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ೧೯೯೯ ರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸರಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪುನಃ ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಳಿದರು. ಎಂದೂ ನೆನಪಿರುವ ಜಯ ಗಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮೂರು ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಶ್ರೇಣಿಯ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಹಿಂಗಿಸ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಎರಡನೇ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪುಡಿಗಟ್ಟಿದರು. ಗ್ರಾಫ್ ಕೂಡಾ ಓಪನ್‌ನ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಡವನ್ ಪೋರ್ಟರನ್ನು ಕ್ವಾರ್ಟರ್‍ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಮೋನಿಕಾ ಸೆಲೆನ್ ರವರನ್ನು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ ಮೊದಲ, ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾದರು. ಗ್ರಾಫ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಇದು ತನ್ನ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜೂಜು ಕಟ್ಟಿದವರಿಗೆ ಪುಷ್ಟಿದಾಯಕವಾದ ಕೊನೆಯ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://sportsillustrated.cnn.com/tennis/1999/french_open/news/1999/06/05/hingis_graf |title=ಗ್ರಾಫ್ ಹಿಂಗಿಸ್ ಅನ್ನು ಅಂಚಿನಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ, ಆರನೇಯ ಹಾಗೂ ’ಕೊನೆಯ’ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಧವಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿದರು |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2011 |archive-date=ಜನವರಿ 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122162850/http://sportsillustrated.cnn.com/tennis/1999/french_open/news/1999/06/05/hingis_graf/ |url-status=dead }}</ref> ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಮಿಕ್ಸಡ್ ಡಬಲ್ಸನಲ್ಲಿ ಡವೆನ್ ಪೋರ್ಟ ರವರನ್ನು ೬-೪,೭-೫ ರ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಒಂಬತ್ತನೇ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಎನ್ರೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿದರು, ಆದರೆ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮುಂಬರುವ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಲು ತನ್ನ ಮೊಣಕಾಲುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಡಬಲ್ಸ್ ನಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19990626/ai_n14226068 |title=ಟೆನ್ನಿಸ್: ವಿಂಬಲ್ಡನ್ 99 - ಮ್ಯಾಖ್‌ಎನ್ರೊ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಫ್‌ರ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಮಿಕ್ಸಚರ್ |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2011 |archive-date=ಜನವರಿ 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104075529/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19990626/ai_n14226068 |url-status=dead }}</ref> ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಸಾನ್ ಡಿಗೋ ದಲ್ಲಿನ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದ ನಂತರ ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಗ್ರಾಫ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ನಾನು ಟೆನ್ನಿಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆನೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಇನ್ನೇನೂ ಸಾಧಿಸುವುದು ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ೧೯೯೯ರ ವ್ಹಿಂಬಲ್ಡನ್ ಪಂದ್ಯ ಪೂರ್ವದ ವಾರವು ನನಗೆ ಸುಲುಭವಾದ ದಿನಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಎಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿನೋದದಿಂದ ಇರಲಿಲ್ಲ. ವ್ಹಿಂಬಲ್ಡನ್ ನಂತರ ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ಅಂದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಹೇಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ನನಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕ ವಿಷಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ".<ref>[http://www.canoe.ca/SlamTennisGrafRetires/aug13_retires.html ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ನಿವೃತ್ತಿ ನಂತರದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === ==== ೨೦೦೫ ==== ಗ್ರಾಫ್ ಹೌಸ್ಟನ್ ರಾಂಗ್ಲರ್ಸ್ ತಂಡದ ವಲ್ಡ್ ಟೀಮ್ ಟೆನಿಸ್‌ನ ಒಂದು ಟೈನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಪ್ರತೀ ಮ್ಯಾಚ್ ಒಂದು ಸೆಟ್‌ನದಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಫ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಮ್ಯಾಚಿನಲ್ಲಿ ಎಲೆನಾ ಲಿಖೊವ್ತ್‌ಸೇವಾ ರಿಂದ ೫-೪ ರಿಂದ ಸೋತರು. ಆಕೆ ಅನ್ಸ್‌ಲೇ ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಡಬಲ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ [[ಅನ್ನಾ ಕುರ್ನಿಕೋವಾ|ಅನ್ನಾ ಕಾರ್ನಿಕೋವಾ]] ಮತ್ತು ಲಿಖೋವ್‌ತ್ಸೇವಾ ಜೊತೆ ಆಡಿ ೫-೨ ರಿಂದ ಸೋತರು. ಆದರೂ, ಆಕೆ ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಮತ್ತೆ ಟೆನಿಸ್‌ಗೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. "ಈವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ತುಂಬಾ ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದು ನಾನಂದುಕೊಂಡಂತಿರಲಿಲ್ಲ."{{Citation needed|date=August 2009}} ==== ೨೦೦೯ ==== ಗ್ರಾಫ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕಿಮ್ ಕ್ಲಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತಿಯಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೆ ಅಗಾಸ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಟಿಮ್ ಹೆನ್‌ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಆಟವಾಡಿದರು. ಇದು ಒಂದು ಟೆಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನ ಸೆಂಟರ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮೇಲ್ಚಾವಣಿ ಹಾಕಿದ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಆಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಕೆ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಬಲ್ಸ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸೋತರು. ==== ೨೦೧೦ ==== ಗ್ರಾಫ್ ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಲ್ಡ್ ಟೀಮ್ ಟೆನಿಸ್‌ ಸ್ಮ್ಯಾಶ್ ಹಿಟ್ಸ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್ ಏಡ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಪಂದ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಕೆ ಮತ್ತು ಗಂಡ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೆ ಅಗಾಸ್ಸಿ ಟೀಮ್ ಎಲ್ಟನ್ ಜಾನ್‌ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದು ಬಿಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ಕಿಂಗ್ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿದರು‌. ಗ್ರಾಫ್ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಡಬಲ್ಸ್‌, ಮಹಿಳೆಯರ ಡಬಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಡಬಲ್ಸ್ ಆಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಕೆಯ ಮೀನಖಂಡದ ಸೆಳೆತದಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಬದಲು ಅನ್ನಾ ಕಾರ್ನಿಕೋವಾ ಆಡಿದರು. === ಕ್ರೀಡಾ ಜೀವನದ ಸಾರಾಂಶ === ಗ್ರಾಫ್ ಅವರು ಏಳು ಸಿಂಗಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಂಬಲ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರು ಸಿಂಗಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು, ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ಐದು ಸಿಂಗಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಿಂಗಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ೫೬ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಕ್ರೀಡಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ದಾಖಲೆಯು ೨೮೨-೩೪ (ಶೇಕಡಾ ೮೯) (ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ ೮೭-೧೦, ವಿಂಬಲ್ಡನ್ನಲ್ಲಿ‌ ೭೫-೮, ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ ೭೩-೧೦, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ನಲ್ಲಿ ೪೭-೬). ಆಕೆಯ ಕ್ರೀಡಾ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆಯು ಯುಎಸ್$೨೧,೮೯೫,೨೭೭ (ಲಿಂಡ್ಸೆ ಡ್ಯಾವನ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಜನವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ದಾಟಿದರು). ಆಕೆಯ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಗೆಲುವು-ಸೋಲು ದಾಖಲೆಯು ೯೦೦-೧೧೫ (ಶೇಕಡಾ ೮೮.೭).<ref>{{Cite web |url=http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Stats/0,,12781~2718,00.html |title=ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್‌ನ WTA ಪ್ರೊಫೈಲ್ |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2011 |archive-date=ಜನವರಿ 8, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108140932/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Stats/0,,12781~2718,00.html |url-status=deviated |archivedate=ಜನವರಿ 8, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100108140932/http://www.sonyericssonwtatour.com/page/Player/Stats/0,,12781~2718,00.html }}</ref> ಆಕೆ ನಿರಂತರ ೧೮೬ ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ನಂ. ೧ ಆಗಿದ್ದರು (ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೭ ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೧ರ ವರೆಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಟೆನಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ದಾಖಲೆ ಇನ್ನೂ ಇದೆ) ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ೩೭೭ ವಾರಗಳವರೆಗೆ. ಅಷ್ಟಲ್ಲದೇ ಗ್ರಾಫ್ ೧೧ ಡಬಲ್ ಟೈಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. == ದಾಖಲೆಗಳು == * ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ಓಪನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" | width="200"|ಕ್ರೀಡೆ(ಗಳು) | width="200"|ಸಾಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆ | width="200"|ಜೊತೆಗಾರ ಆಟಗಾರ |- | 1988 ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ | ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಓಲಂಪಿಕ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೆಡಲ್ ಗೆದ್ದರು | '''''ಅದ್ವಿತೀಯ'' ''' |- | 1999 ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ (1987–1999) | 22 ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಗೆಲುವುಗಳು | '''''ಅದ್ವಿತೀಯ '' ''' |- | 1988 ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ | ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಅಂತಿಮ ಹಣಾಹಣಿಯಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ ಬ್ಯಾಬೆಲ್‌ ಗೆಲುವು | '''''ಅದ್ವಿತೀಯ '' ''' |- | 1995 ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ | ಪ್ರತೀ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ ಟೈಟಲ್‌ನೂ ಕನಿಷ್ಟ ನಾಲ್ಕುಬಾರಿಯಂತೆ ಗೆದ್ದಿರುವುದು | '''''ಅದ್ವಿತೀಯ'' ''' |- | ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ (1987) – ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ (1990) | 13 ಬಾರಿ ಕ್ರಮಾನುಗತವಾಗಿ ಗೆಲುವು<br />ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯಗಳು | '''''ಅದ್ವಿತೀಯ'' ''' |- | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ (1988–1990) | 3 ಬಾರಿ ಕ್ರಮಾನುಗತವಾಗಿ ಗೆಲುವು | ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಇವಾನೆ ಗೂಲಗಾಂಗ್ ಕಾವ್ಲೇ ಮೋನಿಕಾ ಸೆಲೆಸ್ ಮಾರ್ಟಿನಾ ಹಿಂಗಿಸ್ |- | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ (1988, 89, 94) | ಮೂರು ಬಾರಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನೇರ ಸೆಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಗೆಲುವು | ಇವಾನೆ ಗೂಲಗಾಂಗ್‌ |- | ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ (1987–1999) | ಒಟ್ಟು 9 ಬಾರಿ ಅಂತಿಮ ಹಣಾಹಣಿಗೆ | ಕ್ರಿಸ್ ಇವರ್ಟ್‌‌ |- | ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ (1987–1990) | 4 ಬಾರಿ ಕ್ರಮಾನುಗತವಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಹಣಾಹಣಿಗೆ | ಕ್ರಿಸ್ ಇವರ್ಟ್‌‌<br />ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ |- | 1987, 1989 | ಒಂದು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎಲ್ಲಾ ಟೂರ್ನಿಮೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದ್ದು. | '''''ಅದ್ವಿತೀಯ'' ''' |- | ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ (6) | ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ | ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಕೋರ್ಟ್‌ ಮೌರೀನ್ ಕೊನೊಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಂಕರ್‌ |- | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ (1988), ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ (1988), ಯುಎಸ್ ಓಪನ್‌ (1996) | ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌‌ಗಳನ್ನು ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದು | ಕ್ರಿಸ್ ಇವರ್ಟ್‌‌ ಲಿಂಡ್ಸೆ ಡ್ಯಾವನ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ |- | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್‌ (1988), ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್‌ (1988) | ಎರಡು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೇರ ಸೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದದ್ದು. | ಬಿಲ್ಲಿ ಜೀನ್ ಕಿಂಗ್‌ ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವ್ರಾಟಿಲೋವಾ ಮಾರ್ಟಿನಾ ಹಿಂಗಿಸ್‌ [[ಸೆರೆನಾ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್|ಸೆರೆನಾ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]] ಜಸ್ಟಿನ್ ಹೆನಿನ್‌ |} == ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು == {{Main|Steffi Graf career statistics}} == ಆಡುವ ಶೈಲಿ == {{BLP sources|section|date=March 2009}} ಗ್ರಾಫ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಅಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಆಕೆಯ ಕಾಲಿನ ವೇಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಲವಾದ ಇನ್‌ಸೈಡ್-ಔಟ್ ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ರೈವ್. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಮೊನಿಕರ್ "ಫ್ರಾಲಿನ್ ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್," ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/wimbledon_history/3742103.stm | work=BBC News | title=Wimbledon legends: Steffi Graf | date=May 31, 2004 | accessdate=April 1, 2010}}</ref> ಆಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾನು ಬ್ಯಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ನರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯ ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಳವು ಖಾಲಿಯಿದ್ದು, ದಾಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆಕೆಯ ವೇಗವು ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ, ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ತುಂಬ ನಿಖರವಾದ ಹೊಡೆತಗಳು ಮಾತ್ರ ಆಕೆಯನ್ನು ಕೈ ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಫ್ ತುಂಬ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಬ್ಯಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ರೈವ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ಆ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಆಕೆ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲೈಸ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬೇಸ್‌ಲೈನ್ ರೇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಈ ಸ್ಲೈಸ್ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಪರಿಧಿಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಲೈಸ್ ಹೊಡೆತದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಚೆಂಡನ್ನು ತೇಲಿಸಿ ಅದರ ವೇಗವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ಚೆಂಡನ್ನು ಎದುರಾಳಿಯ ಫೋರ್‌ಹ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಬೀಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಸರ್ವ್ {{convert|180|km/h|mph|abbr=on}} ವರೆಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಆಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸರ್ವ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥ ವಾಲಿಯರ್ ಆಗಿದ್ದರು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆಕೆ ರೇಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ ಡ್ರೈವರ್ ಮೈಖೆಲ್ ಬಾರ್ಟೆಲ್ಸ್ ಜೊತೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[http://sports.espn.go.com/sports/tennis/news/story?id=3385285 ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಅಧಿಪತಿಯಿಂದ ಮುದ್ದಾದ ತಾಯಿ, ಎಲ್ಲ ಗ್ರಾಫ್‍ನ ಲಾವಣ್ಯತೆ ]</ref> ನಂತರ ಅವರು ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೆ ಅಗಾಸ್ಸಿ ಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨, ೨೦೦೧ ರಂದು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆಗ ಸಾಕ್ಷಿಗಾಗಿ ಅವರ ತಾಯಂದಿರು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರು.<ref>[http://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=101751&amp;page=1 ಆಂಡ್ರೆ ಅಗಾಸ್ಸಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ ವಿವಾಹ]</ref> ಆನಂತರ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಕ್ಕಿಂತ ಆರು ವಾರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಆಕೆ ಮಗ ಜೇಡೆನ್ ಗಿಲ್‌ಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮಗಳು, ಜಾಜ್ ಎಲ್ಲೆ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩, ೨೦೦೩ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಲೀಪ್‌ಜಿಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್‌ ಯೂತ್ ಟೆನಿಸ್ ಸೆಂಟರ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Steffi Graf WTA Bio">{{Cite web |url=http://www.sonyericssonwtatour.com/2/players/playerprofiles/PlayerBio2.asp?PlayerID=70044 |title=ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ WTA ಬೈಯೊ |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2011 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921015158/http://www.sonyericssonwtatour.com/2/players/playerprofiles/PlayerBio2.asp?PlayerID=70044 |url-status=deviated |archivedate=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210921015158/http://www.sonyericssonwtatour.com/2/players/playerprofiles/PlayerBio2.asp?PlayerID=70044 }}</ref> ಆಕೆ "ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಫಾರ್ ಟುಮಾರೊ" ಎಂಬ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ನರಳಿದ ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="Steffi Graf WTA Bio"/> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಗ್ರಾಫ್-ನವ್ರಾಟಿಲೊವಾ ವೈರತ್ವ * ಗ್ರಾಫ್-ಸಬಾಟಿನಿ ವೈರತ್ವ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.steffi-graf.net/ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಟೆಫೆನಿ ಗ್ರಾಫ್ ಜಾಲತಾಣ] * {{wta|id=2718|name=Steffi Graf}} * [http://www.tennisfame.com/hall-of-famers/steffi-graf ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಹಾಲ್ ಒಫ್ ಫೆಮ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್] * {{FedCupplayerlink|id=20003282}} * [http://www.wimbledon.org/en_GB/about/history/steffi_graf.html ಅಧಿಕೃತ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್] * [http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/wimbledon_history/3742103.stm ಬಿಬಿಸಿ ಪ್ರೊಫೈಲ್] * [http://espn.go.com/classic/biography/s/Graf_Steffi.html ಇಎಸ್‌ಪಿಎನ್‌ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ] * [http://sports.jrank.org/pages/1719/Graf-Steffi.html ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ] * {{de icon}} [http://tennis-aaron.de/tennis-spieler/spieler_3.htm ಸ್ಟೆಫಿ ಗ್ರಾಫ್ ಗೆಲುವುಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710002608/http://www.tennis-aaron.de/tennis-spieler/spieler_3.htm |date=ಜುಲೈ 10, 2013 }} {{Persondata |NAME= Graf, Steffi |ALTERNATIVE NAMES= Graf, Stefanie Maria |SHORT DESCRIPTION=former [[List of WTA number 1 ranked players|World No. 1]] ranked female tennis player from Germany |DATE OF BIRTH=June 14, 1969 |PLACE OF BIRTH=[[Mannheim]], West Germany |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Graf, Steffi}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೬೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾನ್‌ಹೆಮ್‌ ಇಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಓಪನ್‌ (ಟೆನಿಸ್‌) ಚಾಂಪಿಯನ್‌ರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಪೌರತ್ವ ತ್ಯಜಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಜಾರ್ಮನ್ ಪೌರತ್ವ ತ್ಯಜಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆನಿಸ್‌ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ತಾಂಮ್ರದ ಪದಕ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಗೆ ಒಲಂಪಿಕ್ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಒಲಂಪಿಕ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಒಲಂಪಿಕ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಒಲಂಪಿಕ್ ಆಜ್ಞೆಯ ಪಡೆದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಹಾಲ್ ಒಫ್ ಫೆಮ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದವರು]] [[ವರ್ಗ:1984ನೇಯ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:1988 ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:1992ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳ ತೆರೆದ ಚಾಂಪಿಯನರು (ಟೆನ್ನಿಸ್)]] [[ವರ್ಗ:ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ನರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವದ ಒಂದನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಗಣತಂತ್ರದ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಓರಣ ಪಡೆದವರು]] f6psytyahew1exqh0ocbcw92tqoyp1p 0 28026 1373118 1372668 2026-05-09T22:09:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373118 wikitext text/x-wiki {{taxobox | name = Saltwater Crocodile | status = LC | image = Crocodylus acutus jalisco mexico.jpg | image_width = 250px | status = LC | status_system = iucn2.3 | regnum = Animalia | phylum = Chordata | classis = [[Reptilia]] | ordo = [[Crocodylia]] | familia = [[Crocodylidae]] | subfamilia = [[Crocodylinae]] | genus = ''[[Crocodylus]]'' | species = '''''C. porosus''''' | binomial = ''Crocodylus porosus'' | binomial_authority = ([[Johann Gottlob Schneider|Schneider]], [[1801]]) | range_map = Crocodylus porosus range.PNG | range_map_caption = Range of the saltwater crocodile in black }} [[File:Large Crocodylus porosus.jpg|thumb|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೇರ್ನ್ಸ್‌ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ]] '''ಸಮುದ್ರವಾಸಿ''' ಅಥವಾ '''ನದೀಮುಖದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಸಳೆ''' ಯು (''ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌'' ) ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಂತ ಸರೀಸೃಪಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗ, [[ಭಾರತ]]ದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ತನಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಾನು ವಾಸಿಸುವಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ವಾಸಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕೊಂದು ತಿಂದ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ವೀನ್ಸ್ಲೆಂಡ್, ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟರ್ನಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಉತ್ತರ ಕಡಲತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ವರದಿಗಳು ಬಂದದ್ದುಂಟು. ==ದೇಹರಚನೆ ಮತ್ತು ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ== ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಒಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಮುಸುಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಅಗಲ ಮುಸುಡಿಯ ಮೊಸಳೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ: ಇದರ ಉದ್ದವು ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಅದರ ಅಗಲಕ್ಕಿಂತ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Guggisberg">{{cite book | author = Guggisberg, C.A.W. |url = | title = Crocodiles: Their Natural History, Folklore, and Conservation| year = 1972 | page = 195 | isbn = 0715352725}}</ref> ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಅಲ್ಪವೇ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ರಕ್ಷಾಕವಚಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಗಲವಾದ ಶರೀರವು ಬಹುಪಾಲು ಇತರ ತೆಳ್ಳಗಿನ ಮೊಸಳೆಗಳ ಶರೀರಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಸದರಿ ಸರೀಸೃಪವು ಒಂದು ನೆಗಳು ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬಂಥ, ದೃಢಪಡಿಸಲ್ಪಡದ ಆರಂಭಿಕ ಊಹೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ufl" /> [[File:Saltieskull.JPG|thumb|ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌‌ ಜುವಾಲಜಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ತಲೆಬುರುಡೆ|link=Special:FilePath/Saltieskull.JPG]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ವಯಸ್ಕ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತೂಕವು {{convert|600|to(-)|1000|kg|lb}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|4.1|to(-)|5.5|m|ft}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಸಹ ಪ್ರೌಢ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು {{convert|6|m|ft}}ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಮತ್ತು {{convert|1300|kg|lb}}ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗಬಹುದು.<ref name="Flmnh.ufl.edu">{{cite web|url=http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/csp_cpor.htm |title=Crocodilian Species - Australian Saltwater Crocodile (Crocodylus porosus) |publisher=Flmnh.ufl.edu |date= |accessdate=2010-12-26}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.australianfauna.com/saltwatercrocodile.php |title=Saltwater Crocodile |publisher=Australianfauna.com |date= |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2011-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725033425/http://www.australianfauna.com/saltwatercrocodile.php |url-status=dead }}</ref><ref name="autogenerated1">ವುಡ್‌, ದಿ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅನಿಮಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಫೀಟ್ಸ್‌. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಕಂ ಇಂಕ್‌ (1983), ISBN 978-0-85112-235-9</ref> ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಜಾತಿಯು ಮಹತ್ತರವಾದ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ದ್ವಿರೂಪತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಗಳು ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಯ ಶರೀರದ ಉದ್ದವು {{convert|2.1|to(-)|3.5|m|ft|0}}ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="ufl">[http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/csp_cpor.htm 'ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌' (ಸ್ಕ್ನೀಡರ್‌, 1801)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060108113747/http://www.flmnh.ufl.edu/NATSCI/HERPETOLOGY/brittoncrocs/csp_cpor.htm |date=2006-01-08 }}, -ಆಡಂ ಬ್ರಿಟನ್‌; ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಆರಿಸಿದ್ದು.</ref><ref name="Flmnh.ufl.edu"/><ref>http://www.answers.com/topic/saltwater-crocodile-1</ref> ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ನಮೂದಾಗಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹೆಣ್ಣು ಮೊಸಳೆಯು ಸುಮಾರು {{convert|4.2|m|ft}}ನಷ್ಟು ಅಳತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="autogenerated1" /> ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದರ ಜಾತಿಯ ಸರಾಸರಿ ತೂಕವು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ {{convert|450|kg|lb|-2}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |title=Saltwater Crocodiles, Saltwater Crocodile Pictures, Saltwater Crocodile Facts - National Geographic |publisher=Animals.nationalgeographic.com |date= |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |url-status=dead }}</ref> ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಲುಪಬಲ್ಲ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರವು, ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ವಿವಾದದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಮುಸುಡಿಯಿಂದ-ಬಾಲದವರೆಗೆ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದುವರೆಗಿನ ಅತಿಉದ್ದದ ಮೊಸಳೆಯು, ಸತ್ತ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ಚರ್ಮವಾಗಿದ್ದು ಇದು {{convert|6.1|m|ft}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಮೃತದೇಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ನಂತರ ಚರ್ಮಗಳು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಮುದುರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮೊಸಳೆಯು ಜೀವಂತವಿದ್ದಾಗಿನ ಉದ್ದವು {{convert|6.3|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ {{convert|1200|kg|lb}}ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="uflfaq">{{Cite web |url=http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/cbd-faq-q2.htm |title=ವಿಚ್‌ ಈಸ್‌ ದಿ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಸ್ಪೀಷೀಸ್ ಆಫ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌? |access-date=2011-03-01 |archive-date=2009-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618110324/http://www.flmnh.ufl.edu/natsci/herpetology/brittoncrocs/cbd-faq-q2.htm |url-status=dead }}</ref> ಅಪೂರ್ಣ ಅವಶೇಷಗಳು ([[ಒಡಿಶಾ]]ದಲ್ಲಿ<ref name="underwatertimes1">{{Cite web |url=http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=51790108324 |title=ಗಿನ್ನೆಸ್‌: ಇಂಡಿಯಾ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹೋಮ್‌ ಟು ವರ್ಲ್ಡ್‌'ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌; 23 ಫೀಟ್‌ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2012-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019192859/http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=51790108324 |url-status=dead }}</ref> ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಸಾಯಿಸಲಾದ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತಲೆಬುರುಡೆ) {{convert|7.6|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಂದವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ಅದು {{convert|7|m|ft}}ಕ್ಕಿಂತ ಅಷ್ಟೇನೂ ಹೆಚ್ಚಿರದ ಒಂದು ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಅವಲೋಕನವು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref name="uflfaq" /> {{convert|9|m|ft|adj=on}}ರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿನ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: 1840ರಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಸಳೆಯು {{convert|10|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಲುಜಾನ್‌ ಮುಖ್ಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಜಲಜಾಲ ಎಂಬಲ್ಲಿ 1823ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಮೊಸಳೆಯು {{convert|8.2|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು; {{convert|7.6|m|ft}}ನಷ್ಟಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಸಳೆಯೊಂದು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಆಲಿಪೋರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ, ಅವು {{convert|6|to(-)|6.6|m|ft}}ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು ಎಂದು ಸದರಿ ಅವಲೋಕನಗಳು ಸೂಚಿಸಿದವು. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಗೂ ಕಳ್ಳಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯು ತಗ್ಗಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, {{convert|7|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಮೊಸಳೆಗಳು ಇಂದು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref name="maneater">[https://web.archive.org/web/20070507015626/http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,21064163-5006003,00.html ಸೆವೆನ್‌-ಮೀಟರ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಈಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಷಾಟ್‌ ಡೆಡ್‌], ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌</ref> ‌ಭಾರತದ<ref name="underwatertimes1" /><ref>{{Cite web |url=http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=298369&rel_no=1 |title=ವರ್ಲ್ಡ್‌'ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ರೆಪ್ಟೈಲ್‌ ಫೌಂಡ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ: ಜೈಂಟ್‌ ಎಸ್ಚುವರೈನ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಫೈಂಡ್ಸ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ ಇನ್‌ ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ |access-date=2021-08-23 |archive-date=2008-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080108203350/http://english.ohmynews.com/articleview/article_view.asp?no=298369&rel_no=1 |url-status=dead }}</ref> ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಭಿತರ್‌ಕನಿಕಾ ಉದ್ಯಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ, {{convert|7|m|ft|adj=on}}ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯು ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯೊಂದನ್ನು ಗಿನ್ನೆಸ್ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದೆಯಾದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಜೀವಂತ ಮೊಸಳೆಯೊಂದನ್ನು ಬಲೆಗೆ ಕೆಡವುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಳೆಯುವಿಕೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಅಳತೆಗಳ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 1957ರಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾದ ಮೊಸಳೆಯೊಂದು {{convert|8.5|m|ft}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿತ್ತೆಂದು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತಾದರೂ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಳತೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಮೊಸಳೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮೊಸಳೆಯ "ಪ್ರತಿರೂಪ"ವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.giveanaussieago.com.au/towns/Normanton.html |title=NORMANTON - ಹೋಮ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಎವರ್‌ ಷಾಟ್‌! |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110218231119/http://www.giveanaussieago.com.au/towns/Normanton.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.abc.net.au/backyard/stories/s1020946.htm ಕ್ರಿಸ್‌ ದಿ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌, ನಾರ್ಮ್ಯಾಂಟನ್‌, ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]</ref><ref>{{Cite web |url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-03-01 |archive-date=2007-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |url-status=dead }}</ref> 8+ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು (28+ ಅಡಿ) ಉದ್ದದ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಇತರ ಅನೇಕ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲದ ವರದಿಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆಯಾದರೂ,<ref name="harvard">[http://www.news.harvard.edu/gazette/2001/07.19/14-talltales.html ವಾರ್ಮ್‌, ಫಜಿ, ವಿಯರ್ಡ್‌, ಫನ್ನಿ: ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ(ಸ್‌) ಆಫ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸ್ಪಿನ್‌ ಸಮ್‌ ಟಾಲ್‌ ಟೇಲ್ಸ್‌], ಆಲ್ವಿನ್‌ ಪೊವೆಲ್‌, ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ ಗೆಜೆಟ್‌</ref><ref name="ng">[http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಟೈಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070625102719/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile.html |date=2007-06-25 }}; ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು</ref> ಇವು ತೀರಾ ಅಸಂಭವ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ==ಹರಡಿಕೆ== [[File:Leistenkrokodil.jpg|left|thumb|ಅಡಿಲೇಡ್‌ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನೆಗೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ]] [[File:Crocodile Crocodylus-porosus amk2.jpg|thumb|ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯೊಂದರ ತಲೆ]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂರು ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದ್ದು, ಅಗಲ ಮುಸುಡಿಯ ಮೊಸಳೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಮೂತಿಯ ಮೊಸಳೆ ಉಳಿದೆರಡು ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |last = Hiremath |first = K.G. |title = Recent advances in environmental science |publisher = Discovery Publishing House, 2003 |isbn = 8171416799, 9788171416790}}</ref> ಭಾರತದ ಪೂರ್ವಭಾಗದ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಮೊಸಳೆಯು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ (7 ಮೀಟರು ಉದ್ದದ ಒಂದು ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ) ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಒಡಿಶಾ]]ದ ಭಿತರ್‌ಕನಿಕಾ ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲ ಅಭಯಾರಣ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು [[ಸುಂದರಬನ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸುಂದರಬನಗಳ]] ಭಾರತೀಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಭಾಗಗಳಾದ್ಯಂತವೂ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗ, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ (ನಾರ್ದರ್ನ್ ಟೆರಿಟರಿ ([[:en:Northern Territory|Northern Territory]])) ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ) ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಹಸನಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಡಾರ್ವಿನ್‌ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಹುವಿಧದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (ಅಡಿಲೇಡ್‌, ಮೇರಿ ಮತ್ತು ಡಾಲಿ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದ ತುಂಡುತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ನದೀಮುಖಗಳು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು) ಈ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ (6 ಮೀಟರು +) ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು 100,000 ಮತ್ತು 200,000ದಷ್ಟು ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಷ್ಟರ ನಡುವೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬ್ರೂಮೆಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮಗ್ರ ಕರಾವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದು, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ರಾಕ್‌ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌‌ವರೆಗೆ ಅವುಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ವಾಸಿಸುವ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೊಸಳೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ನೆಗಳುಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯ ಹೋಲಿಕೆಯಿರುವುದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ನೆಗಳು ನದಿಗಳು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಅವೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವಸ್ತುತಃ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕರಾವಳಿಯ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಹರವುಗಳೊಳಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ನದೀಮುಖಗಳು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅವು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಿಸ್‌‌ಮಾರ್ಕ್‌ ದ್ವೀಪಸಮೂಹ, ಕಾಯ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು, ಅರು ದ್ವೀಪಗಳು, ಮಲುಕು ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಟಿಮೋರ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಇತರ ಅನೇಕ ದ್ವೀಪಗಳು, ಮತ್ತು ಟೋರೆಸ್‌ ಜಲಸಂಧಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಬಹುತೇಕ ದ್ವೀಪಗಳಾದ್ಯಂತವೂ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತಾದರೂ, ಅದರ ಬಹುಪಾಲು ಶ್ರೇಣಿಯು ಈಗ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಇಂಡೋಚೈನಾದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯು ಕಾಡುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್‌]], [[ಲಾವೋಸ್|ಲಾವೋಸ್‌]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಶಃ [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ|ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌‌ನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯು ವಿಷಮಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದೆಯಾದರೂ, ಇರಾವ್ಯಾಡಿ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲೊಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸಮೂಹವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.msnbc.msn.com/id/24226179/ |title=Crocodile kills man in wildlife sanctuary - World news - World environment - msnbc.com |publisher=MSNBC |date=2008-04-20 |accessdate=2010-08-18 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102022610/http://www.msnbc.msn.com/id/24226179/ |url-status=dead }}</ref> ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ ದೇಶವು ಈ ಜಾತಿಯ ಕಾಡುಪ್ರಭೇದದ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಈಗಲೂ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಇಂಡೋಚೈನಾ ವಲಯದ ಏಕೈಕ ದೇಶವಾಗಿರುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಮೆಕಾಂಗ್‌ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ (1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅವು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು) ಮತ್ತು ಇತರ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ಇಂಡೋಚೈನಾದಲ್ಲಿನ ಈ ಜಾತಿಯ ಭವಿಷ್ಯವು ಈಗ ಕರಾಳವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಹರಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ವಸಾಹತಿನ-ಪೂರ್ವದ ಸಂಖ್ಯಾಗಾತ್ರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದು. [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೋರ್ನಿಯೊ) ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿವೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತೀರಾ ಸಣ್ಣದೆನ್ನಬಹುದಾದ, ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯನೀಡಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌]]). ಸುಮಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಜಾವಾ ವಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಈ ಜಾತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯೇನಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ (ಆದರೂ, ಸುಮಾತ್ರಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮೊಸಳೆಗಳು ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವರದಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು, ಅವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ). ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಮೊಸಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅತಿ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಬಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; [[ಸಾಲೊಮನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಸಾಲೊಮನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ]] ಇವು ಒಂದು ಸಾಧಾರಣವೆನ್ನಬಹುದಾದ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೆ, [[ವನುವಾಟು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ, ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ನಾಮವಾಗಲಿರುವ ಸಮೂಹವಿದೆ (ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೇವಲ ಮೂರಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[ಪಲಾವು]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಆದರೆ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು (ಇದು ಮರಳುತ್ತಿರಬಹುದು) ಕಾಣಬಹುದು. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸೆಷೆಲ್ಸ್‌‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಮೊಸಳೆಗಳು ನೈಲ್‌ ಮೊಸಳೆಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹವೆಂದು ಒಮ್ಮೆ ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವು ''ಕ್ರಾಕಡೈಲಸ್‌ ಪೋರೋಸಸ್‌'' ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಬೀತಾಯಿತು.<ref name="ufl" /> ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರಗಳವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಈ ಜಾತಿಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಾವು ಸ್ಥಳೀಕವಾಗಿಲ್ಲದ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಘಟನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲೆದಾಡುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೊಸಳೆಗಳು ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯಾ, ಇವೋ ಜಿಮಾ, [[ಫಿಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡುಚಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಪಾನ್‌ನ ‌ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿಯೂ (ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಕ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ) ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 2008ರ ಅಂತ್ಯಭಾಗ/2009ರ ಆರಂಭಿಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಫ್ರೇಸರ್‌ ದ್ವೀಪದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೈಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಕಾಡುಸ್ಥಿತಿಯ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆ ಮೊಸಳೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ನೀರು ಬಹಳಷ್ಟು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡುವ ಮಳೆಯ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರಭಾಗದದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಈ ಮೊಸಳೆಗಳು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವಲಸೆಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕಾಲೋಚಿತ ತಾಪಮಾನ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಮರಳುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೇಸರ್‌ ದ್ವೀಪ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ ಅಚ್ಚರಿ ಮತ್ತು ಆಘಾತದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಹೊಸ ವರ್ತನೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮಾಡುವ ಮಳೆಯ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ನಷ್ಟು ದೂರದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ==ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನ== [[File:Saltwater Crocodile on a river bank. in Australia.jpg|thumb|right|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೊರೊಬೊರೀ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಮೈಕಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ.]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ವಿಪರೀತಕಾವಿನ ಮಳೆಯ ಋತುವನ್ನು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ; ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವು ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನದೀಮುಖಗಳಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದೆಡೆಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಪರಸ್ಪರರೊಂದಿಗೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಶಕ್ತಿಯುತ ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಿಹಿನೀರಿನ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಸ್ತರಣಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಿರಿಯ ಮೊಸಳೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪವಿರುವ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಗರದೊಳಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಯ ವಿಸ್ತೃತ ಹರಡಿಕೆಯನ್ನು (ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವಿಕೆ) ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ (ಜಪಾನ್‌ನ ಸಮುದ್ರದಂಥದು) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕ್ಲುಪ್ತವಾದ ಕ್ಷಣಕಾಲದ ರಭಸಗಳಲ್ಲಿ {{convert|15|to|18|mph|m/s}}ನಷ್ಟು ಈಜಬಲ್ಲವು, ಆದರೆ ಸಾಧಾರಣ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವಾಗ {{convert|2|to|3|mph|m/s|1|abbr=on}}ನಷ್ಟು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ==ಆಹಾರಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆ== [[File:Kakadu 2430.jpg|thumb|ಕಕಾಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ 'ಈಜು ನಿಷೇಧದ' ಸೂಚನಾ ಫಲಕ]] ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಸಮಯಸಾಧಕತನದ ಒಂದು ಪರಮಾವಧಿಯ ಪರಭಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿನ ಅಥವಾ ಶುಷ್ಕ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಸಳೆಗಳ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ಅವು ದಾಳಿಮಾಡುವುದು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಸಂಗತಿಯೇ ಆಗಿದೆ. ಎಳೆ ಹರೆಯದ ಮೊಸಳೆಗಳು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವೇ ದಾಳಿಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಕೀಟಗಳು, ನೆಲೆಜಲವಾಸಿಗಳು, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು, ಸಣ್ಣ ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳು. ಮೊಸಳೆಯ ದೊಡ್ಡದಾದಷ್ಟೂ ಅದು ತನ್ನ ಆಹಾರಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಮಹತ್ತರವಾಗಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಟೆಯು ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ವಯಸ್ಕ ಮೊಸಳೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ತಿನ್ನಬಲ್ಲವು. ಅಂಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ: ಕೋತಿಗಳು, ಕಾಂಗರೂಗಳು, ಕಾಡು ಹಂದಿ, ಕಾಡುನಾಯಿಗಳು, ವರನಸ್‌ ಕುಲದ ದೊಡ್ಡ ಹಲ್ಲಿಗಳು, [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳು, ಸಾಕಿದ ಜಾನುವಾರು, ಮುದ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, [[ಮಾನವ|ಮಾನವರು]], ನೀರೆಮ್ಮೆ, [[ಕಾಡುಕೋಣ|ವನವೃಷಭ]]ಗಳು, ಬಾವಲಿಗಳು, ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಶಾರ್ಕ್‌‌‌‌ಗಳೂ ಸಹ ಈ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="maneater" /><ref name="underwatertimes2">{{Cite web |url=http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=84173256109 |title=ನೋ ಬುಲ್‌: ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಈಟ್ಸ್‌ ಶಾರ್ಕ್‌ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719045545/http://www.underwatertimes.com/news.php?article_id=84173256109 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://photos1.blogger.com/blogger/7194/799/1600/Crocodile-shark.jpg ಶಾರ್ಕ್‌ ಒಂದನ್ನು ಮೊಸಳೆಯು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವುದರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]</ref><ref name="crocattack">{{Cite web |url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F04%2Fwcroc104.xml |title=ಮದರ್ಸ್‌ ಟಗ್‌-ಆಫ್‌-ವಾರ್‌ ವಿತ್‌ ಚೈಲ್ಡ್‌-ಈಟಿಂಗ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071029195100/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2007%2F09%2F04%2Fwcroc104.xml |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಟನ್ನಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುವ ಸಾಕಿದ ದನ, ಕುದುರೆಗಳು, ನೀರೆಮ್ಮೆ, ಮತ್ತು ವನವೃಷಭ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಗಂಡು ಮೊಸಳೆಗಳು ಇವನ್ನು ಸರಾಗವಾಗಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಲಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೇ ಅದು ಉಳಿದಿರುವಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಜಡಸ್ವಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸೋಮಾರಿಯಂತೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಸುತ್ತಾಡುತ್ತಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ದಿನದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲು ಕಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ದಾಳಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ, ಸ್ಫೋಟಕವೆಂಬಂಥ ವೇಗದ ಕ್ಷಣಕಾಲದ ರಭಸಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೈದಾನದಲ್ಲಿನ ಅಲ್ಪ ಅಂತರಗಳನ್ನು ದಾಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಒಂದು ರೇಸಿನ ಕುದುರೆಗಿಂತಲೂ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬಂಥ ಕಥೆಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ದಂತಕಥೆಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹೆಚ್ಚೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಾದಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಲ ಈ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಮುನ್ನೂಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಅವು ಸಂಯೋಜಿಸಬಲ್ಲಂಥ ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿವೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯು ದಾಳಿಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಬೇಟೆಯು ನೀರಿನ ಅಂಚಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಮರಳಿ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಹಾನ್‌ ಬಲವು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮೊಸಳೆಯು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹತ್ತರವಾದ ದವಡೆಯ ಒತ್ತಡದಿಂದಲೇ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೊಸಳೆಯು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿ ಸಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ನೀರೆಮ್ಮೆಯೊಂದನ್ನು ಒಂದು ನದಿಯೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಿರುವ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ-ಬೆಳೆದ ಕಾಡೆತ್ತಿನ ತಲೆಬುರುಡೆಯನ್ನು ತನ್ನ ದವಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಪುಡಿಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸಿರುವ ಇದರ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯ ಕೌಶಲವು "ಸಾವಿನ ಉರುಳಾಟ" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಪ್ರಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ಗಬಕ್ಕನೇ ಹಾರಿ ಇದು ಥಟ್ಟನೆ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸುರಳಿ ಸುತ್ತಿದಂತೆ ಸುತ್ತಿ ಉರುಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪ್ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಕಾರ್ಯವು ಸರಾಗವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸತ್ತ ನಂತರ ಅವನ್ನು ಹರಿದು ಚಿಂದಿಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಈ "ಸಾವಿನ ಉರುಳಾಟ"ದ ತಂತ್ರವು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೊಸಳೆ ಸೂಚಕ ಹಲ್ಲಿಗಳು, ಪರಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ಪರಭಕ್ಷಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಎಳೆಯವಯಸ್ಸಿನ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಬೇಟೆಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳಬಹುದು. ಎಳೆ ಹರೆಯದ ಮೊಸಳೆಗಳು ಕೂಡಾ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಶ್ಚಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳಿಗೆ ಬೇಟೆಯಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳಬಹುದಾದರೂ, ಇದು ಅಪರೂಪವೆನಿಕೊಂಡಿದೆ. === ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ === ಡಾ. ಆಡಂ ಬ್ರಿಟನ್‌<ref>{{Cite web |url=http://crocodilian.com/big-gecko |title=ಬಿಗ್‌ ಗೆಕೊ |access-date=2011-03-01 |archive-date=2011-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810023555/http://crocodilian.com/big-gecko/ |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸಂಶೋಧಕನು ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಕೂಗುವಿಕೆಗಳ<ref>[http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/croccomm.html "ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಟಾಕ್‌"]</ref> ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಅವನು ಸಂಕಲಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಮೊಸಳೆಗಳ ವರ್ತನೆಗಳಿಗೂ ಅವನು ಈ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಸ್ತನಿಗಳ ಮಿದುಳುಗಳ ಗಾತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಿದುಳುಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಣ್ಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ (ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಯಲ್ಲಿ ಶರೀರ ತೂಕದ 0.05%ನಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ), ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಮಾಡಿಸಿದರೂ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಕಾರ್ಯಭಾರಗಳನ್ನು ಅವು ಕಲಿಯಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ನಿಲುವಾಗಿದೆ. ಮೊಸಳೆಯ ಕೂಗುವಿಕೆಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಆಳವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಭಾಷಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುವುದರ ಸುಳುಹನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಇಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಅವು ಕಲಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಋತುಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬದಲಾಗುವ ತಮ್ಮ ಬೇಟೆಯ ವಲಸೆಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಅವು ಸಿದ್ಧಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ==ಮಾನವರ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳು== ದಾಳಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಹೊರಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ದಾಳಿಗಳು ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&issn=1080-6032&volume=016&issue=03&page=0143 |title=ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್‌ ಇನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ: ಆನ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಇನ್ಸಿಡೆನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಪೆಥಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರಾಕಡಿಲಿಯನ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಜನರಲ್‌ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2006-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060405083720/http://www.wemjournal.org/wmsonline/?request=get-document&issn=1080-6032&volume=016&issue=03&page=0143 |url-status=dead }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ವನ್ಯಜೀವಿಕುಲ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಪಾಯದ ತಾಣಗಳೆನಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ತುಂಡುತೊರೆಗಳು, ನದಿಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಯಿರುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ದಾಳಿಗಳ ಮಟ್ಟವು ತಗ್ಗಿರಬಹುದು. ಆರ್ನ್‌ಹೆಮ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ದಾಳಿಗಳು ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಡದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.{{Citation needed|date=July 2010}} ಬೋರ್ನಿಯೊ,<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/25/asia/AS-GEN-Malaysia-Crocodile-Attacks.php |title=Search - Global Edition - The New York Times |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |accessdate=2010-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070429022201/http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/25/asia/AS-GEN-Malaysia-Crocodile-Attacks.php|archivedate=2007-04-29}}</ref> ಸುಮಾತ್ರಾ,<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1581715/Woman-saves-daughter-from-crocodile.html ''Telegraph.co.uk'' "ವುಮನ್‌ ಸೇವ್ಸ್‌ ಡಾಟರ್‌ ಫ್ರಂ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌"]</ref> ಭಾರತದ ಪೂರ್ವಭಾಗ (ಅಂಡಮಾನ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ),<ref>{{Cite web |url=http://www.kalingatimes.com/orissa_news/news2/20080505_Two_injured_in_crocodile_attack.htm |title=''ಕಳಿಂಗ ಟೈಮ್ಸ್‌'' "ಟೂ ಇಂಜೂರ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಅಟ್ಯಾಕ್‌" |access-date=2011-03-01 |archive-date=2008-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080607221308/http://www.kalingatimes.com/orissa_news/news2/20080505_Two_injured_in_crocodile_attack.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/37003327/ |title=''MSNBC ಇಂದು'' "ಕ್ರಾಕ್‌ ಕಿಲ್ಸ್‌ ವುಮನ್‌ 4 ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಹರ್‌ ಸಿಸ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಡೆತ್‌" |access-date=2011-03-01 |archive-date=2010-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809230828/http://today.msnbc.msn.com/id/37003327/ |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ದಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸಿವೆಯಾದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/20/asia/AS-GEN-Myanmar-Crocodile.php |title=Search - Global Edition - The New York Times |publisher=International Herald Tribune |date=2009-03-29 |accessdate=2010-08-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517023623/http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/20/asia/AS-GEN-Myanmar-Crocodile.php|archivedate=2008-05-17}}</ref> 1945ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 19ರಂದು, ರಾಮ್ರೀ ದ್ವೀಪದ ಕದನದಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಯರನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ 400 ಮಂದಿ ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಾಗ ತೂರಿಕೊಂಡ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೈನಿಕರು ಸುತ್ತುವರೆದಾಗ, ಜಪಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಇದು ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ<ref>{{cite web|url=http://iberianature.com/wildworld/tag/massacre-by-crocodiles-on-ramree-island/ |title=Massacre by Crocodiles on Ramree Island - Wild world - Nature, conservation and wildlife holidays |publisher=Iberianature.com |date=1945-02-19 |accessdate=2010-08-18}}</ref> "ದಿ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್‌ ಡಿಸಾಸ್ಟರ್‌ ಸಫರ್ಡ್‌ ಫ್ರಂ ಅನಿಮಲ್ಸ್‌" ಎಂಬ ತಲೆಬರಹದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮ್ರೀ ಮೊಸಳೆ ದಾಳಿಗಳು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *ಮೊಸಳೆಯ ದಾಳಿ ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|colwidth=30em}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== * {{IUCN2006|assessors=Crocodile Specialist Group|year=1996|id=5668|title=Crocodylus porosus|downloaded=9 May 2006}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category|Crocodylus porosus}} *[http://www.nit.com.au/travel/story.aspx?id=3696 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೊಸಳೆ ದಾಳಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060623064651/http://www.nit.com.au/travel/story.aspx?id=3696 |date=2006-06-23 }} *[http://www.australianextremes.com ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುವ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆಗಳು: ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915233232/http://australianextremes.com/ |date=2017-09-15 }} *[https://archive.is/20121205223056/www.ozmagic.homestead.com/AustralianSaltwaterCrocodiles.html ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ ಮೊಸಳೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದಾಳಿಯ ಕಡತ] *ಡಾ.ಬ್ರಿಟನ್‌ರವರ [http://www.crocodilian.com crocodilian.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708204615/http://www.crocodilian.com/ |date=2011-07-08 }} ತಾಣದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ [http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/abritton.html ಸಾಲ್ಟ್‌ವಾಟರ್‌ ಕ್ರಾಕಡೈಲ್‌ ಕಾಲ್ಸ್‌] *ಓಡುವ-ಹಲ್ಲಿಯ ಬುದ್ಧಿಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಡಾ. ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ [http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html ಚರ್ಚೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111120102606/http://dml.cmnh.org/2001May/msg00788.html |date=2011-11-20 }} {{Crocodilia|C.}} {{Crocs}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೊಸಳೆ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಾಕಡೈಲಿಡೇ]] [[ವರ್ಗ:ಕಡಲಿನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂನೇ ದೇಶದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಂಬೋಡಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಲೇಷಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬರ್ಮಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಥೈಲೆಂಡ್‌ನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸರೀಸೃಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೇಷಿಯಾದ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] imzjcj2wiau6442862z6m8pdwejw89o 10 33052 1373085 1076032 2026-05-09T14:35:57Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ TamilNadu_Logo.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Seal_of_Tamil_Nadu.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1373085 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = ತಮಿಳುನಾಡು | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | bodyclass = hlist | title = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|23x16px|border|link=|alt=]]&nbsp;[[ತಮಿಳುನಾಡು]] [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | above = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು|ರಾಜಧಾನಿ]]: '''[[ಚೆನ್ನೈ]]''' | group1 = [[:ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು|ವಿಷಯಗಳು]] | list1 = * [[ತಮಿಳು_ಸಿನೆಮಾ|ಸಿನೆಮಾ]] * [[Tamil cuisine|Cuisine]] * [[Economy of Tamil Nadu|Economy]] * [[Government of Tamil Nadu|Government]] * [[ತಮಿಳುನಾಡು#ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] * [[ತಮಿಳು|ನಾಲಿಗೆ]] * [[Tamil literature|Literature]] * [[Ancient Tamil music|Music]] * [[Tamil people|ಜನರು]] * [[Politics of Tamil Nadu|Politics]] * [[Temples of Tamilnadu|Temples]] * [[Wildlife of Tamil Nadu|Wildlife]] * [[Tourism in Tamil Nadu|Tourism]] | group2 = State symbols | list2 = * State bird: [[File:Chalcophaps indica -National Aquarium -Baltimore-8a.jpg|x20px]] [[Emerald Dove]] * State Animal: [[File:Niltahr.jpg|x20px]] [[Nilgiri Tahr]] * State Tree: [[File:Borassus flabellifer.jpg|x20px]] [[Borassus flabellifer|Palm Tree]] * State flower: [[File:Gloriosa superba.jpg|x20px]] [[Gloriosa (plant)|Gloriosa Lily]] | group3 = [[Districts of Tamil Nadu|Districts]] | list3 = * [[Ariyalur district|Ariyalur]] * [[Chennai district|Chennai]] * [[Coimbatore district|Coimbatore]] * [[Cuddalore district|Cuddalore]] * [[Dharmapuri district|Dharmapuri]] * [[Dindigul district|Dindigul]] * [[Erode district|Erode]] * [[Kanchipuram district|Kanchipuram]] * [[Kanyakumari district|Kanyakumari]] * [[Karur district|Karur]] * [[Krishnagiri district|Krishnagiri]] * [[Madurai district|Madurai]] * [[Nagapattinam district|Nagapattinam]] * [[Namakkal district|Namakkal]] * [[Perambalur district|Perambalur]] * [[Pudukkottai district|Pudukkottai]] * [[Ramanathapuram district|Ramanathapuram]] * [[Salem district|Salem]] * [[Sivaganga district|Sivaganga]] * [[Thanjavur district|Thanjavur]] * [[The Nilgiris district|The Nilgiris]] * [[Theni district|Theni]] * [[Thoothukudi district|Thoothukudi]] * [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ]] * [[Tirunelveli district|Tirunelveli]] * [[Tiruppur district|Tiruppur]] * [[Tiruvallur district|Tiruvallur]] * [[Tiruvannamalai district|Tiruvannamalai]] * [[Tiruvarur district|Tiruvarur]] * [[Vellore district|Vellore]] * [[Viluppuram district|Viluppuram]] * [[Virudhunagar district|Virudhunagar]] | group4 = Major cities | list4 = * [[ಚೆನ್ನೈ]] * [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] * [[Erode]] * [[ಮಧುರೈ]] * [[ಸೇಲಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]] * [[ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ]] * [[ಟಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ]] * [[ತಿರುಪ್ಪೂರು]] * [[Tuticorin]] * [[Vellore]] | group5 = [[Protected areas of Tamil Nadu|Protected<br />areas]] | list5 = {{navbox|child | listclass = hlist | group1 = [[Protected areas of Tamil Nadu#Biosphere Reserves|Biosphere reserves]] | list1 = * [[Agasthyamalai Biosphere Reserve]] * [[Gulf of Mannar|Gulf of Mannar Biosphere Reserve]] * [[Nilgiri Biosphere Reserve]] | group2 = [[Protected areas of Tamil Nadu#National Parks|National parks]] | list2 = * [[Guindy National Park]] * [[Gulf of Mannar Marine National Park]] * [[Indira Gandhi National Park]] * [[Mudumalai National Park]] * [[Mukurthi National Park]] * [[Palani Hills National Park]] | group3 = [[Protected areas of Tamil Nadu#Wildlife Sanctuaries|Wildlife sanctuaries]] | list3 = * [[Grizzled Squirrel Wildlife Sanctuary]] * [[Kanyakumari Wildlife Sanctuary]] * [[Point Calimere Wildlife and Bird Sanctuary]] * [[Sathyamangalam Wildlife Sanctuary]] * [[Vallanadu Wildlife Sanctuary]] | group4 = [[Protected areas of Tamil Nadu#Bird Sanctuaries|Bird sanctuaries]] | list4 = * [[Chitrangudi Bird Sanctuary|Chitrangudi]] * [[Kanjirankulam Bird Sanctuary|Kanjirankulam]] * [[Ariyalur district#Vettakudi - Karaivetti Bird Sanctuary|Karaivetti]] * [[Vedanthangal Bird Sanctuary#Karikili Bird Sanctuary|Karikili]] * [[Koothankulam Bird Sanctuary|Koothankulam]] * [[Protected areas of Tamil Nadu#Bird Sanctuaries|Melaselvanur - Kilaselvanur]] * [[Pulicat Lake Bird Sanctuary|Pulicat Lake]] * [[Udayamarthandapuram Bird Sanctuary|Udayamarthandapuram]] * [[Vaduvur]] * [[Vedanthangal Bird Sanctuary|Vedanthangal]] * [[Vellode Birds Sanctuary|Vellode]] * [[Vettangudi Bird Sanctuary|Vettangudi]] | group5 = [[Protected areas of Tamil Nadu#Tiger Reserves|Tiger reserves]] | list5 = * [[Anamalai Wildlife Sanctuary#Anaimalai Tiger Reserve|Anaimalai Tiger Reserve]] * [[Kalakkad Mundanthurai Tiger Reserve]] * [[Mudumalai Tiger Reserve#Mudumalai Tiger Reserve|Mudumalai Tiger Reserve]] | group6 = [[Protected areas of Tamil Nadu#Conservation reserves and community reserves|Conservation reserves]] | list6 = * [[Tiruvidaimarudur Conservation Reserve]] }} | below = [[Portal:India|Portal]]: [[Portal:Tamil Nadu|Tamil Nadu]] }}<noinclude> [[ವರ್ಗ:India state and territory templates]] </noinclude> 8vfr6b8t5xu0axriqzwj91f9uyjtd01 0 40588 1373112 1365532 2026-05-09T19:51:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373112 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ | image = File:Shrinivasa Jokatteji's 25 & 26th books released.jpg|thumb| | alt = | caption = ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರ ವಿರಚಿತ ೨೫ ಮತ್ತು ೨೬ ನೆಯ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮೈಸೂರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ನ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. | birth_name = ಶ್ರೀನಿವಾಸ, ತಂದೆ : ಡಾ.ಐ.ವಿ.ರಾವ್, ತಾಯಿ: ಗಿರಿಜಾ ರಾವ್. | birth_date = <!-- {{Birth date and age|೧೯೬೪|ಜುಲೈ|೦೪}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} --> | birth_place = ಮಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೋಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನನ. | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = ಬಿ.ಕಾಂ | alma_mater = | spouse = ಶ್ರೀಮತಿ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಜೋಕಟ್ಟೆ | other_names = ಜೋಶ್ರೀ, ಶ್ರೀಜೋ | occupation = ಮುಂಬಯಿನಗರದ ಕನ್ನಡ ದೈನಿಕ, 'ಕರ್ನಾಟಕ ಮಲ್ಲ' ದ ಉಪಸಂಪಾದಕ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ, ಮುಂಬಯಿನ, ಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆ, 'ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧ' ಮೊದಲಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕ, ಕರ್ನಾಟಕ ಹಲವಾರು ಮಾಸಿಕ, ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. | known_for = ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಲೇಖನಗಳು. }} 'ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರು' ಒಬ್ಬ [[ಪತ್ರಕರ್ತ]], [[ಸಾಹಿತಿ]], [[ಸಂದರ್ಶಕ]], [[ಅಂಕಣಕಾರ]]ರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಮುಂಬಯಿ]] ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ [[ಕನ್ನಡ]] ದಿನಪತ್ರಿಕೆ,'ಕರ್ನಾಟಕ ಮಲ್ಲ'ದ ಉಪಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಲೇಖನಗಳು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯನಾಮಗಳಾದ 'ಜೋಶ್ರೀ', 'ಶ್ರೀಜೋ', ಮೊದಲಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ಪ್ರವಾಸಕಥನ]]ಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ೨೦೧೩, ರ, [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]], ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ '[[ತುಷಾರ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ]]'ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ 'ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ [[ಹಿಂದೂ]] ರಾಷ್ಟ್ರ ನೇಪಾಲ', ಆ ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ, ಮೇಲ್ಮೈಲಕ್ಷಣ, ಜನಜೀವನ, ಹಿಂದೂ ಬೌದ್ಧಮತಗಳ ಸಾಮರಸ್ಯತೆ, ಆಧುನಿಕ [[ನೇಪಾಳ]]ದ ವಿವರಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್, [[ದೈನಿಕ]]ಗಳು,[[ಟೆಲಿಫೋನ್]], ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ, ರೇಡಿಯೋ, ಮೊಬೈಲ್, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಉಗಮದ ವಿವರಗಳಿವೆ. 'ಮುಂಬಯಿ ಅಂಡರ್ವರ್ಲ್ಡ್ ನಿಂದ ನೇಪಾಲಕ್ಕೆ' ನೇರ ಕೊಂಡಿ ಇರುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳಿವೆ. <ref>[http://www.kemmannu.com/index.php?action=highlights&type=3818 'ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು.ಕಾಂ' Two Books of Srinivas Jokatte, released', October 19, 2012]</ref> ==ಜನನ ಮತ್ತು ಜೀವನ== '''ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರು''', 'ಡಾ. ಐ.ವಿ.ರಾವ್' <ref> "ಆಕರ ಗ್ರಂಥ", ಆಯುರ್ವೇದ ಭೂಷಣ, ಸಮಾಜ ಬಂಧು, ಡಾ.ಐ.ವಿ.ರಾವ್ ಜೋಕಟ್ಟೆ-'ಜೋಶ್ರೀ', ಕನ್ನಡ ಸಂಘ ಕಾಂತಾವರದ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಕಾರ್ಕಳ,ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ. </ref> ಹಾಗೂ [[ಗಿರಿಜಾ ವಿ. ರಾವ್]] ದಂಪತಿಗಳ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಮಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜೋಕಟ್ಟೆಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ<ref>{{Cite web |url=http://wikiedit.org/India/Jokatte/220360/ |title=ಜೋಕಟ್ಟೆ ಗ್ರಾಮ |access-date=2016-08-15 |archive-date=2019-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190111232049/http://wikiedit.org/India/Jokatte/220360/ |url-status=dead }}</ref> ೧೯೬೪ ರ, ಜುಲೈ ೪ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಐ.ವಿ.ರಾವ್ ರವರು, ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯರು. 'ಆನೆಕಾಲು ರೋಗ' ಎಂಬ ಕಿರುಹೊತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಬರೆದು, ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜನಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದರು. ಶ್ರೀನಿವಾಸರಿಗೆ, ಒಬ್ಬ ತಮ್ಮ, ಒಬ್ಬ ತಂಗಿ ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಅಕ್ಕ ಇದ್ದಾರೆ. ಪತ್ನಿ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆ ಬಿ.ಕಾಂ. ==ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ== * ೭೪ ನೆಯ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. * ಬಿಜಾಪುರದ ನವರಸಪುರ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ ಸಹಿತ ಅನೇಕ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ಕವನವಾಚನಮಾಡಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರು. * ಸನ್. ೧೯೮೮ಲ್ಲಿ ’ಉರಿದವರು’ ಎಂಬ ಎಂ.ಎಸ್.ವೇದಾರವರ ಕಥೆಯನ್ನು ರಂಗರೂಪಾಂತರ ಮಾಡಿ ಅದು ಮುಂಬಯಿನ ಮಾಹಿಮ್ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿರುವ 'ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ'ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತ್ತು. * ೨೦೦೮-೧೦ 'ಪೋಲಿಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ'ಯಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿನ ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. * ಮುಂಬಯಿ-ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಥಾಕವನ ವಾಚನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಕಲನ ’ಗದ್ದರ್’ ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ, ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡಿದೆ. * ಬಾಂಬೆ ಸ್ಪೋಟ ಮತ್ತು ನೇತ್ರಳ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾಗಿವೆ. * 'ಗಾಯ' ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಕವನಗಳು ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡಿದ್ದು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. * ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ೩೧-೧೦-೮೮ ರಿಂದ, ೦ ೬-೧೧ ೮೮ ರ ತನಕ ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸಣ್ಣಕತೆಗಗಳ ಕಮ್ಮಟದಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. * ೨೦೦೧ ’ತುಷಾರ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ’ಯ ವಿಮರ್ಶಕ [[ಟಿ.ಪಿ.ಅಶೋಕ]] ಗುರುತಿಸಿದ ೧೯೯೪ ರ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ’ಕ್ಷಮಿಸಿ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಕಲನ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಬಹುಮಾನಗಳು== {{citation needed}} * ಮುಸ್ಲಿಂ ನಾಗರಿಕ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಿತಿ 'ಆಲ್ ಅಝ್ ಹರ್' ’ಜೋಕಟ್ಟೆ ಸುಪುತ್ರ' ಬಿರುದು’ ಕೊಟ್ಟು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದೆ. * ಉದಯವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಗುರುತಿಸಿದ ’ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ’ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ 'ಗಾಂಧಿಯಿಂದ ಗಾವ್ಲಿ ತನಕ’ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. * ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಉದಯವಾಣಿ ಈ ವರ್ಷದ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಕಥಾಸಂಕಲನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. *ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ೪ ನೆಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಜನವರಿ ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, 'ಹೊಸಹೆಜ್ಜೆ 'ಕಥೆಗೂ 'ಸಾಕ್ಷಿ' ಕವನಕ್ಕೂ ಎರಡೂ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆತಿದೆ. * ತರಂಗ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ’ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ’ ಕಥೆ, (ಆಗಸ್ಟ್,೭ ೧೯೮೮) ತಿಂಗಳ ಬಹುಮಾನಿತ ಕಥೆಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡಿತ್ತು. * ಬಜಪೆ ಜೇಸೀಸ್ ರವರು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ’ಹೀಗೊಬ್ಬ ಗೋಪಾಲ’ಕತೆಗೆ ದ್ವಿತೀಯ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆಯಿತು. * 'ಈ ದೇಶದ ತುಂಬಾ’ ಕವಿತೆಗೆ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನ ಸಿಕ್ಕಿತು. * ಮದ್ರಾಸಿನ ಲಹರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಕಥಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ 'ಕೊನೆಯ ಸದ್ದು' ಕಥೆಗೆ ತೃತೀಯ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆಯಿತು. * ಉಡುಪಿಯ ಹಿರಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಲಾವೃಂದದ ೪೪ ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಕಥಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ’ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ನಡುವೆ’ ಕತೆಗೆ ತೃತಿಯ ಬಹುಮಾನ, * ಸಂಕ್ರಮಣ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ’ಅಮ್ಮನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಕವಿತೆ’ಗೆ ಬಹುಮಾನ. ’ಗೌಳಿ ಪತನ ಫಲ’, ಕವಿತೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ೨೦೦೩, * ’ಗಣಪನ ಸದ್ದು’ ಕವಿತೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ದೊರೆಯಿತು. * ಮಾಸ್ತಿ ಜನ್ಮ ಶತಾಭ್ದಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರನಾಡು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಕಥಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ’ಜುಲಾಬು’ ಕಥೆಗೆ ತೃತಿಯ ಬಹುಮನ ೧೯೯೨, * ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪತ್ರಕರ್ತರ ವೇದಿಕೆ ಕೊಡಮಾಡುವ ’ಹೂಗಾರ ಸ್ಮಾರಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’(೨೦೦೫), ದೊರೆಯಿತು. * ’ಮುಂಬಯಿನ ಐಡಿಯಲ್ ಜರ್ನಲಿಸ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್’ ವತಿಯಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಸಂಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ೧೫೦ ವರ್ಷ ತುಂಬಿದಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ’ಪತ್ರಕಾರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೭)’ ಸಿಕ್ಕಿತು. * ಕಲಾಜಗತ್ತು ಮುಂಬಯಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ ’ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ ತುಳುನಾಡು’ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ’ತುಳುನಾಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ (೨೦೦೮), ದೊರೆಯಿತು. * ನಂದಳಿಕೆಯ ಕವಿ ಮುದ್ದಣ ಸ್ಮಾರಕ ಮಿತ್ರ ಮಂಡಳಿ (ರಿ) ’ರಜತ ಹಬ್ಬದ ಪುರಸ್ಕಾರ’(೨೦೦೪), ಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾದರು. * ತನ್ನಕವನ ಸಂಕಲನ ’ಕ್ಷಮಿಸಿ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲ’ ಕೃತಿಗೆ ವರ್ಧಮಾನ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೯), ದೊರೆಯಿತು. * ತನ್ನ ಕವನಗಳ ಸಂಕಲನ ’ಮಾಯಾಲೋಕದ ಒಳಗುಟ್ಟುಗಳು’ ಕೃತಿಗೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ’ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ಸಿಕ್ಕಿತು. [http://tulunadunews.com/6109/mumbai-2-books-of-renowned-litterateur-srinivas-jokatte-released/]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ಇದೇ ಕೃತಿಗೆ ೨೦೧೧ ರ ’ಸಂಕ್ರಮಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ’ಯ ವಿಮರ್ಶಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ, ’ಕೊನೆಯ ಸದ್ದು’ ಕಥಾಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ’ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ’ದ ೨೦೦೭ ನೇ ವರ್ಷದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸಂದಿವೆ. * [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]],<ref>{{Cite web |url=http://www.karnatakasanghamumbai.com/Images/2014/Samb-Oct-2014.pdf |title='ಸ್ನೇಹ ಸಂಬಂಧ',ಅಕ್ಟೋಬರ್, ೨೦೧೪, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರಿಗೆ 'ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ', ಪುಟ-೨೯ |access-date=2014-12-19 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328220136/http://www.karnatakasanghamumbai.com/Images/2014/Samb-Oct-2014.pdf |url-status=dead }}</ref>'ಮುಂಬಯಿ ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕೃತಿ' (ತನಿಖಾ ವಿಭಾಗದ ಕೃತಿ)ಗೆ ದೊರಕಿದೆ. * [http://www.udayavani.com/news/501649L15-%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B0%E0%B2%A6-%E0%B2%90%E0%B2%B5%E0%B2%B0--%E0%B2%B8-%E0%B2%B9-%E0%B2%A4-%E0%B2%97%E0%B2%B3-%E0%B2%97--%E0%B2%B5-%E0%B2%B6-%E0%B2%B5-%E0%B2%B6-%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B2%AF-%E0%B2%AF-%E0%B2%B8-%E0%B2%B9-%E0%B2%A4-%E0%B2%AF-%E0%B2%AA-%E0%B2%B0%E0%B2%B8-%E0%B2%95-%E0%B2%B0.html ನಗರದ ಐವರು ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://avadhimag.com/2013/12/23/%E0%B2%A1%E0%B3%88%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D-%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B8-%E0%B2%9C%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%9F-2/ ಅವಧಿ, ಡೈಲಿ ಬುಕ್, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರ, 'ಮುಂಬಯಿ ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪುಸ್ತಕ'ಕ್ಕೆ'ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಡಾ. ಬಿ.ಜನಾರ್ಧನ ಭಟ್,] * ನವೆಂಬರ್,೨,೨೦೧೪ ರಂದು,'ಕನ್ನಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರ ಕಲ್ಯಾಣ್,'(ಪ) 'ಗಿರಿಜಾ ಪಯ್ಯಡೆ ಸಭಾಗೃಹ'ದಲ್ಲಿ 'ಪತ್ರಕಾರ್ ಸಾಮ್ರಾಟ್' ಬಿರುದನ್ನು ಪ್ರದಾನಿಸಿ ವಿಶೇಷ ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. * [http://www.udayavani.com/kannada/news/nri-news/102962/srinivas-jokatte-the-work-of-the-karnataka-sahitya-academy-award ಉದಯವಾಣಿ, Sep 22, 2015, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ ಕೃತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಬಹುಮಾನ,]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.newskannada.in/featured-news/book-release-2/ 'ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪತ್ರಕರ್ತ ಸಾಹಿತಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರ ಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆ'. ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ- ಸುದ್ದಿಯಾಚೆಗಿನ ಸತ್ಯ. ೧೮-೦೯-೨೦೧೬. ಸಚಿತ್ರ ವರದಿ : ರೋನ್ಸ್ ಬಂಟ್ವಾಳ್,ಮುಂಬಯಿನಗರದ ಮತ್ತೋರ್ವ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಕರ್ತರು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ಪುಸ್ತಕಗಳು== * 'ಪರದಾಟ' (ಕಿರು ಕವನಗಳು) * 'ಪರಾವಲಂಬಿ ಕಥೆ' * 'ಕ್ಷಮಿಸಿ ಈಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲ' (ಕವನಗಳು) * 'ಹೃದ್ ಗತ' (ಕಥೆಗಳು) * 'ಗಾಂಧಿಯಿಂದ ಗಾವ್ಲಿಯವರೆಗೆ' (ಲೇಖನಗಳು) * 'ಕೊನೆಯ ಸದ್ದು' (ಕಥೆಗಳು) * 'ಕಾಲಿಗೆ ಚಕ್ರ ಕನಸಿಗೆ ಕಣ್ಣು ಪ್ರವಾಸ' (ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳು) * 'ಮಾಯಾಲೋಕದ ಒಳಗುಟ್ಟುಗಳು' (ಲೇಖನ) * 'ಸಂಚಾರ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಮಿಲೇನಿಯಂ ಸೂರ್ಯ' * 'ಬದಲಾದ ಮುಖಗಳು' (ಲೇಖನಗಳು) * 'ಸ್ಫಟಿಕದ ಶಲಾಕೆಯಂತೆ' (ಸಂದರ್ಶನ) * 'ಬ್ರಾಮ್ಹಕ ಜಗತ್ತು' (ಲೇಖನ) *' ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರ- ನೇಪಾಳ' (ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ) * 'ದೇವಕಿಯ ಪತ್ರಗಳು' (೨೧ ಕಥೆಗಳ ಸಂಕಲನ) * 'ಮುಂಬಯಿನ ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಶ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು' * 'ಕಾಲಗರ್ಭಕ್ಕೆ ಪಾತಾಳಗರಡಿ': ಈ ಪುಸ್ತಕ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. * ವಾಸ್ತವ', ಹಾಗೂ 'ಹಿಮವರ್ಷ' ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ, <ref> [http://www.suddi9.com/?p=80097 www.suddi9.com/ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ ಅವರ ಅಪರಿಚಿತ ವಾಸ್ತವ–ಹಿಮ ವರ್ಷ ಕೃತಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ Tue, Apr 4th, 2017] </ref> * ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ ಅವರ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ: ‘ಮುಂಬಯಿ ಮಿಂಚು’ ಮತ್ತು ‘ಜೋಕಟ್ಟೆ ಸಮಗ್ರ ಕತೆಗಳು’<ref>[https://vishvadhwani.com/2021/08/08/srinivasa-jokatte-kruti-bidugade/ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ ಅವರ ಎರಡು ಕೃತಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ: ‘ಮುಂಬಯಿ ಮಿಂಚು’ ಮತ್ತು ‘ಜೋಕಟ್ಟೆ ಸಮಗ್ರ ಕತೆಗಳು’ ವಿಶ್ವಧ್ವನಿ, ಪೇಜಾವರ ಹರಿಯಪ್ಪ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಸಂಪಾದಿತ ಕೃತಿಗಳು == * 'ಬೆಳ್ಳಿ ಬೆಳಗು' ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಲೇಖನ ಸಂಕಲನ. * ವಿಚಾರ ಭಾರತಿ -(ಲೇಖನ) * ದಂಡೆ (ಕಥೆಗಳು) * ಪದ್ಮಸವಿ-ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== # [http://sudhaezine.com/svww_index1.php 'ಜೈಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ', ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ, ಸುಧಾ, ಅಕ್ಟೋಬರ್, ೨೩, ೨೦೧೪, ಪು.೧೬ & ೩೮,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140925092024/http://sudhaezine.com/svww_index1.php |date=2014-09-25 }} # [https://www.facebook.com/photo.php?fbid=597140820420343&set=pcb.405502162950333&type=1&theater 'ನೇಸರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಚಿತ್ತಾಲರ ಸಂಸ್ಮರಣಾ ಸಂಚಿಕೆ', 'ಚಿರಂತನ ಚಿತ್ತಾಲ,'ನೆನಪಿನ ಅಭಿಷೇಕ,ಅಕ್ಷರಗಳ ಕಂಬನಿ, ಪು.೭-೯,ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ.'] # [http://www.suddi9.com/?p=57534 ಸುದ್ದಿ, Mon, Apr 18th, 2016 ಪತ್ರಕರ್ತ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ `ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಮತ್ತು ಗಂಗಾಜಲ’ ಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆ] # "ಈ ರಾತ್ರಿಗಳ ಜೊತೆ ನಮಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಯಾಕಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಕವಿತೆಗಳು" (ಹಿಂದಿ ಮೂಲ : ವಿಜಯಕುಮಾರ್, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಮುಕುಂದ ಜೋಶಿ),'ಸಂಬಂಧ',ಜೂನ್,೨೦೧೬, ಪುಟ.೧೨. ಕೃತಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ : ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ. # [http://epaper.udayavani.com/PDF/MUMBAI/2016-08-03/Mum03081612Medn.pdf ಉದಯವಾಣಿ,೦೩-೦೮-೨೦೧೬,ಪು.೧೨,'ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ'. ವಿದುಷಿ ಸರೋಜಾ ಶ್ರೀನಾಥ್ ರವರ 'ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಮೌಂಟ್ ಟಾಂಬೋರವರೆಗೆ'ಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಜಿ.ಎನ್.ಉಪಾಧ್ಯ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರು ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿದರು] # [https://www.facebook.com/photo.php?fbid=951605804973841&set=pcb.699838636850016&type=3&theater ನೇಸರು, ಪು.೧೮, "ಜಾಗತಿಕಮಾಸ್ತಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ ೨೦೧೬" ರ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಅನಿಸಿಕೆ-ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ] # [https://www.facebook.com/ahoratra/videos/1845923009014238/?pnref=story ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಜೊತೆ ಅಹೋರಾತ್ರ ನಡೆಸಿದ ಸಂವಾದದ ವೀಡಿಯೋ(ಫೇಸ್ಬುಕ್ ವತಿಯಿಂದ)] # [https://photos.google.com/photo/AF1QipMLvJpyRlYyaXruGhZd1KkWRy5Q0xo8TzoIbzYR ಮೈಸೂರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್,ಮಾಟುಂಗ ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ,ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಮೂರು ಕೃತಿಗಳು. ಸಾಹಿತಿ ಜೋಕಟ್ಟೆ ಒಬ್ಬ ಸೃಜನಶೀಲ ಬರಹಗಾರ-ವಿಕ್ರಾಂತ ಊರ್ವಾಳ್] # [http://www.kemmannu.com/index.php?action=highlights&type=17792 ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಸಾಹಿತಿ ಜೋಕಟ್ಟೆಯವರ ಮೂರು ಕೃತಿಗಳು. ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು,ರೋನ್ಸ್ ಬಂಟ್ವಾಳ್, ೧೭,ಡಿಸೆಂಬರ್,೨೦೧೭] # [http://www.karnatakamalla.com/index.php?mod=1&pgnum=6&edcode=137&pagedate=2019-5-4&type= ನಾಗಸುಧೆ, ಜಗಲಿಗೆ ಬಂದ ಪುಸ್ತಕ,ಊರಿಗೊಂದು ಆಕಾಶ, ಕವಿತೆಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕ ಮಲ್ಲ, ಪು.೬, ೪, ಮೇ, ೨೦೧೯, (ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯ 'ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಾಟರ್ ನ ಖುಷಿಯಲಿ ಪ್ರಕಾಶ ಕಡಿಮೆ)] # [https://www.karnatakamalla.com/imageview_26368_125040181_4_137_20-01-2022_8_i_1_sf.html 'ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ರುವಾರಿ', ಪ್ರಶಸ್ತಿವಿಜೇತ ರಂಗಕರ್ಮಿ ತೊಂಬತ್ತರ ಸದಾನಂದ ಸುವರ್ಣ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮಲ್ಲ,ಪುಟ-೮,ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಜೋಕಟ್ಟೆ, ೨೦, ಗುರುವಾರ, ಜನವರಿ, ೨೦೨೨] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220121071115/https://www.karnatakamalla.com/imageview_26368_125040181_4_137_20-01-2022_8_i_1_sf.html |date=2022-01-21 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ ಕನ್ನಡಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] n42azjzaqoopjzeectkjr8u7p0yz923 0 49098 1373111 1365350 2026-05-09T19:23:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373111 wikitext text/x-wiki [[File:Grishneshwar temple in Aurangabad district.jpg|thumb|right|250px|ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]] == ಸ್ಥಳ == *ಶ್ರೀ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಛತ್ರಪತಿ ಸಂಭಾಜಿ ನಗರದಿಂದ ೩೦ ಕಿ.ಮೀ., ವೆರೂಲಿನಿಂದ ೧೧ ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಎಲ್ಲೋರಾ ಗುಹೆಗಳ ಅರ್ಧ ಕಿ.ಮೀ. ನಷ್ಟು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ <ref>http://jyotirlingatours.tripod.com/id3.html{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ಬೌದ್ಧ ಗುಹೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ [[ಎಲ್ಲೋರಾ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಕೈಲಾಸ ದೇವಾಲಯ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಶ್ರೀ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವನ್ನು ನೋಡಲು ಹೋಗಬಹುದು. == ಶ್ರೀ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ == *ದೇವಾಲಯ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಭವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪುರಾತನ ಶೈಲಿಯ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಲೂ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕೊಳವಿದೆ. ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ದೇವಾಲಯ, ಐದು ಅಂತಸ್ತುಗಳುಳ್ಳ ಶಿಖರಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದು ; ೨೪೦*೧೮೫ ಅಡಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದೆ..ಹಿಂದೂ ದೇವ ದೇವತೆಯರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.ಇದನ್ನು ಘೃಣೇಶ್ವರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಜಲದ ಚಿಲುಮೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. *ಸದಾ ಭಕ್ತ ಸಮೂಹ ಇರುತ್ತದೆ.[[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುವುದು. ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ಶಿವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಇರುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ದಾಳಿಂಬೆ ಸೀತಾಫಲಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == *ವೆರೋಲದ ಪಾಳೇಗಾರ (ಪಟೇಲ) ಭೋಸಲೆ ಶಿವ ಭಕ್ತ ; ಅವನು ಶಿವನ-ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಒಂದು ಹುತ್ತದಲ್ಲಿದ್ದ ನಿಧಿಯನ್ನು ಕಂಡನು. ಆ ನಿಧಿಯಿಂದ ಈ ಶಿವ ಮಂದಿರವನ್ನು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಿದನು. ಅಲ್ಲದೆ ನಂತರ ಶಿಖರಶಿಂಗನಾಪುರದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ನಂತರ ಇಂದೂರಿನ ರಾಣಿ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಹೋಲ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಗೌತಮೀಬಾಯಿಯವರು ಈ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮತ್ತೂ ಉತ್ತಮ ಪಡಿಸಿದರು. ೨೪೦ ಅಡಿ ×೧೮೫ ಅಡಿ ಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಗೋಪುರದ ಕಟ್ಟಡ ಈಗಲೂ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿದೆ. ಕೆಂಪು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ದಶಾವತಾರದ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ೨೪ ಕಂಬಗಳ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣವಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂದವಾದ ತೈಲ ಚಿತ್ರಗಳೂ ನಾನಾ ವಿಧದ ಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಇವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯು ೧೭×೧೭ಅಡಿ ಇದ್ದು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ ನಂದಿಕೇಶ್ವರ ಇದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಾಲಯ ಬಹಳ ಪವಿತ್ರವಾದುದೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ<ref>http://jyotirlingatemples.com/article/id/591/temple/53/history-of--grishneshwar-temple</ref>. == ಇತರೆ == *ಇಲ್ಲಿಂದ ೧೧ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವಿರವ ದೌಲತಾಬಾದನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು. ೩೦ಕಿ.ಮೀ.ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಔರಂಗಾಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಮೊಗಲ್ ಬಾದಷಹ[[ಔರಂಗಜೇಬ್|ಔರಂಗಜೇಬ]]ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಮಹಲ್ ಇದೆ. ಅದು ತಾಜಮಹಲ್ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೆ ಅಮೃತಶಿಲೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡುವಂತಿದೆ. *([[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ದಲ್ಲಿ ಘುಶ್ಮೇಶ್ವರ ಜೋತಿರ್ಲಿಂಗವೆಂದು ಹೆಸರಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವೂ ಇದೆ) == ನೋಡಿ : == * ೧. ಶ್ರೀ [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] * ೨.[[ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು]] * ೩. [[ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] * ೪. [[ಶ್ರೀ ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] * ೫. [[ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] * ೬. [[ಶ್ರೀ ನಾಗೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] * ೭. [[ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] * ೮. [[ತ್ರ್ಯಂಬಕೇಶ್ವರ]] * ೯. [[ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ]] ==ಚಿತ್ರಮಾಲ== ಶ್ರೀ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಮಂದಿರ-ಭಿನ್ನನೋಟ <gallery> File:Ghrishneshwar Jyotirling.JPG File:Grishneshwar Temple.jpg File:Grishneshwara1.jpg File:Grishneshwara2.jpg </gallery> == ಆಧಾರ == *೧ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ: ಶ್ರೀ ಗೃಷ್ಣೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ -https://en.wikipedia.org/wiki/Grishneshwar *೨.ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು ಕೈ ಹೊತ್ತಿಗೆ- ಪ್ರವಾಸ ಲೇಖನ ಗ್ರಂಥ_ ಬರೆದವರು ಶ್ರೀಮತಿ ಚೂಡಾಮಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ [[ಸಾಗರ]] ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ ==ಉಲ್ಲೇಖನ== {{reflist}} {{ದ್ವಾದಶ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} gj7fu2s0an2docagtz36fmtrdakskel 0 59680 1373119 1366880 2026-05-10T00:05:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373119 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Ts00445.jpg|thumb|right|250px|'ಪ್ರೊ.ಸಿ.ಪಿ.ರವಿಕುಮಾರ್']] '''ಡಾ.ಸಿ.ಪಿ.ರವಿಕುಮಾರ್''' ಅವರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಲೇಖಕರು. ಐಐಟಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ 'ಅಮೆರಿಕದ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಇನ್ಸ್‌ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ'ಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ewh.ieee.org/r10/bangalore/tencon2003/speaker1.php |title='T1: CHALLENGES IN DESIGNING EMBEDDED SYSTEMS ON CHIP' Dr. C.P.Ravikumar |access-date=2014-08-17 |archive-date=2016-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160404161213/http://www.ewh.ieee.org/r10/bangalore/tencon2003/speaker1.php |url-status=dead }}</ref> ವಿಜ್ಞಾನ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬರಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಕುರಿತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ===ರವಿಕುಮಾರ್ ಪರಿಚಯ=== * ಸಿ.ಪಿ. ರವಿಕುಮಾರ್ ಅವರು ಪ್ರಸಕ್ತ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಇಂಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭಾರತೀಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ 'ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ಡೆವಲೆಪ್ಮೆಂಟ್' ಶಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತಿದ್ದಾರೆ. ಐಐಟಿ (ಮದ್ರಾಸ್) ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅವರು ಐಐಟಿ (ದೆಹಲಿ) ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ (೧೯೯೧-೨೦೦೧). ಸದರ್ನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಭೇಟಿಯಿತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ ಆಲಿಸ್ ಪಾರ್ಕರ್ ಅವರ ಜೊತೆ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು (೧೯೯೫-೧೯೯೬). ಹಾಗೇ ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ನೆಟ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವೈಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್, ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಟ್ರೇನಿಂಗ್ ಎಂಬ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು (೨೦೦೦-೨೦೦೧). * ಸಿ.ಪಿ. ರವಿಕುಮಾರ್ ಅವರು ದೆಹಲಿ ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ (ಬೆಂಗಳೂರು) ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಬಸವನಗುಡಿ) ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಿಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಮೊದಲ ವರ್ಷ ಪಿಯೂಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂಬತ್ತನೇ ರಾಂಕ್ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ರಾಂಕ್ ಗಳಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಯುವಿಸಿಈ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್) ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಇ. (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್) ಪ್ರಥಮ ರಾಂಕ್ ಪಡೆದು ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕದ ವಿಜೇತರಾದರು. * ನಂತರ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ (ಟಾಟಾ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ) ಯಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಇ. ಪದವಿ ಪಡೆದು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ರಾಂಕ್ ನೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ಅಮೆರಿಕದ ಸದರ್ನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ (ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ) ವಿದ್ಯುತ್ ವಿಭಾಗ (ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್) ನಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [https://www.researchgate. net/profile /CP _Ravikumar ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ರವಿಕುಮಾರ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ವಿ.ಎಲ್. ಎಸ್ ಐ ಡಿಸೈನ್ ಅಂಡ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಸಿಂಪೋಸಿಯಮ್ ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ರವಿಕುಮಾರ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಸಿ ಅದನ್ನು ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಒಂದು ಸಂಶೋಧನಾ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಹದಿನೈದು ಸಂಶೋಧನಾ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ (ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಲೋ ಪವರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಮುಖವಾದವು). ಇದಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸುವ ಎರಡು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಬಂಧ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿದೆ. * ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರಬಂಧ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿದೆ. ರವಿಕುಮಾರ್ ಐಈಈಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸಿಸ್ಟೆಂಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿ ಅದರ ಗೌರವ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ವಿಎಲ್ಎಸ್ ಐ ಸೊಸೈಟಿಯ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯ ರಾಗಿ (೨೦೦೩-೨೦೧೧) ಎಂಟು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಂಘವನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಇನ್ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ 'ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಿಲೇಶನ್ಸ್' ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಐನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದ್ರಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಜಿನೋವ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. *ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವರು ೧೯೯೦ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಪ್ರಭ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನಗಳು ಮುಂದೆ 'ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗೊಂದು ಕನ್ನಡಿ' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪುಸ್ತಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು (ಅಭಿನವ ಪ್ರಕಾಶನ, ೧೯೯೬). ೨೦೧೪ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಿಂದ ಅವರು 'ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ' ಪತ್ರಿಕೆಗೆ 'ಜನಮುಖಿ ತಂತ್ರಲೋಕ' ಎಂಬ ಪಾಕ್ಷಿಕ ಕಾಲಂ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 'ಸಿ.ಪಿ. ಸಂಪದ' ಎಂಬ ಬ್ಲಾಗ್ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ/ಗಣಿತ ಕುರಿತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ಲಾಗ್ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿಯುಳ್ಳ ಸಿ.ಪಿ.ರವಿಕುಮಾರ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಿನಿಂದ 'ಕನ್ನಡಪ್ರಭ', 'ಪ್ರಜಾವಾಣಿ', 'ಮಯೂರ', 'ಸುಧಾ' ಮೊದಲಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ನವಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ 'ವಿಶ್ವಕಥಾಕೋಶ' ಎಂಬ ಕಥಾಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇವರು 'ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳದಿಂಗಳು' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಿಯಟ್ನಾಮ್ ಕತೆಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಭಾಷಾಂತರ ಮಾಡಿದ 'ಕುರಿ' ನಾಟಕವನ್ನು (ಹಿಂದಿ ಮೂಲ : ಸರ್ವೇಶ್ವರ್ ದಯಾಳ್ ಸಕ್ಸೇನಾ, ನಿರ್ದೇಶನ: ಎಂ.ಎಸ್. ಸತ್ಯು, ಸಂಗೀತ: ರಾಜೀವ ತಾರನಾಥ್) ಸಮುದಾಯ ತಂಡದವರು ಅಭಿನಯಿಸಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಕಾಶನ ವಿಭಾಗ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇವರ 'ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್' ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. * ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅ.ನ.ಕೃ. ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಬಂಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಲ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ನಡೆಸಿದ ಬೇಂದ್ರೆ ಸ್ಮಾರಕ ಕವನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು ಇವರ ಕನ್ನಡ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು 'ದಂತಪಂಕ್ತಿ' ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ (೧೯೯೩). ರವಿಕುಮಾರ್ ಅನೇಕ ಬ್ಲಾಗ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ - * [http://cpravikumar-kannada.blogspot.com ರವಿ ಕಾಣದ್ದು] ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕವಿತೆ/ಕಥೆ/ಅನುವಾದಗಳು * [http://cp-ravikumar-english.blogspot.in CP's Corner] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬರಹಗಳು * [http://cp-ravikumar-kannadapoems2english.blogspot.com/ An English Mirror for Kannada Poetry] ಕನ್ನಡ ಕವಿತೆಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರಗಳು * [http://cpravikumar-hindi.blogspot.com/ समुन्दर और सीपी] ಹಿಂದಿ ರಚನೆಗಳು/ಹಿಂದಿ ಕವಿತೆಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರಗಳು * [http://seepisampada.blogspot.com/ ಸಿ.ಪಿ. ಸಂಪದ] ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ/ಗಣಿತ ಕುರಿತ ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಳು * 'ಸಿ.ಪಿ. ಸಂಪದ'ಬ್ಲಾಗ್ ನಲ್ಲಿ <ref>[http://cpravikumar-kannada.blogspot.in/p/blog-page.html 'ನನ್ನ ಹೊಸ ಬ್ಲಾಗ್,'] </ref> ರವಿಕುಮಾರ್,ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಬರಹಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ===ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನಕಾರರು=== ದಿವಂಗತ 'ಡಾ.ನಿರಂಜನ', ಸಂಪಾದಿಸಿದ 'ಜ್ಞಾನಗಂಗೋತ್ರಿಯ ಸಂಪುಟಗಳು' ರವಿಯವರ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರಹಗಳು ಕಡಿಮೆ; ಕೇವಲ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು ಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಬಳಸುವಂತೆ ಆಗಬೇಕು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದು, ಮಂಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಆಗ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ===ಇತರ ಆಸಕ್ತಿಗಳು=== * ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪಡೆದು, 'ವಿಎಲ್ಎಸ್ಐ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್',<ref>{{Cite web |url=http://vlsi-india.org/vsi/download/events/2010/vlsi-aug10-mnit.pdf |title='Advances in VSLI Desigh Dr C.P.Ravikumar |access-date=2014-08-17 |archive-date=2012-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617042847/http://vlsi-india.org/vsi/download/events/2010/vlsi-aug10-mnit.pdf |url-status=dead }}</ref> 'ಪ್ಯಾರಲೆಲ್ ಪ್ರಾಸೆಸಿಂಗ್,' ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಕನ್ನಡದಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕತೆ/ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸುವುದು * 'ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ' ದೈನಿಕದಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಜನಮುಖಿ ತಂತ್ರಲೋಕ' ಅಂಕಣವನ್ನೂ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * 'ಇಜ್ಞಾನ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್' ಸಂಪಾದಕ, [[ಟಿ ಜಿ ಶ್ರೀನಿಧಿ]], <ref>[http://www.ejnana.com/2014/08/blog-post_16.html?utm_source=feedburner&utm_medium=email&utm_campaign=Feed%3A+-Beta+%28%E0%B2%87-%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9E%E0%B2%BE%E0%B2%A8+beta%29 ಇ-ಜ್ಞಾನ-'ಡಾ.ರವಿಕುಮಾರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದು, ಮಂಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> # [http://seepisampada.blogspot.in ಸಿ.ಪಿ. ಸಂಪದ] - ಸಿ ಪಿ ರವಿಕುಮಾರ್ ಅವರು ಬರೆಯುವ ವಿಜ್ಞಾನ/ಕಂಪ್ಯೂಟರ್/ಗಣಿತ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತ ಬ್ಲಾಗ್ ಬರಹಗಳು # [http://cpravikumar.tripod.com/#_Publications ಸಿ ಪಿ ರವಿಕುಮಾರ್ ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # [http://cpravikumar.tripod.com/#_Professional_Activities ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್/ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಿ.ಪಿ. ರವಿಕುಮಾರ್ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳು]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.indiafrancesummit.org/participants.php?action=view&id=445&from= India France Technology Summit, 23-24 Oct,2013, New Delhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031190436/http://indiafrancesummit.org/participants.php?action=view&id=445&from= |date=2020-10-31 }} * [https://pradeepchakraborty.wordpress.com/category/vlsi-society-of-india/dr-c-p-ravikumar/ 'Pradeep's Point', India's teaching community contemplates SoC design, November 4, 2010] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] c8wfli8jq8iewbfhuddd0s5aka5vjs2 0 71356 1373131 1333642 2026-05-10T10:35:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373131 wikitext text/x-wiki [[File:Nicaragua1 1913.jpg|thumb|The main components of a stamp:<br/> 1. [[ಚಿತ್ರ]]<br/> 2. [[ಹರಿದು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿರುವ ಚುಕ್ಕಿ]]s<br/> 3. [[Denomination (postage stamp)|ಬೆಲೆ]]<br/> 4. ದೇಶದ ಹೆಸರು ]] '''ಅಂಚೆಯ ಚೀಟಿಗಳು''' [[ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಅಂಚೆ]]ಯ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ ಅಂಚೆಯಲ್ಲಿ ರವಾನಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚುವ ಮುದ್ರಿತ ಕಾಗದ.ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ==ಬಳಕೆ== ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆಗೂ ಮತ್ತು ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೂ ರವಾನಿಸುವ ಕಾರ್ಡುಗಳ ಮೇಲೂ ಲಕೋಟೆಗಳ ಮೇಲೂ ಹಚ್ಚಲು ಇವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳ ಆಕಾರ, ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಬೆಲೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾಗಿ ನಿಗದಿ ಮಾಡುವುದು [[ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ಕೆಲಸ. ಖಾಲಿ ಕಾರ್ಡು ಅಥವಾ ಲಕೋಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು (ಪೋಸ್ಟಲ್ ಸ್ಟಾಂಪ್ಸ್) ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳು ಮಾರುತ್ತವೆ. ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಅಂಚೆಯ ಚೀಟಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕಾರ್ಡು ಮತ್ತು ಲಕೋಟೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲೂ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿರುತ್ತವೆ. ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಅಂಚೆಯ ಮೂಲಕ ರವಾನಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾಗದಕ್ಕೂ ಅಂಚೆಯ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ರವಾನಿಸುವ ಈ ಕೆಲಸದಿಂದ ಅಂಚೆಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಕ್ಲುಪ್ತವಾದ ಆದಾಯವಿದೆ. ಕಾಗದಗಳನ್ನು ಆಯಾ ವಿಳಾಸದವರಿಗೆ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇಲಾಖೆಯದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸದೆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸಿದರೆ ಇಲಾಖೆಯವರು ಅವನ್ನು ವಿಳಾಸದವರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿ, ಅವರಿಂದಲೇ ಅಥವಾ ಕಳುಹಿಸಿದವರಿಂದಲೇ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿರುವ ದಂಡವನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಬೆಲೆ== ಆಯಾ ದೇಶದ ನಾಣ್ಯದ ರೀತ್ಯಾ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳು ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೈಸೆ ಬೆಲೆಯುಳ್ಳದ್ದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಅಧಿಕಮೊತ್ತದ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳು ಮುದ್ರಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಮುದ್ರಣ== [[File:Costa Rica Diamond stamp2 1937-2c.jpg|thumb|right|A Costa Rica [[Airmail]] stamp of 1937.]] [[File:Ji8, 3-1, Sino-Soviet Friendship, 1950.jpg|thumb|right|Joseph Stalin and Mao Zedong on a Chinese postage stamp, 1950.]] ಚೀಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಯಾ ದೇಶದ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಅಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಚೀಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೇಶದ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ನಕ್ಷೆ|ಭೂಪಟ]], ಪ್ರೆಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವೀರರು, ಸಾಧುಸಂತರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮೊದಲಾದವರ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಗಳು, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಘಟನೆಗಳ ಸ್ಮಾರಕ ಚಿತ್ರಗಳು-ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಂಥ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದೇ ಅನೇಕರ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಇಂಥ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದಕ್ಕೇ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ==ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ== ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿರುವ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಗೆ ಕೊಟ್ಟು ತಾವು ರವಾನಿಸುವ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಿ ರವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ರೀತಿ ರವಾನಿಸುವ ಕಾಗದಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದ ಲಕೋಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಸೇವೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾರಲ್ಲದೆ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಗೊತ್ತುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ''ಸರ್ವಿಸ್ ಸ್ಟಾಂಪ್'' ಎಂಬ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎರಡು ವಿಧಗಳಲ್ಲದೆ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಇಲ್ಲದ, ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತದ ಕಾಗದಗಳನ್ನು ಇಲಾಖೆಯವರು ರವಾನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯೂ ಇಲ್ಲದ ಪತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಇಲಾಖೆಯವರು ದುಪ್ಪಟ್ಟು ದಂಡ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ರವಾನಿಸುವ ಕಾಗದ ಪತ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇಲಾಖೆಯವರು ತಮ್ಮ ತಾರೀಖಿನ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳನ್ನೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.stampnews.com Stamp Collecting News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180118211425/http://www.stampnews.com/ |date=2018-01-18 }} — Provides updates on new stamp issues from around the world * [http://www.sammler.com/stamps/history.htm History of postage stamps and collecting of stamps] * [http://www.oldstampcollecting.com First Postage Stamps] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806103903/http://www.oldstampcollecting.com/ |date=2020-08-06 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಅಂಚೆಯ ಚೀಟಿಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಂಚೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳು]] gws2hm0d9jcr1rp42wvq12xraj5haec 0 72002 1373076 1367109 2026-05-09T13:10:54Z ~2026-27900-61 99328 /* ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಹುಟ್ಟು/ಬಾಲ್ಯ */ ಒಡ್ಡರ್ 1373076 wikitext text/x-wiki {{Infobox vachanakaara | name = ಸಿದ್ಧರಾಮ | image = Sri Shivyogi Siddharameshwara.jpg| caption = | birth_name = ಸಿದ್ಧರಾಮ /ಧೂಳಿಮಾಕಾಳ | birth_date = ೧೧೬೦ | birth_place = ಸೊನ್ನಲಿಗೆ | death_place = | ankita = ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ | occupation = }} '''ಸಿದ್ಧರಾಮ''' ೧೨ನೇ [[ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನಕಾರ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶಿವಶರಣರು ಶ್ರಮದಾನ, ಸ್ವಯಂಸೇವೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದ 'ಕಾಯಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ'ಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ನಿಲ್ಲತ್ತಾನೆ. ==ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಹುಟ್ಟು/ಬಾಲ್ಯ== *ಮುದ್ಧಗೌಡ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗವ್ವೆಗೆ ಸುಮಾರು ೫೦ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಗಂಡು ಮಗುವೊಂದು ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮ ಕುಒಡ್ಡರ ಸಮಾಜದ ಮುದ್ಧಗೌಡ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗವ್ವೆಯರಲ್ಲಿ ತಾರುಣ್ಯದ ರಾಗ-ದ್ವೇಷ, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳು ವಿಜೃಂಭಿಸುವಾಗ ಹುಟ್ಟದೆ, ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳೆಲ್ಲ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಆರುತ್ತಾ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಪಕ್ವಗೊಂಡ ಅಪರ ವಯಸ್ಸಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಕಾಲ ೧೧೫೦(12ನೇ ಶತಮಾನ) *ಮಗುವಿಗೆ ತಾಯಿ ಸಿದ್ಧರಾಮನೆಂಬ ಹೆಸರಿಡಬೇಕೆಂದರೆ, ತಂದೆ ಮಗನಿಗೆ 'ಧೂಳಿಮಾಕಾಳ'ನೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲು ಆಲೊಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೌನದ ಅಪರಾವತಾರವೇ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನೊಳಗಿನ ತೇಜಸ್ಸು 'ತಿಲದೊಳಗಿನ ತೈಲದಂತೆ, ಹಾಲಿನ ಮರೆಯ ತುಪ್ಪದಂತೆ' ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲನೆ ಮಾವಿನ ಮರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಶುಪತಿಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ==ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಸತ್ವಪರೀಕ್ಷೆ/ಪವಾಡ/ಅಲ್ಲಮರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂವಾದ == *ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯ ಜನ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಪವಾಡ ಪುರುಷನೆಂದು ನಂಬುವುದರಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಖುಷಿ ಪಡುತ್ತಾರೆ.ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ದಿನಾ ರಾತ್ರಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಬರೋದು. *ಸಿದ್ಧರ ಸಿದ್ಧ ಕುಟಿಲ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಪವಾಡವನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುಟಿಲ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರನ ಶಿಷ್ಯರು ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಗುಗ್ಗರಿಯಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ವಿಷ ಬೆರೆಸಿಟ್ಟುರುವುದು ಸಿದ್ಧರಾಮನಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಭಯಂಕರ ವಿಷ ಮಿಶ್ರಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಅಮೃತವನ್ನಾಗಿಸಿ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. *ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಕೆಂಪಗೆ ಕಾದ ಪಂಚಲೋಹದ ಗುಂಡನ್ನು ಬರಿಗೈನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. *ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಿದ್ದರಾಮರ ಸಂವಾದ:ಕೆರೆ ಕಟ್ಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಬಂದು ಅಲ್ಲಿರುವ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಕರೆದು ಎಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಒಡ್ಡರ ಸಿದ್ದರಾಮ, ಒಡ್ಡರಾಮ ಎನ್ನುವರು.ಒಡ್ಡರಾಮ ಎಂದಕೂಡಲೇ ಶಿಷ್ಯರು ಕಲ್ಲು ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದರು, ಬೀಸಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಹೂವು ಪತ್ರೆಗಳಾಗಿ, ಕೋಲುಗಳು ಹೂಮಾಲೆಗಳಾಗಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದವು, ಸಿದ್ದರಾಮರ ಶಿಷ್ಯರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿ ಇವನನ್ನ ನಮ್ಮ ಕಡೆಯಿಂದ ಮಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಒಡೆಯ ಆದರೂ ಸರಿ ಅಂತ ಸಿದ್ದರಾಮರ ಕಡೆ ಹೋಗಿ ದೂರನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿ ಮಾಯಾವಿ ಬಂದು ನಿಮ್ಮನ್ನ ಒಡ್ಡರಾಮ, ಒಡ್ಡ, ದಡ್ಡ ಒಡ್ಡ, ಮೂರ್ಖ ಒಡ್ಡ ಎಂದು ಅವಮಾನಿಸಿತ್ತಿರುವನು ಎಂದಾಗ ಸಿದ್ದರಾಮರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕೋಪ ಬಂತು, ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಯಾರವನು ಕಾಮಾರಿಯೋ, ದನುಜಾರಿಯೋ ತೋರವನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನ ಬೇರುಸಮೇತ ಕೀಳುಬಿಡುವೆನು. ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾ ಬಂದು ಅಲ್ಲಮರ ಎದುರುಗಡೆ ನಿಂತು, ನೀನೆ ಏನು ನನ್ನ ದಡ್ಡ ಒಡ್ಡ ಎಂದದ್ದು ಎಂದಾಗ, ಅಲ್ಲಮರು ಹೌದು ನಾನೇ ಎಂದರು, ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ವಾದವಿವಾದಗಳು ನಡೆದವು, ಕೊನೆಗೆ ಸಿದ್ದರಾಮರು ಶಿವನು ಕೊಟ್ಟ ಮೂರನೇಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರದರು, ಅಲ್ಲಿರುವ ಜನ ಗಾಬರಿಗೊಂಡರು, ಧಗಧಗಿಸುತ್ತ ಉರಿ ಬಂತು, ಇನ್ನೇನು ಇಡಿ ಸೊನ್ನಲಿಗೆ ಸುಡುವಂತಿತ್ತು ಅಲ್ಲಮರ ಕಡೆ ಧಗಧಗಿಸುತ್ತ ಉರಿಬಂತು ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದದೊಳಗೆ ಐಕ್ಯವಾಯಿತು. ಸಿದ್ದರಾಮರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾಗಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಎರಗಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರೆದು ಅಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜಾತಿ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹಾವಿನಾಳ ಕಲ್ಲಯ್ಯನವರ ಜಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಸಿದ್ದರಾಮರ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯೋಗಿಗಳ ಯೋಗಿ ಒಡ್ಡ ಸಿದ್ದರಾಮ ಎಂದಾಗ ಶಿಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗಿ ಸಿದ್ದರಾಮರು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ದರಾದರು. ==ಸಿದ್ಧರಾಮನ ವಚನ== <poem> ಹಸಿವುದೋರದ ಮುನ್ನ, ತೃಷೆದೋರದ ಮುನ್ನ ವ್ಯಾಧಿ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಬಂದಡರದ ಮುನ್ನ ಕಪಿಲಸಿದ್ದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಲಿಂಗವ ಪೂಜಿಸೋ ಮುನ್ನ ಮುನ್ನ| </poem> {{ಲಿಂಗಾಯತ ವಿಷಯಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಚನಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವಚನಸಂಚಯ ಯೋಜನೆ]] d829k1hwuvra9961tccdz7rwxeve211 1373077 1373076 2026-05-09T13:12:35Z ~2026-27900-61 99328 /* ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಹುಟ್ಟು/ಬಾಲ್ಯ */ ಜಾತಿಯ ಹೆಸರು 1373077 wikitext text/x-wiki {{Infobox vachanakaara | name = ಸಿದ್ಧರಾಮ | image = Sri Shivyogi Siddharameshwara.jpg| caption = | birth_name = ಸಿದ್ಧರಾಮ /ಧೂಳಿಮಾಕಾಳ | birth_date = ೧೧೬೦ | birth_place = ಸೊನ್ನಲಿಗೆ | death_place = | ankita = ಕಪಿಲಸಿದ್ಧ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ | occupation = }} '''ಸಿದ್ಧರಾಮ''' ೧೨ನೇ [[ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಚನಕಾರ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶಿವಶರಣರು ಶ್ರಮದಾನ, ಸ್ವಯಂಸೇವೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದರು. ಆ ಕಾಲಘಟ್ಟದ 'ಕಾಯಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ'ಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ನಿಲ್ಲತ್ತಾನೆ. ==ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಹುಟ್ಟು/ಬಾಲ್ಯ== *ಮುದ್ಧಗೌಡ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗವ್ವೆಗೆ ಸುಮಾರು ೫೦ವರ್ಷಗಳಾದ ಮೇಲೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಗಂಡು ಮಗುವೊಂದು ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮ ಒಡ್ಡರ ಸಮಾಜದ *ಮುದ್ಧಗೌಡ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗವ್ವೆಯರಲ್ಲಿ ತಾರುಣ್ಯದ ರಾಗ-ದ್ವೇಷ, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧಗಳು ವಿಜೃಂಭಿಸುವಾಗ ಹುಟ್ಟದೆ, ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳೆಲ್ಲ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಆರುತ್ತಾ, ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಪಕ್ವಗೊಂಡ ಅಪರ ವಯಸ್ಸಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಕಾಲ ೧೧೫೦(12ನೇ ಶತಮಾನ) *ಮಗುವಿಗೆ ತಾಯಿ ಸಿದ್ಧರಾಮನೆಂಬ ಹೆಸರಿಡಬೇಕೆಂದರೆ, ತಂದೆ ಮಗನಿಗೆ 'ಧೂಳಿಮಾಕಾಳ'ನೆಂದು ಹೆಸರಿಡಲು ಆಲೊಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ಧರಾಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೌನದ ಅಪರಾವತಾರವೇ ಆಗಿದ್ದ. ಅವನೊಳಗಿನ ತೇಜಸ್ಸು 'ತಿಲದೊಳಗಿನ ತೈಲದಂತೆ, ಹಾಲಿನ ಮರೆಯ ತುಪ್ಪದಂತೆ' ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲನೆ ಮಾವಿನ ಮರದಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಶುಪತಿಯ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ==ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಸತ್ವಪರೀಕ್ಷೆ/ಪವಾಡ/ಅಲ್ಲಮರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂವಾದ == *ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯ ಜನ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಪವಾಡ ಪುರುಷನೆಂದು ನಂಬುವುದರಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಖುಷಿ ಪಡುತ್ತಾರೆ.ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ದಿನಾ ರಾತ್ರಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಬರೋದು. *ಸಿದ್ಧರ ಸಿದ್ಧ ಕುಟಿಲ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಪವಾಡವನ್ನು ಕೇಳಿ ಬಂದು ಅವನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುಟಿಲ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರನ ಶಿಷ್ಯರು ಸಿದ್ಧರಾಮನ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಗುಗ್ಗರಿಯಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ವಿಷ ಬೆರೆಸಿಟ್ಟುರುವುದು ಸಿದ್ಧರಾಮನಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಭಯಂಕರ ವಿಷ ಮಿಶ್ರಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಅಮೃತವನ್ನಾಗಿಸಿ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹಂಚುತ್ತಾನೆ. *ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಕೆಂಪಗೆ ಕಾದ ಪಂಚಲೋಹದ ಗುಂಡನ್ನು ಬರಿಗೈನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. *ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಿದ್ದರಾಮರ ಸಂವಾದ:ಕೆರೆ ಕಟ್ಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳು ಬಂದು ಅಲ್ಲಿರುವ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಕರೆದು ಎಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಒಡ್ಡರ ಸಿದ್ದರಾಮ, ಒಡ್ಡರಾಮ ಎನ್ನುವರು.ಒಡ್ಡರಾಮ ಎಂದಕೂಡಲೇ ಶಿಷ್ಯರು ಕಲ್ಲು ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದರು, ಬೀಸಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಹೂವು ಪತ್ರೆಗಳಾಗಿ, ಕೋಲುಗಳು ಹೂಮಾಲೆಗಳಾಗಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದವು, ಸಿದ್ದರಾಮರ ಶಿಷ್ಯರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗಿ ಇವನನ್ನ ನಮ್ಮ ಕಡೆಯಿಂದ ಮಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಒಡೆಯ ಆದರೂ ಸರಿ ಅಂತ ಸಿದ್ದರಾಮರ ಕಡೆ ಹೋಗಿ ದೂರನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಯಾವನೋ ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿ ಮಾಯಾವಿ ಬಂದು ನಿಮ್ಮನ್ನ ಒಡ್ಡರಾಮ, ಒಡ್ಡ, ದಡ್ಡ ಒಡ್ಡ, ಮೂರ್ಖ ಒಡ್ಡ ಎಂದು ಅವಮಾನಿಸಿತ್ತಿರುವನು ಎಂದಾಗ ಸಿದ್ದರಾಮರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕೋಪ ಬಂತು, ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಯಾರವನು ಕಾಮಾರಿಯೋ, ದನುಜಾರಿಯೋ ತೋರವನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನ ಬೇರುಸಮೇತ ಕೀಳುಬಿಡುವೆನು. ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾ ಬಂದು ಅಲ್ಲಮರ ಎದುರುಗಡೆ ನಿಂತು, ನೀನೆ ಏನು ನನ್ನ ದಡ್ಡ ಒಡ್ಡ ಎಂದದ್ದು ಎಂದಾಗ, ಅಲ್ಲಮರು ಹೌದು ನಾನೇ ಎಂದರು, ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ವಾದವಿವಾದಗಳು ನಡೆದವು, ಕೊನೆಗೆ ಸಿದ್ದರಾಮರು ಶಿವನು ಕೊಟ್ಟ ಮೂರನೇಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ತೆರದರು, ಅಲ್ಲಿರುವ ಜನ ಗಾಬರಿಗೊಂಡರು, ಧಗಧಗಿಸುತ್ತ ಉರಿ ಬಂತು, ಇನ್ನೇನು ಇಡಿ ಸೊನ್ನಲಿಗೆ ಸುಡುವಂತಿತ್ತು ಅಲ್ಲಮರ ಕಡೆ ಧಗಧಗಿಸುತ್ತ ಉರಿಬಂತು ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದದೊಳಗೆ ಐಕ್ಯವಾಯಿತು. ಸಿದ್ದರಾಮರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾಗಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಕ್ಕೆ ಎರಗಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರೆದು ಅಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜಾತಿ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹಾವಿನಾಳ ಕಲ್ಲಯ್ಯನವರ ಜಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಮತ್ತೆ ಸಿದ್ದರಾಮರ ಕಡೆ ತಿರುಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯೋಗಿಗಳ ಯೋಗಿ ಒಡ್ಡ ಸಿದ್ದರಾಮ ಎಂದಾಗ ಶಿಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ತಲೆಬಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಕೊನೆಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗಿ ಸಿದ್ದರಾಮರು ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ದರಾದರು. ==ಸಿದ್ಧರಾಮನ ವಚನ== <poem> ಹಸಿವುದೋರದ ಮುನ್ನ, ತೃಷೆದೋರದ ಮುನ್ನ ವ್ಯಾಧಿ ವಿಪತ್ತುಗಳು ಬಂದಡರದ ಮುನ್ನ ಕಪಿಲಸಿದ್ದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಲಿಂಗವ ಪೂಜಿಸೋ ಮುನ್ನ ಮುನ್ನ| </poem> {{ಲಿಂಗಾಯತ ವಿಷಯಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಚನಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವಚನಸಂಚಯ ಯೋಜನೆ]] igyubgygqbott9qc9w0n9sdr1qd8hwu 0 84932 1373086 1349519 2026-05-09T14:36:11Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ TamilNadu_Logo.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Seal_of_Tamil_Nadu.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1373086 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state government |name_of_state = ತಮಿಳುನಾಡು-Tamil Nadu |coat_of_arms = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|150px]] |state_flag = |seat_of_government = [[ಚೆನ್ನೈ]] |name_of_governor = [[ಬನ್ವಾರಿಲಾಲ್ ಪುರೋಹಿತ್]] |name_of_chief_minister = [[ಕೆ ಪಳನಿಸ್ವಾಮಿ]] |name_of_dpy_chief_minister = [[ಓ ಪನ್ನೀರಸೆಲ್ವಂ]] |legislative_assembly = [[Tamil Nadu Legislative Assembly]] |speaker = [[ಪಿ ಧನಪಾಲ್]] |dpy_speaker = [[ವಿ ಜಯರಾಮನ್]] |member_in_assembly = ೨೩೪ |high_court = [[ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] |chief_justice = [[ಅಮರೇಶ್ವರ್ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಾಹಿ]] |chief_secretary = ಕೆ ಷಣ್ಮುಗಂ, ಐಎಎಸ್ |website = http://www.tn.gov.in/ }} ==ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ== [[File:Fort St. George, Chennai 2.jpg|thumb|right|320px|<center>ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್: ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯ Govt of Tamil Nadu</center>]] ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ]] ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶಾಸಕಾಂಗವು 1986 ರವರೆಗೆ ಉಭಯ ಸದನಗಳ ಆಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದು ಭಾರತದ ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಂತೆ ಏಕಸಭೆಯ ಶಾಸಕಾಂಗವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಯಿತು. ==ರಚನೆ== [[ರಾಜ್ಯಪಾಲ|ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]] ರಾಜ್ಯದ ಸಂವಿಧಾನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಿಂದ [http://www.hcmadras.tn.nic.in ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್] ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/06/457034.html ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪನ್ನೀರ್‌ಸೆಲ್ವಂ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ;6 Dec, 2016]</ref> ==ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ== 6-12-2016: ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ರಾವ್ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು [[ಒ. ಪನ್ನೀರ್ ಸೆಲ್ವಂ]] ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ.. ಸಂಜಯ್ ಕಿಶನ್ ಕೌಲ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಪ್ರಸಕ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ.<ref>[http://www.hcmadras.tn.nic.in/cjhc.htm Chief Justice - Madras High Court]</ref> ==ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು== ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ 7,21,38,958 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ. ಮತ್ತು 1,30,058 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರದೇಶ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕಗಳು 32 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, 76 ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು 220 ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಅಲ್ಲದೆ 12 ಪುರಸಭಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು 148 ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು, 385 ಪಂಚಾಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು (ಬ್ಲಾಕ್ಗಳನ್ನು), 561 ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು 12.524 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಇ-ಆಡಳಿತ== ತಮಿಳುನಾಡು,‘ಇ-ಆಡಳಿತ ಏಜೆನ್ಸಿ ತಮಿಳುನಾಡು’, ಇ-ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅನುವುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಘಟಕ. ಇ-ಆಡಳಿತ ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿ, ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು, ಈ ರೀತಿಯ ಸರ್ಕಾರದ ದಾಖಲೆಗಳ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಗಣಕೀಕೃತ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.tnega.in/index.php |title="Tamilnadu e-Governance Agency". TneGA, Govt. of Tamil Nadu. |access-date=2016-12-07 |archive-date=2016-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612003755/http://www.tnega.in/index.php |url-status=dead }}</ref> ==ನೋಡಿ== * [[:en:List of Chief Ministers of Tamil Nadu|Chief Ministers of Tamil Nadu]] * [[ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ]] * [[ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 2016]] * [[ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೧]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು]] 2upe3d7q76pb9uvaz5qhli7ofxz18sw 0 98883 1373109 1365284 2026-05-09T19:11:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373109 wikitext text/x-wiki '''ಶ್ರದ್ಧೆ''' ಒಂದು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪದ. ಇದನ್ನು ಆಂಗ್ಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಫ಼ೇತ್" ಎಂದು ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೂ, ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನಂಬಿಕೆ, ವಿಶ್ವಾಸ, ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಬಹುದು. [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ]] ಇದನ್ನು "ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ನಿರಂತರವಾದ ಜಾಗರೂಕತೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಒಂದೇ ಶಬ್ದವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವಾಗ, "ಅವೇರ್‌ನೆಸ್" ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://amma-words.blogspot.com/2005/05/awakenchildren-awaken-children-112.html |title=Gospel of AMMA: [AWAKENCHILDREN&#93; AWAKEN CHILDREN ( 112 ) - SRADDHA - ALERTNESS |publisher=Amma-words.blogspot.com |date=2005-05-03 |accessdate=2014-04-04 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811105836/http://amma-words.blogspot.com/2005/05/awakenchildren-awaken-children-112.html |url-status=dead }}</ref> ಇತರ ಬರಹಗಾರರು ಕೂಡ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾವಧಾನತೆಯ ಛೇದನದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಈ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ದೃಢಪ್ರಯತ್ನ" (ಡಿಲಿಜೆನ್ಸ್) ಎಂಬಂತಹ ಪದಗಳಿಂದ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.vikramsurya.net/sraddha-cookbook |title=Sraddha — Diligence Cookbook |publisher=www.vikramsurya.net |date= |accessdate=2014-04-04 |archive-date=2014-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203190246/http://www.vikramsurya.net/sraddha-cookbook |url-status=dead }}</ref> [[ಅರವಿಂದ ಘೋಷ್]]‍ರು ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು "ದೈವಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಶಕ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮದ ನಂಬಿಕೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.searchforlight.org/Darshan%20Messages/Sri%20Aurobindo,Mother,Yoga,Integral%20yoga,Divine,sri%20aurobindo%20ashram.htm#5 |title=Search for Light; Sri Aurobindo on faith |publisher=www.searchforlight.org |date= |accessdate=2014-08-14 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧಾ ಒಂದು ಸ್ತ್ರೀ ಹೆಸರೂ ಆಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಂಬಿಕೆಗಳು]] en9r3pge95b17nkhlgdndohrd647y3h 0 99122 1373107 1364917 2026-05-09T18:00:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373107 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶಿರೀಶ್ ಕುಂದರ್ | image = Shirish Kunder in 2016.jpg | birth_date = {{birth date and age|1973|5|24|df=y}}<ref>{{Cite web | title = 16 times birthday boy Shirish Kunder rocked it on Twitter | work = The Indian Express | date = 24 May 2016 | accessdate = 2016-08-17 | url = http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/12-times-birthday-boy-shirish-kunder-rocked-it-on-twitter-2816540/}}</ref> | birth_place = ಮಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ | occupation = ಚಲನಚಿತ್ರ ಬರಹಗಾರ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ | spouse = ಫರಾಹ್ ಖಾನ್ (m. 2004) | children = 3 }} '''ಶಿರೀಶ್ ಕುಂದರ್''' (ಜನನ 24 ಮೇ 1973) ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತೀಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಹನ್ನೆರಡು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಕುಂದರ್ ಅವರು ಜಾನ್-ಇ-ಮನ್ (2006) ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಫರಾಹ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು, ಅವರ 2004 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮೈಹೂನಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಭೇಟಿಯಾದರು..<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchan-says-shirish-kunders-short-film-kriti-is-delightful-1433820|title=Amitabh Bachchan Says Shirish Kunders Short Film Kriti is Delightful|work=NDTV Movies|accessdate=16 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Big-B-congratulates-Shirish-Kunder-for-Kriti/articleshow/53299333.cms|title=Big B congratulates Shirish Kunder for 'Kriti'|date=20 July 2016|work=The Times of India|accessdate=16 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-congratulates-shirish-kunder-for-kriti/story-wmfrimfmvpmIQZf9iiDdpL.html|title=Amitabh Bachchan congratulates Shirish Kunder for Kriti|date=20 July 2016|work=Hindustantimes.com}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== '''ಕುಂದರ್''' ಅವರು ಮೇ 24, 1973 ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವರು [[ಧಾರವಾಡ|ಧಾರವಾಡದ]] ಎಸ್ಡಿಎಂ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/bollywood/shirish-kunders-short-film-kriti-garners-three-million-views-on-youtube-2900538.html|title=Shirish Kunder's short film 'Kriti' garners three million views on YouTube|date=18 July 2016|work=Firstpost|accessdate=16 August 2016}}</ref><ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shirish-Kunder-slaps-a-Rs-5-crore-lawsuit-on-Aneel-Neupane-over-Kriti/articleshow/53258633.cms</ref><ref>https://www.thequint.com/entertainment/2016/07/18/with-kriti-back-on-youtube-shirish-kunder-slaps-rs-5-crore-lawsuit-on-aneel-neupane-maker-of-bob</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಅವರು [[ಮೊಟೊರೊಲ|ಮೊಟೊರೊಲಾದಲ್ಲಿ]] ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ನಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಫರಾಹ್ ಖಾನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಅವರಿಗಿಂತ ಎಂಟು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ '''ಕುಂದರ್''' ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೆಶಿಸಿದರು ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ಜಾನ್-ಇ-ಮನ್. ಚಿತ್ರದ ಸ್ಕೋರ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್, ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಝಿಂಟಾ ನಟಿಸಿದ್ದು, ಇದು 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ ಶುಲ್ಕವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/films/2006/10/23/jaaneman_2006_review.shtml|title=BBC - Movies - review - Jaan-E-Mann|work=bbc.co.uk|accessdate=16 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.planetbollywood.com/displayReview.php?id=102006110528|title=Jaan-E-Mann - movie review by Irfan Makki|work=Planet Bollywood|accessdate=16 August 2016}}</ref> ಅವರು ತಿಸ್ ಮಾರ್ ಖಾನ್ ಚಿತ್ರದ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ಖನ್ನಾ ಮತ್ತು ರೊನ್ನಿ ಸ್ಕ್ರ್ಯೂವಲಾ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಅಶ್ಮಿತ್ ಕುಂದರ್ ಅವರ ಸಹ-ಬರೆದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್, ಕತ್ರಿನಾ ಕೈಫ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ್ ಖನ್ನಾ ನಟಿಸಿದ್ದರು, ಮತ್ತು 2010 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 24 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಕುಂದರ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರ ಜೋಕರ್ ಆಗಿತ್ತು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಬರೆದ, ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, ಸಂಪಾದಿಸಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್, ಸೋನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಯಾಸ್ ತಾಲ್ಪಡೆ ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ 31, 2012 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ಸೊತಿತು. ಕುಂದರ್ ಅವರ ಮೂರನೇ ನಿರ್ದೇಶನವು ಮನೋಜ್ ಬಾಜ್ಪಾಯೆ, ರಾಧಿಕಾ ಆಪ್ಟೆ ಮತ್ತು ನೆಹ ಶರ್ಮಾರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ 18 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಿರುಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಕೃತಿ ಎಂಬ ಮಾನಸಿಕ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು 2016 ರ ಜೂನ್ 22 ರಂದು ಯುಟ್ಯೂಬ್ಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಟ್ವೀಟ್ಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಂಡರ್ ಕೂಡಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 1.2 ದಶಲಕ್ಷ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ 2016 ರಿಂದ 2017 ರ ನಡುವೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಡಿಎನ್ಎಗಾಗಿ ಕುಂದರ್ ಹಾಸ್ಯದ ಅಂಕಣ "ಶಿರಿಷ್ಲಿ ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್" ಅನ್ನು ಬರೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/shirish-kunder-talks-about-his-angry-tweets-and-trolls-that-explode-in-fury-2789302/|title=Happy Birthday Shirish Kunder: Here is when he talked about his angry tweets and trolls that explode in fury|date=8 May 2016|work=The Indian Express|accessdate=16 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/meet-shirish-kunder-twitters-latest-hero/16767174|title=Meet Shirish Kunder, Twitter's latest hero|work=Mid-day|accessdate=16 August 2016|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808013116/http://www.mid-day.com/articles/meet-shirish-kunder-twitters-latest-hero/16767174|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/brunch/meet-bollywood-s-most-acerbic-twitter-stars/story-zGLdTXbPmD48sfgdQsqRQP.html|title=Meet Bollywood's most acerbic Twitter stars|date=21 May 2016|work=Hindustan Times|accessdate=16 August 2016}}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಡಿಸೆಂಬರ್ 9, 2004 ರಂದು, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಫರಾಹ್ ಖಾನ್ರನ್ನು ಎಂಟು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಕುಂದೆರ್ ವಿವಾಹವಾದರು. 11 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2008 ರಂದು ಮುಂಬೈನ ಜಸ್ಲೋಕ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ತ್ರಿವಳಿಗಳನ್ನು, ಮಗ ಸಿಜರ್ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ದಿವಾ ಮತ್ತು ಅನ್ಯಾಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {{Colbegin|3}} ===ನಿರ್ದೇಶಕ=== *ಜಾನ್-ಇ-ಮನ್ (2006) *ಜೋಕರ್ (2012) *ಕ್ರಿತಿ (2016) ===ನಿರ್ಮಾಪಕ=== *ಟೀಸ್ ಮಾರ್ ಖಾನ್ (2010) *ಜೋಕರ್ (2012) ===ಬರಹಗಾರ=== *ಜಾನ್-ಇ-ಮನ್ (2006) *ಟೀಸ್ ಮಾರ್ ಖಾನ್ (2010) *ಜೋಕರ್ (2012) *ಕ್ರಿತಿ (2016) *ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸ್ಕೋರ್ *ಜಾನ್-ಇ-ಮನ್ (2006) *ಟೀಸ್ ಮಾರ್ ಖಾನ್ (2010) *ಜೋಕರ್ (2012) *ಕ್ರಿತಿ (2016) ===ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ=== *ಟೀಸ್ ಮಾರ್ ಖಾನ್ (2010) ===ಸಾಹಿತ್ಯ=== *ಟೀಸ್ ಮಾರ್ ಖಾನ್ (2010) *ಜೋಕರ್ (2012) ===ಸಂಪಾದಕ=== *ಚಾಂಪಿಯನ್ (2000) *ಯೇ ರಾಸ್ತೆ ಹೈ ಪ್ಯಾರ್ ಕೆ (2001) *ಆಂಗೆನ್ (2002) *ಕೋಯಿ ಮೇರೆ ದಿಲ್ ಸೇ ಪೂಚೇ (2002) *ನಾ ತುಮ್ ಜಾನೊ ನಾ ಹಮ್ (2002) *ಆರ್ಮಾನ್ (2003) *ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಮೇಲ್ (2003) *ಚುರಾ ಲಿಯಾ ಹೈ ತುಮ್ನೆ (2003) *ಮಾತುಭೂಮಿ (2003) *ಸಂಧ್ಯಾ (2003) *ಮೇನ್ ಹೂ ನಾ (2004) *ಉಫ್ ಕ್ಯಾ ಜಾದು ಮೊಹಬ್ಬತ್ ಹೈ (2004) *ಪೈಸಾ ವಸುಲ್ (2004) *ಸೋಚಾ ನಾ ಥಾ (2005) *ವಕ್ತ್: ದಿ ರೇಸ್ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್ ಟೈಮ್ (2005) *ಬೆನಮ್ (2006) *ಜಾನ್-ಇ-ಮನ್ (2006) *ಓಂ ಶಾಂತಿ ಓಂ (2007) *ಟೀಸ್ ಮಾರ್ ಖಾನ್ (2010) *ಜೋಕರ್ (2012) *ಕ್ರಿತಿ (2016) ===ಸೌಂಡ್ ಎಡಿಟರ್=== *ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ ವೈಡ್ ಓಪನ್ (1999) ಪ್ರೋಮೋಸ್ ಡಿಸೈನರ್ *ಮೇನ್ ಹೂ ನಾ (2004) {{Colend|3}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] q02awlkc9p2n721zbcx3dmn8fll2t59 0 100504 1373117 1370485 2026-05-09T22:05:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373117 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Sameera Reddy at IIFA 2012.jpg | name = ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ | native_name = ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ | caption = | birth_date = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೪]],[[೧೯೮೦]] <!-- {{Birth date and age|df=yes|1965|9|10}} --> | birth_place = ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ | death_date = | death_place = | occupation = ನಟ | nationality = ಭಾರತೀಯ | salary = | networth = | spouse = ಅಕ್ಷಯ್ ವರ್ದೆ | children = | website = }} '''ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ''' (ಜನನ ೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೦) ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ. ಅವರು ಕೆಲವು ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೨ರ ಚಿತ್ರ ಮೈನೆ ದಿಲ್ ತುಝ್‌ಕೋ ದಿಯಾ ದ ಮೂಲಕ ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಡರ್‌ನಾ ಮನಾ ಹೈ (೨೦೦೩), [[ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್]] ಜೊತೆಗಿನ ಮುಸಾಫಿರ್ (೨೦೦೪), ಜೈ ಚಿರಂಜೀವಾ (೨೦೦೫), ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಂಖ್ಯೆ ೯೨೧೧(೨೦೦೬), ಅಶೋಕ್ (೨೦೦೬), ರೇಸ್ (೨೦೦೮), ವಾರಣಮ್ ಆಯಿರಮ್ (೨೦೦೮), ಡಿ ದಾನಾ ಡಾನ್ (೨೦೦೯), ಆಕ್ರೋಶ್ (೨೦೧೦), ವೆಟ್ಟೈ (೨೦೧೨) ಮತ್ತು ತೇಜ಼್ (೨೦೧೨) ==ಬಾಲ್ಯ== ೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೦ರಂದು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸಮೀರಾ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="mid-day.com">http://www.mid-day.com/smd/2002/sep/31427.htm</ref> ಸಮೀರಾ ತಾಯಿ ನಕ್ಷತ್ರ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಒಂದು NGO ಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="mid-day.com"/> ಅವಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು, ಮಾಜಿ ವಿಜೆ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್‌ಮಾಡೆಲ್ ಮೇಘನಾ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಮುಂಬೈನ ಮಹೀಮ್ನ ಬಾಂಬೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಸಿಡೆನ್ಹಾಮ್ ಕಾಲೇಜ್ನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref>http://www.mid-day.com/yourlife/2006/feb/131073.htm{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಸಮೀರ್ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು "ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕುರೂಪಿ ಮಗು" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು 19 ರ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಕನ್ನಡಕ ಧರಿಸಿದ ಧಡೂತಿ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿದ್ದೆ" ಎಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾಳೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20120324091034/</ref> ==ವೃತ್ತಿ== ಸಮೀರಾ ಮೊದಲಿಗೆ ಗಝಲ್ ಗಾಯಕ ಪಂಕಜ್ ಉಧಸ್ ಅವರ "ಔರ್ ಅಹಿಸ್ಟಾ" ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |url=http://photography.nationalgeographic.com/photography/photo-of-the-day/sari-and-catsuit.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2012-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324091034/http://photography.nationalgeographic.com/photography/photo-of-the-day/sari-and-catsuit.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಮೀರಾ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆದರೆ ಆ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಹೊರನಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. <ref>http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Why-star-siblings-dont-make-it-big/articleshow/2766766.cms</ref> ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಅನುಭವದಿಂದ ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು. ೨೦೦೨ರ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ಮೈನೆ ದಿಲ್ ತುಜ್ಕೊ ದಿಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮುಸಾಫಿರ್ ಅನಿಲ್ ಕಪೂರ್, ಸಂಜಯ್ ದತ್ ಮತ್ತು ಕೋಯ್ನಾ ಮಿತ್ರರ ಎದುರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಾರಣಮ್ ಆಯಿರಾಮ್ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಎದುರು ನಟಿಸಿದರು. ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮೀರಾ ಅಭಿನಯ ಬಲು ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿತು. ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್ ಅವರ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು; ಯೋಹನ್ ಆದ್ಯಯಾಮ್ ಒಂಡ್ರೂ ಮತ್ತು ಧ್ರುವ ನಕ್ಷತ್ರಂ. ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಈ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು ==ಮಾಡೆಲಿಂಗ್== ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಆನ್ಲೈನ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು. ಹಲವು ಬಾರಿ ಮಾರ್ಜಾಲ ನಡಿಗೆಯ ರಾಂಪ್ ಷೋ<ref>https://www.pinkvilla.com/entertainment/event/sameera-reddy-walks-ramp-neeta-lulla-lakme-fashion-week{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=2ry91tQ_Aug</ref> ==ಬದುಕು== ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಟಾಕ್ ಶೋ ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದ ಓಪ್ರಾ ವಿನ್ಫ್ರೇ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿ. ಪರ್ಮೇಶ್ವರ್ ಗೋದ್ರೆಜ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಸ್ವಾಗತ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಓಪ್ರಾ ವಿನ್ಫ್ರೇ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಓಪ್ರಾ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಸಮೀರಾ ರೆಡ್ಡಿ ಸೀರೆ ಧರಿಸಿ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾದುದರಿಂದ<ref>http://www.dnaindia.com/entertainment/report_i-love-the-bombshell-tag-sameera-reddy_1353590</ref>, ಓಪ್ರಾ ವಿನ್ಫ್ರೇ ಅವರು ಅಮೇರಿಕೆಗೆ ತೆರಳುವ ಮುನ್ನ, ಸೀರೆಯನ್ನೇ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.<ref>http://www.adaderana.lk/biznews.php?nid=621</ref> <ref>{{Cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2012/sameera-reddy-gift-saree-oprah-winfrey-200112.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202204316/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/news/2012/sameera-reddy-gift-saree-oprah-winfrey-200112.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151800300.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2012-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121110141309/http://www.hindu.com/mp/2010/03/11/stories/2010031151800300.htm |url-status=dead }}</ref> ರೆಡ್ಡಿ 21 ಜನವರಿ 2014 ರಂದು ಉದ್ಯಮಿಯಾದ ಅಕ್ಷಯ್ ವಾರ್ಡೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿವಾಹವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://news.biharprabha.com/2013/12/sameera-reddy-and-akshai-varde-to-marry-in-april-2014/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2013-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230041831/http://news.biharprabha.com/2013/12/sameera-reddy-and-akshai-varde-to-marry-in-april-2014/ |url-status=dead }}</ref> ಸಮೀರಾ ೨೪ ಮೇ ೨೦೧೫ ರಂದು ಪುತ್ರನಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು.<ref>http://www.bollywoodhungama.com/news/9957773/Motherhood-is-very-humbling---Sameera-Reddy</ref> <ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Sameera-Reddy-ties-the-knot-today/articleshow/29141802.cms</ref> <ref>https://www.youtube.com/watch?v=0wl-1D3SAT8</ref> <ref>https://www.youtube.com/watch?v=BeM2PZf8mhw</ref> ==ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು== ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾಲಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಸಮೀರಾ [[ವರನಾಯಕ|ವರದ ನಾಯಕ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸುದೀಪ್]]ರಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಸಮೀರಾರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ಅನುಭವ ಎಂದು ಸುದೀಪ್ ಹೊಗಳಿದ್ದರು. ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾದಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಸಮೀರಾ ತಾವು ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಲ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಜರಿಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/bollywood-news/blast-from-the-past-sameera-reddy-is-now-a-mother-and-a-blogger |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-27 |archive-date=2018-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430044829/http://www.republicworld.com/entertainment-news/bollywood-news/blast-from-the-past-sameera-reddy-is-now-a-mother-and-a-blogger |url-status=dead }}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category|Sameera Reddy}} * {{Facebook|SameeraReddy}} * {{IMDb name|id=1213820}} {{Interwikineeded}} ko1rgphn5okg2e5kb0fxq3686le3t1t 0 120003 1373113 1365881 2026-05-09T20:53:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373113 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾಷೆ|name=ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆ|nativename=ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ|states=India, [[Bangladesh]]|speakers={{sigfig|7.645|2}} million<!--7.368M all varieties in India 2011 census, 49k Nepal 2011 census, 225k + 3k Mahali in Bangladesh 2011-->|date=2011 census<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-07-07}}</ref>|image=Santali written in Ol Chiki script.svg|imagesize=200px|familycolor=Austroasiatic|fam2=[[Munda languages|Munda]]|fam3=[[North Munda languages|North Munda]]|fam4=[[Kherwari languages|Kherwari]]|script=[[Ol Chiki script]], [[Devanagari]], [[Bengali-Assamese script]]<ref>http://www.ethnologue.com/21/language/sat/</ref>, [[Roman script]], [[Odia alphabet]]|nation={{flag|India}}|iso2=sat|lc1=sat|ld1=Santali|lc2=mjx|ld2=Mahali}} [[File:WIKITONGUES-_Sathi_speaking_Santhali.webm|thumb|Wikitongues- ವಿಕಿಟಾಂಗ್ಸ್ : ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವ ಯುವತಿ.]] '''ಸಂತಾಲಿ''' ( ಓಲ್ ಚಿಕಿ : {{Lang|sat|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ}} ),ಸಂಥಾಳಿ ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಭಾಷೆಯು [[ಹೊ]] ಮತ್ತು ಮುಂಡಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳ ಮುಂಡಾ]] ಉಪಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲ್ಪಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ; ಈ ಭಾಷೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಮಿಝೋರಂ|ಮಿಜೋರಾಂ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ]], [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಪರಿಚ್ಛೆದದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="2001census">{{Citeweb|url=http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/parta.htm|title=Distribution of the 22 Scheduled Languages|date=20 May 2013|website=censusindia.gov.in|publisher=Census of India}}</ref> ಸಂತಾಲಿಯನ್ನು&nbsp; [[ಭಾರತ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ಭೂತಾನ್]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು ೭.೬ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಈ ಭಾಷೆಯು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿನ ಭಾಷೆ|ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್]] ಮತ್ತು ಖಮೇರ್ ನಂತರದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್]] ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ್ ರಘುನಾಥ್ ಮುರ್ಮು ಅವರು ಓಲ್ ಚಿಕಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವವರೆಗೂ ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೌಖಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು.ಇತರೆ ಇಂಡಿಕ್ ಲಿಪಿಗಳ ಯಾವುದೇ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳದೆ ಓಲ್ ಚಿಕಿಯು ವರ್ಣಮಾಲೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಂತಾಲಿಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪಾಲ್ ಸಿಡ್ವೆಲ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಒಡಿಶಾಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ನಂತರ ಸುಮಾರು ೪೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು ಇಂಡೋಚೈನಾದಿಂದ ಒಡಿಶಾ ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಸಂತಾಲಿಗೆ ಲಿಖಿತ ಭಾಷೆ ಇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಹಂಚಿದ ಜ್ಞಾನವು ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹರಡಿತು. [[ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳ]] ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬಂಗಾಳಿ, ಒಡಿಯಾ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ೧೮೬೦ ರ ದಶಕಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಯುರೋಪಿನ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಜಾನಪದ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಎ.ಆರ್. ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, ಲಾರ್ಸ್ ಸ್ಕ್ರೆಫ್ಸ್‌ರುಡ್ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ಬೋಡಿಂಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಮಿಷನರಿಗಳು ಸಂತಾಲಿಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ಬಳಸಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಂತಾಲಿ ನಿಘಂಟುಗಳು, ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ, ವಾಕ್ಯರಚನೆ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣಾ ರಚನೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಓಲ್ ಚಿಕಿ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಸಾಂತಾಲಿಗಾಗಿ ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ ಮಯೂರ್ಭಂಜ್ ಕವಿ ರಘುನಾಥ್ ಮುರ್ಮು ರಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲು ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Hembram">{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=XIlkAAAAMAAJ|title=Santhali, a Natural Language|last=Hembram|first=Phatik Chandra|date=2002|publisher=U. Hembram|page=165|language=en}}</ref><ref name="Kundu94">{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=8EJLAAAAYAAJ|title=Tribal Education, New Perspectives|last=Kundu|first=Manmatha|date=1994|publisher=Gyan Publishing House|isbn=9788121204477|page=37|language=en}}</ref> ಓಲ್ ಚಿಕಿಯನ್ನು ಸಂತಾಲಿ ಲಿಪಿಯಾಗಿ ಸಂತಾಲ್ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಓಲ್ ಚಿಕಿ ಸಂತಾಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಅಧಿಕೃತವಾದ ಲಿಪಿಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಬಳಕೆದಾರರು ಸಂತಾಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂಗಾಳಿ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ == ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷಿಕರ ಉನ್ನತ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಭಾಗಲ್ಪುರ ಮತ್ತು ಮುಂಗೇರ್ [[ಬಿಹಾರ]]ದ ಆಗ್ನೇಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ]] ಹಜಾರಿಬಾಗ್ ಮತ್ತು ಮನ್‌ಭೂಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಬಂಗಾಳದ]] ಪಾಸ್ಚಿಮ್ ಮದಿನಿಪುರ, ಜಾರ್ಗ್ರಾಮ್, ಪುರುಲಿಯಾ, ಬಂಕುರಾ ಮತ್ತು ಬಿರ್ಭುಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಬಾಲಸೋರ್ ಮತ್ತು ಮಯೂರ್ಭಂಜ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷಿಕರು [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಮಿಝೋರಂ|ಮಿಜೋರಾಂ]] ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಪುರ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.ethnologue.com/language/sat</ref><ref name="ht">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/santhali-becomes-india-s-first-tribal-language-to-get-own-wikipedia-edition/story-fUP5LRZI0lEBlVGNCjW5cK.html|title=Santhali becomes India’s first tribal language to get own Wikipedia edition|date=2018-08-09|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2019-02-22}}</ref> [[ಭಾರತ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ಭೂತಾನ್]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದಾದ್ಯಂತ]] ಏಳು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಸಂತಾಲಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] (೨.೮ ದಶಲಕ್ಷ), [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] (೨.೨ ದಶಲಕ್ಷ), [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] (೦.೭೦ ದಶಲಕ್ಷ), [[ಬಿಹಾರ]] (೦.೩೯ ದಶಲಕ್ಷ), [[ಅಸ್ಸಾಂ]] (0.೨೪ ದಶಲಕ್ಷ), ಮತ್ತು [[ಮಿಝೋರಂ|ಮಿಜೋರಾಂ]], [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಷ್ಟು ಜನರು ಸಂತಾಲಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರಿದ್ದಾರೆ. === ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಿತಿ === ಭಾರತದ ೨೨ ನಿಗದಿತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾಲಿಯೂ ಕೂಡ ಒಂದು.<ref name="2001census"/> === ಉಪಭಾಷೆಗಳು === ಸಂತಾಲಿಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಮರಿ-ಸಂತಾಲಿ, ಕರ್ಮಲಿ (ಖೋಲ್), ಲೋಹರಿ-ಸಂತಾಲಿ, ಮಹಾಲಿ, ಮಾಂ hi ಿ(ಮಾಂಜ್ಹಿ), ಪಹರಿಯಾಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://glottolog.org/resource/languoid/id/sant1410|title=Glottolog 3.2 – Santali|website=glottolog.org|language=en}}</ref><ref name="GRN">{{Cite web|url=http://globalrecordings.net/en/language/16318|title=Santali: Paharia language|website=Global recordings network|language=en|access-date=26 February 2018}}</ref> == ಧ್ವನಿವಿಜ್ಞಾನ == === ವ್ಯಂಜನಗಳು === ಸಂತಾಲಿಯು ೨೧ ವ್ಯಂಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]]ನ ಎರಲು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ೧೦ ಮಹಾಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book|title=The Munda verb: typological perspectives|last=Anderson|first=Gregory D.S.|publisher=Mouton de Gruyter|year=2007|location=Berlin}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" | ! ಬಿಲಾಬಿಯಲ್ ! ಅಲ್ವಿಯೋಲಾರ್ ! ರೆಟ್ರೊಫ್ಲೆಕ್ಸ್ ! ಪಾಲಾಟಲ್ ! ವೆಲಾರ್ ! ಗ್ಲೋಟಲ್ |- ! colspan="2" | ಮೂಗು | m | n | ɳ * | ɲ | ŋ | |- ! rowspan="2" | ನಿಲ್ಲಿಸು ! voiceless | p (pʰ) | t (tʰ) | ʈ (ʈʰ) | c (cʰ) | k | |- ! voiced | b (bʱ) | d (dʱ) | ɖ (ɖʱ) | ɟ (ɟʱ) | ɡ (ɡʱ) | |- ! colspan="2" | ಫ್ರಿಕೇಟಿವ್ | | s | | | | h |- ! colspan="2" | ಟ್ರಿಲ್ | | r | | | | |- ! colspan="2" | ಫ್ಲಾಪ್ | | | ɽ | | | |- ! colspan="2" | ಲ್ಯಾಟರಲ್ | | l | | | | |- ! colspan="2" | ಗ್ಲೈಡ್ | w | | | j | | |- |} : <small>* ɳ ಕೇವಲ /n/ ಮೊದಲು /ɖ/ ಒಂದು ಧ್ವನ್ಯಂತರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ /n/</small> ಸ್ಥಳೀಯ ಪದಗಳಲ್ಲಿ, ಧ್ವನಿರಹಿತ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ನಿಲುಗಡೆಗಳ ನಡುವಿನ ವಿರೋಧವು ಪದ-ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮುಂಡಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಪದ-ಅಂತಿಮ ನಿಲುಗಡೆಗಳನ್ನು "ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ", ಅಂದರೆ ಗ್ಲೋಟಲೈಸ್ಡ್ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದರ್ಥ. === ಸ್ವರಗಳು === ಸಂತಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಅನುನಾಸಿಕವಲ್ಲದ ಎಂಟು ಮತ್ತು ಆರು ಅನುನಾಸಿಕ ಸ್ವರಗಳಿವೆ. {| class="wikitable" ! ! ಮುಂಭಾಗ ! ಕೇಂದ್ರ ! ಹಿಂದೆ |- ! ಹೆಚ್ಚು | i ĩ | | u ũ |- ! ಮಧ್ಯ-ಎತ್ತರ | e | ə ə̃ | o |- ! ಮಧ್ಯ-ಕಡಿಮೆ | ɛ ɛ̃ | | ɔ ɔ̃ |- ! ಕಡಿಮೆ | | a ã | |- |} ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಡಿಫ್‌ಥಾಂಗ್‌ಗಳಿವೆ. == ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ == ಎಲ್ಲಾ ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳಂತೆಯೇ ಸಂತಾಲಿಯೂ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯಯ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" |} ==== ಸಂಖ್ಯೆ ==== ಮೂರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ: ಏಕವಚನ, ಉಭಯ ಮತ್ತು ಬಹುವಚನ. {| class="wikitable" ! ಏಕವಚನ | ಸೆಟಾ. | 'ನಾಯಿ' |- ! ಉಭಯ | seta- '''bariya''', '''setakin''' | 'ಎರಡು ನಾಯಿಗಳು' |- ! ಬಹುವಚನ | seta- '''ಕೊ''' | 'ನಾಯಿಗಳು' |- |} ==== ಪ್ರಕರಣ ==== ಕೇಸ್ ಪ್ರತ್ಯಯವು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ: {| class="wikitable" ! ಪ್ರಕರಣ ! ಮಾರ್ಕರ್ ! ಕಾರ್ಯ |- ! ನಾಮಕರಣ | - | ವಿಷಯ ಮತ್ತು ವಸ್ತು |- ! ಜೆನಿಟಿವ್ | -rɛn (ಅನಿಮೇಟ್) <br /><br /><br /><br /> <nowiki></br></nowiki> -ak ', -rɛak' (ನಿರ್ಜೀವ) | ಮಾಲೀಕ |- ! ಸಂಯೋಜಕ | -ʈhɛn / -ʈhɛc ' | ಗುರಿ, ಸ್ಥಳ |- ! ವಾದ್ಯ-ಸ್ಥಳ | -tɛ | ಉಪಕರಣ, ಕಾರಣ, ಚಲನೆ |- ! ಸಾಮಾಜಿಕ | -ಸಾವೊ | ಸಂಘ |- ! ಸಂಯೋಜಕ | -sɛn / -sɛc ' | ನಿರ್ದೇಶನ |- ! ಅಬ್ಲೆಟಿವ್ | -ಖಾನ್ / -ಖಾಕ್ ' | ಮೂಲ, ಮೂಲ |- ! ಸ್ಥಳೀಯ | -rɛ | ಪ್ರಾದೇಶಿಕ-ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಳ |- |} ==== ಸ್ವಾಧೀನ ==== ೧ ನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ '''-ɲ''', ೨ ನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ '''-m,''' ೩ ನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ '''-t:''' ಸಂತಾಲಿಯು ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧಿಗಳೂ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸ್ವಾಮ್ಯಸೂಚಕ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಮಾಲೀಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. === ಉಚ್ಚಾರಗಳು === ಸಂತಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸರ್ವನಾಮಗಳು ಅಂತರ್ಗತ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನಾಫೊರಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕ ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" ! colspan="2" | ! ಏಕವಚನ ! ಉಭಯ ! ಬಹುವಚನ |- ! rowspan="2" | ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ! ವಿಶೇಷ | iń | ɘliɲ | alɛ |- ! ಅಂತರ್ಗತ | | alaṅ | abo |- ! colspan="2" | ಎರಡನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ | ನಾನು | ಅಬೆನ್ | apɛ |- ! rowspan="2" | ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ! ಅನಾಫೊರಿಕ್ | ac ' | ɘkin | ಅಕೋ |- ! ಪ್ರದರ್ಶನ | ಯುನಿ | unkin | oṅko |- |} ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಸರ್ವನಾಮಗಳು ಅನಿಮೇಟ್ ('ಯಾರು?') ಮತ್ತು ನಿರ್ಜೀವ ('ಏನು?') ಮತ್ತು ರೆಫರೆನ್ಷಿಯಲ್ ('ಇದು?') ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖಿತವಲ್ಲದ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. {| class="wikitable" ! ! ಅನಿಮೇಟ್ ! ನಿರ್ಜೀವ |- ! ಉಲ್ಲೇಖ | ɔkɔe | ಓಕಾ |- ! ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದ | ಸೆಲೆ | cet ' |- |} ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸರ್ವನಾಮಗಳು: {| class="wikitable" ! ! ಅನಿಮೇಟ್ ! ನಿರ್ಜೀವ |- | 'ಯಾವುದಾದರು' | jãheã | jãhã |- | 'ಕೆಲವು' | adɔm | adɔmak |- | 'ಇನ್ನೊಂದು' | ɛʈak'ic ' | ɛʈak'ak ' |- |} ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮೂರು ಡಿಗ್ರಿ ಡಿಕ್ಸಿಸ್ (ಪ್ರಾಕ್ಸಿಮೇಟ್, ಡಿಸ್ಟಲ್, ರಿಮೋಟ್) ಮತ್ತು ಸರಳ ('ಇದು', 'ಅದು', ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ('ಕೇವಲ ಇದು', 'ಕೇವಲ') ರೂಪಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" ! ಸರಳ ! ಅನಿಮೇಟ್ ! ನಿರ್ಜೀವ |- ! ಸಮೀಪ | ನುಯಿ | ನೋವಾ |- ! ಡಿಸ್ಟಲ್ | ಯುನಿ | ಮೇಲೆ |- ! ರಿಮೋಟ್ | hni | ಹನಾ |- |} {| class="wikitable" ! ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ! ಅನಿಮೇಟ್ ! ನಿರ್ಜೀವ |- ! ಸಮೀಪ | nii | niə |- ! ಡಿಸ್ಟಲ್ | ini | inə |- ! ರಿಮೋಟ್ | ಎಂಕೋ | inəko |- |} '''ಸಂಖ್ಯೆಗಳು''' {| class="wikitable" ! ಸಂಖ್ಯೆ ! ಪದ |- | 1 | ᱢᱤᱫ |- | 2 | ᱵᱟᱨ |- | 3 | ᱯᱮ |- | 4 | ᱯᱳᱱ |- | 5 | ᱢᱚᱬᱮᱸ |- | 6 | ᱛᱩᱨᱩᱭ |- | 7 | ᱮᱭᱟᱭ |- | 8 |. ᱞ |- | 9 | ᱟᱨᱮ |- | 10 | ᱜᱮᱞ |- | 11 | ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ |- | 12 | ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ |- | 13 | ᱜᱮᱞ ᱯᱮ |- | 14 | ᱜᱮᱞ ᱯᱳᱱ |- | 15 | ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮᱸ |- | 16 | ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ |- | 17 | ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ |- | 18 |. ᱞ |- | 19 | ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ |- | 20 | ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ |- | 50 | ᱢᱚᱬᱮᱸ ᱜᱮᱞ |- | 100 | ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱮ |- | 1000 | ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ |- | 10,000 | ᱜᱮᱞ ᱦᱟᱡᱟᱨ |} === ಸಂಖ್ಯೆಗಳು === ಮೂಲ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ ಐಪಿಎಗೆ ನಕಲು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) <ref>{{Cite web|url=https://mpi-lingweb.shh.mpg.de/numeral/Santali.htm|title=Santali|date=2001|publisher=The Department of Linguistics, Max Planck Institute (Leipzig, Germany)|access-date=27 November 2017|archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040627/https://mpi-lingweb.shh.mpg.de/numeral/Santali.htm|url-status=dead}}</ref> : {| class="wikitable" | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 20 | 100 |- | ᱢᱤᱫ ಮಿಟ್ ' | ಬಾರ್ | Pɛ | On ಪೊನ್ | Mɔ̃ɳɛ̃ | ತುರುಯಿ | ᱮᱭᱟᱭ eae | ᱤᱨᱟᱹᱞ irəl | Arɛ | Gl | ಐಸಿ | ಸೇ |- |} ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಸಂಖ್ಯಾ ವರ್ಗೀಕರಣಕಾರರೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ವ್ಯಂಜನ ಮತ್ತು ಸ್ವರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿತರಣಾ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾ. ''ಬಾಬರ್'' 'ತಲಾ ಎರಡು'. === ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು === ಸಂತಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ, ಅಂಶ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಥಿತಿ, ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ವಿಷಯದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ==== ವಿಷಯ ಗುರುತುಗಳು ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" | ! ಏಕವಚನ ! ಉಭಯ ! ಬಹುವಚನ |- ! rowspan="2" | ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ! ವಿಶೇಷ | -ɲ (iɲ) | -liɲ | -lɛ |- ! ಅಂತರ್ಗತ | | -laŋ | -ಬನ್ |- ! colspan="2" | ಎರಡನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ | -ಎಂ | -ಬೆನ್ | -pɛ |- ! colspan="2" | ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ | -ಇ | -ಕಿನ್ | -ಕೊ |- |} ==== ವಸ್ತು ಗುರುತುಗಳು ==== ಪ್ರೋಮೋನಿನಲ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗಿನ ಪರಿವರ್ತಕ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ಸಂಯೋಜಿತ ವಸ್ತು ಗುರುತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" ! colspan="2" | ! ಏಕವಚನ ! ಉಭಯ ! ಬಹುವಚನ |- ! rowspan="2" | ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ! ವಿಶೇಷ | -ಐɲ- | -liɲ- | -lɛ- |- ! ಅಂತರ್ಗತ | | -laŋ- | -ಬನ್- |- ! colspan="2" | ಎರಡನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ | -ಮೆ- | -ಬೆನ್- | -pɛ- |- ! colspan="2" | ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ | -e- | -ಕಿನ್- | -ಕೊ- |- |} == ಸಿಂಟ್ಯಾಕ್ಸ್ == ಸಂತಾಲಿಯು ಒಂದು ಎಸ್‌ಒವಿ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡಬಹುದು. == ಇತರ ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ == ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಂತಾಲಿಯು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂಗಾಳ, ಒಡಿಶಾ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅನೇಕ ಅಡ್ಡ-ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಗಟುಗಳಿರುತ್ತವೆ.   ಸಂತಾಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಹಿಂದಿಯಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಾಕೃತ ಸೌರಸೇನಿಯಿಂದ ವಿಕಾಸದ ಹಂತಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿಯ]] ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಿಕಾಸದ ಹಂತಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬಂಗಾಳಿಯ ಅಗತ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಇತರ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (June 2019)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;</sup> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಬೈಮ್ಕೆಸ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆಸ್ಟ್ರೊಸಿಯಾಟಿಕ್ ಕುಟುಂಬವನ್ನು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂತಾಲಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬೆಂಗಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತನಿಖೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಸಂತಾಲಿಯ ಮೇಲೆ ಬಂಗಾಳಿಯ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರ ಸೂತ್ರೀಕರಣಗಳು ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ದ್ವಿಮುಖ ಪ್ರಭಾವಗಳ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಖ್ಯಾತ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಖುದಿರಾಮ್ ದಾಸ್ ಅವರ ' ''ಸಂತಾಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಸಮಾಸಬ್ದ'' {{Lang|bn|সাঁওতালি বাংলা সমশব্দ অভিধান}} ''<nowiki/>''' ( {{Lang|bn|সাঁওতালি বাংলা সমশব্দ অভিধান}} ), ಬಂಗಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಈ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಒಂದು ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ' [http://professorkhudiramdas.com/files/ebooks/Bangla-santali-vasa-samporko-by-khudiram-das.pdf ಬಾಂಗ್ಲಾ ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷಾ ಸಂಪರ್ಕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170301012141/http://professorkhudiramdas.com/files/ebooks/Bangla-santali-vasa-samporko-by-khudiram-das.pdf |date=2017-03-01 }} ( {{Lang|bn|বাংলা সাঁওতালী ভাষা-সম্পর্ক}} ),ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಇ-ಬುಕ್ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಸುನೀತಿ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿ|ಸುನೀತಿ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಸಂತಾಲಿಯ ಮಹತ್ವ == ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಿಗೆ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಹತಾ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಧನಸಹಾಯ ಆಯೋಗವು ೨೦೧೦ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಸಂತಾಲಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.ugcnetonline.in/Subject_Code_95.pdf Syllabus for UGC NET Santali, Dec 2013]</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * [[ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು]] * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾಷೆಗಳು * ಒಟ್ಟು ಮಾತನಾಡುವವರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಮಿಷನ್ * ಸಂತಾಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ * ಓಲ್ ಚಿಕಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} * ಬೈಮ್ಕೆಸ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ (1992). ''ಸಂತಾಲಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ''. ಕಲ್ಕತ್ತಾ: ಕೆ.ಪಿ.ಬಾಗ್ಚಿ & ಕಂ. * ಘೋಷ್, ಎ. (2008). ''ಸಂತಾಲಿ''. ಇನ್: ಆಂಡರ್ಸನ್, ಜಿ. ''ದಿ ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು''. ಲಂಡನ್: ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್. * ಹನ್ಸ್ಡಾ, ಕಾಳಿ ಚರಣ್ (2015). ''ಸಂತಾಲ್ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಭೂತ''. ಸಂಬಲ್ಪುರ. * ಹೆಂಬ್ರಾಮ್, ಪಿಸಿ (2002). ''ಸಂತಾಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷೆ''. ನವದೆಹಲಿ: ಯು.ಹೆಂಬ್ರಾಮ್. * ನ್ಯೂಬೆರ್ರಿ, ಜೆ. (2000). ''ಉತ್ತರ ಮುಂಡಾ ಉಪಭಾಷೆಗಳು: ಮುಂಡಾರಿ, ಸಂತಾಲಿ, ಭೂಮಿಯಾ''. ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ, ಕ್ರಿ.ಪೂ: ಜೆ. ನ್ಯೂಬೆರ್ರಿ. * ಮಿತ್ರ, ಪಿಸಿ (1988). ''ಸಂತಾಲಿ, ವಿಶ್ವ ಭಾಷೆಗಳ ಮೂಲ''. ಕಲ್ಕತ್ತಾ: ಫರ್ಮಾ ಕೆಎಲ್ಎಂ. * Зограф.. (1960/1990)...: (1-е изд., 1960). *,. ಕೆ. (1968). Характерные черты // Языки,, и Цейлона: научной. :, 311—321. * Grierson, George A. (1906). ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮೀಕ್ಷೆ. ಸಂಪುಟ IV, ಮುಂಡೆ ಮತ್ತು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು. ಕಲ್ಕತ್ತಾ: ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರಣ ಅಧೀಕ್ಷಕರ ಕಚೇರಿ. * ಮಾಸ್ಪೆರೋ, ಹೆನ್ರಿ. (1952). ''ಲೆಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಮೌಂಡಾ''. ಮಿಲ್ಲೆಟ್ ಎ., ಕೊಹೆನ್ ಎಂ. (ದಿರ್. ), ಲೆಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಡು ಮಾಂಡೆ, ಪಿ.: ಸಿಎನ್ಆರ್ಎಸ್. * ನ್ಯೂಕಾಮ್, ಲುಕಾಸ್. (2001). ''ಸಂತಾಲಿ''. ಮುಂಚೆನ್: ಲಿಂಕಾಮ್ ಯುರೋಪಾ. * ಪಿನ್ನೋ, ಹೈಂಜ್-ಜುರ್ಗೆನ್. (1966). ''ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ''. Ide ೈಡ್, ನಾರ್ಮನ್ ಎಚ್. (ಸಂ.) ) ತುಲನಾತ್ಮಕ ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು. ಲಂಡನ್ - ದಿ ಹೇಗ್ - ಪ್ಯಾರಿಸ್: ಮೌಟನ್, 96-193. * {{Cite book|title=Santali : a linguistic study|last=Sakuntala De.|publisher=Anthropological Survey of India, Govt. of India|year=2011|series=Memoir (Anthropological Survey of India)|location=Kolkata}} * ವರ್ಮೀರ್, ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಜೆ. (1969). ''ಅನ್ಟರ್ಸುಚುನ್ಜೆನ್ um ು ಬೌ ent ೆಂಟ್ರಾಲ್-ಸಾಡ್-ಏಷಿಯಾಟಿಷರ್ ಸ್ಪ್ರಾಚೆನ್ (ಐನ್ ಬೀಟ್ರಾಗ್ ಜುರ್ ಸ್ಪ್ರಾಚ್‌ಬಂಡ್‌ಫ್ರೇಜ್)''. ಹೈಡೆಲ್ಬರ್ಗ್: ಜೆ. ಗ್ರೂಸ್. === ನಿಘಂಟುಗಳು === * ಬೋಡಿಂಗ್, ಪಾಲ್ ಒ. (1929). ''ಸಂತಾಲ್ ನಿಘಂಟು''. ಓಸ್ಲೋ: ಜೆ. ಡೈಬ್ವಾಡ್. * {{Cite book|url=https://archive.org/details/asantalienglish00campgoog|title=A Santali-English dictionary|last=A. R. Campbell|publisher=Santal Mission Press|year=1899}} * [http://wesanthals.tripod.com/id54.html ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಸಂತಾಲಿ / ಸಂತಾಲಿ-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟುಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194833/http://wesanthals.tripod.com/id54.html |date=2016-03-04 }} * ಮ್ಯಾಕ್ಫೈಲ್, ಆರ್ಎಂ (1964). ''ಸಂತಾಲಿಗೆ ಒಂದು ಪರಿಚಯ'', ಭಾಗಗಳು I & II. ಬೆನಾಗರಿಯಾ: ಸಂತಾಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಂಡಳಿ, ಸಂತಾಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್. * ಮಿನೆಗಿಶಿ, ಎಮ್., ಮತ್ತು ಮುರ್ಮು, ಜಿ. (2001). ''ವ್ಯಾಕರಣ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂತಾಲಿ ಮೂಲ ನಿಘಂಟು''. ಟೋಕಿಯಾ: ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ, ಟೋಕಿಯೊ ವಿದೇಶಿ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. === ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರೈಮರ್ === * ಬೋಡಿಂಗ್, ಪಾಲ್ ಒ. 1929/1952. ''ಎ ಸ್ಯಾಂಟಲ್ ಗ್ರಾಮರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಬಿಗಿನರ್ಸ್'', ಬೆನಾಗೇರಿಯಾ: ಸ್ಯಾಂಟಲ್ ಮಿಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಚರ್ಚುಗಳು (1 ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 1929). * {{Cite book|url=https://archive.org/details/santliprimer00colegoog|title=Santạli primer|last=Cole|first=F. T.|publisher=Santal Mission Press|year=1896|location=Manbhum}} * ಮ್ಯಾಕ್ಫೈಲ್, ಆರ್ಎಂ (1953) ಸಂತಾಲಿಗೆ ''ಒಂದು ಪರಿಚಯ''. ಫರ್ಮಾ ಕೆಎಲ್ಎಂ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. * ಮಸ್ಕಟ್, ಜಾರ್ಜ್. (1989) ''ಸಂತಾಲಿ: ಎ ನ್ಯೂ ಅಪ್ರೋಚ್''. ಸಾಹಿಬ್‌ಗಂಜ್, ಬಿಹಾರ : ಸಂತಾಲಿ ಬುಕ್ ಡಿಪೋ. * {{Cite book|url=https://archive.org/details/aau0434.0001.001.umich.edu|title=A Grammar of the Santhal Language|last=Skrefsrud|first=Lars Olsen|publisher=Medical Hall Press|year=1873|location=Benares|author-link=Lars Olsen Skrefsrud}} * ಸಾರೆನ್, ಜಗನೇಶ್ವರ "ರಣಕಾಪ್ ಸಂತಾಲಿ ರೋನರ್" (ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸಂತಾಲಿ ವ್ಯಾಕರಣ), 1 ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 2012. === ಸಾಹಿತ್ಯ === * ಪಂಡಿತ್ ರಘುನಾಥ್ ಮುರ್ಮು (1925) ರೋನರ್ : ಮಯೂರ್ಭಂಜ್, ಒಡಿಶಾ ಪ್ರಕಾಶಕರು ಎಎಸ್ಇಸಿಎ, ಮಯೂರ್ಭಂಜ್ * ಬೋಡಿಂಗ್, ಪಾಲ್ ಒ., (ಸಂಪಾದಿತ) (1923-1929) ''ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು''. ಓಸ್ಲೋ: ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸ್ಯಾಮೆನ್ಲಿಂಗೆಂಡೆನ್ ಕಲ್ತುರ್ಫೊರ್ಸ್ಕಿಂಗ್, ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್. ಸಂಪುಟ. ನಾನು - III. * {{Cite book|url=https://archive.org/details/cu31924024159489|title=Santal folk tales|last=Campbell, A.|publisher=Santal Mission Press|year=1891|location=Pokhuria, India}} * ಮುರ್ಮು, ಜಿ., ಮತ್ತು ದಾಸ್, ಎಕೆ (1998). ''ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ, ಸಂತಾಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ''. ಕಲ್ಕತ್ತಾ: ಬಿಸ್ವಾಜ್ನಾನ್. * {{Cite book|url=https://archive.org/details/rosettaproject_sat_gen-1|title=Santali Genesis Translation}} * ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಂತಾಲಿ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ ''ದಿಶೋಮ್ ಬ್ಯೂರಾ''. ಪ್ರಕಾಶಕರು, ಮನಗೋಬಿಂದಾ ಬೆಶ್ರಾ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವರದಿಗಾರ: ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * [http://wesanthals.tripod.com/index.html "ನಾವು ಸಂತಾಲ್ಸ್" ವೆಬ್ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಭಾಷೆ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322101025/http://wesanthals.tripod.com/index.html |date=2016-03-22 }} * [http://www.ntm.org.in/languages/Santali/default_Santali.asp ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಮಿಷನ್ (ಎನ್‌ಟಿಎಂ) ಸಂತಾಲಿ ಪುಟಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.language-archives.org/language/sat ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ OLAC ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630183843/http://www.language-archives.org/language/sat |date=2022-06-30 }} * [http://www.language-archives.org/language/mjx ಮಹಾಲಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ OLAC ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926123837/http://www.language-archives.org/language/mjx |date=2018-09-26 }} * http://projekt.ht.lu.se/rwaai RWAAI (ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಅಮೂರ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ) * http://hdl.handle.net/10050/00-0000-0000-0003-A6AF-2@view RWAAI ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆ {{ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು}} {{Languages of South Asia}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂತಾಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳಸ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತ್ರಿಪುರದ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂತಾಲ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 3pkqzlq9fra28pfie5sqa32ge3mop5p 0 141607 1373087 1372410 2026-05-09T14:36:27Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ TamilNadu_Logo.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Seal_of_Tamil_Nadu.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1373087 wikitext text/x-wiki {{Translate|en|Uthiyur}}{{Infobox settlement | name = ಊತಿಯೂರು | demographics2_info1 = [[Hindi]], [[Malayalam]] | population_demonym = Uthiyurian | government_type = [[Town panchayat]] | pushpin_map = India | elevation_m = 305 | map_caption = [[ತಿರುಪ್ಪೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ತಮಿಳುನಾಡು | postal_code_type = [[Postal Index Number|Postal Code]] | demographics2_title1 = Minority | coordinates = {{coord|10|53|55|N|77|31|41|E}} | demographics1_info1 = [[Tamil language|Tamil]], [[Indian English|English]] | nickname = ಪೊನ್ನೂತಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು | demographics1_title1 = Official | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | named_for = ಪೊನ್ನುತಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ವೇಲಾಯುತ ಸಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕೊಂಗುಣ ಸಿದ್ಧರ ಗುಹೆಗಳು | other_name = Ūthiyūr | area_code = 04257, 04258 | timezone1 = [[Indian Standard Time]] | postal_code = 638703 | official_name = Uthiyur | subdivision_type = ದೇಶ | settlement_type = Historical Town | image_seal = | image_skyline = | image_alt = ಊತಿಯೂರು ಬೆಟ್ಟಗಳು | image_caption = | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | population_total = 3500 | subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | subdivision_type2 = [[ತಮಿಳುನಾಡು|ಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_name2 = [[ಕೊಂಗು ನಾಡು]] | subdivision_type3 = [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_name3 = [[ತಿರುಪ್ಪೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತಿರುಪ್ಪೂರ್]] | subdivision_type4 = [[ತಿರುಪ್ಪೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ತಾಲೂಕು]] | subdivision_name4 = ಕಾಂಗೆಯಂ ತಾಲ್ಲೂಕು | utc_offset = +5.30 }} '''ಊತಿಯೂರು''' ({{Lang-ta|ஊதியூர்|translit=Ūthiyūr}},''ūthiyūr'') ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ತಿರುಪ್ಪೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಊತಿಯೂರು ಕಾಂಗೇಯಂ-[[ಧಾರಾಪುರಂ]] ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನುಧಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣವು 9 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶ್ರೀ ವೇಲಾಯುತಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೊಂಗುನ ಸಿದ್ಧರ ಜೀವ ಸಮಾಧಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://villageinfo.in/tamil-nadu/tiruppur/kangeyam/uthiyur.html|title=Uthiyur Village in Kangeyam (Tiruppur) Tamil Nadu {{!}} villageinfo.in|website=villageinfo.in|access-date=2021-07-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.maalaimalar.com/devotional/devotionaltopnews/2020/06/16074052/1617898/othimalai-velayutha-swamy-temple.vpf|title=ஊதிமலை உத்தண்ட வேலாயுதசுவாமி திருத்தலம் {{!}}{{!}} othimalai velayutha swamy temple|last=100010509524078|date=2020-06-16|website=Maalaimalar|language=English|access-date=2021-10-29|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017120150/https://www.maalaimalar.com/devotional/devotionaltopnews/2020/06/16074052/1617898/othimalai-velayutha-swamy-temple.vpf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Kongu Nadu History|url=https://books.google.co.in/books?id=So2pSQQ3JGYC&q=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&dq=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&hl=en&newbks=1&newbks_redir=1&printsec=frontcover&sa=X&ved=2ahUKEwiK8MH0_u_zAhVFxTgGHdmoCb0Q6AF6BAgEEAI|journal=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tamilminutes.com/kongu-mandalam-murugan-temples/|title=கொங்கு மண்டலத்தில் மட்டும் இருக்கும் அதிக முருகன் கோவில்கள் {{!}} Tamil Minutes|last=A|first=Abiram|language=en-US|access-date=2022-01-03}}</ref> ಈ ನಗರ ಈರೋಡು ಮತ್ತು ಪಳನಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 83A (ತಮಿಳುನಾಡು)-ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕಾಂಗೆಯಲ್ಲಿ 14 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ತಾರಾಪುರದಿಂದ 18 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವಿಲ್, ವೆಲ್ಲಕ್ಕೊಯಿಲಿನಲ್ಲಿ 24 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಆ ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ತಿರುಪುರದಿಂದ 38 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಇರೋಟ್‌ನಿಂದ 60 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನ ಕಾರಣ == ಈ ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರ್ವತಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ. ಕೊಂಕಣರು ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಜನರ ಬಡತನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಜನರ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುರುಗನ್]] ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಅಪರೂಪದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಾನು ಉದಯಿಸಿದ ಪರ್ವತವನ್ನು ಚಿನ್ನಾಭರಣ ಮಾಡಿ ಹೊಗೆಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಹಣ ಪಾವತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಊಟೂರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ‘ಪೊನ್ನುತಿ’ ಎಂಬ ಪುರಾತನ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. [[ಬೋಗಾರ|ಇದು ಇದೆ]] ಬೆಟ್ಟದ ಕಾರಣ ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಹೆಸರು 'Ponnuthi ಹಿಲ್' ಕೊಂಡಿರುವ ಹೇಳಿದರು Konkanar Siddhar, ಒಂದು ಮಾಡಿದ ಚಿನ್ನದ Pokhara ಅನುಯಾಯಿಯನ್ನು.<ref>{{Cite web|url=https://temple.dinamalar.com/en/new_en.php?id=1547|title=Uthanda Velayutha Swami Temple : Uthanda Velayutha Swami Temple Details {{!}} Uthanda Velayutha Swami- Uthiyur {{!}} Tamilnadu Temple {{!}} உத்தண்ட வேலாயுத சுவாமி|website=temple.dinamalar.com|access-date=2021-05-14}}</ref> ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬೇರೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ಉದಿ' ಎಂಬ ಮರವು [[ಕೊಂಗು ರಾಜ್ಯ|ಪಶ್ಚಿಮ ದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಉಡಿಯರ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು.]] ಮರವನ್ನು ಓಧಿ ಮತ್ತು ಓಧಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ಉಧಿ ಮರದಲ್ಲಿ ಅರಳುವ ಹೂವುಗಳು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮರಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದವು. ಆದುದರಿಂದ ಆ ಊರನ್ನು ‘ಪೊನ್ ಓಧಿ ಮಲೈ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಮರುವಿ ‘ಪೊನ್ನುತಿ ಬೆಟ್ಟ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸಂಶೋಧಕರು.<ref name=":0"/> == ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ == ಅಗಾಧವಾದ ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಜೀವಿ ಬೆಟ್ಟದ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಂಜೀವಿ ಬೆಟ್ಟ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಅರುಣಗಿರಿನಾಥ|Arunagirinathar]] patiya Tiruppukal (106) punniya ತಾಣ ಸಂಗ್ ಮುರುಗನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಲ್ಲಿದೆ. [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಹಿಂದೂಗಳು]] ಮತ್ತು ತಮಿಳರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ನಿಧಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿವಿಧ ಪುರಾತತ್ವ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://travel.bhushavali.com/2010/05/uthiyur-hills-aka-pon-uthiyur-konganar.html|title=Pon Uthiyur Hills & Konganar Siddhar Samadhi (Karur - Tamil Nadu)|access-date=2021-07-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://travel.bhushavali.com/2010/05/uthiyur-hills-aka-pon-uthiyur-konganar.html|title=Pon Uthiyur Hills & Konganar Siddhar Samadhi (Karur - Tamil Nadu)|access-date=2021-04-24}}</ref> * ತಮಿಳು ಸಮುದಾಯದ ಜೀವನ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ವಿವಿಧ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳು ಈಗ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. * ಚೋಳರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 12 ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ನಂದಿ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗ ಶಿಲ್ಪಗಳು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲಿನ ವಿವಿಧ ಪುರಾತತ್ವ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://travel.bhushavali.com/2010/05/uthiyur-hills-aka-pon-uthiyur-konganar.html|title=Pon Uthiyur Hills & Konganar Siddhar Samadhi (Karur - Tamil Nadu)|access-date=2021-04-30}}</ref> ಕೊಂಕಣ ಸಿದ್ಧರನ್ನು ಚಿನ್ನ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಮಣ್ಣಿನ ಪೈಪುಗಳು ಈಗಲೂ ಇವೆ ಎಂಬುದು ಈ ತಾಣದ ವಿಶೇಷ.<ref>{{Cite web|url=https://www.vikatan.com/spiritual/temples/145043-pon-uthiyur-konganar-cave-siddhars|title=சித்தர்கள் உலாவும் பொன்னூதி மாமலை...|last=காமராஜ்|first=மு ஹரி|website=www.vikatan.com/|language=ta|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Citation|title=Moondravathu Kan {{!}} [Epi - 252]|url=https://www.youtube.com/watch?v=s0eYRTTGibw|language=en|access-date=2021-05-14}}</ref><ref>{{Citation|title=Kongana Siddhar Mystery - சித்தர்களைத் தேடி ஒரு பயணம் {{!}} Karna {{!}} Tamilnavigation|url=https://www.youtube.com/watch?v=teu_MZ_7QmA|language=en|access-date=2021-05-15}}</ref><ref name="epuja.co.in">{{Cite web|url=https://epuja.co.in/product-details.php?puja_id=726&page=Uthiyur-Velayudhaswamy-Murugan-Temple|title=Uthiyur Velayudhaswamy Murugan Temple|website=ePuja|language=en|access-date=2021-07-24}}</ref><ref>{{Cite book}}</ref> == ಪುರಾಣ == ಮಹಾನ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ]] ರಾಮ ಮತ್ತು [[ರಾವಣ|ರಾವಣರ]] ನಡುವಿನ [[ರಾಮಾಯಣ]] ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಾಮನ ಸಹೋದರ [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣನು]] ರಾವಣನಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಇಂದ್ರಜಿತ್ನ ಬಾಣದಿಂದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು, ಜಾಂಬವಾನ್ ವೃಷಭ ಮತ್ತು ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರಗಳ ನಡುವಿನ ಹಿಮಾಲಯ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ಸಂಜೀವನಿ ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹನುಮಂತನನ್ನು ಕೇಳಿದನು. [[ಹನುಮಂತ|ಹನುಮಂತನು]] ಅವನ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಂಜೀವಿನಿ ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೊರಟನು. ಆದರೆ ಆ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ಪರ್ವತದ ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜೀವ ಉಳಿಸುವ ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ತುಂಬಾ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಅವರು ಪರ್ವತವನ್ನು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯುವಂತೆ ಭಾವಿಸಿದರು. ಆದರೆ ದಿಢೀರನೆ ಇಡೀ ಬೆಟ್ಟವನ್ನೇ ಎತ್ತಿ ಜಾಂಬವನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಯೋಚನೆ ಬಂದಾಗ ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ. ಅವನು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದವನ್ನು ಹಾರಿಸಿದಾಗ,]] ಪರ್ವತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಂಕಣ ಸಿದ್ಧರ ಋಷಿ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದ ಊಟೂರ್ ಬೆಟ್ಟ. ಹನುಮಂತನು ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ಜಾಂಬವನನು ಪರ್ವತದಿಂದ ಸಂಜೀವಿನಿ ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದರ ರಸವನ್ನು ಅಮಲೇರಿದ ಇಲಶ್ಮಣನಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವನ ವಾನರ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ನೀಡಿ ಅದರ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web|url=https://tamilandvedas.com/tag/%e0%ae%95%e0%af%8a%e0%ae%99%e0%af%8d%e0%ae%95%e0%ae%a3-%e0%ae%9a%e0%ae%bf%e0%ae%a4%e0%af%8d%e0%ae%a4%e0%ae%b0%e0%af%8d/|title=கொங்கண சித்தர்|website=Tamil and Vedas|language=en|access-date=2021-08-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=KzTwCgAAQBAJ&pg=PT135&dq=ramayana+Uthiyur&hl=en&newbks=1&newbks_redir=1&sa=X&ved=2ahUKEwjKkLqX0ZnyAhWM63MBHfs7Dv4Q6AEwAHoECAcQAg|title=Professor's Dairy - Ramayana and Pon uthi hills}}</ref> ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಇಂದಿಗೂ ಸಂಜೀವಿನಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://travel.bhushavali.com/2010/05/uthiyur-hills-aka-pon-uthiyur-konganar.html|title=Pon Uthiyur Hills & Konganar Siddhar Samadhi (Karur - Tamil Nadu)|access-date=2021-08-05}}</ref> ಹಲವಾರು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದನ್ನು '''ದಕ್ಷಿಣದ ಸಂಜೀವಿ ಬೆಟ್ಟ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ '''.''' <ref>{{Cite web|url=https://travel.bhushavali.com/2010/05/uthiyur-hills-aka-pon-uthiyur-konganar.html|title=Pon Uthiyur Hills & Konganar Siddhar Samadhi (Karur - Tamil Nadu)|access-date=2021-08-01}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಊಟಿಯು [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ]] ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾರಾಪುರಂ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=p7oQAAAAIAAJ&newbks=0&printsec=frontcover&dq=Uthiyur&q=Uthiyur&hl=en|title=Minutes of Several Conversations at the... Yearly Conference of the People Called Methodists...|date=1897|language=en}}</ref> == ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ == [https://www.google.com/maps/search/10%C2%B053%E2%80%B255%E2%80%B3N+77%C2%B031%E2%80%B241%E2%80%B3E ಊಟಿಯು 10 ° 53′55 "N 77 ° 31′41" E ನಲ್ಲಿದ್ದು] ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 305 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಉಡಿಯೂರು ಬೆಟ್ಟವು 7 ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://wikimapia.org/444712/Uthiyur-Hills|title=Uthiyur Hills|website=wikimapia.org|language=en|access-date=2021-07-19}}</ref> ಊಟಿಯು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ, ತಾಪಮಾನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 70 F ನಿಂದ 98 F ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪವಾಗಿ 65 F ಅಥವಾ 103 F ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.accuweather.com/en/in/uthiyur/2808548/weather-forecast/2808548|title=Weather in Uthiyur, Tamil Nadu - Accuweather}}</ref> === ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು === ಪರ್ವತಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆ, ಮಂಗಗಳು, ನರಿಗಳು, ಹಂದಿಗಳು, ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು, ಕಾಡು ನಾಯಿಗಳು, ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸರೀಸೃಪಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪರ್ವತವು [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ವನ್ಯ ಮೃಗ ಧಾಮ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಅನಮಲೈ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ.]] ಹಲವಾರು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ '''ಸಂಜೀವಿ ಬೆಟ್ಟ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.maalaimalar.com/news/district/2021/07/07123213/2803845/Wildlife-suffering-due-to-lack-of-water-tank-in-the.vpf|title=வனப்பகுதியில் தண்ணீர்த் தொட்டி இல்லாததால் தவிக்கும் வனவிலங்குகள் {{!}}{{!}} Wildlife suffering due to lack of water tank in the forest|last=100010509524078|date=2021-07-07|website=Maalaimalar|language=English|access-date=2021-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dinamani.com/tamilnadu/2019/jan/07/கூண்டில்-சிக்கிய-அரிய-வகை-மர-நாய்-3072038.html|title=கூண்டில் சிக்கிய அரிய வகை மர நாய்|website=Dinamani|language=ta|access-date=2021-08-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dinamalar.com/news_detail.asp?id=2257441|title=அரிய வகை தேவாங்கு வனத்துறையிடம் ஒப்படைப்பு|date=2019-04-16|website=Dinamalar|access-date=2021-08-23}}</ref><ref name="dinamani.com">{{Cite web|url=https://www.dinamani.com/tamilnadu/2021/mar/19/kangayam-firefighters-caught-a-snake-inside-the-apartment-3585422.html|title=காங்கயம்: குடியிருப்பில் புகுந்த பாம்பைப் பிடித்த தீயணைப்பு வீரர்கள்|website=Dinamani|language=ta|access-date=2021-08-23}}</ref> ಬೆಟ್ಟದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಮರಗಳೂ ಇವೆ.<ref name="dinamani.com"/><ref>{{Cite web|url=https://www.tamilhindu.com/2019/02/கோயில்-நிலத்தைக்-காக்க/|title=கோயில் நிலத்தைக் காக்கப் போராடும் தனியொருவர்!|last=குழு|first=ஆசிரியர்|date=2019-02-07|website=தமிழ்ஹிந்து|language=en-US|access-date=2021-10-18}}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣ == {{bar box|title=மதவாரியான கணக்கீடு|titlebar=#ddd|left1=மதம்|right1=சதவீதம்(%)|float=right|bars={{bar percent|[[இந்து|இந்துக்கள்(அனைத்து சமயங்கள்)]]|Orange|97.60}}{{bar percent|[[கிறிஸ்தவம்|கிறிஸ்தவர்கள்]]|blue|2.33}}{{bar percent|[[முஸ்லிம்|முஸ்லிம்கள்]]|Green|0.02}}{{bar percent|மற்றவை|violet|0.05}}}}{{bar box|title=மதவாரியான கணக்கீடு|titlebar=#ddd|left1=மதம்|right1=சதவீதம்(%)|float=right|bars={{bar percent|[[இந்து|இந்துக்கள்(அனைத்து சமயங்கள்)]]|Orange|97.60}}{{bar percent|[[கிறிஸ்தவம்|கிறிஸ்தவர்கள்]]|blue|2.33}}{{bar percent|[[முஸ்லிம்|முஸ்லிம்கள்]]|Green|0.02}}{{bar percent|மற்றவை|violet|0.05}}}}2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶವು 3500 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 10000 ರ ನಗರ ಸಮಗ್ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ, ಉಡಿಯೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಪ್ರಮಾಣವು 68.63% ಆಗಿತ್ತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶೇ.80.09ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು. ಊಟಿಯಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 78.20% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಇದು 59.15% ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://geoiq.io/places/Uthiyur/WtaQZ1Hw2q|title=Uthiyur, Tiruppur {{!}} Village {{!}} GeoIQ|website=geoiq.io|access-date=2021-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.censusindia2011.com/tamil-nadu/tiruppur/kangeyam/uthiyur-population.html|title=Uthiyur Village Population - Kangeyam, Tiruppur, Tamil Nadu|website=Censusindia2011.com|language=en-US|access-date=2021-10-17|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017100835/https://www.censusindia2011.com/tamil-nadu/tiruppur/kangeyam/uthiyur-population.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3332_PART_B_DCHB_TIRUPPUR.pdf|title=Census 2011 - Tiruppur district}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tnrd.gov.in/databases/census_of_india_2011TN/pdf/12-Tiruppur.pdf|title=TN census 2011 Tiruppur district}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tiruppur.nic.in/document/census/|title=District Census Handbook 2011 {{!}} Tiruppur District, Government of Tamil Nadu {{!}} Textile City {{!}} India|language=en-US|access-date=2021-10-17}}</ref> ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಉಡಿಯೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸರಾಸರಿ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 1006 ಆಗಿದೆ, ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ 996 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವು 969 ಆಗಿದೆ, ಇದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸರಾಸರಿ 943 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/village/644631-uthiyur-tamil-nadu.html#:~:text=Average%20Sex%20Ratio%20of%20Uthiyur,rate%20compared%20to%20Tamil%20Nadu.|title=Uthiyur Village Population - Kangeyam - Tiruppur, Tamil Nadu|website=www.census2011.co.in|access-date=2021-10-17}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನವರ ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿ [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಧರ್ಮ.]] [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುರಸಭೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ತಮಿಳಿನ ಉಪಭಾಷೆ [[ಕೊಂಗು ರಾಜ್ಯ|ಕೊಂಗು ತಮಿಳು]].<ref>{{Cite web|url=https://www.nammacoimbatore.com/kongu-tamil/|title=Kongu Tamil|website=Namma Coimbatore|language=en|access-date=2021-10-17|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017102338/https://www.nammacoimbatore.com/kongu-tamil/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.valaitamil.com/%E0%AE%95%E0%AF%8A%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%81--tamil-dictionary84847.html|title=Kongu, கொங்கு Tamil Agaraathi, tamil-english dictionary, english words, tamil words|last=ValaiTamil|website=ValaiTamil|access-date=2021-10-17}}</ref> ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ|ಹಿಂದಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.]] == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಕೃಷಿ]] ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇತರ ಅನೇಕ ಆರ್ಥಿಕ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಜವಳಿ, ತೆಂಗು, ಸೆಣಬು, ಡೈರಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಹಡ್ಸನ್ ಆಗ್ರೋ ಸ್ಥಾವರವು ನಗರದ ಕುಂಡಡಂ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://geoiq.io/places/Uthiyur/Village|title=Uthiyur {{!}} Village {{!}} GeoIQ|website=geoiq.io|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424122259/https://geoiq.io/places/Uthiyur/Village|archive-date=2021-04-24|dead-url=dead|access-date=2021-04-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/hatsun-agro-product-commences-commercial-production-of-milk-at-uthiyur-plant-in-tamil-nadu-7158371.html|title=Hatsun Agro Product Commences Commercial Production Of Milk At Uthiyur Plant, In Tamil Nadu|website=Moneycontrol|language=en|access-date=2021-07-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/hatsun-agro-product-commences-commercial-production-of-milk-at-uthiyur-plant-in-tamil-nadu/2119000|title=Hatsun Agro Product commences commercial production of milk at Uthiyur plant, in Tamil Nadu|website=www.outlookindia.com/|access-date=2021-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/photos/business/stocks/gainers-losers-10-stocks-that-moved-most-on-july-12-7160311.html|title=Gainers & Losers: 10 Stocks That Moved Most On July 12|website=Moneycontrol|language=en|access-date=2021-07-19}}</ref><ref>{{Cite news}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.indiamart.com/proddetail/electric-tumble-dryer-5744929433.html|title=Electric Tumble Dryer|website=indiamart.com|language=en|access-date=2021-08-01}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ == ಈ ಚಿಕ್ಕ ಪಟ್ಟಣವು ಕುಂಡಡಂ ಪಂಚಾಯತ್ ಯೂನಿಯನ್, ಕಂಗಯಂ ಸರ್ಕಲ್, ತಾರಾಪುರಂ ಕಂದಾಯ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ತಿರುಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://tiruppur.nic.in/department/block-development-office/|title=Block Development Office {{!}} Tiruppur District, Government of Tamil Nadu {{!}} Textile City {{!}} India|language=en-US|access-date=2021-10-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/5901-kangeyam-tiruppur-tamil-nadu.html|title=Villages & Towns in Kangeyam Taluka of Tiruppur, Tamil Nadu|website=www.census2011.co.in|access-date=2021-10-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tiruppur.nic.in/administrative-setup/revvilllage/|title=REVENUE VILLAGES {{!}} Tiruppur District, Government of Tamil Nadu {{!}} Textile City {{!}} India|language=en-US|access-date=2021-10-21}}</ref> ನಗರವು ಕಂಗಯಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಈರೋಡ್ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.vikatan.com/government-and-politics/politics/mlas-activities-of-5-years-minister-vellamandi-natarajan|title=என்ன செய்தார் எம்.எல்.ஏ ? - அமைச்சர் வெல்லமண்டி நடராஜன்|last=டீம்|first=ஜூனியர் விகடன்|website=www.vikatan.com/|language=ta|access-date=2021-08-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/tamil-nadu-polls-2021-rahul-gandhi-holds-roadshow-in-uthiyur/videoshow/80436434.cms|title=Tamil Nadu polls 2021: Rahul Gandhi holds roadshow in Uthiyur|last=Jan 2021|first=ANI {{!}} 24|last2=Ist|first2=09:00 Pm|website=The Economic Times|access-date=2021-07-19}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ, ಡಿಎಂಕೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/chennai/rahul-gandhi-holds-roadshow-in-tns-uthiyur/videoshow/80437678.cms|title=Rahul Gandhi holds roadshow in TN's Uthiyur {{!}} City - Times of India Videos|website=The Times of India|language=en|access-date=2021-07-19}}</ref><ref name="timesofindia.indiatimes.com"/><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/tamil-nadu-polls-2021-rahul-gandhi-holds-roadshow-in-uthiyur/videoshow/80436434.cms|title=Tamil Nadu polls 2021: Rahul Gandhi holds roadshow in Uthiyur|last=Jan 2021|first=ANI {{!}} 24|last2=Ist|first2=09:00 Pm|website=The Economic Times|access-date=2021-07-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vikatan.com/government-and-politics/politics/mlas-activities-of-5-years-minister-vellamandi-natarajan|title=என்ன செய்தார் எம்.எல்.ஏ? - அமைச்சர் வெல்லமண்டி நடராஜன்|last=டீம்|first=ஜூனியர் விகடன்|website=www.vikatan.com/|language=ta|access-date=2021-08-23}}</ref><ref name="dinamalar.com">{{Cite web|url=https://www.dinamalar.com/home.html|title=Dinamalar world no.1 Tamil website {{!}} Tamil News {{!}} Tamil Nadu {{!}} Breaking News {{!}} Political {{!}} Business {{!}} Cinema {{!}} Sports {{!}}|website=www.dinamalar.com|access-date=2021-08-23}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಒತ್ತುವರಿ ಮಾಡಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.<ref name="dinamalar.com"/> == ದೇವಾಲಯಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:PonnuuthiMalai.jpg|thumb|ಅರುಲ್ಮಿಗು ಉತ್ತಂಡ ವೇಲಾಯುತ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಊಟೂರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಉತ್ತಂಡ ವೇಲಾಯುತ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಚೆಟ್ಟಿ ತಂಬಿರಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಿ ಪಿಳ್ಳೈಯಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಊಟೂರು ಶ್ರೇಣಿಯು ಅಂದಾಜು 7 ಕಿ.ಮೀ. ನಾನು. ಅಗಲದೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Cite web|url=http://hindumunnani.org.in/news/%e0%ae%aa%e0%af%86%e0%ae%b0%e0%af%81%e0%ae%ae%e0%af%88%e0%ae%ae%e0%ae%bf%e0%ae%95%e0%af%81-%e0%ae%8a%e0%ae%a4%e0%ae%bf%e0%ae%af%e0%af%82%e0%ae%b0%e0%af%8d-%e0%ae%95%e0%af%8a%e0%ae%99%e0%af%8d%e0%ae%95/|title=பெருமைமிகு ஊதியூர் கொங்கணச் சித்தர் கோவிலில் இந்து முன்னணி மாநில தலைவர் காடேஸ்வரா சி.சுப்பிரமணியம் வழிபாடு..|last=Admin|date=2019-02-04|website=இந்துமுன்னணி|language=en-US|access-date=2021-10-17}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಸ್ತೆಯಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಸುಂದರ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಮುರುಗನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬ. ಇದು ಸುಮಾರು 300 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು 150 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಳದಲ್ಲಿ ಪಾದ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಅನುಮಂತರಾಯರ ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತನವಾದ ಗಣೇಶನ ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಇಡುಂಬನ ಸನ್ನಿಧಿ ಇದೆ. ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯವು ಪೊನ್ನುತಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name=":0"/><ref name="travel.bhushavali.com">{{Cite web|url=https://travel.bhushavali.com/2010/05/uthiyur-hills-aka-pon-uthiyur-konganar.html|title=Pon Uthiyur Hills & Konganar Siddhar Samadhi (Karur - Tamil Nadu)|access-date=2021-10-17}}</ref> ದಾಟಿ ಮೇಲೆ ಹೋದರೆ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿರುವ ಸಭಾಂಗಣವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ನ್ಯಾಚ್ ಗೇಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಿರಿ.<ref name="koyil.siththan.org">{{Cite web|url=http://koyil.siththan.org/archives/2628|title=அருள்மிகு உத்தண்ட வேலாயுத சுவாமி திருக்கோயில், ஊதியூர் – Aalayangal.com|website=koyil.siththan.org|access-date=2021-10-17|archive-date=2021-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121350/http://koyil.siththan.org/archives/2628|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vikatan.com/spiritual/temples/145043-pon-uthiyur-konganar-cave-siddhars|title=சித்தர்கள் உலாவும் பொன்னூதி மாமலை...|last=காமராஜ்|first=மு ஹரி|website=https://www.vikatan.com/|language=ta|access-date=2021-10-17}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=zxpHAQAAIAAJ&q=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&dq=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&hl=en&newbks=1&newbks_redir=1&printsec=frontcover&sa=X&ved=2ahUKEwiK8MH0_u_zAhVFxTgGHdmoCb0Q6AF6BAgCEAI/}}</ref> === ಉತ್ತಂಡ ವೇಲಾಯುತ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಉತ್ತಂಡ ವೇಲಾಯುತಸಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಮುಖ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮುರುಗನ್ ದೇವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ., ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ 9ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. ಇದು ಪರ್ವತಗಳ ಮೇಲೆ ನೆಲದಿಂದ 100 ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಪಳನಿಯ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=https://temple.dinamalar.com/New.php?id=1547|title=Uthanda Velayutha Swami Temple : Uthanda Velayutha Swami Uthanda Velayutha Swami Temple Details {{!}} Uthanda Velayutha Swami- Uthiyur {{!}} Tamilnadu Temple {{!}} உத்தண்ட வேலாயுத சுவாமி|website=temple.dinamalar.com|access-date=2021-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.maalaimalar.com/devotional/devotionaltopnews/2020/06/16074052/1617898/othimalai-velayutha-swamy-temple.vpf|title=ஊதிமலை உத்தண்ட வேலாயுதசுவாமி திருத்தலம் {{!}}{{!}} othimalai velayutha swamy temple|last=100010509524078|date=2020-06-16|website=Maalaimalar|language=English|access-date=2021-10-17|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017120150/https://www.maalaimalar.com/devotional/devotionaltopnews/2020/06/16074052/1617898/othimalai-velayutha-swamy-temple.vpf|url-status=dead}}</ref> ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ರಾಜಗೋಪುರವು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಂಡ ವೇಲಾಯುತ ಸ್ವಾಮಿಯು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಐದು ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಕೋಲಮ್ ಪಳನಿ ದೇವರಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಮೂಲವನ್ನು ಕೊಂಕಣ ಸಿದ್ಧರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಭೈರವನ ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಾವುರ್ಣಮಿ, ಷಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಪಂಗುನಿ ಉತ್ತರ ಹಬ್ಬಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪಾವುರ್ಣಮಿಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಸ್ವಾಮಿಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬಹುದು.<ref name=":0"/><ref name="travel.bhushavali.com"/> === ಕೊಂಕಣ ಸಿದ್ಧರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಪೋಖರನ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಋಷಿ ಕೊಂಕಣಾಚ ಸಿದ್ಧರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಕಂಡರು. ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನಿಗೆ ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದ ಆಕರ್ಷಣೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಅವರು ಈ ಪರ್ವತವನ್ನು ಪಂಚಪುತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಕಂಡರು. ಹೀಗೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Citation|title=Kongana Siddhar Mystery - சித்தர்களைத் தேடி ஒரு பயணம் {{!}} Karna {{!}} Tamilnavigation|url=https://www.youtube.com/watch?v=teu_MZ_7QmA|language=en|access-date=2021-08-01}}</ref> ಅವರ ಜೀವ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಕಾಂತ್ ಧ್ಯಾನ ಶಿಲೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.dinamani.com/all-editions/edition-coimbatore/tiruppur/2019/jul/30/ஊதியூர்-கொங்கண-சித்தர்-கோயிலில்-நாளை-பஞ்சகலச-யாக-பூஜை-3203118.html|title=ஊதியூர் கொங்கண சித்தர் கோயிலில் நாளை பஞ்சகலச யாக பூஜை|website=Dinamani|language=ta|access-date=2021-08-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.maalaimalar.com/devotional/devotionaltopnews/2020/06/16074052/1617898/othimalai-velayutha-swamy-temple.vpf|title=ஊதிமலை உத்தண்ட வேலாயுதசுவாமி திருத்தலம் {{!}}{{!}} othimalai velayutha swamy temple|last=100010509524078|date=2020-06-16|website=Maalaimalar|language=English|access-date=2021-08-23|archive-date=2021-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017120150/https://www.maalaimalar.com/devotional/devotionaltopnews/2020/06/16074052/1617898/othimalai-velayutha-swamy-temple.vpf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vikatan.com/arts/literature/136224-samiyargal-bits|title=சாமியார்கள் - துணுக்குகள்|last=ராமகிருஷ்ணன்,எம்.புண்ணியமூர்த்தி|first=ஜி பழனிச்சாமி,கு|website=www.vikatan.com/|language=ta|access-date=2021-08-23}}</ref> ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬಾವಿಯಂತಹ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.toptamilnews.com/காரிய-சித்திக்கும்-பகைய/|title=காரிய சித்திக்கும், பகையை வெல்லவும், வாழ்வில் வளம் பெறவும் கொங்கணர் சித்தரை வழிபடும் முறைகள்|date=2019-01-24|website=TopTamilNews|language=en-US|access-date=2021-08-23}}</ref> ಕೊಂಕಣರ ದೇವಾಲಯವು ಪೊನ್ನುತಿ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಉತ್ತಂಡ ವೇಲಾಯುತ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಚೆಟ್ಟಿತಾಂಬ್ರನ್ ಸಿದ್ಧರ್ ಜೀವಸಮತಿ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಿಪಿಳ್ಳೈಯಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಾದು ಕೊಂಕಣಾರ್ ಸಿದ್ಧರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದು ಸರಳ ಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಈ ಪರ್ವತದ ಬುಡದಿಂದ ಎರಡು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿದರೆ ಕೇವಲ ಅರ್ಧ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ. ದಾರಿಹೋಕರು ಚಂದ್ರಕಾಂತಕಲ್, ಅಕ್ಯುಪಂಕ್ಚರ್ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ವಿಷದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.<ref name="threadreaderapp.com">{{Cite web|url=https://threadreaderapp.com/thread/1440575067381846023|title=Thread by @kannanthvan on Thread Reader App|website=threadreaderapp.com|access-date=2021-10-17}}</ref> ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸರಳ ಕೊಂಕಣರ ದೇವಾಲಯ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕೊಂಕಣ ಸಿದ್ಧರು ಚಂದ್ರಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. 200 ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಗುಹೆಯಿದೆ. [[ಪಳನಿ ಮುರುಗನ್ ದೇವಾಲಯ|ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಳನಿ ಮುರುಗನ್ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ]] ಸುರಂಗವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವವರು ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಾಗ ದೈವಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.<ref name="threadreaderapp.com"/> ಪಾವುರ್ಣಮಿಯ ಮೊದಲ ದಿನದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿನ ವಿಷ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/tamil/swasthiktv-epaper-swasthik/oothimalai+uthanda+velayuthasuvami+tiruthalam-newsid-n191838402|title=ஊதிமலை உத்தண்ட வேலாயுதசுவாமி திருத்தலம் - Swasthiktv|website=Dailyhunt|language=en|access-date=2021-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.drstaranandram.com/%E0%AE%95%E0%AF%8A%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%A3%E0%AE%B0%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%B0%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AF%82%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9A/|title=கொங்கணர் சித்தரின் சூட்சுமங்கள்|last=Staranandram|date=2020-09-11|website=Dr.Star Anand Ram|language=en-US|access-date=2021-10-29|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029161329/https://www.drstaranandram.com/%E0%AE%95%E0%AF%8A%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%A3%E0%AE%B0%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%B0%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AF%82%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9A/|url-status=dead}}</ref> === ತಂಪುರನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ ಶಿಷ್ಯನಾದ ತಂಪುರನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ, ಅವನ ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು ಅವನ ತಪಸ್ಸು ಗುಹೆ ಇದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ, ರಾಹು ಮತ್ತು ಕೇತುಗಳ ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ಅರುಲ್ಪಲಿಕ್ಕಿರರ್ '''''ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಗಣಪತಿಯ''''' ಜೊತೆಗೆ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯಲ್ಲಿ]] ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಗಣೇಶ. ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದರಿಂದ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ದಾರಿದ್ರ್ಯ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಸಂಪತ್ತು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಬೇಕೆಂದರೆ ಆತನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಬಿರಾನ್ ಚೆಟ್ಟಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಹೋದರೆ ಉಚ್ಚಿಪಿಳ್ಳೈಯಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=http://famous-astrologer-in-madurai.blogspot.com/2015/10/blog-post.html|title=Famous Astrologer in Tamil Nadu: முருகன் கோயில்கள் ஊர் வாரியாக!|last=Unknown|website=Famous Astrologer in Tamil Nadu|access-date=2021-10-17}}</ref> === ಉಚ್ಚಿ ಪಿಳ್ಳೈಯಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಉಚ್ಚಿ ಪಿಳ್ಳೈಯಾರ್ ದೇವಾಲಯವು ಗಣೇಶನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1080 ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.dinamani.com/all-editions/edition-coimbatore/tiruppur/2017/nov/25/ஊதியூர்-மலைக்-கோயில்களுக்குப்-படிக்கட்டுகள்-வேண்டும்-பக்தர்கள்-கோரிக்கை-2814453.html|title=ஊதியூர் மலைக் கோயில்களுக்குப் படிக்கட்டுகள் வேண்டும்: பக்தர்கள் கோரிக்கை|website=Dinamani|language=ta|access-date=2021-09-17}}</ref> === ಸೋರ್ಣ ಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಿವಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸೋರ್ಣ ಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಇದನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಏರಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ವೆಲ್ಲಿಯಂಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದಂತೆ ಈ ಬೆಟ್ಟವೂ ಏಳು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವೆಲ್ಲಿಯಂಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಮೂರು ಬಂಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಶಿವನನ್ನು ಕಾಣುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ಬಂಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಶಿವನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು '''ಚಿನ್ನ ವೆಲ್ಲಿಯಂಗಿರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.''' ವೆಲ್ಲಿಯಂಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಏರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ಹುಣ್ಣಿಮೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಈ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಚಂದ್ರಶಿಲಾ ರಚನೆಗಳು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ನಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಮೂಲಕ ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಭಕ್ತರು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ತಂದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಕಷಾಯ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಗುಣಪಡಿಸಲಾಗದ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರ್ವತವು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.tamilkovil.in/2016/10/Uthanda.html|title=அருள்மிகு உத்தண்ட வேலாயுத சுவாமி திருக்கோவில்,கோயம்புத்தூர்|language=english|access-date=2021-10-17}}</ref> === ಮಹಾಮಂಡಪಂ === [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಮಹಾಮಂಡಪದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಯಿಲ್ವಾಕನ ಮುರುಗನ್]], ಕಾಮದೇನು, ಆದಿಯವರ್, ಇಡುಂಬನ್, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರ್, ತಿರುಮಾಲ್, ಅಯ್ಯನಾರ್, ಸೂರ್ಯ, ವೇಲಾಯುಧರ್, ಪೂತಮ್, ಗಣೇಶ ಮತ್ತು [[ರಾಮ]] [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣನ]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಮಹಾ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯ ಮಂಟಪಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರರ್ ಮೊಸಳೆಯಿಂದ ಮಗುವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೀವರ್‌ಗಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಸಭೆಯ ಸ್ಥಳವಿದೆ.<ref name="koyil.siththan.org"/> === ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು === ದೇವಾಲಯದ Krittikai, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ತಾರಾ ದಿನಗಳು, ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ [[ಥೈಪುಸಮ್]], ಚಿತ್ರ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು, Amavasai, ಥಲಾ ಆಡಿ, Vaikasi ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಮ್, Vaikasi Visakam, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಶುಕ್ರವಾರ. [[ದೀಪಾವಳಿ]], ನವರಾತ್ರಿ, ಪಂಗುನಿ ಉತ್ತರಂ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ದೀಪಂ ಇವು ಊಟೂರ್ ವೇಲಾಯುತಸ್ವಾಮಿ ಮುರುಗನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="epuja.co.in"/> ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಶೇಷ.<ref>{{Cite web|url=https://www.dinamani.com/all-editions/edition-coimbatore/tiruppur/2017/nov/25/ஊதியூர்-மலைக்-கோயில்களுக்கு-படிக்கட்டுகள்-வேண்டும்-பக்தர்கள்-கோரிக்கை-2814453.html|title=ஊதியூர் மலைக் கோயில்களுக்குப் படிக்கட்டுகள் வேண்டும்: பக்தர்கள் கோரிக்கை|website=Dinamani|language=ta|access-date=2021-08-23}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಲಿಂಕ್ == ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಕಾಂಗೇಯಂ ಮತ್ತು ತಾರಾಪುರಂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಡಿಯೂರಿನಿಂದ 14 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು 18 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/dir/Uthiyur,+Tamil+Nadu/Kangeyam,+Tamil+Nadu+638701/@10.9473087,77.4695795,12z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x3ba9bd2551770233:0xdf079bcf77b8df87!2m2!1d77.5278741!2d10.8927873!1m5!1m1!1s0x3ba99f585df32af3:0x890a9d4c243ef9e8!2m2!1d77.5626379!2d11.0016341!3e0|title=Uthiyur to Kangeyam|website=Uthiyur to Kangeyam|language=en|access-date=2021-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/dir/Uthiyur,+Tamil+Nadu/Dharapuram,+Tamil+Nadu/@10.814855,77.4580031,12z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x3ba9bd2551770233:0xdf079bcf77b8df87!2m2!1d77.5278741!2d10.8927873!1m5!1m1!1s0x3ba9bf8dce0d08cb:0x2a6c8d1c21a80cad!2m2!1d77.5253827!2d10.737009!3e0|title=Uthiyur to Dharapuram|website=Uthiyur to Dharapuram|language=en|access-date=2021-05-26}}</ref> ತಿರುಪುರ್ 38 ಕಿ.ಮೀ. ಈರೋಡ್ ನಿಂದ 60 ಕಿ.ಮೀ. ಕೊಯಮತ್ತೂರು 71 ಕಿ.ಮೀ. ನಾನು. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/dir/Uthiyur,+Tamil+Nadu/Tiruppur,+Tamil+Nadu/@11.0019074,77.2880232,11z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x3ba9bd2551770233:0xdf079bcf77b8df87!2m2!1d77.5278741!2d10.8927873!1m5!1m1!1s0x3ba907b0424d75b9:0x4750551698a91687!2m2!1d77.3410656!2d11.1085242!3e0|title=Uthiyur to Tiruppur|website=Uthiyur to Tiruppur|language=en|access-date=2021-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/dir/Uthiyur,+Tamil+Nadu/Erode,+Tamil+Nadu/@11.1183148,77.3487132,10z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x3ba9bd2551770233:0xdf079bcf77b8df87!2m2!1d77.5278741!2d10.8927873!1m5!1m1!1s0x3ba96f46762f4671:0xd97da6e3d9c7f75e!2m2!1d77.7171642!2d11.3410364!3e0|title=Uthiyur to Erode|website=Uthiyur to Erode|language=en|access-date=2021-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/dir/Uthiyur,+Tamil+Nadu/Coimbatore,+Tamil+Nadu/@10.9292956,76.9618859,10z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x3ba9bd2551770233:0xdf079bcf77b8df87!2m2!1d77.5278741!2d10.8927873!1m5!1m1!1s0x3ba859af2f971cb5:0x2fc1c81e183ed282!2m2!1d76.9558321!2d11.0168445!3e0|title=Uthiyur to Coimbatore|website=Uthiyur to Coimbatore|language=en|access-date=2021-05-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/dir/Uthiyur,+Tamil+Nadu/Vellakoil,+Tamil+Nadu/@10.9376435,77.5501463,12z/data=!4m15!4m14!1m5!1m1!1s0x3ba9bd2551770233:0xdf079bcf77b8df87!2m2!1d77.5278741!2d10.8927873!1m5!1m1!1s0x3ba99aeeee830ff3:0x6322e0170be32a96!2m2!1d77.7131261!2d10.9459068!3e0!5i1|title=Uthiyur to Vellakoil|website=Uthiyur to Vellakoil|language=en|access-date=2021-05-26}}</ref> ಊಟಿಯು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 83A (ತಮಿಳುನಾಡು) ದಲ್ಲಿದೆ. ಇಫ್ಯು ಈರೋಡ್, [[ಸೇಲಂ‌, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಡುವಿನ ಪಳನಿ ಮತ್ತು ತಾರಾಪುರಂನಂತಹ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚತುಷ್ಪಥ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಬಸ್ಸುಗಳು 24/7 ಓಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bustimes.in/search.php?frmstop=Erode&tostop=Palani|title=Erode to Palani bus timetable - Bustimes.in|website=www.bustimes.in|access-date=2021-05-26}}</ref> ನಗರವು ಕುಂಡಡಮ್ ಮತ್ತು ವೈಟ್ ಟೆಂಪಲ್ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಧಾರಾಪುರಂ|ತಾರಾಪುರಂ]], ಪಳನಿ, ಇರೋಟು ಮತ್ತು [[ಸೇಲಂ‌, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]] ಪ್ರತಿ 5 ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಬಸ್ಸುಗಳು ಓಡುತ್ತವೆ. ಸಿಟಿ ಬಸ್ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ ಕಂಗಾಯಂ, [[ಧಾರಾಪುರಂ|Tarapuram]], Kundadam, ವೈಟ್ ದೇವಾಲಯ, [[ತಿರುಪ್ಪೂರು|ತಿರುಪ್ಪೂರ್]] ಮತ್ತು Palladam. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ತಿರುಪುರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 40 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಮತ್ತು ಪಳನಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ 50 ಕಿ.ಮೀ. ನಾನು. ಇದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಸೇಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ.<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/dir/Uthiyur,+Tamil+Nadu+638703/Coimbatore+International+Airport+-+CJB,+Airport+Rd,+Peelamedu,+Coimbatore,+Tamil+Nadu+641014/data=!4m8!4m7!1m2!1m1!1s0x3ba9bd2551770233:0xdf079bcf77b8df87!1m2!1m1!1s0x3ba857bc9b5ea9af:0x317ea10df48c4678!3e0?sa=X&ved=2ahUKEwioi6nt6tHzAhWqILcAHfpRDG4Qox16BAgBEAM|title=ஊதியூர் to கோயம்புத்தூர் பன்னாட்டு வானூர்தி நிலையம்|website=ஊதியூர் to கோயம்புத்தூர் பன்னாட்டு வானூர்தி நிலையம்|language=ta-US|access-date=2021-10-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/dir/Uthiyur,+Tamil+Nadu+638703/Salem+Airport,+Airport,+Airport+Road,+Kamalapuram,+Tamil+Nadu/@11.3382485,77.2671219,9z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x3ba9bd2551770233:0xdf079bcf77b8df87!2m2!1d77.5278741!2d10.8927873!1m5!1m1!1s0x3babf8f87b1279e3:0xbe8dbb2438f66f95!2m2!1d78.0618676!2d11.7826426!3e0|title=ஊதியூர் to Salem Airport|website=ஊதியூர் to Salem Airport|language=ta-US|access-date=2021-10-17}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ಊಟಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅನೇಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. * ಶಾಂತಿ ನಿಕೇತನ ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಕೆಕೆಎಸ್ ನಗರ, ಕುಲ್ಲಪಾಳ್ಯಂ, ಊಟಿ 638703 <ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Shanthinikethan+Higher+Secondary+School/@10.9294411,77.5294822,17z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3ba9a2e9a22b476f:0x48126410302095d6!8m2!3d10.9294411!4d77.5316709?shorturl=1|title=Shanthinikethan Higher Secondary School|website=Shanthinikethan Higher Secondary School|language=en|access-date=2021-03-30}}</ref> * VMCDV ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನಿತ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ತಾಯಂಬಲಯಂ, ಊಟಿ.<ref>{{Cite web|url=https://schools.thelearningpoint.net/districts/district-listing-ERODE.html|title=Schools in the district of ERODE : DISE information - Classes, Infrastructure, Facilities|website=schools.thelearningpoint.net|access-date=2021-04-30|archive-date=2021-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210829145634/https://schools.thelearningpoint.net/districts/district-listing-ERODE.html|url-status=dead}}</ref> * ಸರ್ಕಾರಿ ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಮುದಲಿಪಾಳ್ಯಂ, ಊಟೂರು 638703 * ಶ್ರೀ ನಂದನ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆ, ಊಟಿ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿವೆ. * ಕುಲ್ಲಪಾಳ್ಯಂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಊಟೂರು 638703 <ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Kullampalayam+primary+health+centre/@10.9294411,77.5294822,17z/data=!4m5!3m4!1s0x3ba9a2e96be468bb:0xca523a1a1be650eb!8m2!3d10.9309205!4d77.5321779?shorturl=1|title=Kullampalayam primary health centre|website=Kullampalayam primary health centre|language=en|access-date=2021-03-30}}</ref> * ತಾಯಂಪಲಯಂ ಸುಧಾರಿತ ಸರ್ಕಾರಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಊಟೂರ್ 638703 <ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Thayam+Palayam+Government+Hospital/@10.8714714,77.4910862,14.59z/data=!4m5!3m4!1s0x3ba9bc96084e9def:0xb406aa88e005645e!8m2!3d10.8800578!4d77.4872857?shorturl=1|title=Thayam Palayam Government Hospital|website=Thayam Palayam Government Hospital|language=en|access-date=2021-03-30}}</ref> * ಪ್ರಭಾದೇವಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಊಟೂರ್ ಟೌನ್ 638703 ಊಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯು ಅದರ ಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://tiruppur.nic.in/public-utility-category/police-stations/|title=Police Stations {{!}} Tiruppur District, Government of Tamil Nadu {{!}} Textile City {{!}} India|language=en-US|access-date=2021-05-26}}</ref> ಊಟಿ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ತಿರುಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಂಗೇಯಂ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಊಟಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://tiruppur.nic.in/administrative-setup/revvilllage/|title=REVENUE VILLAGES {{!}} Tiruppur District, Government of Tamil Nadu {{!}} Textile City {{!}} India|language=en-US|access-date=2021-05-26}}</ref> ಊಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಟಿಎಂ ಮತ್ತು [[ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://cleartax.in/|title=Canara Bank Erode Uthiyur Tamil Nadu (IFSC Code) IFSC Code - Bank branch MIRC Code, Address details|website=cleartax.in|language=en|access-date=2021-07-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.getpincodes.com/locality/uthiyur-kangeyam-tiruppur-tamil-nadu-638703|title=Pin code 638703, Udhiyur S.O Post Office in Erode, Tamil Nadu|last=GetPincodes|website=GetPincodes|language=en-US|access-date=2021-05-27|archive-date=2021-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728002549/http://www.getpincodes.com/locality/uthiyur-kangeyam-tiruppur-tamil-nadu-638703|url-status=dead}}</ref> == ಮತ್ತಷ್ಟು ಓದು == * ಶಿವನ್ಮಲೈ ತಿರುಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗ್ರಾಮ * ಕಂಗಯಂ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ತಿರುಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ * [[ಧಾರಾಪುರಂ|ತಾರಾಪುರಂ]] ತಮಿಳುನಾಡಿನ ತಿರುಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರವಾಗಿದೆ * [[ತಿರುಪ್ಪೂರು|ತಿರುಪುರ್]] ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಒಂದು ನಗರ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.kulaluravuthiagi.org/karma.htm ಕೊಂಕಣರ ಸಿದ್ಧರ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳು]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.vikatan.com/spiritual/temples/145043-pon-uthiyur-konganar-cave-siddhars ಸಿದ್ಧರು ಸಂಚರಿಸುವ ಪೊನ್ನುತಿ ಮಾಮಲೈ - ವಿಕಟನ್] * [https://www.maalaimalar.com/devotional/devotionaltopnews/2020/06/16074052/1617898/othimalai-velayutha-swamy-temple.vpf ಉತ್ತಿಮಲೈ ಉತ್ತಂಡ ವೇಲಾಯುತಸ್ವಾಮಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ - ಸಂಜೆ ಪುಷ್ಪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017120150/https://www.maalaimalar.com/devotional/devotionaltopnews/2020/06/16074052/1617898/othimalai-velayutha-swamy-temple.vpf |date=2021-10-17 }} * [https://m.dailyhunt.in/news/india/tamil/swasthiktv-epaper-swasthik/oothimalai+uthanda+velayuthasuvami+tiruthalam-newsid-n191838402 ಉತ್ತಿಮಲೈ ಉತ್ತಂಡ ವೇಲಾಯುತಸ್ವಾಮಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ] * [https://temple.dinamalar.com/New.php?id=2021 ಉತ್ತಂಡ ವೇಲಾಯುತಸ್ವಾಮಿ] * [https://books.google.co.in/books?id=mZJGAQAAIAAJ&q=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&dq=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&hl=en&newbks=1&newbks_redir=1&printsec=frontcover&sa=X&ved=2ahUKEwiK8MH0_u_zAhVFxTgGHdmoCb0Q6AF6BAgFEAI ತಿರುಪ್ಪುಗಲ್ ತಿರುತಲಂಗಲ್ - ಇಬುಕ್] * [https://books.google.co.in/books?id=VCUrAAAAMAAJ&q=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&dq=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&hl=en&newbks=1&newbks_redir=1&printsec=frontcover&sa=X&ved=2ahUKEwiK8MH0_u_zAhVFxTgGHdmoCb0Q6AF6BAgIEAI ಅಕಾರವಾರಿಕಲ್ ಇರಾಂ ತೋಕುಟಿ] * [https://books.google.co.in/books?id=qkQ_AAAAIAAJ&q=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&dq=%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%A9%E0%AF%8D%E0%AE%A9%E0%AF%82%E0%AE%A4%E0%AE%BF+%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88&hl=en&newbks=1&newbks_redir=1&printsec=frontcover&sa=X&ved=2ahUKEwiK8MH0_u_zAhVFxTgGHdmoCb0Q6AF6BAgKEAI ಕೊಂಗು ನಾಡು] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ]] jrhzhiashtfs1p6s8jspeaqwgedaqnz 0 144652 1373075 1363650 2026-05-09T13:10:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373075 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=October 2019}} {{Infobox person | name = ವಿಠಲ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಕಾಮತ್ | image = File:Vithal V. Kamat.jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | native_name = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = <!-- {{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|df=yes|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place = | nationality = ಭಾರತೀಯ | other_names = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation =ಹೋಟೆಲ್ ಉದ್ಯಮಿ | years_active = | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --> | known_for = [[ಕಾಮತ್ ಹೋಟೆಲ್ಸ್]] | notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" --> | spouse = ವಿದ್ಯಾ ಕಾಮತ್ | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = ೩ | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = | father = ವೆಂಕಟೇಶ್ ಕಾಮತ್ | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> }}   {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] '''ವಿಠಲ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಕಾಮತ್''' ಭಾರತೀಯ ಹೊಟೇಲ್ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಾದಿ ಅವರು ಕಾಮತ್ ಹೋಟೆಲ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಂಕಣಿ ಜಿ.ಎಸ್.ಬಿ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಶಸ್ವಿ ಮರಾಠಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವರದ್ದು. <ref>{{Cite news|url=https://www.ibtimes.co.in/gst-effect-your-hotel-expenses-would-come-down-731340|title=GST effect: Your hotel expenses would come down|last=Krishnamachari|first=S. V.|date=19 June 2017|work=International Business Times, India Edition|language=english}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/opinion/interviews/we-are-expecting-a-growth-of-around-15-to-20-vithal-v-kamat-md-kamat-hotels-india-ltd-/articleshow/7189734.cms|title=We are expecting a growth of around 15% to 20%: Vithal V Kamat, MD, Kamat Hotels India Ltd.|date=30 December 2010|work=The Economic Times}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ವೆಂಕಟೇಶ್ ಕಾಮತ್ ಅವರು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಡಿಶ್ವಾಶರ್ ಬಸ್ಬಾಯ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ 'ಸತ್ಕಾರ್' ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ತೆರೆದರು. ವಿಠಲ್ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಈಗ ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಇಕೋಟೆಲ್ ಹೋಟೆಲ್ "ದಿ ಆರ್ಕಿಡ್" ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FfQ5DwAAQBAJ&q=kamat+hotels&pg=PT139|title=Master Opportunity and Make it Big|last=Rothman|first=Richard M.|date=2017|publisher=Jaico Publishing House|isbn=9789386348951|language=en}}</ref> ಅವರು ಲಂಡನ್‌ನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಯವರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ,ಅಲ್ಲಿಯ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಅವರು ಹಸಿರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಇಕೋಟೆಲ್ ಹೋಟೆಲ್ "ದಿ ಆರ್ಕಿಡ್" ಅನ್ನು ತೆರೆದರು. <ref>{{Cite web|url=http://stayingat.com/hotels/india/orchidhotel/mumbai_hotels/awards.htm|title=Orchid Hotel - 40 international and national awards won for eco friendly and environment|website=stayingat.com}}</ref> <ref name="Bhaskar">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/MH-PUN-HMU-story-of-vithal-kamat-succesaful-hotel-bussinessman-news-hindi-5453829-PHO.html|title=कभी रेस्टोरेंट में करते थे कुक का काम, अब दुनिया भर में हैं इनके 450 होटल्स|date=6 November 2016|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}</ref> ಅವರು ಐಐಎಂ ಅಹಮದಾಬಾದ್, ಬಿಟ್ಸ್ ಪಿಲಾನಿ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://vsit.edu.in/eminent-visitors/|title=Eminent Visitors|website=vsit.edu.in|access-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-date=28 ಜನವರಿ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200128114158/http://vsit.edu.in/eminent-visitors/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/indore/experiences-are-superb-teachers/442280|title='Experiences are superb teachers' {{!}} Freepressjournal : Latest Indian news,Live updates|website=freepressjournal.in}}</ref> ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಕಾಮತ್ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ 'ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಪ್ಲಾಜಾ' ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಕಾಮತ್ ಪ್ಲಾಜಾ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. <ref name="book">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FfQ5DwAAQBAJ&q=kamat+hotels&pg=PT139|title=Master Opportunity and Make it Big|last=Rothman|first=Richard M.|date=2017|publisher=Jaico Publishing House|isbn=9789386348951|language=en}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRothman2017">Rothman, Richard M. (2017). [https://books.google.com/books?id=FfQ5DwAAQBAJ&q=kamat+hotels&pg=PT139 ''Master Opportunity and Make it Big'']. Jaico Publishing House. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9789386348951|<bdi>9789386348951</bdi>]].</cite></ref> == ಪರಿಸರವಾದಿ == ಅವರು ೬೦ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟರು ಮತ್ತು ೧೦೦ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಗುಡ್ಡವನ್ನು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಚೈಲ್ಡ್ ಗಿವ್ಸ್ ಬರ್ತ್ ಟು ಎ ಮದರ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಚಿಟ್ಟೆ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ನವಿ ಮುಂಬೈನ ಇತರ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|title=Treating tastebuds, eco-friendly way|date=13 Feb 2007|publisher=The economic Times|page=7}}</ref> ಕಾಮತ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ೧೨೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ ಲೋಕಾಲಿಟಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ನಿಮಜ್ಜನದ ನಂತರ ೧೦೦ ಟನ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು 'ನಿರ್ಮಾಲ್ಯ' (ಹೂವಿನ ಅರ್ಪಣೆ) ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಅವರ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. <ref>{{Cite news|title=Mumbai's original Green Man|date=14 April 2012|work=Afternoon Despatch & Courier}}</ref> ಅವರ ಹೋಟೆಲ್ ಕೂಡ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದೆ. == ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ == ಸ್ವಭಾವತಃ ಸಂರಕ್ಷಣಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ ಅವರು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ 'ರಘು-ಚಿವು ಗಲ್ಲಿ' (ಗಿಳಿ ಮತ್ತು ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಬೀದಿ), ಕೊಂಕಣ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಆಮೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುಣೆಯ ಫೋರ್ಟ್ ಜಾಧವಗಡ ಬಳಿ ಜಿಂಕೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒರಿಸ್ಸಾದ ಚಿಲಿಕಾ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ 'ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ ಸೆಂಟರ್' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ೩೫,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಕಾಮತ್ ಅವರು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ 'ಆಯ್' - 'ಮದರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ' ಮತ್ತು ಪುಣೆಯ ಫೋರ್ಟ್ ಜಾಧವ್‌ಗಢ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|title=Eco fest: floral offerings put to fruitful use|last=Wadhwa|first=Kiran|date=22 Sep 2007|work=Metro|agency=Hindustan Times|page=4}}</ref> == ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಕ್ಟರ್ == ಕಾಮತ್ ಅವರು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಉತ್ತಮ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ . ಕಾಮತ್ ಅವರು ದಿ ಆರ್ಕಿಡ್ ಹೋಟೆಲ್ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಆಯಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಎಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳ ಸಣ್ಣ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ತೆರೆದರು. ಅವರ ಚರ್ಚ್‌ಗೇಟ್ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ೧೦,೮೦೦ ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ೧೧,೦೦೦ ಆಮೆ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/mumbai-news-stash-of-vintage-antiques-photos-vile-parle-the-orchid-hotel-vitthal-kamat/18216168|title=Mumbai: Secret stash of antiques lies in Vile Parle hotel. See photos|date=2 May 2017|website=mid-day|language=en}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರು ಫೋರ್ಟ್ ಜಾಧವಗಡದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/MH-PUN-HMU-story-of-vithal-kamat-succesaful-hotel-bussinessman-news-hindi-5453829-PHO.html|title=कभी रेस्टोरेंट में करते थे कुक का काम, अब दुनिया भर में हैं इनके 450 होटल्स|date=6 November 2016|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.bhaskar.com/news/MH-PUN-HMU-story-of-vithal-kamat-succesaful-hotel-bussinessman-news-hindi-5453829-PHO.html "कभी रेस्टोरेंट में करते थे कुक का काम, अब दुनिया भर में हैं इनके 450 होटल्स"]. ''Dainik Bhaskar'' (in Hindi). 6 November 2016.</cite> [[Category:CS1 Hindi-language sources (hi)]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] </ref> <ref>{{Cite news|title=One Man's Passion|date=6 May 2007|work=Arts & Culture|agency=HT Media|page=14}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ == ಕಾಮತ್ ಅವರು ೧೧೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನ ಉದ್ಯಮದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿಇಒ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, [[ದಲೈ ಲಾಮಾ]] ಅವರಿಂದ ಪಡೆದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೀಕಾಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೨ , ಗ್ರೀನ್ ಹೊಟೇಲಿಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೦, <ref>{{Cite web|url=http://www.greenhotelier.org/best-practice-sub/case-studies/indias-eco-pioneer-the-orchid-mumbai/|title=India's eco pioneer|website=greenhotelier.org|access-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-date=6 ಆಗಸ್ಟ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806124538/https://www.greenhotelier.org/best-practice-sub/case-studies/indias-eco-pioneer-the-orchid-mumbai/|url-status=dead}}</ref> ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಪರಿಸರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೦, <ref>{{Cite web|url=http://www.hospitalitybizindia.com/detailNews.aspx?aid=8302&sid=41|title=Hospitality Biz India :: Vithal Kamat receives Rajiv Gandhi Environment Award|website=hospitalitybizindia.com}}</ref> ಓಲಾ ಉಲ್ಸ್ಟನ್ ಅವರಿಂದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೀಕಾಕ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೦. <ref>{{Cite web|url=http://www.hospitalitybizindia.com/detailNews.aspx?aid=8746&sid=41|title=Hospitality Biz India :: The Orchid bags Golden Peacock Environment Management Award – 2010|website=hospitalitybizindia.com}}</ref> ಅವರು ಮಹಾರಾಷ್ಟದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯ (ಎಮ್‌ಇ‌ಡಿ‌ಸಿ) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು, ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂಬೈ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite news|title=Orchid, Award Ani Kamat|date=17 Nov 2006|publisher=Maharashtra Times|page=6}}</ref> == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * ''ಯಶ್ ಅಪ್ಯಾಶ್ ಆನಿ ಮಿ'' ,  <ref>{{Cite web|url=https://nrinews24x7.com/dr-vithal-kamats-pens-ode-mother-yash-apyash-ani/|title=Dr Vithal Kamat's pens an ode to his mother: 'Yash Apyash Ani Me' - NRInews24x7|website=nrinews24x7.com|access-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-date=11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411134915/https://nrinews24x7.com/dr-vithal-kamats-pens-ode-mother-yash-apyash-ani/|url-status=dead}}</ref> * ''ಇಡ್ಲಿ ಆರ್ಕಿಡ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ ಪವರ್'' ,  <ref>{{Cite web|url=https://www.mouthshut.com/product-reviews/Idli-Orchid-and-Will-Power-Vithal-Kamat-reviews-925051699|title=Idli,Orchid and Will Power - Vithal Kamat Reviews and Ratings - MouthShut.com|website=mouthshut.com|language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} lh9tg59mtxwleiqbna6ghtdqmearjeg 0 145466 1373074 1363597 2026-05-09T12:58:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373074 wikitext text/x-wiki {{pp-blp|small=yes}} {{pp-move-indef}} {{Infobox person | name =ವಿಜಯ್ | image = File:Vijay At The Jilla 100 days celebrations event 1.jpg | image_size = | caption = ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ | birthname = ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|6|22}}<ref name="DOB">[http://www.filmibeat.com/celebs/vijay-tamil-actor/biography.html "Exclusive biography of @actorvijay and on his life"], ''filmibeat.com''. Retrieved 31 July 2018.</ref> | birth_place = ಚೆನ್ನೈ | other_names = ''ತಳಪತಿ ವಿಜಯ್'' | nationality = | alma_mater = ಲೊಯೊಲಾ ಕಾಲೇಜು, ಚೆನ್ನೈ | occupation = {{hlist|ನಟ|ನರ್ತಕ|[[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ]]|ಪರೋಪಕಾರಿ}} | yearsactive = ೧೯೮೪–ಪ್ರಸ್ತುತ | spouse =ಸಂಗೀತಾ ಸೋರ್ನಲಿಂಗಂ, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೯ | children = ೨ | parents = ಎಸ್.ಎ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಶೋಭಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ | signature = Vijay-tranperent-signature.png }} '''ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್''' <ref name="christianname">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/bjp-leader-tweets-truth-about-vijay-s-religion-gets-it-from-actor-s-fans/story-HQ8kqdFNeQsb4umhGkV7VJ.html|title=BJP leader tweets 'truth' about Vijay's religion, gets it from actor's fans|date=23 October 2017|work=Hindustan Times|access-date=6 June 2020}}<br /><br />- {{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/tn-doesnt-care-if-their-thalapathy-joseph-vijay-why-does-bjps-h-raja-70414|title=TN doesn't care if their Thalapathy is Joseph Vijay: Why does BJP's H Raja?|date=23 October 2017|work=The News Minute}}</ref> ಇವರು ಜೂನ್ ೨೨ ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರನ್ನು '''ವಿಜಯ್''' ಎಂದು ಏಕನಾಮದಲ್ಲಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ನರ್ತಕ, [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ]] ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ. ಇವರು [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="dance">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378314.cms|title=Vijay's energetic dance moves|date=15 October 2015|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712160604/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378314.cms|archive-date=12 ಜುಲೈ 2021|access-date=12 July 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-66-latest-updates-directed-by-vamshi-produced-by-dil-raju-thalapathy-67-updates-beast-updates-tamil-news-293387|title=Breaking! Vijay confirms 'Thalapathy 66', becomes South India's highest paid actor – Tamil News|date=19 August 2021}}</ref> <ref name="top paid">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-confirms-thalapathy-66-for-highest-salary-in-south/articleshow/85480625.cms|title=Vijay confirms 'Thalapathy 66' for highest salary in south? - Times of India|work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref name="dtNext.in 2021">{{Cite web|url=https://www.dtnext.in/News/Cinema/2021/05/12014737/1293540/Vijay-to-get-a-whopping-Rs-110-crore-for-his-66th.vpf|title=Vijay to get a whopping Rs 110 crore for his 66th?|date=12 May 2021|website=dtNext.in|access-date=19 May 2021|archive-date=19 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519122132/https://www.dtnext.in/News/Cinema/2021/05/12014737/1293540/Vijay-to-get-a-whopping-Rs-110-crore-for-his-66th.vpf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/10-highest-paid-actors-in-kollywood/photostory/48385784.cms|title=10 Highest paid actors in Kollywood|work=The Times of India|access-date=27 April 2021}}</ref> ಅವರು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/fan-moment-of-a-visually-challenged-couple-with-thalapathy-vijay/articleshow/79834573.cms|title=Fan moment of a visually challenged couple with Thalapathy Vijay|date=21 December 2020|work=The Times of India|access-date=23 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623053853/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/fan-moment-of-a-visually-challenged-couple-with-thalapathy-vijay/articleshow/79834573.cms|archive-date=23 June 2021}}</ref> ಮತ್ತು ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ೬೫ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ ಎಂಟು ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ತಮಿಳುನಾಡು [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] ಮೂರು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಐಐಎಮ್‌ಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ . <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-collects-his-iara-award-mersal-person-93275#:~:text=The%20International%20Achievement%20Recognition%20Awards,gave%20the%20event%20a%20miss.|title=Vijay collects his IARA Award for 'Mersal' in person|date=13 December 2018}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳ ಗಳಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರು ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ೧೦೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref name="forbesmagz">{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2017-celebrity-100/1665/all|title=2017 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=22 December 2017|archive-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924062405/http://forbesindia.com/celebprofile/pawan-kalyan/52|url-status=dead}}</ref> <ref name="2018 list">{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/lists/2018-celebrity-100/1735/all|title=2018 Celebrity 100|last=Sarkar|first=Pooja|last2=Bathija|first2=Monica|date=1 January 1970|website=Forbes India|access-date=9 June 2021|last3=Chakraborty|first3=Sayan|archive-date=10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210225537/https://www.forbesindia.com/lists/2018-celebrity-100/1735/all|url-status=dead}}</ref> <ref name="2019 list">{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all|title=2019 Celebrity 100|last=Sarda|first=Pranit|last2=Singh|first2=Rajiv|date=1 January 1970|website=Forbes India|access-date=9 June 2021|last3=Banerjee|first3=Jasodhara|archive-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200330175050/https://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಬೇಡಿಕೆ, ಅವರನ್ನು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಬೇಡಿಕೆಯ ನಟನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.tollywood.net/vijay-beats-prabhas-allu-arjun-becomes-top-pan-india-star-says-survey/|title=Vijay Becomes Top No.1 PAN India star, Says Survey!|last=Desk|first=Tollywood|date=May 27, 2022|website=Tollywood|archive-url=https://web.archive.org/web/20220605073423/https://www.tollywood.net/vijay-beats-prabhas-allu-arjun-becomes-top-pan-india-star-says-survey/|archive-date=Jun 5, 2022|access-date=Jun 5, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/thalapathy-vijay-starrer-masters-hindi-version-gets-huge-demand-north-ahead-its-release-report-579270|title=Thalapathy Vijay's film Hindi version gets a huge demand in the North ahead of its release: Report|last=Desk|first=Pinkvilla|date=3 December 2020|website=PINKVILLA|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106055114/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/thalapathy-vijay-starrer-masters-hindi-version-gets-huge-demand-north-ahead-its-release-report-579270|archive-date=6 January 2022|access-date=6 January 2022}}</ref> ೧೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರ ''ವೆಟ್ರಿ'' (೧೯೮೪); ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಎಸ್‌ಎ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಇದು ಎಂಗಳ ನೀತಿ (೧೯೮೮) ವರೆಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''ನಾಳಯ್ಯ'' ''ತೀರ್ಪು'' (೧೯೯೨) ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ ನಾಯಕನಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಣಯ ರಜತ ಮಹೋತ್ಸವದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. <ref name="jubilee">{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/article/from-sachien-to-kushi-four-romantic-films-of-thalapathy-vijay-that-are-evergreen/747959|title=From Sachien to Kushi: Four romantic films of Thalapathy Vijay that are evergreen|date=29 December 2021|website=Timesnownews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229181634/https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/article/from-sachien-to-kushi-four-romantic-films-of-thalapathy-vijay-that-are-evergreen/747959|archive-date=29 December 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> ಅವರ ಮೊದಲ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ''ಪೂವೆ ಉನಕ್ಕಾಗ'' ಚಿತ್ರ ಬಂದಿತು. ಅವರು ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್'' (೧೯೯೮) ನಲ್ಲಿ ಹೈಪರ್-ಪೋಸೆಸಿವ್ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ನಾಯಕ-ವಿರೋಧಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳು ಮಗನ್'' (೨೦೦೭) ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇ-ಬಾಯ್. ಅವರ ಮಸಾಲಾ ಚಿತ್ರ ''ತಿರುಮಲೈ'' (೨೦೦೩) ಯಶಸ್ಸು ಅವರ ಆನ್-ಸ್ಕ್ರೀನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/lf/2003/10/12/stories/2003101201050200.htm|title=Kollywood crackers|last=Kamath|first=Sudhish|date=12 October 2003|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120081554/http://www.thehindu.com/lf/2003/10/12/stories/2003101201050200.htm|archive-date=20 January 2017|author-link=Sudhish Kamath}}</ref> ಅವರು ಗಿಲ್ಲಿ (೨೦೦೪) ನಲ್ಲಿ ಕಬಡ್ಡಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ₹೫೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ (ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ) ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref name="Vijaytop7">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-the-top-7-vijay-movies-south/20140623.htm|title=Looking at Vijay's TOP 7 landmark films|last=Saraswathi|first=S.|date=23 June 2014|website=[[Rediff.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109100527/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-the-top-7-vijay-movies-south/20140623.htm|archive-date=9 January 2017}}</ref> ಅವರು ''ತಿರುಪಾಚಿ'' (೨೦೦೫), ''ಸಚೇನ್'' (೨೦೦೫), ''ಶಿವಕಾಶಿ'' (೨೦೦೫), ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' (೨೦೦೭) ಮತ್ತು ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'' (೨೦೦೯) ಸೇರಿದಂತೆ ಆರಾಧನಾ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ೨೦೦೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ೨೦೧೦ ಮತ್ತು ೨೦ ರ ''ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವಲನ್'' (೨೦೧೧), ''ನನ್ಬನ್'' (೨೦೧೨), ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿ'' (೨೦೧೨), ''ಕತ್ತಿ (೨೦೧೪), ಮೆರ್ಸಲ್'' ''('' ೨೦೧೭), ''ಸರ್ಕಾರ್'' (೨೦೧೮), ''ಬಿಗಿಲ್'' (೨೦೧೯), ''ಮಾಸ್ಟರ್(2021) ಮತ್ತು ಬೀಸ್ಟ್ (2022)'' ಸೇರಿದಂತೆ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಣಯ, ಆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಮಸಾಲಾ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ನಂತರದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡವು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಪರಿಸರ, ರಾಜಕೀಯ ಸುಧಾರಣೆಯ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಾಗಿದೆ . <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thuppakki-to-sarkar-five-times-when-master-actor-vijay-handled-controversies-with-a-calm-demeanor/photostory/73982034.cms|title='Thuppakki' to 'Sarkar': Five times when 'Master' actor Vijay handled controversies with a calm demeanor|date=6 February 2020|website=The Times of India|language=en|access-date=8 June 2020}}</ref> ವಿಜಯ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. <ref name="popular">{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/12/08/vijay-selfie-with-fans-most-retweetedtweet-2020.html|title=Vijay's selfie with fans most retweeted tweet of 2020 in India|website=The Week}}</ref> ಅವರು ಹಲವಾರು ಅನುಮೋದನೆಗಳಿಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 'ವಿ ಗೋ ಗ್ರೀನ್' ಜಾಗತಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನದ ಆಂದೋಲನದ ಅಮೇರಿಕನ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್‌ಕಿಂಗ್ಸ್|ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2013/jun/08/Actor-Vijay-helps-US-Consulate-go-green-484719.html|title=Actor Vijay helps US Consulate go green|website=The New Indian Express}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಟರ್ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಡುಕಿದ ಮತ್ತು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ ನಟ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/google-trendsvijay-is-the-most-searched-tamil-actor-news-tamil-omrpPAccbhjha.html|title=Google trends:Vijay is the most searched Tamil actor|website=Sify|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-date=20 ನವೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120030712/https://www.sify.com/movies/google-trendsvijay-is-the-most-searched-tamil-actor-news-tamil-omrpPAccbhjha.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="auto1">{{Cite web|url=https://gadgets.ndtv.com/apps/news/twitter-trends-india-2020-most-retweeted-thalapathy-vijay-selfie-liked-tweet-virat-kohli-2335890|title=Virat-Anushka's Pregnancy Announcement Was Most Liked Tweet in India in 2020|website=NDTV Gadgets 360}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಂಜಿಆರ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪಡೆದರು. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಅವರನ್ನು "ಸ್ಥಿರವಾದ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರ" ಎಂದು ರೂಪಿಸಿತು. <ref name="Upadhyaya 2017">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/mersal-box-office-collection-vijay-crowned-king-rs-100-crore-club-consistent-performer-749164|title=Mersal box office collection: Vijay crowned the king of Rs 100 crore club; consistent performer than Rajinikanth, Ajith|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=13 November 2017|website=IBTimes India|access-date=14 May 2021}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ವಿಜಯ್ ಅವರು ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಗಿ ಜೂನ್ ೨೨ ೧೯೭೪ ರಂದು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಮದ್ರಾಸ್ (ಈಗ [[ಚೆನ್ನೈ]] ) ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಎಸ್‌ಎ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಶೋಬಾ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಗಾಯಕಿ. ವಿಜಯ್ ಅವರ ತಂದೆ ಎಸ್.ಎ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ತಮಿಳು ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಶೋಬಾ ಹಿಂದೂ ಕುಟುಂಬದವರು. <ref name="VJ bio" /> <ref name="tradition">{{Cite web|url=https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=249358&u=i-was-born-as-a-christian-my-wife-is-a-hindu-vijays-father-sa-chandrasekhar-responds-to-allegations-249358|title="I was born as a Christian, my wife is a Hindu": Vijay's father SA Chandrasekhar responds to allegations|last=Daily|first=Keralakaumudi|date=21 February 2020|website=Keralakaumudi Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20220104152739/https://keralakaumudi.com/en/news/news.php?id=249358&u=i-was-born-as-a-christian-my-wife-is-a-hindu-vijays-father-sa-chandrasekhar-responds-to-allegations-249358|archive-date=4 January 2022|access-date=4 January 2022}}</ref> ವಿಜಯ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕಾರಣ ೧೨ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ಪಡೆದರು. <ref name="VJ bio">{{Cite web|url=https://www.vikatan.com/topics/vijay-person-2|title=Latest biography news about vijay|date=27 December 2021|website=www.vikatan.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227053108/https://www.vikatan.com/topics/vijay-person-2|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|access-date=27 December 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಕೆಳ-ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಶೋಬಾ ಅವರು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಕೂಲಿಯಾಗಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೦ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಅವರು ಹಾಡುವ ದಿನ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಆಹಾರವಿತ್ತು, ಇತರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="VJ bio" /> ವಿಜಯ್‌ಗೆ ವಿಧ್ಯಾ ಎಂಬ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದಳು, ಅವಳು ಎರಡು ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ ನಿಧನರಾದರು. ಅವನ ತಂಗಿಯ ಮರಣವು ವಿಜಯ್‌ನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಬಾಧಿಸಿತು; ಅವರ ತಾಯಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಮಾತನಾಡುವ, ತುಂಟತನದ ಮತ್ತು ಹೈಪರ್ಆಕ್ಟಿವ್ ಆಗಿದ್ದ ವಿಜಯ್, ವಿದ್ಯಾಳ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಮೌನವಾದರು. <ref name="Vidya">[http://www.indiaglitz.com/mothers-day-special-interview-with-illayathalapathy-vijay-mother-shobha-chandrasekhar-tamil-news-158472.html "Mothers Day special Interview with Illayathalapathy Vijay mother Shobha Chandrasekhar"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928232436/https://www.indiaglitz.com/mothers-day-special-interview-with-illayathalapathy-vijay-mother-shobha-chandrasekhar-tamil-news-158472.html |date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022 }}, ''IndiaGlitz''.</ref> ಆಕೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ವಿಜಯ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ವಿವಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು, ಇದು ವಿದ್ಯಾ-ವಿಜಯ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/interesting-facts-about-ilayathalapathy-vijay/Bollywood-cameos/photostory/59266578.cms|title=Bollywood cameos&nbsp;– Interesting facts about Ilayathalapathy Vijay|website=The Times of India|access-date=9 June 2020}}</ref> ವಿದ್ಯಾಳ ಸ್ಮರಣೀಯ ಫೋಟೋವನ್ನು ೨೦೦೫ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸುಕ್ರನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>[http://starsbiography.weebly.com/vijay.html "Vijay"]. ''starsbiography''.</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/vijay-rare-childhood-picture-sister-vidhya-chandrasekhar-thalapathy-sukran-cameo-tamil-news-230281|title=Rare picture of Vijay with his sister – Tamil News|date=25 February 2019|website=IndiaGlitz.com}}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೋಡಂಬಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿ ಫಾತಿಮಾ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=t1Ecr-4c5F0|title=Vijay speaks about his childhood schooling in fathima matriculation school chennai|website=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925051506/https://www.youtube.com/watch?v=t1Ecr-4c5F0|archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜಯ್ ನಂತರ ವಿರುಗಂಬಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿರುವ ಬಾಲಲೋಕ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗೆ <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/which-celebritiy-belongs-to-your-schoolcollege/vijay.html|title=Vijay {{!}} Which Celebrity belongs to your school/college?|date=23 April 2016|website=Behindwoods|access-date=28 December 2017}}</ref> ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಲೊಯೋಲಾ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ವಿಷುಯಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟರು. <ref name="Vidya"/> == ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ೧೯೮೪–೨೦೦೩: ಬಾಲ ನಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆ === ೧೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ''ವೆಟ್ರಿ'' (೧೯೮೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ''ಕುಟುಂಬ'' (೧೯೮೪), ''ವಸಂತ ರಾಗಂ'' (೧೯೮೬), ''ಸತ್ತಂ ಒರು ವಿಲಾಯಾಟ್ಟು'' (೧೯೮೭) ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ''ಇದು ಎಂಗಲ್ ನೀತಿ'' (೧೯೮೮). ''ನಾನ್ ಸಿಗಪ್ಪು ಮಾನಿತನ್'' (೧೯೮೫) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟನಾದ [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಅವರ ಜೊತೆ ಸಹ-ನಟನಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ''ವೆಟ್ರಿ'' ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಿರಿಯ ನಟ-ನಿರ್ಮಾಪಕ ಪಿಎಸ್ ವೀರಪ್ಪನವರು ಬಾಲನಟನಾದ ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಸಂಭಾವನೆಯಾಗಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೫೦೦ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/k5E0a|title=Vijay's First Salary as a Child actor in 1984 Revealed! it was 500 rupees|date=27 December 2021|website=Ghostarchive|access-date=27 December 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ಕಲರ್ ಮತ್ತು ೯೦ ರ ದಶಕದ ಕಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರದಂತಹ ಎರಡು ಹಳೆಯ ದೃಶ್ಯ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.vikatan.com/cinema/tamil-cinema/news/43349.art|title=22 ஆண்டுகளில் விஜய்யின் சினிமா பயணம்!|date=4 December 2014|work=[[Ananda Vikatan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110123018/http://www.vikatan.com/cinema/tamil-cinema/news/43349.art|archive-date=10 January 2017|language=ta}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ೧೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ''ನಾಳಯ್ಯ ತೀರ್ಪು'' (೧೯೯೨) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref name="hindu">[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/style-of-his-own/article2274239.ece "Style of his own"].</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ವಿಜಯಕಾಂತ್ ಜೊತೆಗೆ ''ಸೆಂಧೂರಪಾಂಡಿ'' (೧೯೯೩) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. <ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-13/sac-recalled-how-vijayakanth-did-sendhoorapandi-free-of-cost-to-help-his-son-vijays-career.html "SAC recalled how Vijayakanth did Sendhoorapandi free of cost to help his son Vijay's career"]. ''www.behindwoods.com''.</ref> ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ರಸಿಗನ್'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ಸು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. <ref>{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/sanghavi-recalls-her-experience-working-with-ilayathalapathy-vijay.html|title=''Rasigan success''|date=16 February 2017|website=Behindwoods|access-date=17 March 2021}}</ref> ಇದು ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ''ಇಳಯ'' ದಳಪತಿ (ಯುವ ಕಮಾಂಡರ್) ಪೂರ್ವಪ್ರತ್ಯಯದೊಂದಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.vikatan.com/cinema/tamil-cinema/news/93079-hidden-secrets-in-mersal-movie-poster.html|title='மெர்சல்' ஃபர்ஸ்ட்லுக்கில் இந்த விஷயங்களை எல்லாம் கவனிச்சீங்களா..?|last=Lee|first=Dharmik|date=22 June 2017|access-date=24 November 2017}}</ref> ಅವರು ''ದೇವ'' ಮತ್ತು ''ರಾಜವಿನ್ ಪರ್ವೈಯಿಲೆ'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟ [[ಅಜಿತ್ ಕುಮಾರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ನಟಿಸಿದರು. ''ದೇವಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref name="stunts">{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/features/News/News39/27-12-05e/vijay.html|title=Tamil movies : Vijay risky stunts in films|website=Behindwoods|access-date=25 June 2021}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ''ವಿಷ್ಣು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ತಮಿಳು ನಟ ಜೈಶಂಕರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ''ವಿಷ್ಣು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯದ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ ಸ್ಮಿತ್ ಅವರ ''ದಿ ಫ್ರೆಶ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಬೆಲ್-ಏರ್‌ನಂತೆಯೇ'' ಇಯರ್ ಸ್ಟಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಾರ್ಡ್‌ರೋಬ್ ಅನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರಣಯ ದುರಂತ ''ಚಂದ್ರಲೇಖಾ'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/kollywoods-craze-for-hit-titles-imagegallery-1-kollywood-sdmpkQidjbghi.html|title=Chandralekha average performance|website=Sify|access-date=9 May 2021|archive-date=9 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509114321/https://www.sify.com/movies/kollywoods-craze-for-hit-titles-imagegallery-1-kollywood-sdmpkQidjbghi.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೫ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿ. ರಂಗನಾಥನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಕೊಯಮತ್ತೂರು ಮಾಪಿಳ್ಳೈ'' ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. <ref name="Coimbatore mappilai success">{{Cite web|url=http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/13-pongal-releases-for-vijay/index.html|title=successful Pongal releases for Vijay|date=3 January 2017|website=Behindwoods|access-date=6 May 2021}}</ref> ''ಕೊಂಬತ್ತೋರ್ ಮಾಪಿಳ್ಳೈ'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೂ ಯಶಸ್ವಿ ಸಾಹಸವಾಗಿತ್ತು. <ref name="Balachandran 2015">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/sanghavi-makes-a-comeback-in-kanis-film/articleshow/46944952.cms|title=Sanghavi makes a comeback in Kani's film|last=Balachandran|first=Logesh|date=17 April 2015|website=The Times of India|access-date=26 June 2021}}</ref> ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. <ref name="Indiatodayreview">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-vijay-best-films-of-ilayathalapathy-vijay-19869-2016-06-22|title=Happy Birthday Vijay: 10 best films of Ilayathalapathy as a performer|website=India Today|language=en|access-date=5 August 2019}}</ref> ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಲ್ಟ್-ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. <ref name="positive reviews">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms|title='Shajahan' – 2001|date=17 June 2020|website=The Times of India|access-date=14 December 2020|ref={{sfnref | The Times of India | 2020}}}}</ref> <ref name="cult status">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/happy-birthday-vijay-priyanka-chopra-to-katrina-kaif-6-times-thalapathy-romanced-bollywood-actors-101624363018864.html|title=Happy birthday Vijay: Priyanka Chopra to Katrina Kaif, 6 times Thalapathy romanced Bollywood actors|last=Desk|first=HT Entertainment|date=22 June 2021|website=Hindustan Times|access-date=25 June 2021}}</ref> 1996 ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ವಿಕ್ರಮನ್ -ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಪೂವೆ'' ಉನಕ್ಕಾಗದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. <ref name="hits">{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13647189&cid=2408|title=Vijay blockbusters|date=20 January 2007|website=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20050113190938/http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13647189&cid=2408|archive-date=13 January 2005|access-date=24 April 2014}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹತ್ತನೇ ಚಿತ್ರ ''ವಸಂತ ವಾಸಲ್'' ನಂತರ ಯಶಸ್ವಿ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರಗಳು ''ಮಾನ್ಬುಮಿಗು ಮಾನವನ್'' ಮತ್ತು ''ಸೆಲ್ವ'' . ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ''ಕಾಲಮೆಲ್ಲಂ ಕಾತಿರುಪ್ಪೆನ್'' ಎಂಬ ಯಶಸ್ವಿ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಲೆತೂಕದ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಯುದ್ಧದ ಜಗಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, <ref name="Behindwoods 2018">{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-films-in-which-thalapathy-vijay-played-negative-roles/kaalamellam-kaathiruppen.html|title=Kaalamellam Kaathiruppen – When Thalapathy Vijay played negative roles – Complete list here|date=22 October 2018|website=Behindwoods|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624074257/https://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/list-of-films-in-which-thalapathy-vijay-played-negative-roles/kaalamellam-kaathiruppen.html|archive-date=24 June 2021|access-date=24 June 2021}}</ref> ಮತ್ತು ''ಲವ್ ಟುಡೆಯಲ್ಲಿ'' ತ್ಯಾಗ-ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಣ್ಣುಮುಚ್ಚಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಎದುರಿಸಿದ ಸಂಕಟದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, <ref name="positive reviews"/> ಮತ್ತು ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯಿಂದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ಅವನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ''ಒನ್ಸ್ ಮೋರ್'' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಿರಿಯ ನಟ [[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್]] ಮತ್ತು ಚೊಚ್ಚಲ ನಟಿ ಸಿಮ್ರಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಮಣಿರತ್ನಂ]] -ನಿರ್ಮಾಣದ ಯಶಸ್ವಿ ಕೌಟುಂಬಿಕ-ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ನೆರುಕ್ಕು ನೆರ್'' ನಲ್ಲಿ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು, ವಸಂತ್ ಸಹ-ನಟನಾಗಿ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ [[ಸೂರ್ಯ ಶಿವಕುಮಾರ್‌‌|ಸೂರ್ಯ]], ಕಥೆಯು ಅತ್ತೆಯ ನಡುವಿನ ಜಗಳದ ನಡುವೆ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref name="Indiatodayreview"/> ನಂತರ ಅವರು, ಫಾಜಿಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಕಡಲುಕ್ಕು ಮರಿಯದೈನಲ್ಲಿ'' ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''ನಿನೈತೆನ್ ವಂಧೈನಲ್ಲಿ'' ತ್ರಿಕೋನ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಮುದನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೈಪರ್- ''ಪೋಸೆಸಿವ್'' ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ''ನ್ಯೂ ಸ್ಟ್ರೈಟ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಮಲೇಷಿಯನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿತು. ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಆಂಟಿ-ಹೀರೋ, ಇದನ್ನು ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರೇಮಕಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. <ref name="Straits Times">{{Cite web|url=https://mobile.twitter.com/VijayIsMyLife/status/1403445876815581188/photo/1|title=Vijay flag flys high as an anti-hero|date=23 June 2021|website=New Straits Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623163943/https://mobile.twitter.com/VijayIsMyLife/status/1403445876815581188/photo/1|archive-date=23 June 2021|access-date=23 June 2021}}</ref> ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ'' ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್'' ಅನ್ನು ವಿಜಯ್ ಅಭಿನಯದ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref name="Indiatodayreview" /> ನಂತರ ಅವರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯುವಕರಾಗಿ- ''ನಿಲಾವೇ ವಾದಲ್ಲಿ'' ಹಿಂದೂ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ಎಝಿಲ್ ಅವರ ''ತುಲ್ಲದ ಮನಮುಮ್ ತುಲ್ಲುಂನಲ್ಲಿ'' ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಸಿಮ್ರಾನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ತಮಿಳುನಾಡು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ೨೦೦ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಓಡಿತು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. <ref>[[Tamil Nadu State Film Award for Best Film]]</ref> ಇದರ ನಂತರ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳು ''ಎಂಡ್ರೆಂಡ್ರುಮ್ ಕಾದಲ್'', ''ನೆಂಜಿನಿಲೆ'' ದರೋಡೆಕೋರನಿಗೆ ಹಿಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ''ಮಿನ್ಸಾರ ಕಣ್ಣಾ'' . <ref name="India Today 2021">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/master-is-blockbuster-but-can-vijay-now-step-out-of-his-comfort-zone-1759706-2021-01-16|title=Master is blockbuster but can Vijay now step out of his comfort zone?|date=16 January 2021|website=India Today|access-date=17 May 2021}}</ref> ೨೦೦೦ ರಿಂದ, ವಿಜಯ್ ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ-ವಿಸ್ಮೃತಿ-ವಿಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ''ಕಣ್ಣುಕ್ಕುಲ್ ನಿಲವು'', ವಿಜಯ್ ಅವರ ಯಶಸ್ವಿ ೨೫ ನೇ ಚಿತ್ರ <ref name="India Today">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-vijay-best-films-of-ilayathalapathy-vijay-19869-2016-06-22|title=Happy Birthday Vijay: 10 best films of Ilayathalapathy as a performer|date=22 June 2016|website=India Today|access-date=26 November 2020}}</ref> ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಫಾಜಿಲ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಎರಡು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ''ಕುಶಿಯಲ್ಲಿ'' ಅಹಂಕಾರ-ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಅರ್‌ಐ ಪತಿ ಅಲ್ಲದ ''-ಪ್ರಿಯಮಾನವಲೆಯಲ್ಲಿ'' ಭಾರತೀಯ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ಛಾಯೆಗಳು. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಯಶಸ್ಸು ಸಿದ್ದಿಕ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್'' ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಸೂರ್ಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ, ವಿಜಯ್‌ ಅವರ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಬದ್ರಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ'' ಕಿಕ್-ಬಾಕ್ಸರ್ ಆಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಣಯ-ದುರಂತ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ''ಷಹಜಹಾನ್'' ಪ್ರೇಮ-ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಿಂದಿ ನಟಿ [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಚೋಪ್ರಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಕೀಲರಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''ತಮಿಝನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ನಟಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.com/news/thamizhan-was-hit-because-of-vijay-imman/303460-71.html|title='Thamizhan' was hit because of Vijay: Imman|date=2 November 2012|work=CNN-IBN|access-date=10 December 2012|archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220234859/https://www.news18.com/|url-status=dead}}<br /><br />- {{Cite web|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/BFB69CAB26ED7A73E5256BB1001949FF|title=April brings cheer to Tamil film industry|date=3 May 2002|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322150013/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/BFB69CAB26ED7A73E5256BB1001949FF|archive-date=22 March 2012|access-date=12 December 2012}}</ref> <ref name="positive reviews"/> ನಂತರ, ಅವರು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರ ''ಯೂತ್‌ನೊಂದಿಗೆ'' ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಡುಗೆಯವರಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಬಾಗವತಿಯಲ್ಲಿ'' ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="toi films">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyamanavale-to-pokkiri-five-blockbuster-tamil-films-of-vijay-that-were-remade-from-telugu/photostory/74968711.cms|title='Priyamanavale' to 'Pokkiri': Five superhit Tamil films of Vijay|date=3 April 2020|website=The Times of India|access-date=25 November 2020|ref={{sfnref | The Times of India | 2020}}}}</ref> ವಿಜಯ್ ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''ವಸೀಗರ'' ಮತ್ತು ಅಲೌಕಿಕ ಚಿತ್ರವಾದ ಪುದಿಯ ''ಗೀತೈ'' ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/wishlist-vijay-should-collaborate-with-these-five-impressive-filmmakers-7369728/|title=Vijay's impressive comic-timing in Vaseegara|last=R|first=Manoj Kumar|date=22 June 2021|website=The Indian Express|access-date=5 July 2021}}</ref> <ref name="toi films" /> === ೨೦೦೩–೨೦೧೧: ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ === ೨೦೦೩ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ''ತಿರುಮಲೈ'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಹಸ-ಪ್ರಣಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವರ ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ [[ಜ್ಯೋತಿಕಾ (ನಟಿ)|ಜ್ಯೋತಿಕಾರವರು]] ನಟಿಸಿದರು, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದವರು ಚೊಚ್ಚಲ ರಮಣ ಮತ್ತು [[ಕೆ. ಬಾಲಚಂದರ್]] ಅವರ ಕವಿತಾಲಯ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ''ತಿರುಮಲೈ'' ಚಿತ್ರವು ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/9398.html|title=Thirumalai Tamil Movie Review|website=Indiaglitz.com|access-date=24 April 2014|archive-date=14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014232416/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/9398.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ''ಉದಯ ಚಿತ್ರವು'' ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಮತ್ತು ೨೦೦೪ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ''ಘಿಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ'', ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವಾದ ''ಒಕ್ಕಡು ಚಿತ್ರದ'' ರೀಮೇಕ್‌ ಆಗಿ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ಈ ಚಿತ್ರವು ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦ ದಿನಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಎಸ್. ಧರಣಿಯವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎ.ಎಂ.ರತ್ನಂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ತ್ರಿಶಾ|ತ್ರಿಷಾ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]] ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9966.html|title=Ghilli's record break|date=24 July 2004|website=Indiaglitz.com|access-date=10 May 2013|archive-date=21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921060746/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9966.html|url-status=dead}}</ref> ''ಗಿಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು'' ದೇಶೀಯ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೫೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೫೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref name="Nair 2016"/> ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಅವರ ''ಪಡಯಪ್ಪ'' (೧೯೯೯) ಚಿತ್ರ, ಆಗ ದಾಖಲೆಯ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೩೦ ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು, ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಮಾನದಂಡ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name=":10">{{Cite web|url=http://www.suryanfm.in/suryan-stories/14-years-ilayathalapthy-vijays-ghilli-facts/|title=14 years of Vijay's Ghilli&nbsp;– Things you din't know about the blockbuster|date=17 April 2018|website=Suryan FM|language=en-US|access-date=12 June 2020|archive-date=12 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612085138/http://www.suryanfm.in/suryan-stories/14-years-ilayathalapthy-vijays-ghilli-facts/|url-status=dead}}</ref> ''ಘಿಲ್ಲಿ'' ಚಿತ್ರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref name=":10" /> ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಲೇಷಿಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $೫೦೦,೦೦೦ ಗಳಿಸಿತು. <ref name=":10" /> [[ಎಮ್. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್|ಎಂ.ಜಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] ಅವರ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಅಡಿಮೈ ಪೆನ್'' (೧೯೬೯) ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದ ಈ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಹ ''ಘಿಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು'' ಮುರಿದು ಘಿಲ್ಲಿಚಿತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ದಾಖಲೆಯಯಿತು.<ref name=":10" /> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/the-ghilli-reunion/article31778167.ece|title=When Janaki Sabesh and Ashish Vidyarthi had a 'Ghilli' reunion|last=S|first=Srivatsan|date=8 June 2020|work=The Hindu|access-date=11 April 2021|language=en-IN}}</ref> "ಇಂದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಗುರುತಿಸುವ ನಾಯಕ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]], ಅಪ್ರತಿಮ ಖಳನಾಯಕ, ಈ ಚಿತ್ರ "ಗಿಲ್ಲಿ"... ಗೆಲುವಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ" ಎಂದು ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]'' ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2004/04/23/stories/2004042301450300.htm|title=Ghilli|date=23 April 2004|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20040705172302/http://www.hindu.com/fr/2004/04/23/stories/2004042301450300.htm|archive-date=5 July 2004|location=Chennai, India}}</ref> ಮುತ್ತುಪಾಂಡಿ (ರಾಜ್) ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವಾಗ ವೇಲು (ವಿಜಯ್) ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಧನಲಕ್ಷ್ಮಿ (ತ್ರಿಶಾ) ಅನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿ ಬಳಸುವ ದೃಶ್ಯವನ್ನು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಚೆನ್ನೈ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]]'' (೨೦೧೩) ನಲ್ಲಿ [[ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ (ಹಿಂದಿ ನಟ)|ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್]] [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ (ನಟಿ)|ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆಯೊಂದಿಗೆ]] ವಿಡಂಬನೆ ಮಾಡಿದರು. ''ಗಿಲ್ಲಿ ನಂತರ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಮಾಧುರೆ'' '',ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು'' ರಮಣ ಮಾಧೇಶ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ''ತಿರುಪಾಚಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು'' ಚೊಚ್ಚಲ ಪೇರರಸು ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು.<ref name="The Times of India">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/love-today-to-vettaikaran-ten-times-when-vijay-delivered-a-super-hit-film-with-a-debutant-director/photostory/76425194.cms|title='Love Today' to 'Vettaikaran': Ten times when Vijay delivered a super hit film with a debutant director|date=17 June 2020|website=The Times of India|access-date=25 November 2020}}</ref> ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಸುಕ್ರನ್‌ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ'' ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೨೦೦೫ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್‌ ಅವರು ಎರಡು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾದ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಒಂದು ಜಾನ್ ಮಹೇಂದ್ರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಸಚಿನ್, ಈ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ ಜೆನಿಲಿಯಾ [[ಜೆನಿಲಿಯಾ ಡಿಸೋಜ|ಡಿಸೋಜಾ]] ಅವರು ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತೋಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪೆರರಸು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''ಶಿವಕಾಶಿ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ'' ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ ಆಸಿನ್ ಅವರು ನಟಿಸಿದರು. <ref name="The Times of India" /> ''ಸಚಿನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ನಿರಾತಂಕದ ಯುವಕನ ಚಿತ್ರಣವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು, <ref name="jubilee"/> ಮತ್ತು "ವಿಜಯ್ ಅವರು ''ಸಚೀನ್'' ಹಾಗೆ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೀಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ''ದಿ ಹಿಂದೂ'' ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.hindu.com/lf/2005/04/20/stories/2005042016270200.htm|title=Life Chennai : Vijay scores as 'Sachein'|date=20 April 2005|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20050518070834/http://www.hindu.com/lf/2005/04/20/stories/2005042016270200.htm|archive-date=18 May 2005|access-date=1 December 2016}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ''ಆಥಿ ಚಿತ್ರವು'', ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವಾದ ''ಆತನೊಕ್ಕಡೆ ಚಿತ್ರದ'' ರೀಮೇಕ್, ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೦೦೬ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಅವರ ತಂದೆ ಎಸ್‌ಎ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಮಣ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. <ref name="Sify">{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/chennai-box-office-jan14-16-news-tamil-kkfvvkhfidesi.html|title=Chennai Box-Office (Jan14-16)|website=Sify|access-date=25 February 2021|archive-date=10 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510154603/https://www.sify.com/movies/chennai-box-office-jan14-16-news-tamil-kkfvvkhfidesi.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೭ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಭುದೇವ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಆದ ''ಪೋಕ್ಕಿರಿ'' ಎಂಬ ದರೋಡೆಕೋರ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ನಟಿಸಿದರು. ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' ೨೦೦೭ ರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೧೦೦-ದಿನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref name="Nair 2016"/> ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಸಿಫಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಪೊಕ್ಕಿರಿಯು'' "ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಆಕ್ಷನ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಅದು ಇರುವವರೆಗೂ ಆನಂದಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/pokkiri-review-tamil-14369041.html|title=Movie Review:Nanban|website=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140123061956/http://www.sify.com/movies/pokkiri-review-tamil-14369041.html|archive-date=23 January 2014|access-date=12 January 2012}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/pokkiri-to-bairavaa-five-times-when-vijay-rocked-the-box-office-during-pongal/photostory/80214638.cms|title='Pokkiri' to 'Bairavaa': Five times when Vijay rocked the box office during Pongal|date=11 January 2021|website=The Times of India|access-date=29 September 2021}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Actor_Vijay.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Actor_Vijay.jpg/173px-Actor_Vijay.jpg|alt=|left|thumb|173x173px| ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್]] ೨೦೦೭ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಭರತನ್ ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಇವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''ಅಳಗಿಯ ತಮಿಳು ಮಗನ್'' ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ನಟಿಸಿದರು. ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಾಯಕ ಮತ್ತು ನಾಯಕ ಎರಡೂ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ವಿಜಯ್ ಅವರು ೨೦೦೮ ರ ಟಿವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಜನರ ಆಯ್ಕೆಯ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-starstudded-awards-ceremony/article3039011.ece|title=A star-studded awards ceremony|date=26 December 2016|work=The Hindu|access-date=31 January 2018|issn=0971-751X}}</ref> ''ಅಳಗಿಯಾ ತಮಿಳ್ ಮಗನ್ ಚಿತ್ರವು'' ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು [[ಬಿಬಿಸಿ]] [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುಕೆ]] ವಿಮರ್ಶಿಸಿತು,ಈ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಣಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯ ಸರಿಯಾದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="BBC 2021">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/11/azhigiye_preview.shtml|title=Shropshire – Bollywood – Azhigiye Tamizh Magan|date=19 May 2021|website=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519171237/http://www.bbc.co.uk/shropshire/films/bollywood/2007/11/azhigiye_preview.shtml|archive-date=19 May 2021|access-date=19 May 2021}}</ref> ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳ್ ಮಗನ್'' ಚಿತ್ರವು $೧.೦೪೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/movies/intl/?page=&country=ZA&id=_fAZHAGIYATAMIZHMA01|title=Azhagiya Tamizh Magan (2007)|website=www.boxofficemojo.com|access-date=15 May 2019}}</ref> ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಗಳಿಕೆಯಾಯಿತು. ''ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಡೈಲಿ'' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ''ಅಳಗಿಯ ತಮಿಳು ಮಗನ್'' 2007 <ref>{{Cite web|url=https://www.screendaily.com/malaysian-box-office-hits-all-time-high-of-100m/4037013.article|title=Malaysian box office hits all-time high of $100m|last=Wong|first=Silvia|date=5 February 2008|website=Screen|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206052007/https://www.screendaily.com/malaysian-box-office-hits-all-time-high-of-100m/4037013.article|archive-date=6 December 2021|access-date=6 December 2021}}</ref> ಮಲೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಚಾರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಕ್ಷನ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''ಕುರುವಿಯಲ್ಲಿ'' ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಧರಣಿ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಜೈಂಟ್ ಮೂವೀಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಸಿಫಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು " ''ಕುರುವಿ'' ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಒಂದು ಸೂಪರ್ ಹೀರೋ ಚಿತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/kuruvi-imagegallery-5-movies-jdwmQejcicisi.html|title=Kuruvi 5|date=17 April 2008|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206052400/https://www.sify.com/movies/kuruvi-imagegallery-5-movies-jdwmQejcicisi.html|archive-date=6 December 2021|access-date=6 December 2021}}</ref> ''ಕುರುವಿ'' ಚಿತ್ರವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ]] ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. <ref name="Box Office Mojo 2021">{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt1228931/?ref_=bo_se_r_1|title=Kuruvi|date=19 May 2021|website=Box Office Mojo|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519161728/https://www.boxofficemojo.com/title/tt1228931/?ref_=bo_se_r_1|archive-date=19 May 2021|access-date=19 May 2021}}</ref> ೨೦೦೯ ರ ವರ್ಷವು ನಿಯೋ-ನಾಯರ್ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾದ ''ವಿಲ್ಲು'' ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಭುದೇವ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ''ವಿಲ್ಲು'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಾಧಾರಣ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref name="Rediff.com">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/2009/jan/12villu-tamil-review.htm|title=Review: Villu|website=Rediff.com|access-date=6 June 2021}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವಾದ ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'', ಇದನ್ನು ಬಾಬುಶಿವನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎವಿಎಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ವಿತರಿಸಿದರು. ಇದು ೨೦೦೯ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ . ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'' (೨೦೦೯) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pluprFijeeaec|title=Chennai Box Office–Jan 22 to 24|date=28 January 2010|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221074110/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pluprFijeeaec|archive-date=21 February 2017}}</ref> ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳು ಮಗನ್'', ''ಕುರುವಿ'' ಮತ್ತು ''ವಿಲ್ಲು'' ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ಸರಾಸರಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು; ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=plupn1acchbad|title=CBO&nbsp;– Nov 30 to Dec 2|date=4 December 2007|website=Sify|archive-url=https://archive.today/20171219123951/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=plupn1acchbad|archive-date=19 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=plupovhjhhacc|title=Chennai Box-Office (June 13–15)|date=17 June 2008|website=Sify|archive-url=https://archive.today/20171219123953/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=plupovhjhhacc|archive-date=19 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pluppHedibbbf|title=Chennai Box Office (Jan 30 to February 1, 2009)|date=3 February 2009|website=Sify|archive-url=https://archive.today/20171219123953/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=pluppHedibbbf|archive-date=19 December 2017}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಮತ್ತು ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಇತರ ಸಮಕಾಲೀನರಿಗಿಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}}೧೦ ಕೋಟಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://mobile.twitter.com/sri50/status/7163372624|title=Sreedhar Pillai: 2009 Tamil actors market salary rates- Vijay is the highest paid actor after Rajini and Kamal in 2009|date=Jul 9, 2022|website=Twitter|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220709070710/https://mobile.twitter.com/sri50/status/7163372624|archive-date=9 July 2022|access-date=Jul 9, 2022}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ವಿತರಿಸಿದ ಆಕ್ಷನ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಸುರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ'' ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ವಿಜಯ್ ಅವರ 50ನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ''ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಟೈಮ್ಸ್'' " ''ಸೂರಾ'' ವಿಜಯ್ ಅವರ ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸೂಪರ್ ಹೀರೋ ಸ್ಟಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದೆ. <ref name="Times">{{Cite web|url=https://www.idntimes.com/hype/humor/danti/filmnya-sukses-11-meme-aquaman-yang-bikin-ngakak-sampai-atit-peyut/3|title=Filmnya Sukses, 11 Meme Aquaman yang Bikin Ngakak Sampai Atit Peyut|last=Times|first=IDN|last2=Triadanti|date=19 December 2018|website=IDN Times|language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214074551/https://www.idntimes.com/hype/humor/danti/filmnya-sukses-11-meme-aquaman-yang-bikin-ngakak-sampai-atit-peyut/3|archive-date=14 December 2020|access-date=14 December 2020}}</ref> ''ಸುರಾ'' ಬಜೆಟ್-ಮಾತ್ರ-ಚೇತರಿಕೆ-ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿ ಉಪಗ್ರಹ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದೆ. <ref name="Indian TV channels">{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/barc-wk-45movies-from-south-spike-viewership-of-hindi-channels-87298.html|title=BARC Wk 45: Movies from south spike viewership of Hindi channels|date=23 November 2017|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817125140/https://www.exchange4media.com/media-tv-news/barc-wk-45movies-from-south-spike-viewership-of-hindi-channels-87298.html|archive-date=17 August 2021|access-date=17 August 2021}}</ref> <ref name="timesindia">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/did-you-know-vijays-sura-director-sp-rajkumar-was-going-to-team-up-with-ajith-a-few-years-back/articleshow/75472908.cms|title=Did you know Vijay's 'Sura' director SP Rajkumar was going to team up with Ajith a few years back?|date=30 April 2020|website=The Times of India|access-date=7 June 2021}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ''ಸೂರಾ'' ಸೋನಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಟಿಆರ್‌ಪಿ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. <ref name="Indian TV channels" /> [[ಚಿತ್ರ:Chinesefestival2011Vijay.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/02/Chinesefestival2011Vijay.jpg/186px-Chinesefestival2011Vijay.jpg|right|thumb|186x186px| ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್]] ೨೦೧೧ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''ಬಾಡಿಗಾರ್ಡ್‌ನ'' ತಮಿಳುವಾಗಿ ರಿಮೇಕ್ ಆದ ''ಕಾವಲನ್'' ಎಂಬ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಾಮಿಡಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಮತ್ತೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಿದ್ದಿಕ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಇದು ವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೨ ಕೋಟಿಗಳ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. <ref name="businessworld.in 2015">{{Cite web|url=http://www.businessworld.in/news/null/the-south-side-story/696844/page-1.html|title=The South Side Story|date=19 February 2015|website=businessworld.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219173038/http://www.businessworld.in/news/null/the-south-side-story/696844/page-1.html|archive-date=19 February 2015|access-date=5 March 2021}}</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20110128024128/http://www.sify.com/movies/vijay-s-kaavalan-is-a-hit-news-tamil-lbzkgaadefh.html Kaavalan is a Hit]. Sify.com. Retrieved 6 June 2011.</ref> ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶಾಂಘೈ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ''ಕಾವಲನ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-kaavalan-at-the-shanghai-film-festival/20110509.htm|title=Vijay's Kaavalan at the Shanghai film festival|work=Rediff|access-date=10 September 2018}}</ref> ''ಕಾವಲನ್'' ಚೀನೀ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jun-11-02/vijay-kavalan-13-06-11-02.html|title=Ilaya Thalapathy Vijay Wows China – Vijay – Kavalan – Shanghai Film Festival – Tamil Movie News|date=23 June 2021|website=Behindwoods.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623054853/https://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jun-11-02/vijay-kavalan-13-06-11-02.html|archive-date=23 June 2021|access-date=23 June 2021}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ದೀಪಾವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ, ಎಮ್‌. ರಾಜಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ವೇಣು ರವಿಚಂದ್ರನ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಾಹಸಮಯ ''ಚಿತ್ರವಾದ ವೇಲಾಯುಧಂ'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref name="Nair 2016">{{Cite web|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/list-of-ilayathalapathy-vijay-action-packed-films-actor-vijay-filmography-theri-movie-box-office-records-top-south-indian-action-films-from-ghilli-to-theri-movie-news-1463648578.html|title=From Ghilli to Theri: 10 Ilayathalapathy Vijay action blockbusters one should know!|last=Nair|first=Sree Prasad|date=19 May 2016|website=CatchNews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213072110/https://www.catchnews.com/regional-cinema/list-of-ilayathalapathy-vijay-action-packed-films-actor-vijay-filmography-theri-movie-box-office-records-top-south-indian-action-films-from-ghilli-to-theri-movie-news-1463648578.html|archive-date=13 December 2021|access-date=21 December 2020}}</ref> ''ವೇಲಾಯುಧಂ'' ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. <ref name="Nair 2016"/> ''ವೇಲಾಯುಧಂ'' ಕೂಡ ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸುನ್ನು ಕಂಡಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="R 2011">{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-velayudham-s-victory-over-7aam-arivu-surprises-all-1604999|title='Velayudham''s victory over '7aam Arivu' surprises all|last=R|first=Sharanya C|date=30 October 2011|website=DNA India|access-date=5 March 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ''ವೇಲಾಯುಧಂನಲ್ಲಿ'' ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ಸೂಪರ್ ಹೀರೋ ಆಗಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ವೇಷಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಶೈಲಿಯು ''ಅಸ್ಸಾಸಿನ್ಸ್ ಕ್ರೀಡ್'' ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುವಂತೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವಾದರು. <ref name="Film Companion 2020">{{Cite web|url=https://www.filmcompanion.in/features/telugu-features/reddy-player-one-south-indian-films-that-borrowed-the-video-game-aesthetic/|title=Reddy Player One: South Indian Films That Borrowed The Video Game Aesthetic|date=15 June 2020|website=Film Companion|access-date=19 May 2021}}</ref> ''ವೇಲಾಯುಧಂ'' [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನೀ]] ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. <ref name="Zee News 2013">{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/regional/hansika-motwani-touched-by-japanese-fans_132222.html|title=Velayudham popularity in Japan|date=16 April 2013|website=Zee News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116100114/https://zeenews.india.com/entertainment/regional/hansika-motwani-touched-by-japanese-fans_132222.html|archive-date=16 January 2022|access-date=21 May 2021}}</ref> === ೨೦೧೨–ಇಂದಿನವರೆಗೆ: ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು === ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರ ''ನನ್ಬನ್'', [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ]] ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್|೩ ಈಡಿಯಟ್ಸ್]]'' ಅನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿ, ಎಸ್. ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ೨೦೧೨ ರ ಪೊಂಗಲ್ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ''ನನ್ಬನ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/priyanka-vijay-other-stars-at-indian-film-festival-of-melbourne-news-bollywood-mgor5dfjgcgsi.html|title=Priyanka, Vijay & other stars at Indian Film Festival of Melbourne|work=Sify|access-date=14 December 2017|archive-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150814184816/http://www.sify.com/movies/priyanka-vijay-other-stars-at-indian-film-festival-of-melbourne-news-bollywood-mgor5dfjgcgsi.html|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು, ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನಟ [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-23/news-interviews/30655364_1_kamal-haasan-ulaganayagan-verdict|title=Kamal Haasan's verdict on Nanban|date=23 January 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=13 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520111634/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-23/news-interviews/30655364_1_kamal-haasan-ulaganayagan-verdict|archive-date=20 May 2013}}</ref> ''ನನ್ಬನ್'' ೧೦೦ ದಿನಗಳ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/nanban-review-tamil-14988520.html|title=Movie Review: Nanban|website=Sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925162351/http://www.sify.com/movies/nanban-review-tamil-14988520.html|archive-date=25 September 2013|access-date=12 January 2012}}<br /><br />- {{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-nanban-is-worth-a-watch/20120112.htm|title=Review: Nanban is worth a watch|last=Srinivasan|first=Pavithra|website=Rediff.com|access-date=12 January 2012}}</ref> ''ನನ್ಬನ್'' ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೫೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ''[[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]]'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref name="express">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/foreign-return/984421/|title=Foreign Return|last=Pereira|first=Priyanka|date=6 August 2012|work=Indian Express|access-date=19 March 2021}}</ref> ಅವರು [[ಪ್ರಭುದೇವ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ೨೦೧೨ರ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ರೌಡಿ ರಾಥೋರ್‌ನಲ್ಲಿ'' ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/actor-vijay-shakes-a-leg--in-rowdy-rathore/263598-71-210.html|title=Actor Vijay shakes a leg in 'Rowdy Rathore|last=IndiaGlitz|date=1 June 2012|work=[[CNN-IBN]]|access-date=1 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603234112/http://ibnlive.in.com/news/actor-vijay-shakes-a-leg--in-rowdy-rathore/263598-71-210.html|archive-date=3 June 2012}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ೫೪ ನೇ ಚಿತ್ರ, ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿ'', ಎಅರ್ ಮುರುಗದಾಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಧನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ೨೦೧೨ ರ ದೀಪಾವಳಿಯಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಶಿವಾಜಿ (೨೦೦೭) ಮತ್ತು ಎಂಥಿರಾನ್ (೨೦೧೦) ನಂತರ ದೇಶೀಯವಾಗಿ ₹೧ ಬಿಲಿಯನ್ (ಯುಎಸ್‌$೧೩ ಮಿಲಿಯನ್) ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೂರನೇ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ''ಶಿವಾಜಿ'' (೨೦೦೭) ಮತ್ತು ''ಎಂಥಿರಾನ್'' (೨೦೧೦) ನಂತರ ದೇಶೀಯವಾಗಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/039thuppakki039-box-office-collection-crosses-100-crore-mark-vijay039s-biggest-grosser-ever-408828|title='Thuppakki' Box Office Collection Crosses ₹100 Crore Mark: Vijay's Biggest Grosser Ever|date=27 November 2012|website=IBTimes India|access-date=26 January 2021}}</ref> ಕ್ಲಬ್. <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-10/news-interviews/36257239_1_crore-club-thuppakki-vijay-film|title=Ilayathalapathy Vijay joins the Rs 100 crore club!|work=[[The Times of India]]|access-date=10 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130417193911/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-10/news-interviews/36257239_1_crore-club-thuppakki-vijay-film|archive-date=17 April 2013}}</ref> ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿ'' ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು]] ಮತ್ತು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧,೮೦೦,೦೦೦,೦೦೦ ಗಳಿಸಿದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref name="catchnews">{{Cite news|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/list-of-ilayathalapathy-vijay-action-packed-films-actor-vijay-filmography-theri-movie-box-office-records-top-south-indian-action-films-from-ghilli-to-theri-movie-news-1463648578.html|title=From Ghilli to Theri: 10 Ilayathalapathy Vijay action blockbusters one should know!|work=CatchNews.com|access-date=14 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/theri-crosses-the-rs-150-crore-mark-at-the-box-office-all-set-to-break-vijay-s-highest-grosser-thuppakki-1461844410.html|title=Vijay's Theri crosses Rs 150 crore mark at Box Office, all set to break records of Thuppakki|work=CatchNews.com|access-date=14 December 2017}}</ref> ರಷ್ಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿಯನ್ನು'' ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-10/thuppakki-vettaiyadu-vilayadu-and-aadukalam-will-be-screened-in-russia-as-part-of-their-celebrations-of-100-years-of-indian-cinema.html|title=Thuppakki will be screened in Russia as part of their celebration|date=3 October 2013|website=Behindwoods|access-date=12 July 2021}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_18.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_18.jpg/204px-Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_18.jpg|thumb|204x204px| ವಿಜಯ್ ಅವರು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್ ಜನರಲ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ರೈತರಿಗಾಗಿ "ವಿ ಗೋ ಗ್ರೀನ್" ಆಂದೋಲನದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು]] ಎ‌ಎಲ್ ವಿಜಯ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ''ತಲೈವಾ'',ನ್ ಇದು ೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ ರಂದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಮಿಶ್ರ ವರದಿಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/039thalaivaa039-review-roundup-watch-it-for-vijay-498010|title='Thalaivaa' Review Roundup: Watch it for Vijay|date=9 August 2013|website=IBTimes India|access-date=3 July 2021}}</ref> ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. <ref>[http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/17140.html Thalaiva Tamil Movie Review&nbsp;– cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140217003318/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/17140.html |date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 }}. Indiaglitz.com (9 August 2013). Retrieved 21 July 2014.</ref> ''ತಲೈವಾ'' ಚಿತ್ರ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತ್ತು. <ref name="Nair 2016"/> [[ಚಿತ್ರ:Tamil_Film_actor_Vijay_planted_a_tree_in_honor_of_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Tamil_Film_actor_Vijay_planted_a_tree_in_honor_of_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate.jpg/220px-Tamil_Film_actor_Vijay_planted_a_tree_in_honor_of_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate.jpg|left|thumb| ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್]] ಅವರ ೫೬ ನೇ ಚಿತ್ರ ಜಿಲ್ಲಾ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಕಾಜಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್‌|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಆರ್‌ಟಿ ನೇಸನ್ ''ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ'', ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪೊಂಗಲ್ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಆಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. <ref>[http://m.timesofindia.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vijays-Jilla-set-to-roll-from-May/articleshow/18588307.cms Vijay's 'Jilla' set to roll from May!&nbsp;– TOI Mobile | The Times of India Mobile Site]. ''The Times of India''. (20 February 2013). Retrieved 25 April 2013.<br /><br />- [http://www.inreporter.com/tag/jilla-100-day-box-office-collection/ Jilla 100 Day Box Office Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417210451/http://www.inreporter.com/tag/jilla-100-day-box-office-collection |date=17 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 }}. ''InReporter'', 10 April 2014.<br /><br />- [http://m.ibtimes.co.in/box-office-collection-vijay039s-039jilla039-outperforms-ajith039s-039veeram039-at-worldwide-bo-534906 Box Office Collection: Vijay's 'Jilla' Outperforms Ajith's 'Veeram' at Worldwide BO]. ''International Business Times''. (18 January 2014). Retrieved 21 July 2014.</ref> ವಿಜಯ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಎ‌ಆರ್ ಮುರುಗದಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿ'' ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಸಮಂತಾ ರುತ್ ಪ್ರಭು]] ಮತ್ತು ನೀಲ್ ನಿತಿನ್ ಮುಖೇಶ್ ಸಹ-ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಐಂಗಾರನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ದೀಪಾವಳಿ ೨೦೧೪ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. <ref>Sangeetha Seshagiri (22 October 2014) [http://www.ibtimes.co.in/kaththi-review-vijay-excels-dual-roles-treat-fans-611999 'Kaththi' Review Roundup: Vijay Gives Sharp Performance; Worth a Watch]. ''International Business Times''</ref> ಅವರು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಳ್ಳ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶವಾದಿಯಾಗಿ ದ್ವಿಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ''ಕಥಿಯನ್ನು'' "ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು" ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. <ref name="latimes">{{Cite web|url=https://ibb.co/dg7cZRC|title=Kaththi a success in style|date=3 July 2021|website=www.latimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703074019/https://ibb.co/dg7cZRC|archive-date=3 July 2021|access-date=3 July 2021}}</ref> ''ಕತ್ತಿ'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೩೦ ಕೋಟಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-rajinis-lingaa-enters-25th-day-vijays-kaththi-completes-75-days-619327|title=Box Office: Vijay's 'Kaththi' Completes 75 Days|last=Seshagiri|first=Sangeetha|date=5 January 2015|website=IBTimes India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220102054325/https://www.ibtimes.co.in/box-office-rajinis-lingaa-enters-25th-day-vijays-kaththi-completes-75-days-619327|archive-date=2 January 2022|access-date=2 January 2022}}</ref> <ref name="Upadhyaya ibt">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/mersal-5-days-box-office-collection-vijays-film-racing-towards-rs-150-crore-1st-weekend-746518|title=Vijay's film racing towards Rs 150 crore mark|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=23 October 2017|website=IBTimes India|access-date=25 August 2021}}</ref> ಇದು ೨೦೧೪ ರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>[http://www.ibtimes.co.in/vijays-kaththi-biggest-tamil-hit-2014-box-office-613580 "'Kaththi' Box Office: Vijay Starrer Becomes Biggest Tamil Hit of 2014"]. ''International Business Times''. 10 November 2014.</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ|ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಯ]] ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಚಿತ್ರ ''ಪುಲಿ'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಯುಟಿವಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಜನವರಿ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಚಿಂಬು ದೇವೆನ್ ಅವರು "ಸಮಕಾಲೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ" ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ''ಮಾರೀಸನ್'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ೨೦೧೧ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಯೂಟಿವಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಆಸ್ಕರ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. <ref>[https://web.archive.org/web/20141221142525/http://www.sify.com/movies/has-mareesan-slipped-out-of-utv-news-tamil-lkskcniejeesi.html Has Mareesan slipped out of UTV?]. Sify.com (19 October 2011). Retrieved on 4 October 2015.</ref> ದೇವನ್ ಅವರ ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನಂತರ ಕುಸಿಯಿತು. ೨೦೧೩ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ದೇವೆನ್ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು, ಅವರು ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಲು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಬಂಧದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಪಿಟಿ ಸೆಲ್ವಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ತಮೀನ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ನ ಶಿಬು ಅವರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು, ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ]] ವಿತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಬ್ಬರು ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಸ್‌ಕೆಟಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುರುಗದಾಸ್ ಅವರ ''ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿ'' ವಿಜಯ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. <ref>[http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-14/ilayathalapathy-vijays-58th-film-aka-vijay-58-will-be-directed-by-chimbudevan.html Ilayathalapathy Vijay's 58th film aka Vijay 58 will be directed by Chimbudevan]. Behindwoods.com (23 January 2014). Retrieved on 4 October 2015.</ref> ''ಪುಲಿಯು'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/puli-movie-review-roundup-vijay-starrer-bags-mixed-reviews-poor-ratings-telugu-critics-649076|title='Puli' movie review roundup: Vijay-starrer bags mixed reviews, poor ratings from Telugu critics|last=IBTimes|date=4 October 2015|website=International Business Times, India Edition|language=en|access-date=22 April 2020}}</ref> ಆದರೂ ವಿಜಯ್ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/puli/puli-review.html|title=PULI MOVIE REVIEW|date=1 October 2015|website=Behindwoods}}</ref> <ref name="Upadhyaya ibt"/> <ref name="Bangalore Mirror 2015">{{Cite web|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/puli-roars-at-the-box-office/articleshow/49232877.cms|title=Puli roars at the box office|date=5 October 2015|website=Bangalore Mirror|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301040136/https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/puli-roars-at-the-box-office/articleshow/49232877.cms|archive-date=1 March 2022|access-date=1 March 2022}}</ref> ''ಪುಲಿ'' ೨೦೧೫ ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ರನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref name="Bangalore Mirror 2015" /> ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೦ ಕೋಟಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗಿವೆ. <ref name="Bangalore Mirror 2015" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mersal-vijay-atlees-diwali-release-crosses-rs-150-crore-in-pre-release-business-4150357.html|title=Vijay's latest release crosses Rs 100 crore in pre-release business-Entertainment News, Firstpost|date=17 October 2017|website=Firstpost|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301040828/https://www.firstpost.com/entertainment/mersal-vijay-atlees-diwali-release-crosses-rs-150-crore-in-pre-release-business-4150357.html|archive-date=1 March 2022|access-date=1 March 2022}}</ref> ರಿಷ್ಟೆ ಸಿನಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಪುಲಿ'' ಅತ್ಯಧಿಕ ಟಿಆರ್‌ಪಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/BARCIndia/status/849949291036762112|title=BARC India TRP ratings|website=BARC India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908073509/https://twitter.com/BARCIndia/status/849949291036762112|archive-date=8 September 2022|access-date=8 September 2022}}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ದೇವೆನ್ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಚಲನಚಿತ್ರದ ಅರ್ಧ-ಭೂತದ ವಿಷಯವು ಜಪಾನಿನ ಹಿಟ್ ಅನಿಮೆ ಮಂಗಾ ಸರಣಿ ''ಇನುಯಾಶಾವನ್ನು'' ಆಧರಿಸಿದೆ, ಅದರಂತೆಯೇ ವಿಜಯ್ ಹುಲಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ "ಟೈಗರ್-ಡೆಮನ್" ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/title/tt0290223/movieconnections/?ref_=tt_trv_cnn|title=Inuyasha influenced Vijay's Tiger demon character concept in Puli with Tiger fangs|date=14 July 2022|website=Spacebox|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714104139/https://m.imdb.com/title/tt0290223/movieconnections/?ref_=tt_trv_cnn|archive-date=14 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> <ref name="CNN-News18 2015">{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/puli-is-a-film-that-everybody-can-enjoy-chimbu-deven-1121995.html|title='Puli' is a film that everybody can enjoy: Chimbu Deven|date=29 September 2015|website=News, Breaking News, Latest News, News Headlines, Live News, Today News CNN-News18|access-date=19 May 2021}}</ref> ''ಸಿಡ್ನಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' ವಿಜಯ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ "ಹುಲಿ-ರಾಕ್ಷಸ" ಆಗಿ ಮಿಂಚಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://archive.org/download/the-sydney-morning-herald-latest-entertainment-updates/The%20Sydney%20Morning%20Herald%20Latest%20Entertainment%20Updates.png|title=Vijay excels as a Tiger demon|date=4 July 2021|website=www.smh.com.au|access-date=4 July 2021}}</ref> ''ಐಬಿ ಟೈಮ್ಸ್'' ''ಪುಲಿಯು'' ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref name="IBTimes India 2015">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/baahubali-puli-rudhramadevi-effect-iifa-celebrate-south-cinema-rana-be-ambassador-650576|title='Baahubali', 'Puli', 'Rudhramadevi' effect: IIFA to celebrate South Cinema; Rana to be ambassador?|date=14 October 2015|website=IBTimes India|access-date=11 May 2021}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಕಲೈಪುಲಿ ಎಸ್. ಥಾನು ಅವರು ವಿಜಯ್ ನಟಿಸಲಿರುವ ಅಟ್ಲೀ ನಿರ್ದೇಶನದ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ರ <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/theri-is-the-title-for-vijay-59-news-tamil-plyq0bcbhfdhd.html|title='Theri' is the title for Vijay 59?|website=Sify|access-date=25 November 2015|archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151126104628/http://www.sify.com/movies/theri-is-the-title-for-vijay-59-news-tamil-plyq0bcbhfdhd.html|url-status=dead}}</ref> ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ''ಥೇರಿಯನ್ನು'' ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ "೭೦% ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/amy-jackson-starts-shoot-for-vijay-59-news-tamil-plcj1Jjccjadh.html|title=Amy Jackson starts shoot for 'Vijay 59'|date=2 November 2015|website=Sify|access-date=25 November 2015|archive-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151102163150/http://www.sify.com/movies/amy-jackson-starts-shoot-for-vijay-59-news-tamil-plcj1Jjccjadh.html|url-status=dead}}</ref> ದಿಲೀಪ್ ಸುಬ್ಬರಾಯನ್ ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಂಗಳಾದ್ಯಂತ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/high-octane-action-sequences-in-vijay-59-news-tamil-plrkmvfcdfdjj.html|title=High octane action sequences in Vijay 59!|date=17 November 2015|website=Sify|access-date=25 November 2015|archive-date=17 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117095837/http://www.sify.com/movies/high-octane-action-sequences-in-vijay-59-news-tamil-plrkmvfcdfdjj.html|url-status=dead}}</ref> ಹಾಲಿವುಡ್ ಆಕ್ಷನ್ ಕೊರಿಯೋಗ್ರಾಫರ್ ಕಲೋಯನ್ ವೊಡೆನಿಚರೋವ್ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು, <ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/theri-hollywood-technicians-roped-in-for-vijay-s-upcoming-actioner/1/534610.html|title=Theri: Hollywood technicians roped in for Vijay's upcoming actioner|date=29 November 2015|website=[[India Today]]|access-date=5 December 2015}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಕಳಪೆ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ತಂಡವು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ತಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬದಲಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್|ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆಸಲಾಯಿತು]] . <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/vijay-59-shooting-update.html|title=Vijay 59 may not be shot in China as planned|date=8 October 2015|website=Behindwoods|access-date=25 November 2015}}</ref> ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಚೆನ್ನೈನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ೨೦೧೫ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸ್ಟಂಟ್ ಕೊರಿಯೋಗ್ರಾಫರ್ <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Vijay-shoots-for-Theris-climax-scenes/articleshow/50267878.cms|title=Vijay shoots for Theri's climax scenes|website=The Times of India|access-date=7 May 2016}}</ref> ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಕ್ಷನ್-ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಥೇರಿ'' ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಚಿತ್ರವು 'ಯು' ಸೆನ್ಸಾರ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೂರ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಎಳೆದ ಮತ್ತು ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ಕಥಾಹಂದರದೊಂದಿಗೆ. <ref name="VS 2020">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/theri-movie-review-vijay-gimmicks-too-less-a-factor-to-be-excited-about-a-predictable-storyline/|title=Theri movie review: Vijay's limitations as an actor exposed in a predictable storyline|last=VS|first=Goutham|date=5 June 2020|website=The Indian Express|access-date=29 June 2021}}</ref> <ref>Upadhyaya, Prakash. [http://www.ibtimes.co.in/theri-box-office-collection-vijay-starrer-strikes-gold-chennai-set-complete-75-days-theatres-684012 "'Theri' box office collection: Vijay-starrer strikes gold in Chennai, set to complete 75 days in theatres"].</ref> ಇದು ೨೦೧೬ ರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧,೭೧೦,೦೦೦,೦೦೦ ಗಳಿಸಿದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref name="Nair 2016"/> ಅವರ ಮುಂದಿನ, ಭರತನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮಸಾಲಾ ಚಿತ್ರವಾದ ''ಬೈರವ'', ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ (ನಟಿ)|ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್]] ಸಹ-ನಟಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ವಿಜಯ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳು ಮಗನ್'' ಖ್ಯಾತಿಯ ಭರತನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆ-ಬಜೆಟ್ ಫ್ಲಿಕ್ ''ಬೈರವ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. <ref>Upadhyaya, Prakash. [http://www.ibtimes.co.in/bairavaa-bhairava-3-weeks-box-office-collection-vijays-film-earns-around-rs-110-crore-22-days-714810 "Bairavaa (Bhairava) 3 weeks box office collection: Vijay's film earns around Rs 110 crore in 22 days"].</ref> ಆಕ್ಷನ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ''ಬೈರವಾ'' ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ''ಬೈರವಾ'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೧೫ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/vijay-gifts-gold-ornaments-bairavaa-bhairava-unit-following-its-success-box-office-714946|title=Vijay gifts gold ornaments to Bairavaa (Bhairava) unit following its success at box office|last=Upadhyaya|first=Prakash|work=International Business Times, India Edition|access-date=16 December 2017|language=en}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಬೈರವಾದಿಂದ ಮೆರ್ಸಲ್‌ವರೆಗಿನ'' ''ಚಿತ್ರಗಳ'' ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ವಿಜಯ್ ಅನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸದ ಹಿಟ್-ಮೇಕರ್ ಎಂದು ರೂಪಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/article/2017-celebrity-100/vijay-habitual-hit-maker/49023/1|title=Vijay: Habitual hit maker {{!}} Forbes India|website=Forbes India|language=en-US|access-date=31 December 2017}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಬಿಹೈಂಡ್‌ವುಡ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೆಡಲ್ಸ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ೧೯೯೬ ರಿಂದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ 'ಸಾಮ್ರಾಟ್ <ref name="behind">{{Cite news|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/event-story-of-behindwoods-gold-medals-2017.html|title=Event story of Behindwoods Gold Medals 2017|date=12 June 2017|work=Behindwoods|access-date=21 December 2017}}</ref> ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಪದಕ' ಪಡೆದರು. ಅವರ ೬೧ ನೇ ಚಿತ್ರ, ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ಅನ್ನು ಅಟ್ಲೀ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಮಂತಾ ರುತ್ ಪ್ರಭು]], [[ಕಾಜಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್|ನಿತ್ಯಾ ಮೆನೆನ್]] ಸಹ-ತಾರೆಯರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ತೇನಾಂಡಾಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies/mersal/mersal-box-office-nov-05.html|title=Mersal box office collection|date=4 November 2017|website=Behindwoods|access-date=24 November 2017}}</ref> ಅಟ್ಲೀ ಅವರ ''ತೇರಿ'' ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಅವರು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು ಶ್ರೀ ತೇನಾಂಡಾಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೬<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/sri-thenandal-films-signs-ilayathalapathy-vijay-news-tamil-qjjkwnjbfbjbd.html|title=Sri Thenandal Films signs Ilayathalapathy Vijay?|access-date=24 May 2017|archive-date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912222655/http://www.sify.com/movies/sri-thenandal-films-signs-ilayathalapathy-vijay-news-tamil-qjjkwnjbfbjbd.html|url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಯೋಜನೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ವಿಜಯ್ ಜಾದೂಗಾರನ ಪಾತ್ರದ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು, ಅದು ಜಾದೂಗಾರರಿಂದ ಕಲಿತರು, [[ಉತ್ತರ ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯ|ಮೆಸಿಡೋನಿಯಾದಿಂದ]] ಗೊಗೊ ರೆಕ್ವಿಯಂ, [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದಿಂದ]] ರಾಮನ್ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದ]] ಡ್ಯಾನಿ ಬೆಲೆವ್. <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/060817/vijay-learns-a-few-tricks-for-mersal.html|title=Vijay learns a few tricks for Mersal|date=6 August 2017|work=www.deccanchronicle.com/|access-date=7 August 2017|language=en}}</ref> ವಿಜಯ್ ಕೂಡ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಮಾರನ್ (ಅಥವಾ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|5}} ವೈದ್ಯ) ಎಂಬ ಪಾತ್ರವು ಥೇಣಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೋಡಿನಾಯಕನೂರಿನಿಂದ ಬಂದ ಡಾ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಎಂಬ ವೈದ್ಯರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳಿಂದ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|2}} ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/is-mersals-5-rupees-doctor-inspired-by-late-drbalasubramanian-from-theni.html|title=Is Mersal's 5 rupees doctor inspired by late Dr.Balasubramanian from Theni|date=19 October 2017|website=Behindwoods|access-date=27 March 2020}}</ref> ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಮಧುರೈ|ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ]] ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟು ತ್ರಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಮೆರ್ಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ'', ವಿಜಯ್ ಅವರ ವಿಶೇಷಣವಾದ ಇಳಯತಲಪತಿ (ಯುವ ಕಮಾಂಡರ್) ನಂತರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವೆಟ್ರಿಮಾರನ್ ಪಾತ್ರದ ಚಿತ್ರಣದಿಂದಾಗಿ ದಳಪತಿ (ಕಮಾಂಡರ್) ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://picture-ok.com/2017/10/26/mersal-movie-review/|title=Mersal&nbsp;– The Transformation from Ilaiyathalapathy to Thalapathy|date=26 October 2017|website=Picture-Ok|language=en-US|access-date=8 June 2020|archive-date=8 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608121616/https://picture-ok.com/2017/10/26/mersal-movie-review/|url-status=dead}}</ref> ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ೧೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು [[ದೀಪಾವಳಿ|ದೀಪಾವಳಿಯ]] ಜೊತೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/mersal/movie-review/61127534.cms|title=Mersal Review {3.5/5}: When you have a mass hero in full form like Vijay is in the film, how can things go wrong?|last=Suganth|first=M|date=18 October 2017|website=The Times of India|access-date=29 June 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨.೫ ಶತಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/ilayathalapathy-vijays-mersal-creates-history-breaches-rs-250-crore-mark-750449|title=Ilayathalapathy Vijay's Mersal creates history; breaches Rs 250-crore mark|last=Upadhyaya|first=Prakash|work=International Business Times, India Edition|access-date=14 December 2017}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರವು ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಟೋಕಿಯೊ, ಎಬಿನಾ, ಒಸಾಕಾ ಮತ್ತು ನಕಾಯಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/entertainment/mersal-thalapathy-vijay-movie-becomes-1st-ever-tamil-film-to-create-this-big-record-find-out-what-it-is/889875/|title=Thalapathy Vijay's Mersal creates a big record even before its release; find out what it is|date=11 October 2017|work=The Financial Express|access-date=8 September 2018}}</ref> ''ಮೆರ್ಸಲ್‌ನಲ್ಲಿನ'' ಅವರ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ವಿಜಯ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಯುಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಯುಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-s-mersal-wins-international-award-78864|title=Vijay's 'Mersal' wins international award|date=2 April 2018|work=The News Minute|access-date=10 September 2018}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ''ಕಾವಲನ್'' (೨೦೧೧) ಮತ್ತು ''ಪುಲಿ'' (೨೦೧೫) ನಂತರ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/thalapathy-vijays-mersal-to-release-in-china.html|title=Thalapathy Vijay's Mersal to release in China|date=10 August 2018|work=Behindwoods|access-date=10 August 2018}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/puli-to-release-in-japan-and-china-news-tamil-pj0ky8fdbhgie.html|title='Puli' to release in Japan and China?|website=Sify|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150928225245/http://www.sify.com/movies/puli-to-release-in-japan-and-china-news-tamil-pj0ky8fdbhgie.html|url-status=dead}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬುಚಿಯಾನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫೆಂಟಾಸ್ಟಿಕ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲೂ ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/vijays-mersal-screened-at-bifan-film-festival.html|title=Vijay's Mersal screened at BIFAN Film Festival|date=30 July 2018|work=Behindwoods|access-date=10 September 2018}}</ref>   ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ಯಶಸ್ಸಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾದ ಹಲವಾರು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಂಘಟನೆಗಳು ವಿರೋಧಿಸಿದವು: [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] (ಬಿಜೆಪಿ), [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] ಆಡಳಿತಾರೂಢ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ನಾಯಕನ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದವು, ವಿಜಯ್ ನಟಿಸಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ [[ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (ಜಿಎಸ್‍ಟಿ)|ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ಟೀಕಿಸುತ್ತದೆ, <ref>{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/855247/mersal-row-has-tamil-film-industry-worried-we-dont-know-what-to-depict-in-our-films-now|title='Mersal' row has Tamil film industry worried: 'We don't know what to depict in our films now'|last=Govindarajan|first=Vinita|website=Scroll.in|access-date=8 January 2020}}</ref> ಮತ್ತು ಒಂದು ಪಾತ್ರವು ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು]] ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/soon-only-films-praising-govt-policies-will-be-allowed-p-chidambaram-reacts-to-mersal-row-4899680/|title=P Chidambaram on Mersal row: Soon, only films 'praising' govt policies will be allowed|date=21 October 2017|work=The Indian Express}}</ref> ಭವಿಷ್ಯದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಆ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಬೇಕೆಂದು ಪಕ್ಷವು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು, <ref>{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/politics/cut-scenes-mocking-gst-and-digital-india-in-vijay-starrer-mersal-demands-bjp-1551317.html|title=Cut Scenes Mocking GST and Digital India in Vijay's Mersal, Demands BJP|date=19 October 2017|work=News 18}}</ref> ಆದರೆ ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/opposition-stands-with-mersal/article19900227.ece|title=Opposition stands with Mersal|date=22 October 2017|work=The Hindu}}</ref> ಜೊತೆಗೆ, ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರಿ ವೈದ್ಯರ ಸಂಘದಂತಹ ಹಲವಾರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ-ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವೈದ್ಯರ ಸಿನಿಕತನದ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದವು. <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/government-doctors-criticise-mersal/article19893820.ece|title=Government doctors criticise 'Mersal'|date=21 October 2017|work=The Hindu}}</ref> ಇಂಡಿಯನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವೈದ್ಯರು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೈರೇಟೆಡ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಹೆಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/tn-doctors-boycott-vijay-starrer-mersal-prescribe-piracy/articleshow/61151055.cms|title=TN doctors boycott Vijay-starrer Mersal, prescribe piracy|date=20 October 2017|work=The Times of India}}</ref> ಯಶಸ್ವಿ ಸಾಹಸಗಳ ನಂತರ, ''ತುಪ್ಪಕ್ಕಿ'' ಮತ್ತು ''ಕತ್ತಿ'', ಮುರುಗದಾಸ್ ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ೬೨ ನೇ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಲು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ''ಸರ್ಕಾರ್ ಈ ಚಿತ್ರವು'', ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರ, ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ''ಬೈರವ'' ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೮ ರ [[ದೀಪಾವಳಿ|ದೀಪಾವಳಿಯಂದು]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, <ref>{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/vijay-62-sun-pictures-produce-ar-murugadoss-next-film-732281|title=Vijay 62: Sun Pictures to produce AR Murugadoss' next film?|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=26 June 2017|website=[[International Business Times]]|access-date=24 November 2017}}</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು]] ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ|ಜಯಲಲಿತಾ]] ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ( ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ ಶರತ್‌ಕುಮಾರ್ ) ಅವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಕೋಮಲವಲ್ಲಿ. <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/vijay-sarkar-film-aiadmk-jayalalithaa-tamil-nadu-government-5438044/|title=Vijay's Sarkar faces backlash from ruling AIADMK, party says film could incite violence|date=8 November 2018|work=The Indian Express|access-date=9 November 2018|language=en-US}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಕೇಡರ್‌ನಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿತು. ಡಿಎಂಕೆಯ ದಿವಂಗತ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಎಂ ಕರುಣಾನಿಧಿ|ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗನಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕಲಾನಿತಿ ಮಾರನ್ ಒಡೆತನದ ಸನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಆರೋಪಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-and-marans-sarkar-what-aiadmks-objection-movie-all-about-91217|title=Vijay and Maran's 'Sarkar': What AIADMK's objection to the movie is all about|date=8 November 2018|work=The News Minute|access-date=9 November 2018}}</ref> ಹಿರಿಯ ನಟರಾದ [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಮತ್ತು [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ನಟರು ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/sarkar-controversy-police-arrives-at-ar-murugadoss-house-rajinikanth-kamal-haasan-support-film-amid-aiadmk-backlash-5523181.html|title=Sarkar controversy: Police arrives at AR Murugadoss' house; Rajinikanth, Kamal Haasan support film amid AIADMK backlash- Entertainment News, Firstpost|work=Firstpost|access-date=22 November 2018|language=en-US}}</ref> ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ಬೆದರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಆಡಿಯೊ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋಮಲವಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/tamil-film-sarkars-makers-reportedly-give-in-to-aiadmk-government-to-cut-scenes-1944808?pfrom=home-topscroll|title=Tamil Film's Makers Give In To AIADMK 'Sarkar', Make 4 Cuts|work=NDTV.com|access-date=9 November 2018}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಹಲವಾರು ಕಲೆಕ್ಷನ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಕೇವಲ ಎರಡೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ಕ್ಲಬ್ ಸೇರಿದೆ . <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijays-sarkar-joins-rs-100-crore-club-just-two-days-91208|title=Vijay's 'Sarkar' joins Rs 100 crore club in just two days|date=8 November 2018|work=The News Minute|access-date=22 November 2018}}</ref> ''ಹಾಲಿವುಡ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್'' ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು "ತೋರಣ" ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://archive.org/download/the-hollywood-reporter-movie-reviews-and-latest-updates/The%20Hollywood%20Reporter%20Movie%20Reviews%20and%20Latest%20Updates.png|title=Vijay a man with a swag|date=4 November 2018|website=The Hollywood Reporter|access-date=5 July 2021}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ|ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು]] ಚುನಾವಣಾ ನಿಯಮಗಳು, ೧೯೬೧ ರ ಸೆಕ್ಷನ್ ೪೯ಪಿ ಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿತು, ಅದು ಮತದಾರನಿಗೆ ತನ್ನ/ಅವಳ ಮತಪತ್ರವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯವರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/mar/08/vijays-sarkar-impact-election-commission-of-india-creates-awareness-about-section-49p-1948436.amp|title=Vijay's 'Sarkar' impact: Election Commission of India creates awareness about section 49P|publisher=[[The New Indian Express]]}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨.೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಗಳಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/sarkar-box-office-collection-ar-murugadoss-film-crosses-rs-250-crore-mark-worldwide-5468590/|title=Sarkar box office collection: AR Murugadoss film crosses Rs 250 crore mark worldwide|last=Desk|first=Express Web|date=28 November 2018|website=The Indian Express|access-date=18 August 2021}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-s-sarkar-release-80-countries-1200-international-screens-90862|title=Vijay’s 'Sarkar' to release in 80 countries, 1200 international screens|date=31 October 2018|publisher=The News Minute|access-date=10 February 2022}}</ref> ಇದು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರೆಕ್ಸ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ <ref>{{Cite web|url=https://legrandrex.cotecine.fr/film/258647/|title=Sarkar|website=Cinéma Paris – Le Grand Rex|language=fr|access-date=14 May 2019|archive-date=14 ಮೇ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514183223/https://legrandrex.cotecine.fr/film/258647/|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸಹ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://imwjapan.com/|title=『インディアンムービーウィーク2020リターンズ』公式サイト｜インド映画、無双のラインナップ！|date=11 December 2020|website=『インディアンムービーウィーク2020リターンズ』公式サイト｜インド映画、無双のラインナップ！|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20201211165522/https://imwjapan.com/|archive-date=11 December 2020|access-date=11 December 2020|ref={{sfnref | 『インディアンムービーウィーク2020リターンズ』公式サイト｜インド映画、無双のラインナップ！ | 2020}}}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ೬೩ ನೇ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್ ರಾಜ ಅಥವಾ ಪೆರರಸು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವದಂತಿಗಳು ಇದ್ದವು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಜಯ್ ''ಥೆರಿ'' ಮತ್ತು ''ಮೆರ್ಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಸಹಕರಿಸಿದ ಅಟ್ಲೀ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. <ref name=":9">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/atlee-opens-up-about-his-next-with-vijay/articleshow/65858534.cms|title=Atlee opens up about his next with Vijay&nbsp;– Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=26 March 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/expect-the-unexpected-in-thalapathy-63-says-atlee/articleshow/65423589.cms|title=Expect the unexpected in Thalapathy 63, says Atlee&nbsp;– Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=26 March 2020}}</ref> ' ''ಬಿಗಿಲ್'' ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರವು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಾಹಸಮಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ . ತರುವಾಯ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು, <ref>{{Cite web|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/thalapathy-63-vijay-undergoes-special-special-training-football/|title=Thalapathy 63: Vijay undergoes special special training in football|last=Madhu|first=Vignesh|date=22 March 2019|website=onlookersmedia|language=en-US|access-date=26 March 2020}}</ref> ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡಾ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕರಾದ ಐಮೀ ಮೆಕ್‌ಡೇನಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಜಸ್ಟಿನ್ ಸ್ಕಿನ್ನರ್ ಅವರಿಂದ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನವರು ''ಪೀಲೆ: ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಎ ಲೆಜೆಂಡ್'', ''ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಆರ್ಮ್'' ಮತ್ತು ''೧೩ ಕಾರಣಗಳು'' ಸೇರಿದಂತೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ. <ref>{{Cite web|url=https://www.in.com/entertainment/regional/bigil-first-look-poster-reveals-special-crew-member-on-board-455199.htm|title=Bigil first look poster reveals special crew member on board!|last=21 June|first=Atlee In com Staff-|last2=Ist|first2=2019 09:57 Pm|website=in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622033829/https://www.in.com/entertainment/regional/bigil-first-look-poster-reveals-special-crew-member-on-board-455199.htm|archive-date=22 June 2019|access-date=26 March 2020}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ [[ನಯನತಾರ|ನಯನತಾರಾ]] ಆಯ್ಕೆಯಾದರು, <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/nayanthara-in-vijays-thalapathy-63-with-atlee/articleshow/66806599.cms|title=Nayanthara in Vijay's 'Thalapathy 63' with Atlee&nbsp;– Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=26 March 2020}}</ref> ವಿವೇಕ್ ಮತ್ತು ಆನಂದರಾಜ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/comedian-vivekh-to-be-part-of-thalapathy-63/articleshow/66677367.cms|title=Comedian Vivekh to be part of Thalapathy 63&nbsp;– Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=26 March 2020}}</ref> ಇದು ''ಕುರುವಿ'' (೨೦೦೮) ನಂತರ ವಿಜಯ್ ಜೊತೆಗಿನ ವಿವೇಕ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ''ವಿಲ್ಲು'' (೨೦೦೯) ನಂತರ ನಯನತಾರಾ ಮತ್ತು ಆನಂದರಾಜ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ. <ref name=":11">{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-63-update-actor-vivek-confirmed-with-thalapathy-vijay-atlee-tamil-news-224237|title=WOW! Vijay's lucky costar joins 'Thalapathy 63'&nbsp;– Tamil Movie News|date=17 November 2018|website=India Glitz}}</ref> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಬಿಗಿಲ್'' ವಿಜಯ್ ಅವರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ''ಬಿಗಿಲ್'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ರಾಯಪ್ಪನ್ ಅನ್ನು ವಯಸ್ಸಾದ-ದರೋಡೆಕೋರನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಚಿತ್ರದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref name="Subhakeerthana 2019">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/bigil-movie-review-rating-vijay-6088172/|title=Bigil movie review: A star is forced to remain a star throughout|last=Subhakeerthana|first=S|date=31 October 2019|website=The Indian Express|access-date=24 June 2021}}</ref> ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇದು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೩೦೦ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು, <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/tamil-star-vijay-reportedly-earned-rs-30-crore-for-bigil-reveal-it-raids-2491609.html|title=Tamil Star Vijay Reportedly Earned Rs 30 crore for Bigil, Reveal IT Raids|date=7 February 2020|website=News18|access-date=26 January 2021}}</ref> ೨೦೧೯ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ-ಅದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೂರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ-ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಜೋರ್ಡಾನ್|ಜೋರ್ಡಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಕೂಡ ''ಬಿಗಿಲ್'' . <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/after-egypt-vijays-bigil-marks-an-entry-in-jordan/articleshow/71917663.cms#:~:text='Bigil'%20will%20hit%20the%20screens,been%20composed%20by%20AR%20Rahman|title=After Egypt, Vijay's 'Bigil' marks an entry in Jordan &#124; Tamil Movie News|date=|work=[[Times of India]]|access-date=10 February 2022}}</ref> ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ''ಬಿಗಿಲ್'' [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ]] ಮರು-ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/thalapathy-vijays-bigil-to-re-release-in-germany-and-france-for-the-actors-birthday-fans-rejoice/607747|title=Thalapathy Vijay's Bigil re-release in Germany and France for the actor's birthday; fans rejoice|date=17 June 2020|website=Entertainment News|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421195818/https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/thalapathy-vijays-bigil-to-re-release-in-germany-and-france-for-the-actors-birthday-fans-rejoice/607747|archive-date=21 April 2022|access-date=21 April 2022}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಲೋಕೇಶ್ ಕನಕರಾಜ್ ಅವರು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಬ್ರಿಟ್ಟೋ ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/thalapathy-64-eyes-a-summer-2020-release-vijay-5935094/|title=Thalapathy 64 eyes a summer 2020 release|date=25 August 2019}}</ref> ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಚಿತ್ರದ ಫಸ್ಟ್ ಲುಕ್ ಪೋಸ್ಟರ್, ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್, <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/team-thalapathy-64-off-to-mumbai-second-schedule-shoot-begins-6098388/|title=Team Master arrives in Mumbai; second schedule begins|date=November 2019|website=[[The Indian Express]]}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅನ್ನು ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/dec/31/thalapathy-64-first-look-out-vijays-next-called-master-ridden-with-mystery-2083270.html|title=Thalapathy 64 first-look out: Vijay's next called 'Master' ridden with mystery|website=The New Indian Express|access-date=25 January 2020}}</ref> ಬಹು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೂಲತಃ ೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದಾರೆ, [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ|ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ]] ಅದನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijays-master-will-be-postponed-to-may-or-june/articleshow/74810813.cms|title=Vijay's 'Master' will be postponed to May or June? - Times of India|website=The Times of India}}</ref> ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ವಿಳಂಬವಾದ ನಂತರ, ಇದು ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೧ ರಂದು ಅದರ ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ ( ''ವಿಜಯ್ ದಿ ಮಾಸ್ಟರ್'' ) ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/pan-india-release-for-master-thalapathy-vijay-starrer-to-hit-the-screens-in-5-languages/581266|title=Pan India release for Master; Thalapathy Vijay-starrer to hit the screens in 5 languages|website=www.zoomtventertainment.com}}</ref> ವಿಜಯ್‌ನ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಟ್ವಿಟರ್‌ನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುನ್ನ ಟ್ವಿಟರ್ ಎಮೋಜಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/vijay-s-master-gets-twitter-emoji-ahead-of-release-on-january-13/story-ix9M1GcpuTFfgSa6T8PWxJ.html|title=Vijay's Master gets Twitter emoji ahead of release on January 13|date=2 January 2021|website=Hindustan Times|access-date=29 June 2021}}</ref> ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ $೧.೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] (ಯುಎಇ) ನಲ್ಲಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಾಲಿವುಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ವಂಡರ್ ವುಮನ್ ೧೯೮೪'' ಮತ್ತು ''ಟೆನೆಟ್'' ಅನ್ನು ಯುಎಇ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮೀರಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=6136|title=Master Smashes Hollywood Records In UAE|date=15 January 2021|website=[[Box Office India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116055805/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=6136|archive-date=16 January 2021|access-date=15 January 2021}}</ref> ಕೆನಡಾದ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="TicketsPI 2021">{{Cite web|url=https://ticketspi.com/o/edmontonmovieclub|title=TicketsPI|date=24 June 2021|website=TicketsPI|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624124040/https://ticketspi.com/o/edmontonmovieclub|archive-date=24 June 2021|access-date=24 June 2021}}</ref> ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.greatandhra.com/movies/reviews/master-review-lacks-the-desired-effect-110251|title=Master Movie Review: Lacks the Desired Effect|last=Arikatla|first=Venkat|date=13 January 2021|website=greatandhra.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223052318/https://www.greatandhra.com/movies/reviews/master-review-lacks-the-desired-effect-110251|archive-date=23 February 2022|access-date=23 February 2022}}</ref> <ref name="S 2021">{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/master-movie-review/article33569018.ece|title='Master' movie review: An in-form Vijay takes a backseat to have fun. But is that enough?|last=S|first=Srivatsan|date=13 January 2021|website=The Hindu|access-date=29 June 2021}}</ref> <ref name="Upadhyaya 2021">{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/master-movie-review-ratings-vijays-latest-hit-flop-find-it-out-audience-tweets-832086|title=Master Movie Review and Ratings: Vijay's latest is Hit or Flop; Find it Out in Audience Tweets|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=13 January 2021|website=IBTimes India|access-date=5 May 2021}}</ref> ''ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಐ'' ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಅನ್ನು "ಬೃಹತ್ ಸಾಹಸ ಚಿತ್ರ ಆದರೆ ತುಂಬಾ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.easterneye.biz/master-movie-review-an-entertaining-massy-action-film/|title=Master movie review: An entertaining massy action film – EasternEye|date=13 January 2021|website=EasternEye|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121082430/https://www.easterneye.biz/master-movie-review-an-entertaining-massy-action-film/|archive-date=21 November 2021|access-date=21 November 2021}}</ref> ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೩೦೦ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/thalapathy-65-will-be-pan-indian-project-cinematographer-manoj-paramahamsa-144151|title='Thalapathy 65' will be a pan-Indian project: Cinematographer Manoj Paramahamsa|last=25 February 2021 – 12:17|date=25 February 2021|publisher=The News Minute|access-date=10 February 2022}}</ref> ಟ್ರೇಡ್ ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ಪ್ರಕಾರ ''ಮೆರ್ಸಲ್'', ''ಸರ್ಕಾರ್'', ''ಬಿಗಿಲ್'' ಮತ್ತು ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಒಟ್ಟು ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆಯು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೦೦ ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/master-box-office-week-1-thalapathy-vijay-starrer-crosses-rs-200-cr-worldwide-rs-100-cr-from-tamil-nadu-alone-4346290/|title=Master BO Week 1: Thalapathy Vijay Starrer Crosses Rs 200 cr Worldwide, Rs 100 cr From TN Alone|date=21 January 2021|website=India News, Breaking News &#124; India.com|access-date=26 January 2021|ref={{sfnref | India News, Breaking News &#124; India.com | 2021}}}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:วัดพระลอย_อ.เมือง_จ.สุพรรณบุรี_(9).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%A2_%E0%B8%AD.%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87_%E0%B8%88.%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%289%29.jpg/237px-%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%94%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%A5%E0%B8%AD%E0%B8%A2_%E0%B8%AD.%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%87_%E0%B8%88.%E0%B8%AA%E0%B8%B8%E0%B8%9E%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%93%E0%B8%9A%E0%B8%B8%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%289%29.jpg|thumb|237x237px| ವಿಜಯ್ ತನ್ನ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ [[ರಾಹು]] ಅವತಾರದಲ್ಲಿ ವೀರ ರಾಘವನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬುಲೆಟ್ ಡಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅತಿಮಾನುಷ ಹೋರಾಟದ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.]] ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ನೆಲ್ಸನ್ ಸನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ೬೫ ನೇ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಮೊದಲು ಅವರ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಚಿತ್ರ ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/thalapathy-65-vijay-teams-up-with-sun-pictures-and-director-nelson/article33299201.ece|title='Thalapathy 65': Vijay teams up with Sun Pictures and director Nelson|last=The Hindu Net Desk|date=10 December 2020|work=The Hindu|access-date=2 June 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ [[ಪೂಜಾ ಹೆಗ್ಡೆ]] ನಟಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-65-pooja-hegde-to-star-opposite-vijay-in-nelson-dhilipkumars-directorial/articleshow/81670596.cms|title='Thalapathy 65': Pooja Hegde to star opposite Vijay in Nelson Dhilipkumar's directorial|date=25 March 2021|website=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210324114654/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-65-pooja-hegde-to-star-opposite-vijay-in-nelson-dhilipkumars-directorial/articleshow/81670596.cms|archive-date=24 March 2021|access-date=19 November 2021}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಜೊತೆಗೆ ವಿಟಿವಿ ಗಣೇಶ್ ಹಾಸ್ಯನಟನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/after-vijay-vtv-ganeshs-comic-timing-only-saving-grace-for-beast-4974421.html|title=After Vijay, VTV Ganesh's Comic Timing Only Saving Grace For Beast|last=Bureau|first=Entertainment|date=Apr 13, 2022|website=News18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220604142337/https://www.news18.com/news/movies/after-vijay-vtv-ganeshs-comic-timing-only-saving-grace-for-beast-4974421.html|archive-date=4 June 2022|access-date=Jun 4, 2022}}</ref> ಚಿತ್ರವು [[ಕರಾಳ ವಿನೋದ|ಕಪ್ಪು ಕಾಮಿಡಿ]] ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, [[ಅನಿರುಧ್ ರವಿಚಂದರ್|ಅನಿರುದ್ಧ್ ರವಿಚಂದರ್]] ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/official-vijays-thalapathy-65-to-be-directed-by-nelson/articleshow/79662961.cms|title=Official: Vijay's 'Thalapathy 65' to be directed by Nelson – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2 June 2021}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಫಸ್ಟ್ ಲುಕ್ ಪೋಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vijay-in-thalapathy-65-first-look-is-beast-with-a-gun-trending-poster-1817632-2021-06-21|title=Vijay in Thalapathy 65 first look is Beast with a gun. Trending poster|date=21 June 2021|website=India Today|access-date=21 June 2021}}</ref> ''ಮೃಗವು'' [[ರಾಹು|ರಾಹುವನ್ನು]] ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿಷ್ಕರುಣೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಅದೇ ರೀತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, <ref name="Rahu">{{Cite web|url=https://newsroompost.com/entertainment/birthday-predictions-will-thalapathy-vijay-turn-his-beast-mode-on-in-2021/2379740.html|title="Will Vijay Turn His BEAST Rahu Mode On in 2021?"|date=22 June 2021|website=NewsroomPost|access-date=12 August 2021}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಟ್‌ಗನ್ ಹಿಡಿದ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/thalapthy-65-first-look-vijay-plays-a-shotgun-wielding-beast-7369096/|title=Thalapathy 65 first look poster: Vijay is a shotgun-wielding 'Beast'|last=R|first=Manoj Kumar|date=21 June 2021|website=The Indian Express|access-date=21 June 2021}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಹಿಂದಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ''ರಾ'' . <ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/socially/entertainment/south/beast-thalapathy-vijays-film-titled-as-raw-in-hindi-3555910.html|title=Thalapathy Vijay's Beast Film Titled As Raw In Hindi|last=Latestly|first=Team|date=Apr 5, 2022|website=LatestLY|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> <ref name="The Times of India 2021">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-65-nelson-to-shoot-a-romantic-song-in-georgia/articleshow/82211821.cms|title='Thalapathy 65': Nelson to shoot a romantic song in Georgia|date=23 April 2021|website=The Times of India|access-date=15 May 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-s-beast-to-release-in-april-2022-see-new-poster-1894770-2022-01-01|title=Thalapathy Vijay's Beast to release in April 2022. See new poster|date=1 January 2022|website=India Today|access-date=4 January 2022}}</ref> ''ರಾ'' ಹಿಂದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/beast-raw-review-an-ill-formed-creature-even-firing-on-all-cylinders-vijay-cannot-pummel-into-shape-2-5-stars-2886949|title=Beast (RAW) Review|last=Chatterjee|first=Saibal|date=Apr 14, 2022|website=NDTV.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414061156/https://www.ndtv.com/entertainment/beast-raw-review-an-ill-formed-creature-even-firing-on-all-cylinders-vijay-cannot-pummel-into-shape-2-5-stars-2886949|archive-date=Apr 14, 2022|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/jWTHp|title=Beast Review: Thalapathy Vijay's 'One-man Show' Is A 'True Feast'|date=Apr 14, 2022|website=bollywood hungama|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> ರೋಜರ್ ಎಬರ್ಟ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಅನ್ನು ೩/೫ ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು "ವಿಜಯ್ ಬಹುಮುಖಿ ಅವತಾರದೊಂದಿಗೆ ಬಹುಮುಖ ಹುಲಿ" ಎಂದು ಕರೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.rogerebert.com/reviews/beast-movie-review-2022|title=Beast movie review & film summary (2022) - Roger Ebert|last=Abrams|first=Simon|date=Apr 17, 2022|website=www.rogerebert.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417033429/https://www.rogerebert.com/reviews/beast-movie-review-2022|archive-date=Apr 17, 2022|access-date=Apr 17, 2022}}</ref> ನ್ಯೂಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ " [[ಕರಾಳ ವಿನೋದ|ಡಾರ್ಕ್ ಹ್ಯೂಮರ್]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಂಬೋ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್ ಎರಡರ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ರಾ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ವಿಜಯ್ ಅಭಿನಯವಿದೆ". <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/iklnq|title='Beast' movie review: Vijay as a mix of 'Rambo,' 'James Bond' to save a hostage situation - Entertainment Review|date=Apr 13, 2022|website=Manorama news|access-date=Apr 16, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯೂಎಸ್‌ಎ]] ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/wpRHV|title=Beast at No: 2 in Top 10 USA Premiere Grossing Tamil Films|date=Apr 14, 2022|website=boxoffice mojo|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/box-office/beast-usa-premiere-collection-vijay-starrer-breaks-rajinikanths-annaatthe-collection-to-become-the-formers-highest-grossing-film/articleshow/90761515.cms|title='Beast' USA premiere collection: Vijay starrer breaks Rajinikanth's film collection to become the Vijay's highest-grossing film|date=Apr 10, 2022|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416153443/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/box-office/beast-usa-premiere-collection-vijay-starrer-breaks-rajinikanths-annaatthe-collection-to-become-the-formers-highest-grossing-film/articleshow/90761515.cms|archive-date=Apr 16, 2022|access-date=Apr 16, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ]] ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ . <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/box-office/beast-overseas-box-office-collection-vijay-storms-the-international-market/articleshow/90841888.cms|title='Beast' overseas box office collection: Vijay storms the international market|date=Apr 14, 2022|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430055805/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/box-office/beast-overseas-box-office-collection-vijay-storms-the-international-market/articleshow/90841888.cms|archive-date=Apr 30, 2022|access-date=Apr 30, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨೫೦ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-box-office-collection-day-5-vijay-starrer-rs-200-crore-worldwide-7874311/|title=Beast box office collection day 5: Vjay-starrer earns Rs 200 crore worldwide, is declared a hit|last=Desk|first=Entertainment|date=19 April 2022|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220420193205/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-box-office-collection-day-5-vijay-starrer-rs-200-crore-worldwide-7874311/|archive-date=20 April 2022|access-date=20 April 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/tamil/movies/beast-movie-beats-valimai-box-office-collection-less-than-12-days-390612|title=Beast 12 days box office report|date=Apr 25, 2022|website=Zee Hindustan Tamil|language=ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426161256/https://zeenews.india.com/tamil/movies/beast-movie-beats-valimai-box-office-collection-less-than-12-days-390612|archive-date=Apr 26, 2022|access-date=Apr 26, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/thalapathy-vijay-beast-crosses-rs-250-crore-worldwide-box-office-despite-kgf-2-wave-check-detailed-collection-report-here-5377937/|title=Thalapathy Vijay's Beast Crosses Rs 250 Crore at Worldwide Box Office|last=Kumar|first=Vineeta|date=May 6, 2022|website=India.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506165545/https://www.india.com/entertainment/thalapathy-vijay-beast-crosses-rs-250-crore-worldwide-box-office-despite-kgf-2-wave-check-detailed-collection-report-here-5377937/|archive-date=May 6, 2022|access-date=May 6, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್|ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref name="ndtv ott">{{Cite web|url=https://ndtv.in/bollywood/beast-trending-at-number-one-in-india-on-netflix-vijay-thalapathy-2972013|title=Beast trending worldwide on Netflix in top spots|date=May 14, 2022|website=NDTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514070357/https://ndtv.in/bollywood/beast-trending-at-number-one-in-india-on-netflix-vijay-thalapathy-2972013|archive-date=May 14, 2022|access-date=May 14, 2022}}</ref> <ref name="netflix top global">{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/LeVTj|title=Raw Hindi and Beast Netflix Top 10 - Global|date=May 18, 2022|website=top10.netflix.com|access-date=May 18, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://flixpatrol.com/top10/netflix/world/today/full/|title=TOP 10 on Netflix in the World on 2022 - FlixPatrol|date=May 13, 2022|website=FlixPatrol|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513084706/https://flixpatrol.com/top10/netflix/world/today/full/|archive-date=May 13, 2022|access-date=May 13, 2022}}</ref> <ref name="Raw beast">{{Cite web|url=https://flixpatrol.com/title/beast-2022/top10/|title=Beast TOP 10 in Netflix global - FlixPatrol|date=May 13, 2022|website=FlixPatrol|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513082925/https://flixpatrol.com/title/beast-2022/top10/|archive-date=May 13, 2022|access-date=May 13, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' [[ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ಥಾನ್|ಉಜ್ಬೇಕಿಸ್ತಾನ್]] ನಲ್ಲಿ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ. <ref>{{Cite web|url=https://tamil.filmibeat.com/news/beast-movie-released-in-usbekistan-first-movie-to-get-this-pride-094655.html|title=First Tamil film to release in Uzbekistan Beast!|last=S|first=Deepa|date=18 April 2022|website=filmibeat.com|language=ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422051245/https://tamil.filmibeat.com/news/beast-movie-released-in-usbekistan-first-movie-to-get-this-pride-094655.html|archive-date=22 April 2022|access-date=22 April 2022}}</ref> ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ದಿಲ್ ರಾಜು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅವರ ೬೬ ನೇ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಂಶಿ ಪೈಡಿಪಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಜನವರಿ ೨೦೨೩ ರಂದು ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಡಬ್ ಆಗಿರುವ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thaman-confirms-thalapathy-66-is-not-a-bilingual-film-says-it-s-proper-tamil-movie-1948310-2022-05-12|title=Thaman confirms Thalapathy 66 is not a bilingual film, says it's proper Tamil movie dubbed to other languages|date=May 12, 2022|website=India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518061032/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thaman-confirms-thalapathy-66-is-not-a-bilingual-film-says-it-s-proper-tamil-movie-1948310-2022-05-12|archive-date=May 18, 2022|access-date=May 18, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-to-join-hands-with-director-vamshi-paidipally-official-announcement-out-1857428-2021-09-26|title=Thalapathy Vijay to join hands with director Vamshi Paidipally. Official announcement out|date=26 September 2021|website=India Today|access-date=30 September 2021}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್‌ಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ [[ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ]] ನಟಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/vijay-rashmika-mandanna-thalapathy-66-shoot-begins-see-photos-7855895/|title=Vijay and Rashmika Mandanna's Thalapathy 66 begins shoot. See photos|last=Desk|first=Entertainment|date=Apr 7, 2022|website=The Indian Express|access-date=Apr 30, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/varisu-vijay-rashmika-mandanna-romance-photo-leaked-vamshi-paidipally-dil-raju-tamil-news-322502|title=Vijay-Rashmika Mandanna romance pic from 'Varisu' leaked in spite of tight security - Tamil News|date=23 August 2022|website=IndiaGlitz.com|access-date=7 September 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-vijay-rashmika-thaman-varisu-first-single-release-date-shooting-wrap-up-latest-update-tamil-news-322965|title=Thalapathy Vijay starrer 'Varisu' first single to release on this day? - Hot buzz - Tamil News|date=2 September 2022|website=IndiaGlitz.com|access-date=7 September 2022}}</ref> ೨೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಮುನ್ನಾದಿನದಂದು ''ವರಿಸು'' ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vijays-thalapathy-66-is-varisu-first-look-poster-out/article65548633.ece|title=Vijay's Thalapathy 66 is Varisu, first-look poster out|date=21 June 2022|work=[[The Hindu]]|access-date=21 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621134223/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vijays-thalapathy-66-is-varisu-first-look-poster-out/article65548633.ece|archive-date=21 June 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijays-thalapathy-66-titled-vaarisu-in-tamil/articleshow/92250993.cms|title=Vijay's Thalapathy 66 titled Vaarisu in Tamil and Varasudu in Telugu|date=16 June 2022|website=The Times of India|access-date=14 July 2022}}</ref> ತಮನ್ ಎಸ್ ''ವರಿಸು'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/music-director-thaman-shares-a-photo-from-the-sets-of-varisu/articleshow/93387746.cms|title=Music director Thaman shares a photo from the sets of ‘Varisu’|date=6 August 2022|website=The Times of India|access-date=9 August 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/varisu-video-clip-from-shooting-spot-leaked-vijay-and-prabhu-shoot-medical-emergency-scene-8091508/|title=Varisu video from sets leaked: Vijay, Sarathkumar, and Prabhu shoot scene|last=Desk|first=Entertainment|date=15 August 2022|website=The Indian Express|access-date=18 August 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/varisu-thalapathy-vijay-shoots-intense-action-sequence-vamsi-paidipallys-next-watch-viral-video-1173953|title=Varisu: Thalapathy Vijay shoots an intense action sequence for Vamsi Paidipally's next; Watch the viral video|last=Desk|first=Pinkvilla|date=15 August 2022|website=PINKVILLA|access-date=18 August 2022|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220818072940/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/varisu-thalapathy-vijay-shoots-intense-action-sequence-vamsi-paidipallys-next-watch-viral-video-1173953|url-status=dead}}</ref> ==== ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವಿಕೆ ==== ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೊದಲ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, [[ಪ್ರಭುದೇವ]] ಸಹ-ನಟಿಸಿದ ''ರೌಡಿ ರಾಥೋರ್'' (೨೦೧೨) ಚಿತ್ರದ ''ಚಿಂತಾ ಚಿಂತಾ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/tamil-star-vijay-does-cameo-in-rowdy-rathore/|title=Tamil star Vijay does cameo in Rowdy Rathore&nbsp;– Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=7 May 2012|access-date=24 November 2017}}</ref> ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗೋಲ್ಡ್‌ಮೈನ್ಸ್ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದಿಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೋನಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://tvnews4u.com/sony-max-air-actor-vijays-action-blockbuster-bairavaa-29th-july/|title=Sony MAX to air actor Vijay's action blockbuster 'Bairavaa' on 29th July|date=25 July 2017|website=tvnews4u.com|access-date=11 January 2018}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚಿತ್ರ ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಅದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ''ಗೋಲ್ಮಾಲ್ ಎಗೇನ್'' ಮತ್ತು ''[[ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ಗಿಂತ]]'' ಹೆಚ್ಚು ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/mersal-box-office-vijay-golmaal-again-secret-superstar-4901488/|title=Mersal box office: Vijay starrer unstoppable, gives tough competition to Golmaal Again, Secret Superstar in international markets|date=22 October 2017|access-date=24 November 2017}}</ref> ''ಮೆರ್ಸಲ್'' [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುಎಇ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೯೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ''ಗೋಲ್ಮಾಲ್ ಎಗೇನ್'' ಮತ್ತು ''ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ಗಿಂತ'' ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/uae-box-office-mersal-emerges-the-winner-among-the-diwali-releases-including-golmaal-again-and-secret-superstar-89204.html|title=UAE Box Office: Mersal emerges the winner among the Diwali releases including Golmaal Again and Secret Superstar|work=CatchNews.com|access-date=9 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909185240/http://www.catchnews.com/regional-cinema/uae-box-office-mersal-emerges-the-winner-among-the-diwali-releases-including-golmaal-again-and-secret-superstar-89204.html|archive-date=9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|url-status=bot: unknown}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅವರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.daily-sun.com/post/601958/Vijay-Thalapatis-movie-of-the-month-is-coming-to-Bongo-this-Friday-as-|title=Vijay's movie released on Bangladesh OTT Bongo as "Shinghopurush" – Online Version|date=27 January 2022|website=www.daily-sun.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127071705/https://www.daily-sun.com/post/601958/Vijay-Thalapatis-movie-of-the-month-is-coming-to-Bongo-this-Friday-as-|archive-date=27 ಜನವರಿ 2022|access-date=27 January 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> ಜುಲೈ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ರಿಷ್ಟೆ ಸಿನೆಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ''ಡೇಂಜರಸ್ ಖಿಲಾಡಿ ೩'' (೨೦೧೪) ( ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್‌ನ'' ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ) ಮತ್ತು ''ಪೊಲೀಸ್ವಾಲಾ ಗುಂಡ ೨'' (೨೦೧೪) ( ''ಜಿಲ್ಲಾದ'' ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ #೧ ಮತ್ತು #೩ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಟೆಲಿಕಾಸ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸುರಾ'' ಪ್ರಸಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋನಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ #೫ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. <ref name="Indian TV channels"/> ೨೦೧೭ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ''ಖಾಕಿ ಔರ್ ಖಿಲಾಡಿ'' ಎಂಬ ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಕತ್ತಿ'' ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್|ಜೀ ಸಿನಿಮಾ]] ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://tvnews4u.com/zee-cinema-to-premiere-khaki-aur-khiladi-on-13th-december-at-8pm/|title=Zee Cinema to premiere Khaki Aur Khiladi on 13th December at 8PM|date=12 December 2017|website=tvnews4u.com|access-date=17 December 2017}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಟಾಪ್ ಓಪನರ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಜುವನ್ನು ''ಮೀರಿಸಿದೆ.'' <ref>{{Cite web|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/sarkar-breaks-sanju-record-become-indian-cinemas-highest-opening-day-grosser-2018/|title=Sarkar breaks Sanju record to become Indian cinema's highest opening day grosser in 2018|date=8 November 2018|website=onlookersmedia.in|language=en-US|access-date=19 November 2018}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-vijay-sarkar-beats-ranbhir-kapoor-sanju-opening-collection-tamil-news-223749|title=Yipeee! Thalapathy Vijay's 'Sarkar' is now the biggest in Indian cinema&nbsp;– Tamil Movie News&nbsp;– IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=19 November 2018}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' ೨೦೧೮ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ''ರಾಝಿ'', ''ಗೋಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ಅಮೀರ್ ಅವರ ''ಥಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್'' ನಂತಹ ಅನೇಕ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು. <ref name=":2">{{Cite web|url=https://m.businesstoday.in/story/sarkar-box-office-collection-vijay-starrer-among-top-10-indian-films-of-2018-breaks-record-of-raazi-gold/1/291326.html|title=Sarkar Box Office Collection: Vijay-starrer among top 10 Indian films of 2018, breaks record of Raazi, Gold|date=15 November 2018|website=m.businesstoday.in|language=en|access-date=18 November 2018|archive-date=18 ನವೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118164636/https://m.businesstoday.in/story/sarkar-box-office-collection-vijay-starrer-among-top-10-indian-films-of-2018-breaks-record-of-raazi-gold/1/291326.html|url-status=dead}}</ref> [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್|ಜೀ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ]] ''ವಿಜಯ್ ದಿ ಮಾಸ್ಟರ್'' ಟಿಆರ್‌ಪಿಯಲ್ಲಿ #೨ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. <ref name="filmy2021">{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/tamil/news/2021/master-hindi-trp-rating-vijay-starrer-makes-it-big-with-its-world-television-premiere-315268.html|title=Master Hindi TRP Rating: Vijay Starrer Makes It Big With Its World Television Premiere!|last=Hemachandran|first=Sruthi|date=10 June 2021|website=www.filmibeat.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210623052626/https://www.filmibeat.com/tamil/news/2021/master-hindi-trp-rating-vijay-starrer-makes-it-big-with-its-world-television-premiere-315268.html|archive-date=23 June 2021|access-date=23 June 2021}}</ref> ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಹಿಂದಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೯ ಕೋಟಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/master-completes-50-stupendous-days-at-box-office-thalapathy-vijay-roars-in-tamil-nadu-figures-inside-4463824/|title=Master Thalapathy Vijay Roars in Box office - BO Figures Inside|last=Kumar|first=Vineeta|date=Mar 3, 2021|website=India.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220414174958/https://www.india.com/entertainment/master-completes-50-stupendous-days-at-box-office-thalapathy-vijay-roars-in-tamil-nadu-figures-inside-4463824/|archive-date=Apr 14, 2022|access-date=Apr 14, 2022}}</ref> ೨೦೨೧ ರ ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ [[ಅಂತರಜಾಲ ಸಿನೆಮಾ ದತ್ತಸಂಚಯ|ಐಎಮ್‌ಡಿಬಿ]]ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಕೂಡ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. <ref name="HinduTamil2021">{{Cite web|url=https://www.hindutamil.in/news/cinema/tamil-cinema/681344-vijay-s-master-tops-imdb-list-of-most-popular-indian-films-in-2021.html|title=2021ல் பிரபலமான இந்தியப் படங்கள்: முதலிடத்தில் மாஸ்டர்|last=Tamil|first=Hindu|date=12 June 2021|website=Hindu Tamil Thisai|language=ta|access-date=19 June 2021}}</ref> ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಕುವೈತ್ ಮತ್ತು ಬಹ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ರಾ'' ಹಿಂದಿ ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref name="netflix top global"/> <ref name="Raw beast"/> <ref name="ndtv ott"/> ಜಿಲ್ಲೆಯ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಶಾಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅದು ಸ್ವತಃ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದಂ ''ಅವರನ್ನು'' ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/telugu-dubbed-version-of-jilla-ready-for-release/article7157547.ece|title=Telugu version of 'Jilla' ready for release|date=30 April 2015|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/vijays-jilla-returns-this-summer.html|title=Jilla returns ... this summer|date=4 March 2015|website=Behindwoods|archive-url=https://web.archive.org/web/20150604055008/http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/vijays-jilla-returns-this-summer.html|archive-date=4 June 2015|access-date=4 June 2015}}</ref> ''ಸರ್ಕಾರ್'' & ''ವಿಸ್ಲ್'' ತೆಲುಗು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}}೧೮ ಕೋಟಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/sarkar-20-day-box-office-collection-vijays-film-attains-hit-status-andhra-pradesh-786542|title=Sarkar 20-day box office collection: Vijay's film attains hit status in Andhra Pradesh|last=Hooli|first=Shekhar H|date=27 November 2018|website=IBTimes India|access-date=27 January 2021}}</ref> ಮತ್ತು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨೦ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/whistle-21-days-box-office-collection-report-581792|title=Whistle 21 days box office collection report|date=16 November 2019|website=Andhra Pradesh Breaking News, Telangana News, Hyderabad News Updates, Coronavirus Updates, Breaking News|access-date=27 January 2021|ref={{sfnref | Andhra Pradesh Breaking News, Telangana News, Hyderabad News Updates, Coronavirus Updates, Breaking News | 2019}}}}</ref> ''ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್'' ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨೦ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/master-becomes-vijays-fifth-film-to-cross-rs-150-cr-revives-box-office-in-tamil-nadu-kerala-9216451.html|title=Master becomes Vijay's fifth film to cross Rs 150 cr, revives box office in Tamil Nadu, Kerala – Entertainment News, Firstpost|date=20 January 2021|website=Firstpost}}</ref> ==== ಇತರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ==== ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಗಾಯನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-to-sid-sriram-five-kollywood-singers-who-delivered-chartbuster-songs/photostory/75029400.cms|title=Five best singers in kollywood|date=7 April 2020|website=The Times of India|access-date=12 July 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ನೃತ್ಯ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ನೃತ್ಯದ ಚಲನೆಯನ್ನು "ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದ" ಎಂದು ಲೇಬಲ್ ಮಾಡಿದೆ. ಅವರ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಚಲನೆಗಳು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ತಿರುಮಲೈ'', ''ಗಿಲ್ಲಿ, ಅಳಗಿಯ ತಮಿಳ್ಮಗನ್'' '', ಕುರುವಿ, ವಿಲ್ಲು'' ''ಮತ್ತು'' ''ಸುರ'' ''.'' <ref name="dance"/> ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಚಿತ್ರದ ''ವಾತಿ'' ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಸ್ಟೆಪ್ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಅನುಕರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/watch-r-ashwin-groove-to-hit-number-vaathi-coming-from-vijays-s-master-watch-101613545505612.html|title=Watch Indian cricketer R Ashwin groove to hit number "Vaathi Coming" from Vijays's Master|last=Pudipeddi|first=Haricharan|date=17 February 2021|website=Hindustan Times|access-date=12 July 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/madhuri-dixit-dances-to-vijays-vaathi-coming-along-with-2-bollywood-stars-video-goes-viral-tamil-news-290553|title=Madhuri Dixit dances to Vijay's Vaathi Coming along with 2 Bollywood stars; Video goes viral – Tamil News|date=9 July 2021|website=IndiaGlitz.com|access-date=12 July 2021}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಕೆನಡಾದ ಹುಡುಗರ ನೃತ್ಯ ತಂಡವು ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ವಾತಿ ಬರುವ'' ನೃತ್ಯ ಹಾಡಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿತು. <ref name="superstar">{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/the-buzz/article/canadian-boys-dance-on-the-song-vaathi-coming-goes-virall/749254|title=Basement Gang Vaathi Coming – Canadian boys effortlessly groove to 'Vaathi Coming'|last=Saxena|first=Akanksha|date=25 April 2021|website=Trending & Viral News|access-date=25 July 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ಸ್ವತಃ ಹಾಡಿರುವ "ಜಾಲಿ ಓ ಜಿಮ್ಖಾನಾ" ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹುಕ್ ಸ್ಟೆಪ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ನೃತ್ಯದ ಚಲನೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಗಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-song-jolly-o-gymkhana-thalapathy-vijay-pooja-hegde-video-7827111/|title=Beast song Jolly O Gymkhana: Vijay's voice makes this track an earworm, watch out for his hook step|last=Desk|first=Entertainment|date=19 March 2022|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220319165926/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-song-jolly-o-gymkhana-thalapathy-vijay-pooja-hegde-video-7827111/|archive-date=19 March 2022|access-date=19 March 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಫಿಲ್ಮ್ ಸಾಂಗ್ ''ಅರೇಬಿಕ್ ಕುತು'' ಕೂಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ವಿಜಯ್ ಅವರ ನೃತ್ಯದ ಚಲನೆಗಳು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದವು ಮತ್ತು ಇದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=http://ghostarchive.org/varchive/C77M8nM6p1E|title=Korean Reacts To Arabic Kuthu - Beast - Thalapathy Vijay|date=Feb 14, 2022|website=JeongWon TV|access-date=Apr 19, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/beast-big-update-here-first-single-promo-vijay-pooja-hegde-starrer-video-845496|title=Beast Big Update: Here is the First Single Promo from Vijay, Pooja Hegde-Starrer [Video]|last=IBTimes|date=7 February 2022|website=ibtimes.co.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207225015/https://www.ibtimes.co.in/beast-big-update-here-first-single-promo-vijay-pooja-hegde-starrer-video-845496|archive-date=7 February 2022|access-date=8 February 2022}}</ref> ನಟಿ [[ಸಾಯಿ ಪಲ್ಲವಿ]] ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಾನು ವಿಜಯ್ ಅವರ ನೃತ್ಯದ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಲವು ನೃತ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=rQxuxdGOK3M|title=I am a Big Fan of Vijay sir says Sai Pallavi|date=19 December 2019|website=Thanthi Tv|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713124945/https://www.youtube.com/watch?v=rQxuxdGOK3M|archive-date=13 ಜುಲೈ 2021|access-date=13 July 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ==ಜನಪ್ರಿಯತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Vijay_at_Puli_Audio_Launch.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Vijay_at_Puli_Audio_Launch.jpg/155px-Vijay_at_Puli_Audio_Launch.jpg|left|thumb|233x233px| ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ <nowiki><i id="mwBTU">ಪುಲಿ</i></nowiki> ಆಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್]] ವಿಜಯ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. <ref name="popular"/> <ref name=":7">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thuppakki-to-sarkar-five-times-when-master-actor-vijay-handled-controversies-with-a-calm-demeanor/photostory/73982034.cms|title='Thuppakki' to 'Sarkar': Five times when 'Master' actor Vijay handled controversies with a calm demeanor|date=6 February 2020|website=The Times of India|language=en|access-date=18 May 2020}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿಟರ್ ಎರಡರಿಂದಲೂ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹುಡುಕಿದ ಮತ್ತು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ ನಟ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="auto"/> <ref name="auto1"/> ಭಾರತೀಯ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳ ಗಳಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ೧೦೦ ಪಟ್ಟಿಯ ಭಾರತೀಯ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೨ ರಿಂದ ೨೦೧೯ ರವರೆಗೆ, ಅವರು #೨೮ ರಿಂದ #೪೭ ಸ್ಲಾಟ್ ನಡುವೆ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://forbesindia.com/lists/2012-celebrity-100/1395/1|title=2012 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=24 November 2017|archive-date=11 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711071335/http://forbesindia.com/lists/2012-celebrity-100/1395/1|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all|title=2013 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=24 November 2017|archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205195733/http://www.forbesindia.com/lists/2013-celebrity-100/1439/all|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2014-celebrity-100/1489/all|title=2014 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=24 November 2017|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818012213/http://www.forbesindia.com/lists/2014-celebrity-100/1489/all|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.forbesindia.com/lists/2016-celebrity-100/1587/all|title=2016 Celebrity 100&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|access-date=24 November 2017|archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205082304/http://www.forbesindia.com/lists/2016-celebrity-100/1587/all|url-status=dead}}</ref> <ref name="forbesmagz"/> <ref name="2018 list"/> <ref name="2019 list"/> ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಟ್ರೇಡ್ ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಲೆ‌ಎಮ್ ಕೌಶಿಕ್ ''ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದರು,'' "ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ವಿಜಯ್ [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ $ ೨೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಜೀವಮಾನದ ಗಳಿಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ನಟನ ದೊಡ್ಡ ಕನಸು. ''ಮೆರ್ಸಲ್'' ಮತ್ತು ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಮೂಲಕ ವಿಜಯ್ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":8" /> ೨೦೧೯ ರಿಂದ, ವಿಜಯ್ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bigil-beats-rajinikanths-petta-to-become-the-highest-earning-tamil-film-of-2019-in-overseas-markets-7645311.html|title=Vijay surpassed Rajinikanth in overseas markets|date=November 13, 2019|website=Firstpost|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229104236/https://www.firstpost.com/entertainment/bigil-beats-rajinikanths-petta-to-become-the-highest-earning-tamil-film-of-2019-in-overseas-markets-7645311.html|archive-date=December 29, 2021|access-date=December 29, 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಸ್ಟಾರ್‌ಡಮ್‌ನಿಂದಾಗಿ $ ೩೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. <ref name="Tartaglione Tartaglione 2021">{{Cite web|url=https://deadline.com/2021/01/master-vijay-soul-demon-slayer-india-china-global-international-box-office-1234679202/|title='Soul' Shines In Korea Debut; 'Master' Blast Encourages India Biz; Japan's 'Demon Slayer' Topping $350M – International Box Office|last=Tartaglione|first=Nancy|date=24 January 2021|website=Deadline|archive-url=https://web.archive.org/web/20210907071333/https://deadline.com/2021/01/master-vijay-soul-demon-slayer-india-china-global-international-box-office-1234679202/|archive-date=7 September 2021|access-date=10 July 2021}}</ref> ಯೂಕೆ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಬಂದಾಗ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ''ಅತ್ಯುನ್ನತ'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ." <ref name=":8">{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/tracing-vijays-exponentially-increasing-box-office-dominance-over-the-years-in-tamil-nadu-kerala-and-overseas-6863121.html|title=Tracing Vijay's exponentially increasing box office dominance over the years in Tamil Nadu, Kerala and overseas- Entertainment News, Firstpost|date=22 June 2019|website=Firstpost|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828125617/https://www.firstpost.com/entertainment/tracing-vijays-exponentially-increasing-box-office-dominance-over-the-years-in-tamil-nadu-kerala-and-overseas-6863121.html|archive-date=28 August 2021|access-date=8 June 2020}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಹವರ್ತಿ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಉನ್ನತ ಸಮಕಾಲೀನರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ''ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್'' ಬರಹಗಾರ ಸುರೇಂಧರ್ ಎಂಕೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":8"/> ಅನಾಮಧೇಯರಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಬಯಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿತರಕರು ''ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗೆ'' ಹೇಳಿದರು, "ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮೊತ್ತವು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ $೪ ರಿಂದ ೫ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆ, ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸತತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ತ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ". <ref name=":8" /> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿತರಕರು, " [[ಅಜಿತ್ ಕುಮಾರ್|ಅಜಿತ್‌ನ]] ''ವೇದಾಳಂ, ವಿವೇಗಂ'' ಮತ್ತು ''ವಿಶ್ವಾಸಂ'' ಎಲ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ $೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಗರೋತ್ತರ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ಅಜಿತ್ ಅವರನ್ನು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಮಾನು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಯಾವುದೇ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ಅಟ್ಲೀ ಮತ್ತು ಎಆರ್ ಮುರುಗದಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸಹಯೋಗವು ಅವರ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. ಅವರು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಹ ಅವರ ಬಲವಾದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಪುಲ್‌ಗೆ ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ." <ref name=":8" /> ವಿಜಯ್ ಕೇರಳದಲ್ಲೂ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ''[[ಬಾಹುಬಲಿ 2:ದ ಕನ್‍ಕ್ಲೂಝ಼ನ್|ಬಾಹುಬಲಿ ೨: ದಿ ಕನ್‌ಕ್ಲೂಷನ್‌ನ]]'' ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ''ಸರ್ಕಾರ್'' ಮುರಿದು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಳಿಕೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. <ref name=":8"/> ಕೇರಳ ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುಎಇ]] - ಜಿಸಿಸಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕರ್ ಇರ್ಷಾದ್, "ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಿನದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು "ಬಿಗ್ ಮಿಸ್" ( [[ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್‌|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್‌ಗೆ]] ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿ ಎಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಏಕೈಕ ಇತರ ಭಾಷೆಯ ನಟ ವಿಜಯ್ ಮಾತ್ರ. ) ''ಗಿಲ್ಲಿ'' ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು. ಇದು [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಅವರ ''[[ಇಂಡಿಯನ್(೧೯೯೬ ರ ಚಿತ್ರ)|ಇಂಡಿಯನ್]]'' ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ''ಪೊಕ್ಕಿರಿ'' ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಸ್.ಶಂಕರ್ ಮತ್ತು [[ವಿಕ್ರಮ್ (ನಟ)|ವಿಕ್ರಮ್]] ಅವರ ''ಅಣ್ಣಿಯನ್'' ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದಿದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್‌ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ''ಪೊಕ್ಕಿರಿಯಿಂದ'' ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ." <ref name=":8" /> ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಇಂಡಿಯಾ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.chennaibest.com/cityresources/food_and_dining/cokeinterview.asp|title=Interview&nbsp;– Coca-Cola India|website=chennaibest.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140403012104/http://chennaibest.com/cityresources/Food_and_Dining/cokeinterview.asp|archive-date=3 April 2014|access-date=24 April 2014}}<br /><br />- {{Cite news|url=http://hindu.com/2001/04/20/stories/0420401y.htm|title=Things go better for Coke with Vijay|last=Kamath|first=Sudhish|date=20 April 2001|work=[[The Hindu]]|access-date=17 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20050114211954/http://www.hindu.com/2001/04/20/stories/0420401y.htm|archive-date=14 January 2005|location=Chennai, India}}</ref> ಅವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ [[ಐಟಿಸಿ ನಿಯಮಿತ (ಐಟಿಸಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್)|ಸನ್‌ಫೀಸ್ಟ್]] ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web|url=http://vijayrdpgirls.blogspot.com/2014/12/vijays-endorsements.html|title=Actor Vijay: vijay's endorsements|date=10 December 2014|website=Vijayrdpgirls.blogspot.com|access-date=13 July 2015}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ [[ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್‌ಕಿಂಗ್ಸ್|ಚೆನ್ನೈ ಸೂಪರ್ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ಗೆ]] ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.extramirchi.com/actress/vijay-nayantara-ipl-chennai-super-kings-brand-ambassadors/|title=Vijay in IPL "Chennai Super Kings" brand ambassadors|date=19 March 2008|website=Extramirchi.com|access-date=28 June 2012}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಇಂಡಿಯಾ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ]] ವಿಜಯ್ ಅವರ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಮತ್ತೆ ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/cons-products/fmcg/cocacola-signs-up-vijay-as-brand-ambassador-for-tamil-nadu/articleshow/4202371.cms?from=mdr|title=CocaCola signs up Vijay as brand ambassador for Tamil Nadu|last=Ramesh|first=Nandini Sivakumar & Niranjana|date=27 February 2009|work=The Economic Times|access-date=7 June 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/45325.html|title=Coke signs up Vijay as brand ambassador|website=IndiaGlitz|access-date=18 July 2010|archive-date=3 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303233317/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/45325.html|url-status=dead}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ತಮ್ಮ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಜೋಸ್ ಅಲುಕ್ಕಾಸ್ ಅವರು ವಿಜಯ್ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name=":6">{{Cite web|url=http://news.chennaionline.com/chennai/South-Indian-actor-Vijay-brand-ambassador-of-Jos-Alukkas/3bab0eac-9bf4-4080-967b-b89dda6d8008.col|title=South Indian actor Vijay brand ambassador of Jos Alukkas|website=News.chennaionline.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110505082752/http://news.chennaionline.com/chennai/South-Indian-actor-Vijay-brand-ambassador-of-Jos-Alukkas/3bab0eac-9bf4-4080-967b-b89dda6d8008.col|archive-date=5 May 2011|access-date=18 January 2011}}</ref> ಟಾಟಾ ಡೊಕೊಮೊ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/73101.html|title=Vijay to endorse Docomo|website=Indiaglitz|access-date=25 October 2011|archive-date=27 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111027110201/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/73101.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆಯ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಎಜುಕೇಶನ್]] ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೊಂಗಲ್ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಪುರುಷರು ಧರಿಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ವೇಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಶರ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದೆ. <ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-vijay-in-cbse-school-text-book-reference-for-cultural-attire-tamil-news-202815|title=Thalapathy Vijay in text books now! - Tamil Movie News&nbsp;– IndiaGlitz|work=IndiaGlitz.com|access-date=14 December 2017}}<br /><br />- {{Cite news|url=http://www.cover365.in/thalapathy-vijay-in-cbse-text-books-3761/|title=Actor Vijay in CBSE 3rd grade Book|date=14 December 2017|work=Cover365|access-date=26 December 2017|archive-date=26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226182307/http://www.cover365.in/thalapathy-vijay-in-cbse-text-books-3761/|url-status=dead}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ವಿಟ್ಟರ್|ಟ್ವಿಟರ್]] ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಶ್‌ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಲಾದ' ಟಾಪ್ ೧೦ ''ಬಿಗಿಲ್'' ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮರುಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ ಟ್ವೀಟ್ ಆಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/vijay/1819/93|title=Vijay&nbsp;– Forbes India Magazine|website=Forbes India|language=en|access-date=8 June 2020|archive-date=8 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200608165224/https://www.forbesindia.com/celebprofile2019/vijay/1819/93|url-status=dead}}</ref> ನೈವೇಲಿಯ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸ್ಪಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿರುವ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಸೆಲ್ಫಿಯನ್ನು [[ಟ್ವಿಟ್ಟರ್|ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ "ಧನ್ಯವಾದ ನೈವೇಲಿ" ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖದೊಂದಿಗೆ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ೧೪೫.೭ಕೆ ರಿಟ್ವೀಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಎಕ್ಲಿಪ್ಸ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೆಲ್ಫಿ ಕೂಡ ಟ್ವಿಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ರಿಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ ಫೋಟೋವಾಗಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-vijays-selfie-with-fans-most-retweeted-on-twitter-in-2020/article33273273.ece|title=Actor Vijay's selfie with fans most retweeted on Twitter in 2020|last=Bhargava|first=Yuthika|date=8 December 2020|work=The Hindu|access-date=27 April 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೩೭೬.೬ಕೆ ಮತ್ತು ೯.೮ ಕೋಟ್ ಟ್ವೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ, ಇದು ಟ್ವಿಟ್‌ರ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೨೧ ರ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ನಟ ವಿಜಯ್ ಟ್ವಿಟರ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಿಂದ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಫಿಲ್ಮ್ ಫಸ್ಟ್ ಲುಕ್ ಟ್ವೀಟ್ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮರುಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟ-ಪೋಸ್ಟ್ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಹೆಚ್ಚು-ಟ್ವೀಟ್ ಮಾಡಿದ-ಹ್ಯಾಶ್‌ಟ್ಯಾಗ್-ಮತ್ತು-ಮಾತನಾಡಿದ- ವರ್ಷದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/vijays-beast-first-look-update-is-top-indian-entertainment-tweet-of-2021/article37907854.ece|title=Vijay's 'Beast' first look update is top Indian Entertainment tweet of 2021|last=The Hindu Net Desk|date=9 December 2021|website=The Hindu|access-date=9 December 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-dominates-twitter-master-becomes-the-most-tweeted-hashtag-of-the-year-for-an-indian-film/articleshow/88180968.cms|title=Vijay dominates Twitter: 'Master' becomes the most tweeted hashtag of the year for an Indian film|date=9 December 2021|website=The Times of India|access-date=9 December 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2021/dec/09/vijays-post-on-beast-most-liked-and-retweeted-tweet-from-film-industry-in-india-2393612.html|title=Vijay's post on 'Beast' most liked and retweeted tweet from film industry in India|date=9 December 2021|website=The New Indian Express|access-date=9 December 2021}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ # ೧ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-is-the-most-talked-about-actor-in-south-india-in-2021-on-twitter-see-full-list-1886916-2021-12-12|title=Thalapathy Vijay is the most talked-about South Indian actor in 2021 on Twitter. See full list|date=12 December 2021|website=India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105051459/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/thalapathy-vijay-is-the-most-talked-about-actor-in-south-india-in-2021-on-twitter-see-full-list-1886916-2021-12-12|archive-date=5 January 2022|access-date=13 December 2021}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಟ್ವಿಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ # ೧ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಬೀಸ್ಟ್'' ವರ್ಷದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/from-vikram-and-kgf-chapter-2-to-beast-2022s-most-talked-about-films-on-indian-twitter-were-from-the-south/article65856460.ece|title=Beast 2022’s most talked-about films on Indian Twitter were from the south|last=The Hindu Bureau|date=6 September 2022|website=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20220907060902/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/from-vikram-and-kgf-chapter-2-to-beast-2022s-most-talked-about-films-on-indian-twitter-were-from-the-south/article65856460.ece|archive-date=7 September 2022|access-date=7 September 2022}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ಸೂಪರ್ ಹೀರೋ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ಕುರುವಿ'', ''ಸುರ'', ''ವೇಲಾಯುಧಂ'' ಮತ್ತು ''ಪುಲಿ'' ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು . <ref name="The Times of India 2020">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mohan-raja-genelia-recall-fond-memories-of-vijays-velayudham/articleshow/78867040.cms|title=Mohan Raja, Genelia recall fond memories of Vijay's Velayudham|date=26 October 2020|website=The Times of India|access-date=5 May 2021}}</ref> <ref name="Sify 2008">{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/kuruvi-imagegallery-5-movies-jdwmQejcicisi.html|title=Kuruvi 5|date=17 April 2008|website=Sify|access-date=19 May 2021|archive-date=2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181202201903/http://www.sify.com/movies/kuruvi-imagegallery-5-movies-jdwmQejcicisi.html|url-status=dead}}</ref> <ref name="Times"/> ಸಿಫಿ ಅವರನ್ನು "ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನುಷ್ಯ" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Sifyind">{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/ilayathalapathy-vijay-man-of-the-masses-imagegallery-kollywood-kirmPndigdesi.html|title=Ilayathalapathy Vijay: Man of the masses.|website=Sify|access-date=14 May 2021|archive-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170307142018/http://www.sify.com/movies/ilayathalapathy-vijay-man-of-the-masses-imagegallery-kollywood-kirmPndigdesi.html|url-status=dead}}</ref> == ಕಲಾತ್ಮಕತೆ == ವಿಜಯ್ ಒಬ್ಬ ಅನನ್ಯ ಬಹುಮುಖ ನಟ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಭಿನ್ನ ನೋಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="versatile" /> <ref name="best films" /> ಅವರು ತಮ್ಮ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರಗಳು, ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಸಂತ್ ಮತ್ತು ಅಳಗಿಯ ''ತಮಿಳು ಮಗನ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಮುಂತಾದ ಬೂದು ಛಾಯೆಯ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. <ref name="best films" /> <ref name="grey" /> <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/azhagiya-tamil-magan-review-tamil-14557729.html|title=Azhagiya Tamil Magan|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204024337/http://www.sify.com/movies/azhagiya-tamil-magan-review-tamil-14557729.html|archive-date=4 December 2013|access-date=26 October 2016}}</ref> ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅನನ್ಯತೆಯು ನಟನೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿತು. <ref name="unique" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/tamil/news/2022/thalapathy-66-no-action-scenes-for-vijay-in-the-film-says-reports-333780.html|title=Thalapathy Vijay's uniqueness in performance|date=29 April 2022|website=film news|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728064925/https://www.filmibeat.com/tamil/news/2022/thalapathy-66-no-action-scenes-for-vijay-in-the-film-says-reports-333780.html|archive-date=28 July 2022|access-date=28 July 2022}}</ref> ೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="best films" /> <ref name="grey" /> ೨೦೧೦ ಮತ್ತು ೨೦ ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯವು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿತ್ತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು ನಟರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೃತ್ಯಗಾರ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://odishatv.in/news/entertainment/thalapathy-vijay-got-some-serious-dance-moves-watch-throwback-video-179997|title=Thalapathy Vijay got some octane dance moves|website=odisha news|archive-url=https://web.archive.org/web/20220728090916/https://odishatv.in/news/entertainment/thalapathy-vijay-got-some-serious-dance-moves-watch-throwback-video-179997|archive-date=28 July 2022|access-date=28 July 2022}}</ref> <ref name="unique" /> ''ತುಳ್ಳದ ಮನಮು ತುಳ್ಳುಂ'' '','' ''ಷಹಜಹಾನ್'' '','' ಸಚಿನ್, ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಅಳುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಎಮೋಟ್ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. <ref name="emote" /> <ref name="grey" /> <ref name="best films" /> ''ಪ್ರಿಯಮುದನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ತನ್ನ ಗೆಳತಿಯ ತಂದೆಯನ್ನು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ಟೆರೇಸ್‌ನಿಂದ ತಳ್ಳಿದಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಗಾಬರಿಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ವೀರರ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಟಿಸಬಹುದೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="versatile">{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-vijay-thuppakki-to-bigil-5-of-thalapathys-biggest-blockbusters-2680957.html|title=Film facts about versatile actor Thalapathy Vijay|date=22 June 2020|website=News18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726092912/https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-vijay-thuppakki-to-bigil-5-of-thalapathys-biggest-blockbusters-2680957.html|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref name="grey">{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/photos/slideshows/2020/jun/13/23years-of-priyamudan-22-lesser-known-facts-aboutthe-90s-thriller-whichhad-vijay-acing-the-grey-1057.html|title=Vijay in grey shades in Priyamudan|date=16 January 2021|website=cinema express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727060237/https://www.cinemaexpress.com/photos/slideshows/2020/jun/13/23years-of-priyamudan-22-lesser-known-facts-aboutthe-90s-thriller-whichhad-vijay-acing-the-grey-1057.html|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref name="unique">{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/david-warner-as-thalapathy-vijay-epic-and-unmissable-master-and-sarkar-video-go.html|title=Thalapathy Vijay's unique acting skills|date=18 February 2021|website=Behindwoods|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726095003/https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/david-warner-as-thalapathy-vijay-epic-and-unmissable-master-and-sarkar-video-go.html|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref name="emote">{{Cite news|url=http://www.cscsarchive.org/MediaArchive/art.nsf/(docid)/6DAFFE93F21EFCB765256941003DC8B0|title=Thullada manamum thullum (Tamil)|last=Lakshmy|date=14 February 1999|work=[[Deccan Herald]]|access-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20090213235753/http://www.cscsarchive.org/MediaArchive/art.nsf/(docid)/6DAFFE93F21EFCB765256941003DC8B0|archive-date=13 February 2009}}</ref> <ref name="best films">{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/top-20-best-films-of-vijay/12-priyamudan1998.html|title=Priyamudan and other films of Vijay- Top 20 Best Films of Vijay|date=27 July 2022|website=Behindwoods|archive-url=https://web.archive.org/web/20220727063556/https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/top-20-best-films-of-vijay/12-priyamudan1998.html|archive-date=27 July 2022|access-date=27 July 2022}}</ref> ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಿನಿಮಾಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ, ವಿಜಯ್ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಕುಲ್ ''ನಿಲವು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿ, ''ಬಿಗಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ'' ವಯಸ್ಸಾದ ದರೋಡೆಕೋರನಾಗಿ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಮದ್ಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ''ಮಾಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ'' ತನ್ನ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ವಿಕಲಚೇತನರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/bigil-film-review-ratings-live-viewers-response-807718|title=Bigil film review and ratings by viewers|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=25 October 2019|website=IBTimes India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726162056/https://www.ibtimes.co.in/bigil-film-review-ratings-live-viewers-response-807718|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/vijay-flawed-hero-politics-master-141922|title=Vijay as the flawed hero in Master|date=21 January 2021|website=The News Minute|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726164432/https://www.thenewsminute.com/article/vijay-flawed-hero-politics-master-141922|archive-date=26 July 2022|access-date=26 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2000/jan/19kannu.htm|title=Rediff On The NeT, Movies: Review of Kannukkul Nilavu|date=2000-01-19|website=Rediff.com|access-date=2012-08-25}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ಅಭಿನಯದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಮುರಿದರು ಮತ್ತು ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಾಢ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಸೌಮ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸ್ಟೊಯಿಕ್ ಕಚ್ಚಾ ಏಜೆಂಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/other/beast-movie-review-humour-and-zany-performance-save-vijay-s-inconsistent-film/ar-AAWajiS|title=Beast review|date=9 August 2022|website=msn|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809065303/https://www.msn.com/en-in/entertainment/other/beast-movie-review-humour-and-zany-performance-save-vijay-s-inconsistent-film/ar-AAWajiS|archive-date=9 August 2022|access-date=9 August 2022}}</ref> ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪರದೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಝೀ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಆದರೆ [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಒಳಸಂಚು ಪಂಚ್ ಡೈಲಾಗ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.zee5.com/zee5news/thalapathy-vijay-becomes-the-highest-paid-tamil-actor-charges-a-whopping-amount-for-beast|title=Thalapathy Vijay's amazing acting skills|last=Shyam|first=Shrudi|date=24 June 2021|website=ZEE5|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808094400/https://www.zee5.com/zee5news/thalapathy-vijay-becomes-the-highest-paid-tamil-actor-charges-a-whopping-amount-for-beast|archive-date=8 August 2022|access-date=8 August 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/web-stories/10-famous-punch-lines-of-vijay/photostory/83715438.cms|title=10 famous punch lines of Vijay|last=Kumar|first=K Praveen|date=22 June 2021|website=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808095447/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/web-stories/10-famous-punch-lines-of-vijay/photostory/83715438.cms|archive-date=8 August 2022|access-date=8 August 2022}}</ref> == ಪರೋಪಕಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_8_(cropped).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_8_%28cropped%29.jpg/205px-Tamil_Film_actor_Vijay_Celebrating_World_Environment_Day_at_the_U.S._Consulate_Chennai_8_%28cropped%29.jpg|alt=|thumb|242x242px| ವಿಜಯ್ ಅವರು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್ ಜನರಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನ|ವಿಶ್ವ ಪರಿಸರ ದಿನದಂದು]]]] ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು, ೨೨ ಜೂನ್ ೨೦೦೭, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಎಗ್ಮೋರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jul-12-02/vijay-educational-awards-09-07-12.html|title=Vijay Gives Away Awards|date=9 July 2012|website=Behindwoods|access-date=9 July 2012}}</ref> ಮೇ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಕಿರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ವೀಡಿಯೊ ''ಹೀರೋವಾ?'' ''ಝೆರೋವಾ?'', ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ. <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/Events/15290.html|title=Events&nbsp;– Herova? Zerova? Educational Awareness Campaign|date=16 May 2008|website=IndiaGlitz|access-date=26 February 2011|archive-date=17 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517085516/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/events/15290.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ]] ಕೊನೆಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಆಂದೋಲನವಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ [[ಉಪವಾಸ]] ಮಾಡಿದರು. ವಿಜಯ್ ಅವರು ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಳ ಉಪವಾಸವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೊದಲು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಘ (ಎಸ್‌ಐಎಫ್‌ಎಫ್‌ಎ) ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಉಪವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆಪಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರಾದ ಎಸ್‌ಎ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಮತ್ತು ಶೋಬಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉಪವಾಸವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ|ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ]], [[ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪಳ್ಳಿ|ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ]], ಪುದುಕೊಟ್ಟೈ, [[ಮಧುರೈ]], ಈರೋಡ್, [[ವೆಲ್ಲೋರ್|ವೆಲ್ಲೂರು]] ಮತ್ತು ಧರ್ಮಪುರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.oneindia.com/2008/11/16/tamil-actor-vijay-leads-fast-on-tamils-issue-1226829768.html|title=Tamil actor Vijay leads fast on Tamils issue|last=Staff|date=16 November 2008|website=oneindia.com|language=en|access-date=8 June 2020}}</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ವಿಜಯ್, “ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ತಮಿಳರಿಗೆ ನನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಈ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಭಾಗಿಯಗಿದ್ದೆನೆ ಮತ್ತು ಇದು ನಾನು ನನ್ನ ಸವಲತ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇನೆ". ಎಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಕದನ ವಿರಾಮದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ವಿಜಯ್ ಹೇಳಿದರು, “ನಾವು ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತಮಿಳರಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಆಂದೋಲನವು ಅವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ" <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/vijay-fans-observe-fast-over-lankan-tamils-issue-391246|title=Vijay, fans observe fast over Lankan Tamils issue|website=NDTV.com|access-date=8 June 2020}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧಾಪರಾಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಎಸ್‌ಐಎಫ್‌ಎಫ್‌ಎ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಉಪವಾಸಗಳು, ವಿಜಯ್‌ ಅವರಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ''ತಲೈವಾ'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಕಾರಣ ಇವರಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ವಿಜಯ್ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, “ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ''ತಲೈವಾ'' ಚಿತ್ರದ ಶೂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು, ವೇಗವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ನಾನು ವಿಷಾದಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/tamil-actor-vijay-regrets-not-being-part-of-fast-600415.html|title=Tamil actor Vijay regrets not being part of fast|date=2 April 2013|website=News18|access-date=8 June 2020}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ, ವಿಜಯ್ ಮಕ್ಕಳ್ ಇಯಕ್ಕಂ (ವಿಜಯ್ ಪೀಪಲ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ಥೇನ್|ಥಾಣೆ ಚಂಡಮಾರುತದ]] ನಂತರ, ಅವರ ಮಕ್ಕಳ್ ಮಂಡ್ರಮ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕಡಲೂರಿನ ಕಮ್ಮಿಯಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂತ್ರಸ್ತ ಜನರಿಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/vijay-draws-huge-crowds-news-tamil-lcxsdVagjhb.html|title=Vijay draws huge crowds|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20110226100536/http://www.sify.com/movies/vijay-draws-huge-crowds-news-tamil-lcxsdVagjhb.html|archive-date=26 February 2011|access-date=27 January 2012}}</ref> ೨೦೧೨ ರ ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಸಿ ಮತ್ತು ೧೨ ನೇ ಬೋರ್ಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಇಳಯತಲಪತಿ ವಿಜಯ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರ ವಿಜಯ್ ಮಕ್ಕಳ್ ಇಯಕ್ಕಂ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೮ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ ರಂದು ಚೆನ್ನೈನ ಜೆಎಸ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿಜಯ್ ವಿತರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/ilayathalapathy-honours-toppers-imagegallery-kollywood-mhjrN9gigeasi.html|title=Ilayathalapathy honours toppers|website=Sify|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-date=23 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623091100/http://www.sify.com/movies/ilayathalapathy-honours-toppers-imagegallery-kollywood-mhjrN9gigeasi.html|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಕೋಡಂಬಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿರುವ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಟೀ ಸ್ಟಾಲ್ ಮಾಲೀಕರ ಮಗಳಿಗೆ ವಿಜಯ್ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-14/vijay-a-philanthropist.html|title=Vijay a real hero|website=behindwoods|access-date=12 November 2014}}</ref> ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಅನಾಮಧೇಯವಾಗಿ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಜಲ್ಲಿಕಟ್ಟು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು, ತಮ್ಮ ಮುಖವನ್ನು ಹ್ಯಾಂಕಿಯಿಂದ ಮರೆಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/actor-vijay-joins-protest-marina-anonymously-hides-face-hanky-56066|title=Actor Vijay joins protest at Marina anonymously, hides face with a hanky|date=21 January 2017|work=The News Minute|access-date=20 November 2018}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಮಕ್ಕಳ್ ಇಯಕ್ಕಂ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, <ref>{{Cite news|url=https://www.indiaglitz.com/thalapathy-vijay-starts-vijay-makkal-iyakkam-website-to-organise-fan-clubs-for-politics--tamil-news-206281|title=Thalapathy Vijay regulates his fan clubs&nbsp;– Political entry soon? - Tamil Movie News&nbsp;– IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=3 February 2018}}</ref> ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪೊಲ್ಲಾಚಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯಗೊಂಡವರಿಗೆ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್‌ಗಳಂತಹ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. . <ref>{{Cite news|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/vijay-fans-provide-free-autos-and-ambulances-in-pollachi-after-mersal.html|title=Vijay fans provide free autos and ambulances in Pollachi|date=26 December 2017|work=Behindwoods|access-date=26 December 2017}}</ref> ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ನೀಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೀಟು ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹುಡುಗಿಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-visits-anithas-house-to-pay-condolence/articleshow/60458808.cms|title=Vijay visits Anitha's house to pay condolence|work=The Times of India|access-date=24 August 2018}}</ref> ೭ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ ರಂದು, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ತಾಮ್ರ ಸ್ಥಾವರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದ ತೂತುಕುಡಿ ಪೊಲೀಸರ ಗುಂಡೇಟಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ವಿಜಯ್ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2018/jun/06/actor-vijay-visits-thoothukudi-police-firing-victims-houses-distributes-one-lakh-as-compensation-t-1824471.html|title=Actor Vijay visits Thoothukudi police firing victims' houses, distributes one lakh as compensation to each family|work=The New Indian Express|access-date=24 August 2018}}</ref> ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ವಿಜಯ್ ಅವರು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಘದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪ್ರವಾಹ ಪೀಡಿತ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೭೦ ಲಕ್ಷ ಮೌಲ್ಯದ ಪರಿಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-donates-rs-70-lakh-worth-relief-materials-to-kerala-flood-victims/articleshow/65499318.cms|title=Vijay donates Rs 70 lakh worth relief materials to Kerala flood victims&nbsp;– Times of India|work=The Times of India|access-date=24 August 2018}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗಜ ಚಂಡಮಾರುತ ಪೀಡಿತ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸಲು ವಿಜಯ್ ಅವರು ಪ್ರತಿ ವಿಎಂಐ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೪.೫ ಲಕ್ಷವನ್ನು ಜಮಾ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.indiaglitz.com/gaja-cyclone-thalapathy-vijay-donation-45-lakhs-vijay-makkal-iyakkam-tamil-news-224394|title=Thalapathy Vijay's massive donation for all Gaja Cyclone affected districts&nbsp;– Tamil Movie News&nbsp;– IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=20 November 2018}}</ref> ೨೦೨೦ ರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ|ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಹಲವಾರು ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಗಳಿಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧.೩ ಕೋಟಿ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರು ರೋಗ ಮತ್ತು ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹಣವನ್ನು ಜಮಾ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/coronavirus-lockdown-is-thalapathy-vijay-directly-depositing-money-to-the-bank-accounts-of-troubled-fans/articleshow/75353870.cms|title=Coronavirus Lockdown: Is Thalapathy Vijay directly depositing money to the bank accounts of troubled fans? - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=8 June 2020}}</ref> ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ತಮಿಳುನಾಡು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ಮತಗಟ್ಟೆಗೆ ಸೈಕಲ್ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಬೆಲೆಗಳ ಏರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬೈಸಿಕಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಎಂದು ನೆಟಿಜನ್‌ಗಳು ಗಮನಸೆಳೆದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/tamil-nadu-assembly-elections-2021-actor-vijay-cycle-ride-to-poll-booth-sparks-frenzy-his-team-clarifies-2407281|title=Actor Vijay Cycles To Vote|date=14 October 2021|website=NDTV.com|access-date=27 October 2021}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ ==   ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೮ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಎಮ್‌ಐ ಪುದುಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಪುದುಚೇರಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ವಿ. ವೈದ್ಯಲಿಂಗಂ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಭೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/exclusive-vijay-enters-politics-imagegallery-kollywood-jiymQhecfbgsi.html|title=Exclusive: Vijay enters politics|website=Sify|language=en|access-date=14 May 2021|archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171130094616/http://www.sify.com/movies/exclusive-vijay-enters-politics-imagegallery-kollywood-jiymQhecfbgsi.html|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ರಾಮಲೀಲಾ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬಲಿಷ್ಠ ಲೋಕಪಾಲಕ್ಕಾಗಿ [[ಅಣ್ಣಾ ಹಜಾರೆ]] ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಕ್ಕೆ ವಿಜಯ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/actor-vijay-joins-band-of-celebrity-anna-supporters/article2396426.ece|title=Actor Vijay joins band of celebrity Anna supporters|date=25 August 2011|work=The Hindu|access-date=14 May 2021|others=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಸ್ ೭ ತಮಿಳ್ ಜನರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಚಿಸಿದರೆ ಅವರು ಡಿಎಂಕೆ-೩೯%, ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ-೨೨.೮%, ಬಿಜೆಪಿ-೭.೭%, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಜೊತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. -೬.೩% ಮತ್ತು ಇತರೆ ಪಕ್ಷಗಳು-೨೪.೨%. <ref>{{Cite web|url=https://tamil.oneindia.com/news/tamilnadu/rajni-kamal-vijay-can-get-big-win-if-allingned-with-dmk-news-7-tv-survey-303278.html|title=ரஜினி, கமல், விஜய்... திமுகவுடன் கூட்டணி வைத்தால் வெற்றி - நியூஸ் 7 டிவி சர்வே|last=Akilan|first=Mayura|date=28 November 2017|website=Oneindia Tamil|language=ta|access-date=14 May 2021}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಆಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಧ್ವಜಗಳು ಮತ್ತು ಟೀ ಶರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರ ದೊಡ್ಡ ಸಭೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಾಗ, ವಿಜಯ್ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಚುನಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನಾಯಕರ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.dailyo.in/politics/thalapathy-vijay-sarkar-kamal-haasan-rajinikanth-amit-shah-tamil-nadu-politics/story/1/27072.html|title=Why speculation over superstar Vijay joining Tamil Nadu politics is rising|website=www.dailyo.in|access-date=14 May 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಬಲವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://cinema.vikatan.com/tamil-cinema/list-of-controversies-surrounding-vijay-lately|title=நீதிமன்றத்தின் கண்டிப்பு, அப்பாவோடு சண்டை, மத அடையாளம் - விஜய்யை வட்டமடிக்கும் சர்ச்சைகள்! - List of controversies surrounding Vijay lately|date=28 January 2021|website=www.vikatan.com/|language=ta|access-date=16 July 2021}}</ref>೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರ ತಂದೆ ಎಸ್‌ಎಸಿ ಅವರು ವಿಜಯ್ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೂರವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿಎಮ್‌ಐ ಕೇವಲ ನಟ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಘವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/vijay-makkal-iyakkam-dissolved-vijay-father-court-legal-action-1857978-2021-09-27|title=Vijay Makkal Iyakkam dissolved|date=27 September 2021|access-date=29 September 2021}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಬಾರದು ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯ ಟ್ಯಾಗ್‌ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಕಾನೂನು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/no-photos-of-any-political-leaders-on-film-posters-thalapathy-vijay-issues-warning-for-his-fans/articleshow/86556330.cms|title='No photos of any political leaders on his film posters, Thalapathy Vijay issues warning for his fans|date=27 September 2021|website=The Times of India|access-date=30 September 2021}}</ref> ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಒಂಬತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಎಮ್‌ಐ ಯ ೧೨೧ ಸದಸ್ಯರು ಕೌನ್ಸಿಲರ್ ಹುದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಡಿಎಂಕೆ ಮತ್ತು ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ನಂತರ ವಿಎಮ್‌ಐ ಮತದಾನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/more-50-members-actor-vijays-fan-association-win-local-body-polls-156433|title=More than 50 members of actor Vijay's fan association win in local body polls|date=13 October 2021|website=The News Minute|access-date=13 October 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/vijay-makkal-iyakkam-rural-local-body-elections-110-seats-thalapathy-vijay-bussy-anand-tamil-news-297500|title=Vijay Makkal Iyakkam races to third place after DMK and ADMK in its first elections – Tamil News|date=13 October 2021|website=IndiaGlitz.com|access-date=13 October 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chennai/vijay-makkal-iyakkam-makes-a-grand-entry-in-rural-local-body-polls-7570136/|title=Vijay Makkal Iyakkam makes a grand entry in rural local body polls|last=Koushik|first=Janardhan|date=13 October 2021|website=The Indian Express|access-date=13 October 2021}}</ref> ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ತಮ್ಮ ವಿಎಮ್‌ಐ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಜನರ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/actor-vijay-meets-vijay-makkal-iyakkam-members-who-won-in-local-body-elections/article37185499.ece|title=Actor Vijay meets Vijay Makkal Iyakkam members who won in local body elections|date=27 October 2021|website=The Hindu|access-date=27 October 2021}}</ref> ೨೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರಂದು, ವಿಎಮ್‌ಐ ೧೨ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ತಮಿಳುನಾಡು ಚುನಾವಣಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ೧೦ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://newsable.asianetnews.com/india/tamil-nadu-urban-local-body-election-2022-vijay-makkal-iyakkam-era-begins-fans-elated-r7p6h9|title=Tamil Nadu Urban Local Body Election 2022: Vijay Makkal Iyakkam era begins; Thalapathy Vijay fans elated|date=22 February 2022|website=asianetnews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220222131441/https://newsable.asianetnews.com/india/tamil-nadu-urban-local-body-election-2022-vijay-makkal-iyakkam-era-begins-fans-elated-r7p6h9|archive-date=22 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022|access-date=22 February 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/candidates-backed-by-actor-vijays-outfit-make-a-mark-in-many-wards/articleshow/89759277.cms|title=Candidates Backed By Actor Vijay's Outfit Make A Mark In Many Wards|date=24 February 2022|website=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220223034610/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/candidates-backed-by-actor-vijays-outfit-make-a-mark-in-many-wards/articleshow/89759277.cms|archive-date=23 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022|access-date=24 February 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ವಿಜಯ್ ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೯ ರಂದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭೇಟಿಯಾದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳರಾದ <ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/celebrity-couples-of-kollywood-imagegallery-4-kollywood-ljduwuigbaesi.html|title=Celebrity couples of Kollywood|work=Sify|access-date=26 August 2018|archive-date=26 ಆಗಸ್ಟ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826045507/http://www.sify.com/movies/celebrity-couples-of-kollywood-imagegallery-4-kollywood-ljduwuigbaesi.html|url-status=dead}}</ref> ಸಂಗೀತಾ ಸೋರ್ನಲಿಂಗಂ <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/aug/17ss.htm|title=Rediff On The Net, Movies: Gossip from the southern film industry|date=17 August 1998|website=Rediff.com|access-date=18 July 2010}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/interviews/14-07-98/vijaimar.htm|title=dinakaran|date=14 August 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20030814121404/http://www.dinakaran.com/cinema/english/interviews/14-07-98/vijaimar.htm|archive-date=14 August 2003}}</ref> ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/five-reasons-why-we-love-vijay/photostory/49378288.cms|title=Five reasons why we love Vijay|website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinenews/29-08-99/vijaimar.htm|title=dinakaran|date=24 November 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041124021932/http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinenews/29-08-99/vijaimar.htm|archive-date=24 November 2004}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ಒಬ್ಬ ಮಗ ಜೇಸನ್ ಸಂಜಯ್ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2000/aug/26tt.htm|title=rediff.com, Movies: Vijay meets his son on the Net!|date=26 August 2000|website=Rediff.com|access-date=18 July 2010}}</ref> ಮತ್ತು ಮಗಳು ದಿವ್ಯಾ ಶಾಶಾ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm|title=Great Pillai Gallery -A list of PILLAI WHO'S WHO|website=www.saivaneri.org|access-date=5 November 2015|archive-date=10 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110021641/http://www.saivaneri.org/pillai_greats.htm|url-status=dead}}</ref> ಜೇಸನ್ ಸಂಜಯ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'' (೨೦೦೯) ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯಾ ಶಾಶಾ ''ಥೆರಿ'' (೨೦೧೬) ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹದಿಹರೆಯದ ಪೂರ್ವ ಮಗಳಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೫, ೨೦೨೦ ರಂದು, [[ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು]] ವಿಜಯ್ ಅವರ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ನಿವಾಸದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಎಜಿಎಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಸ್ಥಿರ ಆಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಸಂಭಾವ್ಯ ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/over-77-crore-seized-from-film-producer-raids-continue-in-actor-vijays-properties/article30751954.ece|title=Over ₹77 crore seized from film producer; searches continue at actor Vijay's properties|last=Kandavel|first=Sangeetha|date=6 February 2020|work=The Hindu|access-date=6 February 2020|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ನಟ ವಿಜಯ್ ಮತ್ತು ಎಜಿಎಸ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಅನ್ಬು ಚೆಲಿಯನ್ ಅವರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಪಾವತಿ, ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೬೫ ಕೋಟಿಯನ್ನು ಚೆಲಿಯನ್ ಅವರ ನಿವಾಸದಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/india/video-rs-65-crore-recovered-in-it-raid-from-film-financer-of-actor-vijay-2812574|title=Rs 65 crore recovered in IT raid from film financer of actor Vijay {{!}} Latest News & Updates at DNAIndia.com|website=DNA India|language=en|access-date=6 February 2020}}</ref> ವಿಜಯ್ [[ಕಡಲೂರು|ಕಡಲೂರಿನಲ್ಲಿ]] ''ಮಾಸ್ಟರ್'' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಗ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://theprint.in/india/actor-vijay-under-scrutiny-over-alleged-tax-evasion-fans-trend-westandwithvijay/361059/|title=Actor Vijay under scrutiny over alleged tax evasion, fans trend #WeStandWithVijay|last=Grewal|first=Kairvy|date=6 February 2020|website=ThePrint|language=en-US|access-date=6 February 2020}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೧೨ ರಂದು, ಐಟಿ ಇಲಾಖೆಯು ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಏನೂ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2020/03/13/it-search-vijay-residence-conclude-officials-say-he-haspaid-all-taxes.html|title=I-T search at Vijay's residence concludes, officials say he has paid all taxes|website=The Week|language=en|access-date=15 March 2020}}</ref> ಬಿಜೆಪಿಯೇತರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಆಡಳಿತಾರೂಢ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವು]] ನಟ ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು ಐಟಿ ದಾಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿಯನ್ನು]] ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/chennai/it-raid-controversy-dmk-leader-dayanidhi-maran-backs-actor-vijay/videoshow/74066202.cms|title=IT raid controversy: DMK leader Dayanidhi Maran backs actor Vijay {{!}} City&nbsp;– Times of India Videos|website=The Times of India|language=en|access-date=15 March 2020}}</ref> ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ನಟ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಘೋಸ್ಟ್ ಕಾರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿನಾಯಿತಿ ಕೋರಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು. ಅವರು ಪಾವತಿಸಲು ₹ ೧ ಲಕ್ಷ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೋವಿಡ್-ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಗೆ ಹಂಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಅವರು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅವರನ್ನು ನಿಜವಾದ ಹೀರೋ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು "ರೀಲ್" ಹೀರೋ ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬರಾಗಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ದೇಶ ವಿರೋಧಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/court-comes-down-hard-on-actor-vijay-for-seeking-tax-exemption-for-his-rolls-royce-ghost/article35295852.ece|title=Court comes down hard on actor Vijay for seeking tax exemption for his Rolls Royce Ghost|last=S.|first=Mohamed Imranullah|date=13 July 2021|work=The Hindu|access-date=16 July 2021}}</ref> ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ನೀಡಿದ ಮಾನಹಾನಿಕರ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://cinema.vikatan.com/tamil-cinema/we-will-appeal-against-hc-rollsroyce-entry-tax-case-judgment-says-actor-vijays-lawyer|title='என் மீது என்ன தவறு?' ரீல் ஹீரோ, ரியல் ஹீரோ விவகாரம்; அப்பீலுக்குப் போகும் விஜய் #VikatanExclusive – we will appeal against HC RollsRoyce entry tax case judgment says Actor Vijay's lawyer – Vijay Rolls royce|date=15 July 2021|website=www.vikatan.com|language=ta|access-date=16 July 2021}}</ref> ೨೦ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಅವರು ಮಾಡಿದ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಪ್ರಕರಣ ಮತ್ತು ಮಾನನಷ್ಟ ಹೇಳಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತೆರಿಗೆ ಪೀಠದ ವಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/actor-vijays-tax-case-referred-to-another-bench/articleshow/84574172.cms|title=Tamil actor Vijay's Rolls Royce tax case referred to another bench|work=The Economic Times|access-date=22 July 2021}}</ref> ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೧ ರಂದು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ವಿರುದ್ಧ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಟೀಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಿದ್ದ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ತಡೆ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ₹ ೧ ಲಕ್ಷ ದಂಡ ಮೊತ್ತದ ಹಿಂದಿನ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ತಡೆ ನೀಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/tamil-nadu-news/tax-evasion-vijay-rolls-royce-ghost-court-stays-1-lakh-fine-in-tax-row-over-tamil-actor-vijays-rolls-royce-2495862|title=Court Relief For Tamil Actor Vijay In Rolls Royce Case, No Fine For Now|date=28 June 2021|website=NDTV.com|access-date=28 July 2021}}</ref> ೨೫ ಜನವರಿ ೨೦೨೨ ರಂದು, ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಸ್‌ಎಂ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಮಾನಹಾನಿಕರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/hc-bench-deletes-remarks-made-by-single-judge-against-actor-vijay-2729301|title=Madras High Court Bench Deletes Remarks Made By Single Judge Against Actor Vijay|date=18 January 2022|website=NDTV.com|access-date=25 January 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.dinakaran.com/News_Detail.asp?Nid=737485|title=சொகுசு காருக்கு நுழைவு வரி விலக்கு கோரும் வழக்கில் நடிகர் விஜய்க்கு எதிரான தனி நீதிபதியின் கருத்து நீக்கம்..! ஐகோர்ட் உத்தரவு-Rollys Royce tax exemption case issue defamatory statements made by Judge Subramaniam against Vijay were removed by High court!|date=25 January 2022|website=dinakaran.com|access-date=25 January 2022|archive-date=25 ಜನವರಿ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125093039/https://www.dinakaran.com/news_detail.asp?Nid=737485|url-status=dead}}</ref> ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೨ ರಂದು, ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನಟ ವಿಜಯ್ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಕಾರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದಂಡ ವಿಧಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಜನವರಿ ೨೦೧೯ ರ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಕಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರವೇಶ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/chennai-high-court-closes-vijays-rolls-royce-case/articleshow/92894757.cms|title=Chennai High court closes Vijay's Rolls Royce case|date=15 July 2022|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715152652/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/chennai-high-court-closes-vijays-rolls-royce-case/articleshow/92894757.cms|archive-date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/case-tamil-superstar-vijay-1503090309.html|title=Car import case: Tamil superstar Vijay gets relief from Madras HC|date=15 July 2022|website=The Statesman|access-date=15 July 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/madras-hc-relief-to-actor-vijay-in-car-import-case/article65643041.ece|title=Madras HC relief to actor Vijay in car import case|date=15 July 2022|website=The Hindu|access-date=15 July 2022}}</ref> ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ [[ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ]] ಅವರು ''ಬೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಭೆ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/viral-actor-vijay-and-ms-dhoni-catch-up-on-beast-set-in-chennai-2508916|title=Viral: Actor Vijay And MS Dhoni Catch Up On Beast Set In Chennai|date=11 August 2021|website=NDTV.com|access-date=12 August 2021}}</ref> === ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು === ವಿಜಯ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಪಾಠಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಾತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಕ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name="2mrwtrendz 2018" /> ಅವರ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಮನರಂಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಶುದ್ಧ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ತಾನೂ ಒಬ್ಬ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಲಘು ಹೃದಯದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣವಾದ ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಿ ಎಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಡಿ. <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=AZ-OzFKo_3U|title=films are just pure business... Vijay's interview with Headlines Today channel|last=Subhakeerthana|first=S|date=4 December 2007|website=Headlines Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713045550/https://www.youtube.com/watch?v=AZ-OzFKo_3U|archive-date=13 ಜುಲೈ 2021|access-date=13 July 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ವಿಜಯ್ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ "ನನಗೆ ದೇವರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಇರಬೇಕು; ನಾನು ಚರ್ಚ್, ದೇವಸ್ಥಾನ, ದರ್ಗಾಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mmLu6Y507B0|title=I have faith in god|last=balaji|first=RJ|date=4 September 2011|website=Big Fm 2.7|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713045552/https://www.youtube.com/watch?v=mmLu6Y507B0|archive-date=13 ಜುಲೈ 2021|access-date=13 July 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-star-vijay-im-a-firm-believer-in-god-i-go-to-church-temple-dargah-7863347/|title=Beast star Vijay says he's a 'firm believer in God': 'I go to church, temple, dargah'|last=R|first=Manoj Kumar|date=Apr 12, 2022|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517183726/https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/beast-star-vijay-im-a-firm-believer-in-god-i-go-to-church-temple-dargah-7863347/|archive-date=May 17, 2022|access-date=May 17, 2022}}</ref> ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಕೂಡ "ನಿನ್ನ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಿರೀಟವು ಭಾರವಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ನಿನ್ನ ತಲೆಯು ಭಾರವಾಗಿರಬಾರದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref name="2mrwtrendz 2018">{{Cite web|url=http://2mrwtrendz.com/actor-thalapathy-vijay-quotes-english-infographics/|title=10 Amazing Actor Thalapathy Vijay Quotes in English|date=6 March 2018|website=2mrwtrendz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126104353/http://2mrwtrendz.com/actor-thalapathy-vijay-quotes-english-infographics/|archive-date=26 November 2021|access-date=13 December 2021}}</ref> === ಸಂಪತ್ತು === ೨೦೨೧ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ನಿವ್ವಳ ಮೌಲ್ಯ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೪೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೪೨೦ ಕೋಟಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.goldenchennai.com/celebrity/net-worth/vijay-net-worth/|title=Vijay Net Worth – Golden Chennai|website=www.goldenchennai.com|language=en|access-date=1 January 2022}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಘೋಸ್ಟ್, ಆಡಿ ಎ8, ಬಿಎಮ್‌ಡಬ್‌ಲ್ಯು ಸರಣಿ ೫, ಬಿಎಮ್‌ಡಬ್‌ಲ್ಯು ಎಕ್ಸ್೬ ಮತ್ತು ಮಿನಿ ಕೂಪರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. <ref name="net worth">{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/thalapathy-vijay-turns-47-luxury-cars-to-hefty-pay-package-a-look-at-tamil-actor-s-wealth-101624287592254.html|title=Thalapathy Vijay turns 47: Luxury cars to hefty pay package, a look at Tamil actor's wealth|date=22 June 2021|website=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116033433/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/thalapathy-vijay-turns-47-luxury-cars-to-hefty-pay-package-a-look-at-tamil-actor-s-wealth-101624287592254.html|archive-date=16 November 2021|access-date=27 December 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಮೇರಿಕಾ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಟಾಮ್ ಕ್ರೂಸ್ ಅವರ ಬೀಚ್ ಹೌಸ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಅದರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನ]] ನೀಲಂಕಾರೈನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬೀಚ್ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/is-vijay-building-his-new-beach-house-like-the-one-that-tom-cruise-owns/articleshow/76626773.cms|title=Vijay built his new beach house like the one that Tom Cruise owns|date=25 June 2020|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229100447/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/is-vijay-building-his-new-beach-house-like-the-one-that-tom-cruise-owns/articleshow/76626773.cms|archive-date=29 December 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ''ಬೀಸ್ಟ್‌ಗಾಗಿ'' {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೦೦ ಕೋಟಿ ಸಂಭಾವನೆ ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದರು, <ref name="net worth" /> ಮತ್ತು ಅವರ 66 ನೇ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಂದಾಜು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೨೦ ಕೋಟಿ- {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೫೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದರು, ಅವರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ಭಾರತೀಯ ನಟರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref name="top paid"/> <ref>{{Cite web|url=https://tamil.filmibeat.com/news/vijay-to-become-highest-paid-south-indian-actor-in-thalapathy-66-086244.html|title=அதிக சம்பளம் பெறும் தென்னிந்திய நடிகராகிறார் விஜய்...எவ்வளவு தெரியுமா|last=S|first=Mohana Priya|date=20 August 2021|website=tamil.filmibeat.com|language=ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20211229103930/https://tamil.filmibeat.com/news/vijay-to-become-highest-paid-south-indian-actor-in-thalapathy-66-086244.html|archive-date=29 December 2021|access-date=29 December 2021}}</ref> == ಪರಂಪರೆ == ವಿಜಯ್ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟನೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Tartaglione Tartaglione 2021"/> ಅವರ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು ಯ್ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. <ref name="hitmusic">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/aalaporan-tamizhan-to-vaathi-coming-five-most-viewed-video-songs-of-vijay-on-youtube/photostory/81059140.cms|title='Aalaporan Tamizhan' to 'Vaathi Coming': Five most viewed video songs of Vijay on YouTube|date=17 February 2021|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722170312/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/aalaporan-tamizhan-to-vaathi-coming-five-most-viewed-video-songs-of-vijay-on-youtube/photostory/81059140.cms|archive-date=22 ಜುಲೈ 2021|access-date=3 August 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> ''ಆಲಾಪೋರನ್ ತಮಿಜಾನ್'' ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾದಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಯಿತು <ref name="hitmusic" /> ಮತ್ತು ''ಸೆಲ್ಫಿ ಪುಲ್ಲಾ'' ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೊಮೇನಿಯಾದಂತಹ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೊಮೇನಿಯಾದ ಹಲವಾರು ಪಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://nettv4u.com/latest-tamil-celebrity-news/vijay-s-song-trending-in-romania|title=Vijay's Song Trending In Romania|date=18 August 2016|website=nettv4u|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106071919/https://nettv4u.com/latest-tamil-celebrity-news/vijay-s-song-trending-in-romania|archive-date=6 January 2022|access-date=3 August 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ವಾತಿ ಕಮಿಂಗ್'' ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ವಿಡಿಯೋ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ [[ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅಶ್ವಿನ್|ಅಶ್ವಿನ್]] ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ [[ಡೇವಿಡ್ ವಾರ್ನರ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/david-warner-is-the-latest-celeb-to-dance-to-vaathi-coming-from-vijays-master/articleshow/84975493.cms|title=David Warner's viral dance to Vaathi Coming from Vijay's Master|date=2 August 2021|website=The Times of India|access-date=3 August 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರ ಮೇಣದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/thalapathy-vijay-gets-an-impressive-wax-statue-in-kanyakumari-museum/articleshow/72197457.cms|title=Thalapathy Vijay gets an impressive wax statue in Kanyakumari museum|date=23 November 2019|website=The Times of India|access-date=3 August 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/vijays-statue-unveiled-at-behindwoods-gold-medals-2017.html|title=Vijay's statue unveiled at Behindwoods Gold Medals|date=11 June 2017|website=Behindwoods|access-date=3 August 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸ್ಟಾರ್ ಪವರ್ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ''ಡೆಡ್ ಲೈನ್ ಹಾಲಿವುಡ್'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref name="Tartaglione Tartaglione 2021" /> ಅನೇಕ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು "ಚಿತ್ರವು ಎಷ್ಟು ಸರಾಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ, ವಿಜಯ್ [ಬಾಕ್ಸಾಫೀಸ್] ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಳೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಸರಾಸರಿ ಚಿತ್ರಗಳು ಕೂಡ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.sify.com/movies/thalapathy-vijay-and-dil-raju-to-team-up-news-tamil-vd5dXcdhghhib.html|title=Vijay number 1 star of Tamil cinema|date=24 February 2022|website=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224084506/https://www.sify.com/movies/thalapathy-vijay-and-dil-raju-to-team-up-news-tamil-vd5dXcdhghhib.html|archive-date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022|access-date=24 February 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> ೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಮನರಂಜನಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರಿಟ್ವೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಬೀಸ್ಟ್‌ನ'' ಮೊದಲ ನೋಟದ ವಿಜಯ್ ಅವರ ಟ್ವೀಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಟ್ವಿಟರ್ ೨೦೨೧ ರ ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ಟಾಪ್ [[ಟ್ವಿಟ್ಟರ್|ಟ್ವಿಟರ್]] ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/technology/tech-news-technology/top-tweets-of-2021-in-india-virat-kohli-pat-cummins-and-more-7663522/|title=Top Twitter moments of 2021 in India: Virat Kohli, Pat Cummins, PM Modi and more|date=9 December 2021|website=The Indian Express|language=en|access-date=9 December 2021}}</ref> ''ಜಾಲಿ ಓ ಜಿಮ್ಖಾನಾ'' ಅಮೇರಿಕನ್ ಮತ್ತು ನೈಜೀರಿಯನ್ ಸಂಗೀತ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಹಿಟ್ ಹಾಡು. <ref>{{Cite web|url=http://ghostarchive.org/varchive/HI9KR2sh-GY|title=Jolly O Gymkhana American reaction- Thalapathy Vijay|date=Mar 21, 2022|website=NJ|access-date=Apr 19, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/varchive/D4z9WyjUV8c|title=Jolly O Gymkhana React - Beast -Thalapathy Vijay|date=Mar 19, 2022|website=Spiritlocs|access-date=Apr 19, 2022}}</ref> ''ಬೀಸ್ಟ್'' ''ಫಿಲ್ಮ್‌ನಿಂದ ಅರೇಬಿಕ್ ಕುಥು-ಹಲಮಿತಿ ಹಬಿಬೋ'' ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ವೀಡಿಯೋ ಯುಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ತ್ವರಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಪಾಟಿಫೈನಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಟಾಪ್ ೧೦೦ ಸಂಗೀತ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2022/feb/15/arabic-kuthu-from-beast-sets-internet-on-fire-garners-20-million-views-in-less-than-24-hours-2419756.html|title='Arabic Kuthu' from 'Beast' sets Internet on fire; garners 20 million views in less than 24 hours!|date=15 February 2022|website=The New Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215123834/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2022/feb/15/arabic-kuthu-from-beast-sets-internet-on-fire-garners-20-million-views-in-less-than-24-hours-2419756.html|archive-date=15 February 2022|access-date=17 February 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/QsspO|title=இந்திய சினிமாவில் இதுதான் முதன்முறை; உலகளவில் சாதனை படைத்த 'அரபிக் குத்து' – nakkheeran|date=17 February 2022|website=nakkheeran.com|language=ta|access-date=17 February 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/archive/hCCPt|title=Beast arabic kuthu enters global top 100 thalapathy vijay halamithi habibo|date=17 February 2022|website=Ghostarchive|access-date=17 February 2022}}</ref> ''ಅರೇಬಿಕ್ ಕುತು'' ಹಾಡಿನ ಸಂಗೀತವು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ F.C.|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಎಫ್‌ಸಿಯಲ್ಲಿ]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮಣಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://ghostarchive.org/varchive/MavPQlqIF3c|title=Manchester United F.C legends dancing to ArabicKuthu-Beast|date=Apr 23, 2022|website=V-3 India News|access-date=Apr 25, 2022}}</ref> ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ''ಅರೇಬಿಕ್ ಕುಥು'' ನೃತ್ಯ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ #೧ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ವೀಡಿಯೊ ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.123telugu.com/mnews/massive-arabic-kuthu-from-vijays-beast-attains-a-rare-feat.html|title=Massive: Arabic Kuthu from Vijay's Beast attains a rare feat becomes the No.1 music dance video on Youtube global music charts|date=Jul 10, 2022|website=india.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220711071129/https://www.123telugu.com/mnews/massive-arabic-kuthu-from-vijays-beast-attains-a-rare-feat.html|archive-date=Jul 11, 2022|access-date=Jul 11, 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tamil.news18.com/news/entertainment/cinema-arabic-kuthu-song-from-the-film-beast-released-has-become-the-number-one-song-worldwide-769924.html|title=Beast film dance song Arabic Kuthu No.1 place worldwide on YouTube!|last=Tamil|first=Web Desk|date=Jul 11, 2022|website=News18 Tamil|language=ta|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712061829/https://tamil.news18.com/news/entertainment/cinema-arabic-kuthu-song-from-the-film-beast-released-has-become-the-number-one-song-worldwide-769924.html|archive-date=Jul 12, 2022|access-date=Jul 12, 2022}}</ref> ಅಧಿಕೃತ [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್]] ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಏಸ್-ಪ್ಲೇಯರ್ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್]] ಸೆಂಟರ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ''ವಾತಿ ಕಮಿಂಗ್'' ಹಾಡಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ''ಮಾಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ'' ವೈರಲ್ ಆಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/when-vijays-vaathi-coming-took-over-wimbledon-too-850059|title=When Vijay's "Vaathi Coming" Took Over Wimbledon too|last=S|first=Ambili|date=4 July 2022|website=IBTimes India|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704100117/https://www.ibtimes.co.in/when-vijays-vaathi-coming-took-over-wimbledon-too-850059|archive-date=4 July 2022|access-date=4 July 2022}}</ref> === ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು === ವಿಜಯ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು: * ''ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ಐಕಾನ್'' <ref>{{Cite web|url=https://www.newsfolo.com/entertainment/book-thalapathy-vijay-icon-millions-available-day/141083/|title=Book on Thalapathy Vijay, 'The Icon of Millions' to be available from this day|website=Newsfolo.com|access-date=10 February 2022}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''ವಿಜಯ್ ಜೀತ ಕಥಾಯ್ (ವಿಜಯ್ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆ)'' <ref>{{Cite web|url=https://m.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/sabitha-joseph-talks-about-his-book-on-thalapathy-vijay.html|title=Sabitha Joseph talks about his book on Thalapathy Vijay|date=7 February 2018|website=Behindwoods|access-date=11 November 2021}}</ref> * ''ಅಪೂರ್ಣ'' <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/priyanka-chopra-writes-about-thalapathy-vijay-in-her-book/articleshow/80824418.cms|title=Priyanka Chopra writes about Thalapathy Vijay in her book|date=11 February 2021|website=The Times of India|access-date=11 November 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/priyanka-chopra-in-unfinished-reveals-she-learnt-humility-from-thalapathy-vijay-1767682-2021-02-10|title=Priyanka Chopra in Unfinished reveals she learnt humility from Thalapathy Vijay|date=Feb 10, 2021|website=India Today|access-date=Sep 24, 2022}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == [[ಚಿತ್ರ:The_Tamil_Film_Star_Shri_Vijay_receives_the_first_stamp_album_of_the_special_postage_stamp_on_‘Pongal’_released_by_the_Prime_Minister,_Dr._Manmohan_Singh_at_a_function,_in_New_Delhi_on_January_12,_2006.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/The_Tamil_Film_Star_Shri_Vijay_receives_the_first_stamp_album_of_the_special_postage_stamp_on_%E2%80%98Pongal%E2%80%99_released_by_the_Prime_Minister%2C_Dr._Manmohan_Singh_at_a_function%2C_in_New_Delhi_on_January_12%2C_2006.jpg/278px-thumbnail.jpg|thumb|278x278px| ವಿಜಯ್ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ ತಮ್ಮ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಪಡೆದರು]] ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌ಗಳು ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಬಳಗವನ್ನು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು "ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದ ಮುಖ" ಎಂದೂ ಕರೆಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/do-you-know-about-a-village-in-tamil-nadu-that-is-filled-with-only-thalapathy-vijay-fans/733788|title=Do you know about a village in Tamil Nadu that is filled with only Thalapathy Vijay fans?|date=17 March 2021|website=Entertainment News|access-date=14 November 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.zoomtventertainment.com/tamil-cinema/article/twitterati-trends-vijay-the-face-of-kollywood-to-celebrate-thalapathy-vijays-superstardom/585573|title='Vijay The Face Of Indian cinema' its time to celebrate Thalapathy Vijay's superstardom|last=Tyagi|first=Karuna|date=1 April 2020|website=Entertainment News|access-date=14 November 2021}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ "ತಲಪತಿ ವಿಜಯ್" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ತಲಪತಿ" ಎಂದರೆ ಕಮಾಂಡರ್. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/why-is-vijay-called-thalapathy-1758671-2021-01-13|title=Why is Vijay called Thalapathy?|date=13 January 2021|website=India Today|access-date=14 November 2021}}</ref> ೧೨ ಜನವರಿ ೨೦೦೬ ರಂದು, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ವಿಜಯ್ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪೊಂಗಲ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಸ್ವತಃ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=6539868|title=Indian Prime Minister Manmohan Singh releasing the postage stamp with Vijay image on Pongal 2006|date=10 December 2021|website=The Hindu Images|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210062013/https://thehinduimages.com/details-page.php?id=6539868|archive-date=10 December 2021|access-date=10 December 2021}}</ref> ೨೦೧೮ ರ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರು 'ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ'. <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/nation/2018/dec/08/from-narendra-modi-to-vijay-twitters-top-10-most-talked-about-indian-personalities-in-2018-101993.html|title=Top 10 most talked about Indian personalities in 2018|last=Desk|first=Online|date=8 December 2018|website=The New Indian Express|access-date=21 November 2021}}</ref> ''ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಐ'' ಅವರನ್ನು ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಸ್ಟಾರ್ ಐಕಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.easterneye.biz/top-50-asian-stars-of-2021/|title=Top 50 Asian stars of 2021 – EasternEye|date=15 December 2021|website=EasternEye|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223133613/https://www.easterneye.biz/top-50-asian-stars-of-2021/|archive-date=23 December 2021|access-date=23 December 2021}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ ವಿಜಯ್ ಅವರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಅವರ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ನೋಡಲು ಜಮಾಯಿಸಿದ ಅವರ ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/did-you-know/when-thalapathy-vijay-created-mass-hysteria-in-kolkata-during-sarkar-shoot/articleshow/89661194.cms|title=Thalapathy Vijay created mass hysteria in Kolkata during 'Sarkar' shoot – Bengali Movie News – Times of India|date=21 February 2022|website=timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221041419/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/did-you-know/when-thalapathy-vijay-created-mass-hysteria-in-kolkata-during-sarkar-shoot/articleshow/89661194.cms|archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2022|access-date=21 February 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜಯ್ ಅವರ ವಿಎಮ್‌ಐ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/thalapathy-vijays-master-revives-indian-box-office-statue-erected-in-this-state.html|title=Thalapathy Vijay's Master revives Indian Box Office; Statue erected in this state|date=17 January 2021|website=Behindwoods|language=la|access-date=21 November 2021}}</ref> == ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == ವಿಜಯ್ ಅವರು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಎಂಜಿಆರ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು. <ref name=":3">{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/vijay-gets-doctorate-news-tamil-kkfuGojaggbsi.html|title=Vijay gets Doctorate|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411012906/http://www.sify.com/movies/vijay-gets-doctorate-news-tamil-kkfuGojaggbsi.html|archive-date=11 April 2017|access-date=24 November 2017}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಕಲೈಮಾಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಜಿಅರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಮಾತೃಭೂಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref name="VJ bio"/> <ref>{{Cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/29-12-00/state.htm|title=Tamilnadu Government Announces Cinema State Awards −1999|date=29 December 2000|website=[[Dinakaran]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20010210034542/http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/29-12-00/state.htm|archive-date=10 February 2001|access-date=20 October 2009}}</ref> ವಿಜಯ್ ಅವರಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ '೨೦೧೮ ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಟ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/vijay-best-international-actor-iara-awards-2018-1346857-2018-09-23|title=Thalapathy Vijay wins Best International Actor award|date=23 September 2018|website=India Today|access-date=31 December 2021}}</ref> ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ '೨೦೧೯ ರ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ' ಎಂದು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/rajinikanth-vijay-lead-chart-south-indias-most-trusted-personality-tra-research-798047|title=Vijay lead the chart of India's 'Most Trusted Personality', TRA Research|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=21 May 2019|website=IBTimes India|access-date=31 December 2021}}</ref>{{Clear}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Imdb name|0897201}} * Vijay at Rotten Tomatoes * Vijay on Twitter {{TamilNaduStateAwardForBestActor}}{{Authority control}} <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೪ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</nowiki> [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 19eqnbgd3onm0kxc1ezhsioujwm7frx 0 149709 1373088 1346731 2026-05-09T14:36:40Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ TamilNadu_Logo.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Seal_of_Tamil_Nadu.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1373088 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆ<br/>Chengalpattu District | official_name = | nickname = ಚೆಂಗೈ ಜಿಲ್ಲೆ | settlement_type = [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]] | image_skyline = Chengalpattu lake 4.jpg | image_alt = | image_caption = ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಲವೈ ಸರೋವರ | image_map = {{maplink |frame=yes |frame-width=275 |frame-height=275 |frame-align=center |text= '''Chengalpattu district''' |type=shape |id=Q65976177 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= Chengalpattu district of Tamil Nadu |type2=line|id2=Q1445|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Tamil Nadu }} | map_alt = | map_caption = ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | coordinates = | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | subdivision_type2 = [[ಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_name2 = | established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ | established_date = 29 ನವೆಂಬರ್ 2019 | named_for = ಚೆಂಗಲಪೇಟೆ ಪಟ್ಟಣ | area_footnotes = <ref name=news7>{{cite AV media |title=செங்கல்பட்டு மாவட்டத்தின் பெருமைகளை சுட்டிக்காட்டி முதல்வர் பேச்சு! |language=Tamil |url=https://www.youtube.com/watch?v=AioOsBxBoHw | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211118/AioOsBxBoHw| archive-date=2021-11-18 | url-status=live|publisher=[[News7 Tamil]] |date=28 November 2019 |access-date=29 November 2019}}{{cbignore}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 2,945 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 2,556,423 | population_as_of = 2011 | demographics_type1 = ಭಾಷೆ | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] | timezone1 = [[ಭಾರತದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಲಮಾನ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] | postal_code = 603XXX,600XXX | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = 044 | registration_plate = ಟಿಎನ್-19, ಟಿಎನ್-14, ಟಿಎನ್-22, ಟಿಎನ್-85 ಮತ್ತು ಟಿಎನ್-11 | website = {{URL|Chengalpattu.nic.in}} | footnotes = }} ''' ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆ ''' ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ 38 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವು [[ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು]]ದಲ್ಲಿದೆ. 18 ಜುಲೈ 2019 ರಂದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ವಿಭಜನೆಯ ಘೋಷಣೆಯ ನಂತರ [[ಕಾಂಚೀಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದ ನಂತರ ನಂತರ 29 ನವೆಂಬರ್ 2019 ರಂದು ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆ [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Districts Details {{!}} Tamil Nadu Government Portal |url=https://www.tn.gov.in/district_details/104949 |website=www.tn.gov.in |access-date=16 July 2022}}</ref> ==ಇವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] 9up1dezs4rmtumoe0oi7rcqw7k95ifw 0 151163 1373089 1346777 2026-05-09T14:36:55Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ TamilNadu_Logo.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Seal_of_Tamil_Nadu.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1373089 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು |name=ಚೆನ್ನೈ ಜಿಲ್ಲೆ |native_name=<!--Please do not add any Indic script to this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy.--> |native_name_lang= |other_name=ಮದ್ರಾಸ್ |settlement_type= |image_skyline=Chennai - bird's-eye view.jpg |image_alt= |image_caption=[[ಮರೀನಾ ಬೀಚ್]] ನೋಟ |image_map=Chennai in Tamil Nadu (India).svg |map_alt= |map_caption=ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ |subdivision_type=[[ದೇಶ]] |subdivision_name={{flag|ಭಾರತ}} |subdivision_type1=[[ರಾಜ್ಯ]]|subdivision_name1=[[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]]|subdivision_type2=[[ಪ್ರದೇಶ]]|subdivision_name2=[[ಚೋಳಮಂಡಲಂ|ಚೋಳನಾಡು]] |established_title=<!-- Established -->India - Pulicat Lake - 023 - lake landscape.jpg |established_date= |founder= |named_for= |postal_code_type=[[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]] |postal_code=600XXX |area_code_type=ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ |area_code=44 |website=https://chennai.nic.in/|official_name=}} '''ಚೆನ್ನೈ ಜಿಲ್ಲೆ''', ಹಿಂದೆ '''ಮದ್ರಾಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]] [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯದ]] 38 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಚೆನ್ನೈ]] ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಗ್ರೇಟರ್ ಚೆನ್ನೈ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ತಿರುವಳ್ಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕಾಂಚೀಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ|ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. 2011 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯು 4,646,732 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ 989 ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವಿದೆ.<ref name="dchb-b">{{Cite web |date=16 June 2014 |title=District Census Handbook Chennai, Part XII - B |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/3302_PART_B_DCHB_CHENNAI.pdf |publisher=Census of India 2011}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1 ನೇ ಶತಮಾನದ CE ಯಲ್ಲಿನ ವಸಾಹತುಗಳಿಂದ ಮಧ್ಯ ಯುಗದವರೆಗೆ ಬಂದಿತು, ಆದರೆ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ಅಂದಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಾಗರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಚೆನ್ನೈನ ಮೆಗಾಸಿಟಿ, ಇದು ಕೋರ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಚೆನ್ನೈ [[ಮಹಾನಗರ|ಮಹಾನಗರದ]] ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ, ಚೆನ್ನೈ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಏರಿಯಾ. 2018 ರಲ್ಲಿ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು, ಹೊಸದಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಗ್ರೇಟರ್ ಚೆನ್ನೈ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಪಕ್ಕದ ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಸೇನಾಪತಿಯ ತಂದೆ ದಾಮರ್ಲಾ ಚೆನ್ನಪ್ಪ ನಾಯಕರಿಂದ ''ಚೆನ್ನೈ ಎಂಬ'' ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=District Profile, Chennai |url=http://www.chennai.tn.nic.in/chndistprof.htm#hist |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415034631/http://www.chennai.tn.nic.in/chndistprof.htm#hist |archive-date=2012-04-15 |access-date=27 November 2015 |publisher=Government of Tamil Nadu}}</ref> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == ಚೆನ್ನೈ ಜಿಲ್ಲೆಯು 426 ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೋರಮಂಡಲ್ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ|ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ]] ಸುತ್ತುವರಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಿರುವಳ್ಳೂರು, ಕಾಂಚೀಪುರಂ ಮತ್ತು [[ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು ಜಿಲ್ಲೆ|ಚೆಂಗಲ್ಪಟ್ಟು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಒಳನಾಡಿನ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ [[ಅಕ್ಷಾಂಶ|ಅಕ್ಷಾಂಶದ]] 12°59' ಮತ್ತು 13°9' ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದ 80°12' ಮತ್ತು 80°19' ನಡುವೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸರಾಸರಿ 6 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ 'ಸ್ಯಾಂಡಿ ಶೆಲ್ವಿಂಗ್ ಬ್ರೇಕರ್ ಸ್ವೀಪ್ಟ್' ಬೀಚ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಇಳಿಜಾರು 1:5000 ರಿಂದ 1:10,000 ವರೆಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Session-3 River and Drainage System in CMA |url=http://www.cmdachennai.gov.in/pdfs/SeminarOnWaterways/5.pdf |access-date=30 Dec 2011 |publisher=CMDA |archive-date=28 ಮಾರ್ಚ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120328075547/http://www.cmdachennai.gov.in/pdfs/SeminarOnWaterways/5.pdf |url-status=dead }}</ref> 2 ರಿಂದ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ತುಂಬಾ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದೆ&nbsp;ಮೀ ನಿಂದ 10&nbsp;ಮೀ ಸರಾಸರಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಮೌಂಟ್, ಪಲ್ಲವರಂ ಮತ್ತು ತಾಂಬರಂನಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.cmdachennai.gov.in/Volume1_English_PDF/Vol1_Chapter09_Macro%20Drainage%20System%20in%20CMA.pdf |title=Chapter IX Macro Drainage System in CMA |access-date=2023-08-04 |archive-date=2023-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230923074020/https://www.cmdachennai.gov.in/Volume1_English_PDF/Vol1_Chapter09_Macro%20Drainage%20System%20in%20CMA.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://chennai.nic.in/ ಚೆನ್ನೈ ಜಿಲ್ಲೆ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] cus41t87ks5dk54mpyl014mn6g8ict4 0 153283 1373108 1364941 2026-05-09T18:05:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373108 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಶಿಲ್ಪಾ ಶಿಂಧೆ | birth_date = {{Birth date and age|1977|08|28|df=yes}} | birth_place = ಮುಂಬೈ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಭಾರತ. | image = Shilpa Shinde in 2018 (cropped).jpg | caption = ಶಿಂಧೆ ೨೦೧೮ | occupation = ನಟಿ | years_active = ೧೯೯೯ - ಪ್ರಸ್ತುತ | known_for = ಭಾಭಿ ಜಿ ಘರ್ ಪರ್ ಹೈಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೊರಿ, ಬಿಗ್ ಬಾಸ್. }} '''ಶಿಲ್ಪಾ ಶಿಂಧೆ''' (ಜನನ ೨೮ ಅಗಸ್ಟ್ ೧೯೭೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಟಿ. ಇವರು ''ಭಾಭಿ ಜಿ ಘರ್ ಪರ್ ಹೈ''ಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೂರಿ ಮನಮೋಹನ್ ತಿವಾರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="auto2">{{Cite news |date=28 August 2013 |title=Kamya Punjabi replaced by Shilpa Shinde in television show |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-28/tv/41537817_1_kamya-punjabi-shilpa-shinde-negative-role |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831151823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-28/tv/41537817_1_kamya-punjabi-shilpa-shinde-negative-role |archive-date=31 August 2013}}</ref><ref name="auto">{{Cite news |title=11 Revelations made by Shilpa Shinde aka Angoori of 'Bhabhiji Ghar Par Hai' on quitting the show |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/11-revelations-made-by-shilpa-shinde-aka-angoori-of-bhabhiji-ghar-par-hai-on-quitting-the-show/listshow/51411735.cms |access-date=20 December 2019}}</ref><ref name="debut">{{Cite news |date=14 January 2018 |title=Bigg Boss 11 winner Shilpa Shinde: Here's everything you want to know about her |work=The Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-winner-is-shilpa-shinde-twitter-announces-verdict-here-s-all-about-tv-s-ex-bhabiji/story-0czPiBN4yvILHiMFMWd1XL.html |access-date=14 January 2018}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೧''ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ, ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref>{{Cite news |date=October 2017 |title=Bigg Boss 11: Shilpa Shinde to Hina Khan, celebs to be locked inside the house |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11-shilpa-shinde-to-hina-khan-celebs-to-be-locked-inside-the-house/photostory/60899515.cms |access-date=30 November 2017}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಶಿಂಧೆಯವರು ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೭೭ ರಂದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="Birthdate">{{Cite news |date=1 October 2017 |title=Bigg Boss 11 contestants name list: Who is Shilpa Shinde? Know about Angoori Bhabhi participating in Salman Khan show |work=The Financial Express |url=http://www.financialexpress.com/entertainment/bigg-boss-11-who-is-shilpa-shinde-the-girl-is-famously-known-as-angoori-bhabhi-bhabi-ji-ghar-par-hai/877819/ |access-date=14 January 2018}}</ref><ref name="Bhaskar" /> ಅವರ ತಂದೆ ಡಾ. ಸತ್ಯದೇವ್ ಶಿಂಧೆ [[ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ]] ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರೆ, ತಾಯಿ ಗೀತಾ ಸತ್ಯದೇವ್ ಶಿಂಧೆ, ಗೃಹಿಣಿ.<ref name="Bhaskar">{{Cite news |date=29 November 2017 |title=Did You Know That Shilpa Shinde Went into Depression After Her Father's Death? These Lesser Known Facts About the Controversial Girl Will Surely Leave You Amazed! |work=dailybhaskar |url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-shilpa-shinde-unknown-facts-5757414-PHO.html?seq=2 |access-date=15 January 2018 |archive-date=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917004534/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-shilpa-shinde-unknown-facts-5757414-PHO.html?seq=2 |url-status=dead }}</ref> ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಇದ್ದಾರೆ. ಶಿಂಧೆ ಅವರು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲರಾದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಶಿಂಧೆ ಅವರು ಕಾನೂನು ಓದಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಶಿಂಧೆ ಅವರಿಗೆ ಆ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Bhaskar" /> ಟಿವಿ ಶೋ ''ಮಾಯ್ಕಾ'' (೨೦೦೭-೨೦೦೯) ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ನಟ ರೋಮಿತ್ ರಾಜ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ಅದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=14 January 2018 |title=Bigg Boss 11: Shilpa's Ex Romit Calls Her Real Winner, Shares Adorable Post For The Actor |work=News18 |url=http://www.news18.com/news/movies/bigg-boss-11-shilpa-shinde-ex-romit-raj-calls-her-real-winner-shares-adorable-post-for-the-actor-1631567.html |access-date=14 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news |date=4 October 2017 |title=Bigg Boss 11: When Shilpa Shinde's ugly break-up with co-star Romit Raj made news |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/bigg-boss-11-when-shilpa-shinde-ugly-break-up-with-co-star-romit-raj-made-news-lifetv-1057393-2017-10-04 |access-date=14 January 2018}}</ref> ಅವರ ತಂದೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ [[ಆಲ್‌ಝೈಮರ್‌‌ನ ಕಾಯಿಲೆ|ಆಲ್ಝೈಮರ್ನ]] ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನಿಧನರಾದಾಗ ಶಿಂಧೆ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ನಟನೆಯನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಅವರ ತಂದೆಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಿಂಧೆ, "ನಾನು ನಟನೆಗೆ ಬರಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಬಯಸಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ನಾನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಾಗ ಅವರು ನನಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಸಮಯ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ನಾನು ನಟಿಯಾದೆ. ಕಳೆದೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಹಗಲು ರಾತ್ರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಅವರು ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Shilpa Shinde's father passes away |url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shilpa-shindes-father-passes-away |access-date=17 December 2022 |website=Tellychakkar.com |language=en}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ''ಭಾಭಿ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಗಮನ ಸೆಳೆದರು.<ref name="auto2"/><ref name="auto"/> ಅವರು ಮುಂದೆ ''ಕಭಿ ಆಯೇ ನಾ ಜುದಾಯಿ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ''ಸಂಜೀವನಿಯಲ್ಲಿ'' ಚಿತ್ರಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=11 November 2004 |title=Metro Plus Delhi / Personality : At ease with the world |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050113184631/http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm |archive-date=13 January 2005}}</ref> ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಆಮ್ರಪಾಲಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ''ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಶೋನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಜನವರಿ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಂಧೆ ಡಿಡಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನ ಶೋ ''ಮೆಹೆರ್ – ಕಹಾನಿ ಹಕ್ ಔರ್ ಹಕೀಕತ್ ಕಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಮೆಹೆರ್ ಆಗಿ ಸಮಾನಾಂತರ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಲ್ಪಾ ಜೀ ಟಿವಿಯ ''ರಬ್ಬಾ ಇಷ್ಕ್ ನಾ ಹೋವ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಜೂಹಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ೨೦೦೬ ರವರೆಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ''ಬೇಟಿಯಾನ್ ಅಪ್ನಿ ಯಾ ಪರಾಯ ಧನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ವೀರ, ''ಹರಿ ಮಿರ್ಚಿ ಲಾಲ್ ಮಿರ್ಚಿ'',<ref>{{Cite news |date=17 June 2008 |title=Court rules in favour of actress Shilpa Shinde |publisher=Zeenews.india.com |url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/court-rules-in-favour-of-actress-shinde_3941.htm |access-date=17 November 2013}}</ref> ಮತ್ತು ''ವಾರಿಸ್'' ಗಾಯತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಿಂಧೆ ಎರಡು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ-ದಾಸರಿ ನಾರಾಯಣ ರಾವ್ ಅವರ ''ಚೀನಾ'' ಮತ್ತು ಸುರೇಶ್ ವರ್ಮಾ ಅವರ ''ಶಿವಾನಿ''.<ref>{{Cite news |date=11 July 2002 |title=An artiste set to dazzle |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030630180757/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm |archive-date=30 June 2003}}</ref> SAB TV ಯ ಸಿಟ್‌ಕಾಮ್ ''ಚಿಡಿಯಾ ಘರ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಪರೇಶ್ ಗಣತ್ರ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಯಲ್ ನಾರಾಯಣ್ ಅವರು ಹಾಗೂ ಶಿಂಧೆಯವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=5 March 2013 |title=Shilpa Shinde quits 'Chidiya Ghar' |publisher=Zeenews.india.com |url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/shilpa-shinde-quits-chidiya-ghar_129222.html |access-date=17 November 2013}}</ref><ref>{{Cite news |date=21 July 2002 |title=The Sunday Tribune – Spectrum – Television |publisher=Tribuneindia.com |url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020721/spectrum/tv.htm |access-date=17 November 2013}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 September 2002 |title=The Hindu Business Line : A rarity called professionalism |publisher=Thehindubusinessline.in |url=http://www.thehindubusinessline.in/life/2002/09/16/stories/2002091600030200.htm |access-date=17 November 2013}}</ref><ref>{{Cite news |title=The Sunday Tribune – Spectrum |publisher=Tribuneindia.com |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081214/spectrum/main6.htm |access-date=17 November 2013}}</ref><ref>{{Cite news |date=28 May 2013 |title=She is known for doing such things: Shilpa Shinde |publisher=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/She-is-known-for-doing-such-things-Shilpa-Shinde/Article1-1067149.aspx |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130529090715/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/She-is-known-for-doing-such-things-Shilpa-Shinde/Article1-1067149.aspx |archive-date=29 May 2013}}</ref> ಶಿಂಧೆ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶುಭಾಂಗಿ ಅತ್ರೆ ಅವರು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=10 June 2014 |title=Shilpa Shinde aka Koyal is back in 'Chidiya Ghar' |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-aka-koyal-is-back-in-chidiya-ghar/ |access-date=15 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news |last=Maheshwri |first=Neha |title=Chidiya Ghar: Shilpa Shinde quits again; Aditi Sajwan to take her place this time – Times of India |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Chidiya-Ghar-Shilpa-Shinde-quits-again-Aditi-Sajwan-to-take-her-place-this-time/articleshow/43087729.cms |access-date=15 January 2018}}</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಂಡ್‌ ಟಿ‌ವಿ‍ಯ ''ಭಾಬಿ ಜಿ ಘರ್ ಪರ್ ಹೈ!'' ನಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Abraham |first=Letty Mariam |date=18 July 2017 |title=Bhabi Ji Ghar Par Hain actress Saumya Tandon turns sexy Catwoman |work=mid-day |url=https://www.mid-day.com/articles/bhabi-ji-ghar-par-hain-actress-saumya-tandon-turns-sexy-catwoman-photo-tv-news/18430173 |access-date=15 January 2018 |archive-date=11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180911025815/https://www.mid-day.com/articles/bhabi-ji-ghar-par-hain-actress-saumya-tandon-turns-sexy-catwoman-photo-tv-news/18430173 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |last=Trivedi |first=Tanvi |date=10 April 2015 |title=Shilpa Shinde: It is strange that Rashami walked out of the show because of Rohitash V Gaud |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shilpa-Shinde-It-is-strange-that-Rashami-walked-out-of-the-show-because-of-Rohitash-V-Gaud/articleshow/46492950.cms |access-date=15 January 2018}}</ref> ''ಭಾಬಿ ಜಿ ಘರ್ ಪರ್ ಹೈ''ನಲ್ಲಿ ಅಂಗೂರಿ ಭಾಭಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ಮನೆಮಾತಾದರು. ಆದರೆ ತಯಾರಕರೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅವರು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=16 March 2016 |title=Shilpa Shinde aka Angoori Bhabhi quits Bhabhiji Ghar Par Hai, accuses makers of mentally torturing her |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-angoori-bhabhi-quits-bhabhiji-ghar-par-hai-makers-send-legal-notice/ |access-date=15 January 2018}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 March 2016 |title=Shilpa Shinde aka Angoori Bhabhi quits Bhabhiji Ghar Par Hai, accuses makers of mentally torturing her |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-angoori-bhabhi-quits-bhabhiji-ghar-par-hai-makers-send-legal-notice/ |access-date=22 December 2017}}</ref> ಶಿಂಧೆ ಬದಲಿಗೆ ಶುಭಾಂಗಿ ಅತ್ರೆ ಬಂದರು.<ref>{{Cite news |last=Ojha |first=Shalini |date=18 April 2016 |title=Shubhangi Atre replaces Shilpa Shinde again! Five facts about new 'Angoori Bhabhi' |language=en |work=India TV News |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-bhabhiji-ghar-par-hai-angoori-bhabhi-new-shubhangi-atre-324515 |access-date=21 March 2021}}</ref> ಅತ್ರೆ ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಕಾಕತಾಳೀಯ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Iyer |first=Shreya |date=9 May 2016 |title=Shubhangi Atre: Replacing Shilpa Shinde for the second time was mere coincidence |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shubhangi-Atre-Replacing-Shilpa-Shinde-for-the-second-time-was-mere-coincidence/articleshow/52175985.cms |access-date=15 January 2018}}</ref> ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಂಧೆ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೧'' ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=4 August 2017 |title=Bigg Boss 11: Shilpa Shinde aka former Angoori from 'Bhabiji Ghar Par Hai' in the show? |work=ABP |url=https://www.abplive.in/television/bigg-boss-11-shilpa-shinde-aka-former-angoori-from-bhabiji-ghar-par-hai-in-the-show-839188 |access-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2023 |archive-date=27 ಮಾರ್ಚ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327091006/https://www.abplive.in/television/bigg-boss-11-shilpa-shinde-aka-former-angoori-from-bhabiji-ghar-par-hai-in-the-show-839188 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |date=1 October 2017 |title=Bigg Boss 11: I can't share my bed with anyone, says Shilpa Shinde |work=[[Times Of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11-i-cant-share-my-bed-with-anyone-says-shilpa-shinde/articleshow/60897742.cms}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 October 2017 |title=Bigg Boss 11: All you need to know about Shilpa Shinde and Vikas Gupta fight |work=The Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-all-you-need-to-know-about-shilpa-shinde-and-vikas-gupta-fight/story-pcSBcvfAXvVKfkxmD8sneO.html |access-date=14 January 2018}}</ref> ಜನವರಿ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಶಿಂಧೆ ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Bigg Boss 11 Grand Finale: Shilpa Shinde Is The Winner Of The Show |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/entertainment/bigg-boss-11-grand-finale-shilpa-shinde-is-the-winner-of-the-show-1799986 |access-date=14 January 2018}}</ref> ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Roy |first=Gitanjali |date=3 September 2020 |title="Stop Telling Lies": Shilpa Shinde To Gangs Of Filmistan Producers. See Email Exchange She Posted |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/entertainment/stop-telling-lies-shilpa-shinde-to-gangs-of-filmistan-producers-see-email-exchange-she-posted-2289720#:~:text=Ms%20Shinde%2C%20a%20major%20TV,not%20being%20followed%20on%20set. |access-date=4 September 2020}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಂಧೆ ಅವರು ''ಪೌರಾಶ್‌ಪುರ'' ವೆಬ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಮೀರಾವತಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=8 November 2020 |title=Shilpa Shinde set for a royal avatar in new web series 'Paurashpur', also starring Milind Soman |work=Zee News |url=https://zeenews.india.com/television/shilpa-shinde-set-for-a-royal-avatar-in-new-web-series-paurashpur-also-starring-milind-soman-2323340.html |access-date=2 December 2020}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಶಿಂಧೆ ''ಜಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ ೧೦'' ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ೭ ನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು, ೧೨ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=31 July 2022 |title=Shilpa Shinde to participate in Jhalak Dikhhla Jaa's new season, reveals why she's doing the show |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-to-participate-in-the-dance-reality-show-jhalak-dikhhla-jaa-8062338/ |access-date=7 August 2022}}</ref> ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೋನಿ ಎಸ್‌ಎಬಿಯ ''ಮದ್ದಮ್ ಸರ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೇಡಿ ಕಾಪ್ ಎಸಿಪಿ ನೈನಾ ಮಾಥುರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=13 January 2023 |title=Shilpa Shinde returns to television with Maddam Sir, says 'Women officers are truly remarkable' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-returns-to-television-with-sony-sabs-maddam-sir-8380378/lite/ |access-date=13 January 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === ಇತರೆ === * ೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯ ರಂದು, ಶಿಂಧೆ ೨೦೧೯ ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ]] ಸೇರಿದರು.<ref>{{Cite news |date=5 February 2019 |title=Shilpa Shinde Joins Congress Ahead of Lok Sabha Elections |work=[[Times of India]] |url=https://m.timesofindia.com/videos/entertainment/events/mumbai/bigg-boss-11-winner-shilpa-shinde-joins-congress-ahead-of-lok-sabha-elections-2019/amp_videoshow/67853870.cms |access-date=2 March 2021}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಭಾಷೆ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | rowspan="2" |೨೦೦೧ | ''ಚೀನಾ'' | | rowspan="2" | [[ತೆಲುಗು]] | rowspan="2" | <ref name="hindu2002">{{Cite news |date=11 July 2002 |title=An artiste set to dazzle |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030630180757/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm |archive-date=30 June 2003}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20030630180757/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm "An artiste set to dazzle"]. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|The Hindu]]''. 11 July 2002. Archived from [http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/07/11/stories/2002071101000300.htm the original] on 30 June 2003<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 November</span> 2013</span>.</cite></ref> |- | ''ಶಿವಾನಿ'' | |- | ೨೦೦೪ | ''ಲೇಕ್ ಲಡ್ಕಿ ಯಾ ಘರ್ಚಿ'' | ಮಾಧವಿ | [[ಮರಾಠಿ]] | ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |- |೨೦೧೭ | ''ಪಟೇಲ್ ಕಿ ಪಂಜಾಬಿ ಶಾದಿ'' | ನರ್ತಕಿ | [[ಹಿಂದಿ]] | "ಮಾರೋ ಲೈನ್" ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ |} === ದೂರದರ್ಶನ === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿ !ಉಲ್ಲೇಖ |- |೨೦೦೧ |ಕಭಿ ಅಯೆ ಜುದೆಯಾ |ಅಮ್ರಿತ್ | | |- |೨೦೦೨ |ಅಮ್ರಪಲಿ |ಅಮ್ರಪಲಿ | | |- |೨೦೦೩ |ತುಮ್ ಬಿನ್ ಜಾಊನ ಖಾಹಾನ್ |ದಿಯಾ ರಜ್ ಸಿಂಗ್ | | |- |೨೦೦೩-೨೦೦೫ |ಭಭಿ |ಮಂಜು ಛತ್ತೆರ್ಜಿ | | style="text-align:center;" |<ref name="Chitra">{{Cite news |date=11 November 2004 |title=Metro Plus Delhi / Personality : At ease with the world |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm |url-status=dead |access-date=17 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050113184631/http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm |archive-date=13 January 2005}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20050113184631/http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm "Metro Plus Delhi / Personality : At ease with the world"]. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|The Hindu]]''. 11 November 2004. Archived from [http://www.hindu.com/mp/2004/11/11/stories/2004111101900200.htm the original] on 13 January 2005<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 November</span> 2013</span>.</cite></ref> |- |೨೦೦೪ |ಹತಿಮ್' |ಶಕಿಲ | | style="text-align:center;" |<ref name="Chitra" /> |- |೨೦೦೪-೨೦೦೫ |ಸಂಜಿವಿನಿ |ಚಿತ್ರ | | style="text-align:center;" |<ref name="Chitra" /> |- |೨೦೦೪-೨೦೦೫ |ಮಿಸ್ ಇಂಡೀಯಾ |ಸಂಜನ ಗುಜ್ರಲ್ | | style="text-align:center;" |<ref name="Chitra" /><ref>{{Cite news |last=Shah |first=Kunal M |date=25 October 2006 |title=Shilpa ousted from Miss India |language=en |work=Mumbai Mirror |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/tv/Shilpa-ousted-from-Miss-India/articleshow/15647330.cms |access-date=2 March 2021}}</ref> |- |೨೦೦೫ |ರಾತ್ ಹೊನೆ ಕೊ ಹೈ |ಅವಂತಿಕಾ |ಭಾಗ ೨೦೫-೨೦೮ | |- |೨೦೦೫-೨೦೦೬ |ಮೆಹೆರ್ |ಮೆಹೆರ್/ನಾಜ಼್ | | style="text-align:center;" |<ref name="tele">{{Cite news |date=3 September 2005 |title=Serial thrillers |publisher=The Telegraph |url=http://www.telegraphindia.com/1050903/asp/weekend/story_5170676.asp |url-status=dead |access-date=14 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060511005504/http://www.telegraphindia.com/1050903/asp/weekend/story_5170676.asp |archive-date=11 May 2006}}</ref> |- |೨೦೦೫-೨೦೦೬ |ರಬ್ಬ ಇಶ್ಱ್ ನ ಹೊವ |ಜುಹಿ | | style="text-align:center;" | |- |೨೦೦೬ |ಸಿ ಐ ಡಿ |ಶೀತಲ್ |ಭಾಗ: ದಿ ಕೆಸ್ ಆಫ್ ಮಿಸ್ಟೋರಿಯಸ್ ಶಡೋ | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=20 March 2006 |title=Shilpa's mysterious black-out! |work=DNA India |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-shilpa-s-mysterious-black-out-1019004 |access-date=16 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111230351/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-shilpa-s-mysterious-black-out-1019004 |archive-date=11 November 2016}}</ref> |- |ಸಾಥ್ ರಹೆಗಾ ಅಲ್ವಯ್ಸ್ |ಪಿಹು ಭಾರ್ಗವ | | |- |೨೦೦೬-೨೦೦೭ |ಬೆಟಿಯಾನ ಅಪ್ನಿ ಯಾ ಪರಾಯ ಧನ್ |ವೀರ್ | | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" |೨೦೦೭ |ಸೊಲ್ಹನ್ ಸಿನ್ಗಾರ್ |ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ | | |- |ಹರಿ ಮಿರ್ಛಿ ಲಲ್ ಮಿರ್ಛಿ |ರಿಂಕು ಖನ್ನಾ | | style="text-align:center;" |<ref name="Mirch">{{Cite news |date=17 June 2008 |title=Court rules in favour of actress Shilpa Shinde |publisher=Zeenews.india.com |url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/court-rules-in-favour-of-actress-shinde_3941.htm |access-date=17 November 2013}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/court-rules-in-favour-of-actress-shinde_3941.htm "Court rules in favour of actress Shilpa Shinde"]. Zeenews.india.com. 17 June 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 November</span> 2013</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news |last=Patil Poojary |first=Sapana |title=Will Shilpa quit 'Hari Mirchi'? |language=en |work=DNA India |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-will-shilpa-quit-hari-mirchi-1135669 |access-date=12 May 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೦೮ |ಘರ್ ಕಿ ಲಕ್ಶ್ಮಿ ಬೆತಿಯನಾ |ಸೋನಿ | | |- |ವರ್ಸಿಸ್ |ಗಾಯತ್ರಿ ಶಂಕರ್ ಪ್ರತಪ್ ಸಿಂಗ್ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=4 August 2008 |title=Actress Shilpa comes clean on reality show controversy |publisher=[[Hindustan Times]] |url=http://www.hindustantimes.com/tv/actress-shilpa-comes-clean-on-reality-show-controversy/story-qu6wvnnXu1633mWhZEW9XL.html |access-date=14 January 2018}}</ref> |- |೨೦೦೯-೨೦೦೮ |ಮಾಕ್ಯ |ಸೋನಿ ಮಲ್ಹೋತ್ರ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=3 January 2009 |title=Shilpa out of Maayka |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shilpa-out-of-Maayka/articleshow/3926374.cms |access-date=14 January 2018}}</ref> |- |೨೦೧೧-೨೦೧೩/೨೦೧೪ |ಚಿಡಿಯಾ ಘರ್ |ಕೊಯಲ್ ಘೊತಕ್ ನರಾಯಣ್ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |title=NDTV Movies: Television News – TV Celebrity Gossip – Celebrity News – Latest TV Stories |work=[[NDTV]] |url=http://movies.ndtv.com/television/when-paresh-pulled-a-prank-on-shilpa-shinde-161400 |url-status=dead |access-date=15 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928224739/http://movies.ndtv.com/television/when-paresh-pulled-a-prank-on-shilpa-shinde-161400 |archive-date=28 September 2013}}</ref><ref>{{Cite news |date=10 June 2014 |title=Shilpa Shinde aka Koyal is back in 'Chidiya Ghar' |work=[[The Indian Express]] |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-aka-koyal-is-back-in-chidiya-ghar/ |access-date=16 August 2020}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೩ |ದೊ ದಿಲ್ ಎಕ್ ಜಾನ್ |ದಾಯ ಮಾಯಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=25 January 2013 |title=Shilpa Shinde replaces Kamya Panjabi as Daya maayi in Do Dil Ek Jaan |publisher=daily.bhaskar.com |url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT-TV-shilpa-shinde-replaces-kamya-panjabi-as-daya-maayi-in-life-oks-do-dil-ek-jaan-4371961-NOR.html |access-date=17 November 2013 |archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927121856/http://daily.bhaskar.com/article/ENT-TV-shilpa-shinde-replaces-kamya-panjabi-as-daya-maayi-in-life-oks-do-dil-ek-jaan-4371961-NOR.html |url-status=dead }}</ref> |- |ದೆವೊನ್ ಕೆ ದೆವ್ ಮಹಾದೆವ್ |ಮಹಾಂದ | | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last=Unnikrishnan |first=Chaya |date=17 November 2013 |title=Shilpa Shinde in 'Mahadev' |language=en |work=DNA India |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-shilpa-shinde-in-mahadev-1920486 |access-date=21 February 2021}}</ref> |- |೨೦೧೪ |ಲಪ್ತಗನ್ಜ |ಮಿಸ್ ಮಾರಿ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=10 January 2014 |title=Shilpa Shinde enters 'Lapataganj – Ek Baar Phir' |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shilpa-Shinde-enters-Lapataganj-Ek-Baar-Phir/articleshow/28599604.cms |access-date=14 January 2018}}</ref> |- |೨೦೧೫-೨೦೧೬ |ಭಭಿ ಜಿ ಘರ್ ಹೈ |ಆಂಘೊರಿ ಮನ್ಮೊಹನ್ ತಿವರಿ | | style="text-align:center;" |<ref name="Bhabhi">{{Cite news |date=16 March 2016 |title=Shilpa Shinde aka Angoori Bhabhi quits Bhabhiji Ghar Par Hai, accuses makers of mentally torturing her |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-angoori-bhabhi-quits-bhabhiji-ghar-par-hai-makers-send-legal-notice/ |access-date=22 December 2017}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-angoori-bhabhi-quits-bhabhiji-ghar-par-hai-makers-send-legal-notice/ "Shilpa Shinde aka Angoori Bhabhi quits Bhabhiji Ghar Par Hai, accuses makers of mentally torturing her"]. ''The Indian Express''. 16 March 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 December</span> 2017</span>.</cite></ref> |- |೨೦೧೭-೨೦೧೮ |ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೧ |ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ |ವಿಜೇತರು | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=14 January 2018 |title=Bigg Boss 11 Grand Finale: Shilpa Shinde Defeats Hina Khan, Wins BB11 Trophy |language=en |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/movies/bigg-boss-11-grand-finale-live-updates-shilpa-shinde-defeats-hina-khan-wins-bb11-trophy-1631671.html |access-date=21 February 2021}}</ref> |- |೨೦೧೮ |ಜಿಒ ಧನ್ ಧನ್ ಧನ್ |ಗೂಗ್ಲಿ ದೇವಿ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |last=Farzeen |first=Sana |date=7 April 2018 |title=Along with web, Sunil Grover-Shilpa Shinde's Dhan Dhana Dhan to air on Colors |language=en |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/sunil-grover-shilpa-shinde-dhan-dhana-dhan-5127680/ |access-date=21 February 2021}}</ref> |- |೨೦೨೦ |ಗ್ಯಂಗ್ಸ್ ಅಫ್ ಫ಼್ಲಿಮಿಸ್ತನ್ |ಹೆರ್ಸೆಲ್ಪ್ | | style="text-align:center;" |<ref name="gangs">{{Cite news |last=Roy |first=Gitanjali |date=3 September 2020 |title="Stop Telling Lies": Shilpa Shinde To Gangs Of Filmistan Producers. See Email Exchange She Posted |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/entertainment/stop-telling-lies-shilpa-shinde-to-gangs-of-filmistan-producers-see-email-exchange-she-posted-2289720#:~:text=Ms%20Shinde%2C%20a%20major%20TV,not%20being%20followed%20on%20set. |access-date=4 September 2020}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRoy2020">Roy, Gitanjali (3 September 2020). [https://www.ndtv.com/entertainment/stop-telling-lies-shilpa-shinde-to-gangs-of-filmistan-producers-see-email-exchange-she-posted-2289720#:~:text=Ms%20Shinde%2C%20a%20major%20TV,not%20being%20followed%20on%20set. ""Stop Telling Lies": Shilpa Shinde To Gangs Of Filmistan Producers. See Email Exchange She Posted"]. ''NDTV.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 September</span> 2020</span>.</cite></ref> |- |೨೦೨೨ |ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲ ಜಾ ೧೦ |ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ |೧೨ ನೇ ಸ್ಥಾನ | style="text-align:center;" |<ref name="IE_Jul2022">{{Cite news |date=31 July 2022 |title=Shilpa Shinde to participate in Jhalak Dikhhla Jaa's new season, reveals why she's doing the show |work=The Indian Express |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-to-participate-in-the-dance-reality-show-jhalak-dikhhla-jaa-8062338/ |access-date=7 August 2022}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-to-participate-in-the-dance-reality-show-jhalak-dikhhla-jaa-8062338/ "Shilpa Shinde to participate in Jhalak Dikhhla Jaa's new season, reveals why she's doing the show"]. ''The Indian Express''. 31 July 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 August</span> 2022</span>.</cite></ref><ref>{{Cite news |date=8 August 2022 |title=Shilpa Shinde, Nia Sharma, Dheeraj Dhoopar and Paras Kalnawat feature in new promos of Jhalak Dikhhla Jaa 10 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/shilpa-shinde-nia-sharma-dheeraj-dhoopar-and-paras-kalnawat-feature-in-new-promos-of-jhalak-dikhhla-jaa-10/articleshow/93423726.cms |access-date=16 August 2022}}</ref><ref>{{Cite news |date=17 October 2022 |title=Jhalak Dikhhla Jaa 10: Shilpa Shinde gets eliminated, feels 'fortunate to perform in front of Madhuri Dixit Nene' |language=en |work=The Times of India |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/jhalak-dikhhla-jaa-10-shilpa-shinde-gets-eliminated-feels-fortunate-to-perform-in-front-of-madhuri-dixit-nene/articleshow/94909622.cms |access-date=17 October 2022}}</ref> |- |೨೦೨೩ |ಮದ್ದಮ್ ಸಿರ್ |ಎ ಸಿ ಪಿ ನೈನ ಮತ್ತುರ್ |ಚಮೆಒ ಅಪ್ಪೆರನ್ಸ | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=7 December 2022 |title=Shilpa Shinde returns to comedy with Maddam Sir, says 'those who worked with me at home called me boss or sir'Shilpa Shinde returns to comedy with Maddam Sir, says 'those who worked with me at home called me boss or sir' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/shilpa-shinde-returns-to-comedy-with-maddam-sir-101670379290680.html |website=The Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name="MS">{{Cite web |date=13 January 2023 |title=Shilpa Shinde returns to television with Maddam Sir, says 'Women officers are truly remarkable' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-returns-to-television-with-sony-sabs-maddam-sir-8380378/lite/ |access-date=13 January 2023 |website=The Indian Express |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shinde-returns-to-television-with-sony-sabs-maddam-sir-8380378/lite/ "Shilpa Shinde returns to television with Maddam Sir, says 'Women officers are truly remarkable'"]. ''The Indian Express''. 13 January 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 January</span> 2023</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=31 January 2023 |title=Gulki Joshi takes a dig at Shilpa Shinde's comment on Maddam Sir: Says '15 minutes of fame can rest in peace' |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/gulki-joshi-takes-a-dig-at-shilpa-shindes-comment-on-maddam-sir-says-15-minutes-of-fame-can-rest-in-peace-1207722 |access-date=31 January 2023 |website=Pinkvilla |language=en |archive-date=3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203133010/https://www.pinkvilla.com/tv/news/gulki-joshi-takes-a-dig-at-shilpa-shindes-comment-on-maddam-sir-says-15-minutes-of-fame-can-rest-in-peace-1207722 |url-status=dead }}</ref> |} === ವೆಬ್ ಸರಣಿ === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! Ref. |- | ೨೦೨೦ | ''ಪೌರಾಶಪುರ'' | ರಾಣಿ ಮೀರಾವತಿ | | style="text-align:center;" | <ref name="Paurashpur">{{Cite news |date=8 November 2020 |title=Shilpa Shinde set for a royal avatar in new web series 'Paurashpur', also starring Milind Soman |work=Zee News |url=https://zeenews.india.com/television/shilpa-shinde-set-for-a-royal-avatar-in-new-web-series-paurashpur-also-starring-milind-soman-2323340.html |access-date=2 December 2020}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://zeenews.india.com/television/shilpa-shinde-set-for-a-royal-avatar-in-new-web-series-paurashpur-also-starring-milind-soman-2323340.html "Shilpa Shinde set for a royal avatar in new web series 'Paurashpur', also starring Milind Soman"]. ''Zee News''. 8 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2 December</span> 2020</span>.</cite></ref> |} == ಸಹ ನೋಡಿ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Hindi_television_actresses ಹಿಂದಿ ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿಯರ ಪಟ್ಟಿ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೭ ಜನನ]] 55ccbyoqxl1dchup65vzme9yjzq7t39 0 153351 1373114 1366047 2026-05-09T21:26:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373114 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ಸಚಿನ್ ಪೈಲಟ್ | image = | imagesize = 250px | caption = ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೈಲಟ್, ೨೦೨೨ | birth_name = ಸಚಿನ್ ರಾಜೇಶ್ ಪೈಲಟ್ | birth_date = {{Birth date and age|1977|9|7|df=y}} | birth_place = ಸಹಾರನ್‌ಪುರ, [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಭಾರತ]] | office = ರಾಜಸ್ಥಾನ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯ | term_start = ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ | term_end = | predecessor = ಅಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮೆಹ್ತಾ | constituency = ಟೋಂಕ್ | office1 = ಸದಸ್ಯ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಮಿತಿ | term_start1 = ೨೦ ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ | president1 = ದ್ರೌಪದಿ ವರ್ಮ | office2 =ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಉಪ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ | term_start2 = ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ | term_end2 = ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ | governor2 = ಕಲ್ಯಾಣ್ ಸಿಂಗ್<br />ಕಲ್ರಾಜ್ ಮಿಶ್ರಾ | 1blankname2 = ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ | 1namedata2 = ಅಶೋಕ್ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ | 2blankname2 = ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆಗಳು | 2namedata2 = * ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆ. * ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್. * ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ. * ಅಂಕಿಅಂಶ. | office3 =ರಾಜಸ್ಥಾನ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ | term_start3 = ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೧೪ | term_end3 = ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ | 1blankname3 = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | 1namedata3 = [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]]<br />[[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] | predecessor3 = ಸಿ. ಪಿ. ಜೋಶಿ | successor3 = ಗೋವಿಂದ್ ಸಿಂಗ್ ದೋತಾಸ್ರಾ | office4 = ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಸ್ತುವಾರಿ), ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ | primeminister4 = [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] | term_start4 = ೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೨ | term_end4 = ೨೪ ಮೇ ೨೦೧೪ | predecessor4 = [[ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ]] | successor4 = ಅರುಣ್ ಜೆಟ್ಲೀ | office5 = ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು, ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ | primeminister5 = [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] | term_start5 = ೨೮ ಮೇ ೨೦೦೯ | term_end5 = ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೨ | office6 = ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ, [[ಲೋಕಸಭೆ]] | constituency6 = ಅಜ್ಮೇರ್ | predecessor6 = ರಾಸಾ ಸಿಂಗ್ ರಾವತ್ | successor6 = ಸನ್ವರ್ ಲಾಲ್ ಜಾಟ್ | term_start6 = ೧೬ ಮೇ ೨೦೦೯ | term_end6 = ೧೬ ಮೇ ೨೦೧೪ | constituency7 = ದೌಸಾ | predecessor7 = ರಾಮ ಪೈಲಟ್ | successor7 = ಕಿರೋಡಿ ಲಾಲ್ ಮೀನಾ | term_start7 = ೧೭ ಮೇ ೨೦೦೪ | term_end7 = ೧೬ ಮೇ ೨೦೦೯ | party = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] | nationality = | spouse = {{Marriage|Sara Pilot|2004}} (Divorced) | parents = ರಾಜೇಶ್ ಪೈಲಟ್ (ತಂದೆ) <br />ರಾಮ ಪೈಲಟ್ (ತಾಯಿ) | children = ೨ | profession = ರಾಜಕಾರಣಿ | alma_mater = ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್)<br /> ಐ. ಎಂ. ಟಿ ಘಾಜಿಯಾಬಾದ್ <br />(ಪಿಜಿಡಿಎಂ)<br /> ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಎಂಬಿಎ) | office 4 = | allegiance = {{flagu|ಭಾರತ}} | branch = {{army|ಭಾರತ}} | serviceyears = ೨೦೧೧ - ಪ್ರಸ್ತುತ | rank = [[File: Captain of the Indian Army.svg|21px]] [[ನಾಯಕ]] | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}}ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ }} ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ '''ಸಚಿನ್ ಪೈಲಟ್''' (ಜನನ ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೭) ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಈ ಹಿಂದೆ ಅವರು ಎಮ್ಒಎಸ್(ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಸ್ತುವಾರಿ) ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಎಮ್ಒಎಸ್ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಐಟಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ,<ref>{{Cite web |title=Cabinet reshuffle: Ministers take charge - Pawan Kumar Bansal the new Railways Minister |url=https://economictimes.indiatimes.com/nation-world/cabinet-reshuffle-ministers-take-charge/sachin-pilot-takes-charge-as-mos-independent-charge-for-corporate-affairs/slideshow/17006992.cms |access-date=2021-10-06 |website=The Economic Times }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನದ]] ಉಪ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಪ್ರದೇಶದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="7bBzl">{{Cite web |date=14 July 2020 |title=Congress sacks Sachin Pilot as Rajasthan deputy CM, PCC chief |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/congress-sacks-sachin-pilot-as-rajasthan-deputy-cm-pcc-chief/articleshow/76956728.cms |access-date=14 July 2020 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="JIRzN">{{Cite news |title=The End Nears. Sachin Pilot Is Now Ex Deputy Chief Minister |work=NDTV |url=https://www.ndtv.com/india-news/rajasthan-crisis-second-congress-crisis-meet-today-no-rsvp-from-sachin-pilot-10-points-2262280}}</ref> [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ಅವರು ೨೦೧೮ ರಿಂದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಟೋಂಕ್ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪೈಲಟ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಾದ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 November 2018 |title=Who is Sachin Pilot? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/who-is-sachin-pilot-/articleshow/66465086.cms |access-date=2021-09-20 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ಪೈಲಟ್ ಈ ಹಿಂದೆ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಅಜ್ಮೀರ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ದೌಸಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದಾಗ ಸಂಸತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ೨೦೧೪ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಮೀರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯಿಂದ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದಿದ್ದರು.<ref name="5Qqpp">{{Cite web |date=14 December 2018 |title=Rajasthan Election Result 2018 Highlights: Ashok Gehlot Named Chief Minister, Sachin Pilot Will Be Deputy CM |url=https://www.moneycontrol.com/news/india/rajasthan-election-result-2018-highlights-ashok-gehlot-named-chief-minister-sachin-pilot-will-be-deputy-cm-3272111.html |access-date=2021-07-07 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> ಅವರು ಯುಪಿಎ-೨ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (೨೦೧೨-೨೦೧೪) [[ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2020-08-07 |title=Sachin Pilot |url=https://casi.sas.upenn.edu/visiting/sachinpilot |access-date=2023-05-25 |website=Center for the Advanced Study of India (CASI) |language=en}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಪೈಲಟ್ ಅವರು ದಿವಂಗತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ರಾಜೇಶ್ ಪೈಲಟ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಪೈಲಟ್ ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] ಗ್ರೇಟರ್ ನೋಯ್ಡಾದ (ಪಶ್ಚಿಮ) ವೈದ್ಪುರ ಅವರ ಪೂರ್ವಜರ ಗ್ರಾಮ.<ref name="76M5F">{{Cite web |title=Sachin Pilot |url=https://www.rediff.com/news/report/sachin-pilot-appointed-rajasthan-congress-chief/20140113.html |access-date=2019-11-05 |website=www.rediff.com}}</ref> ಅವರು ನವದೆಹಲಿಯ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬಾಲ ಭಾರತಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಐಎಮ್ ಟಿ ಘಾಜಿಯಾಬಾದ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ಎ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಾರ್ಟನ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಿಂದ ಎಮ್ ಬಿಎ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.<ref name="dmD1O">{{Cite web |title=Fifteenth Lok Sabha Members Bioprofile - Sachin Pilot |url=http://164.100.47.132/Lssnew/Members/Biography.aspx?mpsno=4058 |access-date=1 December 2013 |publisher=loksabha.nic}}</ref><ref name="L19J1">{{Cite web |title=Lok Sabha 2009 Winner - Ajmer (Rajasthan): Sachin Pilot |url=http://myneta.info/ls2009/candidate.php?candidate_id=5847 |access-date=1 December 2013 |publisher=myneta.info}}</ref> ಅವರು [[ಬಿಬಿಸಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ]] ದೆಹಲಿ ಬ್ಯೂರೋದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಮೆರಿಕದ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ [[ಜನರಲ್ ಮೋಟರ್ಸ್|ಜನರಲ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Detailed professional background before entering politics |url=https://www.elections.in/political-leaders/sachin-pilot.html |website=Elections.in}}</ref> == ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ == {| class="wikitable" ! colspan="6" |ಚುನಾವಣಾ ಇತಿಹಾಸ |- ! ಚುನಾವಣೆ ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಮನೆ ! ಕ್ಷೇತ್ರ ! ಸ್ಥಿತಿ |- | ೨೦೦೪ | rowspan="3" style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | | rowspan="3" | [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] | rowspan="3" | [[ಲೋಕಸಭೆ]] | rowspan="1" | ದೌಸಾ | rowspan="1" | '''ಗೆಲುವು''' |- | [[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೨೦೦೯]] | rowspan="2" | ಅಜ್ಮೀರ್ | rowspan="1" | '''ಗೆಲುವು''' |- | [[೨೦೧೪ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ|೨೦೧೪]] | '''ಸೋಲು''' |- | ೨೦೧೮ | style="background-color: {{party color|Indian National Congress}}" | | [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] | ರಾಜಸ್ಥಾನ ವಿಧಾನಸಭೆ | ಟೋಂಕ್ | '''ಗೆಲುವು''' |} == ವೃತ್ತಿ == [[ಚಿತ್ರ:The_President_of_Republic_of_Malawi,_Ngwazi_Prof._Bingu_wa_Mutharika_being_received_by_the_Minister_of_State_for_Communications_and_Information_Technology,_Shri_Sachin_Pilot,_at_Air_Force_Station,_Palam,_in_New_Delhi.jpg|alt=|left|thumb| ಪೈಲಟ್ ಮಲವಿ ಬಿಂಗು ವಾ ಮುತಾರಿಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡರು, {{Circa|2010}}]] ೨೦೦೪ ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪೈಲಟ್ ದೌಸಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಸಂಸದರಾದರು.<ref name="IjnBrew">{{Cite web |date=December 11, 2018 |title=Sachin: The pilot who helped drive Cong to victory in Rajasthan |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/sachin-the-pilot-who-helped-drive-cong-to-victory-in-rajasthan/article25718675.ece |access-date=2020-03-09 |website=The Hindu Business Line |language=en}}</ref> [[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|೨೦೦೯ ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ]] ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ]] ಕಿರಣ್ ಮಹೇಶ್ವರಿ ಅವರನ್ನು ೭೬,೫೯೬ ಮತಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಅಜ್ಮೇರ್|ಅಜ್ಮೀರ್]] ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=IndiaVotes.com {{!}} Lok Sabha / 2009 / Rajasthan / Ajmer |url=https://www.indiavotes.com/lok-sabha-details/2009/rajasthan/ajmer/7504/14/15 |website=Indiavotes.com}}</ref> ಪೈಲಟ್ ಅವರು [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯ]] ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾದರು]]..<ref>{{Cite web |title=SACHIN PILOT |url=https://londonspeakerbureau.com/speaker-profile/sachin-pilot/ |website=londonspeakerbureau.com}}</ref> ೨೦೧೪ ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಜ್ಮೀರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ]] ಹಾಲಿ ಶಾಸಕ ಸನ್ವರ್‌ಲಾಲ್ ಜಾಟ್ ಅವರಿಂದ ೧,೭೧,೯೮೩ ಮತಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{Cite web |date=16 May 2014 |title=Sachin Pilot loses Ajmer seat to BJP candidate |url=https://www.business-standard.com/article/elections-2014/sachin-pilot-loses-ajmer-seat-to-bjp-candidate-114051601221_1.html |website=Business Standard}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="IjnBrew"/> == ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಉಪ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ == === ಆರಂಭಿಕ ಸಮಯಗಳು === ೨೦೧೮ ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪೈಲಟ್ ೫೪,೧೭೯ ಮತಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಯುನಸ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಟೋಂಕ್ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಗೆದ್ದರು.<ref name="jIk9L">{{Cite web |date=11 December 2018 |title=Rajasthan Elections: Sachin Pilot Wins Tonk By Over 54,000 Votes |url=https://www.huffingtonpost.in/2018/12/11/rajasthan-elections-sachin-pilot-wins-tonk-by-over-54-000-votes_a_23615020/ |access-date=12 December 2018 |publisher=Huffington Post}}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆಲುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಪೈಲಟ್‌ಗೆ <ref name="IjnBrew"/> ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="2vWEZ">{{Cite news |date=2018-12-15 |title=Congress picks Ashok Gehlot as Rajasthan CM, Sachin Pilot as Deputy CM |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/assembly-elections/rajasthan-assembly-elections/congress-picks-ashok-gehlot-as-rajasthan-cm-sachin-pilot-as-deputy-cm/articleshow/67060422.cms |access-date=2020-03-09}}</ref><ref name="D6Kko">{{Cite web |date=15 December 2018 |title=Good evening, Rajasthan. This is your pilot Ashok Gehlot. With me is my co-pilot Sachin |url=https://www.indiatoday.in/elections/story/ashok-gehlot-rajasthan-cm-sachin-pilot-1409472-2018-12-14 |access-date=2020-03-09 |website=India Today |language=en}}</ref> ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಅವರು ಅಶೋಕ್ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಉಪ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref name="xZF8P">{{Cite web |date=17 December 2018 |title=Ashok Gehlot sworn in as Rajasthan chief minister, Sachin Pilot as deputy CM |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ashok-gehlot-sworn-in-as-rajasthan-chief-minister-sachin-pilot-as-deputy-cm/articleshow/67123915.cms |access-date=11 March 2020 |website=[[The Times of India]]}}</ref> === ೨೦೨೦ ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು === ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರಂದು, ಪೈಲಟ್ ಕಚೇರಿಯು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಅಶೋಕ್ ಗೆಹ್ಲೋಟ್ ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref name="231SF">{{Cite news |date=13 July 2020 |title=Sachin Pilot revolts, says Gehlot govt in minority; Dy CM claims support of 30 MLAs |language=en |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/desert-storm-sachin-pilot-revolts-says-gehlot-govt-in-minority-dy-cm-claims-support-of-30-mlas/articleshow/76930275.cms}}</ref> ಪೈಲಟ್‌ರ ಸಹಾಯಕರೊಬ್ಬರು ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="I5qtc">{{Cite news |date=13 July 2020 |title=Sachin Pilot not joining BJP, says his aide amid turmoil in Rajasthan Congress |language=en |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/sachin-pilot-not-joining-bjp-says-his-aide-amid-turmoil-in-rajasthan-congress/story-SonvuUZQWKNraaRKNfIchL.html}}</ref> ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರಂದು, ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಯಕತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದಕ್ಕಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪೈಲಟ್ ಅವರನ್ನು ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="lJUTX">{{Cite news |title=Sachin Pilot Sacked as Deputy CM, State Congress Chief After Revolt; Ashok Gehlot Meets Governor |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/politics/rajasthan-crisis-live-updates-sachin-pilot-likely-to-skip-another-meet-today-releases-video-of-16-mlas-in-support-2714827.html}}</ref> ಅವರ ಬಂಡಾಯದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾಜಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಜ್ಯೋತಿರಾದಿತ್ಯ ಸಿಂಧಿಯಾ ಅವರಂತೆ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಊಹಾಪೋಹವಿತ್ತು, ಆದರೆ ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರಂದು ಅವರು ವದಂತಿಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು "ನಾನು ಇನ್ನೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="UjkEF">{{Cite news |title="Not Joining BJP, Attempt To Malign Me Before Gandhis": Sachin Pilot |work=[[NDTV]] |url=https://www.ndtv.com/india-news/sachin-pilot-to-ndtv-i-am-not-joining-bjp-have-to-decide-on-future-course-of-action-2262944}}</ref> ಎರಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಶಾಸಕಾಂಗ ಪಕ್ಷದ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಪಕ್ಷದ ವಿಪ್ ಅನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಿಂದ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರಂದು ಪೈಲಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೯ ಭಿನ್ನಮತೀಯ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಶಾಸಕರಿಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಸ್ಪೀಕರ್ ಸಿಪಿ ಜೋಶಿ ನೋಟಿಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದರು.<ref name="G62y7">{{Cite news |title=Gehlot guns for disqualification, Pilot says dissent: A look at precedence |work=India Today |url=https://www.indiatoday.in/news-analysis/story/rajasthan-ashok-gehlot-disqualification-sachin-pilot-dissent-congress-1701491-2020-07-17}}</ref><ref name="4mO6H">{{Cite news |title=Rajasthan political crisis:Sachin Pilot takes Congress to court over disqualification |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/170720/rajasthan-political-crisis-sachin-pilot-takes-congress-to-court-over-d.html}}</ref> ಪೈಲಟ್ ಈ ನೋಟಿಸ್ ಅನ್ನು ೧೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೦ ರವರೆಗೆ ಅನರ್ಹತೆ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದೂಡುವಂತೆ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗೆ ಕೇಳಿದೆ.<ref name="tPdiG">{{Cite news |title=High Court asks Speaker to defer action on disqualification notices till July 21 |work=The Hindi |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/rajasthan-hc-asks-speaker-to-defer-action-on-disqualification-notices-till-july-21/article32114656.ece}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಪೈಲಟ್ ೧೫ ಜನವರಿ ೨೦೦೪ ರಂದು ಸಾರಾ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಫಾರೂಕ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ ಅವರ ಪುತ್ರಿ.<ref name="0q7Jd">{{Cite web |last=Ismat Tahseen |date=25 July 2010 |title=I don't take advantage of my surname: Sara Pilot |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-i-don-t-take-advantage-of-my-surname-sara-pilot-1414232 |access-date=3 March 2014 |publisher=DNAindia.com}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಆರಾನ್ ಮತ್ತು ವೆಹಾನ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="NXKz9">{{Cite web |title=Sachin Pilot shows assets worth Rs 4.5 crore |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-16/jaipur/28022235_1_sachin-pilot-bank-accounts-wife-and-son |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131208132359/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-16/jaipur/28022235_1_sachin-pilot-bank-accounts-wife-and-son |archive-date=8 December 2013 |access-date=8 July 2017 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref name="5aPOl">{{Cite web |title=A Football match by Cequin |url=http://photogallery.indiatimes.com/events/delhi/a-football-match-by-cequin/articleshow/10869309.cms |access-date=8 July 2017 |website=photogallery.IndiaTimes.com}}</ref><ref name="Gy145">[http://specials.rediff.com/getahead/2008/nov/06slide5.htm Sarah Abdullah and Sachin Pilot].(2008-11-06). Retrieved on 5 April 2012.</ref> ಅವರ ತಂದೆ ರಾಜೇಶ್ ಪೈಲಟ್ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರೂ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=As A Boy, He Delivered Milk To A Bungalow. As A Minister, Rajesh Pilot Lived There |url=https://www.ndtv.com/offbeat/the-extraordinary-journey-of-rajesh-pilot-from-milkman-to-minister-2244568 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kharge, Sachin Pilot pay tribute to former Union Minister Rajesh Pilot on his birth anniversary |url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/kharge-sachin-pilot-pay-tribute-to-former-union-minister-rajesh-pilot-on-his-birth-anniversary20230210103712 |website=ANI news }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪೈಲಟ್ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ೨೦೨೩ ರ ರಾಜಸ್ಥಾನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣಾ ನಾಮಪತ್ರವು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=31 October 2023 |title=हलफनामे में सचिन पायलट ने खुद को बताया 'Divorced', 64.3 लाख रुपए की है आय |language=hi |work=Zee News |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/rajasthan/assembly-elections/tonk-mla-sachin-pilot-affidavit-declared-himself-divorced-and-assets-worth-of-rs/1938348}}</ref> == ಸೇನಾ ಸೇವೆ == ೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ ರಂದು, ಪೈಲಟ್ [[ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ (ಇಂಡಿಯಾ)|ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ]] ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು, ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿರಲು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು. ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಪೈಲಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="dnaindia.com">{{Cite web |date=6 September 2012 |title=Sachin Pilot commissioned as Territorial Army officer |url=http://www.dnaindia.com/india/report_sachin-pilot-commissioned-as-territorial-army-officer_1737552 |access-date=8 July 2017 |website=DNAIndia.com}}</ref> ನೇಮಕಗೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು, "ನನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನಂತೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಲು, ಸಮಯದಿಂದ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ನನಗೆ ಆಸೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕುಟುಂಬದ ಭಾಗವಾಗಿರಲು ನನಗೆ ಗೌರವವಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="dnaindia.com" /> == ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು == * ''ರಾಜೇಶ್ ಪೈಲಟ್: ಇನ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಫಾರೆವರ್'', ಸಹೋದರಿ ಸಾರಿಕಾ ಪೈಲಟ್ ಜೊತೆ ಸಹ-ಲೇಖಕರು.<ref name="TsjHF">{{Cite web |date=January 18, 2003 |title=Pilot takes off |url=https://timesofindia.indiatimes.com/pilot-takes-off/articleshow/34775445.cms |access-date=2021-02-27 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] 5s5ap7m1xp6vnnns9bxrsm07ue7yllu 0 155671 1373132 1334001 2026-05-10T11:25:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373132 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Akira|image=Akira poster.jpg|caption=Theatrical release poster|director=[[A. R. Murugadoss]]|producer=[[Fox Star Studios]]<br>A.R. Murugadoss|writer='''Additional Screenplay and Dialogues:'''<br>[[Anurag Kashyap]]<br>'''Dialogues:'''<br>Karan Singh Rathore|screenplay=Santha Kumar<br>A. R. Murugadoss|story=Santha Kumar|based on={{based on|''[[Mouna Guru]]''|Santha Kumar}}|starring={{Plainlist| * [[Sonakshi Sinha]] * [[Konkana Sen Sharma]] * [[Lakshmi Rai|Raai Lakshmi]] * [[Anurag Kashyap]] }}|music='''Score:'''<br>John Stewart Eduri<br />'''Songs:'''<br>[[Vishal–Shekhar]]<ref name=ibtimes>{{cite web |title='Kaththi' Director AR Murugadoss Gives Anirudh a Bollywood Ticket |url=http://www.ibtimes.co.in/kaththi-director-ar-murugadoss-gives-anirudh-bollywood-ticket-614558 |work=[[International Business Times]] |access-date=21 June 2015 |date=20 November 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Akira is the title for AR Murugadoss-Sonakshi project? |url=http://www.sify.com/movies/akira-is-the-title-for-ar-murugadoss-sonakshi-project-news-tamil-pdrjCSijdedhe.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924140346/http://www.sify.com/movies/akira-is-the-title-for-ar-murugadoss-sonakshi-project-news-tamil-pdrjCSijdedhe.html |url-status=dead |archive-date=24 September 2015 |website=[[Sify]] |access-date=21 June 2015 |date=17 March 2015}}</ref>|cinematography=[[R. D. Rajasekhar]]|editing=[[A. Sreekar Prasad]]|studio=[[Fox Star Studios]]<br>[[AR Murugadoss|A.R. Murugadoss Productions]]|distributor=Fox Star Studios|released={{Film date|2016|09|02|df=y}}|runtime=136 minutes|country=India|language=Hindi|budget={{INR}}36.0&nbsp;million<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/akira-day-2-box-office-collection-sonakshi-sinhas-film-witnesses-growth-set-recover-its-cost-692361 |title='Akira' day 2 box office collection: Sonakshi Sinha's film remains steady; set to recover its cost |first=Parismita |last=Goswami |website=[[International Business Times]] |date=3 September 2016 }}</ref>|gross=<!--Do not remove-->{{Estimation}}<!--per WT:ICTF consensus--> {{INR}}150.63&nbsp;million<ref name=BO/>}} '''''ಅಕಿರಾ''''' 2016 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, AR ಮುರುಗದಾಸ್ ಅವರ ಕತೆ, ಚಿತ್ರಕತೆ, ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 2011 ರ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮೌನ ಗುರುವಿನ'' <ref>{{Cite news |date=18 March 2015 |title=Sonakshi Sinha on sets of her action thriller 'Akira' |work=[[Mid-Day]] |url=http://www.mid-day.com/articles/sonakshi-sinha-on-sets-of-her-action-thriller-akira/16072193 |access-date=21 April 2015 |archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225004540/https://www.mid-day.com/articles/sonakshi-sinha-on-sets-of-her-action-thriller-akira/16072193 |url-status=dead }}</ref> ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ|ಸೋನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ]], [[ಕೊಂಕಣ ಸೇನ್ ಶರ್ಮಾ]] ಮತ್ತು ಅನುರಾಗ್ ಕಶ್ಯಪ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |last=Bharadwaj |first=Rahul Deo |date=10 June 2016 |title=The Black Widow of Indian cinema |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Bollywood/2016-07-10/The-Black-Widow-of-Indian-cinema/240994 |access-date=26 July 2016 |website=The Hans India}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರವು 2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016 ರಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು <ref name="akira">{{Cite web |date=26 April 2015 |title=A.R. Murugadoss' next starring Sonakshi Sinha titled Akira |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/5303367/A.R.-Murugadoss-next-starring-Sonakshi-Sinha-titled-Akira |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150323151825/http://www.bollywoodhungama.com/news/5303367/A.R.-Murugadoss-next-starring-Sonakshi-Sinha-titled-Akira |archive-date=23 March 2015 |access-date=18 March 2015 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 June 2016 |title=Sonakshi starrer Akira's teaser poster announces new release date September 2 |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sonakshi-sinha-starrer-akiras-teaser-poster-announces-new-release-date-september-2-2865163/}}</ref> ವಿಶಾಲ್-ಶೇಖರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು 16 ಆಗಸ್ಟ್ 2016 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಆದರೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಷಕರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.<ref name=":0">{{Cite web |last=Tomatoes |first=Rotten |title=Akira |url=https://www.rottentomatoes.com/m/naam_hai_akira |access-date=29 September 2021 |website=Rotten Tomatoes |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |date=2 September 2016 |title=Akira review by Anupama Chopra: Hits and misses |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/akira-review-by-anupama-chopra-hits-and-misses/story-7vhjw18hASpkA2x6vNjZCJ.html |access-date=29 September 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Jamkhandikar |first=Shilpa |date=2 September 2016 |title=Movie Review: Akira |url=https://www.reuters.com/article/movie-review-akira/movie-review-akira-idINKCN11816X?edition-redirect=in |access-date=29 September 2021 |website=Reuters |language=en}}</ref> ''ಅಕಿರಾ: ದಿ ಗೇಮ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಟೈ-ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್ ಮೊಬೈಲ್ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಚಿತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವೀಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಅನ್ನು ವ್ರೂವಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Akira: The Game |url=https://apkpure.com/akira-the-game/com.vroovy.akira |website=apkpure.com}}</ref> == ಕಥಾವಸ್ತು == ಅಕಿರಾ ಶರ್ಮಾ ಎಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿ ಪುರುಷರ ಗುಂಪೊಂದು ಮಹಿಳೆಯ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಆಸಿಡ್ ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಪರಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಅವಳು ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಆರೋಪಿಗಳು ಆಕೆಗೆ ಕಿರುಕುಳ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಆಕೆಯ ಮುಖಕ್ಕೆ ಗಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಅವಳನ್ನು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ತರಗತಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅವಳು ಮೊದಲು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಅದೇ ಪುರುಷರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅವಳ ಮೇಲೆ ಆಸಿಡ್ ಎಸೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಎಸೆಯಲು ಹೋದವನ ಮುಖದ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತದೆ.ಈ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅಕಿರಾಳೇ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅಕಿರಾನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಬಾಲಾಪರಾಧಿ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 8 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಕಿರಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡೇಳುವ ಕಠಿಣ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅವಳ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅವಳ ಸಹೋದರ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಜೋಧಪುರದಿಂದ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈಗೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿದ ಆಕೆ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಳು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ವಸ್ತುಗಳ ಕಳ್ಳತನವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಭ್ರಷ್ಟ ಮತ್ತು ಪಾನಮತ್ತ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ, ಎಸಿಪಿ ರಾಣೆ ಅವರು ಹಿರಿಯ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರಿನಿಂದ ಗುದ್ದಿ ನಂತರ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವ ಬದಲು ಅವರನ್ನೇ ಥಳಿಸಿದಾಗ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೃಹತ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಅಕಿರಾ ತಮ್ಮ ಮನವಿಯನ್ನು ಆಯುಕ್ತರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲು ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ರಾಣೆ ಕಾರು ಅಪಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಟ್ರಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೂಟಿ ಹೊಡೆದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅಪಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನೇ ದರೋಡೆ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಗೆಳತಿ ಮಾಯಾ, ಅಕಿರಾನ ಅದೇ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಕೊಲೆಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನಾಶಮಾಡುವ ಬಗೆಗಿನ ಇನ್ಸಪೆಕ್ಟರ್ ರಾಣೆ ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಕ್ಯಾಮರಾ ಇರುವ ಆಕೆಯ ಬ್ಯಾಗ್ ಕಳ್ಳತನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬ್ಯಾಗ್ ಪಡೆದ ಯಾರೋ ರಾಣೆಯನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೇಲ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾಯಾಳೇ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸುವ ರಾಣೆ ಅವಳನ್ನು ಬರ್ಬರವಾಗಿ ಕೊಂದು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಅವರ ಒತ್ತಾಯದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮಾಯಾ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಶಂಕಿಸುವ ಎಸ್ಪಿ ರಬಿಯಾ ಅವರು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಳ್ಳರು ಕದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅನಾಮಧೇಯವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರೆ ಅವರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದಾಗಿ ಕಾಲೇಜು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕಿರಾಗೆ ತನ್ನ ವಸತಿ ನಿಲಯದ ಮುಂದೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಕದ್ದ ವಸ್ತುಗಳ ತುಂಬಿದ ಚೀಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ರಾಣೆಯ ಸಹಚರರು ಕ್ಯಾಮರಾ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳೋ ಅಕಿರಾನನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಇಬ್ಬರು ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದು ತಮ್ಮ ಗನ್ ಅನ್ನು ಮರುಲೋಡ್ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಕಿರಾ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ರಾಣೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಚರರು ಅಕಿರಾಳನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಭೂತಕಾಲ ಮತ್ತು ಅವಳ ಬಂಡಾಯದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಅವಳ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವಳ ಸ್ನೇಹಿತರೂ ಕೂಡ ಅದೇ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವಳನ್ನು ಹುಚ್ಚಾಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟ ವೈದ್ಯರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವರು ಅವಳಿಗೆ ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿಸಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಆಘಾತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥ ರೋಗಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಬರ್ಬರವಾಗಿ ಕೊಂದು ಅಕಿರಾ ಪರಾರಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ರಾಣೆಯ ಸಹಚರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ತನ್ನನ್ನು ನಿರಪರಾಧಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೇಲ್ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾಣೆ ಅಕಿರಾಳ ಅಡಗುತಾಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ರಾಣೆಯ ಬಂಧನ-ವಾರೆಂಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆಗಮಿಸುವ ಇನ್ಸಪೆಕ್ಟರ್ ರಬಿಯಾ ರಾಣೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ರಾಣೆಯ ಕೃತ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ರಬಿಯಾ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳಬೇಕು ಎನ್ನುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಕಮಿಷನರ್ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕಾರ್ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಬಲಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಸಹೋದರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಪೋಲಿಸ್ ಆಫಿಸರ್ ರಾಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಗೊತ್ತಾದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಗಲಭೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಣೆಗೆ ಅವರ ಅಧಿಕಾರ ವಾಪಾಸ್ ಕೊಡುವ ಕಮಿಷನರ್ ಅಕಿರಾಳನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಪರಾಧಿ ಯಾರು ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದರೂ ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗದ ಬೇಸರ ರಬಿಯಾಗೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ. ಬೇಸರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವ ಅವಳು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಎಲ್ಲಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಜೊತೆಗೆ ಒಯ್ಯುತ್ತಾಳೆ. ಅಕಿರಾ ರಾಣೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಚರರನ್ನು ಮುಷ್ಠಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಕೊಂದ ನಂತರ ಕಮಿಷನರ್ ಆದೇಶದಂತೆ ಮಾನಸಿಕ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಮಾನಸಿಕ್ರ ರೋಗಿಗಳ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವೇಕದಿಂದಿರುವ ಅಕಿರಾಳನ್ನು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವಳು ಜೋಧ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದಿವಂಗತ ತಂದೆಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಿವುಡ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಶಾಂತಯುತವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಾಳೆ == ಪಾತ್ರಗಳು ==   * ಶ್ಯಾಮ್ ಭೀಮಸಾರಿಯಾ ಬಾತ್ರೂಮ್ ಜಗಳದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಮಿಕ್ ಕುಡುಕನಾಗಿ == ಸಂಗೀತ ==    == ಜನರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == === ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಗತ === ವಿಮರ್ಶೆ ಸಂಗ್ರಾಹಕ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ರಾಟನ್ ಟೊಮ್ಯಾಟೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರವು 9 ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 33% ರಷ್ಟು ರೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರ ಸರಾಸರಿ ರೇಟಿಂಗ್ 5.60/10.<ref name=":0"/> ವಿಮರ್ಷಕ ಅನುಪಮಾ ಚೋಪ್ರಾ 2.5/5 ಚಿತ್ರ ನೀಡಿ, ಸಿನ್ಹಾ, ಕಶ್ಯಪ್ ಮತ್ತು ಶರ್ಮಾ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಹೊಗಳಿದರು. ಆದರೆ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. "ಅನುರಾಗ್ [ಕಶ್ಯಪ್] ರಾಣೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು sleazeನ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧವು "ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದೆಯೆಂದರೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದ ಮೊದಲಾರ್ಧದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ." <ref name=":1"/> ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿಮರ್ಷಕ ಅಣ್ಣಾ ಎಂಎಂ ವೆಟ್ಟಿಕಾಡ್ ಪಾತ್ರಗಳ ನಟನೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪಾತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಸಿನ್ಹಾ ಅವರ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ಇಡೀ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಕಿರಾ ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ... ಯಾವುದೇ ಪುರುಷನಂತೆ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಬಲವಾಗಿ ಹೋರಾಡಬಲ್ಲ ಮಹಿಳೆ. ಆದರೆ ಅವಳನ್ನು ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ, ಅವಳ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಭಾವನೆಗಳು ಹೇಗಿವೆ ಎಂಬುದು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ." ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ರಾಣೆಯ ಕಶ್ಯಪ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು "ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಬರೆಹದ ಪಾತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆದರು. ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ದಾಸನಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದೂ ಚಿಂತಿಸುವ ಪಾತ್ರ ಇದು ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ" <ref>{{Cite web |last=Vetticad |first=Anna M.M. |date=2 September 2016 |title=Akira review: Is this what Sonakshi Sinha deems a 'woman-centric film'? |url=https://www.firstpost.com/entertainment/akira-review-is-this-what-sonakshi-sinha-deems-a-woman-centric-film-2988470.html |access-date=29 September 2021 |website=Firstpost}}</ref> ''ರಾಯಿಟರ್ಸ್‌ಗಾಗಿ'' ಬರೆಯುತ್ತಾ ವಿಮರ್ಷಕಿ ಶಿಲ್ಪಾ ಜಮಖಂಡಿಕರ್ ನಟನೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು ಆದರೆ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು "ಹಲವು ಅರ್ಧ-ಬೇಯಿಸಿದ ಉಪ-ಕಥಾವಸ್ತುಗಳ" ಮ್ಯಾಶಪ್ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು 80 ರ ದಶಕದ ಪೋಲಿಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. "[ಅಕಿರಾ] ಹಳತಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಸಮಯೋಚಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಕಹ್ಯಾಪ್‌ನ ಪಾತ್ರವಾದ ರಾಣೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, "[ಅವನು] ನಾವು ನೋಡಿರುವ ಪ್ರತಿ 80 ರ ದಶಕದ ಕೆಟ್ಟ ಪೋಲೀಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ "ಅಕಿರಾ" ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತಿತ್ತು." <ref name=":2"/> === ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆ === ==== ಭಾರತ ==== ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ದಿನದಂದು {{INRConvert|56|m}} ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು. ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ''ಅಕಿರಾ'' {{INRConvert|170|m}} ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೊದಲ ವಾರದ ಸಂಗ್ರಹವು ಸರಿಸುಮಾರು {{INRConvert|223|m}} ಗಳಿಸಿತು.<ref name="BO">{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=3 September 2016 |title=Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Akira – Bollywood Hungama |url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/834/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904165904/http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/834 |archive-date=4 September 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ==== ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ==== ''ಅಕಿರಾ'' [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ]] ( [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]] ) {{INRConvert|14.2|m}}, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯುಎಇಯಿಂದ]] {{INRConvert|28.2|m}}, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುಕೆಯಿಂದ]] {{INRConvert|6.1|m}} ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ]] {{INRConvert|7.8|m}} ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.<ref name="BO"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪]] [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ]] bq1kp3l0xqfzff2k3jzog0ydw4mxtml 0 156220 1373125 1372686 2026-05-10T04:48:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373125 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Smita Patil 2013 stamp of India.jpg | caption = ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 2013 ರ ಭಾರತದ ಅಂಚೆಚೀಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ | birth_date = {{birth date|1955|10|17|df=y}} | birth_place = [[Poona]], [[Bombay State]], India | death_date = {{death date and age|1986|12|13|1955|10|17|df=y}} | death_place = [[ಬಾಂಬೆ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ | occupation = ನಟಿ, ದೂರದರ್ಶನ ಸುದ್ದಿ ನಿರೂಪಕಿ | yearsactive = 1974–1986 | notable_works = {{ubl|''ಮಂಥನ್'' (1976)|''ಭೂಮಿಕಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭೂಮಿಕಾ'' (1977)|''ಜೈತ್ ರೆ ಜೈತ್'' (1978)|'' ಚಕ್ರ (1981 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಕ್ರ'' (1981)| ''ನಮಕ್ ಹಲಾಲ್'' (1982)| ''ಬಜಾರ್ (1982 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬಜಾರ್'' (1982)|''ಅಕಲೇರ್ ಶಾಂಧನೇ|ಅಕಲೇರ್ ಶಾಂಧಾನೇ'' (1982)|''ಆರ್ತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆರ್ತ್'' (1982)|''ಉಂಬರ್ಥ''(1982)|''ಮಂಡಿ (1983 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಂಡಿ'' (1983)|''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್'' (1984) |''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' (1985)|''ಅಮೃತ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಮೃತ್'' (1986)|''ವಾರಿಸ್ (1988 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಾರಿಸ್'' (1988) )}} | spouse = [[ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್]] | children = ಪ್ರತೀಕ್ ಬಬ್ಬರ್ | parents = ಶಿವಾಜಿರಾವ್ ಗಿರ್ಧರ್ ಪಾಟೀಲ್ (ತಂದೆ) | nationality = | honors = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (1985) }}   '''ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್''' (17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1955-13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1986) ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಮರಾಠಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|last=Gulzar|last2=Nihalani, Govind|last3=Chatterji, Saibal|publisher=Popular Prakashan|year=2003|isbn=81-7991-066-0|page=601}}</ref><ref name="Kapoor2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&pg=PA6699|title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri|last=Subodh Kapoor|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publication|isbn=978-81-7755-257-7|pages=6699–|access-date=29 December 2012}}</ref> [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ]] ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪಾಟೀಲ್, ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ 80ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news |title=Top heroines of Bollywood |work=[[India Today]] |url=https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 |url-status=live |access-date=24 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 |archive-date=28 November 2020}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಎರಡು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಒಂದು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಎರಡು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಮರಾಠಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 1985 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pjqOM04aGJ8C&pg=PA310|title=The Women's Companion to International Film|last=Annette Kuhn|publisher=University of California Press|year=1990|isbn=978-0-520-08879-5|pages=310–|author-link=Annette Kuhn|access-date=29 December 2012}}</ref> [[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್|ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್]] ಅವರ ''ಚರಣದಾಸ್ ಚೋರ್'' (1975) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪಾಟೀಲ್ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tGgm0z6vthYC&pg=PA82|title=Hyderabad: the social context of industrialisation, 1875–1948|last=Si. Vi Subbārāvu|publisher=Orient Blackswan|year=2007|isbn=978-81-250-1608-3|pages=82–|access-date=29 December 2012}}</ref><ref name="Heide2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&pg=PA208|title=Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal|last=William van der Heide|date=12 June 2006|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-405-1|pages=208–|access-date=29 December 2012}}</ref> ಆಕೆ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವಾರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಚಳುವಳಿಯಾದ ಸಮಾನಾಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು.<ref>{{Cite news |last=Lahiri, Monojit |date=20 December 2002 |title=A blazing talent remembered |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm |url-status=dead |access-date=1 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031003193833/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/12/20/stories/2002122001290500.htm |archive-date=3 October 2003}}</ref> ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವು ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು, ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಥನ (1976) ''ಭೂಮಿಕಾ'' (1977), ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ''ಜೈತ್ ರೇ ಜೈತ್'' (1978) ಅಕ್ರೋಷ (1980) ಚಕ್ರ (1981), ಇದು ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ''ನಮಕ್ ಹಲಾಲ್'' (1982) ''ಬಜಾರ್'' (1982) ಉಂಬರ್ತಾ (1982) ಶಕ್ತಿ (1982) ಅರ್ಥ್ (1982) ''[[ಅರ್ಧ್ ಸತ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅರ್ಧ ಸತ್ಯ]]'' (1983) ''ಮಂಡಿ'' (1983) ''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್'' (1984) ''ಚಿದಂಬರಂ'' (1985) ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' (1985) ''ನೃತ್ಯ'' (1987) [41987) [4,1987] [41988] ಮತ್ತು ''ವಾರಿಸ್'' (1987) <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&pg=PA6699|title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri|last=Subodh Kapoor|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publication|isbn=978-81-7755-257-7|pages=6699–|access-date=29 December 2012}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSubodh_Kapoor2002">Subodh Kapoor (1 July 2002). [https://books.google.com/books?id=O3Lt1sOKGxwC&pg=PA6699 ''The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Indo-Pak War-Kamla Karri'']. Cosmo Publication. pp.&nbsp;6699–. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-81-7755-257-7</bdi><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 December</span> 2012</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0aFH2KFhFOkC&pg=PA202|title=Journalism And Mass Communication|last=Hena Naqvi|date=1 January 2007|publisher=Upkar Prakashan|isbn=978-81-7482-108-9|pages=202–|access-date=29 December 2012}}</ref> ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ಪಾಟೀಲ್ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮುಂಬೈನ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರ, ಅವರ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Reminiscing Smita Patil |url=http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070814112650/http://movies.indiainfo.com/tales/smitapatil.html |archive-date=14 August 2007 |access-date=14 August 2007}} "Reminiscing About Smita Patil"</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ನಟ ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು 1986ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13ರಂದು ತಮ್ಮ 31ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆಯ ತೊಡಕುಗಳಿಂದಾಗಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಹತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಆಕೆಯ ಮಗ ಪ್ರತೀಕ್ ಬಬ್ಬರ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ.<ref>{{Cite web |date=17 October 2017 |title=Remembering Smita Patil on her 62nd birth anniversary |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/remembering-smita-patil-on-her-62nd-birth-anniversary-4895128/lite/ |access-date=20 August 2022 |website=Indian Express}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Aga_Khan_Bridge_in_Pune.jpg|thumb|ಪಾಟೀಲ್ [[ಪುಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದದ್ದು.]] ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 1955ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17ರಂದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] [[ಪುಣೆ]] ಹಿಂದೂ-ಮರಾಠಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಕಾರಣಿ ತಂದೆ ಶಿವಾಜಿರಾವ್ ಗಿರ್ಧಾರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ತಾಯಿ ವಿದ್ಯಾತಾಯಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಗೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಖಾಂದೇಶ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಶಿರ್ಪುರ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Smita Patil: Celebrating legendary actress birth anniversary with a glimpse into her life, movies, and songs |language=en |work=News18 India |url=https://www.news18.com/movies/smita-patil-celebrating-legendary-actress-birth-anniversary-with-a-glimpse-into-her-life-movies-and-songs-8620282.html |access-date=20 October 2023}}</ref><ref name="Sharma2004">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5ePXdIGYe6oC&pg=PA298|title=Mass Communication : Theory & Practice In The 21St Century|last=D. Sharma|date=1 January 2004|publisher=Deep & Deep Publications|isbn=978-81-7629-507-9|page=298|access-date=29 December 2012}}</ref><ref name="UCLA">{{Cite web |title=Smita Patil |url=https://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/smita-patil/ |access-date=3 April 2021 |website=MANAS |publisher=UCLA Social Sciences }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Print-Pothukuchi-Relate-2019">{{Cite web |last=Pothukuchi |first=Madhavi |date=17 October 2019 |title=Smita Patil — the 'real' woman Indian women could relate to |url=https://theprint.in/theprint-profile/smita-patil-real-woman-indian-women-relate/306732/ |access-date=3 April 2021 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ. ಅನಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ದೇಶ್ಮುಖ್, ಬೋಧಕವರ್ಗದ ನಿಯೋನಾಟಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸೇಥ್, ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್ ಡಿಸೈನರ್.<ref>{{Cite news |date=17 October 2021 |title=Smita Patil as remembered by her sister: Funny, generous, uncaged |language=en |work=Scroll.in |url=https://scroll.in/reel/1007792/smita-patil-as-remembered-by-her-sister-funny-generous-uncaged |access-date=20 November 2023}}</ref> ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಪಾಟೀಲ್ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=30 October 2018 |title=Lesser known facts about Smita Patil |language=en |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/lesser-known-facts-about-smita-patil/photostory/66427051.cms |access-date=20 November 2022}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮುಂಬೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಪುಣೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಗುಂಪುಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಎಫ್ ಟಿ ಐ ಐ|ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] (ಎಫ್ಟಿಐಐ) ಕ್ಯಾಂಪಸ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕರು ಆಕೆಯನ್ನು ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9|pages=173–174}}</ref><ref>{{Cite web |last=Farook |first=Farhana |date=16 October 2020 |title=Smita Patil – An incomplete dream |url=https://in.news.yahoo.com/smita-patil-a-tribute-on-her-65th-birth-anniversary-094752164.html |access-date=5 May 2021 |website=Yahoo Entertainment}}</ref> ಕುಟುಂಬವು ಸಂಪುಟ ಸಚಿವರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. .<ref>{{Cite web |last=Rao |first=Maithili |date=31 October 2015 |title=The making of Smita Patil |url=https://www.dnaindia.com/analysis/column-the-making-of-smita-patil-2140367 |access-date=3 April 2021 |website=DNA India |language=en}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಚೊಚ್ಚಲ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು (1974-1980) === 1970ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಮುಂಬೈ ದೂರದರ್ಶನ ದೂರದರ್ಶನ ಸುದ್ದಿ ಓದುಗರಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=17 October 2018 |title=स्मिता पाटिल बॉयोग्राफी |url=https://www.newstrend.news/177026/smita-patil-biography-hindi/ |access-date=15 April 2020 |website=newstrend.news |publisher=Newstrend}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zX4GY37rG8kC&q=Smita+Patil+|title=One Hundred Indian Feature Films: An Annotated Filmography|last=Banerjee|first=Shampa|last2=Anil Srivastava|publisher=Taylor & Francis|year=1988|isbn=0-8240-9483-2|ref=Ba}}</ref> ಆಕೆಯ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಾತ್ರವು ಅರುಣ್ ಖೋಪ್ಕರ್ ಅವರ ಎಫ್ಟಿಐಐ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ತಿವ್ರಾ ಮಾಧ್ಯಮ'' ದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema: An Enchanting Close-Up of India's Hindi Cinema|last=Gulazāra|last2=Govind Nihalani|last3=Saibal Chatterjee|publisher=Popular Prakashan|year=2003|isbn=978-81-7991-066-5|page=601|access-date=29 December 2012}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94318-9|pages=173–174}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRajadhyakshaWillemen2014">Rajadhyaksha, Ashish; Willemen, Paul (10 July 2014). [https://books.google.com/books?id=SLkABAAAQBAJ ''Encyclopedia of Indian Cinema'']. Routledge. pp.&nbsp;173–174. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-1-135-94318-9</bdi>.</cite></ref> ನಂತರ [[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್|ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್]] ಆಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ 1974ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ಚಿತ್ರ ''ಚರಣದಾಸ್ ಚೋರ್'' ನಟಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Smita Patil |url=https://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/smita-patil/ |access-date=3 April 2021 |website=MANAS |publisher=UCLA Social Sciences }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/smita-patil/ "Smita Patil"]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''MANAS''. UCLA Social Sciences<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=2019-06-01 |title=Did you know Shyam Benegal's Manthan was India's first crowdfunded film? |url=https://www.mid-day.com/articles/did-you-know-shyam-benegals-manthan-was-indias-first-crowdfunded-film/20203176 |access-date=2019-06-16 |website=[[Mid-Day]] |archive-date=2019-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190616070514/https://www.mid-day.com/articles/did-you-know-shyam-benegals-manthan-was-indias-first-crowdfunded-film/20203176 |url-status=dead }}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರವಾದ ಮಂಥನದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಲು ಸಹಕಾರದ ದಂಗೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ [[ದಲಿತ|ಹರಿಜನ]] ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Us Salam |first=Ziya |date=12 September 2012 |title=Shyam Benegal's Manthan (1976) |language=en |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/manthan-1976/article3892670.ece |access-date=2017-07-21}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Earners 1976 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=182&catName=MTk3Ng== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210050538/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=182&catName=MTk3Ng== |archive-date=2009-02-10 |access-date=2017-07-11 |publisher=boxofficeindia.com |archivedate=2013-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020100250/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=182&catName=MTk3Ng== }}</ref> ನಂತರ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಭೂಮಿಕಾ'' ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಲ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶದ ಕೇವಲ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ.<ref>{{Cite web |last=Vaiju Mahindroo |date=19 November 2011 |title='Hansa Wadkar' is the most difficult film I have done so far: Smita Patil |url=http://indiatoday.intoday.in/story/smita-patil-in-shyam-benegal-film-hansa-wadkar/1/160599.html |access-date=27 September 2014 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dinesh Raheja |author-link=Dinesh Raheja |last2=Jitendra Kothari |title=The Best of Smita Patil – Bhumika |url=http://specials.rediff.com/movies/2006/dec/14slide1.htm |access-date=1 December 2012 |website=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0aFH2KFhFOkC&pg=PA202|title=Journalism And Mass Communication|last=Hena Naqvi|date=1 January 2007|publisher=Upkar Prakashan|isbn=978-81-7482-108-9|pages=202–|access-date=29 December 2012}}<cite class=" citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHena_Naqvi2007">Hena Naqvi (1 January 2007). [https://books.google.com/books?id=0aFH2KFhFOkC&pg=PA202 ''Journalism And Mass Communication'']. Upkar Prakashan. pp.&nbsp;202–. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-81-7482-108-9</bdi><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 December</span> 2012</span>.</cite></ref> ಹಠಾತ್ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ನ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ನಟಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿತು.<ref>{{Cite web |last=Parthiban |first=Praveena |date=15 December 2019 |title=Reminiscing Smita Patil, a rare talent gone too soon |url=https://thefederal.com/features/reminiscing-smita-patil-a-rare-talent-gone-too-soon/ |access-date=3 April 2021 |website=The Federal |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kumar |first=Anuj |date=17 July 2014 |title=Smita Patil's Bhumika (1977) |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/bhumika-1977/article6221624.ece |access-date=27 September 2014 |website=The Hindu}}</ref> 1976ರಲ್ಲಿ ''ನಿಶಾಂತ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಶಬಾನಾ ಆಜ್ಮಿ ಮತ್ತು ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾನೆಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಪಾಟೀಲ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |last=Ziya Us Salam |date=4 October 2012 |title=Smita Patil's debut film Nishant (1975) |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/nishant-1975/article3965004.ece |access-date=2014-09-27}}</ref><ref>{{Cite news |title=Shabana Azmi recalls going to Cannes with Smita Patil, Shyam Benegal for 1976 film Nishant; shares pic |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/movies/shabana-azmi-recalls-going-to-cannes-with-smita-patil-shyam-benegal-for-1976-film-nishant-shares-pic-5185303.html |access-date=16 December 2022}}</ref><ref>{{Cite web |title=Top Earners 1978 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=184&catName=MTk3OA== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20090213231634/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=184&catName=MTk3OA== |archive-date=2009-02-13 |access-date=2017-07-12 |publisher=boxofficeindia.com |archivedate=2009-02-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213231634/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=184&catName=MTk3OA== }}</ref> 1977ರಲ್ಲಿ ''ಜೈತ್ ರೇ ಜೈತ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಮರಾಠಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news |title=Happy Birthday, Dr Mohan Agashe: A look at the best Marathi movies of veteran star |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/happy-birthday-dr-mohan-agashe-a-look-at-the-best-marathi-movies-of-veteran-star/photostory/84671378.cms?from=mdr |access-date=2024-02-10 |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite book|title=Cinema India: The Visual Culture of Hindi Film|last=Dwyer|first=Rachel|publisher=Rutgers University Press|year=2002|isbn=978-0-81353-175-5}}</ref> === ಸಮಾನಾಂತರ ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸೆ (1981-1987) === ಪಾಟೀಲ್ 1970ರ ದಶಕದ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಶಬಾನಾ ಅಜ್ಮಿ ಮತ್ತು ದೀಪ್ತಿ ನಾವಲ್ ಅವರಂತಹ ನಟಿಯರು ಸೇರಿದ್ದರು.<ref>{{Cite news |last=Sarma |first=Ramya |date=16 October 2015 |title=When she was good, she was very, very good |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece |access-date=4 May 2021 |issn=0971-751X}}</ref> ಅವರ ಕೆಲಸವು [[ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನಗಲ್|ಶ್ಯಾಮ್ ಬೆನೆಗಲ್]], ಗೋವಿಂದ್ ನಿಹಲಾನಿ, [[ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ]] (''ಸದ್ಗತಿ'', 1981) ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್ (''ಚಿದಂಬರಂ'', 1985) ಮತ್ತು [[ಮೃಣಾಲ್ ಸೇನ್]] ಅವರಂತಹ ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&pg=PA208|title=Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal|last=William van der Heide|date=12 June 2006|publisher=Berg|isbn=978-1-84520-405-1|pages=208–|access-date=29 December 2012}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFWilliam_van_der_Heide2006">William van der Heide (12 June 2006). [https://books.google.com/books?id=_3fi_o1JzY4C&pg=PA208 ''Bollywood Babylon: Interviews with Shyam Benegal'']. Berg. pp.&nbsp;208–. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-1-84520-405-1</bdi><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 December</span> 2012</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Andrew Robinson|publisher=University of California Press|year=1989|isbn=978-0-520-06946-6|pages=[https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0/page/258 258]–|access-date=29 December 2012|url-access=registration}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pothukuchi |first=Madhavi |date=17 October 2019 |title=Smita Patil — the 'real' woman Indian women could relate to |url=https://theprint.in/theprint-profile/smita-patil-real-woman-indian-women-relate/306732/ |access-date=3 April 2021 |website=ThePrint |language=en-US}}<cite class=" citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPothukuchi2019">Pothukuchi, Madhavi (17 October 2019). [https://theprint.in/theprint-profile/smita-patil-real-woman-indian-women-relate/306732/ "Smita Patil — the 'real' woman Indian women could relate to"]. ''ThePrint''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2021</span>.</cite></ref> ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಸಿನೆಮಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಸ್ತ್ರೀತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಸಶಕ್ತ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gq-CBAAAQBAJ|title=Bollybook: The Big Book of Hindi Movie Trivia|last=Chaudhuri|first=Diptakirti|date=2014|publisher=Penguin Books|isbn=978-93-5118-799-8|language=en|access-date=1 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420025038/https://books.google.com/books?id=gq-CBAAAQBAJ|archive-date=20 April 2021}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=tk5gBAAAQBAJ&pg=PT139|title=100 Bollywood Films|last=Dwyer|first=Rachel|date=2005|publisher=Roli Books Pvt. Ltd.|isbn=9788174369901}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/essentialguideto00jhas|title=The Essential Guide to Bollywood|last=K. Jha|first=Subhash|last2=Bachchan|first2=Amitabh|date=2005|publisher=Lustre Press|isbn=978-81-7436-378-7|language=en|author-link=Subhash K. Jha|author-link2=Amitabh Bachchan}}</ref> ಚಕ್ರ (1981) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಪಾಟೀಲ್, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZsKR1RKoJKUC&dq=suraiya+nargis+madhubala+meena+kumari&pg=PA101|title=Filming the Gods: Religion and Indian Cinema|last=Dwyer|first=Rachel|date=2006|publisher=Routledge|isbn=0415314240}}</ref> ಕೊಳೆಗೇರಿ ನಿವಾಸಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಚಕ್ರದ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ ಬಾಂಬೆಯ ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite interview|title=Satish Kaushik revisits Chakra|date=10 July 2019|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/satish-kaushik-debut-film-chakra-first-of-many-5792127/|access-date=11 April 2023|archivedate=31 October 2022}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 September 2017 |title=Classical Kishore: 10 Songs Of The Legendary Singer Based On Indian Ragas |url=http://www.inuth.com/my-space/the-classical-kishore-kumar-10-songs-of-the-legendary-singer-based-on-indian-raagas/ |access-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221206134317/https://www.inuth.com/my-space/the-classical-kishore-kumar-10-songs-of-the-legendary-singer-based-on-indian-raagas/ |url-status=dead }}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ''ಬಜಾರ್'' (1982) ಮತ್ತು ''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್'' (1984) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಎರಡು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>[https://books.google.com/books?id=HsRbAAAAMAAJ&q=+Bazaar Bazaar]. p. 25.</ref><ref>{{Cite web |last=Singh |first=Deepali |date=2017-08-05 |title=Evolution of the rape scene |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-evolution-of-the-rape-scene-2520956 |access-date=2021-02-10 |website=DNA India |language=en}}</ref> <nowiki><i id="mw-A">ಮಂಡಿ</i></nowiki> ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ (1983) ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>[https://archive.today/20130202030643/http://www.screenindia.com/news/1982--On-the-sets-of-Mandi/3375/ 1982: On the sets of Mandi by Screen]</ref> ವೈವಾಹಿಕ ನಾಟಕ ಅರ್ಥ್ (1982) ನಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YT9xDwAAQBAJ|title=100 Essential Indian Films|last=Dasgupta|first=Rohit K.|last2=Datta|first2=Sangeeta|date=2018|publisher=[[Rowman & Littlefield]]|isbn=978-1-4422-7799-1|language=en|author-link=Rohit K. Dasgupta}}</ref> ಶಬಾನಾ ಆಜ್ಮಿ ಎದುರು ನಟಿಸುವಾಗ "ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ" ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಎರಡನೇ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Sarma |first=Ramya |date=16 October 2015 |title=When she was good, she was very, very good |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece |access-date=4 May 2021 |issn=0971-751X}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarma2015">Sarma, Ramya (16 October 2015). [https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece "When she was good, she was very, very good"]. ''The Hindu''. [[ಐಎಸ್ಎಸ್ಎನ್ (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|ISSN]]&nbsp;[[issn:0971-751X|0971-751X]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 May</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |last=Walia |first=Neha |date=28 May 2010 |title=Easy come, easy go? Nah |url=https://www.tribuneindia.com/2010/20100528/ttlife1.htm#12 |access-date=15 July 2021 |location=Chandigarh, India}}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಉಂಬರ್ತಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು (1982), ಈ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಮರಾಠಿಗಾಗಿ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=25th National Film Awards |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm25thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010041511/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm25thNFAAward.aspx |archive-date=10 October 2014 |access-date=4 October 2011 |publisher=[[International Film Festival of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Indian Cinema '80/'81 |url=http://dff.nic.in/2011/IP1981.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232755/http://dff.nic.in/2011/IP1981.pdf |archive-date=3 March 2016 |access-date=22 September 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=2009-02-01 |title=BoxOffice India.com |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=189&catName=MTk4Mw== |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201143724/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=189&catName=MTk4Mw== |archive-date=1 February 2009 |access-date=2021-10-15 |archivedate=2013-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928072533/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=189&catName=MTk4Mw== |url-status=deviated }}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Sood |first=Samira |date=17 October 2020 |title=Smita Patil in Aakhir Kyon? is an example of how art and mainstream films aren't so far apart |url=https://theprint.in/feature/reel-take/smita-patil-in-aakhir-kyon-is-an-example-of-how-art-and-mainstream-films-arent-so-far-apart/524966/ |access-date=3 April 2021 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref> ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಹೇಳಿದ್ದುಃ {{ನುಡಿಮುತ್ತು|"ನಾನು ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಣ್ಣ ಸಿನಿಮಾಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತೇನೆ ... ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. 1977-78 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಸಣ್ಣ ಸಿನಿಮಾ ಚಳುವಳಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು ಬೇಕಾಗಿದ್ದವು. ನನ್ನನ್ನು ಒಂದೆರಡು ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಕಾರಣ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಷಯ ಆದರೆ ಅದು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.ನಾನು ಇಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಹಣ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಸಣ್ಣ ಸಿನಿಮಾದ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಬದ್ಧತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾನು ದೊಡ್ಡ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನನಗೆ ಏನು ಸಿಕ್ಕಿತು? ಅವರಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು ಬೇಕು, ನಾನು ನನಗಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆ.<ref>{{Cite web |title=Remembering The Timeless Bhuika... |first=Monojit |last=Lahiri |work=The Sunday Indian |url=http://www.thesundayindian.com/en/story/remembering-the-timeless-bhuika/275/48561/ |access-date=2021-04-03 |archive-date=2021-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210923234210/http://www.thesundayindian.com/en/story/remembering-the-timeless-bhuika/275/48561/ |url-status=deviated |archivedate=2021-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210923234210/http://www.thesundayindian.com/en/story/remembering-the-timeless-bhuika/275/48561/ }}</ref>}} ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ ಖೋಸ್ಲಾ, ರಮೇಶ್ ಸಿಪ್ಪಿ ಮತ್ತು [[ಬಲದೇವ ರಾಜ್ ಚೋಪ್ರಾ|ಬಿ. ಆರ್. ಚೋಪ್ರಾ]] ಅವರಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಆಕೆಯನ್ನು "ಅತ್ಯುತ್ತಮ" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಆಕೆಗೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kXfFAAAAQBAJ&pg=PA145|title=The Melodramatic Public: Film Form and Spectatorship in Indian Cinema|last=Ravi Vasudevan|date=2011|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-11812-6|pages=145–}}</ref> ಆಕೆಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಕೂಡ ಆಕೆಯ ಹೊಸ ತಾರಾಗಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದರು.<ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Box Office 1982 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |archive-date=5 October 2013 |access-date=9 September 2019 |website=[[Box Office India]] |archivedate=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== }}</ref> ಶಕ್ತಿ (1982) ಮತ್ತು ''ನಮಕ್ ಹಲಾಲ್'' (1982) ನಂತಹ ಆಕೆಯ ಹೆಚ್ಚು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್|ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಆಕರ್ಷಕ ಪಾತ್ರಗಳು.<ref>{{Cite news |date=28 November 2019 |title=Top Comedy Nett Grossers - Housefull 4 Tops |publisher=boxofficeindia.com |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5659 |access-date=28 November 2019}}</ref> ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ "ಗಂಭೀರ" ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು "ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾ" ಮಸಾಲಾ ಎರಡರಲ್ಲೂ ನಟಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ತೋರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Jha |first=Subhash K. |date=23 January 2017 |title=Ramesh Sippy on casting Amitabh Bachchan and Dilip Kumar together in Shakti |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/ramesh-sippy-casting-amitabh-bachchan-dilip-kumar-together-shakti/ |access-date=14 July 2021 |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref name="Tribune-Dhillon-Superstar-2015">{{Cite web |last=Singh Dhillon |first=Chitvan |date=13 November 2015 |title=Superstar Smita |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/entertainment/superstar-smita-157290 |access-date=3 April 2021 |website=Tribune India News Service}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಮಾನ್ಯಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸೇಥ್, "ಸ್ಮಿತಾ ದೊಡ್ಡ-ಬಜೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಆರಾಮದಾಯಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮಕ್ ಹಲಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಳೆ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೃದಯಂತರಾಳದಿಂದ ಅತ್ತರು. ಅವರು ಸರಿಯಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು". 1984 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ವಿಶ್ವ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=O1L2DAAAQBAJ|title=INDIAN CINEMA A VISUAL VOYAGE|last=NFDC|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|isbn=9788123021928}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mohamed |first=Khalid |date=8 December 2017 |title=Remembering the legend that was Smita Patil |url=https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-legend-that-was-smita-patil |access-date=3 April 2021 |website=Khaleej Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Box Office 1982 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== |archive-date=5 October 2013 |access-date=9 September 2019 |website=[[Box Office India]] |archivedate=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg== }}</ref><ref>{{Cite web |title=Worth their weight in gold (80s) |url=http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-80s/ |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20160111104732/http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-80s/ |archive-date=11 January 2016 |access-date=2016-01-02 |website=Box office India |archivedate=2011-11-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111105190334/http://www.boxofficeindia.co.in/worth-their-weight-in-gold-80s/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Awards of the Montreal World Film Festival – 1984 |url=http://www.ffm-montreal.org/en/awards/33-awards-of-the-montreal-world-film-festival-1984.html |access-date=13 March 2014 |website=Montreal World Film Festival |archive-date=13 ಮಾರ್ಚ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313184947/http://www.ffm-montreal.org/en/awards/33-awards-of-the-montreal-world-film-festival-1984.html |url-status=dead }}</ref> ಭೀಗಿ ಪಾಲ್ಕೇನ್, ''ತಾಜುರ್ಬಾ'', ''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್'', ಆವಾಮ್ ಮತ್ತು ''ಹಮ್ ದೋ ಹಮಾರೇ ದೋ'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಪಾಟೀಲ್ ನಂತರ ಆತನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=17 October 2016 |title=Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable |url=https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html |access-date=4 May 2021 |website=News18.com |language=en}}</ref><ref name="google book nVbGBgAAQBAJ">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nVbGBgAAQBAJ&pg=PT225|title=Wuthering Heights (Annotated)|last=Emily Bronte|publisher=Bronson Tweed Publishing|pages=225–|id=GGKEY:JXQKH8ETFJN}}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=December 2023|bot=InternetArchiveBot}}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಿ. ವಿ. ಶ್ರೀಧರ್ ಅವರು 1982 ರಲ್ಲಿ ''ದಿಲ್-ಎ-ನಾದನ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/filmindia194915unse|title=Film India|last=Patel|first=Baburao|date=1949|publisher=Bombay|others=New York The Museum of Modern Art Library|pages=78}}</ref><ref name="Bajaj2014">{{Cite book|title=On & Behind the Indian Cinema|last=J.K. Bajaj|date=26 March 2014|publisher=Diamond Pocket Books Pvt Ltd|isbn=978-93-5083-621-7|pages=2008–|chapter=3, Year wise Popular Films with their main cast|access-date=4 August 2015|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_1UqAwAAQBAJ&pg=PA2008-IA87}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಪಾಟೀಲ್ ಮತ್ತು ಖನ್ನಾ ಅವರು 'ಆಹಿರ್ ಕ್ಯೋನ್?' ನಂತಹ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಯಾದರು.''ಆಖೀರ್ ಕ್ಯೋನ್?'', ''ಅನೋಖಾ ರಿಶ್ತಾ'', ಅಂಗಾರೇ, ''ನಜ್ರಾನಾ'', ''ಅಮೃತ.'' <ref>[https://archive.today/20140527171047/http://www.ebay.com/itm/India-Bollywood-1986-Angaaray-press-book-Rajesh-Khanna-Smita-Patil-Raj-Babbar-/390762826596?pt=LH_DefaultDomain_0&hash=item5afb478b64 Angaaray press book - Rajesh Khanna, Smita Patil and Raj Babbar]</ref><ref>{{Cite web |title=Box Office 1987 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=193&catName=MTk4Nw== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012172152/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=193&catName=MTk4Nw== |archive-date=12 October 2012 |access-date=28 March 2021 |website=[[Box Office India]] |archivedate=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012172152/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=193&catName=MTk4Nw== }}</ref> ಆಹಿರ್ ಕ್ಯೋನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ? ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಖನ್ನಾ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಜೋಡಿಯು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=13 August 2011 |title=Movie Overview - Smita Patil and Rajesh Khanna's Aakhir Kyon |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/parties-and-events/cast-and-crew-at-dvd-launch-of-tamas/ |access-date=15 May 2012 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ಆಹಿರ್ ಕ್ಯೋನಲ್ಲಿನ "ದುಷ್ಮನ್ ನಾ ಕರೇ ದೋಸ್ತ್ ನೆ ವೋ" ಮತ್ತು "ಏಕ್ ಅಂಧೇರಾ ಲಕ್ಷ ಸಿತಾರೇ" ಹಾಡುಗಳು? ಚಾರ್ಟ್ ಬಸ್ಟರ್ ಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದವು. ಅವರ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite news |last=Motwani |first=Monica |date=20 September 2001 |title=1987 files |work=Screen |url=http://www.screenindia.com/20010928/f19.html |url-status=dead |access-date=2 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011031023302/http://www.screenindia.com/20010928/f19.html |archive-date=31 October 2001}}</ref> 1986ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಮೃತ್ ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಐದನೇ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಶ್ರೀದೇವಿಯವರ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ ನಜ್ರಾನಾ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 1987ರ ಅಗ್ರ 10 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |date=29 September 1991 |title=Collections - Nazrana |url=https://books.google.com/books?id=Q5UqAAAAYAAJ&q=nazrana |access-date=20 July 2023 |publisher=Update Video Publication |via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-01-15 |title=Boxofficeindia 1986 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=192&catName=MTk4Ng== |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115225618/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=192&catName=MTk4Ng== |archive-date=15 January 2013 |access-date=2021-10-18 |archivedate=2012-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121012172139/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=192&catName=MTk4Ng== |url-status=deviated }}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-01-15 |title=Boxofficeindia.com |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115031410/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |archive-date=15 January 2013 |access-date=2021-10-18 |archivedate=2012-05-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503222646/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |url-status=deviated }}</ref>  "ಪಾಟೀಲ್ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ನಟಿ. ಅವರ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯಗಳು ಲೇಸರ್ ತರಹದ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಥ್ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಬಯಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ. ಜೈತ್ ರೆ ಜೇತ್ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ. ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನಟನೆ ಚಾಪ್ಸ್. ಆರಂಭಿಕ ಫ್ರೇಮ್‌ಗಳ ಕಡಿಮೆ ಕೀಲಿಯಿಂದ ಚಿತ್ರದ ಮುಕ್ತಾಯದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಮೇಲಿನ ರೆಜಿಸ್ಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ: ರೂಪಾಂತರವು ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ." ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' (1987) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅಭಿನಯದ ಕುರಿತು ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರರಂಗದೊಂದಿಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ಬಲವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=17 October 2016 |title=Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable |url=https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html |access-date=4 May 2021 |website=News18.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html "Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable"]. ''News18.com''. 17 October 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 May</span> 2021</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=q7UEAQAAIAAJ&q=%22Mr.+Lambu%22|title=75 Glorious Years of Indian Cinema|last=Ojha|first=Rajendra|date=1988|publisher=Screen World Publication|location=[[Google Books]]|page=95,176}}</ref> 1987ರಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' ಉದ್ವಿಗ್ನ ಮತ್ತು ಉರಿಯುವ ಸೋನ್ಬಾಯಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಕೇತನ್ ಮೆಹ್ತಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಮರು-ತಂಡವಾದಾಗ ಅವರ ವಾದಯೋಗ್ಯವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ (ಮತ್ತು ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಅಂತಿಮ) ಪಾತ್ರವು ಬಂದಿತು.<ref>[http://imgur.com/vRi4j As seen here]</ref><ref>{{Cite web |title=15th Moscow International Film Festival (1987) |url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1987 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116194338/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1987 |archive-date=16 January 2013 |access-date=2013-02-18 |website=MIFF}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಡುಕ ಸಣ್ಣ ಅಧಿಕಾರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲುವ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಮಸಾಲೆ-ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕೆಲಸಗಾರನಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಬಹಳ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಕೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಬಂಗಾಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |last=Singh Dhillon |first=Chitvan |date=13 November 2015 |title=Superstar Smita |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/entertainment/superstar-smita-157290 |access-date=3 April 2021 |website=Tribune India News Service}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSingh_Dhillon2015">Singh Dhillon, Chitvan (13 November 2015). [https://www.tribuneindia.com/news/archive/entertainment/superstar-smita-157290 "Superstar Smita"]. ''Tribune India News Service''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 April</span> 2021</span>.</cite></ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದಂದು, ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ತನ್ನ "ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟನಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Prasad |first=Shishir |last2=Ramnath |first2=N. S. |last3=Mitter |first3=Sohini |date=27 April 2013 |title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema |url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |access-date=27 January 2015}}</ref> ''ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' ಆಕೆಯ ಕೃತಿಯನ್ನು "ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನ" ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Kempley |first=Rita |date=18 November 1989 |title='Spices' (NR) |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/movies/videos/spices.htm |access-date=18 October 2021}}</ref><ref>{{Cite book|title=Cinemas of India|last=Thorval|first=Yves|publisher=Macmillan India|year=2000|isbn=0-333-93410-5|pages=181–182}}</ref><ref>Meer, Ameena http://bombsite.com/issues/29/articles/1262 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514080436/http://bombsite.com/issues/29/articles/1262 |date=14 ಮೇ 2013 }} Fall 1989, Retrieved 13 May 2013</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DIVlw5AzQTgC&pg=PA133|title=Bollywood: A Guidebook to Popular Hindi Cinema|last=Ganti|first=Tejaswini|publisher=[[Routledge]]|year=2004|isbn=978-0-415-28853-8|author-link=Tejaswini Ganti|access-date=16 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20191010235326/https://books.google.com/books?id=DIVlw5AzQTgC&pg=PA133|archive-date=10 October 2019}}</ref> === ಮರಣೋತ್ತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು (1987-1989) === ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಣೋತ್ತರ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ದೇಬ್ಶಿಶು.'' ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಹಮ್ ಫರಿಷ್ಟೇ ನಹಿ, ಇನ್ಸಾನಿಯತ್ ಕೆ ದುಷ್ಮನ್, ಥಿಕಾನಾ, ''ಊಂಚ್ ನೀಚ್ ಬೀಚ್'' ಮತ್ತು ''ವಾರಿಸ್'' ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite news |last=Ray |first=Kunal |date=2015-10-17 |title='Smita struggled with curious contradictions' |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/books/literary-review/maithili-rao-speaks-with-kunal-ray-about-smita-patil-a-brief-incandescence/article7769651.ece |access-date=2022-03-09 |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |title=Debashishu |url=http://www.mybindi.com/arts-entertainment/WHATSON/bengali_filmfest.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090717060502/http://www.mybindi.com/arts-entertainment/WHATSON/bengali_filmfest.html |archive-date=17 July 2009}}</ref><ref>{{Cite news |last=Rangoonwala |first=Firoze |date=24-25 December 1987 |title=1987: a year of cinematic mediocrity |work=[[Arab Times]] |url=https://archive.org/details/ArabTimes1987KuwaitEnglish/Dec%2024%201987%2C%20Arab%20Times%2C%20%237127%2C%20Kuwait%20%28en%29/page/n7/mode/2up |access-date=27 April 2023}}</ref> ಟಿಕಾನಾ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ವಾರಿಸ್ಗೆ, ಪಾಟೀಲ್ ವ್ಯಾಪಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite news |last=KBR |first=Upala |date=30 June 2011 |title=Does Bollywood need a no-pregnancy clause? |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Does-Bollywood-need-a-no-pregnancy-clause/articleshow/9038577.cms |access-date=28 June 2015}}</ref> 1989ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಲಿಯೋಂ ಕೆ ಬಾದ್ಷಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ವಾರಿಸ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ನಟನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಸ್ಟಾರ್ & ಸ್ಟೈಲ್-ಲಕ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20080617205737/http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/5274/index.html Galiyon Ka Badshah 1989] ''Bollywood Hungama'' Retrieved 17 December 2011</ref><ref>''[[Waaris (1988 film)|Waaris]]''</ref><ref>{{Cite web |last=Box Office India |title=Top Earners 1988 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=194&catName=MTk4OA== |archive-url=https://web.archive.org/web/20090131224648/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=194&catName=MTk4OA== |archive-date=31 January 2009 |access-date=3 March 2017 |publisher=boxofficeindia.com |archivedate=31 ಜನವರಿ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090131224648/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=194&catName=MTk4OA== |url-status=deviated }}</ref><ref name="boi89">{{Cite web |date=15 January 2013 |title=Box Office 1989 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=195&catName=MTk4OQ== |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115225557/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=195&catName=MTk4OQ== |archive-date=15 January 2013 |website=[[Box Office India]] |access-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |archivedate=15 ಜನವರಿ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130115225557/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=195&catName=MTk4OQ== }}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಪಾಟೀಲ್ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮುಂಬೈನ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆ ತಮ್ಮ ವಿಭಿನ್ನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆಕೆ ದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗೆಲುವುಗಳನ್ನು ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=17 October 2016 |title=Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable |url=https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html |access-date=4 May 2021 |website=News18.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.news18.com/news/movies/remembering-smita-patil-why-the-actress-is-irreplaceable-in-indian-cinema-1302347.html "Remembering Smita Patil: Why The Actress is Irreplaceable"]. ''News18.com''. 17 October 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 May</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name="ibnlive">{{Cite web |date=13 December 2006 |title='25 years on, a phenomenon named Smita Patil ' |url=http://ibnlive.in.com/news/25-years-on-phenomenon-named-smita-patil/211601-8-66.html |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108034535/http://ibnlive.in.com/news/25-years-on-phenomenon-named-smita-patil/211601-8-66.html |archive-date=8 January 2012 |access-date=27 December 2011 |website=IBN Live |archivedate=8 ಜನವರಿ 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120108034535/http://ibnlive.in.com/news/25-years-on-phenomenon-named-smita-patil/211601-8-66.html }}</ref><ref>{{Cite web |date=20 May 2023 |title=Smita Patil's Bhumika is the celebrity biopic that should have been the blueprint for The Dirty Picture, Mahanati |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/smita-patil-bhumika-celebrity-biopic-should-have-been-blueprint-for-the-dirty-picture-mahanati-8618328/lite/ |access-date=12 September 2023 |website=Indian Express}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ನಟ ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿದಾಗ, ಆಕೆ ತನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು. ಆಕೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿದರು.<ref>{{Cite web |date=13 December 2006 |title='She was a great human being' |url=http://www.rediff.com/movies/2006/dec/13smita.htm |access-date=27 December 2011 |website=[[Rediff.com]]}}</ref> ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ನಾದಿರಾ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು.<ref>{{Cite web |title=On Smita Patil's death anniversary, remembering her sensational affair with a married Raj Babbar |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/smita-patil-death-anniversary-sensational-affair-raj-babbar-1106182-2017-12-13 |access-date=13 December 2019 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 December 2021 |title=Raj Babbar remembers late wife Smita Patil on death anniversary with old pic: She was a noble soul |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/raj-babbar-remembers-late-wife-smita-patil-on-death-anniversary-with-old-pic-she-was-a-noble-soul-101639387864623.html |access-date=12 December 2022 |website=Hindustan Times}}</ref> ಬಬ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1982ರ ಭೀಗಿ ಪಾಲ್ಕೀನ್ ಚಿತ್ರದ ಸೆಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು.<ref>{{Cite news |last=Sarma |first=Ramya |date=16 October 2015 |title=When she was good, she was very, very good |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece |access-date=4 May 2021 |issn=0971-751X}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFSarma2015">Sarma, Ramya (16 October 2015). [https://www.thehindu.com/features/metroplus/tribute-to-smita-patil/article7770080.ece "When she was good, she was very, very good"]. ''The Hindu''. [[ಐಎಸ್ಎಸ್ಎನ್ (ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ)|ISSN]]&nbsp;[[issn:0971-751X|0971-751X]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 May</span> 2021</span>.</cite></ref> ಅವರ ಮಗ, ನಟ ಪ್ರತೀಕ್ ಬಬ್ಬರ್ ಅವರು 28 ನವೆಂಬರ್ 1986 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Throwback: When Smita Patil refused to take a maternity leave and danced despite being pregnant |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/throwback-when-smita-patil-refused-to-take-a-maternity-leave-and-danced-despite-being-pregnant/articleshow/105976738.cms |access-date=16 December 2023 |website=Times of India}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dhingra |first=Deepali |date=16 July 2012 |title=Prateik's learning curve |work=Mid-Day |url=http://www.mid-day.com/articles/prateiks-learning-curve/172626 |url-status=live |access-date=27 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721134039/https://www.mid-day.com/articles/prateiks-learning-curve/172626 |archive-date=21 July 2019}}</ref> == ಸಾವು == ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 31ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಜನನದ ತೊಡಕುಗಳಿಂದ (ಪ್ಯುರೆಪರಲ್ ಸೆಪ್ಸಿಸ್) 1986ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13ರಂದು ನಿಧನರಾದರು.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Andrew Robinson|publisher=University of California Press|year=1989|isbn=978-0-520-06946-6|pages=[https://archive.org/details/satyajitrayinner00robi_0/page/258 258]–|access-date=29 December 2012|url-access=registration}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAndrew_Robinson1989">Andrew Robinson (1989). <span class="id-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:satyajitrayinner00robi_0|''Satyajit Ray: The Inner Eye'']]</span>. University of California Press. pp.&nbsp;[[iarchive:satyajitrayinner00robi_0/page/258|258]]–. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;<bdi>978-0-520-06946-6</bdi><span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 December</span> 2012</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_Q5lAAAAMAAJ|title=Film stars in Indian politics|last=Ram Awgnihotri|publisher=Commonwealth Publishers|year=1998|isbn=978-81-7169-506-5|access-date=29 December 2012}}</ref> ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಮೃಣಾಲ್ ಸೇನ್]] ಅವರು "ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ" ದಿಂದಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2 February 2005 |title=Smita Patil - Memories from Mrinal da |url=http://www.rediff.com/movies/2005/feb/02mrinal.htm |access-date=28 December 2010 |website=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 December 2013 |title=Prateik Babbar on mother Smita Patil: Got to be her sunshine kid |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/prateik-babbar-on-mother-smita-patil-got-to-be-her-sunshine-kid-458026 |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20140612025136/http://movies.ndtv.com/bollywood/prateik-babbar-on-mother-smita-patil-got-to-be-her-sunshine-kid-458026 |archive-date=12 June 2014 |access-date=8 July 2014 |website=NDTV |archivedate=12 ಜೂನ್ 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140612025136/http://movies.ndtv.com/bollywood/prateik-babbar-on-mother-smita-patil-got-to-be-her-sunshine-kid-458026 }}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗನನ್ನು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು ಬೆಳೆಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Lalwani |first=Vickey |date=22 May 2014 |title=Dad was not around while I was growing up |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Dad-was-not-around-while-I-was-growing-up/articleshow/35462990.cms?imageid=29941634#slide7 |url-status=live |access-date=8 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140525050739/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Dad-was-not-around-while-I-was-growing-up/articleshow/35462990.cms?imageid=29941634#slide7 |archive-date=25 May 2014}}</ref> ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆಕೆ ತನ್ನ ಸಮಾಧಿಯ ಆಚೆಗೂ ತಲುಪಿದ ಒಂದು ಆರಾಧನಾ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಧನರಾದರು. ಆಕೆಯ ನಿಧನದ ಬಗ್ಗೆ, ಕವಿ [[ಕೈಫಿ ಅಜ್ಮಿ|ಕೈಫಿ ಆಜ್ಮಿ]] ಅವರು ದತ್ತಿ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸತ್ತಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಮಗ ಇನ್ನೂ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇದ್ದಾನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Bhawana Somaaya |date=12 December 2016 |title=Her Last Few Hours: Smita Patil Loved Life Till The End |url=https://www.thequint.com/on-smita-patils-death-anniversary-a-vivid-recollection-of-her-last-few-hours-and-her-final-fight-raj-babbar |access-date=14 December 2020 |website=The Quint}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TdM2Ben3alIC|title=Wanted Cultured Ladies Only!: Female Stardom and Cinema in India, 1930s-1950s|last=Majumdar|first=Neepa|publisher=University of Illinois Press|year=2009|isbn=978-0-252-09178-0}}</ref> == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಿತ್ರಣ == ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ]] ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ನಿಪುಣ ನಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Top heroines of Bollywood |work=[[India Today]] |url=https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 |url-status=live |access-date=24 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 |archive-date=28 November 2020}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 "Top heroines of Bollywood"]. ''[[ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ|India Today]]''. [https://web.archive.org/web/20201128234730/https://www.indiatoday.in/cinema/100-years-of-indian-cinema/photo/top-actresses-of-bollywood-ever-367543-2012-05-01/2 Archived] from the original on 28 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2020</span>.</cite></ref> ಆಕೆಯನ್ನು [[ನರ್ಗಿಸ್|ನರ್ಗೀಸ್]] ನಂತರ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಎರಡನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Raja Sen |date=29 June 2011 |title=Readers Choice: The Greatest Actresses of all time |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-greatest-actresses-of-all-time/20110629.htm |access-date=22 September 2011 |website=Rediff.com}}</ref> 2022ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಔಟ್ಲುಕ್ ಇಂಡಿಯಾದ 75 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=75 Bollywood Actresses Who Ruled The Silver Screen With Grace, Beauty And Talent |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-bollywood-actresses-who-ruled-the-silver-screen-with-grace-beauty-and-talent-news-216694/amp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/75-bollywood-actresses-who-ruled-the-silver-screen-with-grace-beauty-and-talent-news-216694/amp |archive-date=16 August 2022 |access-date=16 August 2022 |website=Outlook India}}</ref> ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಚರಣದಾಸ್ ಚೋರ್'' ಮತ್ತು ಮಂಥನಕ್ಕಾಗಿ ''Rediff.com'' ನ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚೊಚ್ಚಲ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news |title=Best Bollywood Debutants Ever |work=Rediff.com |url=https://m.rediff.com/movies/2008/nov/24sd6-best-actresses-ever.htm |url-status=live |access-date=24 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://m.rediff.com/movies/2008/nov/24sd6-best-actresses-ever.htm |archive-date=28 November 2020}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 70 ಮತ್ತು 80ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ, ''[[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಸ್ಟೈಲ್ ಐಕಾನ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=15 September 2011 |title=Thinking man's sex symbol |url=https://www.hindustantimes.com/photos/entertainment/thinking-man-s-sex-symbol/photo-ktBtYJCdPomR11VoG7UCFO.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.hindustantimes.com/photos/entertainment/thinking-man-s-sex-symbol/photo-ktBtYJCdPomR11VoG7UCFO.html |archive-date=2022-08-16 |access-date=2021-11-27 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 April 2016 |title=Top 10 Beautiful Actresses of Bollywood during 70's |url=https://www.indiaherald.com/Movies/Read/125738/Top-10-Beautiful-Actresses-of-Bollywood-during-70-s- |access-date=27 February 2020 |website=India Herald}}</ref> ತನ್ನ "ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಅಪ್ರತಿಮ ಸುಂದರಿಯರ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಟೀಲ್ 5ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' "50 ಸುಂದರ ಮುಖಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಇರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=8 June 2012 |title=10 iconic and eternal beauties of Bollywood |url=http://in.lifestyle.yahoo.com/photos/10-iconic-and-eternal-beauties-of-bollywood-slideshow/actress-photo-1339137407.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611042029/http://in.lifestyle.yahoo.com/photos/10-iconic-and-eternal-beauties-of-bollywood-slideshow/actress-photo-1339137407.html |archive-date=11 June 2012 |access-date=12 June 2012 |website=Yahoo! India Lifestyle}}</ref><ref>{{Cite web |title=Photos - 50 Beautiful Faces: 100 years of Indian Cinema |url=https://m.photos.timesofindia.com/movies/100-yrs-of-indian-cinema/50-beautiful-faces-100-years-of-indian-cinema/morphshow/19713202.cms |access-date=23 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ, ರಾಜೀವ್ ಮಸಂದ್ ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |last=Rajeev Masand |title=The eyes have it: Hindi cinema's best actresses |url=https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/the-eyes-have-it-hindi-cinemas-best-actresses-2320786-2023-01-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122142138/https://www.indiatoday.in/india-today-insight/story/the-eyes-have-it-hindi-cinemas-best-actresses-2320786-2023-01-12 |archive-date=22 January 2023 |access-date=12 September 2023 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sukanya Verma |title=Bollywood's top tawaifs |url=https://specials.rediff.com/movies/2006/oct/30slid7.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231128142138/https://specials.rediff.com/movies/2006/oct/30slid7.htm |archive-date=28 November 2023 |access-date=10 September 2022 |website=Rediff.com}}</ref> ನಟಿಯಾಗಿ ಅವರ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಶೈಲಿಗೆ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್]]'' ಸುರೇಶ್ ಕೊಹ್ಲಿ, "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಬಹುಶಃ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಪುಣ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಪವರ್ಹೌಸ್ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ". ಹಲವಾರು ನಟಿಯರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಕೆಲಸದಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Kohli, Suresh |date=22 September 2011 |title=Smita Patil - Immortal performances |work=Deccan Herald |url=http://www.deccanherald.com/content/150885/immortal-performances.html |access-date=22 November 2019}}</ref> ನಟಿ [[ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ (ನಟಿ)|ದೀಪಿಕಾ ಪಡುಕೋಣೆ]], "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಾನು ತುಂಬಾ ಮೆಚ್ಚುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಭೂಮಿ ಪೆಡ್ನೇಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಗತಿಪರ ಚಿತ್ರಣಗಳಿಂದ "ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ನಾಯಕಿಯರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ" ನಟಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Smita Patil award makes me feel more confident, says Deepika Padukone |url=https://www.ndtv.com/entertainment/smita-patil-award-makes-me-feel-more-confident-says-deepika-padukone-628276 |access-date=20 February 2018 |website=NDTV India}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhumi Pednekar thanks yesteryear actors for ushering change on screen |url=https://www.zeebiz.com/india/news-bhumi-pednekar-thanks-yesteryear-actors-for-ushering-change-on-screen-145782 |access-date=15 January 2021 |website=Zee Business}}</ref> [[ಕತ್ರಿನಾ ಕೈಫ್]], "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |date=19 September 2016 |title=Smita Patil an inspiration, she showed us not even sky is the limit, says Katrina Kaif |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/smita-patil-an-inspiration-she-showed-us-not-even-sky-is-the-limit-says-katrina-kaif-3039289/lite/ |access-date=12 October 2020 |website=Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Did you know? The late Smita Patil inspired Somy Ali to become an actress |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/did-you-know-the-late-smita-patil-inspired-somy-ali-to-become-an-actress-news-303610/amp |access-date=17 July 2023 |website=Outlook India}}</ref> [[ರೇಖಾ]] ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ತನಗಿಂತ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾರಿಗಿಂತಲೂ "ಉತ್ತಮ ನಟ" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>{{Cite web |date=17 December 2017 |title=Smita Patil is a far better actor than me, says Rekha |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/smita-patil-a-far-better-actor-than-me-says-rekha/story-sE6e3iA8IQcSHUHpOeU6DO.html |access-date=30 December 2022 |website=Hindustan Times |agency=Press Trust of India}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅವರ ಸಹ-ನಟ [[ಓಂ ಪುರಿ]] ಹೇಳಿದರುಃ"ಸ್ಮಿತಾಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇತ್ತು. ಆಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ಬಂದಿತು. ಆಕೆ ಬೋಹೀಮಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಆಕೆ ವರ್ಗ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ತುಂಬಾ ಬಬ್ಲಿ ಜೀವನದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದರು. ಆಕೆಯು ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಕೀಳರಿಮೆ ಅಥವಾ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿಪರರಾಗಿದ್ದರು". ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇಃ ದಿ ಇನ್ನರ್ ಐ'' ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ರೇ ಒಮ್ಮೆ "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref >{{Cite news |title=Smita Patil: The Woman Behind The Image |work=Rediff.com |url=https://www.rediff.com/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm |url-status=live |access-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://m.rediff.com/amp/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm |archive-date=28 November 2020}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.rediff.com/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm "Smita Patil: The Woman Behind The Image"]. ''Rediff.com''. [https://web.archive.org/web/20201128234730/https://m.rediff.com/amp/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm Archived] from the original on 28 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 October</span> 2022</span>.</cite></ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=TnkcLvYRNfMC&q=smita+patil|title=Satyajit Ray: The Inner Eye|last=Robinson|first=Andrew|date=1989|publisher=University of California Press|isbn=9780520069466|language=en|author-link=W. Andrew Robinson}}</ref> ಅರುಣಾ ವಾಸುದೇವ್ ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ "ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=F7IaAQAAIAAJ&q=The+new+Indian+cinema%0ABy+Aruna+Vasudev+%C2%B7|title=The New Indian Cinema|last=Vasudev|first=Aruna|date=1986|publisher=Macmillan India|isbn=9780333909287|language=en}}</ref> ಸುಮಿತಾ ಎಸ್. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, "ಐಡಿ1ನಲ್ಲಿ", ಹೊಸ ಸಿನೆಮಾ "ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮಹೇಶ್ ಭಟ್," ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾದದ್ದು ಇತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=l8T0uwJtMxkC&q=Smita+Patil+|title=National Identity in Indian Popular Cinema, 1947-1987|last=S. Chakravarty|first=Sumita|date=2011|publisher=University of Texas Press|isbn=9780292789852|language=en}}</ref> ನಾನು ಅರ್ಥ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ, ಇಬ್ಬರು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನಟಿಯರೊಂದಿಗೆ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ನಾನು ಬಯಸಿದ್ದೆ. ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ (ಶಬಾನಾ ಅಜ್ಮಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ) ಭೂಮಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ನನಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಇದೆ." ನಟ ನವಾಜುದ್ದೀನ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ," ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಒಬ್ಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾರತೀಯ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Smita looked very serene and happy |work=Rediff.com |url=https://m.rediff.com/movies/report/smita-looked-very-serene-and-happy/20231017.htm |url-status=live |access-date=29 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019234730/https://m.rediff.com/movies/report/smita-looked-very-serene-and-happy/20231017.htm |archive-date=19 October 2023}}</ref> ಆದರೆ ಆಕೆ ಕ್ಯಾಮೆರಾಗೆ ಎದುರಾದ ತಕ್ಷಣ, ಯಾರೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅವರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ನೆಚ್ಚಿನವರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪಶ್ಚಿಮದವರು ಅವಳ ಕಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. "<ref>{{Cite news |title=Nawazuddin Siddiqui applauds Smita Patil’s enduring beauty: The West was drawn to her |work=Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/nawazuddin-siddiqui-applauds-smita-patils-enduring-beauty-says-west-drawn/ |url-status=live |access-date=28 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310234730/https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/features/nawazuddin-siddiqui-applauds-smita-patils-enduring-beauty-says-west-drawn/ |archive-date=10 March 2024}}</ref> == ಸ್ವಾಗತ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ == === ನಟನಾ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪರದೆಯ ಚಿತ್ರ === ಪಾಟೀಲ್ ಅವರನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಕೆ ಕಲಾಭವನ ಮತ್ತು ಸಮಾನಾಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು "ಸಮಾನಾಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗ ಮತ್ತು ಹೊಸ ತರಂಗ ಚಳುವಳಿಯ ರಾಣಿ" ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯಕ್ಕೂ ಪಾಟೀಲ್ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |title=Smita Patil - Finest actresses Bollywood has ever had |url=https://www.indiatoday.in/magazine/30-years-ago-on-india-today/story/20061204-smita-patil-bollwood-talented-and-art-actor-781968-2006-12-03 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.indiatoday.in/magazine/30-years-ago-on-india-today/story/20061204-smita-patil-bollwood-talented-and-art-actor-781968-2006-12-03 |archive-date=16 August 2022 |access-date=28 July 2022 |website=India Today}}</ref> ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಮೈಥಿಲಿ ರಾವ್, "ಕಲೆ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ, ಸ್ಮಿತಾ ತನ್ನ ಪರದೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿನ ಅದ್ಭುತ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಒಂದು ಆಯಸ್ಕಾಂತವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ''[[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]]'' ಗಾರ್ಗಿ ನಂದ್ವಾನಾ, "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಭೀತರಾಗಿ ಅಜ್ಞಾತ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಾದು ಹೋದವು-ಆ ಕಾಲದ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಗೆ ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶಾಪವು ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸ್ತ್ರೀ ಅನುಭವದ ಅಂತರ್ಗತವಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳು, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲತೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ".<ref>{{Cite web |date=30 September 2015 |title=How Smita Patil put gravitas into the gravy |url=https://scroll.in/reel/758241/how-smita-patil-put-gravitas-into-the-gravy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://amp.scroll.in/article/758241/how-smita-patil-put-gravitas-into-the-gravy |archive-date=16 August 2022 |access-date=16 September 2020 |website=Scroll.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=Smita Patil's pathbreaking filmography that celebrated the female experience |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/feminism-through-smita-patils-lens-in-a-short-lived-career-she-prised-open-a-space-for-feminist-interventions-8986498/lite/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821142138/https://indianexpress.com/article/entertainment/feminism-through-smita-patils-lens-in-a-short-lived-career-she-prised-open-a-space-for-feminist-interventions-8986498/lite/ |archive-date=21 August 2023 |access-date=28 October 2023 |website=Indian Express}}</ref> ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಥ-ಪ್ರದರ್ಶಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ನೈತಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=15 October 2007 |title=25 Must See Bollywood Movies |url=http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 |website=Indiatimes Movies |access-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |url-status=deviated |archivedate=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ''Indiatimes Movies''. 15 October 2007. Archived from [http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |date=2007-10-15 }} on 15 October 2007.</cite></ref><ref>{{Cite web |date=17 October 2021 |title=How Smita Patil has influenced the idea of cinema, identity, and the independent woman |url=https://www.firstpost.com/entertainment/how-smita-patil-has-influenced-my-idea-of-cinema-identity-and-the-independent-woman-10058261.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329142138/https://www.firstpost.com/entertainment/how-smita-patil-has-influenced-my-idea-of-cinema-identity-and-the-independent-woman-10058261.html/amp |archive-date=29 March 2023 |access-date=16 February 2023 |website=Firstpost}}</ref> ಮಂಥನದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರ, ''ಭೂಮಿಕಾ'' ನಟಿ, ಆಕ್ರೋಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹಿಳೆ, ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಳೆಗೇರಿ ನಿವಾಸಿ, ಅರ್ಥ್ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಿತ ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆ, ''ಮಂಡಿ'' ವೇಶ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕಿ, ಆಹಿರ್ ಕ್ಯೋನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದ ಮಹಿಳೆ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಟೀಲ್ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮತ್ತು ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಲವಾದ ಮಹಿಳೆ.<ref>{{Cite web |date=17 October 2020 |title=Smita Patil in Aakhir Kyon? is an example of how art and mainstream films aren't so far apart |url=https://theprint.in/feature/reel-take/smita-patil-in-aakhir-kyon-is-an-example-of-how-art-and-mainstream-films-arent-so-far-apart/524966 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210811142138/https://theprint.in/feature/reel-take/smita-patil-in-aakhir-kyon-is-an-example-of-how-art-and-mainstream-films-arent-so-far-apart/524966/?amp |archive-date=11 August 2021 |access-date=19 October 2022 |website=The Print}}</ref> ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ತನ್ನ ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವನ್ನು "ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟನಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Prasad |first=Shishir |last2=Ramnath |first2=N. S. |last3=Mitter |first3=Sohini |date=27 April 2013 |title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema |url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |access-date=27 January 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFPrasadRamnathMitter2013">Prasad, Shishir; Ramnath, N. S.; Mitter, Sohini (27 April 2013). [http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 "25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema"]. ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ (ಭಾರತ)|Forbes]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 January</span> 2015</span>.</cite></ref> ''[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್]]'' ತನ್ನ ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ "80 ಐಕಾನಿಕ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''ಭೂಮಿಕಾ'' ಮತ್ತು ''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ'' ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕ್ರಮವಾಗಿ 24 ಮತ್ತು 8ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಭೂಮಿಕಾ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ನಟ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಭಾಗಗಳೊಳಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ದೋಷರಹಿತವಾಗಿ ಹನ್ಸಾ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite journal|url=https://tanqeed.com/filmfare-top-80-iconic-performances-old-article-2010/|title=80 Iconic Performances|journal=Filmfare Via Tanqeed.com|date=4 June 2010|accessdate=27 November 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=8 March 2024 |title=10 Trailblazing Women From Bollywood |url=https://www.ndtv.com/entertainment/womens-day-special-10-trailblazing-female-characters-5200044 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310142138/https://www.ndtv.com/entertainment/womens-day-special-10-trailblazing-female-characters-5200044/amp/1 |archive-date=10 March 2024 |access-date=9 March 2024 |website=NDTV India}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == == ಪ್ರಶಂಸೆಗಳು == === ಪೌರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ. !ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ !ಕೆಲಸ. !ಫಲಿತಾಂಶ !ರೆಫ್. |- |1985 |[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] |[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1980-1989)|ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ]] |<ref>{{Cite web |date=21 May 2014 |title=Padma Awards Directory (1954–2014) |url=https://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Year_Wise_main_25042017.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209002842/http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Year_Wise_main_25042017.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=23 February 2018 |website=Ministry of Home Affairs - India}}</ref> |} === ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === {| class="wikitable" !ವರ್ಷ. !ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ !ವರ್ಗ. !ಕೆಲಸ. !ಫಲಿತಾಂಶ !ರೆಫ್. |- |1977 |[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ | rowspan="2" |''ಭೂಮಿಕಾ''| |<ref>{{Cite web |title=25th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/images/Documents/92_25thNfacatalogue.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103082138/https://dff.nic.in/images/Documents/92_25thNfacatalogue.pdf |archive-date=3 January 2020 |access-date=2 September 2020 |website=Directorate of Film Festivals}}</ref> |- | rowspan="2" |1978 |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ| |<ref>{{Cite web |title=Check out all the Filmfare Awards Winners from 1953 to 2020 |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards/winners |access-date=30 December 2021 |website=Filmfare}}</ref> |- |ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಮರಾಠಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಮರಾಠಿ |''ಜೈತ್ ರೇ ಜೈತ್''| |<ref name="MarathiAwards">{{Cite web |last=Reed |first=Sir Stanley |year=1984 |title=Directory and Year Book Including Who's Who |url=https://books.google.com/books?id=xU3jAAAAMAAJ |website=The Times of India}}</ref> |- |1980 |[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ | rowspan="2" |''ಚಕ್ರ.''| |<ref>{{Cite web |title=28th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/images/Documents/89_28thNfacatalogue.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725172353/http://dff.nic.in/images/Documents/89_28thNfacatalogue.pdf |archive-date=25 July 2020 |access-date=2 September 2020 |website=Directorate of Film Festivals}}</ref> |- |1982 | rowspan="2" |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ| |<ref>{{Cite web |title=29th Filmfare Awards - Nominees and {{sic|nolink=1|Winner}} |url=https://archive.org/details/FilmfareAwards |access-date=10 May 2022 |website=The Times Group |via=Internet Archive}}</ref> |- | rowspan="3" |1983 |''ಬಜಾರ್''| |<ref>{{Cite journal|journal=Filmfare|title=Some things never change at the awards...Thank the lord|issue=April 2002|last=Gahlot, Deepa|url=http://downloads.movies.indiatimes.com/site/april2002/fb3.html|accessdate=2011-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703170426/http://downloads.movies.indiatimes.com/site/april2002/fb3.html|archivedate=3 July 2007}}</ref> |- |ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಮರಾಠಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಮರಾಠಿ | rowspan="2" |''ಅಂಬಾರ್ಥಾ''| | rowspan="2" |<ref name="MarathiAwards" /> |- |ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ| |- | rowspan="2" |1984 | rowspan="3" |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | rowspan="2" |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ |''ಆರ್ಥ್''| | rowspan="2" | |- |''ಮಂಡಿ''| |- |1985 |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |''ಆಜ್ ಕಿ ಆವಾಜ್''| |<ref name="SmitaAwards" /> |- |1987 |ಬಂಗಾಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಹಿಂದಿ |''ಮಿರ್ಚ್ ಮಸಾಲಾ''| |<ref name="SmitaAwards">{{Cite news |title=Smita Patil - All her award winning performances |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/smita-patil-award-winning-performances/photostory/49416248.cms |access-date=15 September 2021}}</ref> |- |1989 |ಸ್ಟಾರ್ &amp;amp; ಸ್ಟೈಲ್-ಲಕ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |''ವಾರಿಸ್''| |<ref>{{Cite news |title=List of awards and nominations received by Smita Patil |work=The Times of India |url=https://m.timesofindia.com/topic/Smita-Patil/awards |access-date=29 September 2022}}</ref> |}   1986ರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ನಟಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನಟಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.priyadarshniacademy.com/smita-patil-memorial-awards.php |title=Official site - Smita Patil Memorial Award for Best Actress |access-date=2024-03-30 |archive-date=2024-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224231935/https://priyadarshniacademy.com/smita-patil-memorial-awards.php |url-status=dead }}</ref> 2012ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Time Out">{{Cite web |last=staff |title=Smita Patil Documentary and Short Film Festival |url=https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival |access-date=19 December 2015 |website=[[Time Out (magazine)|Time Out]] |archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222151010/https://www.timeout.com/pune/events/smita-patil-documentary-and-short-film-festival |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=7 December 2018 |title=7th Smita Patil international film festival to be held in Pune on December 8–9 |url=https://www.hindustantimes.com/pune-news/7th-smita-patil-international-film-festival-to-be-held-in-pune-on-december-8-9/story-EiOo4iO5n1fNnfVEJhrqyN.html |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 September 2018 |title=Every life matters, says the man who has saved scores |work=The Times of India |location=Pune |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/every-life-matters-says-the-man-who-has-saved-scores/articleshow/65739732.cms}}</ref><ref>{{Cite web |title=Salvage army |url=https://punemirror.indiatimes.com/others/sunday-read/salvage-army/articleshow/65371969.cms |website=Pune Mirror }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=November 2023|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cop documents work of Pune's unsung hero |url=https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525090409/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms |archive-date=25 May 2019 |access-date=15 February 2019 |website=Pune Mirror |archivedate=25 ಮೇ 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190525090409/https://punemirror.indiatimes.com/pune/civic/cop-documents-work-of-punes-unsung-hero/articleshow/64626498.cms }}</ref> 2015ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಮೈಥಿಲಿ ರಾವ್ ಅವರು ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ಃ ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಇನ್ಕಾಂಡೆಸೆನ್ಸ್" ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಆರ್ಕೈವ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, "ಸ್ಮಿತಾ-ಎ ಮೈನರ್ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ ಆಫ್ ಎ ಮೇಜರ್ ನಟಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟೀವ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=12 December 2015 |title=Maithili Rao's book on Smita Patil gives marvellous insights |url=https://www.hindustantimes.com/books/maithili-rao-s-book-on-smita-patil-gives-marvellous-insights/story-OC2kY8TxoHRR9AMG0XPblL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.hindustantimes.com/books/maithili-rao-s-book-on-smita-patil-gives-marvellous-insights/story-OC2kY8TxoHRR9AMG0XPblL_amp.html |archive-date=16 August 2022 |access-date=11 August 2022 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |title=Remembering Smita Patil |url=https://www.mid-day.com/mumbai-guide/famous-personalities/article/remembering-smita-patil-16578196 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.mid-day.com/amp/mumbai-guide/famous-personalities/article/remembering-smita-patil-16578196 |archive-date=16 August 2022 |access-date=27 September 2021 |website=Mid Day}}</ref> 1989ರಲ್ಲಿ, ಮೀರಾ ದಿವಾನ್, ಅವರ ಮೇಲೆ "ಸರ್ಚಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಸ್ಮಿತಾ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="RealSmita">{{Cite news |title=Smita Patil: The Woman Behind The Image |work=Rediff.com |url=https://www.rediff.com/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm |url-status=live |access-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128234730/https://m.rediff.com/amp/movies/special/smita-patil-the-woman-behind-the-image/20151015.htm |archive-date=28 November 2020}}</ref> ಒಡಿಸ್ಸಿ ನರ್ತಕಿ ಝೇಲಂ ಪರಾಂಜಪೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ "ಸ್ಮೃತಾಲಯ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು (1989ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ). ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ಗೆ ದಿವಂಗತ ನಟಿಯ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=15 October 2015 |title=Remembering Smita Patil: Attend this tribute organised by the actor's childhood friend |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/remembering-smita-patil-attend-this-tribute-organised-by-the-actor-s-childhood-friend/story-PWreNRuHOnFhdpa0iwCi6J.html |access-date=10 September 2019 |website=Hindustan Times}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ 100 ವರ್ಷಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಸೇವೆ|ಇಂಡಿಯಾ ಪೋಸ್ಟ್]] 3 ಮೇ 2013 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=3 May 2013 |title=President Pranab Mukherjee releases stamps on 50 Bollywood personalities |work=The Economic Times |agency=PTI |url=https://economictimes.indiatimes.com/president-pranab-mukherjee-releases-stamps-on-50-bollywood-personalities/articleshow/19870256.cms |access-date=3 April 2021}}</ref> ಅವರ ತಂದೆ ಶಿವಾಜಿರಾವ್ ಗಿರಿಧರ್ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರು 1996ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಧುಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=About Us |url=http://smitapatilpublicschool.org/SPPSAboutUs.aspx |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20150714043524/http://smitapatilpublicschool.org/SPPSAboutUs.aspx |archive-date=14 July 2015 |access-date=26 May 2013 |website=Smita Patil Public School |archivedate=14 ಜುಲೈ 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150714043524/http://smitapatilpublicschool.org/SPPSAboutUs.aspx }}</ref> 2010ರಲ್ಲಿ, ಇಂಡೋ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ದಿವಂಗತ ನಟಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ 11 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=Restoring Smita Patil's legacy |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/views/restoring-smita-patils-legacy/articleshow/21738569.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128142138/https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/views/restoring-smita-patils-legacy/articleshow/21738569.cms |archive-date=28 November 2011 |access-date=22 January 2021 |website=Mumbai Mirror}}</ref> ಪೋಲಿಷ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು [[ವಾರ್ಸಾ]] ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯು ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ [[ಪೋಲೆಂಡ್]] "ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ ರೆಟ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್" ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾದರು.<ref>{{Cite web |title=Poland pays tribute to actress Smita Patil |url=https://www.ndtv.com/entertainment/poland-pays-tribute-to-actress-smita-patil-608770 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816142138/https://www.ndtv.com/entertainment/poland-pays-tribute-to-actress-smita-patil-608770/amp/1 |archive-date=16 August 2022 |access-date=11 January 2021 |website=NDTV}}</ref> 2023ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ ಮಗ ಪ್ರತೀಕ್ ಬಬ್ಬರ್ ತನ್ನ ದಿವಂಗತ ತಾಯಿಗೆ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರತೀಕ್ ಪಾಟೀಲ್ ಬಬ್ಬರ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡನು. "ನನ್ನ ಹೆಸರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅದು ನನಗೆ, ಜನರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ, ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಂಪರೆಯ, ನನ್ನ ಪರಂಪರೆಯ, ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಜ್ಞಾಪನೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Prateik Babbar pays tribute to late mother Smita Patil; changes name to Prateik Patil Babbar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/prateik-babbar-pays-tribute-late-mother-smita-patil-changes-name-prateik-patil-babbar/ |access-date=29 August 2023 |website=Bollywood Hungama}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prateik Babbar pays tribute to his mother actress Smita Patil, adds Patil to his name |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/prateik-babbar-pays-tribute-to-mother-smita-patil-adds-patil-to-his-name-news-292434/amp |access-date=10 September 2023 |website=Outlook India}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ === * 2012ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಇಂಡಿಯಾ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ತನ್ನ "ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ 25 ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅರ್ಥ್ (1982) ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="25 must see">{{Cite web |date=15 October 2007 |title=25 Must See Bollywood Movies |url=http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |archive-date=15 October 2007 |website=Indiatimes Movies |access-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2024 |archivedate=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071015033906/http://movies.indiatimes.com/Special_Features/25_Must_See_Bollywood_Movies/articleshow/msid-1250837,curpg-8.cms |url-status=deviated }}</ref> * 2013ರಲ್ಲಿ, ''ನ್ಯೂಸ್ 18'' ತನ್ನ "100 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ 1982ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ಉಂಬರ್ತಾ ಮತ್ತು ಅಕಲೇರ್ ಶಾಂಧನಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=17 April 2013 |title=100 Years of Indian Cinema: The 100 greatest Indian films of all time |url=http://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-indian-cinema-the-100-greatest-indian-films-of-all-time-903065.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425234818/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200-56.html |archive-date=25 April 2013 |access-date=29 April 2021 |website=[[News18]] |page=36}}</ref> * 2022ರಲ್ಲಿ, ನಟಿ ರಿಚಾ ಚಡ್ಡಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ನೋಟವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Richa Chadha revisits late Smita Patil's iconic look, Prateik Babbar reacts |url=https://zeenews.india.com/people/richa-chadha-revisits-late-smita-patils-iconic-look-prateik-babbar-reacts-2444582.html |access-date=26 November 2022 |website=Zee News}}</ref> * 2023ರಲ್ಲಿ, ನಟಿ ಮಾಧುರಿ ಪವಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೈತ್ ರೇ ಜೈತ್ ಅವರ ನೋಟವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |title=Madhuri Pawar pays tribute to late actress Smita Patil on her birth anniversary with iconic 'Jait Re Jait' look |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/madhuri-pawar-pays-tribute-to-late-actress-smita-patil-on-her-birth-anniversary-with-iconic-jait-re-jait-look/articleshow/104497619.cms |access-date=26 October 2023}}</ref> === ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ === * 2015ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಮೈಥಿಲಿ ರಾವ್, ಪಾಟೀಲ್ ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಮಿತಾ ಪಾಟೀಲ್ಃ ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಇಂಕಾಂಡೆಸೆಬ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iMFMDQAAQBAJ&q=smita+patil|title=Smita Patil: A Brief Incandescenceb|last=Rao|first=Maithili|date=2015|publisher=HarperCollins Publishers India|isbn=9789351775133|language=en|author-link=Maithili Rao}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೬ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೫೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] 3jm2miavw2lxb41umuwph8bxb4jfhzh 0 178986 1373122 1372394 2026-05-10T03:48:51Z Ranjitha kundhapura 94505 1373122 wikitext text/x-wiki ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಸುರ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ, ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕರೆದು, ಅವಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಸುರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋದಳು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದಿನ ಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. 52n7x8cudb6vhylt5fvxg8prsoyxrd6 1373123 1373122 2026-05-10T04:02:04Z Ranjitha kundhapura 94505 1373123 wikitext text/x-wiki ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> <ref>ಗೊ.ರು. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ'', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬.</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಸುರ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ, ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕರೆದು, ಅವಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಸುರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋದಳು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದಿನ ಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== mrh4nhzm7rthsjwnouvflprzyexy8ia 1373126 1373123 2026-05-10T05:50:16Z Ranjitha kundhapura 94505 1373126 wikitext text/x-wiki '''ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ''' [[File:Maratiyara_Holi_Habba_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> <ref>ಗೊ.ರು. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ'', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬.</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಸುರ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ, ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕರೆದು, ಅವಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಸುರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋದಳು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದಿನ ಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== ddhfpy8tst9ylke2rksh6yyzkugri7t 1373127 1373126 2026-05-10T06:12:19Z Ranjitha kundhapura 94505 1373127 wikitext text/x-wiki '''ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ''' [[File:Maratiyara_Holi_Habba_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> <ref>ಗೊ.ರು. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ'', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬.</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಸುರ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ, ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕರೆದು, ಅವಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಸುರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋದಳು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದಿನ ಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. [[File:Traditional_Holi_Attire_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 60swwrpy7aodernu2ihz9vohak7d21e 1373128 1373127 2026-05-10T06:13:24Z Ranjitha kundhapura 94505 1373128 wikitext text/x-wiki '''ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ''' [[File:Maratiyara_Holi_Habba_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> <ref>ಗೊ.ರು. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ'', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬.</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಸುರ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ, ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕರೆದು, ಅವಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಸುರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋದಳು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದಿನ ಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== [[File:Traditional_Holi_Attire_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== pugqlonbwhqnsiswjmydvb7pu8h5u9w 1373129 1373128 2026-05-10T07:04:48Z Ranjitha kundhapura 94505 1373129 wikitext text/x-wiki '''ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ''' [[File:Maratiyara_Holi_Habba_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಭಾರತವು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಂಡ ದೇಶ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹಬ್ಬಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಸಂಭ್ರಮಭರಿತ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>ಗೊ.ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು. ೧೯೭೭</ref> <ref>ಗೊ.ರು. ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ, ''ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ'', ಪ್ರಸಾರಾಂಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ, ೧೯೯೬.</ref> == ಪರಿಚಯ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ಮೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಹಲವು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಾನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿ, ಹಾಡು-ನೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿಯರ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಟ್ಟು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ== ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಯೊಂದು ಇದೆ. ಈ ಕಥೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ಅಸುರ ರಾಜನಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನನ್ನೇ ದೇವರೆಂದು ಪೂಜಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಮಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಕೊನೆಗೆ, ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕರೆದು, ಅವಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ವರವಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ಆದರೆ ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಸುರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕಾ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋದಳು. ಈ ಘಟನೆಯು ಕೆಡುಕಿನ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯದಿನ ಜಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಹೋಲಿಕಾ ದಹನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸತ್ಯದ ಜಯವನ್ನು ಸಾರುವ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಹಬ್ಬವು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದ್ದು, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ==ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೇಷಭೂಷಣ== [[File:Traditional_Holi_Attire_Karnataka_2026.jpg|thumb|]] ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪುರುಷರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಗು ರಂಗಾದ ಉದ್ದನೆಯ ನೆರಿ ಅಂಗಿ, ಧೋತಿ, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗುಮಟೆ ಹಿಡಿದು ಕುಣಿಯುವವರ ವೇಷ ಇದಾಗಿದೆ. ಇವರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷವಾದ “ಅಜ್ಜನ ವೇಷ”ವೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿ ಮತ್ತು ಕುರ್ಥಾ ಧರಿಸಿ, ಉದ್ದನೆಯ ಬಿಳಿ ಗಡ್ಡ ಇಟ್ಟು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡು (ಕೋಲು) ಹಿಡಿದು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅಂಗಿ, ಪಂಜೆ ಹಾಗೂ ಕೇಸರಿ ಶಾಲು ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಣಿತದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ, ಗುಮಟಿ, ತಾಳ ಮುಂತಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ, ಕೊಲ್ಲೂರು ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ ದೇವಿ, ಶೃಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ದೇವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟವರು ಗುಮಟಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಸರಧಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಸ್ಯಮಯವಾದ ಅಜ್ಜನ ಕುಣಿತವೂ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಇವರ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮದಲೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದವರು ಈ ಹಾಡನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕುಣಿತದ ನಂತರ ಕೋಲಾಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪರಸ್ಪರ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ ಹಾಡಿನ ಲಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾಟದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಮರಾಠಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಸಂಗೀತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು, ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ==ಹೋಳಿಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸುವ ವಿಧಾನ== ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಉದ್ದೇಶ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಆಚರಣೆ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾನುಸಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಡಮೊಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ಏಳನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸತತವಾಗಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆ ಹಾಗೂ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದವರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು “ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಮೊದಲ ದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಕಾಯಿ (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ) ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ, ಕೋಲು, ಉಡುಪು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ.ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು “ಮದಲೆಗೆ ಹೂ ಇಡುವುದು” ಅಥವಾ “ಕಾಯಿ ಇಡುವುದು” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ದಿನ ಕೇರಿಯ ಗಂಡಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ಚಪ್ಪರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಯ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಶುಚಿಯಾಗಿ ಅಂಗಿ–ಪಂಚೆ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮಾಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅನಂತರ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೆ ಪೇಟ ಧರಿಸಿ, ಗುಮಟಿ, ಮದಲೆ, ತಾಳ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾಟದ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟವರು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನೆಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಯವರು ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರನ್ನು ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಗುಮಟಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಾರೆ.ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮನೆಯವರು ಕೊಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಮನೆಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ದಿನದ ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟೋಪಚಾರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕೊನೆಯ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡಿ, ಅವರ ಅತಿಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟು ಪುನಃ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಕೂತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನು ಒಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಚಪ್ಪರದೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಳಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಂಡಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದವರು ಆ ದಂಡದ ಅಡಿಯಿಂದ ನುಗ್ಗಿಕೊಂಡು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಳದ ಸುತ್ತ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿಶಿನ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ನೀರನ್ನು (ಹಾನಾ) ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಂಡೆ ಹಾಗೂ ದೀಪವನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತೈದೆಯವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಪುರಾಣಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುಣಿತವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ದಿನದ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಕುಣಿತ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾಣಕಥೆಯು ಮುಂದುವರಿದು ಏಳನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಕಥೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Holi Keri, the traditional place where Maratiyara Holi Habba is celebrated in Karnataka.jpg|thumb|250px|]] ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ದಿನ, ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದ ಅಂಗಳದ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾವಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉದ್ದನೆಯ ಕಂಬವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಬವನ್ನು ಹೂಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಜಾಗಂಟೆ ಬಾರಿಸಿ, ಶಂಖ ಊದುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಬವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಂಟನೇ ದಿನ ಈ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಜಡೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು “ಜಡೆಕಂಬ” ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೋಳಿ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಆ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ದಿನ ಅವರು ಚಪ್ಪರವನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ಮನೆಮನೆಯ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೂ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರು ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆವೇಶ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಹನುಮಂತನ ಆಕರ್ಷಣೆಯಂತೆ ಹಾರುತ್ತ, ಕೂಗುತ್ತ ಹಾಗೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಅವರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದಂತೆ ನಿಂತು, ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವರು ಜಡೆಕಂಬವನ್ನು ಏರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಂಗಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ದೇವಿಯ ವಾಹನವಾದ ಹುಲಿ ಬಂದು ಚಳಿ ಕಾಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಂಕಿ ಆರಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಪುರುಷರೇಲ್ಲರೂ ಬೂದಿಯನ್ನು ಕೈ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಕರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೈಯನ್ನು ತಟ್ಟಿಬೂದಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಎಲ್ಲರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಕೈ ಮುಗಿದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಎಂಟನೇ ದಿನವೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿದ್ದು, ಈ ದಿನ ಪ್ರತಿ ಮರಾಠಿ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಹಬ್ಬದ ಊಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನ ಹೋಳಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟವೆಲ್ಲವೂ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ವೇಷಭೂಷಣ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಮಟಿ ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಕಂಬಕ್ಕೆ ಜಡೆ ಹಾಕುವ ಆಟವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜನ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಜಡೆ ಕಂಬದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಎಂಟು ಎಳೆಯ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಹಿಂದೆ ಒಬ್ಬರು ಓಡುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತ ಹಗ್ಗದ ತುದಿಯವರೆಗೆ ಜಡೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಡೆ ಹೇಗೆ ಹಾಕಿದರೋ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಡೆಯನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಮನರಂಜನೆಯುತವಾಗಿದೆ. ಈ ಆಟವು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳ ನೀರು ಮೀಯುವ ಆಚರಣೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಮದುವೆಯಾಗದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ನೀರು ಮೀಯುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಅಂಗಳದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಣಿಯುತ್ತಾ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಒಬ್ಬರು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಕೂಗುತ್ತ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರು ಮೀಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲರೂ ಚಪ್ಪರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಓಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೋಳಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಹೊಳೆಯ ಗುಂಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೋಳಿ ದೇವರ ಕಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಹೋಳಿಗುಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲ ಗಂಡಸರು ಹೋಳಿ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಹೋಳಿ ದೇವರಿಗೆ ಕಾಯಿ ಒಡೆದು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಕಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ದಾಟಿಯೇ ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಬೇಕು. ಹೋಳಿ ಚಪ್ಪರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸರದಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಮುತೈದೆಯರು ಆರತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಹಾಕಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರತಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಆರತಿ ತಟ್ಟೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾಗಿ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕೇರಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಬಂದ ಮುತೈದೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಆರಿಸುವುದು ಒಂದು ಮನರಂಜನೆಯ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಮುಗಿದ ನಂತರದ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ದೇವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ನಂಬಿದ ಭಕ್ತರು ದೇವರಿಗೆ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿಯ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದರಿಂದ ಬಾಡೂಟವನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪಾತ್ರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದೈವ ಆಕರ್ಷಣೆಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದಿನದಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನ ಮಹಿಮೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಮರಾಠಿ ಜನರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವರ್ಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ವರ್ಷದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಬ್ಬವಲ್ಲ, ಅದು ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲಕ ಜನರು ಹಳೆಯ ವೈಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣಗಳ ಆಟ, ಹಬ್ಬದ ಊಟ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭ್ರಮ ಎಲ್ಲವು ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಮರಾಠಿ ಜನಾಂಗದ ಹೋಳಿ ಹಬ್ಬವು ಸಂತೋಷ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸೊಬಗುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಮಹತ್ವದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== c7f2tc4fyfbllebi2p0be2m4k6fyzeu 0 179030 1373110 1372290 2026-05-09T19:19:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1373110 wikitext text/x-wiki '''''ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ''''' ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ]]ಯ ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಆಗಿದೆ. ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ್‌]] 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು <ref>{{cite web |title=ಹೊಸ ಕಥೆ, ಹೊಸ ತಿರುವು! Colors Kannada ನಲ್ಲಿ ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ’ |url= https://chittaranews.com/colors-kannada-to-telecast-new-serial-gandada-gudi/ |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ಚಿತ್ರ ನ್ಯೂಸ್}}</ref>. ತಾರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಭವಿಷ್, ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ, ಕರಿಸುಬ್ಬು, ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ, ಜಯಂತ್, ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಮುಂತಾದವರಿದ್ದಾರೆ. '''ಕಥಾ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್''' ಬ್ಯಾನರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{cite web |title= ಬರ್ತಿದೆ 'ಶ್ರೀ ಗಂಧದ ಗುಡಿ': ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಥೆ ಏನು? ಯಾರೆಲ್ಲಾ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/sri-gandhada-gudi-serial-to-telecast-from-october-6th-8pm/articleshow/124213386.cms. |website= 29 ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. {{Infobox television | image = [[ಚಿತ್ರ:Shree Gandhadagudi.png|thumb|ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್]] | italic_title = | name = | image_size = | caption = | alt_name = | genre = ದೈನಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ | creator = | based_on = | inspired_by = | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = ಪ್ರಕಾಶ್ ಮುಚ್ಚಳಗುಡ್ಡ | starring = | music = | open_theme = | country = [[ಭಾರತ]] | language = [[ಕನ್ನಡ]] | num_seasons = | num_episodes = | producer = ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್, ಪ್ರದೀಪ್ ಆಜ್ರಿ | location = | cinematography = | editor = | camera = | runtime = 22 ನಿಮಿಷಗಳು | company = ಕಥಾ ಕ್ರಿಯಷನ್ಸ್ | distributor = | budget = | network = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 | last_aired = ಪ್ರಸ್ತುತ | preceded_by = | followed_by = | related = }} ==ಕಥಾವಸ್ತು== ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೇ ಇರುವ ಮನೆಗೆ ಹೆಣ್ಣೊಂದು ಸೊಸೆಯಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮನೆಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಊರ ಜನರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುವುದು ಕಥಾವಸ್ತು ಆಗಿದೆ. ==ಸಾರಾಂಶ== ನಟ ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿರೋ ಅಪ್ಪ [[ನಟರಾಜ]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ '''''ಮುತ್ತುರಾಜ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಕಂಠೀರವ, ಮಯೂರ''''' ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಂತೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ರದ್ದು ಒಂದೊಂದು ಹಾದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆ ನಟರಾಜ ಕುಡುಕನಾಗಿದ್ದು, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ನಟರಾಜ ಸಂಪಾದಿಸಿರೋದು ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂದೆಯಿಂದ ಮನೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮನೆಗೆ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣೂ ಬರೋಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಬಂದರೂ ಬದುಕೋಕೆ ಅಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊರಿನ ಜನ ಮಾತಾನಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆಗೆ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬರ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಯಾಕೆ ಬರ್ತಾಳೆ? ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ? ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಉಳೀತಾಳೆ? ಉಳಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಮನೆಯನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ? ಹೇಗೆ ಸರಿ ಮಾಡ್ತಾಳೆ?. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಮನೆಗೆ ತಾಯಿ, ತಂಗಿ, ಅಕ್ಕ, ಅತ್ತಿಗೆ, ಸೊಸೆ, ಮಡದಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಿಗ್ತಾಳೆ. ಸೋದರ ನಂಟು ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುವುದನ್ನು ಕ್ತಥೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ==ಪ್ರಸಾರ== ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯು 2025ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 6ಕ್ಕೆ ರಾತ್ರಿ 8 ಗಂಟೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪತ್ರಿದಿನ ರಾತ್ರಿ 8:30ಗೆ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಕಲಾವಿದರು== ====ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರಗಳು==== ;ನಾಲ್ವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು *ಶಿಶಿರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ <ref>{{cite web |title=‘ಬಿಗ್ ಬಾಸ್’ ಶಿಶಿರ್‌! ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಸೀರಿಯಲ್‌ನ ಮುತ್ತುರಾಜ ಇವರೇ ಕಣ್ರೀ! |url= https://vijaykarnataka.com/tv/bigg-boss-kannada/bigg-boss-kannada-11-contestant-shishir-shastry-playing-lead-in-shri-gandhada-gudi-serial/articleshow/123113659.cms? |website= 5 ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಮುತ್ತುರಾಜ್ ಆಲಿಯಾಸ್ ಮುತ್ತು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ. *ಭವಿಷ್ : ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಆಲಿಯಾಸ್ ಹರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ಚಂದನಾ ಗಂಡನಾಗಿ. *ಜಯಂತ್: ಕಂಠೀವ ಆಲಿಯಾಸ್ ಕಂಠೀ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಗಗನ್ ದೀಪ್: ಮಯೂರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ;ನಾಲ್ವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ಜೋಡಿ *ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್ <ref>{{cite web |title= ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ: ಮುತ್ತು ಬಾಳಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಎಂಟ್ರಿಕೊಟ್ಟ 'Miss Uttar Kannada' ದೃಷ್ಟಿ ನಾಯಕ್|url=https://kannada.asianetnews.com/gallery/tv-talk/drasti-naik-entry-to-gandhada-gudi-serial-k9aax11?photo=1 |website=30 ಮಾರ್ಚ್ 2026, 2026 |publisher= ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ }}</ref> : ಮಹಿಮ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ * ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್ <ref>{{cite web |title=ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ನೇಹ ಮಂಜುನಾಥ್‌: ‘ಶ್ರೀಗಂಧದ ಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಹೊಸ ನಾಯಕಿ ಮಾಹಿತಿ |url= https://vijaykarnataka.com/tv/news/new-actress-sneha-manjunath-has-come-in-to-replace-the-role-of-chandan-played-by-sanjana-burli-in-the-serial-shree-gandhada-gudi/articleshow/129586829.cms |website= 15 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ }}</ref>: ಚಂದನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ನಂತರ)</small>, ಹರಿ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ, **ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ <ref>{{cite web |title= ‘ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ’ ಧಾರಾವಾಹಿಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದ ಸಂಜನಾ ಬುರ್ಲಿ; ಮುಂದೇನು?|url=https://tv9kannada.com/entertainment/television/sanjana-burli-quits-shri-gandhada-gudi-serial-sneha-manjunath-is-the-new-face-1159794.html |website= 13ಮಾರ್ಚ್ 2026 |publisher= ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ }}</ref> : <small>(ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮೊದಲು)</small> *ಮಧುರಾ: ವೈಭವಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ====ಸಹಾಯಕ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರಗಳು==== *ಭುವನ ಮುರಳಿ: ಭಾರತಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಎಂ ಎಸ್: ಚಂದನಾ ಅಣ್ಣನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಕರಿಸುಬ್ಬು: ನಟರಾಜ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ವರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳ ತಂದೆಯಾಗಿ. *ಅಶ್ವಥ್ ನೀನಾಸಂ: ಚಂದನಾ ಅಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ *ಸಾರಿಕಾ ಮ್ಯಾಥಿವ್: ಭಾರತಿ ಅಮ್ಮನಾಗಿ ==ರೂಪಾಂತಾರಗಳು== {| class="wikitable" style="margin-right: 0;" |- style="color:black" ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಭಾಷೆ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಮೂಲಬಿಡುಗಡೆ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ವಾಹಿನಿ(ಗಳು) ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ ! style="background:#7b0c0c;color:white"| ಟಿಫ್ಫಣಿಗಳು ! style="background:#7b0c0c;color:white"| Ref. |- | [[ತಮಿಳು]] | ''ಅಯ್ಯನರ್ ಥುನೈ'' <br/> அய்யனார் துணை | 27 ಜನವರಿ2025 | [[:en:Star Vijay| ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ]] |Rowspan=6|ಪ್ರಸ್ರಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ | ಮೂಲ | |- |[[ಕನ್ನಡ]] | ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ |6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 |[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] |rowspan="5"|ರೀಮೇಕ್ |<ref>{{cite web|url=https://indiantvinfo.com/what-are-the-remakes-of-ayyanar-thunai-in-other-languages/|title=Ayyanar Thunai Remakes in Other Languages – Baai Tujha Ashirvad , Shree Gandhadagudi, Podarillu, Kattathe Kilikkoodu}}</ref> |- |[[ಮಲಯಾಳಂ]] |'' ಕಟ್ಟಥೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೊಡು '' <br /> കാറ്റത്തെ കിളിക്കൂട് |10 ನವೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Asianet (TV channel)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] |<ref>{{cite web|url=https://www.keralatv.in/kattathe-kilikkodu-serial-asianet-actors/|title=Kattathe Kilikkodu Serial Asianet Starts from 10 November and Telecast Everyday at 8:00 PM}}</ref> |- |[[ತೆಲುಗು]] |''ಪೊದರಿಲ್ಲು'' <br /> పొదరిల్లు |8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |[[:en:Star Maa| ಸ್ಟಾರ್ ಮಾ]] |<ref>{{cite web|url=https://tamil.timesnownews.com/entertainment/ayyanar-thunai-cast-and-crew-in-telugu-vijay-tv-top-rating-serial-ayyanar-thunai-is-remake-in-telugu-star-maa-channel-see-he-promo-and-telecast-time-and-date-article-153097931|title=Ayyanar Thunai: தெலுங்கில் ரீமேக் செய்யப்படும் அய்யனார் துணை... ஹீரோவாக நடிக்க போகும் தமிழ் நடிகர் யார் தெரியுமா?}}</ref> |- | [[ಮರಾಠಿ]] |''ಬಾಯಿ ತುಝಾ ಆಶೀರ್ವಾದ್'' <br/> बाई तुझा आशीर्वाद | 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 | [[:en:Star Pravah| ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರವಾಹ್]] | <ref>{{cite web|url=https://www.esakal.com/premier/star-pravah-bai-tuza-aashirwad-serial-promotional-strategy-went-viral-on-social-media-entertainment-news-kds07|title=मालिकेच्या प्रोमोशनसाठी अनोखा प्रयोग ! दांगट कुटूंबाने चक्क आंब्यांनी केली एकुलत्या एक सुनेची तुला|website=Esakal|date=17 April 2026}}</ref> |- |[[ಹಿಂದಿ]] | ''ಬರೆಲಿ ಕೇ ಬಚ್ಚನ್ '' <br/> बरेली के बच्चन | ಪ್ರಸಾರವಾಗಬೇಕು | [[:en:Colors TV| ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ]] | <ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bareilly-ke-bacchan-promo-out-a-quirky-take-on-family-dysfunction-set-in-bareilly/articleshow/130351906.cms|title=‘Bareilly Ke Bacchan’ promo out: A quirky take on family dysfunction set in Bareilly|website=[[The Times of India]]|date=18 April 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://cineulagam.com/article/good-news-for-ayyanar-thunai-serial-fans-1776434538|title=அய்யனார் துணை சீரியல் ரசிகர்களுக்கு வந்த சூப்பர் குட் நியூஸ்... சீரியலுக்கு இவ்வளவு மவுசா? |website=cineulagam.com|date=17 April 2026}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://www.hotstar.com/in/shows/shri-gandhada-gudi/1271461367 ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} @ [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ |ಜಿಯೋ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ ]] ನಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಬಹುದು [[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆ]] frsbuhxy4oanvhugyah5d1vbsirbrld 0 179075 1373100 1372958 2026-05-09T15:41:17Z Mahaveer Indra 34672 /* ಮತದಾನದ ಸಮಯ */ 1373100 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = ೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ | country = India | type = Legislative | ongoing = no | vote_type = party | previous_election = 2021 West Bengal Legislative Assembly election | previous_year = ೨೦೨೧ | next_election = ೨೦೩೧ | registered = 70,459,284 ({{decrease}} 8.06%)<ref name="The Indian Express-2026"/><ref>{{cite web |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/api/download?url=LMAhAK6sOPBp%2FNFF0iRfXbEB1EVSLT41NNLRjYNJJP1KivrUxbfqkDatmHy12e%2FzBiU51zPFZI5qMtjV1qgjFg193XTtp6Zn6FU9qB%2FYxKh2I6Fg%2BNN0%2Fk6VQmFY0pHFCSv%2B1yJkuMeCkTzY9fhBvw%3D%3D |title=ECI Press Note: 2026 Assembly Elections Schedule |work=Election Commission of India |accessdate=15 March 2026}}</ref> | next_year = 2031 | election_date = ೨೩ ಮತ್ತು ೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (೨೯೩ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ)<br>೨೧ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ (೧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ) | seats_for_election = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ | majority_seats = ೧೪೮ | turnout = 92.93% ({{increase}} 10.63 [[Percentage point|pp]]) | outgoing_members = 17th West Bengal Assembly | elected_members = 18th West Bengal Assembly | image1 = {{CSS image crop|Image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg|bSize = 125 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 0|oLeft = 6}} | leader1 = ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ | leader_since1 = ೨೦೨೧ | leaders_seat1 = ನಂದಿಗ್ರಾಮ<br>ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ)'' | last_election1 = 38.15%, 77 seats | party1 = ಬಿಜೆಪಿ | seats1 = '''207''' | alliance1 = <!-- Do not insert any placeholder for "no alliance". --> | seat_change1 = {{increase}} 130 | popular_vote1 = '''29,224,804''' | percentage1 = '''45.84%''' | swing1 = {{up}} 7.69 [[Percentage point|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image =Ms. Mamata Banerjee, in Kolkata on July 17, 2018 (cropped) (cropped).JPG|bSize = 135 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 5|oLeft = 10}} | leader2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | leader_since2 = ೧೯೯೮ | party2 = ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | alliance2 = [[Trinamool Congress|AITC+]] | leaders_seat2 = ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಸೋಲು)'' | last_election2 = 48.02%, 215 seats | seats2 = 80 | seat_change2 = {{decrease}} 135 | popular_vote2 = 26,013,084 | percentage2 = 40.8% | swing2 = {{down}} 7.22 [[Percentage point|pp]] <!--Map-->| map_image = {{Switcher|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Partywise Result Map.svg|350px]]|Partywise results by constituency|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise Result Map.svg|350px]]|Alliance-wise results by constituency}} | map2 = {{Switcher|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election 2026.svg|350px]]|Partywise structure|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise 2026.svg|350px]]|Alliance-wise structure}} | title = [[Chief Minister of West Bengal|Chief Minister]] | before_election = [[Mamata Banerjee]] | before_party = [[Trinamool Congress|AITC]] | after_election = TBA | after_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]] }} ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ- ಅಂದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 23 ಮತ್ತು 29, 2026 ರಂದು ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ ಎಣಿಕೆ ನಡೆದು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೨೮೫ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು. 2011 ರಿಂದಲೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು 1937 ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಲಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ. ಬಂಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರಲಿ 92.93% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು. == ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ ಮೇ 7, 2026 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2021 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 294 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 215 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. == ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಗಳ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವು ಪೌರತ್ವ, ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ತೀವ್ರ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರೀ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಇದರಡಿ ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಟುವಾ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮತದಾರರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಮತದಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) ಮತ್ತು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಮತಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಸಿಎಎ ತ್ವರಿತ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರೆ, ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಕೋಮು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಯತ್ನವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳಿ 'ಅಸ್ಮಿತೆ' (ಗುರುತು) ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣದ ಹೊರತಾಗಿ, ಶಾಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಗರಣ, 2024ರ ಆರ್.ಜಿ. ಕರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದುರಂತದ ನಂತರದ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಳವಳಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರ ಅಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎಐಟಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿರಂತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಬಿಜೆಪಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ರಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿತು. == ಮತದಾನದ ಸಮಯ== ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮಾರ್ಚ್ 15, 2026 ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Phase Wise Schedule.svg|right|thumb|300px]] ಫಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಂಭೀರ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ಮರುಮತದಾನ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಮೇ 24, 2026 ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿದೆ. {| class="wikitable"style="text-align:center; |+ |- ! rowspan="2" | ವಿಷಯ ! colspan="2" | ಹಂತಗಳು |- ! style="background: #fff28f | ಹಂತ ೧ ! style="background: #feb8e3 | ಹಂತ ೨ |- | ಅಧೀಕೃತ ಸೂಚನೆ | ೩೦ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ | ೨ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | ೬ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ | ೭ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೦ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೊನೆಯ ದಿನ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕ | ೨೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೨೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು | 152<ref name="scheduleofgeneral">{{Cite web |title=Schedule of General Election to the West Bengal Legislative Assembly, 2026 – WBXPress |url=https://wbxpress.com/schedule-general-election-west-bengal-legislative-assembly-2026/ |access-date=16 April 2026 |website=wbxpress.com}}</ref> | 142<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು | ಕ್ಷೇತ್ರ 1–76,<br>203–258,<br> ಮತ್ತು 275–294<ref name="scheduleofgeneral" /> | ಕ್ಷೇತ್ರ 77–202 ಮತ್ತು <br>259–274,<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ಮತ ಎಣಿಕೆ | colspan="2" | ೪ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |- | ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | colspan="2" | ೬ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |} == ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು== === ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ=== {{Hidden | header = ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election AITC+ Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|AITC+ Seat Sharing]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #20c646" | |- | colspan="6" | '''ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ/ಕಿ ! Seats<ref>{{Cite web |date=18 March 2026 |title=Mamata Banerjee Predicts Over 226 For TMC In Bengal Polls, Announces Alliance With Anit Thapa's BGPM |url=https://www.thedailyjagran.com/india/mamata-banerjee-predicts-over-226-for-tmc-in-bengal-polls-announces-alliance-with-anit-thapas-bgpm-10303889 |access-date=18 March 2026 |website=The Daily Jagran |language=en|last=Pandey|first=Akansha}}</ref> |- | style="background-color: #20c646" | | ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | [[File:Flag of the All India Trinamool Congress.png|50px|border]] | [[File:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50px|centre]] | [[ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] | 291<ref name="The Hindu-2026" /> |- | style="background-color: #ffef03" | |ಭಾರತೀಯ ಘೂರ್ಖಾ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ್ ಮೋರ್ಛಾ | | [[File:Indian Election Symbol Battery-Torch.png|50px|centre]] | ಅನಿಲ್ ಥಾಪಾ<ref>{{Cite web |date=10 September 2025 |title=Anit Thapa shifts gears, broaches identity: BGPM celebrates fifth foundation day |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapa-shifts-gears-broaches-identity-bharatiya-gorkha-prajatantrik-morcha-celebrates-fifth-foundation-day-prnt/cid/2122203 |access-date=22 December 2025 |website=The Telegraph|last=Chhetri|first=Vivek}}</ref> | 3<ref name="The Times of India-2026b">{{Cite news |date=15 March 2026 |title=TMC ally 1st off block to announce candidates for three Hills seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/tmc-ally-1st-off-block-to-announce-candidates-for-three-hills-seats/articleshow/129593653.cms |access-date=16 March 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257|last=Gupta|first=Roshan}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 294 |} l9ktk3r6aynobe6zozzi62q5h8xddrm 1373101 1373100 2026-05-09T15:47:52Z Mahaveer Indra 34672 /* ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು */ 1373101 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = ೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ | country = India | type = Legislative | ongoing = no | vote_type = party | previous_election = 2021 West Bengal Legislative Assembly election | previous_year = ೨೦೨೧ | next_election = ೨೦೩೧ | registered = 70,459,284 ({{decrease}} 8.06%)<ref name="The Indian Express-2026"/><ref>{{cite web |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/api/download?url=LMAhAK6sOPBp%2FNFF0iRfXbEB1EVSLT41NNLRjYNJJP1KivrUxbfqkDatmHy12e%2FzBiU51zPFZI5qMtjV1qgjFg193XTtp6Zn6FU9qB%2FYxKh2I6Fg%2BNN0%2Fk6VQmFY0pHFCSv%2B1yJkuMeCkTzY9fhBvw%3D%3D |title=ECI Press Note: 2026 Assembly Elections Schedule |work=Election Commission of India |accessdate=15 March 2026}}</ref> | next_year = 2031 | election_date = ೨೩ ಮತ್ತು ೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (೨೯೩ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ)<br>೨೧ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ (೧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ) | seats_for_election = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ | majority_seats = ೧೪೮ | turnout = 92.93% ({{increase}} 10.63 [[Percentage point|pp]]) | outgoing_members = 17th West Bengal Assembly | elected_members = 18th West Bengal Assembly | image1 = {{CSS image crop|Image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg|bSize = 125 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 0|oLeft = 6}} | leader1 = ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ | leader_since1 = ೨೦೨೧ | leaders_seat1 = ನಂದಿಗ್ರಾಮ<br>ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ)'' | last_election1 = 38.15%, 77 seats | party1 = ಬಿಜೆಪಿ | seats1 = '''207''' | alliance1 = <!-- Do not insert any placeholder for "no alliance". --> | seat_change1 = {{increase}} 130 | popular_vote1 = '''29,224,804''' | percentage1 = '''45.84%''' | swing1 = {{up}} 7.69 [[Percentage point|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image =Ms. Mamata Banerjee, in Kolkata on July 17, 2018 (cropped) (cropped).JPG|bSize = 135 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 5|oLeft = 10}} | leader2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | leader_since2 = ೧೯೯೮ | party2 = ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | alliance2 = [[Trinamool Congress|AITC+]] | leaders_seat2 = ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಸೋಲು)'' | last_election2 = 48.02%, 215 seats | seats2 = 80 | seat_change2 = {{decrease}} 135 | popular_vote2 = 26,013,084 | percentage2 = 40.8% | swing2 = {{down}} 7.22 [[Percentage point|pp]] <!--Map-->| map_image = {{Switcher|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Partywise Result Map.svg|350px]]|Partywise results by constituency|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise Result Map.svg|350px]]|Alliance-wise results by constituency}} | map2 = {{Switcher|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election 2026.svg|350px]]|Partywise structure|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise 2026.svg|350px]]|Alliance-wise structure}} | title = [[Chief Minister of West Bengal|Chief Minister]] | before_election = [[Mamata Banerjee]] | before_party = [[Trinamool Congress|AITC]] | after_election = TBA | after_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]] }} ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ- ಅಂದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 23 ಮತ್ತು 29, 2026 ರಂದು ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ ಎಣಿಕೆ ನಡೆದು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೨೮೫ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು. 2011 ರಿಂದಲೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು 1937 ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಲಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ. ಬಂಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರಲಿ 92.93% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು. == ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ ಮೇ 7, 2026 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2021 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 294 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 215 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. == ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಗಳ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವು ಪೌರತ್ವ, ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ತೀವ್ರ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರೀ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಇದರಡಿ ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಟುವಾ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮತದಾರರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಮತದಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) ಮತ್ತು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಮತಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಸಿಎಎ ತ್ವರಿತ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರೆ, ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಕೋಮು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಯತ್ನವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳಿ 'ಅಸ್ಮಿತೆ' (ಗುರುತು) ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣದ ಹೊರತಾಗಿ, ಶಾಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಗರಣ, 2024ರ ಆರ್.ಜಿ. ಕರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದುರಂತದ ನಂತರದ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಳವಳಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರ ಅಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎಐಟಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿರಂತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಬಿಜೆಪಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ರಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿತು. == ಮತದಾನದ ಸಮಯ== ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮಾರ್ಚ್ 15, 2026 ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Phase Wise Schedule.svg|right|thumb|300px]] ಫಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಂಭೀರ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ಮರುಮತದಾನ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಮೇ 24, 2026 ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿದೆ. {| class="wikitable"style="text-align:center; |+ |- ! rowspan="2" | ವಿಷಯ ! colspan="2" | ಹಂತಗಳು |- ! style="background: #fff28f | ಹಂತ ೧ ! style="background: #feb8e3 | ಹಂತ ೨ |- | ಅಧೀಕೃತ ಸೂಚನೆ | ೩೦ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ | ೨ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | ೬ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ | ೭ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೦ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೊನೆಯ ದಿನ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕ | ೨೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೨೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು | 152<ref name="scheduleofgeneral">{{Cite web |title=Schedule of General Election to the West Bengal Legislative Assembly, 2026 – WBXPress |url=https://wbxpress.com/schedule-general-election-west-bengal-legislative-assembly-2026/ |access-date=16 April 2026 |website=wbxpress.com}}</ref> | 142<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು | ಕ್ಷೇತ್ರ 1–76,<br>203–258,<br> ಮತ್ತು 275–294<ref name="scheduleofgeneral" /> | ಕ್ಷೇತ್ರ 77–202 ಮತ್ತು <br>259–274,<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ಮತ ಎಣಿಕೆ | colspan="2" | ೪ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |- | ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | colspan="2" | ೬ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |} == ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು== === ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ=== {{Hidden | header = ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election AITC+ Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #20c646" | |- | colspan="6" | '''ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ/ಕಿ ! Seats<ref>{{Cite web |date=18 March 2026 |title=Mamata Banerjee Predicts Over 226 For TMC In Bengal Polls, Announces Alliance With Anit Thapa's BGPM |url=https://www.thedailyjagran.com/india/mamata-banerjee-predicts-over-226-for-tmc-in-bengal-polls-announces-alliance-with-anit-thapas-bgpm-10303889 |access-date=18 March 2026 |website=The Daily Jagran |language=en|last=Pandey|first=Akansha}}</ref> |- | style="background-color: #20c646" | | ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | [[File:Flag of the All India Trinamool Congress.png|50px|border]] | [[File:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50px|centre]] | [[ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] | 291<ref name="The Hindu-2026" /> |- | style="background-color: #ffef03" | |ಭಾರತೀಯ ಘೂರ್ಖಾ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ್ ಮೋರ್ಛಾ | | [[File:Indian Election Symbol Battery-Torch.png|50px|centre]] | ಅನಿಲ್ ಥಾಪಾ<ref>{{Cite web |date=10 September 2025 |title=Anit Thapa shifts gears, broaches identity: BGPM celebrates fifth foundation day |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapa-shifts-gears-broaches-identity-bharatiya-gorkha-prajatantrik-morcha-celebrates-fifth-foundation-day-prnt/cid/2122203 |access-date=22 December 2025 |website=The Telegraph|last=Chhetri|first=Vivek}}</ref> | 3<ref name="The Times of India-2026b">{{Cite news |date=15 March 2026 |title=TMC ally 1st off block to announce candidates for three Hills seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/tmc-ally-1st-off-block-to-announce-candidates-for-three-hills-seats/articleshow/129593653.cms |access-date=16 March 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257|last=Gupta|first=Roshan}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 294 |} === ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ === {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #ff9933;" | |- ! colspan="2" | Party ! Flag ! Symbol ! Leader ! Seats |- | style="background-color: #ff9933; width: 5px;" | | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] | [[File:BJP Flag.svg|50px|border]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px|centre]] | ಸಮಿಕ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ | 294<ref>{{cite web|url=https://candidatelist.live/list/bjp-west-bengal-assembly-election-candidates-list-2026|title=BJP West Bengal Assembly Election Candidates List 2026|publisher=|access-date=3 May 2026}}</ref> |- |} 5b1ubmikz04ywcg5kqzqize606qdbze 1373102 1373101 2026-05-09T16:07:55Z Mahaveer Indra 34672 /* ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ */ 1373102 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = ೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ | country = India | type = Legislative | ongoing = no | vote_type = party | previous_election = 2021 West Bengal Legislative Assembly election | previous_year = ೨೦೨೧ | next_election = ೨೦೩೧ | registered = 70,459,284 ({{decrease}} 8.06%)<ref name="The Indian Express-2026"/><ref>{{cite web |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/api/download?url=LMAhAK6sOPBp%2FNFF0iRfXbEB1EVSLT41NNLRjYNJJP1KivrUxbfqkDatmHy12e%2FzBiU51zPFZI5qMtjV1qgjFg193XTtp6Zn6FU9qB%2FYxKh2I6Fg%2BNN0%2Fk6VQmFY0pHFCSv%2B1yJkuMeCkTzY9fhBvw%3D%3D |title=ECI Press Note: 2026 Assembly Elections Schedule |work=Election Commission of India |accessdate=15 March 2026}}</ref> | next_year = 2031 | election_date = ೨೩ ಮತ್ತು ೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (೨೯೩ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ)<br>೨೧ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ (೧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ) | seats_for_election = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ | majority_seats = ೧೪೮ | turnout = 92.93% ({{increase}} 10.63 [[Percentage point|pp]]) | outgoing_members = 17th West Bengal Assembly | elected_members = 18th West Bengal Assembly | image1 = {{CSS image crop|Image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg|bSize = 125 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 0|oLeft = 6}} | leader1 = ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ | leader_since1 = ೨೦೨೧ | leaders_seat1 = ನಂದಿಗ್ರಾಮ<br>ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ)'' | last_election1 = 38.15%, 77 seats | party1 = ಬಿಜೆಪಿ | seats1 = '''207''' | alliance1 = <!-- Do not insert any placeholder for "no alliance". --> | seat_change1 = {{increase}} 130 | popular_vote1 = '''29,224,804''' | percentage1 = '''45.84%''' | swing1 = {{up}} 7.69 [[Percentage point|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image =Ms. Mamata Banerjee, in Kolkata on July 17, 2018 (cropped) (cropped).JPG|bSize = 135 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 5|oLeft = 10}} | leader2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | leader_since2 = ೧೯೯೮ | party2 = ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | alliance2 = [[Trinamool Congress|AITC+]] | leaders_seat2 = ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಸೋಲು)'' | last_election2 = 48.02%, 215 seats | seats2 = 80 | seat_change2 = {{decrease}} 135 | popular_vote2 = 26,013,084 | percentage2 = 40.8% | swing2 = {{down}} 7.22 [[Percentage point|pp]] <!--Map-->| map_image = {{Switcher|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Partywise Result Map.svg|350px]]|Partywise results by constituency|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise Result Map.svg|350px]]|Alliance-wise results by constituency}} | map2 = {{Switcher|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election 2026.svg|350px]]|Partywise structure|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise 2026.svg|350px]]|Alliance-wise structure}} | title = [[Chief Minister of West Bengal|Chief Minister]] | before_election = [[Mamata Banerjee]] | before_party = [[Trinamool Congress|AITC]] | after_election = TBA | after_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]] }} ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ- ಅಂದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 23 ಮತ್ತು 29, 2026 ರಂದು ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ ಎಣಿಕೆ ನಡೆದು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೨೮೫ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು. 2011 ರಿಂದಲೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು 1937 ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಲಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ. ಬಂಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರಲಿ 92.93% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು. == ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ ಮೇ 7, 2026 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2021 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 294 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 215 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. == ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಗಳ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವು ಪೌರತ್ವ, ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ತೀವ್ರ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರೀ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಇದರಡಿ ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಟುವಾ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮತದಾರರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಮತದಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) ಮತ್ತು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಮತಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಸಿಎಎ ತ್ವರಿತ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರೆ, ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಕೋಮು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಯತ್ನವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳಿ 'ಅಸ್ಮಿತೆ' (ಗುರುತು) ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣದ ಹೊರತಾಗಿ, ಶಾಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಗರಣ, 2024ರ ಆರ್.ಜಿ. ಕರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದುರಂತದ ನಂತರದ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಳವಳಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರ ಅಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎಐಟಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿರಂತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಬಿಜೆಪಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ರಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿತು. == ಮತದಾನದ ಸಮಯ== ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮಾರ್ಚ್ 15, 2026 ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Phase Wise Schedule.svg|right|thumb|300px]] ಫಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಂಭೀರ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ಮರುಮತದಾನ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಮೇ 24, 2026 ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿದೆ. {| class="wikitable"style="text-align:center; |+ |- ! rowspan="2" | ವಿಷಯ ! colspan="2" | ಹಂತಗಳು |- ! style="background: #fff28f | ಹಂತ ೧ ! style="background: #feb8e3 | ಹಂತ ೨ |- | ಅಧೀಕೃತ ಸೂಚನೆ | ೩೦ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ | ೨ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | ೬ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ | ೭ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೦ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೊನೆಯ ದಿನ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕ | ೨೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೨೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು | 152<ref name="scheduleofgeneral">{{Cite web |title=Schedule of General Election to the West Bengal Legislative Assembly, 2026 – WBXPress |url=https://wbxpress.com/schedule-general-election-west-bengal-legislative-assembly-2026/ |access-date=16 April 2026 |website=wbxpress.com}}</ref> | 142<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು | ಕ್ಷೇತ್ರ 1–76,<br>203–258,<br> ಮತ್ತು 275–294<ref name="scheduleofgeneral" /> | ಕ್ಷೇತ್ರ 77–202 ಮತ್ತು <br>259–274,<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ಮತ ಎಣಿಕೆ | colspan="2" | ೪ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |- | ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | colspan="2" | ೬ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |} == ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು== === ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ=== {{Hidden | header = ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election AITC+ Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #20c646" | |- | colspan="6" | '''ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ/ಕಿ ! Seats<ref>{{Cite web |date=18 March 2026 |title=Mamata Banerjee Predicts Over 226 For TMC In Bengal Polls, Announces Alliance With Anit Thapa's BGPM |url=https://www.thedailyjagran.com/india/mamata-banerjee-predicts-over-226-for-tmc-in-bengal-polls-announces-alliance-with-anit-thapas-bgpm-10303889 |access-date=18 March 2026 |website=The Daily Jagran |language=en|last=Pandey|first=Akansha}}</ref> |- | style="background-color: #20c646" | | ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | [[File:Flag of the All India Trinamool Congress.png|50px|border]] | [[File:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50px|centre]] | [[ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] | 291<ref name="The Hindu-2026" /> |- | style="background-color: #ffef03" | |ಭಾರತೀಯ ಘೂರ್ಖಾ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ್ ಮೋರ್ಛಾ | | [[File:Indian Election Symbol Battery-Torch.png|50px|centre]] | ಅನಿಲ್ ಥಾಪಾ<ref>{{Cite web |date=10 September 2025 |title=Anit Thapa shifts gears, broaches identity: BGPM celebrates fifth foundation day |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapa-shifts-gears-broaches-identity-bharatiya-gorkha-prajatantrik-morcha-celebrates-fifth-foundation-day-prnt/cid/2122203 |access-date=22 December 2025 |website=The Telegraph|last=Chhetri|first=Vivek}}</ref> | 3<ref name="The Times of India-2026b">{{Cite news |date=15 March 2026 |title=TMC ally 1st off block to announce candidates for three Hills seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/tmc-ally-1st-off-block-to-announce-candidates-for-three-hills-seats/articleshow/129593653.cms |access-date=16 March 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257|last=Gupta|first=Roshan}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 294 |} === ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ === {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #ff9933;" | |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ ! ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |- | style="background-color: #ff9933; width: 5px;" | | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] | [[File:BJP Flag.svg|50px|border]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px|centre]] | ಸಮಿಕ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ | 294<ref>{{cite web|url=https://candidatelist.live/list/bjp-west-bengal-assembly-election-candidates-list-2026|title=BJP West Bengal Assembly Election Candidates List 2026|publisher=|access-date=3 May 2026}}</ref> |- |} === ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು === {{Hidden | header = Seat-sharing map of the Left Front+ alliance | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Left Front Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|Left Front+ Seat Sharing]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center;" | colspan="7" style="background-color: #ff0000;" | |- | colspan="7" | '''ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ  ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ ! colspan="2" | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | ಸಿಪಿಐ(ಎಮ್) | [[File:CPI-M-flag.svg|50px|border]] | rowspan="3" | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px|center]] | [[Mohammed Salim (politician)|ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲೀಂ]] | 195<ref>{{cite web |url=https://theprint.in/india/left-front-to-contest-252-seats-isf-30-cpiml-liberation-eight-in-bengal-assembly-polls/2894367/ |title=Left Front to contest 252 seats, ISF 30, CPI(ML) Liberation eight in Bengal assembly polls |publisher=The Print |date=1 April 2026 |access-date=2 April 2026}}</ref> | rowspan="3" | 197 |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[Marxist Forward Bloc|ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್]] | | ಆಶಿಶ್ ಚಕ್ರಬರ್ತಿ | 1 |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[Revolutionary Communist Party of India|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಆರ್‌ಸಿಪಿಐ)]] | [[File:RCPI Flag.jpg|50px|border]] | ಸುಭಾಸ್ ರಾಯ್ | 1 |- | style="background-color: #1b559e;" | | style="text-align:left" | [[Indian Secular Front|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಫ್ರಂಟ್]] | [[File:ISF flag.svg|50px|border]] | rowspan="2" | [[File:Indian Election Symbol Envelope.jpg|50px|center]] | [[Naushad Siddiqui|ನೌಶಾದ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ]] | 30 | rowspan="2" | 31 |- | style="background-color: #006600;" | | [[Social Democratic Party of India|ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SDPI)]] | [[File:SDPI Flag.jpg|50px|border]] | ಹಕೀಕುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ | 1<ref>{{cite web |url=https://www.sangbadpratidin.in/west-bengal-assembly-election/news/west-bengal-assembly-election-cpm-supports-sdpi-candidate-in-sagardighi/pid/1160361/ |title=সাগরদিঘিতে জোটের নামে জটলা! আইএসএফের প্রতীকে লড়তে চলা SDPI প্রার্থীকে সমর্থন সিপিএমের |publisher=Sangbad Pratidin |date=3 April 2026}}</ref> |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[All India Forward Bloc|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್]] | [[File:All India Forward Bloc flag.svg|50px|border]] | [[File:Indian Election Symbol Lion.svg|50px|center]] | ನರೇನ್ ಚಟರ್ಜಿ | colspan="2" | 24 |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[Revolutionary Socialist Party (India)|ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ (RSP)]] | [[File:RSP-flag.svg|50px|border]] | [[File:Indian Election Symbol Spade and Stoker.png|50px|center]] | [[Tapan Hore|ತಪನ್ ಹೋರೆ]] | colspan="2" | 18 |- | style="background-color: #cb0922;" | | [[Communist Party of India|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಸಿಪಿಐ)]] | [[File:CPI-banner.svg|50px|border]] | [[File:CPI symbol.svg|50px|center]] | ಸ್ವಪನ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | colspan="2" | 17 |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾ-ಲೆ) ಲಿಬರೇಶನ್]] | [[File:CPIML LIBERATION FLAG.jpg|50px|border]] | [[File:Flag Logo of CPIML.png|50px|center]] | ಅಭಿಜಿತ್ ಮಜುಂದಾರ್ | colspan="2" | 10 |- | style="background-color: #e3265b;" | | ಪ. ಬಂಗಾಳ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ |  | [[File:Indian Election Symbol Bat.png|50px|centre]] | ಮಣೀಂದ್ರ ಚಂದ್ರ ಪೌಲ್ | colspan="2" | 1 |- | style="background-color: #D3D3D3;" | | [[Independent politician|ಪಕ್ಷೇತರ]] | | [[File:Indian Election Symbol Pen Nib with Seven Rays.jpg|50px|centre]] | [[Ajoy Edwards|ಅಜೋಯ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್]] | colspan="2" | 1 |- ! colspan="5" | ಒಟ್ಟು ! colspan="2" | 293 + 6 |} pzjom8urybus0ukpr7l7s5ogcqldxxf 1373103 1373102 2026-05-09T16:08:58Z Mahaveer Indra 34672 /* ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು */ 1373103 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = ೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ | country = India | type = Legislative | ongoing = no | vote_type = party | previous_election = 2021 West Bengal Legislative Assembly election | previous_year = ೨೦೨೧ | next_election = ೨೦೩೧ | registered = 70,459,284 ({{decrease}} 8.06%)<ref name="The Indian Express-2026"/><ref>{{cite web |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/api/download?url=LMAhAK6sOPBp%2FNFF0iRfXbEB1EVSLT41NNLRjYNJJP1KivrUxbfqkDatmHy12e%2FzBiU51zPFZI5qMtjV1qgjFg193XTtp6Zn6FU9qB%2FYxKh2I6Fg%2BNN0%2Fk6VQmFY0pHFCSv%2B1yJkuMeCkTzY9fhBvw%3D%3D |title=ECI Press Note: 2026 Assembly Elections Schedule |work=Election Commission of India |accessdate=15 March 2026}}</ref> | next_year = 2031 | election_date = ೨೩ ಮತ್ತು ೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (೨೯೩ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ)<br>೨೧ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ (೧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ) | seats_for_election = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ | majority_seats = ೧೪೮ | turnout = 92.93% ({{increase}} 10.63 [[Percentage point|pp]]) | outgoing_members = 17th West Bengal Assembly | elected_members = 18th West Bengal Assembly | image1 = {{CSS image crop|Image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg|bSize = 125 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 0|oLeft = 6}} | leader1 = ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ | leader_since1 = ೨೦೨೧ | leaders_seat1 = ನಂದಿಗ್ರಾಮ<br>ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ)'' | last_election1 = 38.15%, 77 seats | party1 = ಬಿಜೆಪಿ | seats1 = '''207''' | alliance1 = <!-- Do not insert any placeholder for "no alliance". --> | seat_change1 = {{increase}} 130 | popular_vote1 = '''29,224,804''' | percentage1 = '''45.84%''' | swing1 = {{up}} 7.69 [[Percentage point|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image =Ms. Mamata Banerjee, in Kolkata on July 17, 2018 (cropped) (cropped).JPG|bSize = 135 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 5|oLeft = 10}} | leader2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | leader_since2 = ೧೯೯೮ | party2 = ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | alliance2 = [[Trinamool Congress|AITC+]] | leaders_seat2 = ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಸೋಲು)'' | last_election2 = 48.02%, 215 seats | seats2 = 80 | seat_change2 = {{decrease}} 135 | popular_vote2 = 26,013,084 | percentage2 = 40.8% | swing2 = {{down}} 7.22 [[Percentage point|pp]] <!--Map-->| map_image = {{Switcher|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Partywise Result Map.svg|350px]]|Partywise results by constituency|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise Result Map.svg|350px]]|Alliance-wise results by constituency}} | map2 = {{Switcher|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election 2026.svg|350px]]|Partywise structure|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise 2026.svg|350px]]|Alliance-wise structure}} | title = [[Chief Minister of West Bengal|Chief Minister]] | before_election = [[Mamata Banerjee]] | before_party = [[Trinamool Congress|AITC]] | after_election = TBA | after_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]] }} ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ- ಅಂದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 23 ಮತ್ತು 29, 2026 ರಂದು ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ ಎಣಿಕೆ ನಡೆದು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೨೮೫ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು. 2011 ರಿಂದಲೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು 1937 ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಲಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ. ಬಂಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರಲಿ 92.93% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು. == ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ ಮೇ 7, 2026 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2021 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 294 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 215 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. == ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಗಳ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವು ಪೌರತ್ವ, ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ತೀವ್ರ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರೀ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಇದರಡಿ ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಟುವಾ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮತದಾರರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಮತದಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) ಮತ್ತು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಮತಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಸಿಎಎ ತ್ವರಿತ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರೆ, ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಕೋಮು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಯತ್ನವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳಿ 'ಅಸ್ಮಿತೆ' (ಗುರುತು) ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣದ ಹೊರತಾಗಿ, ಶಾಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಗರಣ, 2024ರ ಆರ್.ಜಿ. ಕರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದುರಂತದ ನಂತರದ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಳವಳಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರ ಅಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎಐಟಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿರಂತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಬಿಜೆಪಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ರಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿತು. == ಮತದಾನದ ಸಮಯ== ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮಾರ್ಚ್ 15, 2026 ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Phase Wise Schedule.svg|right|thumb|300px]] ಫಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಂಭೀರ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ಮರುಮತದಾನ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಮೇ 24, 2026 ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿದೆ. {| class="wikitable"style="text-align:center; |+ |- ! rowspan="2" | ವಿಷಯ ! colspan="2" | ಹಂತಗಳು |- ! style="background: #fff28f | ಹಂತ ೧ ! style="background: #feb8e3 | ಹಂತ ೨ |- | ಅಧೀಕೃತ ಸೂಚನೆ | ೩೦ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ | ೨ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | ೬ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ | ೭ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೦ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೊನೆಯ ದಿನ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕ | ೨೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೨೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು | 152<ref name="scheduleofgeneral">{{Cite web |title=Schedule of General Election to the West Bengal Legislative Assembly, 2026 – WBXPress |url=https://wbxpress.com/schedule-general-election-west-bengal-legislative-assembly-2026/ |access-date=16 April 2026 |website=wbxpress.com}}</ref> | 142<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು | ಕ್ಷೇತ್ರ 1–76,<br>203–258,<br> ಮತ್ತು 275–294<ref name="scheduleofgeneral" /> | ಕ್ಷೇತ್ರ 77–202 ಮತ್ತು <br>259–274,<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ಮತ ಎಣಿಕೆ | colspan="2" | ೪ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |- | ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | colspan="2" | ೬ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |} == ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು== === ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ=== {{Hidden | header = ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election AITC+ Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #20c646" | |- | colspan="6" | '''ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ/ಕಿ ! Seats<ref>{{Cite web |date=18 March 2026 |title=Mamata Banerjee Predicts Over 226 For TMC In Bengal Polls, Announces Alliance With Anit Thapa's BGPM |url=https://www.thedailyjagran.com/india/mamata-banerjee-predicts-over-226-for-tmc-in-bengal-polls-announces-alliance-with-anit-thapas-bgpm-10303889 |access-date=18 March 2026 |website=The Daily Jagran |language=en|last=Pandey|first=Akansha}}</ref> |- | style="background-color: #20c646" | | ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | [[File:Flag of the All India Trinamool Congress.png|50px|border]] | [[File:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50px|centre]] | [[ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] | 291<ref name="The Hindu-2026" /> |- | style="background-color: #ffef03" | |ಭಾರತೀಯ ಘೂರ್ಖಾ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ್ ಮೋರ್ಛಾ | | [[File:Indian Election Symbol Battery-Torch.png|50px|centre]] | ಅನಿಲ್ ಥಾಪಾ<ref>{{Cite web |date=10 September 2025 |title=Anit Thapa shifts gears, broaches identity: BGPM celebrates fifth foundation day |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapa-shifts-gears-broaches-identity-bharatiya-gorkha-prajatantrik-morcha-celebrates-fifth-foundation-day-prnt/cid/2122203 |access-date=22 December 2025 |website=The Telegraph|last=Chhetri|first=Vivek}}</ref> | 3<ref name="The Times of India-2026b">{{Cite news |date=15 March 2026 |title=TMC ally 1st off block to announce candidates for three Hills seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/tmc-ally-1st-off-block-to-announce-candidates-for-three-hills-seats/articleshow/129593653.cms |access-date=16 March 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257|last=Gupta|first=Roshan}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 294 |} === ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ === {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #ff9933;" | |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ ! ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |- | style="background-color: #ff9933; width: 5px;" | | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] | [[File:BJP Flag.svg|50px|border]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px|centre]] | ಸಮಿಕ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ | 294<ref>{{cite web|url=https://candidatelist.live/list/bjp-west-bengal-assembly-election-candidates-list-2026|title=BJP West Bengal Assembly Election Candidates List 2026|publisher=|access-date=3 May 2026}}</ref> |- |} === ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು === {{Hidden | header = Seat-sharing map of the Left Front+ alliance | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Left Front Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|Left Front+ Seat Sharing]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center;" | colspan="7" style="background-color: #ff0000;" | |- | colspan="7" | '''ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ  ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ ! colspan="2" | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | ಸಿಪಿಐ(ಎಮ್) | [[File:CPI-M-flag.svg|50px|border]] | rowspan="3" | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px|center]] | [[Mohammed Salim (politician)|ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲೀಂ]] | 195<ref>{{cite web |url=https://theprint.in/india/left-front-to-contest-252-seats-isf-30-cpiml-liberation-eight-in-bengal-assembly-polls/2894367/ |title=Left Front to contest 252 seats, ISF 30, CPI(ML) Liberation eight in Bengal assembly polls |publisher=The Print |date=1 April 2026 |access-date=2 April 2026}}</ref> | rowspan="3" | 197 |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[Marxist Forward Bloc|ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್]] | | ಆಶಿಶ್ ಚಕ್ರಬರ್ತಿ | 1 |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[Revolutionary Communist Party of India|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಆರ್‌ಸಿಪಿಐ)]] | [[File:RCPI Flag.jpg|50px|border]] | ಸುಭಾಸ್ ರಾಯ್ | 1 |- | style="background-color: #1b559e;" | | style="text-align:left" | [[Indian Secular Front|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಫ್ರಂಟ್]] | [[File:ISF flag.svg|50px|border]] | rowspan="2" | [[File:Indian Election Symbol Envelope.jpg|50px|center]] | [[Naushad Siddiqui|ನೌಶಾದ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ]] | 30 | rowspan="2" | 31 |- | style="background-color: #006600;" | | [[Social Democratic Party of India|ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SDPI)]] | [[File:SDPI Flag.jpg|50px|border]] | ಹಕೀಕುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ | 1<ref>{{cite web |url=https://www.sangbadpratidin.in/west-bengal-assembly-election/news/west-bengal-assembly-election-cpm-supports-sdpi-candidate-in-sagardighi/pid/1160361/ |title=সাগরদিঘিতে জোটের নামে জটলা! আইএসএফের প্রতীকে লড়তে চলা SDPI প্রার্থীকে সমর্থন সিপিএমের |publisher=Sangbad Pratidin |date=3 April 2026}}</ref> |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[All India Forward Bloc|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್]] | [[File:All India Forward Bloc flag.svg|50px|border]] | [[File:Indian Election Symbol Lion.svg|50px|center]] | ನರೇನ್ ಚಟರ್ಜಿ | colspan="2" | 24 |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[Revolutionary Socialist Party (India)|ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ (RSP)]] | [[File:RSP-flag.svg|50px|border]] | [[File:Indian Election Symbol Spade and Stoker.png|50px|center]] | [[Tapan Hore|ತಪನ್ ಹೋರೆ]] | colspan="2" | 18 |- | style="background-color: #cb0922;" | | [[Communist Party of India|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಸಿಪಿಐ)]] | [[File:CPI-banner.svg|50px|border]] | [[File:CPI symbol.svg|50px|center]] | ಸ್ವಪನ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | colspan="2" | 17 |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | [[Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾ-ಲೆ) ಲಿಬರೇಶನ್]] | [[File:CPIML LIBERATION FLAG.jpg|50px|border]] | [[File:Flag Logo of CPIML.png|50px|center]] | ಅಭಿಜಿತ್ ಮಜುಂದಾರ್ | colspan="2" | 10 |- | style="background-color: #e3265b;" | | ಪ. ಬಂಗಾಳ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ |  | [[File:Indian Election Symbol Bat.png|50px|centre]] | ಮಣೀಂದ್ರ ಚಂದ್ರ ಪೌಲ್ | colspan="2" | 1 |- | style="background-color: #D3D3D3;" | | [[Independent politician|ಪಕ್ಷೇತರ]] | | [[File:Indian Election Symbol Pen Nib with Seven Rays.jpg|50px|centre]] | [[Ajoy Edwards|ಅಜೋಯ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್]] | colspan="2" | 1 |- ! colspan="5" | ಒಟ್ಟು ! colspan="2" | 293 + 6 |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} gq19rv0d5v6obgxinf0z1avw3sr6hf6 1373104 1373103 2026-05-09T16:34:47Z Mahaveer Indra 34672 /* ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು */ 1373104 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = ೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ | country = India | type = Legislative | ongoing = no | vote_type = party | previous_election = 2021 West Bengal Legislative Assembly election | previous_year = ೨೦೨೧ | next_election = ೨೦೩೧ | registered = 70,459,284 ({{decrease}} 8.06%)<ref name="The Indian Express-2026"/><ref>{{cite web |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/api/download?url=LMAhAK6sOPBp%2FNFF0iRfXbEB1EVSLT41NNLRjYNJJP1KivrUxbfqkDatmHy12e%2FzBiU51zPFZI5qMtjV1qgjFg193XTtp6Zn6FU9qB%2FYxKh2I6Fg%2BNN0%2Fk6VQmFY0pHFCSv%2B1yJkuMeCkTzY9fhBvw%3D%3D |title=ECI Press Note: 2026 Assembly Elections Schedule |work=Election Commission of India |accessdate=15 March 2026}}</ref> | next_year = 2031 | election_date = ೨೩ ಮತ್ತು ೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (೨೯೩ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ)<br>೨೧ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ (೧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ) | seats_for_election = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ | majority_seats = ೧೪೮ | turnout = 92.93% ({{increase}} 10.63 [[Percentage point|pp]]) | outgoing_members = 17th West Bengal Assembly | elected_members = 18th West Bengal Assembly | image1 = {{CSS image crop|Image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg|bSize = 125 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 0|oLeft = 6}} | leader1 = ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ | leader_since1 = ೨೦೨೧ | leaders_seat1 = ನಂದಿಗ್ರಾಮ<br>ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ)'' | last_election1 = 38.15%, 77 seats | party1 = ಬಿಜೆಪಿ | seats1 = '''207''' | alliance1 = <!-- Do not insert any placeholder for "no alliance". --> | seat_change1 = {{increase}} 130 | popular_vote1 = '''29,224,804''' | percentage1 = '''45.84%''' | swing1 = {{up}} 7.69 [[Percentage point|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image =Ms. Mamata Banerjee, in Kolkata on July 17, 2018 (cropped) (cropped).JPG|bSize = 135 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 5|oLeft = 10}} | leader2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | leader_since2 = ೧೯೯೮ | party2 = ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | alliance2 = [[Trinamool Congress|AITC+]] | leaders_seat2 = ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಸೋಲು)'' | last_election2 = 48.02%, 215 seats | seats2 = 80 | seat_change2 = {{decrease}} 135 | popular_vote2 = 26,013,084 | percentage2 = 40.8% | swing2 = {{down}} 7.22 [[Percentage point|pp]] <!--Map-->| map_image = {{Switcher|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Partywise Result Map.svg|350px]]|Partywise results by constituency|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise Result Map.svg|350px]]|Alliance-wise results by constituency}} | map2 = {{Switcher|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election 2026.svg|350px]]|Partywise structure|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise 2026.svg|350px]]|Alliance-wise structure}} | title = [[Chief Minister of West Bengal|Chief Minister]] | before_election = [[Mamata Banerjee]] | before_party = [[Trinamool Congress|AITC]] | after_election = TBA | after_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]] }} ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ- ಅಂದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 23 ಮತ್ತು 29, 2026 ರಂದು ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ ಎಣಿಕೆ ನಡೆದು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೨೮೫ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು. 2011 ರಿಂದಲೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು 1937 ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಲಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ. ಬಂಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರಲಿ 92.93% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು. == ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ ಮೇ 7, 2026 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2021 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 294 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 215 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. == ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಗಳ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವು ಪೌರತ್ವ, ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ತೀವ್ರ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರೀ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಇದರಡಿ ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಟುವಾ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮತದಾರರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಮತದಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) ಮತ್ತು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಮತಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಸಿಎಎ ತ್ವರಿತ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರೆ, ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಕೋಮು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಯತ್ನವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳಿ 'ಅಸ್ಮಿತೆ' (ಗುರುತು) ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣದ ಹೊರತಾಗಿ, ಶಾಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಗರಣ, 2024ರ ಆರ್.ಜಿ. ಕರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದುರಂತದ ನಂತರದ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಳವಳಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರ ಅಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎಐಟಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿರಂತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಬಿಜೆಪಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ರಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿತು. == ಮತದಾನದ ಸಮಯ== ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮಾರ್ಚ್ 15, 2026 ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Phase Wise Schedule.svg|right|thumb|300px]] ಫಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಂಭೀರ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ಮರುಮತದಾನ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಮೇ 24, 2026 ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿದೆ. {| class="wikitable"style="text-align:center; |+ |- ! rowspan="2" | ವಿಷಯ ! colspan="2" | ಹಂತಗಳು |- ! style="background: #fff28f | ಹಂತ ೧ ! style="background: #feb8e3 | ಹಂತ ೨ |- | ಅಧೀಕೃತ ಸೂಚನೆ | ೩೦ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ | ೨ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | ೬ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ | ೭ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೦ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೊನೆಯ ದಿನ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕ | ೨೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೨೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು | 152<ref name="scheduleofgeneral">{{Cite web |title=Schedule of General Election to the West Bengal Legislative Assembly, 2026 – WBXPress |url=https://wbxpress.com/schedule-general-election-west-bengal-legislative-assembly-2026/ |access-date=16 April 2026 |website=wbxpress.com}}</ref> | 142<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು | ಕ್ಷೇತ್ರ 1–76,<br>203–258,<br> ಮತ್ತು 275–294<ref name="scheduleofgeneral" /> | ಕ್ಷೇತ್ರ 77–202 ಮತ್ತು <br>259–274,<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ಮತ ಎಣಿಕೆ | colspan="2" | ೪ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |- | ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | colspan="2" | ೬ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |} == ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು== === ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ=== {{Hidden | header = ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election AITC+ Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #20c646" | |- | colspan="6" | '''ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ/ಕಿ ! Seats<ref>{{Cite web |date=18 March 2026 |title=Mamata Banerjee Predicts Over 226 For TMC In Bengal Polls, Announces Alliance With Anit Thapa's BGPM |url=https://www.thedailyjagran.com/india/mamata-banerjee-predicts-over-226-for-tmc-in-bengal-polls-announces-alliance-with-anit-thapas-bgpm-10303889 |access-date=18 March 2026 |website=The Daily Jagran |language=en|last=Pandey|first=Akansha}}</ref> |- | style="background-color: #20c646" | | ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | [[File:Flag of the All India Trinamool Congress.png|50px|border]] | [[File:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50px|centre]] | [[ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] | 291<ref name="The Hindu-2026" /> |- | style="background-color: #ffef03" | |ಭಾರತೀಯ ಘೂರ್ಖಾ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ್ ಮೋರ್ಛಾ | | [[File:Indian Election Symbol Battery-Torch.png|50px|centre]] | ಅನಿಲ್ ಥಾಪಾ<ref>{{Cite web |date=10 September 2025 |title=Anit Thapa shifts gears, broaches identity: BGPM celebrates fifth foundation day |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapa-shifts-gears-broaches-identity-bharatiya-gorkha-prajatantrik-morcha-celebrates-fifth-foundation-day-prnt/cid/2122203 |access-date=22 December 2025 |website=The Telegraph|last=Chhetri|first=Vivek}}</ref> | 3<ref name="The Times of India-2026b">{{Cite news |date=15 March 2026 |title=TMC ally 1st off block to announce candidates for three Hills seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/tmc-ally-1st-off-block-to-announce-candidates-for-three-hills-seats/articleshow/129593653.cms |access-date=16 March 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257|last=Gupta|first=Roshan}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 294 |} === ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ === {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #ff9933;" | |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ ! ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |- | style="background-color: #ff9933; width: 5px;" | | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] | [[File:BJP Flag.svg|50px|border]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px|centre]] | ಸಮಿಕ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ | 294<ref>{{cite web|url=https://candidatelist.live/list/bjp-west-bengal-assembly-election-candidates-list-2026|title=BJP West Bengal Assembly Election Candidates List 2026|publisher=|access-date=3 May 2026}}</ref> |- |} === ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು === {{Hidden | header = ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Left Front Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center;" | colspan="7" style="background-color: #ff0000;" | |- | colspan="7" | '''ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ  ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ ! colspan="2" | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | ಸಿಪಿಐ(ಎಮ್) | [[File:CPI-M-flag.svg|50px|border]] | rowspan="3" | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px|center]] | [[Mohammed Salim (politician)|ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲೀಂ]] | 195<ref>{{cite web |url=https://theprint.in/india/left-front-to-contest-252-seats-isf-30-cpiml-liberation-eight-in-bengal-assembly-polls/2894367/ |title=Left Front to contest 252 seats, ISF 30, CPI(ML) Liberation eight in Bengal assembly polls |publisher=The Print |date=1 April 2026 |access-date=2 April 2026}}</ref> | rowspan="3" | 197 |- | style="background-color: #ff0000;" | | [[Marxist Forward Bloc|ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್]] | | ಆಶಿಶ್ ಚಕ್ರಬರ್ತಿ | 1 |- | style="background-color: #ff0000;" | | [[Revolutionary Communist Party of India|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಆರ್‌ಸಿಪಿಐ)]] | [[File:RCPI Flag.jpg|50px|border]] | ಸುಭಾಸ್ ರಾಯ್ | 1 |- | style="background-color: #0204ef;" | | style="text-align:left" | [[Indian Secular Front|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಫ್ರಂಟ್]] | [[File:ISF flag.svg|50px|border]] | rowspan="2" | [[File:Indian Election Symbol Envelope.jpg|50px|center]] | [[Naushad Siddiqui|ನೌಶಾದ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ]] | 30 | rowspan="2" | 31 |- | style="background-color: #e50600;" | | [[Social Democratic Party of India|ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SDPI)]] | [[File:SDPI Flag.jpg|50px|border]] | ಹಕೀಕುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ | 1<ref>{{cite web |url=https://www.sangbadpratidin.in/west-bengal-assembly-election/news/west-bengal-assembly-election-cpm-supports-sdpi-candidate-in-sagardighi/pid/1160361/ |title=সাগরদিঘিতে জোটের নামে জটলা! আইএসএফের প্রতীকে লড়তে চলা SDPI প্রার্থীকে সমর্থন সিপিএমের |publisher=Sangbad Pratidin |date=3 April 2026}}</ref> |- | style="background-color: #ac1313;" | | [[All India Forward Bloc|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್]] | [[File:All India Forward Bloc flag.svg|50px|border]] | [[File:Indian Election Symbol Lion.svg|50px|center]] | ನರೇನ್ ಚಟರ್ಜಿ | colspan="2" | 24 |- | style="background-color: #d84c4c;" | | [[Revolutionary Socialist Party (India)|ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ (RSP)]] | [[File:RSP-flag.svg|50px|border]] | [[File:Indian Election Symbol Spade and Stoker.png|50px|center]] | [[Tapan Hore|ತಪನ್ ಹೋರೆ]] | colspan="2" | 18 |- | style="background-color: #f50222;" | | [[Communist Party of India|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಸಿಪಿಐ)]] | [[File:CPI-banner.svg|50px|border]] | [[File:CPI symbol.svg|50px|center]] | ಸ್ವಪನ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | colspan="2" | 17 |- | style="background-color: #c41301;" | | [[Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾ-ಲೆ) ಲಿಬರೇಶನ್]] | [[File:CPIML LIBERATION FLAG.jpg|50px|border]] | [[File:Flag Logo of CPIML.png|50px|center]] | ಅಭಿಜಿತ್ ಮಜುಂದಾರ್ | colspan="2" | 10 |- | style="background-color: #e3265b;" | | ಪ. ಬಂಗಾಳ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ |  | [[File:Indian Election Symbol Bat.png|50px|centre]] | ಮಣೀಂದ್ರ ಚಂದ್ರ ಪೌಲ್ | colspan="2" | 1 |- | style="background-color: #D3D3D3;" | | [[Independent politician|ಪಕ್ಷೇತರ]] | | [[File:Indian Election Symbol Pen Nib with Seven Rays.jpg|50px|centre]] | [[Ajoy Edwards|ಅಜೋಯ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್]] | colspan="2" | 1 |- ! colspan="5" | ಒಟ್ಟು ! colspan="2" | 293 + 6 |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} 9v9cthf06jbzu7jacddjp6vsqrjzntb 1373105 1373104 2026-05-09T16:44:04Z Mahaveer Indra 34672 /* ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು */ 1373105 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = ೨೦೨೬ರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ | country = India | type = Legislative | ongoing = no | vote_type = party | previous_election = 2021 West Bengal Legislative Assembly election | previous_year = ೨೦೨೧ | next_election = ೨೦೩೧ | registered = 70,459,284 ({{decrease}} 8.06%)<ref name="The Indian Express-2026"/><ref>{{cite web |url=https://www.eci.gov.in/eci-backend/public/api/download?url=LMAhAK6sOPBp%2FNFF0iRfXbEB1EVSLT41NNLRjYNJJP1KivrUxbfqkDatmHy12e%2FzBiU51zPFZI5qMtjV1qgjFg193XTtp6Zn6FU9qB%2FYxKh2I6Fg%2BNN0%2Fk6VQmFY0pHFCSv%2B1yJkuMeCkTzY9fhBvw%3D%3D |title=ECI Press Note: 2026 Assembly Elections Schedule |work=Election Commission of India |accessdate=15 March 2026}}</ref> | next_year = 2031 | election_date = ೨೩ ಮತ್ತು ೨೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (೨೯೩ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ)<br>೨೧ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ (೧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ) | seats_for_election = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ | majority_seats = ೧೪೮ | turnout = 92.93% ({{increase}} 10.63 [[Percentage point|pp]]) | outgoing_members = 17th West Bengal Assembly | elected_members = 18th West Bengal Assembly | image1 = {{CSS image crop|Image = Suvendu Adhikari at Esplanade Metro Rail Station, Kolkata, 6 March 2024.jpg|bSize = 125 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 0|oLeft = 6}} | leader1 = ಸುವೇಂದು ಅಧಿಕಾರಿ | leader_since1 = ೨೦೨೧ | leaders_seat1 = ನಂದಿಗ್ರಾಮ<br>ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಜಯ)'' | last_election1 = 38.15%, 77 seats | party1 = ಬಿಜೆಪಿ | seats1 = '''207''' | alliance1 = <!-- Do not insert any placeholder for "no alliance". --> | seat_change1 = {{increase}} 130 | popular_vote1 = '''29,224,804''' | percentage1 = '''45.84%''' | swing1 = {{up}} 7.69 [[Percentage point|pp]] | image2 = {{CSS image crop|Image =Ms. Mamata Banerjee, in Kolkata on July 17, 2018 (cropped) (cropped).JPG|bSize = 135 |cWidth = 110 |cHeight = 140|oTop = 5|oLeft = 10}} | leader2 = ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | leader_since2 = ೧೯೯೮ | party2 = ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | alliance2 = [[Trinamool Congress|AITC+]] | leaders_seat2 = ಭಬಾನಿಪುರ್<br>''(ಸೋಲು)'' | last_election2 = 48.02%, 215 seats | seats2 = 80 | seat_change2 = {{decrease}} 135 | popular_vote2 = 26,013,084 | percentage2 = 40.8% | swing2 = {{down}} 7.22 [[Percentage point|pp]] <!--Map-->| map_image = {{Switcher|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Partywise Result Map.svg|350px]]|Partywise results by constituency|[[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise Result Map.svg|350px]]|Alliance-wise results by constituency}} | map2 = {{Switcher|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election 2026.svg|350px]]|Partywise structure|[[File:India 18th West Bengal Legislative Assembly Election Alliance Wise 2026.svg|350px]]|Alliance-wise structure}} | title = [[Chief Minister of West Bengal|Chief Minister]] | before_election = [[Mamata Banerjee]] | before_party = [[Trinamool Congress|AITC]] | after_election = TBA | after_party = [[Bharatiya Janata Party|BJP]] }} ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ 294 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ- ಅಂದರೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 23 ಮತ್ತು 29, 2026 ರಂದು ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 293 ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ ಎಣಿಕೆ ನಡೆದು ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಫಾಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೨೮೫ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ದಿನಾಂಕ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಮೇ 24 ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು. 2011 ರಿಂದಲೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರರೂಢ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೋಲನ್ನು ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು 1937 ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೊದಲ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಸಾಲಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ. ಬಂಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರಲಿ 92.93% ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು. == ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ ಮೇ 7, 2026 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಈ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2021 ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 294 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 215 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. == ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ== ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ 15 ವರ್ಷಗಳ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಳಿತ ವಿರೋಧಿ ಅಲೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವು ಪೌರತ್ವ, ಅಸ್ಮಿತೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ತೀವ್ರ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯ ವಿಶೇಷ ತೀವ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾರೀ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು; ಇದರಡಿ ಸುಮಾರು 9 ದಶಲಕ್ಷ ಮತದಾರರನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಟುವಾ ಸಮುದಾಯದವರನ್ನು) ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮತದಾರರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರೆ, ಬಿಜೆಪಿ ಇದನ್ನು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮತ್ತು ನಕಲಿ ಮತದಾರರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯ ಕ್ರಮ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ (CAA) ಮತ್ತು ಗಡಿ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಈ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಮತಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಸಿಎಎ ತ್ವರಿತ ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನುಸುಳುವಿಕೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರೆ, ಎಐಟಿಸಿ ಇದನ್ನು ಕೋಮು ಧ್ರುವೀಕರಣದ ಯತ್ನವೆಂದು ಖಂಡಿಸಿ, ಬಂಗಾಳಿ 'ಅಸ್ಮಿತೆ' (ಗುರುತು) ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗುರುತಿನ ರಾಜಕಾರಣದ ಹೊರತಾಗಿ, ಶಾಲಾ ನೇಮಕಾತಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಹಗರಣ, 2024ರ ಆರ್.ಜಿ. ಕರ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದುರಂತದ ನಂತರದ ಮಹಿಳಾ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಳವಳಗಳು ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಯುವಜನರ ಅಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು. ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಎಐಟಿಸಿ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು, ನಿರಂತರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದು, ಬಿಜೆಪಿಯ ತಂತ್ರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಗಾಳದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ರಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿತು. == ಮತದಾನದ ಸಮಯ== ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮಾರ್ಚ್ 15, 2026 ರಂದು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Phase Wise Schedule.svg|right|thumb|300px]] ಫಲ್ಟಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಂಭೀರ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮೇ 21, 2026 ರಂದು ಮರುಮತದಾನ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಮೇ 24, 2026 ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗಲಿದೆ. {| class="wikitable"style="text-align:center; |+ |- ! rowspan="2" | ವಿಷಯ ! colspan="2" | ಹಂತಗಳು |- ! style="background: #fff28f | ಹಂತ ೧ ! style="background: #feb8e3 | ಹಂತ ೨ |- | ಅಧೀಕೃತ ಸೂಚನೆ | ೩೦ನೇ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ | ೨ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | ೬ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ | ೭ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೦ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ನಾಮಪತ್ರ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೊನೆಯ ದಿನ | ೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೧೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕ | ೨೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ | ೨೯ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ |- | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು | 152<ref name="scheduleofgeneral">{{Cite web |title=Schedule of General Election to the West Bengal Legislative Assembly, 2026 – WBXPress |url=https://wbxpress.com/schedule-general-election-west-bengal-legislative-assembly-2026/ |access-date=16 April 2026 |website=wbxpress.com}}</ref> | 142<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು | ಕ್ಷೇತ್ರ 1–76,<br>203–258,<br> ಮತ್ತು 275–294<ref name="scheduleofgeneral" /> | ಕ್ಷೇತ್ರ 77–202 ಮತ್ತು <br>259–274,<ref name="scheduleofgeneral" /> |- | ಮತ ಎಣಿಕೆ | colspan="2" | ೪ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |- | ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ | colspan="2" | ೬ನೇ ಮೇ ೨೦೨೬ |} == ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು== === ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ=== {{Hidden | header = ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election AITC+ Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|ಎಐಟಿಸಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #20c646" | |- | colspan="6" | '''ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟ''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ/ಕಿ ! Seats<ref>{{Cite web |date=18 March 2026 |title=Mamata Banerjee Predicts Over 226 For TMC In Bengal Polls, Announces Alliance With Anit Thapa's BGPM |url=https://www.thedailyjagran.com/india/mamata-banerjee-predicts-over-226-for-tmc-in-bengal-polls-announces-alliance-with-anit-thapas-bgpm-10303889 |access-date=18 March 2026 |website=The Daily Jagran |language=en|last=Pandey|first=Akansha}}</ref> |- | style="background-color: #20c646" | | ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | [[File:Flag of the All India Trinamool Congress.png|50px|border]] | [[File:All India Trinamool Congress symbol 2021.svg|50px|centre]] | [[ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] | 291<ref name="The Hindu-2026" /> |- | style="background-color: #ffef03" | |ಭಾರತೀಯ ಘೂರ್ಖಾ ಪ್ರಜಾತಾಂತ್ರಿಕ್ ಮೋರ್ಛಾ | | [[File:Indian Election Symbol Battery-Torch.png|50px|centre]] | ಅನಿಲ್ ಥಾಪಾ<ref>{{Cite web |date=10 September 2025 |title=Anit Thapa shifts gears, broaches identity: BGPM celebrates fifth foundation day |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapa-shifts-gears-broaches-identity-bharatiya-gorkha-prajatantrik-morcha-celebrates-fifth-foundation-day-prnt/cid/2122203 |access-date=22 December 2025 |website=The Telegraph|last=Chhetri|first=Vivek}}</ref> | 3<ref name="The Times of India-2026b">{{Cite news |date=15 March 2026 |title=TMC ally 1st off block to announce candidates for three Hills seats |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/tmc-ally-1st-off-block-to-announce-candidates-for-three-hills-seats/articleshow/129593653.cms |access-date=16 March 2026 |work=The Times of India |issn=0971-8257|last=Gupta|first=Roshan}}</ref> |- ! colspan="5" | Total ! 294 |} === ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ === {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #ff9933;" | |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ ! ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |- | style="background-color: #ff9933; width: 5px;" | | [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] | [[File:BJP Flag.svg|50px|border]] | [[File:Lotus flower symbol.svg|50px|centre]] | ಸಮಿಕ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ | 294<ref>{{cite web|url=https://candidatelist.live/list/bjp-west-bengal-assembly-election-candidates-list-2026|title=BJP West Bengal Assembly Election Candidates List 2026|publisher=|access-date=3 May 2026}}</ref> |- |} === ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು === {{Hidden | header = ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ ನಕ್ಷೆ | content = [[File:2026 West Bengal Legislative Assembly Election Left Front Seat Sharing Map.svg|thumb|right|250px|ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಸೀಟು ಹಂಚಿಕೆ]] }} {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center;" | colspan="7" style="background-color: #ff0000;" | |- | colspan="7" | '''ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು''' |- ! colspan="2" | ಪಕ್ಷ  ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ ! colspan="2" | ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |- | style="background-color: #cc0d0d;" | | ಸಿಪಿಐ(ಎಮ್) | [[File:CPI-M-flag.svg|50px|border]] | rowspan="3" | [[File:CPI(M) election symbol - Hammer Sickle and Star.svg|50px|center]] | [[Mohammed Salim (politician)|ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲೀಂ]] | 195<ref>{{cite web |url=https://theprint.in/india/left-front-to-contest-252-seats-isf-30-cpiml-liberation-eight-in-bengal-assembly-polls/2894367/ |title=Left Front to contest 252 seats, ISF 30, CPI(ML) Liberation eight in Bengal assembly polls |publisher=The Print |date=1 April 2026 |access-date=2 April 2026}}</ref> | rowspan="3" | 197 |- | style="background-color: #ff0000;" | | [[Marxist Forward Bloc|ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್]] | | ಆಶಿಶ್ ಚಕ್ರಬರ್ತಿ | 1 |- | style="background-color: #ff0000;" | | [[Revolutionary Communist Party of India|ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಆರ್‌ಸಿಪಿಐ)]] | [[File:RCPI Flag.jpg|50px|border]] | ಸುಭಾಸ್ ರಾಯ್ | 1 |- | style="background-color: #0204ef;" | | style="text-align:left" | [[Indian Secular Front|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ಫ್ರಂಟ್]] | [[File:ISF flag.svg|50px|border]] | rowspan="2" | [[File:Indian Election Symbol Envelope.jpg|50px|center]] | [[Naushad Siddiqui|ನೌಶಾದ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ]] | 30 | rowspan="2" | 31 |- | style="background-color: #e50600;" | | [[Social Democratic Party of India|ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (SDPI)]] | [[File:SDPI Flag.jpg|50px|border]] | ಹಕೀಕುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ | 1<ref>{{cite web |url=https://www.sangbadpratidin.in/west-bengal-assembly-election/news/west-bengal-assembly-election-cpm-supports-sdpi-candidate-in-sagardighi/pid/1160361/ |title=সাগরদিঘিতে জোটের নামে জটলা! আইএসএফের প্রতীকে লড়তে চলা SDPI প্রার্থীকে সমর্থন সিপিএমের |publisher=Sangbad Pratidin |date=3 April 2026}}</ref> |- | style="background-color: #ac1313;" | | [[All India Forward Bloc|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್]] | [[File:All India Forward Bloc flag.svg|50px|border]] | [[File:Indian Election Symbol Lion.svg|50px|center]] | ನರೇನ್ ಚಟರ್ಜಿ | colspan="2" | 24 |- | style="background-color: #d84c4c;" | | [[Revolutionary Socialist Party (India)|ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ (RSP)]] | [[File:RSP-flag.svg|50px|border]] | [[File:Indian Election Symbol Spade and Stoker.png|50px|center]] | [[Tapan Hore|ತಪನ್ ಹೋರೆ]] | colspan="2" | 18 |- | style="background-color: #f50222;" | | [[Communist Party of India|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಸಿಪಿಐ)]] | [[File:CPI-banner.svg|50px|border]] | [[File:CPI symbol.svg|50px|center]] | ಸ್ವಪನ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ | colspan="2" | 17 |- | style="background-color: #c41301;" | | [[Communist Party of India (Marxist–Leninist) Liberation|ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾ-ಲೆ) ಲಿಬರೇಶನ್]] | [[File:CPIML LIBERATION FLAG.jpg|50px|border]] | [[File:Flag Logo of CPIML.png|50px|center]] | ಅಭಿಜಿತ್ ಮಜುಂದಾರ್ | colspan="2" | 10 |- | style="background-color: #e3265b;" | | ಪ. ಬಂಗಾಳ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ |  | [[File:Indian Election Symbol Bat.png|50px|centre]] | ಮಣೀಂದ್ರ ಚಂದ್ರ ಪೌಲ್ | colspan="2" | 1 |- | style="background-color: #D3D3D3;" | | [[Independent politician|ಪಕ್ಷೇತರ]] | | [[File:Indian Election Symbol Pen Nib with Seven Rays.jpg|50px|centre]] | [[Ajoy Edwards|ಅಜೋಯ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್]] | colspan="2" | 1 |- ! colspan="5" | ಒಟ್ಟು ! colspan="2" | 293 + 6 |} ===ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ=== {| class="wikitable" width="65%" style="text-align:center; | colspan="6" style="background-color: #00bfff;" | |- ! Colspan="2" | ಪಕ್ಷ ! ಧ್ವಜ ! ಚಿಹ್ನೆ ! ನಾಯಕ ! ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು |- | style="background-color: #00bfff;" | | ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ | [[File:Indian National Congress Flag.svg|50px|border]] | [[File:INC Hand.svg|50px|centre]] | ಶುಭಂಕರ್ ಸರ್ಕಾರ್ | 293<ref>{{cite web|url=https://www.millenniumpost.in/bengal/magrahat-west-cong-candidate-joins-tmc-days-before-polls-657577|title=Magrahat West: Cong candidate joins TMC days before polls|publisher=millenniumpost|date=26 April 2026}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} l9ydbslbqqauacqmtq6qkd42xrqitew 0 179083 1373080 2026-05-09T14:18:53Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373080 wikitext text/x-wiki [[File:George Colman the Elder, after Joshua Reynolds.jpg|right|thumb|George Colman the Elder, after [[Joshua Reynolds]], 1768–1770]] [[File:GeorgeColman 1732 1794.png|thumb|180px|left|Portrait of Colman]] [[File:Colman Terence title page.jpg|thumb|200px|Title page of Colman's Terence, 1765]] ''' ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಲ್ಮನ್ (ಹಿರಿಯ) '''1732-1794. ಆಂಗ್ಲ ನಾಟಕಕಾರ. ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ವೆಸ್ಟ್‍ಮಿನ್‍ಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍]]ಗಳಲ್ಲಿ. ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಈತ ವಕೀಲ. ಗ್ಯಾರಿಕ್‍ನ ಗೆಳೆಯನಾದ ಈತ ಹಲವು ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಪಡೆದಿದ್ದ<ref>[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0001578/18961031/023/0008 ''Illustrated London News'', Saturday 31 October 1896 p8 col2-3: Chapter XII]</ref>. ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈತ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಸ್ಯನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಾವೇಶ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದಾಗ ನಿಜವಾದ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವ ಕೋಲ್‍ಮನ್. ಫೀಲ್‍ಡಿಂಗ್‍ನ ಟಾಮ್ ಜೋನ್ಸ್‍ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ''ದಿ ಜಲಸ್ ವೈಫ್'' (1761) ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯನಾಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ''ದಿ ಕ್ಲ್ಯಾನ್‍ಡೆಸ್ಟೈನ್ ಮ್ಯಾರೇಜ್‍''ನಲ್ಲಿ (1766) ಸಹಜವಾದ ಹಾಸ್ಯ ತುಂಬಿತುಳುಕುತ್ತಿದೆ. ಜೀವಕಳೆ ಇರುವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ''ರೆಸ್ಟೊರೇಷನ್'' ನಾಟಕದ ಅಶ್ಲೀಲತೆಗೆ ಎಡೆಗೊಡದಂತೆ ತನ್ನ [[ನಾಟಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಲವಲವಿಕೆಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾನೆ. ಲಿಟರರಿ ಕ್ಲಬ್ಬಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಕೋಲ್‍ಮನ್ ಟೆರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಾರೆಸರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬೊಮಾಂಟ್, ಫ್ಲೆಚರ್ ಮತ್ತು [[ಬೆನ್ ಜಾನ್ಸನ್ (ಸಾಹಿತಿ)|ಬೆನ್ ಜಾನ್ಸನ್ನ]]ರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅತಿಭಾವುಕತೆ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದ ಈತನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಷೆರಿಡನ್ ಮತ್ತು [[ಆಲಿವರ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್|ಗೋಲ್ಡಸ್ಮಿತ್‍]]ರ ಕೃತಿಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು== *''[[Polly Honeycombe]]'' (1760) *''[[The Jealous Wife]]'' (1761) *''[[The Clandestine Marriage]]'' (1766) *''[[The Oxonian in Town]]'' (1767) *The Suicide (1778) *''[[The Manager in Distress]]'' (1780) *''[[The Genius of Nonsense]]'' (1780) * ''[[Tit for Tat (play)|Tit for Tat]]'' (1786) * ''[[The Village Lawyer]]'' (1787) ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[https://www.jamesboswell.info/biography/george-colman-elder George Colman] at James Boswell – a Guide *[https://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?LinkID=mp00978 Portraits] from the National Portrait Gallery *{{Gutenberg author |id=Colman,+George |name=George Colman}} *{{Internet Archive author |sname=George Colman}} * {{Librivox author |id=15284}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== a3jn45d9pk7dd3qa3x17fkezl776f64 1373081 1373080 2026-05-09T14:19:37Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ನಾಟಕಕಾರರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373081 wikitext text/x-wiki [[File:George Colman the Elder, after Joshua Reynolds.jpg|right|thumb|George Colman the Elder, after [[Joshua Reynolds]], 1768–1770]] [[File:GeorgeColman 1732 1794.png|thumb|180px|left|Portrait of Colman]] [[File:Colman Terence title page.jpg|thumb|200px|Title page of Colman's Terence, 1765]] ''' ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಲ್ಮನ್ (ಹಿರಿಯ) '''1732-1794. ಆಂಗ್ಲ ನಾಟಕಕಾರ. ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ವೆಸ್ಟ್‍ಮಿನ್‍ಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍]]ಗಳಲ್ಲಿ. ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಈತ ವಕೀಲ. ಗ್ಯಾರಿಕ್‍ನ ಗೆಳೆಯನಾದ ಈತ ಹಲವು ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಪಡೆದಿದ್ದ<ref>[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0001578/18961031/023/0008 ''Illustrated London News'', Saturday 31 October 1896 p8 col2-3: Chapter XII]</ref>. ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈತ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಸ್ಯನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಾವೇಶ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದಾಗ ನಿಜವಾದ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವ ಕೋಲ್‍ಮನ್. ಫೀಲ್‍ಡಿಂಗ್‍ನ ಟಾಮ್ ಜೋನ್ಸ್‍ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ''ದಿ ಜಲಸ್ ವೈಫ್'' (1761) ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯನಾಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ''ದಿ ಕ್ಲ್ಯಾನ್‍ಡೆಸ್ಟೈನ್ ಮ್ಯಾರೇಜ್‍''ನಲ್ಲಿ (1766) ಸಹಜವಾದ ಹಾಸ್ಯ ತುಂಬಿತುಳುಕುತ್ತಿದೆ. ಜೀವಕಳೆ ಇರುವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ''ರೆಸ್ಟೊರೇಷನ್'' ನಾಟಕದ ಅಶ್ಲೀಲತೆಗೆ ಎಡೆಗೊಡದಂತೆ ತನ್ನ [[ನಾಟಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಲವಲವಿಕೆಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾನೆ. ಲಿಟರರಿ ಕ್ಲಬ್ಬಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಕೋಲ್‍ಮನ್ ಟೆರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಾರೆಸರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬೊಮಾಂಟ್, ಫ್ಲೆಚರ್ ಮತ್ತು [[ಬೆನ್ ಜಾನ್ಸನ್ (ಸಾಹಿತಿ)|ಬೆನ್ ಜಾನ್ಸನ್ನ]]ರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅತಿಭಾವುಕತೆ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದ ಈತನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಷೆರಿಡನ್ ಮತ್ತು [[ಆಲಿವರ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್|ಗೋಲ್ಡಸ್ಮಿತ್‍]]ರ ಕೃತಿಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು== *''[[Polly Honeycombe]]'' (1760) *''[[The Jealous Wife]]'' (1761) *''[[The Clandestine Marriage]]'' (1766) *''[[The Oxonian in Town]]'' (1767) *The Suicide (1778) *''[[The Manager in Distress]]'' (1780) *''[[The Genius of Nonsense]]'' (1780) * ''[[Tit for Tat (play)|Tit for Tat]]'' (1786) * ''[[The Village Lawyer]]'' (1787) ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[https://www.jamesboswell.info/biography/george-colman-elder George Colman] at James Boswell – a Guide *[https://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?LinkID=mp00978 Portraits] from the National Portrait Gallery *{{Gutenberg author |id=Colman,+George |name=George Colman}} *{{Internet Archive author |sname=George Colman}} * {{Librivox author |id=15284}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ನಾಟಕಕಾರರು]] q1cwcsntj4zmjtutice6xnicmra2bry 1373082 1373081 2026-05-09T14:25:08Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1373082 wikitext text/x-wiki [[File:George Colman the Elder, after Joshua Reynolds.jpg|right|thumb|George Colman the Elder, after [[Joshua Reynolds]], 1768–1770]] [[File:GeorgeColman 1732 1794.png|thumb|180px|left|Portrait of Colman]] [[File:Colman Terence title page.jpg|thumb|200px|Title page of Colman's Terence, 1765]] ''' ಜಾರ್ಜ್ ಕೋಲ್ಮನ್ (ಹಿರಿಯ) '''1732-1794. ಆಂಗ್ಲ ನಾಟಕಕಾರ. ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ವೆಸ್ಟ್‍ಮಿನ್‍ಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‍ಫರ್ಡ್‍]]ಗಳಲ್ಲಿ. ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಈತ ವಕೀಲ. ಗ್ಯಾರಿಕ್‍ನ ಗೆಳೆಯನಾದ ಈತ ಹಲವು ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲು ಪಡೆದಿದ್ದ<ref>[https://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0001578/18961031/023/0008 ''Illustrated London News'', Saturday 31 October 1896 p8 col2-3: Chapter XII]</ref>. ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈತ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಸ್ಯನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಾವೇಶ ಮತ್ತು ಉಪದೇಶ ಮನೋವೃತ್ತಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದಾಗ ನಿಜವಾದ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವ ಕೋಲ್‍ಮನ್. ಫೀಲ್‍ಡಿಂಗ್‍ನ ಟಾಮ್ ಜೋನ್ಸ್‍ನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ''ದಿ ಜಲಸ್ ವೈಫ್'' (1761) ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯನಾಟಕವನ್ನು ರಚಿಸಿದ. ''ದಿ ಕ್ಲ್ಯಾನ್‍ಡೆಸ್ಟೈನ್ ಮ್ಯಾರೇಜ್‍''ನಲ್ಲಿ (1766) ಸಹಜವಾದ ಹಾಸ್ಯ ತುಂಬಿತುಳುಕುತ್ತಿದೆ. ಜೀವಕಳೆ ಇರುವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ''ರೆಸ್ಟೊರೇಷನ್'' ನಾಟಕದ ಅಶ್ಲೀಲತೆಗೆ ಎಡೆಗೊಡದಂತೆ ತನ್ನ [[ನಾಟಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಲವಲವಿಕೆಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದಾನೆ. ಲಿಟರರಿ ಕ್ಲಬ್ಬಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಕೋಲ್‍ಮನ್ ಟೆರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಾರೆಸರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬೊಮಾಂಟ್, ಫ್ಲೆಚರ್ ಮತ್ತು [[ಬೆನ್ ಜಾನ್ಸನ್ (ಸಾಹಿತಿ)|ಬೆನ್ ಜಾನ್ಸನ್ನ]]ರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅತಿಭಾವುಕತೆ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದ ಈತನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಷೆರಿಡನ್ ಮತ್ತು [[ಆಲಿವರ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಮಿತ್|ಗೋಲ್ಡಸ್ಮಿತ್‍]]ರ ಕೃತಿಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು== *''[[Polly Honeycombe]]'' (1760) *''[[The Jealous Wife]]'' (1761) *''[[The Clandestine Marriage]]'' (1766) *''[[The Oxonian in Town]]'' (1767) *The Suicide (1778) *''[[The Manager in Distress]]'' (1780) *''[[The Genius of Nonsense]]'' (1780) * ''[[Tit for Tat (play)|Tit for Tat]]'' (1786) * ''[[The Village Lawyer]]'' (1787) ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[https://www.jamesboswell.info/biography/george-colman-elder George Colman] at James Boswell – a Guide *[https://www.npg.org.uk/live/search/person.asp?LinkID=mp00978 Portraits] from the National Portrait Gallery *{{Gutenberg author |id=Colman,+George |name=George Colman}} *{{Internet Archive author |sname=George Colman}} * {{Librivox author |id=15284}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ಮನ್, ಜಾರ್ಜ್ (ಹಿರಿಯ)}} [[ವರ್ಗ:ನಾಟಕಕಾರರು]] 9o0jjsyd1893u086c5mum90l1tkm7gd 0 179084 1373090 2026-05-09T14:46:36Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373090 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ ಕೋಲ್ರಾಷ್ |image = Friedrich Kohlrausch.jpg |image_size = 200px |caption = Friedrich Wilhelm Georg Kohlrausch (1840–1910) |birth_date = {{birth date|1840|10|14|df=y}} |birth_place = [[Rinteln]] |death_date = {{nowrap|{{death date and age|1910|1|17|1840|10|14|df=y}}}} |death_place = [[Marburg]] |residence = |citizenship = |ethnicity = |fields = [[Physicist]] |workplaces = [[University of Frankfurt/Main]]<br>[[University of Göttingen]]<br> [[ETH Zurich]]<br>[[Darmstadt University of Technology|Darmstadt University]]<br>[[University of Würzburg]]<br> [[Strasbourg University]]<br>[[Humboldt University]] |alma_mater = [[University of Erlangen]]<br>[[University of Göttingen]] |doctoral_advisor = [[Wilhelm Eduard Weber]] |academic_advisors = |doctoral_students = [[Walther Nernst]]<br>[[Erasmus Kittler]] |notable_students = [[Svante Arrhenius]] |known_for = [[electrolytes|Work on electrolytes]]<br>[[Conductometry]]<br>[[Kohlrausch bridge]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = [[List of recipients of the Pour le Mérite for Sciences and Arts|Pour le Mérite]] (1896)<br>[[List_of_fellows_of_the_Royal_Society_J,_K,_L|ForMemRS]] (1895) |religion = |signature = <!--(filename only)--> |footnotes = He was the son of [[Rudolf Kohlrausch]], the grandson of [[Friedrich Kohlrausch (educator)|Friedrich Kohlrausch]], and the nephew of [[Otto Kohlrausch]]. }} '''ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ ಕೋಲ್ರಾಷ್''' 1840-1910. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]]. ==ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಜನನ ವೀಸರ್ ನದಿ ದಡದ ಮೇಲಿರುವ ರಿಂಟೆಲ್ನ್‍ನಲ್ಲಿ 1840ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14ರಂದು. ಈತನ ತಂದೆ ರುಡಾಲ್ಫ್ ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಕೂಡ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದ. ಕೋಲ್‍ರಾಷನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಗಟಿಂಗನ್ ಮತ್ತು ಎರ್‍ಲಾಂಗೆನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಮೇಧಾವಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇವನಿಗೆ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಗಟಿಂಗೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಲು ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು. ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ಅನಂತರ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್|ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್‍ಫರ್ಟ್]], ಡಾರ್ಮ್‍ಸ್ಟಾಟ್, ವುರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್, ಸ್ಟ್ರಾಸ್‍ಬರ್ಗ್ ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಮುಂದೆ ಚಾರ್ಲ್‍ಟನ್‍ಬರ್ಗ್‍ನಲ್ಲಿನ ರೀಕನ್ ಸ್ಟಾಲ್ಟ್‍ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಹೆಲ್ಮ್‍ಹೋಲ್ಟ್ಸ್‍ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ. ಈತನನ್ನು 1900ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಲಂಡನ್ನಿನ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಮತ್ತು ಫಿಸಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಘ-ಇವು ಈತನನ್ನು ತಮ್ಮ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಿದ್ದುವು. ಕೋಲ್‍ರಾಷನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾಂತ]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು. [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಕಾಂತದ ಕ್ಷಿತಿಜೀಯ ಘಟಕವನ್ನೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟಿನ ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಲಹೆ ಕೊಟ್ಟವನು ಈತನೇ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಸೇತುವೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರು. ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ದ್ರಾವಣದ ಸಾರರಿಕ್ತತೆಗೂ ಅದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಹನತೆಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಇದರಿಂದ ಅಯಾನುಗಳ ನಿರಪೇಕ್ಷವೇಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ==ನಿಧನ== ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಕಾಲವಾದದ್ದು 1910 ನೆಯ ಇಸವಿ ಜನವರಿ 17ರಂದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ರಾಷ್, ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌}} 8p4h5ogssesv6yghg4fwibb3i8b8etb 1373091 1373090 2026-05-09T14:47:02Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373091 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ ಕೋಲ್ರಾಷ್ |image = Friedrich Kohlrausch.jpg |image_size = 200px |caption = Friedrich Wilhelm Georg Kohlrausch (1840–1910) |birth_date = {{birth date|1840|10|14|df=y}} |birth_place = [[Rinteln]] |death_date = {{nowrap|{{death date and age|1910|1|17|1840|10|14|df=y}}}} |death_place = [[Marburg]] |residence = |citizenship = |ethnicity = |fields = [[Physicist]] |workplaces = [[University of Frankfurt/Main]]<br>[[University of Göttingen]]<br> [[ETH Zurich]]<br>[[Darmstadt University of Technology|Darmstadt University]]<br>[[University of Würzburg]]<br> [[Strasbourg University]]<br>[[Humboldt University]] |alma_mater = [[University of Erlangen]]<br>[[University of Göttingen]] |doctoral_advisor = [[Wilhelm Eduard Weber]] |academic_advisors = |doctoral_students = [[Walther Nernst]]<br>[[Erasmus Kittler]] |notable_students = [[Svante Arrhenius]] |known_for = [[electrolytes|Work on electrolytes]]<br>[[Conductometry]]<br>[[Kohlrausch bridge]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = [[List of recipients of the Pour le Mérite for Sciences and Arts|Pour le Mérite]] (1896)<br>[[List_of_fellows_of_the_Royal_Society_J,_K,_L|ForMemRS]] (1895) |religion = |signature = <!--(filename only)--> |footnotes = He was the son of [[Rudolf Kohlrausch]], the grandson of [[Friedrich Kohlrausch (educator)|Friedrich Kohlrausch]], and the nephew of [[Otto Kohlrausch]]. }} '''ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ ಕೋಲ್ರಾಷ್''' 1840-1910. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]]. ==ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಜನನ ವೀಸರ್ ನದಿ ದಡದ ಮೇಲಿರುವ ರಿಂಟೆಲ್ನ್‍ನಲ್ಲಿ 1840ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14ರಂದು. ಈತನ ತಂದೆ ರುಡಾಲ್ಫ್ ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಕೂಡ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದ. ಕೋಲ್‍ರಾಷನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಗಟಿಂಗನ್ ಮತ್ತು ಎರ್‍ಲಾಂಗೆನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಮೇಧಾವಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇವನಿಗೆ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಗಟಿಂಗೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಲು ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು. ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ಅನಂತರ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್|ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್‍ಫರ್ಟ್]], ಡಾರ್ಮ್‍ಸ್ಟಾಟ್, ವುರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್, ಸ್ಟ್ರಾಸ್‍ಬರ್ಗ್ ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಮುಂದೆ ಚಾರ್ಲ್‍ಟನ್‍ಬರ್ಗ್‍ನಲ್ಲಿನ ರೀಕನ್ ಸ್ಟಾಲ್ಟ್‍ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಹೆಲ್ಮ್‍ಹೋಲ್ಟ್ಸ್‍ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ. ಈತನನ್ನು 1900ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಲಂಡನ್ನಿನ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಮತ್ತು ಫಿಸಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಘ-ಇವು ಈತನನ್ನು ತಮ್ಮ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಿದ್ದುವು. ಕೋಲ್‍ರಾಷನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾಂತ]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು. [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಕಾಂತದ ಕ್ಷಿತಿಜೀಯ ಘಟಕವನ್ನೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟಿನ ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಲಹೆ ಕೊಟ್ಟವನು ಈತನೇ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಸೇತುವೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರು. ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ದ್ರಾವಣದ ಸಾರರಿಕ್ತತೆಗೂ ಅದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಹನತೆಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಇದರಿಂದ ಅಯಾನುಗಳ ನಿರಪೇಕ್ಷವೇಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ==ನಿಧನ== ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಕಾಲವಾದದ್ದು 1910 ನೆಯ ಇಸವಿ ಜನವರಿ 17ರಂದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ರಾಷ್, ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] 4er1chfbtbgohdbmqdleion84ywe3qq 1373092 1373091 2026-05-09T14:47:22Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373092 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ ಕೋಲ್ರಾಷ್ |image = Friedrich Kohlrausch.jpg |image_size = 200px |caption = Friedrich Wilhelm Georg Kohlrausch (1840–1910) |birth_date = {{birth date|1840|10|14|df=y}} |birth_place = [[Rinteln]] |death_date = {{nowrap|{{death date and age|1910|1|17|1840|10|14|df=y}}}} |death_place = [[Marburg]] |residence = |citizenship = |ethnicity = |fields = [[Physicist]] |workplaces = [[University of Frankfurt/Main]]<br>[[University of Göttingen]]<br> [[ETH Zurich]]<br>[[Darmstadt University of Technology|Darmstadt University]]<br>[[University of Würzburg]]<br> [[Strasbourg University]]<br>[[Humboldt University]] |alma_mater = [[University of Erlangen]]<br>[[University of Göttingen]] |doctoral_advisor = [[Wilhelm Eduard Weber]] |academic_advisors = |doctoral_students = [[Walther Nernst]]<br>[[Erasmus Kittler]] |notable_students = [[Svante Arrhenius]] |known_for = [[electrolytes|Work on electrolytes]]<br>[[Conductometry]]<br>[[Kohlrausch bridge]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = [[List of recipients of the Pour le Mérite for Sciences and Arts|Pour le Mérite]] (1896)<br>[[List_of_fellows_of_the_Royal_Society_J,_K,_L|ForMemRS]] (1895) |religion = |signature = <!--(filename only)--> |footnotes = He was the son of [[Rudolf Kohlrausch]], the grandson of [[Friedrich Kohlrausch (educator)|Friedrich Kohlrausch]], and the nephew of [[Otto Kohlrausch]]. }} '''ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ ಕೋಲ್ರಾಷ್''' 1840-1910. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]]. ==ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಜನನ ವೀಸರ್ ನದಿ ದಡದ ಮೇಲಿರುವ ರಿಂಟೆಲ್ನ್‍ನಲ್ಲಿ 1840ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14ರಂದು. ಈತನ ತಂದೆ ರುಡಾಲ್ಫ್ ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಕೂಡ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದ. ಕೋಲ್‍ರಾಷನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಗಟಿಂಗನ್ ಮತ್ತು ಎರ್‍ಲಾಂಗೆನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಮೇಧಾವಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇವನಿಗೆ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಗಟಿಂಗೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಲು ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು. ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ಅನಂತರ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್|ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್‍ಫರ್ಟ್]], ಡಾರ್ಮ್‍ಸ್ಟಾಟ್, ವುರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್, ಸ್ಟ್ರಾಸ್‍ಬರ್ಗ್ ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಮುಂದೆ ಚಾರ್ಲ್‍ಟನ್‍ಬರ್ಗ್‍ನಲ್ಲಿನ ರೀಕನ್ ಸ್ಟಾಲ್ಟ್‍ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಹೆಲ್ಮ್‍ಹೋಲ್ಟ್ಸ್‍ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ. ಈತನನ್ನು 1900ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಲಂಡನ್ನಿನ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಮತ್ತು ಫಿಸಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಘ-ಇವು ಈತನನ್ನು ತಮ್ಮ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಿದ್ದುವು. ಕೋಲ್‍ರಾಷನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾಂತ]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು. [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಕಾಂತದ ಕ್ಷಿತಿಜೀಯ ಘಟಕವನ್ನೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟಿನ ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಲಹೆ ಕೊಟ್ಟವನು ಈತನೇ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಸೇತುವೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರು. ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ದ್ರಾವಣದ ಸಾರರಿಕ್ತತೆಗೂ ಅದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಹನತೆಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಇದರಿಂದ ಅಯಾನುಗಳ ನಿರಪೇಕ್ಷವೇಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ==ನಿಧನ== ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಕಾಲವಾದದ್ದು 1910 ನೆಯ ಇಸವಿ ಜನವರಿ 17ರಂದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ರಾಷ್, ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] 4yo6ksi8ea34puwdk7t9ok2tpn05d2i 1373093 1373092 2026-05-09T14:47:42Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373093 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ ಕೋಲ್ರಾಷ್ |image = Friedrich Kohlrausch.jpg |image_size = 200px |caption = Friedrich Wilhelm Georg Kohlrausch (1840–1910) |birth_date = {{birth date|1840|10|14|df=y}} |birth_place = [[Rinteln]] |death_date = {{nowrap|{{death date and age|1910|1|17|1840|10|14|df=y}}}} |death_place = [[Marburg]] |residence = |citizenship = |ethnicity = |fields = [[Physicist]] |workplaces = [[University of Frankfurt/Main]]<br>[[University of Göttingen]]<br> [[ETH Zurich]]<br>[[Darmstadt University of Technology|Darmstadt University]]<br>[[University of Würzburg]]<br> [[Strasbourg University]]<br>[[Humboldt University]] |alma_mater = [[University of Erlangen]]<br>[[University of Göttingen]] |doctoral_advisor = [[Wilhelm Eduard Weber]] |academic_advisors = |doctoral_students = [[Walther Nernst]]<br>[[Erasmus Kittler]] |notable_students = [[Svante Arrhenius]] |known_for = [[electrolytes|Work on electrolytes]]<br>[[Conductometry]]<br>[[Kohlrausch bridge]] |author_abbrev_bot = |author_abbrev_zoo = |influences = |influenced = |awards = [[List of recipients of the Pour le Mérite for Sciences and Arts|Pour le Mérite]] (1896)<br>[[List_of_fellows_of_the_Royal_Society_J,_K,_L|ForMemRS]] (1895) |religion = |signature = <!--(filename only)--> |footnotes = He was the son of [[Rudolf Kohlrausch]], the grandson of [[Friedrich Kohlrausch (educator)|Friedrich Kohlrausch]], and the nephew of [[Otto Kohlrausch]]. }} '''ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ ಕೋಲ್ರಾಷ್''' 1840-1910. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಭೌತ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]]. ==ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಜನನ ವೀಸರ್ ನದಿ ದಡದ ಮೇಲಿರುವ ರಿಂಟೆಲ್ನ್‍ನಲ್ಲಿ 1840ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14ರಂದು. ಈತನ ತಂದೆ ರುಡಾಲ್ಫ್ ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಕೂಡ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದ. ಕೋಲ್‍ರಾಷನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಗಟಿಂಗನ್ ಮತ್ತು ಎರ್‍ಲಾಂಗೆನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಮೇಧಾವಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇವನಿಗೆ ತತ್‍ಕ್ಷಣವೇ ಗಟಿಂಗೆನ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಲು ಅವಕಾಶ ದೊರಕಿತು. ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== ಅನಂತರ [[ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್|ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್‍ಫರ್ಟ್]], ಡಾರ್ಮ್‍ಸ್ಟಾಟ್, ವುರ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್, ಸ್ಟ್ರಾಸ್‍ಬರ್ಗ್ ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಮುಂದೆ ಚಾರ್ಲ್‍ಟನ್‍ಬರ್ಗ್‍ನಲ್ಲಿನ ರೀಕನ್ ಸ್ಟಾಲ್ಟ್‍ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಹೆಲ್ಮ್‍ಹೋಲ್ಟ್ಸ್‍ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ. ಈತನನ್ನು 1900ರಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೌರವಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ಲಂಡನ್ನಿನ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಮತ್ತು ಫಿಸಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿ]]ನ ಅನೇಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಘ-ಇವು ಈತನನ್ನು ತಮ್ಮ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಿದ್ದುವು. ಕೋಲ್‍ರಾಷನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾಂತ]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು. [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಕಾಂತದ ಕ್ಷಿತಿಜೀಯ ಘಟಕವನ್ನೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲು ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಲೈಟಿನ ಧ್ರುವೀಕರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಲಹೆ ಕೊಟ್ಟವನು ಈತನೇ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಸೇತುವೆ ಎಂದೇ ಹೆಸರು. ಇಂದಿಗೂ ಕೂಡ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ದ್ರಾವಣದ ಸಾರರಿಕ್ತತೆಗೂ ಅದರ ವಿದ್ಯುದ್ವಹನತೆಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಇದರಿಂದ ಅಯಾನುಗಳ ನಿರಪೇಕ್ಷವೇಗವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ==ನಿಧನ== ಕೋಲ್‍ರಾಷ್ ಕಾಲವಾದದ್ದು 1910 ನೆಯ ಇಸವಿ ಜನವರಿ 17ರಂದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ರಾಷ್, ಫ್ರೀಡರಿಚ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌}} [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] qguch4ztmdhppfj76hf8s15yx9xlqpe 0 179085 1373096 2026-05-09T15:12:03Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1373096 wikitext text/x-wiki '''ಮೇರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಕೋಲ್ರಿಜ್''' 1861-1907. ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಕವಯಿತ್ರಿ]].<ref>[http://famouspoetsandpoems.com/poets/mary_elizabeth_coleridge Mary Elizabeth Coleridge – Poems, Biography, Quotes<!-- Bot generated title -->]</ref> ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಕೋಲ್‍ರಿಜ್ ಟೇಲರನ ಸಹೋದರನ ಮೊಮ್ಮಗಳು. ==ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್ನಿ]]ನಲ್ಲಿ<ref>{{Cite ODNB|doi=10.1093/ref:odnb/32490|title=Coleridge, Mary Elizabeth [''pseud.'' Anodos]}}</ref> . ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯತೊಡಗಿದ್ದಳು. ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ಗ್ರಂಥ ''ಫ್ಯಾನ್ಸೀಸ್ ಫಾಲೊಯಿಂಗ್ ''(1836). ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ''ದಿ ಸೆವೆನ್ ಸ್ಲೀಪರ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಪಿóüೀಸಸ್'' (1893). ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಟೀವನ್‍ಸನ್ ಮನಸಾರೆ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ. ಈಕೆ ಉತ್ತಮ ಲೇಖಕಿಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದುದು'' ದಿ ಕಿಂಗ್ ವಿತ್ ಟೂ ಫೇಸಸ್ ''(1897) ಎಂಬ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ರಮ್ಯಕಥೆಯಿಂದ. ''ದಿ ಫೈರಿ ಡಾನ್'' (1901), ''ದಿ ಷಾಡೊ ಆನ್ ದಿ ವಾಲ್'' (1904),'' ದಿ ಲೇಡಿ ಆನ್ ದಿ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ರೂಮ್'' ¥ósÉ್ಲೂೀರ್ (1906)-ಇವು ಈಕೆಯ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ''ನಾನ್ ಸೆಕ್ವಿಟರ್'' ಎಂಬುದು ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ. ''ಪೊಯಮ್ಸ್ ಓಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂ'' ಎಂಬ ಕವನಸಂಕಲನ 1907ರಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ರಿಜ್, ಮೇರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್}} loq95iyixww9itlnsqu73qa89tz33by 1373097 1373096 2026-05-09T15:12:41Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕವಯಿತ್ರಿ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373097 wikitext text/x-wiki '''ಮೇರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಕೋಲ್ರಿಜ್''' 1861-1907. ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಕವಯಿತ್ರಿ]].<ref>[http://famouspoetsandpoems.com/poets/mary_elizabeth_coleridge Mary Elizabeth Coleridge – Poems, Biography, Quotes<!-- Bot generated title -->]</ref> ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಕೋಲ್‍ರಿಜ್ ಟೇಲರನ ಸಹೋದರನ ಮೊಮ್ಮಗಳು. ==ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್ನಿ]]ನಲ್ಲಿ<ref>{{Cite ODNB|doi=10.1093/ref:odnb/32490|title=Coleridge, Mary Elizabeth [''pseud.'' Anodos]}}</ref> . ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯತೊಡಗಿದ್ದಳು. ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ಗ್ರಂಥ ''ಫ್ಯಾನ್ಸೀಸ್ ಫಾಲೊಯಿಂಗ್ ''(1836). ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ''ದಿ ಸೆವೆನ್ ಸ್ಲೀಪರ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಪಿóüೀಸಸ್'' (1893). ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಟೀವನ್‍ಸನ್ ಮನಸಾರೆ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ. ಈಕೆ ಉತ್ತಮ ಲೇಖಕಿಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದುದು'' ದಿ ಕಿಂಗ್ ವಿತ್ ಟೂ ಫೇಸಸ್ ''(1897) ಎಂಬ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ರಮ್ಯಕಥೆಯಿಂದ. ''ದಿ ಫೈರಿ ಡಾನ್'' (1901), ''ದಿ ಷಾಡೊ ಆನ್ ದಿ ವಾಲ್'' (1904),'' ದಿ ಲೇಡಿ ಆನ್ ದಿ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ರೂಮ್'' ¥ósÉ್ಲೂೀರ್ (1906)-ಇವು ಈಕೆಯ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ''ನಾನ್ ಸೆಕ್ವಿಟರ್'' ಎಂಬುದು ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ. ''ಪೊಯಮ್ಸ್ ಓಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂ'' ಎಂಬ ಕವನಸಂಕಲನ 1907ರಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ರಿಜ್, ಮೇರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್}} [[ವರ್ಗ:ಕವಯಿತ್ರಿ]] 7buemgb4imd6lp373mckra7e746u7k4 1373098 1373097 2026-05-09T15:13:00Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1373098 wikitext text/x-wiki '''ಮೇರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಕೋಲ್ರಿಜ್''' 1861-1907. ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಕವಯಿತ್ರಿ]].<ref>[http://famouspoetsandpoems.com/poets/mary_elizabeth_coleridge Mary Elizabeth Coleridge – Poems, Biography, Quotes<!-- Bot generated title -->]</ref> ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಕೋಲ್‍ರಿಜ್ ಟೇಲರನ ಸಹೋದರನ ಮೊಮ್ಮಗಳು. ==ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್ನಿ]]ನಲ್ಲಿ<ref>{{Cite ODNB|doi=10.1093/ref:odnb/32490|title=Coleridge, Mary Elizabeth [''pseud.'' Anodos]}}</ref> . ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯತೊಡಗಿದ್ದಳು. ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ಗ್ರಂಥ ''ಫ್ಯಾನ್ಸೀಸ್ ಫಾಲೊಯಿಂಗ್ ''(1836). ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ''ದಿ ಸೆವೆನ್ ಸ್ಲೀಪರ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಪಿóüೀಸಸ್'' (1893). ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಟೀವನ್‍ಸನ್ ಮನಸಾರೆ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ. ಈಕೆ ಉತ್ತಮ ಲೇಖಕಿಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದುದು'' ದಿ ಕಿಂಗ್ ವಿತ್ ಟೂ ಫೇಸಸ್ ''(1897) ಎಂಬ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ರಮ್ಯಕಥೆಯಿಂದ. ''ದಿ ಫೈರಿ ಡಾನ್'' (1901), ''ದಿ ಷಾಡೊ ಆನ್ ದಿ ವಾಲ್'' (1904),'' ದಿ ಲೇಡಿ ಆನ್ ದಿ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ರೂಮ್'' ¥ósÉ್ಲೂೀರ್ (1906)-ಇವು ಈಕೆಯ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ''ನಾನ್ ಸೆಕ್ವಿಟರ್'' ಎಂಬುದು ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ. ''ಪೊಯಮ್ಸ್ ಓಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂ'' ಎಂಬ ಕವನಸಂಕಲನ 1907ರಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ರಿಜ್, ಮೇರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್}} [[ವರ್ಗ:ಕವಯಿತ್ರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ]] mmfpj0myvq3u1rw4uvtbwzmffa9zg29 1373099 1373098 2026-05-09T15:14:44Z VASANTH S.N. 728 1373099 wikitext text/x-wiki [[File:Mary Elizabeth Coleridge.jpg|thumb|Mary Coleridge in 1883]] '''ಮೇರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್ ಕೋಲ್ರಿಜ್''' 1861-1907. ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಕವಯಿತ್ರಿ]].<ref>[http://famouspoetsandpoems.com/poets/mary_elizabeth_coleridge Mary Elizabeth Coleridge – Poems, Biography, Quotes<!-- Bot generated title -->]</ref> ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯಲ್ ಕೋಲ್‍ರಿಜ್ ಟೇಲರನ ಸಹೋದರನ ಮೊಮ್ಮಗಳು. ==ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್ನಿ]]ನಲ್ಲಿ<ref>{{Cite ODNB|doi=10.1093/ref:odnb/32490|title=Coleridge, Mary Elizabeth [''pseud.'' Anodos]}}</ref> . ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯತೊಡಗಿದ್ದಳು. ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ಗ್ರಂಥ ''ಫ್ಯಾನ್ಸೀಸ್ ಫಾಲೊಯಿಂಗ್ ''(1836). ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ''ದಿ ಸೆವೆನ್ ಸ್ಲೀಪರ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಪಿóüೀಸಸ್'' (1893). ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಟೀವನ್‍ಸನ್ ಮನಸಾರೆ ಹೊಗಳಿದ್ದಾನೆ. ಈಕೆ ಉತ್ತಮ ಲೇಖಕಿಯೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದುದು'' ದಿ ಕಿಂಗ್ ವಿತ್ ಟೂ ಫೇಸಸ್ ''(1897) ಎಂಬ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ರಮ್ಯಕಥೆಯಿಂದ. ''ದಿ ಫೈರಿ ಡಾನ್'' (1901), ''ದಿ ಷಾಡೊ ಆನ್ ದಿ ವಾಲ್'' (1904),'' ದಿ ಲೇಡಿ ಆನ್ ದಿ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ರೂಮ್'' ¥ósÉ್ಲೂೀರ್ (1906)-ಇವು ಈಕೆಯ ಇತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ''ನಾನ್ ಸೆಕ್ವಿಟರ್'' ಎಂಬುದು ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ. ''ಪೊಯಮ್ಸ್ ಓಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂ'' ಎಂಬ ಕವನಸಂಕಲನ 1907ರಲ್ಲಿ ಈಕೆಯ ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೋಲ್ರಿಜ್, ಮೇರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್}} [[ವರ್ಗ:ಕವಯಿತ್ರಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ]] seeatgtc7zh4ushygfwzv9h834087oj