ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 10 1005 1376758 1375873 2026-07-13T17:18:58Z Vikashegde 417 ಸುದ್ದಿ ಸೇರ್ಪಡೆ 1376758 wikitext text/x-wiki <!--- ಐದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುದ್ದಿಗಳು ಬೇಡ ---> <!---ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಸುದ್ದಿಗೆ ಚಿತ್ರ ಇರುವುದು ಅವಶ್ಯಕ. ಆ ಸುದ್ದಿಯ ಮುಂದೆ (ಚಿತ್ರಿತ) ಎಂದು ಸೇರಿಸಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಈ ಸಾಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ---> <!---ಹೊಸ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಿ. ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಿರಿ. ---> <!--ಹೊಸ ಸುದ್ದಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಪುಟದ ಕೊಂಡಿ ಇರುವುದು ಅವಶ್ಯ. ಆ ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಟ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ನಂತರ ಸುದ್ದಿ ಸೇರಿಸಿ --> [[File:S Janaki in Pune, India 2007.JPG|thumb|ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]] <div style="float: right;margin-left:0.5em"> </div> *'''ಜುಲೈ ೧೧''': ಹೆಸರಾಂತ ಗಾಯಕಿ [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]] ವಿಧಿವಶ.[[https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/singer-s-janaki-death-mysuru-4117503]] *'''ಜೂನ್ ೨೬''': [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ|ವೆನೆಜುವೆಲಾದಲ್ಲಿ]] ಭಾರೀ [[ಭೂಕಂಪ]], ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಸಾವು, ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿಗೆ ಗಾಯ[https://www.prajavani.net/news/world-news/venezuela-earthquake-death-toll-rises-4085159] * '''ಏಪ್ರಿಲ್ ೪''' [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪರಿಷತ್ತು|ಎನ್‌ಸಿ‌ಇಆರ್‌ಟಿ]] ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಿವಿ[https://udayavani.com/national-news/ncert-now-has-the-power-to-award-deemed-university-status-degrees-101281?lang=kn] *'''ಏಪ್ರಿಲ್ ೪''': ಹೊರ್ಮುಝ್ ಜಲಸಂಧಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು- ಸೇನಾ ಬಲಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ತೆರೆಯಲು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತದಾನ *'''ಏಪ್ರಿಲ್ ೪''':[[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ|ಅಫ್ಘನಿಸ್ತಾನ]]ದಲ್ಲಿ ೫.೮ ರಿಕ್ಟರ್ ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪ, ೮ ಮಂದಿ ಮರಣ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕೆಲವಡೆ ಕಂಪನದ ಅನುಭವ[https://www.ndtv.com/india-news/5-9-magnitude-earthquake-hits-afghanistan-tremors-felt-in-delhi-ncr-11308264] <div align=right>{{ಸಂಪಾದಿಸಿ|ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುದ್ದಿ}}</div> ocgpskz1s0elg9pi2y2gljch67oxj97 1376759 1376758 2026-07-13T17:19:28Z Vikashegde 417 1376759 wikitext text/x-wiki <!--- ಐದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುದ್ದಿಗಳು ಬೇಡ ---> <!---ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಸುದ್ದಿಗೆ ಚಿತ್ರ ಇರುವುದು ಅವಶ್ಯಕ. ಆ ಸುದ್ದಿಯ ಮುಂದೆ (ಚಿತ್ರಿತ) ಎಂದು ಸೇರಿಸಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಈ ಸಾಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಸೇರಿಸಿ ---> <!---ಹೊಸ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಿ. ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಿರಿ. ---> <!--ಹೊಸ ಸುದ್ದಿಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಪುಟದ ಕೊಂಡಿ ಇರುವುದು ಅವಶ್ಯ. ಆ ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಟ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ನಂತರ ಸುದ್ದಿ ಸೇರಿಸಿ --> [[File:S Janaki in Pune, India 2007.JPG|thumb|ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]] <div style="float: right;margin-left:0.5em"> </div> *'''ಜುಲೈ ೧೧''': ಹೆಸರಾಂತ ಗಾಯಕಿ [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]] ವಿಧಿವಶ.[https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/singer-s-janaki-death-mysuru-4117503] *'''ಜೂನ್ ೨೬''': [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ|ವೆನೆಜುವೆಲಾದಲ್ಲಿ]] ಭಾರೀ [[ಭೂಕಂಪ]], ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಸಾವು, ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿಗೆ ಗಾಯ[https://www.prajavani.net/news/world-news/venezuela-earthquake-death-toll-rises-4085159] * '''ಏಪ್ರಿಲ್ ೪''' [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪರಿಷತ್ತು|ಎನ್‌ಸಿ‌ಇಆರ್‌ಟಿ]] ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಿವಿ[https://udayavani.com/national-news/ncert-now-has-the-power-to-award-deemed-university-status-degrees-101281?lang=kn] *'''ಏಪ್ರಿಲ್ ೪''': ಹೊರ್ಮುಝ್ ಜಲಸಂಧಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು- ಸೇನಾ ಬಲಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ತೆರೆಯಲು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಮತದಾನ *'''ಏಪ್ರಿಲ್ ೪''':[[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ|ಅಫ್ಘನಿಸ್ತಾನ]]ದಲ್ಲಿ ೫.೮ ರಿಕ್ಟರ್ ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪ, ೮ ಮಂದಿ ಮರಣ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಕೆಲವಡೆ ಕಂಪನದ ಅನುಭವ[https://www.ndtv.com/india-news/5-9-magnitude-earthquake-hits-afghanistan-tremors-felt-in-delhi-ncr-11308264] <div align=right>{{ಸಂಪಾದಿಸಿ|ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುದ್ದಿ}}</div> s845ic5bopv28c295t6kw68h3ca5ty2 0 5046 1376757 1376665 2026-07-13T17:18:03Z Vikashegde 417 added [[Category:೨೦೨೬ ನಿಧನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1376757 wikitext text/x-wiki <!--{{Infobox person | name = ಎಸ್. ಜಾನಕಿ | image = S Janaki in Pune, India 2007.JPG | caption = ಜಾನಕಿಯವರ ೨೦೦೭ರ ವರ್ಷದ ಚಿತ್ರ | alias = ಅಮ್ಮ, ಕರ್ನಾಟಕ ಕೋಗಿಲೆ | image_size = 250px9 | birth_name = | birth_date = ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೩, ೧೯೩೮ | death_date = ಜುಲೈ ೧೧, ೨೦೨೬ | birth_place = ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರೇಪಲ್ಲೆ | occupation = ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ | years_active = ೧೯೫೭–ಪ್ರಸಕ್ತದವರೆಗೆ }}--> {{Infobox person | name = ಎಸ್. ಜಾನಕಿ | death_date = ಜುಲೈ ೧೧, ೨೦೨೬ | background = ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ | image = S Janaki in Pune, India 2007.JPG | caption = ಜಾನಕಿ, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ | birth_name = ಶಿಷ್ಟ್ಲ ಶ್ರೀರಾಮಮೂರ್ತಿ ಜಾನಕಿ | death = ಜುಲೈ ೧೧, ೨೦೨೬ | alias = ಜಾನಕಮ್ಮ | genre = ಭಕ್ತಿಗೀತೆ, ಸಿನೆಮಾಗೀತೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಗೀತೆ | occupation = ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1938|4|23}} | birth_place = ರೆಪಲ್ಲೇ, ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | years_active = ೧೯೫೭ - ೨೦೨೬ | spouse = ದಿ. ವಿ ರಾಮಪ್ರಸಾದ್(೧೯೫೮ - ೧೯೯೦) | children = ಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ (ಜ.೧೯೬೦) | relatives = | website = {{URL|sjanaki.net}} }} '''ಎಸ್. ಜಾನಕಿ''' (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೩, ೧೯೩೮ - ಜುಲೈ ೧೧, ೨೦೨೬) ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ. [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಒಡಿಯಾ]], [[ಹಿಂದಿ]], ಸಿಂಹಳ, [[ತುಳು]], ಬಡಗ, [[ಬಂಗಾಳಿ]], [[ಉರ್ದು]], [[ಪಂಜಾಬಿ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಸಿಂಧಿ]] ಮುಂತಾದ ೧೭ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ೪೮,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ಜನಜನಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/s-janaki-returns-to-playback-singing/articleshow/66937115.cms|title=S Janaki returns to playback singing|work=The Times of India|date=5 December 2018}}</ref> ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಜಾನಕಿ, ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ೨೮ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="youtube.com">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lIJwJEinfnw|title=Dr. S Janaki Speaking at Naadanamana ll Part 2|work=YouTube}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/s-janaki-last-song-malayalam-pathu-kalpanakal-ammapoovinum-watch-video-3065404/|title=Legendary singer S. Janaki ends her illustrious career with soulful lullaby in Pathu Kalpanakal, watch video|publisher=Indian Express|date=4 October 2016}}</ref> ==ಜೀವನ== ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಅವರು ೨೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೩೮ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರೆಪಲ್ಲೇ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಮೂರನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಪೈಡಿಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬವರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೫೬ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿ ನಡೆಸಿದ ಸಂಗೀತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರಿಂದ ಬಹುಮಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಜಾನಕಿ, ಮುಂದೆ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಬಂದು ಸಂದರ್ಶನವೂಂದರಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ‘ರಸಿಕ್ ಬಲಮಾ’ ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎವಿಎಮ್ ಸಂಸ್ಥೆಯವರ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಪಡೆದರು. ==ಮರಣ== ವಯೋಸಹಜ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಜುಲೈ ೧೧, ೨೦೨೬ರಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಅಪೋಲೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. == ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ == ಐವತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೭ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 48 ಸಾವಿರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಿಂಹಳ, ಜಪಾನಿ, ಲ್ಯಾಟಿನ್‌, ಅರೇಬಿಕ್‌ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹದಿನೇಳು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಅವರದು. ===ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವರ್ಷಗಳು=== *೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಟಿ.ಚಲಪತಿ ರಾವ್ ಅವರ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ‘ವಿಧಿಯಿನ್ ವಿಳಯಾಟ್ಟು’ ಅವರು ಹಾಡಿದ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರ. ಮುಂದೆ ತೆಲುಗಿನ ಚಿತ್ರ ಎಂ.ಎಲ್.ಎ, ಕನ್ನಡದ ಕೃಷ್ಣಗಾರುಡಿ ಇವೆಲ್ಲಾ ಒಂದಾದ ನಂತರ ಒಂದೊಂದರಂತೆ ಹರಿದು ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾದುವು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷೆಗಳ ಗಾಯಕಿಯಾದರು. *ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂದಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾರತದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗಾನಮಾಧುರ್ಯದ ಸವಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಿದರು. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ೧೯೫೮ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಡಿದ ‘ಸಿಂಗಾರವೇಲನೆ ದೇವ’ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ನಾದಸ್ವರ ವಿದ್ವಾನ್ ಅರುಣಾಚಲಂ ಅವರ ನಾದ ಸ್ವರ ದೊಂದಿಗೆ ಮೇಳೈಸಿ ಹಾಡಿದ ಗೀತೆ ಪ್ರಾರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಅವರನ್ನು ಅಪ್ರತಿಮ ಗಾಯಕಿ ಎಂದು ಇಡೀ ದೇಶ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. *ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ 'ಹೇಮಾವತಿ'ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಡಿರುವ "ಶಿವ ಶಿವ ಎನ್ನದ ನಾಲಿಗೆ ಏಕೆ?" ಎಂಬ ಅನನ್ಯಗೀತೆಯು ಇಡೀ ಭಾರತ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಗೀತೆ ಎನಿಸಿದೆ. ಜಾನಕಿಯವರು 'ಈ ಹಾಡು ನನ್ನ ಸಂಗೀತ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಯಪಟ್ಟು ಹಾಡಿದ ಹಾಡು, ಮತ್ತೆ ಹಾಡಲೂ ಆಗದ ಹಾಡು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಡಿರುವ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೪೦,೦೦೦ವನ್ನು ಮೀರಿದೆ. ===ನಾನು ಹಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ ! ಆತನ ಕಾಯಕವದು=== *ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಹಾಡುತ್ತ ಬಂದಿರುವ ಡಾ. ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು, “ನಮ್ಮ ಜಾನಕಮ್ಮ ಇದ್ದಾರಲ್ಲ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಗೀತೆಯನ್ನಾಗಲೀ ಒಂದೇ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ, ತಮ್ಮ ಉಸಿರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ ಗಾನಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ಬೆರೆಸುವ ರೀತಿ ಇದೆಯೆಲ್ಲಾ ಅದೊಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ”. * ಹಾಡುವ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಮ್ಮು, ಬಿಮ್ಮುಗಳ, ಕೆಮ್ಮಿನ ಸಣ್ಣ ಆಚೆ ಈಚೆಗಿನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಉಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- ‘ನಾನು ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ತಯಾರಿಯನ್ನಾಗಲೀ ಆರೈಕೆಯನ್ನಾಗಲಿ ನನ್ನ ಧ್ವನಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.” ಅವರು ಹೇಳುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾತು ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧನೆಗಳ ಗುಟ್ಟು. * ಪರಮಾತ್ಮ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಅವರ ಭಕ್ತರಾದ ಆಕೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ “ನಾನು ಹೇಗೆ ಹಾಡುತ್ತೇನೆ ಗೊತ್ತೇ?”, “ಸತ್ಯ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಹಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ಆ ನನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ದೈವನಾದ ಆತನ ಕಾಯಕವದು”. ===ಮನಮೋಹಕ ಗೀತೆಗಳು=== *ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಮಹಾಸಾಗರದ ಆಳವನ್ನು ಅರಸ ಹೊರಟಂತೆ. ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಈ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬಂದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಹುದೇ ವಿನಃ ಅವರು ಹಾಡಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೀತೆಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಳತೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ನಾವು ಕ್ರಮಿಸಲಾರೆ ವೇನೋ. # ‘ನೋಡು ಬಾ ನೋಡು ಬಾ ನಮ್ಮೂರ’, #'ತಾಯೆ ಬಾರ ಮೊಗವ ತೋರೆ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮಾತೆಯೇ', # 'ಯುಗ ಯುಗಾದಿ ಕಳೆದರೂ', # ‘ಯಾವ ಜನ್ಮದ ಮೈತ್ರಿ ಈ ಜನ್ಮದಲಿ ಬಂದು’, # ‘ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಿ', # 'ಮೂಡಣ ಮನೆಯ ಮುತ್ತಿನ ನೀರಿನ ಎರಕಾವಾ ಹೊಯ್ದ’, # ‘ಜಯ ಗೌರಿ ಜಗದೀಶ್ವರೀ’, # 'ಆಡೋಣ ಬಾ ಬಾ ಗೋಪಾಲ', # ‘ನಂಬಿದೆ ನಿನ್ನ ನಾದ ದೇವತೆಯೇ ಅಭಿಮಾನ ತಳೆದ ತಾಯೆ ಭಾರತಿಯೇ’, # ‘ಭಾರತ ಭೂಶಿರ ಮಂದಿರ ಸುಂದರಿ’, # 'ಶರಣು ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಶಶಿಶೇಖರ', # ‘ಜ್ಯೋತಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯಮ್ಮ ಜಗದೀಶ್ವರೀ’, # ‘ಬಾನಲ್ಲೂ ನೀನೆ ಭುವಿಯಲ್ಲೂ ನೀನೆ’, # ‘ಬಿಸಿಲಾದರೇನು ಮಳೆಯಾದರೇನು’, # ‘ಪೋಗದಿರೆಲೋ ರಂಗ’, # ‘ಕರೆಯೇ ಕೋಗಿಲೆ ಮಾಧವನ’, # ‘ಗಗನವು ಎಲ್ಲೋ ಭೂಮಿಯು ಎಲ್ಲೋ’, # 'ಪಂಚಮ ವೇದ ಪ್ರೇಮದ ನಾದ', # ‘ಅರಳಿದೆ ಅರಳಿದೆ ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿದೆ’, # ‘ಕಂಗಳು ತುಂಬಿರಲು ಕಂಬನಿ ಧಾರೆ’, # ‘ತುಂಬಿತು ಮನವಾ ತಂದಿತು ಸುಖವಾ’, # ‘ಪೂಜಿಸಲೆಂದೇ ಹೂಗಳ ತಂದೆ’, # ‘ಇಂದು ಎನಗೆ ಗೋವಿಂದ ನಿನ್ನಯ ಪಾದಾರವಿಂದವ’, # ‘ದೇವರ ಆಟ ಬಲ್ಲವರಾರು’, # ‘ಹೂವೂಂದು ಬೇಕು ಬಳ್ಳಿಗೆ’, # ‘ರಾಘವೇಂದ್ರ ನೀ ಮೌನವಾದರೆ ನನ್ನ ಗತಿ ಏನು’, # 'ಒಲವಿನ ಗೆಳೆಯನೆ ನಿನಗೆ ಕೈ ಮುಗಿವೆ', # 'ಬರೆದೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ಹೆಸರ ನನ್ನ ಬಾಳ ಪುಟದಲಿ', # 'ನಾ ಮೆಚ್ಚಿದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆ ತಂದಿರುವೆ', # 'ಮೂಕ ಹಕ್ಕಿಯು ಹಾರುತಿದೆ' ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು. ಅವರು ಹಾಡಿರುವ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು ಅನೇಕವಾಗಿದ್ದು # 'ಗಜಮುಖನೆ ಗಣಪತಿಯೇ', # ‘ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಸೊಬಗಿನ ಐಸಿರಿ ಚೆಲುವಿನ ವರ ಶೃಂಗೇರಿ’, # ‘ಇವಳೇ ವೀಣಾಪಾಣಿ’ ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳಂತೂ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕಿದೆ. ===ಡಾ. ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಕಂಠದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀತೆಗಳು=== # ಕಂಗಳು ತುಂಬಿರಲು - [[ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ]] # ಕರೆಯೆ ಕೋಗಿಲೆ ಮಾಧವನ - [[ನವಜೀವನ]] # ಸುಖದ ಸ್ವಪ್ನಗಾನಾ - [[ಮರೆಯದ ಹಾಡು]] # ಗಗನವು ಎಲ್ಲೋ ಭೂಮಿಯು ಎಲ್ಲೋ- [[ಗೆಜ್ಜೆಪೂಜೆ]] # ನಾ ಮೆಚ್ಚಿದ ಹುಡುಗನಿಗೆ - [[ನಾ ಮೆಚ್ಚಿದ ಹುಡುಗ]] # ಬಂದಾ ಬಂದಾ ಮೇಘರಾಜ - [[ಸಿಪಾಯಿ]] # ಹೂವೂಂದು ಬೇಕು ಬಳ್ಳಿಗೆ - [[ಪಾವನ ಗಂಗಾ]] # ಒಲವಿನ ಗೆಳೆಯನೆ ನಿನಗೆ - [[ನಾನಿರುವುದೇ ನಿನಗಾಗಿ]] # ಅರಳಿದೆ ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿದೆ- [[ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು]] # ಕೇಳಿದ್ದು ಸುಳ್ಳಾಗಬಹುದು - [[ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ]] # ಏಕೋ ಈ ಕೋಪ ಶಂಕರಾ - [[ಭಕ್ತ ಸಿರಿಯಾಳ]] # ಜ್ಯೋತಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯಮ್ಮ - [[ಕಾವೇರಿ]] # ಶಿವ ಶಿವ ಎನ್ನದ ನಾಲಿಗೆಯೇಕೆ - [[ಹೇಮಾವತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] # ಏನನೋ ಕೇಳುತಿದೆ - [[ಗಲಾಟೆ ಸಂಸಾರ]] # ತಾಯಿಯ ತಂದೆಯ ಮಮತೆ - [[ಮಧುರ ಸಂಗಮ]] # ಬಾನಲ್ಲೂ ನೀನೆ ಭುವಿಯಲ್ಲೂ ನೀನೆ - [[ಬಯಲುದಾರಿ]] # ಹೊಸ ಬಾಳು ನಿನ್ನಿಂದ - [[ಆಟೊ ರಾಜ]] # ನನ್ನ ಆಸೆ ಹಣ್ಣಾಗಿ - [[ಆಟೊ ರಾಜ]] # "ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಿ ದೂರ ತೀರವ ಸೇರಲಿ"ಎಂಬ ===ಯುಗಳ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ=== # 'ಒಲಿದ ಜೀವ ಜೊತೆಯಲಿರಲು ಬಾಳು ಸುಂದರ' # ಪಿ.ಬಿ.ಎಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕನ್ಯಾರತ್ನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಸುವ್ವಿ ಸುವ್ವಿ ಸುವ್ವಾಲೆ'', # ಹೊಂಬಿಸಲು ಚಿತ್ರದ ‘ಜೀವ ವೀಣೆ ನೀಡು ಮಿಡಿತದ ಸಂಗೀತ’, # ಗಂಧದ ಗುಡಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗಿಯಂತೆ ‘ಎಲ್ಲೂ ಹೋಗೋಲ್ಲಾ ಮಾಮ’ ಎಂದು ಹಾಡುವ ಧಾಟಿ, # ದೇವರಗುಡಿಯ ‘ಕಣ್ಣು ಕಣ್ಣು ಒಂದಾಯಿತು’, # ಮುಗಿಯದ ಕಥೆ ಚಿತ್ರದ ‘ಕಂಗಳು ವಂದನೆ ಹೇಳಿದೆ ಹೃದಯವು ತುಂಬಿ ಹಾಡಿದೆ’, # ಧರ್ಮಸೆರೆ ಚಿತ್ರದ 'ಈ ಸಂಭಾಷಣೆ', # ಹುಡುಗಾಟದ ಹುಡುಗಿ ಚಿತ್ರದ 'ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆರೆಯ ಮೋಡದ ಮರೆಯ', # ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಣಿ ಚಿತ್ರದ 'ಮಧುಮಾಸ ಚಂದ್ರಮ', # ರಾಜ್ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣದ 'ನಾನೇ ಭಾಗ್ಯವತಿ ಇಂದು ನಾನೇ ಪುಣ್ಯವತಿ', # ಬಂಗಾರದ ಹೂವು ಚಿತ್ರದ ' ನೀ ನಡೆವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಗೆ ಹೂವು ಬಾಡದಿರಲಿ'- ಹೀಗೆ ಅವರ ನೂರಾರು ಸುಂದರ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ಹಾಡುಗಳಿವೆ. ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದಿನಾರು ವಯದಿನಿಲೆ ಚಿತ್ರದ ‘ಸಿಂಧೂರ ಪೂವೆ’, ಶಂಕರಾಭರಣಂ ಚಿತ್ರದ ‘ಸಾಮಜವರಗಮನ’, ‘ಶಂಕರಾಭರಣಮು’; ಸಾಗರಸಂಗಮಂ ಚಿತ್ರದ ‘ಬಾಲ ಕನಕಮಯ ಚೇಲ ಸುಜನಪರಿಪಾಲ’, ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಚಂದ್ರ ಕಳಾಧರ ಸಹೃದಯ’ ಇವೆಲ್ಲಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಹಾಡುಗಳು. ===ವಾದ್ಯ ನಾದದೊಡನೆ ಗಾನ ಮೆಳೈಸಿ=== ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಕರೈಕುರುಚ್ಚಿ ಅರುಣಾಚಲಂ ಅವರ ನಾದಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವರ ಮೇಳೈಸಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಸಿಂಗಾರವೇಲನೆ ದೇವ ಹಾಡಿನಂತೆ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಹನಾಯ್ ಜೊತೆ ತಮ್ಮ ಗಾನವನ್ನು ಮೇಳೈಸಿ ಹೊರತಂದ ‘ಕರೆದರು ಕೇಳದೆ’ ಗೀತೆ ಕೂಡಾ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಗಾಯನವೇ ಸರಿ. ಇಂತಹದ್ದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಸ್ ಜಾನಕಿ ಅವರು ಎಂ.ಎಸ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಪಿಟೀಲು ವಾದನ, ನಾಮಗಿರಿ ಪೇಟೆ ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾದಸ್ವರ ಮತ್ತು ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಚೌರಾಸಿಯಾ ಅವರ ವೇಣುವಾದನದ ಜೊತೆ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ಗಾನ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಮೇಳೈಸಿದ್ದಾರೆ. ===ತಮ್ಮ ಗಾಯನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ=== *ಹಿರಿಯ ಗಾಯಕಿ ಎಸ್‌. ಜಾನಕಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಾಯನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಲಯಾಳದ ‘10 ಕಲ್ಪನಕಳ್‌’ ಚಿತ್ರದ ‘ಅಮ್ಮಪೂವಿನು’ ಗೀತೆ ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಹಾಡಾಗಲಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/22/439766.html ಹಾಡು ನಿಲ್ಲಿಸಲಿರುವ ಗಾನ ಕೋಗಿಲೆ], ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ 22 Sep, 2016</ref> 1957ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ‘ವಿಧಿಯಿನ್‌ ವಿಳಯತ್ತು’ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಜಾನಕಿ ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳ, ಹಿಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 48 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ದನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. *‘ನನಗೆ ವಯಸ್ಸಾಯಿತು. ಈವರೆಗೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೀಗ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬೇಕಿದೆ. ನಾನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಇನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು 78 ವರ್ಷದ ಜಾನಕಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. *ಜಾನಕಿ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 32 ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name ="ViKa1"/> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== ಆರು ದಶಕಗಳ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಸಾಧನೆ ಜಾನಕಿ ಅವರಿಗೆ ಹಲವು ಗೌರವಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅವರ ಗಾಯನಕ್ಕೆ ದೊರೆತಿವೆ. # ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಇತ್ತು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೪ <ref>[http://vijaykarnataka.indiatimes.com/state/karnataka/59-/articleshow/44987679.cms 59 ಸಾಧಕರಿಗೆ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ], ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ, ೨೧ಅಕ್ಟೋಬರ್೨೦೧೪</ref> # ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಅವರಿಗೆ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಡ್ಡೆ ಇರುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಎಸ್.ಜಾನಕಿಯವರು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.<ref name ="ViKa1">[http://vijaykarnataka.indiatimes.com/news/india/-/articleshow/18200250.cms ಪದ್ಮಭೂಷಣ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಗಾನಕೋಗಿಲೆ], ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ, 27ಜನವರಿ2013</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಬೆಂಗಳೂರು ಲತಾ]] * [[ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೬ ನಿಧನ]] 3ocx404i1gens99ac2pxsan4rypetlx 1376761 1376757 2026-07-13T17:22:47Z Vikashegde 417 1376761 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಎಸ್. ಜಾನಕಿ | death_date = ಜುಲೈ ೧೧, ೨೦೨೬ | background = ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ | image = S Janaki in Pune, India 2007.JPG | caption = ಜಾನಕಿ, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ | birth_name = ಶಿಷ್ಟ್ಲ ಶ್ರೀರಾಮಮೂರ್ತಿ ಜಾನಕಿ | death = ಜುಲೈ ೧೧, ೨೦೨೬ | alias = ಜಾನಕಮ್ಮ | genre = ಭಕ್ತಿಗೀತೆ, ಸಿನೆಮಾಗೀತೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯಗೀತೆ | occupation = ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1938|4|23}} | birth_place = ರೆಪಲ್ಲೇ, ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | years_active = ೧೯೫೭ - ೨೦೨೬ | spouse = ದಿ. ವಿ ರಾಮಪ್ರಸಾದ್(೧೯೫೮ - ೧೯೯೦) | children = ಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ (ಜ.೧೯೬೦) | relatives = | website = {{URL|sjanaki.net}} }} '''ಎಸ್. ಜಾನಕಿ''' (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೩, ೧೯೩೮ - ಜುಲೈ ೧೧, ೨೦೨೬) ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ. [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಒಡಿಯಾ]], [[ಹಿಂದಿ]], ಸಿಂಹಳ, [[ತುಳು]], ಬಡಗ, [[ಬಂಗಾಳಿ]], [[ಉರ್ದು]], [[ಪಂಜಾಬಿ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಸಿಂಧಿ]] ಮುಂತಾದ ೧೭ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ೪೮,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ಜನಜನಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/s-janaki-returns-to-playback-singing/articleshow/66937115.cms|title=S Janaki returns to playback singing|work=The Times of India|date=5 December 2018}}</ref> ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಜಾನಕಿ, ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ೨೮ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="youtube.com">{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lIJwJEinfnw|title=Dr. S Janaki Speaking at Naadanamana ll Part 2|work=YouTube}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/s-janaki-last-song-malayalam-pathu-kalpanakal-ammapoovinum-watch-video-3065404/|title=Legendary singer S. Janaki ends her illustrious career with soulful lullaby in Pathu Kalpanakal, watch video|publisher=Indian Express|date=4 October 2016}}</ref> ==ಜೀವನ== ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಅವರು ೨೩ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೩೮ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರೆಪಲ್ಲೇ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಮೂರನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಪೈಡಿಸ್ವಾಮಿ ಎಂಬವರಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೫೬ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿ ನಡೆಸಿದ ಸಂಗೀತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರಿಂದ ಬಹುಮಾನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಜಾನಕಿ, ಮುಂದೆ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಬಂದು ಸಂದರ್ಶನವೂಂದರಲ್ಲಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ‘ರಸಿಕ್ ಬಲಮಾ’ ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎವಿಎಮ್ ಸಂಸ್ಥೆಯವರ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಪಡೆದರು. == ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ == ಐವತ್ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೭ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 48 ಸಾವಿರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಿಂಹಳ, ಜಪಾನಿ, ಲ್ಯಾಟಿನ್‌, ಅರೇಬಿಕ್‌ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹದಿನೇಳು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಅವರದು. ===ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗದ ಪ್ರಾರಂಭದ ವರ್ಷಗಳು=== *೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಟಿ.ಚಲಪತಿ ರಾವ್ ಅವರ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ‘ವಿಧಿಯಿನ್ ವಿಳಯಾಟ್ಟು’ ಅವರು ಹಾಡಿದ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರ. ಮುಂದೆ ತೆಲುಗಿನ ಚಿತ್ರ ಎಂ.ಎಲ್.ಎ, ಕನ್ನಡದ ಕೃಷ್ಣಗಾರುಡಿ ಇವೆಲ್ಲಾ ಒಂದಾದ ನಂತರ ಒಂದೊಂದರಂತೆ ಹರಿದು ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾದುವು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷೆಗಳ ಗಾಯಕಿಯಾದರು. *ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂದಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಭಾರತದ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗಾನಮಾಧುರ್ಯದ ಸವಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಿದರು. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ೧೯೫೮ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಡಿದ ‘ಸಿಂಗಾರವೇಲನೆ ದೇವ’ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ನಾದಸ್ವರ ವಿದ್ವಾನ್ ಅರುಣಾಚಲಂ ಅವರ ನಾದ ಸ್ವರ ದೊಂದಿಗೆ ಮೇಳೈಸಿ ಹಾಡಿದ ಗೀತೆ ಪ್ರಾರಂಭದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಅವರನ್ನು ಅಪ್ರತಿಮ ಗಾಯಕಿ ಎಂದು ಇಡೀ ದೇಶ ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. *ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ 'ಹೇಮಾವತಿ'ಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಡಿರುವ "ಶಿವ ಶಿವ ಎನ್ನದ ನಾಲಿಗೆ ಏಕೆ?" ಎಂಬ ಅನನ್ಯಗೀತೆಯು ಇಡೀ ಭಾರತ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಗೀತೆ ಎನಿಸಿದೆ. ಜಾನಕಿಯವರು 'ಈ ಹಾಡು ನನ್ನ ಸಂಗೀತ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಯಪಟ್ಟು ಹಾಡಿದ ಹಾಡು, ಮತ್ತೆ ಹಾಡಲೂ ಆಗದ ಹಾಡು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಾಡಿರುವ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೪೦,೦೦೦ವನ್ನು ಮೀರಿದೆ. ===ನಾನು ಹಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ ! ಆತನ ಕಾಯಕವದು=== *ಒಮ್ಮೆ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಹಾಡುತ್ತ ಬಂದಿರುವ ಡಾ. ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು, “ನಮ್ಮ ಜಾನಕಮ್ಮ ಇದ್ದಾರಲ್ಲ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಗೀತೆಯನ್ನಾಗಲೀ ಒಂದೇ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ, ತಮ್ಮ ಉಸಿರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾಗಿ ಗಾನಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ಬೆರೆಸುವ ರೀತಿ ಇದೆಯೆಲ್ಲಾ ಅದೊಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ”. * ಹಾಡುವ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಮ್ಮು, ಬಿಮ್ಮುಗಳ, ಕೆಮ್ಮಿನ ಸಣ್ಣ ಆಚೆ ಈಚೆಗಿನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಅವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಉಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ- ‘ನಾನು ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ತಯಾರಿಯನ್ನಾಗಲೀ ಆರೈಕೆಯನ್ನಾಗಲಿ ನನ್ನ ಧ್ವನಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.” ಅವರು ಹೇಳುವ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾತು ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧನೆಗಳ ಗುಟ್ಟು. * ಪರಮಾತ್ಮ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಅವರ ಭಕ್ತರಾದ ಆಕೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ “ನಾನು ಹೇಗೆ ಹಾಡುತ್ತೇನೆ ಗೊತ್ತೇ?”, “ಸತ್ಯ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ನಾನು ಹಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ಆ ನನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ದೈವನಾದ ಆತನ ಕಾಯಕವದು”. ===ಮನಮೋಹಕ ಗೀತೆಗಳು=== *ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಮಹಾಸಾಗರದ ಆಳವನ್ನು ಅರಸ ಹೊರಟಂತೆ. ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಈ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬಂದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹೇಳಬಹುದೇ ವಿನಃ ಅವರು ಹಾಡಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೀತೆಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಅಳತೆಯನ್ನು ಕೂಡಾ ನಾವು ಕ್ರಮಿಸಲಾರೆ ವೇನೋ. # ‘ನೋಡು ಬಾ ನೋಡು ಬಾ ನಮ್ಮೂರ’, #'ತಾಯೆ ಬಾರ ಮೊಗವ ತೋರೆ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮಾತೆಯೇ', # 'ಯುಗ ಯುಗಾದಿ ಕಳೆದರೂ', # ‘ಯಾವ ಜನ್ಮದ ಮೈತ್ರಿ ಈ ಜನ್ಮದಲಿ ಬಂದು’, # ‘ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಿ', # 'ಮೂಡಣ ಮನೆಯ ಮುತ್ತಿನ ನೀರಿನ ಎರಕಾವಾ ಹೊಯ್ದ’, # ‘ಜಯ ಗೌರಿ ಜಗದೀಶ್ವರೀ’, # 'ಆಡೋಣ ಬಾ ಬಾ ಗೋಪಾಲ', # ‘ನಂಬಿದೆ ನಿನ್ನ ನಾದ ದೇವತೆಯೇ ಅಭಿಮಾನ ತಳೆದ ತಾಯೆ ಭಾರತಿಯೇ’, # ‘ಭಾರತ ಭೂಶಿರ ಮಂದಿರ ಸುಂದರಿ’, # 'ಶರಣು ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಶಶಿಶೇಖರ', # ‘ಜ್ಯೋತಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯಮ್ಮ ಜಗದೀಶ್ವರೀ’, # ‘ಬಾನಲ್ಲೂ ನೀನೆ ಭುವಿಯಲ್ಲೂ ನೀನೆ’, # ‘ಬಿಸಿಲಾದರೇನು ಮಳೆಯಾದರೇನು’, # ‘ಪೋಗದಿರೆಲೋ ರಂಗ’, # ‘ಕರೆಯೇ ಕೋಗಿಲೆ ಮಾಧವನ’, # ‘ಗಗನವು ಎಲ್ಲೋ ಭೂಮಿಯು ಎಲ್ಲೋ’, # 'ಪಂಚಮ ವೇದ ಪ್ರೇಮದ ನಾದ', # ‘ಅರಳಿದೆ ಅರಳಿದೆ ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿದೆ’, # ‘ಕಂಗಳು ತುಂಬಿರಲು ಕಂಬನಿ ಧಾರೆ’, # ‘ತುಂಬಿತು ಮನವಾ ತಂದಿತು ಸುಖವಾ’, # ‘ಪೂಜಿಸಲೆಂದೇ ಹೂಗಳ ತಂದೆ’, # ‘ಇಂದು ಎನಗೆ ಗೋವಿಂದ ನಿನ್ನಯ ಪಾದಾರವಿಂದವ’, # ‘ದೇವರ ಆಟ ಬಲ್ಲವರಾರು’, # ‘ಹೂವೂಂದು ಬೇಕು ಬಳ್ಳಿಗೆ’, # ‘ರಾಘವೇಂದ್ರ ನೀ ಮೌನವಾದರೆ ನನ್ನ ಗತಿ ಏನು’, # 'ಒಲವಿನ ಗೆಳೆಯನೆ ನಿನಗೆ ಕೈ ಮುಗಿವೆ', # 'ಬರೆದೆ ನೀನು ನಿನ್ನ ಹೆಸರ ನನ್ನ ಬಾಳ ಪುಟದಲಿ', # 'ನಾ ಮೆಚ್ಚಿದ ಹುಡುಗನಿಗೆ ಕಾಣಿಕೆ ತಂದಿರುವೆ', # 'ಮೂಕ ಹಕ್ಕಿಯು ಹಾರುತಿದೆ' ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು. ಅವರು ಹಾಡಿರುವ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳು ಅನೇಕವಾಗಿದ್ದು # 'ಗಜಮುಖನೆ ಗಣಪತಿಯೇ', # ‘ಮಲೆನಾಡಿನ ಈ ಸೊಬಗಿನ ಐಸಿರಿ ಚೆಲುವಿನ ವರ ಶೃಂಗೇರಿ’, # ‘ಇವಳೇ ವೀಣಾಪಾಣಿ’ ಮುಂತಾದ ಹಾಡುಗಳಂತೂ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕಿದೆ. ===ಡಾ. ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಕಂಠದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀತೆಗಳು=== # ಕಂಗಳು ತುಂಬಿರಲು - [[ಚಂದನದ ಗೊಂಬೆ]] # ಕರೆಯೆ ಕೋಗಿಲೆ ಮಾಧವನ - [[ನವಜೀವನ]] # ಸುಖದ ಸ್ವಪ್ನಗಾನಾ - [[ಮರೆಯದ ಹಾಡು]] # ಗಗನವು ಎಲ್ಲೋ ಭೂಮಿಯು ಎಲ್ಲೋ- [[ಗೆಜ್ಜೆಪೂಜೆ]] # ನಾ ಮೆಚ್ಚಿದ ಹುಡುಗನಿಗೆ - [[ನಾ ಮೆಚ್ಚಿದ ಹುಡುಗ]] # ಬಂದಾ ಬಂದಾ ಮೇಘರಾಜ - [[ಸಿಪಾಯಿ]] # ಹೂವೂಂದು ಬೇಕು ಬಳ್ಳಿಗೆ - [[ಪಾವನ ಗಂಗಾ]] # ಒಲವಿನ ಗೆಳೆಯನೆ ನಿನಗೆ - [[ನಾನಿರುವುದೇ ನಿನಗಾಗಿ]] # ಅರಳಿದೆ ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿದೆ- [[ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು]] # ಕೇಳಿದ್ದು ಸುಳ್ಳಾಗಬಹುದು - [[ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣ]] # ಏಕೋ ಈ ಕೋಪ ಶಂಕರಾ - [[ಭಕ್ತ ಸಿರಿಯಾಳ]] # ಜ್ಯೋತಿ ಯಾವ ಜಾತಿಯಮ್ಮ - [[ಕಾವೇರಿ]] # ಶಿವ ಶಿವ ಎನ್ನದ ನಾಲಿಗೆಯೇಕೆ - [[ಹೇಮಾವತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] # ಏನನೋ ಕೇಳುತಿದೆ - [[ಗಲಾಟೆ ಸಂಸಾರ]] # ತಾಯಿಯ ತಂದೆಯ ಮಮತೆ - [[ಮಧುರ ಸಂಗಮ]] # ಬಾನಲ್ಲೂ ನೀನೆ ಭುವಿಯಲ್ಲೂ ನೀನೆ - [[ಬಯಲುದಾರಿ]] # ಹೊಸ ಬಾಳು ನಿನ್ನಿಂದ - [[ಆಟೊ ರಾಜ]] # ನನ್ನ ಆಸೆ ಹಣ್ಣಾಗಿ - [[ಆಟೊ ರಾಜ]] # "ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಲಿ ದೂರ ತೀರವ ಸೇರಲಿ"ಎಂಬ ===ಯುಗಳ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ=== # 'ಒಲಿದ ಜೀವ ಜೊತೆಯಲಿರಲು ಬಾಳು ಸುಂದರ' # ಪಿ.ಬಿ.ಎಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕನ್ಯಾರತ್ನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಸುವ್ವಿ ಸುವ್ವಿ ಸುವ್ವಾಲೆ'', # ಹೊಂಬಿಸಲು ಚಿತ್ರದ ‘ಜೀವ ವೀಣೆ ನೀಡು ಮಿಡಿತದ ಸಂಗೀತ’, # ಗಂಧದ ಗುಡಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗಿಯಂತೆ ‘ಎಲ್ಲೂ ಹೋಗೋಲ್ಲಾ ಮಾಮ’ ಎಂದು ಹಾಡುವ ಧಾಟಿ, # ದೇವರಗುಡಿಯ ‘ಕಣ್ಣು ಕಣ್ಣು ಒಂದಾಯಿತು’, # ಮುಗಿಯದ ಕಥೆ ಚಿತ್ರದ ‘ಕಂಗಳು ವಂದನೆ ಹೇಳಿದೆ ಹೃದಯವು ತುಂಬಿ ಹಾಡಿದೆ’, # ಧರ್ಮಸೆರೆ ಚಿತ್ರದ 'ಈ ಸಂಭಾಷಣೆ', # ಹುಡುಗಾಟದ ಹುಡುಗಿ ಚಿತ್ರದ 'ಬೆಳ್ಳಿಯ ತೆರೆಯ ಮೋಡದ ಮರೆಯ', # ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಣಿ ಚಿತ್ರದ 'ಮಧುಮಾಸ ಚಂದ್ರಮ', # ರಾಜ್ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣದ 'ನಾನೇ ಭಾಗ್ಯವತಿ ಇಂದು ನಾನೇ ಪುಣ್ಯವತಿ', # ಬಂಗಾರದ ಹೂವು ಚಿತ್ರದ ' ನೀ ನಡೆವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಗೆ ಹೂವು ಬಾಡದಿರಲಿ'- ಹೀಗೆ ಅವರ ನೂರಾರು ಸುಂದರ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ಹಾಡುಗಳಿವೆ. ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದಿನಾರು ವಯದಿನಿಲೆ ಚಿತ್ರದ ‘ಸಿಂಧೂರ ಪೂವೆ’, ಶಂಕರಾಭರಣಂ ಚಿತ್ರದ ‘ಸಾಮಜವರಗಮನ’, ‘ಶಂಕರಾಭರಣಮು’; ಸಾಗರಸಂಗಮಂ ಚಿತ್ರದ ‘ಬಾಲ ಕನಕಮಯ ಚೇಲ ಸುಜನಪರಿಪಾಲ’, ‘ಓಂ ನಮಃ ಶಿವಾಯ ಚಂದ್ರ ಕಳಾಧರ ಸಹೃದಯ’ ಇವೆಲ್ಲಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಹಾಡುಗಳು. ===ವಾದ್ಯ ನಾದದೊಡನೆ ಗಾನ ಮೆಳೈಸಿ=== ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಕರೈಕುರುಚ್ಚಿ ಅರುಣಾಚಲಂ ಅವರ ನಾದಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವರ ಮೇಳೈಸಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಸಿದ ಸಿಂಗಾರವೇಲನೆ ದೇವ ಹಾಡಿನಂತೆ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ಅವರ ಶಹನಾಯ್ ಜೊತೆ ತಮ್ಮ ಗಾನವನ್ನು ಮೇಳೈಸಿ ಹೊರತಂದ ‘ಕರೆದರು ಕೇಳದೆ’ ಗೀತೆ ಕೂಡಾ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಗಾಯನವೇ ಸರಿ. ಇಂತಹದ್ದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎಸ್ ಜಾನಕಿ ಅವರು ಎಂ.ಎಸ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಪಿಟೀಲು ವಾದನ, ನಾಮಗಿರಿ ಪೇಟೆ ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾದಸ್ವರ ಮತ್ತು ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಚೌರಾಸಿಯಾ ಅವರ ವೇಣುವಾದನದ ಜೊತೆ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ಗಾನ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಮೇಳೈಸಿದ್ದಾರೆ. ===ತಮ್ಮ ಗಾಯನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ=== *ಹಿರಿಯ ಗಾಯಕಿ ಎಸ್‌. ಜಾನಕಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಾಯನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಲಯಾಳದ ‘10 ಕಲ್ಪನಕಳ್‌’ ಚಿತ್ರದ ‘ಅಮ್ಮಪೂವಿನು’ ಗೀತೆ ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಬದುಕಿನ ಕೊನೆಯ ಹಾಡಾಗಲಿದೆ.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/22/439766.html ಹಾಡು ನಿಲ್ಲಿಸಲಿರುವ ಗಾನ ಕೋಗಿಲೆ], ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ 22 Sep, 2016</ref> 1957ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ‘ವಿಧಿಯಿನ್‌ ವಿಳಯತ್ತು’ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಜಾನಕಿ ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳ, ಹಿಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 48 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ದನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. *‘ನನಗೆ ವಯಸ್ಸಾಯಿತು. ಈವರೆಗೆ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೀಗ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬೇಕಿದೆ. ನಾನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಇನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು 78 ವರ್ಷದ ಜಾನಕಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. *ಜಾನಕಿ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, 32 ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name ="ViKa1"/> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು== ಆರು ದಶಕಗಳ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಸಾಧನೆ ಜಾನಕಿ ಅವರಿಗೆ ಹಲವು ಗೌರವಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅವರ ಗಾಯನಕ್ಕೆ ದೊರೆತಿವೆ. # ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಇತ್ತು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದೆ. # ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೪ <ref>[http://vijaykarnataka.indiatimes.com/state/karnataka/59-/articleshow/44987679.cms 59 ಸಾಧಕರಿಗೆ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ], ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ, ೨೧ಅಕ್ಟೋಬರ್೨೦೧೪</ref> # ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಅವರಿಗೆ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಡ್ಡೆ ಇರುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಎಸ್.ಜಾನಕಿಯವರು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.<ref name ="ViKa1">[http://vijaykarnataka.indiatimes.com/news/india/-/articleshow/18200250.cms ಪದ್ಮಭೂಷಣ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಗಾನಕೋಗಿಲೆ], ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ, 27ಜನವರಿ2013</ref> ==ಮರಣ== ವಯೋಸಹಜ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಜುಲೈ ೧೧, ೨೦೨೬ರಂದು ಮೈಸೂರಿನ ಅಪೋಲೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು.<ref>https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/singer-s-janaki-death-mysuru-4117503</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಬೆಂಗಳೂರು ಲತಾ]] * [[ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೬ ನಿಧನ]] qkwe7xlk1eh7y1kzmomreayzhcqf7xz 0 21308 1376753 1368799 2026-07-13T14:37:44Z ~2026-39062-52 100515 /* ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು */ 1376753 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ | image = | caption = <!-- The template instructions state "An image with the title logo of the show does not need a caption" --> | genre = ಹದಿಹರೆಯದವರ ಸಂದರ್ಭ ಹಾಸ್ಯ | creator = ಮೈಕಲ್ ಪೊರ್ಯೆಸ್<br>ರಿಚರ್ಡ್ ಕಾರೆಲ್<br>ಬ್ಯಾರಿ ಒಬ್ರಾಯನ್ | starring = ಮೈಲಿ ಸೈರಸ್<br>ಎಮಿಲಿ ಆಸ್ಮೆಂಟ್<br>ಮಿಚೆಲ್ ಮೂಸೊ<br>ಜೇಸನ್ ಅರ್ಲ್ಸ್<br>ಬಿಲಿ ರೇ ಸೈರಸ್<br>ಮೊಯ್ಸಸ್ ಅರಿಯಾಸ್ (ಋತು 2+) | theme_music_composer = ಮ್ಯಾಥ್ಯು ಗೆರಾರ್ಡ್<br>ರಾಬಿ ನೆವಿಲ್ | opentheme = "ದ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ಼್ ಬೋತ್ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್" (ಋತು 3+), ಮೈಲಿ ಸೈರಸ್‍ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ | endtheme = | country = {{USA}} | language = [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | num_seasons = 3 | num_episodes = 79 <!-- The number of episodes produced, does not include number planned - list ep list page --> | list_episodes = List of Hannah Montana episodes | executive_producer = ಸ್ಟೀವನ್ ಪೀಟರ್‍ಮನ್<br>ಮೈಕಲ್ ಪೊರ್ಯೆಸ್ | camera = ವೀಡಿಯೊಟೇಪ್; ಬಹು ಕ್ಯಾಮರಾ | runtime = 23-24 ನಿಮಿಷಗಳು (ಸುಮಾರು) | company = ಇಟ್ಸ್ ಅ ಲಾಫ಼್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್<br>ಮೈಕಲ್ ಪೊರ್ಯೆಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್<br>ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ | network = ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್ | picture_format = 480i (ಎಸ್‍ಡಿಟಿವಿ), 720p (ಎಚ್‍ಡಿಟಿವಿ; ಋತು 4 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ) | first_run = ಅಮೇರಿಕಾ | first_aired = {{start date|2006|03|24}} | last_aired = present | status = Returning series (renewed for 4th season) | followed_by = | related = | website = http://tv.disney.go.com/disneychannel/hannahmontana/index.html }} [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ 24 ಮಾರ್ಚ್‌ 2006ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ‌]] [[ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು|ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ]] '''''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ''' [[59ನೆಯ ಪ್ರೈಮ್‌ಟೈಮ್‌ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ]]ಗೊಂಡಿತು<ref>{{cite web|title=The 59th Primetime Emmy Awards and Creative Arts Emmy Awards Nominees|publisher=Academy of Television Arts & Sciences|url=http://www.emmys.org/awards/2007pt/|accessdate=2007-07-31|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001940/http://www.emmys.org/awards/2007pt/|url-status=dead}}</ref>.ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹದಿಹರೆಯದ [[ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌|ಮಿಲೀ ಸ್ಟುಯರ್ಟ]] (ಅಭಿನಯ:[[ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌]])ಎಂಬ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕಿಯಾಗಿಯೂ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿಯೂ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ್ದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಈ ಸರಣಿ. [[ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರ|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]] ವಹಿಸಿ ಬದುಕು ನಡೆಸಿದ್ದು ತನ್ನ ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರರು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿದ್ದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಿರದಂತೆ ಇಟ್ಟಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೆ ಭಾಗವು ನವೆಂಬರ್‌ 2, 2008ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡು, ಈಗಲೂ ಅಂದರೆ ಜುಲೈ 2009ರವರೆಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ]]'' ಏಪ್ರಿಲ್‌ 10, 2009ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ನಾಲ್ಕನೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ<ref name="canoe"/> ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೆ [[ದಿ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪನಿ|ಡಿಸ್ನಿ]] ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. ಆದರೂ [[ಮಿಚೆಲ್‌ ಮುಸ್ಸೊ]]ರವರು ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಾವು ನಿಯತ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು.{{citation needed|date=September 2009}} ಆದರೆ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="hannahfourthseason">{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Hannah-Sonny-Renewed-1006493.aspx|title=Disney Channel Renews Hannah with a Change, Sonny with a Chance|publisher=[[TV Guide]]|date=June 1, 2009|accessdate=June 2, 2009|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090908055316/http://www.tvguide.com/News/Hannah-Sonny-Renewed-1006493.aspx|url-status=dead}};<br>{{cite web|url=http://www.etonline.com/news/2009/06/74810/|title=Miley Cyrus Coming Back as 'Hannah Montana'|publisher=[[Entertainment Tonight]]|date=June 1, 2009|accessdate=June 2, 2009|archive-date=ಜೂನ್ 8, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090608184743/http://www.etonline.com/news/2009/06/74810/|url-status=dead}};<br>{{cite web|url=http://disneychannelmedianet.com/DNR/2009/doc/HNM_4thseason_060109.doc|title=Disney Channel Orders Fourth Season Of Worldwide Smash Hit "Hannah Montana"|author=Patti McTeague|publisher=Disney Channel Media Net|format=[[Microsoft Word|DOC]]|date=June 1, 2009|accessdate=June 2, 2009}}</ref>{{failed verification|date=September 2009}} ==ನಿರ್ಮಾಣ== ಇದರ ಸಹನಿರ್ಮಾಪಕ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದ [[ಮೈಕಲ್‌ ಪೊರ್ಯೆಸ್‌|ಮೈಕಲ್‌ ಪೊರ್ಯೆಸ್]] [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸರಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಮೂಲ ಸರಣಿ]] ''[[ದ್ಯಾಟ್‌'ಸ್‌ ಸೊ ರೇವನ್‌]]'' ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದರು.ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಒರಿಜಿನಲ್‌ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ [[ಇಟ್‌'ಸ್‌ ಎ ಲಾಫ್‌ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್ಸ್‌, Inc.]] ಮತ್ತು ಮೈಕಲ್‌ ಪೊರ್ಯೆಸ್‌ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ [[ಹಾಲಿವುಡ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸನ್‌ಸೆಟ್‌ ಬ್ರೊನ್ಸನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲ ಕಲ್ಪನೆಯು ''[[ದ್ಯಾಟ್‌'ಸ್‌ ಸೊ ರೇವನ್‌]]'' ಪ್ರಸಂಗ "ಗೊಯಿನ್‌' ಹಾಲಿವುಡ್‌"ನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''ಬೆಟರ್‌ ಡೇಸ್‌'' ಎಂಬ [[ಮೊದಲ ಪ್ರಸಂಗ|ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಸಂಗ]] ಇದರ ಆಧಾರ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಜನಪ್ರಿಯ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದರ ಅಭಿನಯವಿತ್ತು."[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ep14|ನ್ಯೂ ಕಿಡ್‌ ಇನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌]]" ಪ್ರಸಂಗ ಮೊದಲೇ ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮೂಲ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ ''ದಿ ಸಿಕ್ರೇಟ್‌ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಜೊಯಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌'' ([[ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್‌ (TV ವಾಹಿನಿ)|ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ''[[ಝೊಯ್‌ 101]]'' ತುಂಬಾ ಹೋಲುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲಾದ) {{Fact|date=December 2008}}, ''ದಿ ಪಾಪ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ ಲೈಫ್‌!'' ಮತ್ತು ''ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್‌ ಟೆಕ್ಸಸ್‌''. ಮಾಜಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ಸ್‌ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಜೋರ್ಡನ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಯ್‌ ಮತ್ತು ಪಾಪ್‌ ಮತ್ತು R&amp;B ಗಾಯಕ ಜೊಜೊರವರು (ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವರು){{Deadlink|date=May 2009}}<ref>{{cite web |url=http://www.santamonicanews.info/article.asp/&type=rq&id=476.asp |title=JoJo Feature Story |accessdate=2007-02-07 |work=Santa Monica Report |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930161522/http://www.santamonicanews.info/article.asp/%26type%3Drq%26id%3D476.asp |url-status=dead }} (ಮೇ 18, 2009ರ ನಂತರ url ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದೆ)</ref> ಜೊಯಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲು "ಬೆಸ್ಟ್ ಫ್ರೆಂಡ್"ನ<ref name="DVD">{{cite web | url = http://www.ultimatedisney.com/reviewindex.htm | title = "'Hannah Montana' Livin' the Rock Star Life! DVD Review" | accessdate = 2006-10-23 | date = 2006-10-20 | archive-date = 2009-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091005004850/http://www.ultimatedisney.com/reviewindex.htm | url-status = dead }}</ref> ಲಿಲ್ಲಿ ರೋಮೆರೊ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ಳ ಧ್ವನಿಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ನಂತರ ಲಿಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಕೊಟ್‌ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ ಅವಳನ್ನು [[ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರ|ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಆಕೆ ಜೊಯಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌/ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಜೊಯ್ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ಳನ್ನು ಕ್ಲೋಯ್ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಎಂದು ನಾಮಾಂತರ ಮಾಡಲಾಯಿತಾದರೂ ಕೊನೆಗೆ ಮಿಲೀ ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು.ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಹಿಂದೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ ಅನ್ನಾ ಕಬಾನಾ, ಸಮಂಥಾ ಯಾರ್ಕ್‌, ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್‌ ಟೆಕ್ಸಸ್‌. ಆಯ್ದ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ ಉಡುಗೆತೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2006ರಂದು ಡಿಸ್ನಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>''[http://www.quote.com/qc/news/story.aspx?symbols=NYSE:DIS&amp;story=200612071300_BWR_86632519 ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಡಿಸ್ನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011193142/http://quote.com/qc/news/story.aspx?symbols=NYSE:DIS&story=200612071300_BWR_86632519 |date=2007-10-11 }}'' ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 26, 2006ರಂದು URLಗೆ ಸುಲಭಗಮ್ಯವಾಗಿದೆ</ref> ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಫ್ಯಾಶನ್‌ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಹಾಡುವ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಗೊಂಬೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು [[ಪ್ಲೇ ಎಲಾಂಗ್ ಟಾಯ್ಸ್‌]] ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಒಲಿವರ್‌, ಲಿಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಜಾಕ್‌ ರಾನ್‌ ಗೊಂಬೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹನ್ನಾ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ಆಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದವು.<ref>[http://www.nydailynews.com/lifestyle/2007/11/19/2007-11-19_bite_me_barbie_disneys_hannah_montana_ta-2.html ಬೈಟ್‌ ಮಿ, ಬಾರ್ಬಿ! ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222043409/http://www.nydailynews.com/lifestyle/2007/11/19/2007-11-19_bite_me_barbie_disneys_hannah_montana_ta-2.html |date=2007-12-22 }}[http://www.nydailynews.com/lifestyle/2007/11/19/2007-11-19_bite_me_barbie_disneys_hannah_montana_ta-2.html ಡಿಸ್ನಿಯ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯಿರುವ ಆಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222043409/http://www.nydailynews.com/lifestyle/2007/11/19/2007-11-19_bite_me_barbie_disneys_hannah_montana_ta-2.html |date=2007-12-22 }} ಎಂದು NICOLE LYN PESCE (19 ನವೆಂಬರ್‌ 2007) ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ</ref> [[ದೈನಂದಿನ ರವಾನೆ|ಡೈಲಿ ಡಿಸ್‌ಪ್ಯಾಚ್‌]]ನ ಪ್ರಕಾರ 2008ರಲ್ಲಿ ಈ TV ಸರಣಿಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 200 ದಶಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. "ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಿಲೀಯವರ ನಟನೆಯ ವೀಕ್ಷಕ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೊಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದಿರುತ್ತಿತ್ತು."<ref>{{Cite web |url=http://www.dispatch.co.za/article.aspx?id=316998 |title=2009/05/21ರಲ್ಲಿ ಟೀನ್‌ ಕ್ವೀನ್‌ ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಅರ್ಮಸ್ಟ್ರೊಂಗ್‌ರವರಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಗಿದೆ (06-24-2009ರಂದು ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ) |access-date=2009-10-23 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528085301/http://www.dispatch.co.za/article.aspx?id=316998 |url-status=deviated |archivedate=2010-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528085301/http://www.dispatch.co.za/article.aspx?id=316998 }}</ref> ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ಬಂತೆಂದರೆ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಭವಿಷ್ಯದ<ref>ಕರ್ಲ್‌ ಟ್ಯಾರೊ ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, "[http://www.portfolio.com/news-markets/national-news/portfolio/2008/04/14/Disneys-Evolving-Business-Model ಹೌ ಮಿಕ್ಕಿ ಗಾಟ್‌ ಹಿಸ್‌ ಗ್ರೂವ್‌ ಬ್ಯಾಕ್‌]," ''[[ಕೊಂಡೆ ನಾಸ್ಟ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಪೋಲಿಯೊ]]'', ಮೇ 2008, 126-131 &amp; 150.</ref> ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ಫೆಬ್ರವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ "ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 80-ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ"ಯನ್ನೇ ಡಿಸ್ನಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತು.ಡಿಸ್ನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಲಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೂ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವು. ===ಪ್ರವಾಸ ಟಿಕೆಟ್‌ನ್ನು ಅತಿ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಮಾರುವುದು=== [[ಟಿಕೆಟ್‌ ಮರುಮಾರಾಟ|ಸುಲಿಗೆ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ]]ವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಸಂಗೀತ ಸಮಾರಂಭದ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು.<ref name="nyt100607">{{cite news | url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/21/earlyshow/leisure/music/main3530260.shtml | title=Outcry Over "Hannah Montana" Ticket Prices | author=CBS Interactive | publisher=[[CBS News]] | date=2007-11-21 | accessdate=2007-05-17 | archive-date=2013-10-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131008125517/http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/21/earlyshow/leisure/music/main3530260.shtml | url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವು ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳಂತೂ $20,000ನಷ್ಟು ಅಧಿಕ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾದವು. ===ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ=== [[ಮ್ಯಾಥೀವ್‌ ಗೆರಾರ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೋಬ್ಬೀ ನೆವಿಲ್‌]]ಅವರು ಬರೆದ, ಗೆರ್ರಾರ್ಡ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ (ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ) ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದ "[[ದಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋತ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್ (ಹಾಡು)|ದಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋತ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌]]"ವು ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ದ ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡಾಗಿದೆ. ಜಾನ್‌ ಕಾರ್ಟಾರವರು ಮೊದಲ ಭಾಗಕ್ಕೆ ದೃಶ್ಯಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿರಾಮಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲು ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸಿದರಲ್ಲದೆ, ಹಾಡಿಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತಿತ್ತು. 2 ನಿಮಿಷ 54 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಅವಧಿಯ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಧ್ವನಿಸಾಲನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡಿನ TV ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 50 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಮೊದಲ ಎರಡು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಚರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. "ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌"ನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡೆಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು "ಜಸ್ಟ್‌ ಲೈಕ್‌ ಯು" ಮತ್ತು "ದಿ ಅದರ್‌ ಸೈಡ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿ"ಯನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಮೊದಲ ಎರಡು ಭಾಗದ ದೀರ್ಘ ಚಿತ್ರಗಳ ಕಂತಿನ ತುಣುಕುಗಳಿಗೆ (ವಿಡಿಯೋ) ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ಕಾಣಿಸುವುದು. ಪ್ರತಿ ನಟರ ಹೆಸರು ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್‌-ಲೈಟ್‌-ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ "ಅಳಿಸಿ"ದಂತೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವುದು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ತುಣುಕುಗಳು ಪೂರ್ಣ ಪರದೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದು (ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗಗಳಾದ ಒಂದನೆಯ ಭಾಗ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಬಹುತೇಕ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ).ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಹೆಸರು ಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಲಾಂಛನ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ(ನಂತರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೈರಸ್‌ ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ).ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರಸಂಗ ತುಣುಕುಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಲಾಂಛನದ ಮೇಲೆ ಡಿಸ್ನಿ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕಾರ್‌|ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಿಲೀ ಸ್ವತಃ ತಾವು ಮತ್ತು ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಕುಳಿತಂತಿರುವಂತೆ ವೇದಿಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ನಟ ಮತ್ತು ನಟಿಯರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ತುಣುಕುಗಳು ಮಾರ್ಕಿ ಫಲಕದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ತನ್ನ ಹೊಸ ಕೃತಕ ತಲೆಗೂದಲು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.''ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ'' ಗಾಗಿ ಮೊದಲು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ (ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ) "ದಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋತ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್"ನ ಮರುಮಿಶ್ರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸರಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪುನಾರಚಿಸಿತು. ===ಮೊಕದ್ದಮೆ=== ''ಹೆನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೂಸೆಂದೂ, ಆದರೆ ಡಿಸ್ನಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತನಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದೂ ಆರೋಪಿಸಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 23, 2007ರಂದು [[ಬಡ್ಡಿ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌]] ''ಹೆನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ಬಗ್ಗೆ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದ.2001 ರಾಕ್‌ ತಾರೆಯಂತೆ ಎರಡು ಜೀವನ ನಡೆಸುವ ಕಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಯ ರಹಸ್ಯಮಯ ಕಥಾನಕವನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ "ರಾಕ್‌ ಆಂಡ್‌ ರೋಲೆಂಡ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ TV ಸರಣಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೆ ಎಂದು ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಮೊದಲು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಸರಣಿಯನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="HMLawsuit"> {{cite web | last = Ryan | first = Joal | title = A Roundhouse Blow to Hannah Montana | publisher = E! News | date = August 24, 2007 | quote = Sheffield's lawsuit states Disney could owe him "millions of dollars" in profits and damages. | url = http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=fbb0caac-e257-4f07-9fa7-0ca5ee357387 | accessdate = 2007-08-25 }}</ref> ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== [[File:Hannah Montana cast.jpg|thumb|right|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಭಾಗ ಒಂದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗ.(ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ) ಒಲಿವರ್‌ ಒಕೆನ್‌ ಆಗಿ ಮಿಚೆಲ್‌ ಮುಸ್ಸೊ, ಲಿಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಕೊಟ್‌ ಆಗಿ ಎಮಿಲಿ ಒಸ್ಮೆಂಟ್‌, ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್ ಆಗಿ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌‌, ರೋಬ್ಬಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಬಿಲ್ಲಿ ರಾಯ್‌ ಸೈರಸ್‌, ಮತ್ತು ಜಾಕ್ಸನ್‌ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಜಾಸನ್‌ ಅರ್ಲೆಸ್‌]] ===ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವರ್ಗ=== * [[ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌|ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌/ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ]] ಆಗಿ [[ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌]] * [[ಲಿಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಕೊಟ್‌|ಲಿಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಕೊಟ್‌/ಲೋಲಾ ಲುಫ್ಟ್‌ನಾಂಗ್ಲ್‌]] ಆಗಿ[[ಎಮಿಲಿ ಒಸ್ಮೆಂಟ್‌]] * [[ಒಲಿವರ್‌ ಒಕೆನ್‌|ಒಲಿವರ್‌ ಒಕೆನ್‌/ಮೈಕ್‌ ಸ್ಟಾಂಡ್ಲಿ III]] ಆಗಿ [[ಮಿಚೆಲ್‌ ಮುಸ್ಸೊ]] * [[ಜಾಕ್ಸನ್‌ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ (ಪಾತ್ರ)|ಜಾಕ್ಸನ್‌ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌]] ಆಗಿ [[ಜಾಸನ್‌ ಎರ್ಲೆಸ್‌|ಜಾಸನ್‌ ಎರ್ಲಸ್‌]] * [[ರೋಬ್ಬಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌]] ಆಗಿ [[ಬಿಲ್ಲಿ ರಾಯ್‌ ಸೈರಸ್‌]] * [[ರಿಕೊ (ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ)|ರಿಕೊ]] ಆಗಿ [[ಮೊಯಿಸಸ್‌ ಎರಿಯಸ್‌|ಮೊಯಿಸಸ್‌ ಎರಿಸ್‌]](ಅವಧಿ 2-ಪ್ರಸ್ತುತ) (ಪುನರಾವರ್ತನ ಅವಧಿ 1) ===ಅತಿಥಿ ನಟರು=== * [[ಶಾನಿಕಾ ನೋಲ್ಸ್‌|ಶಾನಿಕಾ ನೋವ್ಲಸ್‌]]: [[ಅಂಬರ್‌ ಎಡ್ಡಿಸನ್‌|ಅಂಬರ್‌ ಆಡ್ಡಿಸನ್‌]] * [[ಅನ್ನಾ ಮೆರಿಯಾ ಪೆರೆಜ್‌ ಡೆ ಟ್ಯಾಗಲ್‌|ಅನ್ನಾ ಮರಿಯಾ ಪೆರೆಜ್‌ ಡೆ ಟ್ಯಾಗಲ್‌]]: [[ಅಶ್ಲೆ ಡೆವಿಟ್ಟ್‌|ಅಶ್ಲೇ ಡೇವಿಟ್ಟ್‌]] * [[ರೋಮಿ ಡ್ಯಾಮ್ಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಟ್ರಾಸಿ ವಾನ್‌ ಹೋರ್ನ್‌|ಟ್ರ್ಯಾಸಿ ವಾನ್‌ ಹಾರ್ನ್‌]] * [[ಹಾಯ್‌ಲೀ ಚೇಸ್‌|ಹಾಲೀ ಚೇಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಜೊನ್ನೀ ಪಾಲುಂಬೊ|ಜೋನ್ನಿ ಪಾಲುಂಬೊ]] * [[ಡೊಲಿ ಪಾರ್ಟನ್‌|ಡೊಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಟನ್‌]]: [[ಆಂಟ್‌ ಡೊಲಿ|ಆಂಟ್‌ ಡೊಲ್ಲಿ]] * [[ವಿಕ್ಕಿ ಲಾರೆನ್ಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#"ಮಮವ್‌" ರುಥೀ ರಾಯ್‌ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌|ಮಾಮವ್‌ ರುಥೀ]] * [[ಫ್ರಾನ್ಸಸ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಯರ್‌|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಸ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಯರ್‌]]: [[ರೋಕ್ಸಿ (ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ)|ರೋಕ್ಸಿ]] * [[ಕೋಡಿ ಲಿನ್ಲಿ|ಕೋಡಿ ಲಿಂಲಿ]]: [[ಜಾಕ್‌ ರಾನ್‌ (ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ)|ಜಾಕ್‌ ರಾನ್‌]] * [[ಸೆಲೆನಾ ಗೋಮೆಜ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಮಿಕಯ್ಲಾ|ಮಿಕೇಲಾ]] * [[ಮೊರ್ಗನ್‌ ಯಾರ್ಕ್‌|ಮೋರ್ಗನ್‌ ಯಾರ್ಕ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಸರಾ|ಸರಹ್‌]] * [[ನೊಯ ಸೈರಸ್‌|ನೋ ಸೈರಸ್‌]]: ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿ (ಇದು ಕೇವಲ ಚಿಕ್ಕ ಪಾತ್ರ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) * [[ಎರಿನ್‌ ಮ್ಯಾಥೀವ್‌|ಎರಿನ್‌ ಮ್ಯಾಥೀವ್ಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಕ್ಯಾರನ್‌ ಕುಂಕಲ್‌|ಕೇರನ್‌ ಕುಂಕುಲ್‌]] * [[ಪೌಲ್‌ ವೊಗ್ಟ್‌|ಪೌಲ್‌ ವೋಗ್ಟ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಅಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಡೊಂಟ್ಜಿಗ್‌|ಅಲ್ಬರ್ಟ್‌‌ ಡೊಂಟ್ಜಿಗ್‌]] * [[ಲಿಸಾ ಆರ್ಕ್‌|ಲಿಸಾ ಅರ್ಕ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#"ಲಿಪೊಸುಕ್ಷನ್‌" ಲಿಜಾ|ಲಿಪೊಸಕ್ಷನ್‌ ಲಿಜಾ]] * [[ಅಂಡ್ರೆ ಕಿನ್ನಿ|ಅಂಡ್ರೆ ಕಿನ್ನೆ]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಕೂಪರ್‌|ಕೂಪರ್‌]] * [[ಟೆವೊ ಒಲಿವರ್ಸ್‌|ಟಿಯೊ ಒಲಿವರ್ಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] * [[ಅಂಡ್ರೊವ್‌ ಕ್ಯಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌|ಅಂಡ್ರೆವ್‌ ಕೋಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಥೋರ್‌|ಥೋರ್‌]] * ಮೈಕಲ್‌ ಕಗನ್‌: ಕೋಲಿನ್‌ ಲಸಿಟ್ಟರ್‌ * ಗ್ರೇಗ್‌ ಬೇಕರ್‌: Mr. ಕೋರೆಲ್ಲಿ ==ಪ್ರಸಂಗಗಳು== {| class="wikitable" |- ! colspan="2"|ಭಾಗ ! ಪ್ರಸಂಗಗಳು ! ಮೊದಲ ಪ್ರಸಾರ ದಿನಾಂಕ ! ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | bgcolor="#FFE87C" | align="center"| '''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಭಾಗ 1)|1]]''' | align="center"|26 | align="center"| ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 | align="center"| ಮಾರ್ಚ್‌ 30, 2007 | |- | bgcolor="#669999" | align="center"| '''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಭಾಗ 2)|2]]''' | align="center"| 29 | align="center"| ಏಪ್ರಿಲ್‌ 23, 2007 | align="center"| ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 12, 2008 | "[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಭಾಗ 2)#ep-|ನೋ ಶುಗರ್‌, ಶುಗರ್‌]]" ಹೆಸರಿನ 30ನೆಯ ಪ್ರಸಂಗನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. |- | bgcolor="#CC99CC" | align="center"| '''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಭಾಗ 3)|3]]''' | align="center"| 30<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/ustv/a137338/disney-greenlights-more-hannah-montana.html|title=Disney greenlights more 'Hannah Montana'|last=Reynolds|first=Simon|date=2008-12-03|publisher=[[Digital Spy]]|accessdate=June 12, 2009}}</ref> | align="center"| ನವೆಂಬರ್‌ 2, 2008 | align="center"| | |- | bgcolor="#D16587" | align="center"|'''4''' | align="center"| 12<ref name="canoe">[http://jam.canoe.ca/Television/2009/06/15/9803051-wenn-story.html ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ ಕ್ವಿಟ್ಟಿಂಗ್‌ 'ಹನ್ನಾ']</ref> | align="center"| | align="center"| | 11 ಪ್ರಸಂಗಗಳು + 1-ಗಂಟೆಯ ಸರಣಿಯ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನ<ref name="canoe" /> |} ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== ===''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌'' === ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌]]'' ಚಿತ್ರವು [[ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರ|ಸಂಗೀತ]] [[ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ಚಿತ್ರ|ಸಾಕ್ಷ್ಯಧಾರಿತ ಚಿತ್ರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌]] [[ಡಿಸ್ನಿ ಡಿಜಿಟಲ್‌ 3-D]]ಯಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1-7, 2008ರ ಒಂದು ವಾರಕ್ಕಾಗಿ US ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ [[ನಿಯಮಿತ ಬಿಡುಗಡೆ]] ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದಂತೆ ನಿಯಮಿತ ಮಿತ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ US ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದ ಸಂಗೀತ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌|ಡಿಸ್ನಿ]] ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ[[3-D ಚಿತ್ರ|3-D]] ಕನ್ನಡಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1-3, 2008ರ ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯ, 2008ರಂದು ಚಿತ್ರವು ಒಟ್ಟು $29 ದಶಲಕ್ಷ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಟಿಕೆಟ್‌ ದರವು $15 ಆಗಿದ್ದು, ಅದು 2008ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಟಿಕೆಟ್‌ ದರಕ್ಕಿಂತ ಕನಿಷ್ಠವೆಂದರೂ 50%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.{{fact|date=May 2009}} ಇದು ವಾರಾಂತ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೇವಲ 638 ಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಇದು ಪ್ರತಿ ಚಿತ್ರ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ $42,000 ಗಳಿಸಿ ದಾಖಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ದಾಖಲೆ ಒಂದು ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 3-D ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಡಿದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.{{fact|date=May 2009}} ===''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ'' === [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ [[ಹದಿಹರೆಯದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]] ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ವನ್ನು [[ಚಿತ್ರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ|ಅಳವಡಿಸಿ]]ಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="FilmingCompleted">{{cite web|url=http://www.timeforkids.com/TFK/kids/news/story/0,28277,1827209,00.html|title=Miley Mania - TFK Kid Reporter Yunhee Hyun talks with Miley Cyrus about her new CD, Breakout|publisher=Time for Kids|accessdate=2008-07-29|archive-date=2008-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005124238/http://www.timeforkids.com/TFK/kids/news/story/0,28277,1827209,00.html|url-status=deviated|archivedate=2008-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005124238/http://www.timeforkids.com/TFK/kids/news/story/0,28277,1827209,00.html}}</ref><ref name="announce">{{cite web|url=http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-News-Blog/Todays-News/Miley-Cyrus-Disney/800032572|title=Miley Cyrus and Disney to make Hannah Montana movie - Today's News: Our Take|3=TV Guide.com|author=Anna Dimond|publisher=[[TV Guide]].com|date=2008-02-05|accessdate=2008-02-05|archive-date=2008-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208124307/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-News-Blog/Todays-News/Miley-Cyrus-Disney/800032572|url-status=dead}}</ref> [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ|ಹೆಚ್ಚಿನಂಶದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ]],<ref>{{cite web|url=http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8345336|title=Filming For Hannah Montana Movie Starts In Columbia|publisher=News Channel 5|date=2008-05-19|accessdate=2008-05-26|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114025944/http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8345336|url-status=deviated|archivedate=2009-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114025944/http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8345336}}</ref> ಮತ್ತು [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೆಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲಾಸ್‌ ಎಂಜೆಲೀಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]],<ref name="GuestCast">{{cite web|url=http://www.news4jax.com/entertainmenttonight/16370198/detail.html|title=Production On 'Hannah Montana: The Movie' Is Underway|author=|publisher=News4Jax|date=2008-05-24|accessdate=2008-05-24|archive-date=2008-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528221246/http://www.news4jax.com/entertainmenttonight/16370198/detail.html|url-status=deviated|archivedate=2008-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528221246/http://www.news4jax.com/entertainmenttonight/16370198/detail.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8391689|title=NewsChannel 5.com - Nashville, Tennessee - 'Hannah Montana' Film Scenes Shot In Cool Springs Mall|author=|publisher=[[WTVF|NewsChannel 5]]|date=2008-05-28|accessdate=2008-05-28|archive-date=2008-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529162454/http://www.newschannel5.com/Global/story.asp?S=8391689|url-status=deviated|archivedate=2008-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529162454/http://www.newschannel5.com/Global/story.asp?S=8391689}}</ref><ref name="GuestCast3">{{cite web|url=http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8391689|title=Hannah Montana Film Scenes Shot In Cool Springs Mall|author=|publisher=News Channel 5|date=2008-05-28|accessdate=2008-05-28|archive-date=2008-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529162454/http://www.newschannel5.com/Global/story.asp?S=8391689|url-status=deviated|archivedate=2008-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529162454/http://www.newschannel5.com/Global/story.asp?S=8391689}}</ref> ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಕೆನೆಡಾ‌ದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 10, 2009ರಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Release Date">{{cite web|url=http://www.variety.com/article/VR1117981211.html?categoryid=13&cs=1|title=Disney unveils 2009 schedule - Entertainment News, Film News, Media - Variety|author=|publisher=Variety|date=2008-02-24|accessdate=2008-02-24}}</ref> ==ಹಾಡುಗಳು== ===ಧ್ವನಿಸಾಲುಗಳು=== *2006: ''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಧ್ವನಿಸಾಲು)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ]]'' **''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಧ್ವನಿಸಾಲು)|''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'': ಹಾಲಿಡೇ ಎಡಿಶನ್‌]]'' **''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಧ್ವನಿಸಾಲು)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಸ್ಪೇಶಲ್‌ ಎಡಿಶನ್‌]]'' *2007: ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ಮೀಟ್‌ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ಮೀಟ್‌ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌]]'' **''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ಮೀಟ್‌ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ರಾಕ್‌ಸ್ಟಾ‌ರ್‌ ಎಡಿಶನ್‌]]'' **''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ನಾನ್‌-ಸ್ಟಾಪ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ನಾನ್‌-ಸ್ಟಾಪ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]]'' *2008: ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌ (ಅಲ್ಬಂ)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌]]'' **''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಹಿಟ್ಸ್‌ ರಿಮಿಕ್ಸ್‌ಡ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಹಿಟ್ಸ್‌ ರೀಮಿಕ್ಸ್‌ಡ್‌]]'' *2009: ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ (ಧ್ವನಿಸಾಲು)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ]]'' *2009: ''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 3]]'' ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು== {| class="wikitable" |- ! style="background-color:#BCBCBC"| ವರ್ಷ ! style="background-color:#BCBCBC"| ಫಲಿತಾಂಶ ! style="background-color:#BCBCBC"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! style="background-color:#BCBCBC"| ವರ್ಗ‌ ! style="background-color:#BCBCBC"| ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು |- style="background-color:#EAEAEA" | rowspan="1"| 2006 | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | 2006 [[ಟೀನ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | TV - ಚಾಯಿಸ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಔಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | rowspan="5"|2007 | rowspan="1"|'''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | 2006-2007 [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಐಕಾನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | ಉತ್ತಮ ಹೊಸ ಹಾಸ್ಯ<ref>{{cite news |url=http://axcessnews.com/index.php/articles/show/id/12342 |title=Zack Snyder's Film "300" tops in Golden Icon Awards|publisher=Axcess News |year=2007 |accessdate=2008-02-05}}</ref> | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | [[2007ರ ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|2007 ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ನೆಚ್ಚಿನ ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | rowspan="2"|'''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="2"| 2007 [[ಟೀನ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಚಾಯಿಸ್‌ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಹಾಸ್ಯ<ref name="FOX.com">{{citenews | author = FOX.com | title = Teen Choice 2007 | publisher = FOX Broadcasting Company | date = 2007-08-26 | url = http://www.fox.com/teenchoice/winners/ | access-date = 2009-10-23 | archive-date = 2007-11-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071119125058/http://www.fox.com/teenchoice/winners/ | url-status = deviated | archivedate = 2007-11-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071119125058/http://www.fox.com/teenchoice/winners/ }}</ref> | |- | ನೆಚ್ಚಿನ TV ನಟಿ<ref>"ದುರುದ್ದೇಶಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಜಾಲವು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ" ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದಾರೆ</ref> | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | [http://www.emmys.tv/awards/2007pt/nominations.php 2007 ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಮ್ಮಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091103220614/http://www.emmys.tv/awards/2007pt/nominations.php |date=2009-11-03 }} | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- | rowspan="12"|2008 | '''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="2"| [[2008ರ ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|2008 ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ನೆಚ್ಚಿನ ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | ನೆಚ್ಚಿನ ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="4"| ಯುವ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಉತ್ತಮ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | TV ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ<br>- ಪ್ರಮುಖ ಯುವ ನಟಿ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | TV ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ<br>- ಅತಿಥಿ ಯುವ ನಟಿ | ರಾನ್‌ ನ್ಯೂಮ್ಯಾನ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | TV ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುವ ನಟರ ತಂಡದ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ <br> | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌,<br>ಎಮಿಲಿ ಒಸ್ಮೆಂಟ್‌,<br>ಮಿಚೆಲ್‌ ಮುಸ್ಸೊ,<br>ಮೊಯಿಸಸ್‌ ಎರಿಯಸ್‌,<br>ಕೋಡಿ ಲೈನ್ಲಿ |- | '''ವಿಜೇತರು''' | ಗ್ರೇಸಿ ಅಲ್ಲನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿ - ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿ (ಮಕ್ಕಳು/ಹದಿಹರೆಯ) | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="2"|[[2008ರ ಟೀನ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|2008 ಟೀನ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಚಾಯಿಸ್‌ TV ನಟಿ: ಹಾಸ್ಯ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ವಿಜೇತರು''' | ಚಾಯಿಸ್‌ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಹಾಸ್ಯ | |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | [[60ನೆಯ ಪ್ರೈಮ್‌ಟೈಮ್‌ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|2008 ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | [[ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೆಷನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ <br>ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನೆ | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="1"|ಬಫ್ಟಾ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2008<ref>[http://www.bafta.org/awards/childrens/nominations-childrens-awards-in-2008,593,BA.html#overlay=hidden ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವಿಜೇತರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206072254/http://www.bafta.org/awards/childrens/nominations-childrens-awards-in-2008%2C593%2CBA.html#overlay=hidden |date=2008-12-06 }} 30 ನವೆಂಬರ್‌ 2008 - The BAFTA (ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಆಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌) ಜಾಲ</ref> | ಬಫ್ಟಾ ಕಿಡ್ಸ್‌ ವೋಟ್‌ 2008 | |- | rowspan="3"|2009 | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | 2009 ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ನೆಚ್ಚಿನ ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | ಗ್ರೇಸಿ ಅಲ್ಲನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿ - ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿ (ಮಕ್ಕಳು/ಹದಿಹರೆಯ) | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | [http://www.emmys.tv/awards/2009pt/nominations.php 2009 ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಮ್ಮಿ]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- |} ಗಮನಿಸಿ: ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ರ ಇತರೆರಡು ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದ ''[[ದಿ ಸುಟ್‌ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಜಾಕ್‌ &amp; ಕೋಡಿ|ದಿ ಸುಟ್‌ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಜಾಕ್ ‌&amp; ಕೋಡಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ದ್ಯಾಟ್‌'ಸ್‌ ಸೊ ರೇವನ್‌]]'' 2007ರ ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಮ್ಮಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲುವಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೆ [[ನಿಕ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌]] ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌: ಕಿಡ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಆಟಿಸಮ್‌'' ಸೋತಿತು. ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೊಂದು ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸರಣಿ 2009ರ ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಈ ಬಾರಿ ಗೆಲುವು ''[[ವಿಜಾರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ವೇವರ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್‌|ವಿಜಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ವೇವರ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್]]'' ಪಾಲಾಯಿತು. ==DVD ಬಿಡುಗಡೆಗಳು== ==ಸರಣಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿ ರೂಪ== # '''ಕೀಪಿಂಗ್‌ ಸಿಕ್ರೇಟ್ಸ್‌''' - ''ಮಿಲೀ ಗೆಟ್‌ ಯುವರ್‌ ಗಮ್‌" &amp; "ಇಟ್ಸ್‌ ಮೈ ಪಾರ್ಟಿ ಆಂಡ್‌ ಐಲ್‌ ಲೈ ಇಫ್‌ ಐ ವಾಂಟ್‌ ಟು'' # '''ಪೇಸ್‌-ಆಫ್‌''' - ''ಯುಆರ್‌ ಸೊ ವೈನ್‌, ಯು ಪ್ರೋಬಬ್ಲಿ ಥಿಂಕ್‌ ದಿಸ್‌ ಜಿಟ್‌ ಈಸ್‌ ಅಬೌಟ್‌ ಯು" &amp; "ಊಹ್‌, ಊಹ್‌, ಇಚ್ಚೀ ವುಮನ್‌'' # '''ಸುಪರ್‌ ಸ್ನೀಕ್‌''' - ''ಶೀಯಿಸ್‌ ಎ ಸುಪರ್‌ ಸ್ನೀಕ್‌" &amp; "ಐ ಕಾನ್ಟ್‌ ಮೇಕ್‌ ಯು ಲವ್‌ ಹನ್ನಾ ಇಫ್‌ ಯು ಡೊಂಟ್‌'' # '''ಟ್ರಥ್‌ ಆರ್‌ ಡೇರ್‌''' - ''ಊಪ್ಸ್‌'' ! ಐ ಮೆಡಲ್ಡ್‌ ಎಗೈನ್‌" &amp; "ಇಟ್ಸ್‌ ಎ ಮಾನ್ನೆಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌'''' # '''ಹೋಲ್ಡ್‌ ಆನ್‌ ಟೈಟ್‌''' - ''ಒ ಸೇ, ಕ್ಯಾನ್‌ ಯು ರಿಮೆಂಬರ್‌ ದ ವರ್ಡ್ಸ್‌?" '' ''&amp; "ಆನ್‌ ದ ರೋಡ್‌ ಅಗೈನ್‌'' # '''ಕ್ರಷ್‌-ಟೇಸ್ಟಿಕ್‌''' !''' - ''ಗೂಡ್‌ ಗೋಲಿ, ಮಿಸ್‌ ಡೊಲಿ" & "ಮಾಸ್ಕೋಟ್‌ ಲವ್‌'' ''' # '''ನೈಟ್‌ ಮೇರ್‌ ಒಹ್‌ ಹನ್ನಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌‌''' - ''ಟೋರ್ನ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಟೂ ಹನ್ನಾಸ್‌" & "ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾ ಡೊಂಟ್‌ ಲೆಟ್‌ ಯುವರ್‌ ಬೇಬಿಸ್‌ ಗ್ರೋ ಅಪ್‌ ಟು ಬಿ ಫೇವರಿಟ್ಸ್‌'' # '''ಸೀಯಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌''' - ''ಮೋರ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ ಎ ಜೊಂಬೀ ಟೂ ಮಿ" & "ಪೀಪಲ್‌ ವೂ ಯೂಸ್‌ ಪೀಪಲ್‌‌'' # '''ಫೇಸ್‌ ದ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌''' - ''ಸ್ಮೆಲ್ಸ್‌ ಲೈಕ್‌ ಟೀನ್‌ ಸೆಲ್‌ಔಟ್‌" & "ವಿ ಆರ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ: ನೌ ಗೆಟ್‌ ಮಿ ಸಮ್‌ ವಾಟರ್‌'' !'''' # '''ಡೊನ್ಟ್‌ ಬೆಟ್ ಆನ್ ಇಟ್‌''' - ''ಬ್ಯಾಡ್ ಮೂಸ್ ರೈಸಿಂಗ್" & "ಮೈ ಬಾಯ್‌ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ಜಾಕ್ಸನ್‌ ಆಂಡ್ ದೆರೀಸ್ ಗೊನ್ನಾ ಬಿ ಟ್ರಬಲ್‌'' # '''ಸ್ವೀಟ್‌ ರಿವೆಂಜ್‌''' - ''ದಿ ಐಡೊಲ್‌ ಸೈಡ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿ" & "ಸ್ಕೂಲಿ ಬುಲ್ಲಿ'' # '''ವಿನ್‌ ಆರ್‌ ಲೂಸ್‌''' - ''ಮನಿ ಫಾರ್ ನಥಿಂಗ್‌, ಗಿಲ್ಟಿ ಫಾರ್‌ ಫ್ರೀ" & "ಡೆಟ್‌ ಇಟ್‌ ಬಿ'' # '''ಟ್ರೂ ಬ್ಲೂ''' - ''ಕಫ್ಸ್‌ ವಿಲ್‌ ಕೀಪ್‌ ಅಸ್‌ ಟುಗೆದರ್" & "ಮಿ ಆಂಡ್‌ ರಿಕೊ ಡೌನ್‌ ಬೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌'' # '''ಆನ್‌ ದಿ ರೋಡ್‌''' - ''ಗೆಟ್‌ ಡೌನ್‌ ಆಂಡ್‌ ಸ್ಟಡಿ-ಉಡಿ-ಉಡಿ" & "ಐ ವಾಂಟ್‌ ಯು ಟೂ ವಾಂಟ್‌ ಮಿ...'' ''ಟೂ ಗೋ ಟೂ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'' # '''ಗೇಮ್‌ ಆಫ್ ಹಾರ್ಟ್ಸ್''' - ''ಮೈ ಬೆಸ್ಟ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಬಾಯ್‌ಫ್ರಂಡ್ಸ್‌" & "ಯು ಆರ್ ಸೊ ಸ್ಯೂ-ಎಬಲ್ ಟೂ ಮಿ'' # '''ವಿಶ್‌ಫುಲ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್''' - ''ವೆನ್ ಯು ವಿಶ್ ಯು ವರ್ ದಿ ಸ್ಟಾರ್‌" & "ಟೇಕ್ ದಿಸ್ ಜಾಬ್ ಆಂಡ್ ಲವ್ ಇಟ್'' !'''' # '''ವನ್ ಆಫ್ ಎ ಕೈಂಡ್‌''' - ''ಐ ಆಮ್ ಹನ್ನಾ, ಹಿಯರ್ ಮಿ ಕ್ರೋಕ್‌" & "ಯು ಗೋಟ್ಟಾ ನಾಟ್ ಫೈಟ್ ಫಾರ್ ಯುವರ್ ರೈಟ್ ಟೂ ಪಾರ್ಟಿ'' ===ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು=== # '''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ''' # '''ರಾಕ್‌ ದಿ ವೇವ್ಸ್‌''' # '''ಇನ್‌ ದಿ ಲೂಪ್‌''' ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು== ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ರವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು: {| class="wikitable" |- ! ಪ್ರದೇಶ ! ಜಾಲ(ಗಳು) ! ಸರಣಿಗಳ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನ |- | rowspan="2"| {{flagicon|Arab League}} [[ಅರಬ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ]] | ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 (''ಮೂಲ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ'' ) |- | [[MBC3]] | ನವೆಂಬರ್‌ 10, 2007 |- | {{flagicon|Argentina}} [[ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | 2006 |- | [[ಏಷ್ಯಾ]] *{{flagicon|Brunei}} [[ಬ್ರುನೀ]] *{{flagicon|Hong Kong}} [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌]] *{{flagicon|Indonesia}} [[ಇಂಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]] *{{flagicon|South Korea}} [[ಕೊರಿಯಾ]] *{{flagicon|Malaysia}} [[ಮಲೇಷಿಯಾ]] *{{flagicon|Philippines}} [[ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌]] *{{flagicon|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ್‌]] *{{flagicon|Thailand}} [[ಥೈಲೆಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್‌]] *{{flagicon|Vietnam}} [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ|ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಏಷ್ಯಾ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2006 |- | [[ಸೌತ್ ಏಶಿಯ|ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ]] *{{flagicon|Bangladesh}} [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] *{{flagicon|India}} [[ಭಾರತ]] *{{flagicon|Pakistan}} [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] *{{flagicon|Sri Lanka}} [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಭಾರತ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Australia}} ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] | ಆಗಸ್ಟ್‌ 7, 2006 |- | [[ಸೆವೆನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌]] | ಎಪ್ರಿಲ್‌ 7, 2007 |- | {{flagicon|Belgium}} [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] | [[VT4]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 3, 2007 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Brazil}} [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 26, 2006 |- | [[ರೆಡೆ ಗ್ಲೋಬೊ|ರೆಡೆ ಗ್ಲೋಬೋ]] | ಏಪ್ರಿಲ್‌ 5, 2008 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Bulgaria}} [[ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]] | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ (ರೋಮೆನಿಯಾ &amp; ರಷ್ಯಾ)|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | ಆಗಸ್ಟ್‌ 15, 2008 (ಆರಂಭಕ್ಕೆ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]] ಮಾತ್ರ) |- | [[BNT 1]] | ಮಾರ್ಚ್‌ 28, 2009<ref>http://bnt.bg/bg/programme/index/1/bnt_1/28-03-2009 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706143336/http://bnt.bg/bg/programme/index/1/bnt_1/28-03-2009 |date=2011-07-06 }} BNT 1 ಮಾರ್ಚ್‌ 28, 2009ರ ಶನಿವಾರದಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ</ref> |- | {{flagicon|Canada}} ಕೆನಡಾ | [[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ (TV ಚ್ಯಾನಲ್‌)|ಫ್ಯಾಮಿಲಿ]] | ಆಗಸ್ಟ್‌ 4, 2006 |- | {{flagicon|Chile}} [[ಚಿಲಿ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 11, 2006 |- | {{flagicon|China}} [[ಚೀನಾ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿ|ಮೈನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಚೀನಾ]] | SMG ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಹಿನಿ ಶಾಂಘೈ<ref>{{citeweb|url=http://www.meijumi.com/article.asp?id=2523|title=Shanghai International Channel Introduces "Hannah Montana" as a foreign language show|publisher=Mei Ju Mi|accessdate=2008-07-15|archive-date=2008-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080701213917/http://www.meijumi.com/article.asp?id=2523|url-status=deviated|archivedate=2008-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701213917/http://www.meijumi.com/article.asp?id=2523}}</ref> | ಜೂನ್‌ 30, 2008 |- | {{flagicon|Colombia}} [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2006 |- | {{flagicon|Czech Republic}} ಜೆಕ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | 2008 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Denmark}} [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌]] | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2006 |- | DR 1 | ಜನವರಿ 2007 |- | {{flagicon|Dominican Republic}} [[ಡೊಮಿನಿಕನ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2006 |- | {{flagicon|Finland}} [[ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕಾಂಡಿನಾವಿಯಾ]]ದ[[ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್ನಿಷ್‌]] ಆವೃತ್ತಿ | ಫೆಬ್ರವರಿ 29, 2008 |- | {{flagicon|France}} ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 3, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Germany}} ಜರ್ಮನಿ | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಜರ್ಮನಿ | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2006 |- | [[ಸುಪರ್‌ RTL]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 24, 2007 |- | {{flagicon|Iceland}} [[ಐಸ್‌ಲೆಂಡ್|ಐಸ್ಲೆಂಡ್‌]] | [[Sjónvarpið]] | 2007 |- | {{flagicon|Ireland}} [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] | [[RTÉ ಟೂ]], [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] | ಮೇ 6, 2006 |- | {{flagicon|Israel}} [[ಇಸ್ರೇಲ್‌]] | ಅರುತ್ಜ್‌ ಹಯೆಲಡಿಮ್‌<br>[[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ (ಇಸ್ರೇಲ್‌)|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | ಜೂನ್‌ 6, 2007<br>2009 |- | {{flagicon|Italy}} ಇಟಲಿ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ (ಇಟಲಿ)]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Japan}} ಜಪಾನ್‌ | [[ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಜಪಾನ್‌]]<ref>{{cite web|url=http://www.disneychannel.jp/movie/dc.html|title=Disney Channel, Japan|accessdate=2007-02-21|archive-date=2007-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025031214/http://www.disneychannel.jp/movie/dc.html|url-status=deviated|archivedate=2007-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025031214/http://www.disneychannel.jp/movie/dc.html}} ''ಸಿಕ್ರೆಟ್‌ ಐಡೊಲ್‌: ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 14, 2006 |- | [[TV ಟೊಕಿಯೊ]] | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 5, 2007 |- | {{flagicon|Macedonia}} [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಸೆಡೊನಿಯಾ|ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯಾ]] | [[A1 (ಮೆಸೆಡೊನಿಯಾ TV ಚ್ಯಾನಲ್‌)|A1 ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2008 |- | rowspan="3"| {{flagicon|Mexico}} [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2006 |- | ಅಜ್‌ಟೆಕಾ 7 TV ಅಜ್‌ಟೆಕಾ | ಜುಲೈ 6, 2007 |- | ZAZ | ಜುಲೈ 13, 2009 |- | {{flagicon|Netherlands}} [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌]] | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ (ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌)|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]]<br><small>ಅವಧಿಯು ಎರಡು ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯನ್ನು [[ಡಚ್‌ ಭಾಷೆ|ಡಚ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಸಂಯೋಜನೆ (ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ)|ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ]].</small> | ಮೇ 17, 2008 |- | {{flagicon|New Zealand}} [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]]<br>TV 3 ಸ್ಟಿಕ್ಕಿ TV | ಆಗಸ್ಟ್‌ 7, 2006 |- | {{flagicon|Norway}} [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನಾವಿಯಾ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕಾಂಡಿನಾವಿಯಾ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2006 |- | rowspan="6"| {{flagicon|Pakistan}} [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] ''(US ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ)'' | ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 |- | [[ಡಿಸ್ನಿ ವಾಹಿನಿ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಅರೇಬಿಯಾ]] | ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 |- | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಭಾರತ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2006 |- | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | ಜನವರಿ 5, 2008 |- | [[GEO ಕಿಡ್ಸ್‌]] <small>([[ಉರ್ದು]] ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು)</small><small></small> | ನವೆಂಬರ್‌ 2008 |- | ವಿಕ್ಕಿಡ್‌ ಪ್ಲಸ್‌<small>(ಉರ್ದುನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ) </small> | ಜನವರಿ 12, 2009 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Panama}} [[ಪನಾಮ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2006 |- | ಟೆಲೆ 7 | ಜನವರಿ 2, 2008 |- | {{flagicon|Peru}} [[ಪೆರು]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 11, 2006 |- | {{flagicon|Poland}} [[ಪೋಲೆಂಡ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] [[ಪೋಲೆಂಡ್‌]] | ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2, 2006 |- | {{flagicon|Portugal}} [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌]] | 2006 |- | {{flagicon|Quebec}} [[ಕೆಬೆಕ್‌]] | [[VRAK.TV]] | ಜೂನ್‍ 18, 2007 |- | rowspan="3"| {{flagicon|Romania}} [[ರೋಮೆನಿಯಾ]] | [[TVR 1]] | ಜುಲೈ 3, 2007 |- | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ (ರೋಮೆನಿಯಾ &amp; ರಷ್ಯಾ)|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | ಆಗಸ್ಟ್‌ 15, 2008 |- | [[Acasa TV]] | ಜುಲೈ 13, 2026 |- | {{flagicon|Russia}} ರಷ್ಯಾ | [[STS (ರಷ್ಯಾ)|STS]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1, 2008 |- | {{flagicon|South Africa}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2006 |- | {{flagicon|Spain}} ಸ್ಪೇನ್‌ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] ಸ್ಪೇನ್‌ | ಜನವರಿ 2007 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Slovakia}} ಸ್ಲೋವಿಕ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ | [[STV 1]] | ಮೇ 2007 |- | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | ಜುಲೈ 2007 |- | {{flagicon|Sweden}} [[ಸ್ವೀಡನ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನಾವಿಯಾ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕಾಂಡಿನಾವಿಯಾ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2006 |- | {{flagicon|Taiwan}} [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಚೀನಾ|ತೈವಾನ್‌]] | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ತೈವಾನ್‌ | ನವೆಂಬರ್‌ 4, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Turkey}} [[ಟರ್ಕಿ]] | [[ಡಿಜಿಟರ್ಕ್‌]] | ಏಪ್ರಿಲ್‌ 29, 2007 |- | [[ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌#ಟರ್ಕಿ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಟರ್ಕಿ]] | ಏಪ್ರಿಲ್‌ 29, 2007 |- | {{flagicon|United Kingdom}} ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ (UK)|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ UK]], ಐದು | ಮೇ 6, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|USA}} ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] | ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 |- | [[ABC ಕಿಡ್ಸ್‌ (US)|ABC ಕಿಡ್ಸ್‌]] | |} ==ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ಸ್‌== * [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಸ್ಪಾಟ್‌ಲೈಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಸ್ಪಾಟ್‌ಲೈಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್‌]] * [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಮ್ಯುಸಿಕ್‌ ಜಾಮ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಮ್ಯುಸಿಕ್‌ ಜಾಮ್‌]] * [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಪಾಪ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌ ಎಕ್ಸಕ್ಲುಸಿವ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಪಾಪ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌ ಎಕ್ಸಕ್ಲುಸಿವ್‌]] * [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ DS]] * [[ಡಾನ್ಸ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಆವೃತ್ತಿ]] * [[ಡಿಸ್ನಿ ಸಿಂಗ್‌ ಇಟ್‌]] * [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ]] ==ಆಕರಗಳು== {{reflist|2}} ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://psc.disney.go.com/disneychannel/hannahmontana ಅಧಿಕೃತ US ಜಾಲ] * [[ವಿಕಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ [http://hannahmontana.wikia.com ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ವಿಕಿ] * {{imdb title|0493093}} * {{tv.com|48004}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಕ್ಕಳ ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿ]] [[ವರ್ಗ:ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು]] hq0gbj6k3uc3cdlxjp6u2538yovmyv9 1376767 1376753 2026-07-13T20:25:07Z LNTG 94186 [[Special:Diff/1376753|1376753]] ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು [[Special:Contributions/~2026-39062-52|~2026-39062-52]] ([[User talk:~2026-39062-52|ಚರ್ಚೆ]]) ಅವರ ಮೂಲಕ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 1376767 wikitext text/x-wiki {{Infobox Television | show_name = ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ | image = | caption = <!-- The template instructions state "An image with the title logo of the show does not need a caption" --> | genre = ಹದಿಹರೆಯದವರ ಸಂದರ್ಭ ಹಾಸ್ಯ | creator = ಮೈಕಲ್ ಪೊರ್ಯೆಸ್<br>ರಿಚರ್ಡ್ ಕಾರೆಲ್<br>ಬ್ಯಾರಿ ಒಬ್ರಾಯನ್ | starring = ಮೈಲಿ ಸೈರಸ್<br>ಎಮಿಲಿ ಆಸ್ಮೆಂಟ್<br>ಮಿಚೆಲ್ ಮೂಸೊ<br>ಜೇಸನ್ ಅರ್ಲ್ಸ್<br>ಬಿಲಿ ರೇ ಸೈರಸ್<br>ಮೊಯ್ಸಸ್ ಅರಿಯಾಸ್ (ಋತು 2+) | theme_music_composer = ಮ್ಯಾಥ್ಯು ಗೆರಾರ್ಡ್<br>ರಾಬಿ ನೆವಿಲ್ | opentheme = "ದ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ಼್ ಬೋತ್ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್" (ಋತು 3+), ಮೈಲಿ ಸೈರಸ್‍ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ | endtheme = | country = {{USA}} | language = [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] | num_seasons = 3 | num_episodes = 79 <!-- The number of episodes produced, does not include number planned - list ep list page --> | list_episodes = List of Hannah Montana episodes | executive_producer = ಸ್ಟೀವನ್ ಪೀಟರ್‍ಮನ್<br>ಮೈಕಲ್ ಪೊರ್ಯೆಸ್ | camera = ವೀಡಿಯೊಟೇಪ್; ಬಹು ಕ್ಯಾಮರಾ | runtime = 23-24 ನಿಮಿಷಗಳು (ಸುಮಾರು) | company = ಇಟ್ಸ್ ಅ ಲಾಫ಼್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್<br>ಮೈಕಲ್ ಪೊರ್ಯೆಸ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್<br>ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ | network = ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್ | picture_format = 480i (ಎಸ್‍ಡಿಟಿವಿ), 720p (ಎಚ್‍ಡಿಟಿವಿ; ಋತು 4 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ) | first_run = ಅಮೇರಿಕಾ | first_aired = {{start date|2006|03|24}} | last_aired = present | status = Returning series (renewed for 4th season) | followed_by = | related = | website = http://tv.disney.go.com/disneychannel/hannahmontana/index.html }} [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ 24 ಮಾರ್ಚ್‌ 2006ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ‌]] [[ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು|ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ]] '''''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ''' [[59ನೆಯ ಪ್ರೈಮ್‌ಟೈಮ್‌ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ]]ಗೊಂಡಿತು<ref>{{cite web|title=The 59th Primetime Emmy Awards and Creative Arts Emmy Awards Nominees|publisher=Academy of Television Arts & Sciences|url=http://www.emmys.org/awards/2007pt/|accessdate=2007-07-31|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001940/http://www.emmys.org/awards/2007pt/|url-status=dead}}</ref>.ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹದಿಹರೆಯದ [[ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌|ಮಿಲೀ ಸ್ಟುಯರ್ಟ]] (ಅಭಿನಯ:[[ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌]])ಎಂಬ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕಿಯಾಗಿಯೂ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿಯೂ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ್ದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ಈ ಸರಣಿ. [[ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರ|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]] ವಹಿಸಿ ಬದುಕು ನಡೆಸಿದ್ದು ತನ್ನ ಆಪ್ತ ಮಿತ್ರರು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿದ್ದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯ ಗೊತ್ತಿರದಂತೆ ಇಟ್ಟಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೆ ಭಾಗವು ನವೆಂಬರ್‌ 2, 2008ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡು, ಈಗಲೂ ಅಂದರೆ ಜುಲೈ 2009ರವರೆಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ]]'' ಏಪ್ರಿಲ್‌ 10, 2009ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ನಾಲ್ಕನೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ<ref name="canoe"/> ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೆ [[ದಿ ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪನಿ|ಡಿಸ್ನಿ]] ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. ಆದರೂ [[ಮಿಚೆಲ್‌ ಮುಸ್ಸೊ]]ರವರು ಅಂತಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಾವು ನಿಯತ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು.{{citation needed|date=September 2009}} ಆದರೆ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="hannahfourthseason">{{cite web|url=http://www.tvguide.com/News/Hannah-Sonny-Renewed-1006493.aspx|title=Disney Channel Renews Hannah with a Change, Sonny with a Chance|publisher=[[TV Guide]]|date=June 1, 2009|accessdate=June 2, 2009|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090908055316/http://www.tvguide.com/News/Hannah-Sonny-Renewed-1006493.aspx|url-status=dead}};<br>{{cite web|url=http://www.etonline.com/news/2009/06/74810/|title=Miley Cyrus Coming Back as 'Hannah Montana'|publisher=[[Entertainment Tonight]]|date=June 1, 2009|accessdate=June 2, 2009|archive-date=ಜೂನ್ 8, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090608184743/http://www.etonline.com/news/2009/06/74810/|url-status=dead}};<br>{{cite web|url=http://disneychannelmedianet.com/DNR/2009/doc/HNM_4thseason_060109.doc|title=Disney Channel Orders Fourth Season Of Worldwide Smash Hit "Hannah Montana"|author=Patti McTeague|publisher=Disney Channel Media Net|format=[[Microsoft Word|DOC]]|date=June 1, 2009|accessdate=June 2, 2009}}</ref>{{failed verification|date=September 2009}} ==ನಿರ್ಮಾಣ== ಇದರ ಸಹನಿರ್ಮಾಪಕ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದ [[ಮೈಕಲ್‌ ಪೊರ್ಯೆಸ್‌|ಮೈಕಲ್‌ ಪೊರ್ಯೆಸ್]] [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸರಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಮೂಲ ಸರಣಿ]] ''[[ದ್ಯಾಟ್‌'ಸ್‌ ಸೊ ರೇವನ್‌]]'' ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದರು.ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಒರಿಜಿನಲ್‌ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ [[ಇಟ್‌'ಸ್‌ ಎ ಲಾಫ್‌ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್ಸ್‌, Inc.]] ಮತ್ತು ಮೈಕಲ್‌ ಪೊರ್ಯೆಸ್‌ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ [[ಹಾಲಿವುಡ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸನ್‌ಸೆಟ್‌ ಬ್ರೊನ್ಸನ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲ ಕಲ್ಪನೆಯು ''[[ದ್ಯಾಟ್‌'ಸ್‌ ಸೊ ರೇವನ್‌]]'' ಪ್ರಸಂಗ "ಗೊಯಿನ್‌' ಹಾಲಿವುಡ್‌"ನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''ಬೆಟರ್‌ ಡೇಸ್‌'' ಎಂಬ [[ಮೊದಲ ಪ್ರಸಂಗ|ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಸಂಗ]] ಇದರ ಆಧಾರ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಜನಪ್ರಿಯ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಾಲ ನಟಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದರ ಅಭಿನಯವಿತ್ತು."[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ep14|ನ್ಯೂ ಕಿಡ್‌ ಇನ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌]]" ಪ್ರಸಂಗ ಮೊದಲೇ ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮೂಲ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ ''ದಿ ಸಿಕ್ರೇಟ್‌ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಜೊಯಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌'' ([[ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್‌ (TV ವಾಹಿನಿ)|ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ''[[ಝೊಯ್‌ 101]]'' ತುಂಬಾ ಹೋಲುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲಾದ) {{Fact|date=December 2008}}, ''ದಿ ಪಾಪ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ ಲೈಫ್‌!'' ಮತ್ತು ''ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್‌ ಟೆಕ್ಸಸ್‌''. ಮಾಜಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ಸ್‌ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಜೋರ್ಡನ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಯ್‌ ಮತ್ತು ಪಾಪ್‌ ಮತ್ತು R&amp;B ಗಾಯಕ ಜೊಜೊರವರು (ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವರು){{Deadlink|date=May 2009}}<ref>{{cite web |url=http://www.santamonicanews.info/article.asp/&type=rq&id=476.asp |title=JoJo Feature Story |accessdate=2007-02-07 |work=Santa Monica Report |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930161522/http://www.santamonicanews.info/article.asp/%26type%3Drq%26id%3D476.asp |url-status=dead }} (ಮೇ 18, 2009ರ ನಂತರ url ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದೆ)</ref> ಜೊಯಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲು "ಬೆಸ್ಟ್ ಫ್ರೆಂಡ್"ನ<ref name="DVD">{{cite web | url = http://www.ultimatedisney.com/reviewindex.htm | title = "'Hannah Montana' Livin' the Rock Star Life! DVD Review" | accessdate = 2006-10-23 | date = 2006-10-20 | archive-date = 2009-10-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091005004850/http://www.ultimatedisney.com/reviewindex.htm | url-status = dead }}</ref> ಲಿಲ್ಲಿ ರೋಮೆರೊ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ಳ ಧ್ವನಿಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ನಂತರ ಲಿಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಕೊಟ್‌ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕೊನೆಗೆ ಅವಳನ್ನು [[ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರ|ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ]]ಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಆಕೆ ಜೊಯಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌/ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಜೊಯ್ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ಳನ್ನು ಕ್ಲೋಯ್ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಎಂದು ನಾಮಾಂತರ ಮಾಡಲಾಯಿತಾದರೂ ಕೊನೆಗೆ ಮಿಲೀ ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು.ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಈ ಹಿಂದೆ ಸೂಚಿಸಿದ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ ಅನ್ನಾ ಕಬಾನಾ, ಸಮಂಥಾ ಯಾರ್ಕ್‌, ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಿಸ್‌ ಟೆಕ್ಸಸ್‌. ಆಯ್ದ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ ಉಡುಗೆತೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2006ರಂದು ಡಿಸ್ನಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref>''[http://www.quote.com/qc/news/story.aspx?symbols=NYSE:DIS&amp;story=200612071300_BWR_86632519 ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಡಿಸ್ನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011193142/http://quote.com/qc/news/story.aspx?symbols=NYSE:DIS&story=200612071300_BWR_86632519 |date=2007-10-11 }}'' ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 26, 2006ರಂದು URLಗೆ ಸುಲಭಗಮ್ಯವಾಗಿದೆ</ref> ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಫ್ಯಾಶನ್‌ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಹಾಡುವ ಗೊಂಬೆಗಳು, ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಗೊಂಬೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು [[ಪ್ಲೇ ಎಲಾಂಗ್ ಟಾಯ್ಸ್‌]] ಆಗಸ್ಟ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಒಲಿವರ್‌, ಲಿಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಜಾಕ್‌ ರಾನ್‌ ಗೊಂಬೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹನ್ನಾ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 2007ರಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ ಆಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದವು.<ref>[http://www.nydailynews.com/lifestyle/2007/11/19/2007-11-19_bite_me_barbie_disneys_hannah_montana_ta-2.html ಬೈಟ್‌ ಮಿ, ಬಾರ್ಬಿ! ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222043409/http://www.nydailynews.com/lifestyle/2007/11/19/2007-11-19_bite_me_barbie_disneys_hannah_montana_ta-2.html |date=2007-12-22 }}[http://www.nydailynews.com/lifestyle/2007/11/19/2007-11-19_bite_me_barbie_disneys_hannah_montana_ta-2.html ಡಿಸ್ನಿಯ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯಿರುವ ಆಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071222043409/http://www.nydailynews.com/lifestyle/2007/11/19/2007-11-19_bite_me_barbie_disneys_hannah_montana_ta-2.html |date=2007-12-22 }} ಎಂದು NICOLE LYN PESCE (19 ನವೆಂಬರ್‌ 2007) ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ</ref> [[ದೈನಂದಿನ ರವಾನೆ|ಡೈಲಿ ಡಿಸ್‌ಪ್ಯಾಚ್‌]]ನ ಪ್ರಕಾರ 2008ರಲ್ಲಿ ಈ TV ಸರಣಿಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 200 ದಶಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. "ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಿಲೀಯವರ ನಟನೆಯ ವೀಕ್ಷಕ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದ್ದರೆ, ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೊಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದಿರುತ್ತಿತ್ತು."<ref>{{Cite web |url=http://www.dispatch.co.za/article.aspx?id=316998 |title=2009/05/21ರಲ್ಲಿ ಟೀನ್‌ ಕ್ವೀನ್‌ ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಅರ್ಮಸ್ಟ್ರೊಂಗ್‌ರವರಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಗಿದೆ (06-24-2009ರಂದು ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ) |access-date=2009-10-23 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528085301/http://www.dispatch.co.za/article.aspx?id=316998 |url-status=deviated |archivedate=2010-05-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100528085301/http://www.dispatch.co.za/article.aspx?id=316998 }}</ref> ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸೀಗೆ ಎಷ್ಟು ಮಹತ್ವ ಬಂತೆಂದರೆ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಭವಿಷ್ಯದ<ref>ಕರ್ಲ್‌ ಟ್ಯಾರೊ ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, "[http://www.portfolio.com/news-markets/national-news/portfolio/2008/04/14/Disneys-Evolving-Business-Model ಹೌ ಮಿಕ್ಕಿ ಗಾಟ್‌ ಹಿಸ್‌ ಗ್ರೂವ್‌ ಬ್ಯಾಕ್‌]," ''[[ಕೊಂಡೆ ನಾಸ್ಟ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಪೋಲಿಯೊ]]'', ಮೇ 2008, 126-131 &amp; 150.</ref> ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ಫೆಬ್ರವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ "ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 80-ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆ"ಯನ್ನೇ ಡಿಸ್ನಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತು.ಡಿಸ್ನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಲಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೂ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವು. ===ಪ್ರವಾಸ ಟಿಕೆಟ್‌ನ್ನು ಅತಿ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ಮಾರುವುದು=== [[ಟಿಕೆಟ್‌ ಮರುಮಾರಾಟ|ಸುಲಿಗೆ ಲಾಭಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ]]ವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಸಂಗೀತ ಸಮಾರಂಭದ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು.<ref name="nyt100607">{{cite news | url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/21/earlyshow/leisure/music/main3530260.shtml | title=Outcry Over "Hannah Montana" Ticket Prices | author=CBS Interactive | publisher=[[CBS News]] | date=2007-11-21 | accessdate=2007-05-17 | archive-date=2013-10-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131008125517/http://www.cbsnews.com/stories/2007/11/21/earlyshow/leisure/music/main3530260.shtml | url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವು ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳಂತೂ $20,000ನಷ್ಟು ಅಧಿಕ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾದವು. ===ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ=== [[ಮ್ಯಾಥೀವ್‌ ಗೆರಾರ್ಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ರೋಬ್ಬೀ ನೆವಿಲ್‌]]ಅವರು ಬರೆದ, ಗೆರ್ರಾರ್ಡ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ (ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ) ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದ "[[ದಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋತ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್ (ಹಾಡು)|ದಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋತ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌]]"ವು ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ದ ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡಾಗಿದೆ. ಜಾನ್‌ ಕಾರ್ಟಾರವರು ಮೊದಲ ಭಾಗಕ್ಕೆ ದೃಶ್ಯಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿರಾಮಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲು ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸಿದರಲ್ಲದೆ, ಹಾಡಿಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹಾಡಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತಿತ್ತು. 2 ನಿಮಿಷ 54 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಅವಧಿಯ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಧ್ವನಿಸಾಲನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡಿನ TV ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 50 ಸೆಕೆಂಡುಗಳ ಮೊದಲ ಎರಡು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಚರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. "ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌"ನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡೆಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು "ಜಸ್ಟ್‌ ಲೈಕ್‌ ಯು" ಮತ್ತು "ದಿ ಅದರ್‌ ಸೈಡ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿ"ಯನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಮೊದಲ ಎರಡು ಭಾಗದ ದೀರ್ಘ ಚಿತ್ರಗಳ ಕಂತಿನ ತುಣುಕುಗಳಿಗೆ (ವಿಡಿಯೋ) ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ಕಾಣಿಸುವುದು. ಪ್ರತಿ ನಟರ ಹೆಸರು ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್‌-ಲೈಟ್‌-ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ "ಅಳಿಸಿ"ದಂತೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವುದು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದೆ ತುಣುಕುಗಳು ಪೂರ್ಣ ಪರದೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದು (ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗಗಳಾದ ಒಂದನೆಯ ಭಾಗ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಬಹುತೇಕ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ).ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಹೆಸರು ಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಲಾಂಛನ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ(ನಂತರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೈರಸ್‌ ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ).ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಎಂದರೆ ಪ್ರಸಂಗ ತುಣುಕುಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಲಾಂಛನದ ಮೇಲೆ ಡಿಸ್ನಿ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕಾರ್‌|ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಿಲೀ ಸ್ವತಃ ತಾವು ಮತ್ತು ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಕುಳಿತಂತಿರುವಂತೆ ವೇದಿಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ನಟ ಮತ್ತು ನಟಿಯರ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ತುಣುಕುಗಳು ಮಾರ್ಕಿ ಫಲಕದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ತನ್ನ ಹೊಸ ಕೃತಕ ತಲೆಗೂದಲು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.''ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ'' ಗಾಗಿ ಮೊದಲು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ (ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ) "ದಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋತ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್"ನ ಮರುಮಿಶ್ರಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸರಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರಂಭದ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪುನಾರಚಿಸಿತು. ===ಮೊಕದ್ದಮೆ=== ''ಹೆನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ತನ್ನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕೂಸೆಂದೂ, ಆದರೆ ಡಿಸ್ನಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತನಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದೂ ಆರೋಪಿಸಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 23, 2007ರಂದು [[ಬಡ್ಡಿ ಶೆಫೀಲ್ಡ್‌]] ''ಹೆನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ಬಗ್ಗೆ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದ.2001 ರಾಕ್‌ ತಾರೆಯಂತೆ ಎರಡು ಜೀವನ ನಡೆಸುವ ಕಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಯ ರಹಸ್ಯಮಯ ಕಥಾನಕವನ್ನು 2001ರಲ್ಲಿ "ರಾಕ್‌ ಆಂಡ್‌ ರೋಲೆಂಡ್‌" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ TV ಸರಣಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೆ ಎಂದು ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಮೊದಲು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಸರಣಿಯನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="HMLawsuit"> {{cite web | last = Ryan | first = Joal | title = A Roundhouse Blow to Hannah Montana | publisher = E! News | date = August 24, 2007 | quote = Sheffield's lawsuit states Disney could owe him "millions of dollars" in profits and damages. | url = http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=fbb0caac-e257-4f07-9fa7-0ca5ee357387 | accessdate = 2007-08-25 }}</ref> ==ಪಾತ್ರವರ್ಗ== [[File:Hannah Montana cast.jpg|thumb|right|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಭಾಗ ಒಂದರ ಪಾತ್ರವರ್ಗ.(ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ) ಒಲಿವರ್‌ ಒಕೆನ್‌ ಆಗಿ ಮಿಚೆಲ್‌ ಮುಸ್ಸೊ, ಲಿಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಕೊಟ್‌ ಆಗಿ ಎಮಿಲಿ ಒಸ್ಮೆಂಟ್‌, ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್ ಆಗಿ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌‌, ರೋಬ್ಬಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಬಿಲ್ಲಿ ರಾಯ್‌ ಸೈರಸ್‌, ಮತ್ತು ಜಾಕ್ಸನ್‌ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ ಆಗಿ ಜಾಸನ್‌ ಅರ್ಲೆಸ್‌]] ===ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವರ್ಗ=== * [[ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌|ಮಿಲೀ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌/ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ]] ಆಗಿ [[ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌]] * [[ಲಿಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಕೊಟ್‌|ಲಿಲ್ಲಿ ಟ್ರಸ್ಕೊಟ್‌/ಲೋಲಾ ಲುಫ್ಟ್‌ನಾಂಗ್ಲ್‌]] ಆಗಿ[[ಎಮಿಲಿ ಒಸ್ಮೆಂಟ್‌]] * [[ಒಲಿವರ್‌ ಒಕೆನ್‌|ಒಲಿವರ್‌ ಒಕೆನ್‌/ಮೈಕ್‌ ಸ್ಟಾಂಡ್ಲಿ III]] ಆಗಿ [[ಮಿಚೆಲ್‌ ಮುಸ್ಸೊ]] * [[ಜಾಕ್ಸನ್‌ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌ (ಪಾತ್ರ)|ಜಾಕ್ಸನ್‌ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌]] ಆಗಿ [[ಜಾಸನ್‌ ಎರ್ಲೆಸ್‌|ಜಾಸನ್‌ ಎರ್ಲಸ್‌]] * [[ರೋಬ್ಬಿ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌]] ಆಗಿ [[ಬಿಲ್ಲಿ ರಾಯ್‌ ಸೈರಸ್‌]] * [[ರಿಕೊ (ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ)|ರಿಕೊ]] ಆಗಿ [[ಮೊಯಿಸಸ್‌ ಎರಿಯಸ್‌|ಮೊಯಿಸಸ್‌ ಎರಿಸ್‌]](ಅವಧಿ 2-ಪ್ರಸ್ತುತ) (ಪುನರಾವರ್ತನ ಅವಧಿ 1) ===ಅತಿಥಿ ನಟರು=== * [[ಶಾನಿಕಾ ನೋಲ್ಸ್‌|ಶಾನಿಕಾ ನೋವ್ಲಸ್‌]]: [[ಅಂಬರ್‌ ಎಡ್ಡಿಸನ್‌|ಅಂಬರ್‌ ಆಡ್ಡಿಸನ್‌]] * [[ಅನ್ನಾ ಮೆರಿಯಾ ಪೆರೆಜ್‌ ಡೆ ಟ್ಯಾಗಲ್‌|ಅನ್ನಾ ಮರಿಯಾ ಪೆರೆಜ್‌ ಡೆ ಟ್ಯಾಗಲ್‌]]: [[ಅಶ್ಲೆ ಡೆವಿಟ್ಟ್‌|ಅಶ್ಲೇ ಡೇವಿಟ್ಟ್‌]] * [[ರೋಮಿ ಡ್ಯಾಮ್ಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಟ್ರಾಸಿ ವಾನ್‌ ಹೋರ್ನ್‌|ಟ್ರ್ಯಾಸಿ ವಾನ್‌ ಹಾರ್ನ್‌]] * [[ಹಾಯ್‌ಲೀ ಚೇಸ್‌|ಹಾಲೀ ಚೇಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಜೊನ್ನೀ ಪಾಲುಂಬೊ|ಜೋನ್ನಿ ಪಾಲುಂಬೊ]] * [[ಡೊಲಿ ಪಾರ್ಟನ್‌|ಡೊಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಟನ್‌]]: [[ಆಂಟ್‌ ಡೊಲಿ|ಆಂಟ್‌ ಡೊಲ್ಲಿ]] * [[ವಿಕ್ಕಿ ಲಾರೆನ್ಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#"ಮಮವ್‌" ರುಥೀ ರಾಯ್‌ ಸ್ಟೆವರ್ಟ್‌|ಮಾಮವ್‌ ರುಥೀ]] * [[ಫ್ರಾನ್ಸಸ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಯರ್‌|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಸ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಯರ್‌]]: [[ರೋಕ್ಸಿ (ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ)|ರೋಕ್ಸಿ]] * [[ಕೋಡಿ ಲಿನ್ಲಿ|ಕೋಡಿ ಲಿಂಲಿ]]: [[ಜಾಕ್‌ ರಾನ್‌ (ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ)|ಜಾಕ್‌ ರಾನ್‌]] * [[ಸೆಲೆನಾ ಗೋಮೆಜ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಮಿಕಯ್ಲಾ|ಮಿಕೇಲಾ]] * [[ಮೊರ್ಗನ್‌ ಯಾರ್ಕ್‌|ಮೋರ್ಗನ್‌ ಯಾರ್ಕ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಸರಾ|ಸರಹ್‌]] * [[ನೊಯ ಸೈರಸ್‌|ನೋ ಸೈರಸ್‌]]: ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿ (ಇದು ಕೇವಲ ಚಿಕ್ಕ ಪಾತ್ರ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) * [[ಎರಿನ್‌ ಮ್ಯಾಥೀವ್‌|ಎರಿನ್‌ ಮ್ಯಾಥೀವ್ಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಕ್ಯಾರನ್‌ ಕುಂಕಲ್‌|ಕೇರನ್‌ ಕುಂಕುಲ್‌]] * [[ಪೌಲ್‌ ವೊಗ್ಟ್‌|ಪೌಲ್‌ ವೋಗ್ಟ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಅಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಡೊಂಟ್ಜಿಗ್‌|ಅಲ್ಬರ್ಟ್‌‌ ಡೊಂಟ್ಜಿಗ್‌]] * [[ಲಿಸಾ ಆರ್ಕ್‌|ಲಿಸಾ ಅರ್ಕ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#"ಲಿಪೊಸುಕ್ಷನ್‌" ಲಿಜಾ|ಲಿಪೊಸಕ್ಷನ್‌ ಲಿಜಾ]] * [[ಅಂಡ್ರೆ ಕಿನ್ನಿ|ಅಂಡ್ರೆ ಕಿನ್ನೆ]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಕೂಪರ್‌|ಕೂಪರ್‌]] * [[ಟೆವೊ ಒಲಿವರ್ಸ್‌|ಟಿಯೊ ಒಲಿವರ್ಸ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] * [[ಅಂಡ್ರೊವ್‌ ಕ್ಯಾಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌|ಅಂಡ್ರೆವ್‌ ಕೋಲ್ಡ್‌ವೆಲ್‌]]: [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಪಾತ್ರ)ಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಥೋರ್‌|ಥೋರ್‌]] * ಮೈಕಲ್‌ ಕಗನ್‌: ಕೋಲಿನ್‌ ಲಸಿಟ್ಟರ್‌ * ಗ್ರೇಗ್‌ ಬೇಕರ್‌: Mr. ಕೋರೆಲ್ಲಿ ==ಪ್ರಸಂಗಗಳು== {| class="wikitable" |- ! colspan="2"|ಭಾಗ ! ಪ್ರಸಂಗಗಳು ! ಮೊದಲ ಪ್ರಸಾರ ದಿನಾಂಕ ! ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಾರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | bgcolor="#FFE87C" | align="center"| '''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಭಾಗ 1)|1]]''' | align="center"|26 | align="center"| ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 | align="center"| ಮಾರ್ಚ್‌ 30, 2007 | |- | bgcolor="#669999" | align="center"| '''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಭಾಗ 2)|2]]''' | align="center"| 29 | align="center"| ಏಪ್ರಿಲ್‌ 23, 2007 | align="center"| ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 12, 2008 | "[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಭಾಗ 2)#ep-|ನೋ ಶುಗರ್‌, ಶುಗರ್‌]]" ಹೆಸರಿನ 30ನೆಯ ಪ್ರಸಂಗನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. |- | bgcolor="#CC99CC" | align="center"| '''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ಭಾಗ 3)|3]]''' | align="center"| 30<ref>{{cite web|url=http://www.digitalspy.com/ustv/a137338/disney-greenlights-more-hannah-montana.html|title=Disney greenlights more 'Hannah Montana'|last=Reynolds|first=Simon|date=2008-12-03|publisher=[[Digital Spy]]|accessdate=June 12, 2009}}</ref> | align="center"| ನವೆಂಬರ್‌ 2, 2008 | align="center"| | |- | bgcolor="#D16587" | align="center"|'''4''' | align="center"| 12<ref name="canoe">[http://jam.canoe.ca/Television/2009/06/15/9803051-wenn-story.html ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ ಕ್ವಿಟ್ಟಿಂಗ್‌ 'ಹನ್ನಾ']</ref> | align="center"| | align="center"| | 11 ಪ್ರಸಂಗಗಳು + 1-ಗಂಟೆಯ ಸರಣಿಯ ಅಂತಿಮ ಪ್ರದರ್ಶನ<ref name="canoe" /> |} ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== ===''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌'' === ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌]]'' ಚಿತ್ರವು [[ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರ|ಸಂಗೀತ]] [[ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಿತ ಚಿತ್ರ|ಸಾಕ್ಷ್ಯಧಾರಿತ ಚಿತ್ರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌]] [[ಡಿಸ್ನಿ ಡಿಜಿಟಲ್‌ 3-D]]ಯಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1-7, 2008ರ ಒಂದು ವಾರಕ್ಕಾಗಿ US ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ [[ನಿಯಮಿತ ಬಿಡುಗಡೆ]] ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದಂತೆ ನಿಯಮಿತ ಮಿತ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ US ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದ ಸಂಗೀತ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಹಲವಾರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು [[ವಾಲ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌|ಡಿಸ್ನಿ]] ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ[[3-D ಚಿತ್ರ|3-D]] ಕನ್ನಡಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದು. ಫೆಬ್ರವರಿ 1-3, 2008ರ ಮೊದಲ ವಾರಾಂತ್ಯ, 2008ರಂದು ಚಿತ್ರವು ಒಟ್ಟು $29 ದಶಲಕ್ಷ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. ಟಿಕೆಟ್‌ ದರವು $15 ಆಗಿದ್ದು, ಅದು 2008ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಟಿಕೆಟ್‌ ದರಕ್ಕಿಂತ ಕನಿಷ್ಠವೆಂದರೂ 50%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.{{fact|date=May 2009}} ಇದು ವಾರಾಂತ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕೇವಲ 638 ಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಇದು ಪ್ರತಿ ಚಿತ್ರ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ $42,000 ಗಳಿಸಿ ದಾಖಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ದಾಖಲೆ ಒಂದು ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 3-D ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಡಿದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಪರ್‌ ಬೌಲ್‌ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.{{fact|date=May 2009}} ===''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ'' === [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ [[ಹದಿಹರೆಯದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]] ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ವನ್ನು [[ಚಿತ್ರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ|ಅಳವಡಿಸಿ]]ಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಜುಲೈ 2008ರಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="FilmingCompleted">{{cite web|url=http://www.timeforkids.com/TFK/kids/news/story/0,28277,1827209,00.html|title=Miley Mania - TFK Kid Reporter Yunhee Hyun talks with Miley Cyrus about her new CD, Breakout|publisher=Time for Kids|accessdate=2008-07-29|archive-date=2008-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20081005124238/http://www.timeforkids.com/TFK/kids/news/story/0,28277,1827209,00.html|url-status=deviated|archivedate=2008-10-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081005124238/http://www.timeforkids.com/TFK/kids/news/story/0,28277,1827209,00.html}}</ref><ref name="announce">{{cite web|url=http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-News-Blog/Todays-News/Miley-Cyrus-Disney/800032572|title=Miley Cyrus and Disney to make Hannah Montana movie - Today's News: Our Take|3=TV Guide.com|author=Anna Dimond|publisher=[[TV Guide]].com|date=2008-02-05|accessdate=2008-02-05|archive-date=2008-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208124307/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-News-Blog/Todays-News/Miley-Cyrus-Disney/800032572|url-status=dead}}</ref> [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ|ಹೆಚ್ಚಿನಂಶದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ]],<ref>{{cite web|url=http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8345336|title=Filming For Hannah Montana Movie Starts In Columbia|publisher=News Channel 5|date=2008-05-19|accessdate=2008-05-26|archive-date=2009-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090114025944/http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8345336|url-status=deviated|archivedate=2009-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114025944/http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8345336}}</ref> ಮತ್ತು [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೆಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲಾಸ್‌ ಎಂಜೆಲೀಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]],<ref name="GuestCast">{{cite web|url=http://www.news4jax.com/entertainmenttonight/16370198/detail.html|title=Production On 'Hannah Montana: The Movie' Is Underway|author=|publisher=News4Jax|date=2008-05-24|accessdate=2008-05-24|archive-date=2008-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528221246/http://www.news4jax.com/entertainmenttonight/16370198/detail.html|url-status=deviated|archivedate=2008-05-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528221246/http://www.news4jax.com/entertainmenttonight/16370198/detail.html}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8391689|title=NewsChannel 5.com - Nashville, Tennessee - 'Hannah Montana' Film Scenes Shot In Cool Springs Mall|author=|publisher=[[WTVF|NewsChannel 5]]|date=2008-05-28|accessdate=2008-05-28|archive-date=2008-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529162454/http://www.newschannel5.com/Global/story.asp?S=8391689|url-status=deviated|archivedate=2008-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529162454/http://www.newschannel5.com/Global/story.asp?S=8391689}}</ref><ref name="GuestCast3">{{cite web|url=http://www.newschannel5.com/global/story.asp?s=8391689|title=Hannah Montana Film Scenes Shot In Cool Springs Mall|author=|publisher=News Channel 5|date=2008-05-28|accessdate=2008-05-28|archive-date=2008-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529162454/http://www.newschannel5.com/Global/story.asp?S=8391689|url-status=deviated|archivedate=2008-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080529162454/http://www.newschannel5.com/Global/story.asp?S=8391689}}</ref> ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಕೆನೆಡಾ‌ದಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 10, 2009ರಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Release Date">{{cite web|url=http://www.variety.com/article/VR1117981211.html?categoryid=13&cs=1|title=Disney unveils 2009 schedule - Entertainment News, Film News, Media - Variety|author=|publisher=Variety|date=2008-02-24|accessdate=2008-02-24}}</ref> ==ಹಾಡುಗಳು== ===ಧ್ವನಿಸಾಲುಗಳು=== *2006: ''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಧ್ವನಿಸಾಲು)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ]]'' **''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಧ್ವನಿಸಾಲು)|''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'': ಹಾಲಿಡೇ ಎಡಿಶನ್‌]]'' **''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ಧ್ವನಿಸಾಲು)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಸ್ಪೇಶಲ್‌ ಎಡಿಶನ್‌]]'' *2007: ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ಮೀಟ್‌ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ಮೀಟ್‌ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌]]'' **''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ಮೀಟ್‌ ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ರಾಕ್‌ಸ್ಟಾ‌ರ್‌ ಎಡಿಶನ್‌]]'' **''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ನಾನ್‌-ಸ್ಟಾಪ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿ|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 2: ನಾನ್‌-ಸ್ಟಾಪ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]]'' *2008: ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌ (ಅಲ್ಬಂ)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ &amp; ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌: ಬೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬೋಥ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌]]'' **''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಹಿಟ್ಸ್‌ ರಿಮಿಕ್ಸ್‌ಡ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಹಿಟ್ಸ್‌ ರೀಮಿಕ್ಸ್‌ಡ್‌]]'' *2009: ''[[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ (ಧ್ವನಿಸಾಲು)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ]]'' *2009: ''[[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ 3]]'' ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು== {| class="wikitable" |- ! style="background-color:#BCBCBC"| ವರ್ಷ ! style="background-color:#BCBCBC"| ಫಲಿತಾಂಶ ! style="background-color:#BCBCBC"| ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! style="background-color:#BCBCBC"| ವರ್ಗ‌ ! style="background-color:#BCBCBC"| ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರು |- style="background-color:#EAEAEA" | rowspan="1"| 2006 | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | 2006 [[ಟೀನ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | TV - ಚಾಯಿಸ್‌ ಬ್ರೇಕ್‌ಔಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | rowspan="5"|2007 | rowspan="1"|'''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | 2006-2007 [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಐಕಾನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | ಉತ್ತಮ ಹೊಸ ಹಾಸ್ಯ<ref>{{cite news |url=http://axcessnews.com/index.php/articles/show/id/12342 |title=Zack Snyder's Film "300" tops in Golden Icon Awards|publisher=Axcess News |year=2007 |accessdate=2008-02-05}}</ref> | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | [[2007ರ ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|2007 ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ನೆಚ್ಚಿನ ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | rowspan="2"|'''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="2"| 2007 [[ಟೀನ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಚಾಯಿಸ್‌ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಹಾಸ್ಯ<ref name="FOX.com">{{citenews | author = FOX.com | title = Teen Choice 2007 | publisher = FOX Broadcasting Company | date = 2007-08-26 | url = http://www.fox.com/teenchoice/winners/ | access-date = 2009-10-23 | archive-date = 2007-11-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071119125058/http://www.fox.com/teenchoice/winners/ | url-status = deviated | archivedate = 2007-11-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071119125058/http://www.fox.com/teenchoice/winners/ }}</ref> | |- | ನೆಚ್ಚಿನ TV ನಟಿ<ref>"ದುರುದ್ದೇಶಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಜಾಲವು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ" ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದಾರೆ</ref> | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | [http://www.emmys.tv/awards/2007pt/nominations.php 2007 ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಮ್ಮಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091103220614/http://www.emmys.tv/awards/2007pt/nominations.php |date=2009-11-03 }} | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- | rowspan="12"|2008 | '''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="2"| [[2008ರ ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|2008 ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ನೆಚ್ಚಿನ ಕಿರುತೆರೆ ನಟಿ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | ನೆಚ್ಚಿನ ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="4"| ಯುವ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಉತ್ತಮ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | TV ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ<br>- ಪ್ರಮುಖ ಯುವ ನಟಿ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | TV ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ<br>- ಅತಿಥಿ ಯುವ ನಟಿ | ರಾನ್‌ ನ್ಯೂಮ್ಯಾನ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | TV ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುವ ನಟರ ತಂಡದ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ <br> | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌,<br>ಎಮಿಲಿ ಒಸ್ಮೆಂಟ್‌,<br>ಮಿಚೆಲ್‌ ಮುಸ್ಸೊ,<br>ಮೊಯಿಸಸ್‌ ಎರಿಯಸ್‌,<br>ಕೋಡಿ ಲೈನ್ಲಿ |- | '''ವಿಜೇತರು''' | ಗ್ರೇಸಿ ಅಲ್ಲನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿ - ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿ (ಮಕ್ಕಳು/ಹದಿಹರೆಯ) | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="2"|[[2008ರ ಟೀನ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|2008 ಟೀನ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಚಾಯಿಸ್‌ TV ನಟಿ: ಹಾಸ್ಯ | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ವಿಜೇತರು''' | ಚಾಯಿಸ್‌ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ: ಹಾಸ್ಯ | |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | [[60ನೆಯ ಪ್ರೈಮ್‌ಟೈಮ್‌ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|2008 ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | [[ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೆಷನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] | ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ <br>ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನೆ | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | rowspan="1"|ಬಫ್ಟಾ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2008<ref>[http://www.bafta.org/awards/childrens/nominations-childrens-awards-in-2008,593,BA.html#overlay=hidden ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವಿಜೇತರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206072254/http://www.bafta.org/awards/childrens/nominations-childrens-awards-in-2008%2C593%2CBA.html#overlay=hidden |date=2008-12-06 }} 30 ನವೆಂಬರ್‌ 2008 - The BAFTA (ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಆಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌) ಜಾಲ</ref> | ಬಫ್ಟಾ ಕಿಡ್ಸ್‌ ವೋಟ್‌ 2008 | |- | rowspan="3"|2009 | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | 2009 ಕಿಡ್ಸ್‌ ಚಾಯಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ನೆಚ್ಚಿನ ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- | '''ವಿಜೇತರು''' | ಗ್ರೇಸಿ ಅಲ್ಲನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿ - ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿ (ಮಕ್ಕಳು/ಹದಿಹರೆಯ) | ಮಿಲೀ ಸೈರಸ್‌ |- | '''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' | [http://www.emmys.tv/awards/2009pt/nominations.php 2009 ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಮ್ಮಿ]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ | |- |} ಗಮನಿಸಿ: ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ರ ಇತರೆರಡು ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದ ''[[ದಿ ಸುಟ್‌ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಜಾಕ್‌ &amp; ಕೋಡಿ|ದಿ ಸುಟ್‌ ಲೈಫ್‌ ಆಫ್‌ ಜಾಕ್ ‌&amp; ಕೋಡಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ದ್ಯಾಟ್‌'ಸ್‌ ಸೊ ರೇವನ್‌]]'' 2007ರ ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಮ್ಮಿಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲುವಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಆದರೆ [[ನಿಕ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌]] ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ಸ್‌: ಕಿಡ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಆಟಿಸಮ್‌'' ಸೋತಿತು. ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಇನ್ನೊಂದು ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸರಣಿ 2009ರ ಕ್ರಿಯೆಟಿವ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಈ ಬಾರಿ ಗೆಲುವು ''[[ವಿಜಾರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ವೇವರ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್‌|ವಿಜಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ವೇವರ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್]]'' ಪಾಲಾಯಿತು. ==DVD ಬಿಡುಗಡೆಗಳು== ==ಸರಣಿಗೆ ಕಾದಂಬರಿ ರೂಪ== # '''ಕೀಪಿಂಗ್‌ ಸಿಕ್ರೇಟ್ಸ್‌''' - ''ಮಿಲೀ ಗೆಟ್‌ ಯುವರ್‌ ಗಮ್‌" &amp; "ಇಟ್ಸ್‌ ಮೈ ಪಾರ್ಟಿ ಆಂಡ್‌ ಐಲ್‌ ಲೈ ಇಫ್‌ ಐ ವಾಂಟ್‌ ಟು'' # '''ಪೇಸ್‌-ಆಫ್‌''' - ''ಯುಆರ್‌ ಸೊ ವೈನ್‌, ಯು ಪ್ರೋಬಬ್ಲಿ ಥಿಂಕ್‌ ದಿಸ್‌ ಜಿಟ್‌ ಈಸ್‌ ಅಬೌಟ್‌ ಯು" &amp; "ಊಹ್‌, ಊಹ್‌, ಇಚ್ಚೀ ವುಮನ್‌'' # '''ಸುಪರ್‌ ಸ್ನೀಕ್‌''' - ''ಶೀಯಿಸ್‌ ಎ ಸುಪರ್‌ ಸ್ನೀಕ್‌" &amp; "ಐ ಕಾನ್ಟ್‌ ಮೇಕ್‌ ಯು ಲವ್‌ ಹನ್ನಾ ಇಫ್‌ ಯು ಡೊಂಟ್‌'' # '''ಟ್ರಥ್‌ ಆರ್‌ ಡೇರ್‌''' - ''ಊಪ್ಸ್‌'' ! ಐ ಮೆಡಲ್ಡ್‌ ಎಗೈನ್‌" &amp; "ಇಟ್ಸ್‌ ಎ ಮಾನ್ನೆಕ್ವೀನ್ಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌'''' # '''ಹೋಲ್ಡ್‌ ಆನ್‌ ಟೈಟ್‌''' - ''ಒ ಸೇ, ಕ್ಯಾನ್‌ ಯು ರಿಮೆಂಬರ್‌ ದ ವರ್ಡ್ಸ್‌?" '' ''&amp; "ಆನ್‌ ದ ರೋಡ್‌ ಅಗೈನ್‌'' # '''ಕ್ರಷ್‌-ಟೇಸ್ಟಿಕ್‌''' !''' - ''ಗೂಡ್‌ ಗೋಲಿ, ಮಿಸ್‌ ಡೊಲಿ" & "ಮಾಸ್ಕೋಟ್‌ ಲವ್‌'' ''' # '''ನೈಟ್‌ ಮೇರ್‌ ಒಹ್‌ ಹನ್ನಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌‌''' - ''ಟೋರ್ನ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಟೂ ಹನ್ನಾಸ್‌" & "ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾ ಡೊಂಟ್‌ ಲೆಟ್‌ ಯುವರ್‌ ಬೇಬಿಸ್‌ ಗ್ರೋ ಅಪ್‌ ಟು ಬಿ ಫೇವರಿಟ್ಸ್‌'' # '''ಸೀಯಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌''' - ''ಮೋರ್‌ ದ್ಯಾನ್‌ ಎ ಜೊಂಬೀ ಟೂ ಮಿ" & "ಪೀಪಲ್‌ ವೂ ಯೂಸ್‌ ಪೀಪಲ್‌‌'' # '''ಫೇಸ್‌ ದ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌''' - ''ಸ್ಮೆಲ್ಸ್‌ ಲೈಕ್‌ ಟೀನ್‌ ಸೆಲ್‌ಔಟ್‌" & "ವಿ ಆರ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ: ನೌ ಗೆಟ್‌ ಮಿ ಸಮ್‌ ವಾಟರ್‌'' !'''' # '''ಡೊನ್ಟ್‌ ಬೆಟ್ ಆನ್ ಇಟ್‌''' - ''ಬ್ಯಾಡ್ ಮೂಸ್ ರೈಸಿಂಗ್" & "ಮೈ ಬಾಯ್‌ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ಜಾಕ್ಸನ್‌ ಆಂಡ್ ದೆರೀಸ್ ಗೊನ್ನಾ ಬಿ ಟ್ರಬಲ್‌'' # '''ಸ್ವೀಟ್‌ ರಿವೆಂಜ್‌''' - ''ದಿ ಐಡೊಲ್‌ ಸೈಡ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿ" & "ಸ್ಕೂಲಿ ಬುಲ್ಲಿ'' # '''ವಿನ್‌ ಆರ್‌ ಲೂಸ್‌''' - ''ಮನಿ ಫಾರ್ ನಥಿಂಗ್‌, ಗಿಲ್ಟಿ ಫಾರ್‌ ಫ್ರೀ" & "ಡೆಟ್‌ ಇಟ್‌ ಬಿ'' # '''ಟ್ರೂ ಬ್ಲೂ''' - ''ಕಫ್ಸ್‌ ವಿಲ್‌ ಕೀಪ್‌ ಅಸ್‌ ಟುಗೆದರ್" & "ಮಿ ಆಂಡ್‌ ರಿಕೊ ಡೌನ್‌ ಬೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌'' # '''ಆನ್‌ ದಿ ರೋಡ್‌''' - ''ಗೆಟ್‌ ಡೌನ್‌ ಆಂಡ್‌ ಸ್ಟಡಿ-ಉಡಿ-ಉಡಿ" & "ಐ ವಾಂಟ್‌ ಯು ಟೂ ವಾಂಟ್‌ ಮಿ...'' ''ಟೂ ಗೋ ಟೂ ಫ್ಲೋರಿಡಾ'' # '''ಗೇಮ್‌ ಆಫ್ ಹಾರ್ಟ್ಸ್''' - ''ಮೈ ಬೆಸ್ಟ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಬಾಯ್‌ಫ್ರಂಡ್ಸ್‌" & "ಯು ಆರ್ ಸೊ ಸ್ಯೂ-ಎಬಲ್ ಟೂ ಮಿ'' # '''ವಿಶ್‌ಫುಲ್ ಥಿಂಕಿಂಗ್''' - ''ವೆನ್ ಯು ವಿಶ್ ಯು ವರ್ ದಿ ಸ್ಟಾರ್‌" & "ಟೇಕ್ ದಿಸ್ ಜಾಬ್ ಆಂಡ್ ಲವ್ ಇಟ್'' !'''' # '''ವನ್ ಆಫ್ ಎ ಕೈಂಡ್‌''' - ''ಐ ಆಮ್ ಹನ್ನಾ, ಹಿಯರ್ ಮಿ ಕ್ರೋಕ್‌" & "ಯು ಗೋಟ್ಟಾ ನಾಟ್ ಫೈಟ್ ಫಾರ್ ಯುವರ್ ರೈಟ್ ಟೂ ಪಾರ್ಟಿ'' ===ಇನ್ನಿತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು=== # '''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ''' # '''ರಾಕ್‌ ದಿ ವೇವ್ಸ್‌''' # '''ಇನ್‌ ದಿ ಲೂಪ್‌''' ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು== ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ''ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ರವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು: {| class="wikitable" |- ! ಪ್ರದೇಶ ! ಜಾಲ(ಗಳು) ! ಸರಣಿಗಳ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನ |- | rowspan="2"| {{flagicon|Arab League}} [[ಅರಬ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ]] | ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 (''ಮೂಲ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ'' ) |- | [[MBC3]] | ನವೆಂಬರ್‌ 10, 2007 |- | {{flagicon|Argentina}} [[ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | 2006 |- | [[ಏಷ್ಯಾ]] *{{flagicon|Brunei}} [[ಬ್ರುನೀ]] *{{flagicon|Hong Kong}} [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌]] *{{flagicon|Indonesia}} [[ಇಂಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]] *{{flagicon|South Korea}} [[ಕೊರಿಯಾ]] *{{flagicon|Malaysia}} [[ಮಲೇಷಿಯಾ]] *{{flagicon|Philippines}} [[ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌]] *{{flagicon|Singapore}} [[ಸಿಂಗಾಪುರ್‌]] *{{flagicon|Thailand}} [[ಥೈಲೆಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್‌]] *{{flagicon|Vietnam}} [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ|ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಏಷ್ಯಾ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2006 |- | [[ಸೌತ್ ಏಶಿಯ|ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ]] *{{flagicon|Bangladesh}} [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] *{{flagicon|India}} [[ಭಾರತ]] *{{flagicon|Pakistan}} [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] *{{flagicon|Sri Lanka}} [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಭಾರತ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Australia}} ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] | ಆಗಸ್ಟ್‌ 7, 2006 |- | [[ಸೆವೆನ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌]] | ಎಪ್ರಿಲ್‌ 7, 2007 |- | {{flagicon|Belgium}} [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] | [[VT4]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 3, 2007 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Brazil}} [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 26, 2006 |- | [[ರೆಡೆ ಗ್ಲೋಬೊ|ರೆಡೆ ಗ್ಲೋಬೋ]] | ಏಪ್ರಿಲ್‌ 5, 2008 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Bulgaria}} [[ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]] | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ (ರೋಮೆನಿಯಾ &amp; ರಷ್ಯಾ)|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | ಆಗಸ್ಟ್‌ 15, 2008 (ಆರಂಭಕ್ಕೆ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]] ಮಾತ್ರ) |- | [[BNT 1]] | ಮಾರ್ಚ್‌ 28, 2009<ref>http://bnt.bg/bg/programme/index/1/bnt_1/28-03-2009 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706143336/http://bnt.bg/bg/programme/index/1/bnt_1/28-03-2009 |date=2011-07-06 }} BNT 1 ಮಾರ್ಚ್‌ 28, 2009ರ ಶನಿವಾರದಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ</ref> |- | {{flagicon|Canada}} ಕೆನಡಾ | [[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ (TV ಚ್ಯಾನಲ್‌)|ಫ್ಯಾಮಿಲಿ]] | ಆಗಸ್ಟ್‌ 4, 2006 |- | {{flagicon|Chile}} [[ಚಿಲಿ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 11, 2006 |- | {{flagicon|China}} [[ಚೀನಾ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿ|ಮೈನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಚೀನಾ]] | SMG ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಹಿನಿ ಶಾಂಘೈ<ref>{{citeweb|url=http://www.meijumi.com/article.asp?id=2523|title=Shanghai International Channel Introduces "Hannah Montana" as a foreign language show|publisher=Mei Ju Mi|accessdate=2008-07-15|archive-date=2008-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080701213917/http://www.meijumi.com/article.asp?id=2523|url-status=deviated|archivedate=2008-07-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701213917/http://www.meijumi.com/article.asp?id=2523}}</ref> | ಜೂನ್‌ 30, 2008 |- | {{flagicon|Colombia}} [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2006 |- | {{flagicon|Czech Republic}} ಜೆಕ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | 2008 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Denmark}} [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌]] | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2006 |- | DR 1 | ಜನವರಿ 2007 |- | {{flagicon|Dominican Republic}} [[ಡೊಮಿನಿಕನ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2006 |- | {{flagicon|Finland}} [[ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್ಲೆಂಡ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕಾಂಡಿನಾವಿಯಾ]]ದ[[ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್ನಿಷ್‌]] ಆವೃತ್ತಿ | ಫೆಬ್ರವರಿ 29, 2008 |- | {{flagicon|France}} ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 3, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Germany}} ಜರ್ಮನಿ | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಜರ್ಮನಿ | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2006 |- | [[ಸುಪರ್‌ RTL]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 24, 2007 |- | {{flagicon|Iceland}} [[ಐಸ್‌ಲೆಂಡ್|ಐಸ್ಲೆಂಡ್‌]] | [[Sjónvarpið]] | 2007 |- | {{flagicon|Ireland}} [[ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]] | [[RTÉ ಟೂ]], [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] | ಮೇ 6, 2006 |- | {{flagicon|Israel}} [[ಇಸ್ರೇಲ್‌]] | ಅರುತ್ಜ್‌ ಹಯೆಲಡಿಮ್‌<br>[[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ (ಇಸ್ರೇಲ್‌)|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | ಜೂನ್‌ 6, 2007<br>2009 |- | {{flagicon|Italy}} ಇಟಲಿ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ (ಇಟಲಿ)]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Japan}} ಜಪಾನ್‌ | [[ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಜಪಾನ್‌]]<ref>{{cite web|url=http://www.disneychannel.jp/movie/dc.html|title=Disney Channel, Japan|accessdate=2007-02-21|archive-date=2007-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20071025031214/http://www.disneychannel.jp/movie/dc.html|url-status=deviated|archivedate=2007-10-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071025031214/http://www.disneychannel.jp/movie/dc.html}} ''ಸಿಕ್ರೆಟ್‌ ಐಡೊಲ್‌: ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ'' ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 14, 2006 |- | [[TV ಟೊಕಿಯೊ]] | ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 5, 2007 |- | {{flagicon|Macedonia}} [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಸೆಡೊನಿಯಾ|ಮ್ಯಾಸೆಡೊನಿಯಾ]] | [[A1 (ಮೆಸೆಡೊನಿಯಾ TV ಚ್ಯಾನಲ್‌)|A1 ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2008 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Mexico}} [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2006 |- | ಅಜ್‌ಟೆಕಾ 7 TV ಅಜ್‌ಟೆಕಾ | ಜುಲೈ 6, 2007 |- | {{flagicon|Netherlands}} [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌]] | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ (ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌)|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]]<br><small>ಅವಧಿಯು ಎರಡು ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯನ್ನು [[ಡಚ್‌ ಭಾಷೆ|ಡಚ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಸಂಯೋಜನೆ (ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣ)|ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ]].</small> | ಮೇ 17, 2008 |- | {{flagicon|New Zealand}} [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌]]<br>TV 3 ಸ್ಟಿಕ್ಕಿ TV | ಆಗಸ್ಟ್‌ 7, 2006 |- | {{flagicon|Norway}} [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನಾವಿಯಾ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕಾಂಡಿನಾವಿಯಾ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2006 |- | rowspan="6"| {{flagicon|Pakistan}} [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] ''(US ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ)'' | ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 |- | [[ಡಿಸ್ನಿ ವಾಹಿನಿ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಅರೇಬಿಯಾ]] | ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 |- | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಭಾರತ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 23, 2006 |- | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] | ಜನವರಿ 5, 2008 |- | [[GEO ಕಿಡ್ಸ್‌]] <small>([[ಉರ್ದು]] ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು)</small><small></small> | ನವೆಂಬರ್‌ 2008 |- | ವಿಕ್ಕಿಡ್‌ ಪ್ಲಸ್‌<small>(ಉರ್ದುನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿದೆ) </small> | ಜನವರಿ 12, 2009 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Panama}} [[ಪನಾಮ]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2006 |- | ಟೆಲೆ 7 | ಜನವರಿ 2, 2008 |- | {{flagicon|Peru}} [[ಪೆರು]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕ್‌]] | ನವೆಂಬರ್‌ 11, 2006 |- | {{flagicon|Poland}} [[ಪೋಲೆಂಡ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] [[ಪೋಲೆಂಡ್‌]] | ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2, 2006 |- | {{flagicon|Portugal}} [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌]] | 2006 |- | {{flagicon|Quebec}} [[ಕೆಬೆಕ್‌]] | [[VRAK.TV]] | ಜೂನ್‍ 18, 2007 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Romania}} [[ರೋಮೆನಿಯಾ]] | [[TVR 1]] | ಜುಲೈ 3, 2007 |- | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌ (ರೋಮೆನಿಯಾ &amp; ರಷ್ಯಾ)|ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | ಆಗಸ್ಟ್‌ 15, 2008 |- | {{flagicon|Russia}} ರಷ್ಯಾ | [[STS (ರಷ್ಯಾ)|STS]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1, 2008 |- | {{flagicon|South Africa}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2006 |- | {{flagicon|Spain}} ಸ್ಪೇನ್‌ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] ಸ್ಪೇನ್‌ | ಜನವರಿ 2007 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Slovakia}} ಸ್ಲೋವಿಕ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ | [[STV 1]] | ಮೇ 2007 |- | [[ಜೆಟಿಕ್ಸ್‌]] | ಜುಲೈ 2007 |- | {{flagicon|Sweden}} [[ಸ್ವೀಡನ್‌]] | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನಾವಿಯಾ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಸ್ಕಾಂಡಿನಾವಿಯಾ]] | ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 29, 2006 |- | {{flagicon|Taiwan}} [[ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಚೀನಾ|ತೈವಾನ್‌]] | ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ತೈವಾನ್‌ | ನವೆಂಬರ್‌ 4, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|Turkey}} [[ಟರ್ಕಿ]] | [[ಡಿಜಿಟರ್ಕ್‌]] | ಏಪ್ರಿಲ್‌ 29, 2007 |- | [[ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌#ಟರ್ಕಿ|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಟರ್ಕಿ]] | ಏಪ್ರಿಲ್‌ 29, 2007 |- | {{flagicon|United Kingdom}} ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ (UK)|ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ UK]], ಐದು | ಮೇ 6, 2006 |- | rowspan="2"| {{flagicon|USA}} ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ | [[ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌]] | ಮಾರ್ಚ್‌ 24, 2006 |- | [[ABC ಕಿಡ್ಸ್‌ (US)|ABC ಕಿಡ್ಸ್‌]] | |} ==ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ಸ್‌== * [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಸ್ಪಾಟ್‌ಲೈಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಸ್ಪಾಟ್‌ಲೈಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್‌]] * [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಮ್ಯುಸಿಕ್‌ ಜಾಮ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಮ್ಯುಸಿಕ್‌ ಜಾಮ್‌]] * [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಪಾಪ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌ ಎಕ್ಸಕ್ಲುಸಿವ್‌|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ಪಾಪ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌ ಎಕ್ಸಕ್ಲುಸಿವ್‌]] * [[ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ (ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌)|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ DS]] * [[ಡಾನ್ಸ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್‌ ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಆವೃತ್ತಿ]] * [[ಡಿಸ್ನಿ ಸಿಂಗ್‌ ಇಟ್‌]] * [[:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ|ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ: ದಿ ಮೂವಿ]] ==ಆಕರಗಳು== {{reflist|2}} ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://psc.disney.go.com/disneychannel/hannahmontana ಅಧಿಕೃತ US ಜಾಲ] * [[ವಿಕಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ [http://hannahmontana.wikia.com ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ ವಿಕಿ] * {{imdb title|0493093}} * {{tv.com|48004}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹನ್ನಾ ಮೊಂಟಾನಾ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಕ್ಕಳ ಹಾಸ್ಯ ಸರಣಿ]] [[ವರ್ಗ:ಡಿಸ್ನಿ ಚ್ಯಾನಲ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು]] kfetnc6lb6d4jr7zgaw89v5gbftiejv 0 21748 1376762 1341084 2026-07-13T17:24:28Z Pranavd341 100523 1376762 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿಯಮಿತ | logo = Karnataka Bank svg Logo.svg | logo_size = 300px | type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ | traded_as = {{BSE|532652}}<br />{{NSE|KTKBANK}} | industry = ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ | foundation = {{start date and age|df=yes| 18 February 1924 }} | location = [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ | num_locations = ೯೧೫ ಶಾಖೆಗಳು | key_people = {{ubl| ಪಿ. ಪ್ರದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ <br />(ಅರೆಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕೇತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ )| ರಾಘವೇಂದ್ರ ಭಟ್<br /> (ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ)}} | products = ಚಿಲ್ಲರೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಖಜಾನೆ ಸೇವೆಗಳು, ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್, ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತರಿ ಸೇವೆಗಳು | revenue = {{increase}} ೮,೨೧೩ ಕೋಟಿ (೨೦೨೩)<ref name="BalSheet">[https://karnatakabank.com/sites/default/files/2023-05/Q4%20Investor%20Deck_compressed.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230528204908/https://karnatakabank.com/sites/default/files/2023-05/Q4%20Investor%20Deck_compressed.pdf |date=2023-05-28 }} karnatakabank.com</ref> | operating_income = {{increase}} ೨,೨೦೮.೨೩ ಕೋಟಿ (೨೦೨೩)<ref name="BalSheet"/> | net_income = {{increase}} ೧,೧೮೦.೨೪ ಕೋಟಿ (೨೦೨೩)<ref name="BalSheet"/> | assets = {{increase}} ೯೯,೦೫೮ ಕೋಟಿ (೨೦೨೩)<ref name="BalSheet"/> | num_employees = ೮,೬೫೨ (೨೦೨೩)<ref name="BalSheet"/> | ratio = ೧೭.೪೫%<ref name="BalSheet"/> | homepage = {{URL|www.karnatakabank.com}} }} '''ಕರ್ಣಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' [[ಭಾರತ]]ದ ಖಾಸಗಿ [[ಬ್ಯಾಂಕ್|ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲೊಂದು]]. ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ [[ಮಂಗಳೂರು]] ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಭಾರತದ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಇದನ್ನು A-ಕ್ಲಾಸ್ ಅನುಸೂಚಿತ ವಾಣಿಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಅಖಿಲ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನವವಿಕ್ರಮ ಸಾಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆ ಅವಿಭಜಿತ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]. 1906-1945, ಈ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದಾಖಲೆ. 22 ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಉಗಮ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ರಂಗಕ್ಕೆ ತೊಟ್ಟಿಲು. 1924ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಳಗಾವಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನ, ಮಹಾತ್ಮಾಜಿ ನೀಡಿದ ಸ್ವದೇಶಿ ಆಂದೋಳನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನ್ಮತಳೆಯಿತು ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕು ಇದೀಗ ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಎಂಟು ದಶಕಗಳ ನಿರಂತರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಖಾಸಗಿರಂಗದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ==ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಬಿ.ಆರ್. ವ್ಯಾಸರಾಯಾಚಾರ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ 18 ಫೆಬ್ರವರಿ 1924ರಂದು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಚೇರಿ ತೆರೆದ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಬಂಡವಾಳ ಕೇವಲ ರೂ. 11,580/-. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕು, ಇಂದು ಅಗಾಧ ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದರೆ ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮೇಲಿಟ್ಟ ವಿಶ್ವಾಸ, ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಯಿಂದ ಮುಂದೊಯ್ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳು. ಆಡಳಿತ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸೇವಾ ತತ್ಪರತೆಗಳೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ,.1945 ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ವರ್ಷ. ಕೇವಲ 31ರ ಹರೆಯದ [[ಕೆ. ಸೂರ್ಯನಾರಾಯಣ ಅಡಿಗ]]ರು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಆಗ ಒಟ್ಟು ಠೇವಣಿ ಕೇವಲ ರೂ. 39.33 ಲಕ್ಷ. ಮುಂಗಡ ರೂ. 20.81 ಲಕ್ಷ. ಶಾಖಾ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ 6. ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಬಳಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಪೂರ್ಣಕಾಲೀನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಿಗರ ಕೊಡುಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಡಿಗರ ನಂತರ ಬಂದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳಾದ [[ಕೆ.ಎನ್. ಬಾಸ್ರಿ]], [[ಪಾಂಗಾಳ ರಘುರಾಮರಾವ್]], [[ಪಿ. ಸುಂದರರಾವ್]], [[ಎಚ್.ಎಂ. ರಾಮರಾವ್]], ಯು.ವಿ. ಭಟ್, ಎಂ.ಎಸ್. ಕೃಷ್ಣಭಟ್ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಏರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾದರು.ಕರ್ತವ್ಯ ದಕ್ಷತೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ತುಂಬಿಕೊಂಡ ಅನಂತಕೃಷ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸೇರಿದ್ದು 1971ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ. ಜುಲೈ 2000ದಲ್ಲಿ [[ಅನಂತಕೃಷ್ಣ]] ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅದರ ಸಾರಥ್ಯ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಮಬ್ಬು ಬೆಳಕು ಕವಿದಿತ್ತು. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ರಂಗಕ್ಕೆ ಸವಾಲಾದ ನಾನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು. ಉದಾರೀಕರಣ, ವಿಶ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣ, ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಆಗಮನ-ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸತತ ಹಿನ್ನಡೆ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಾದ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ದುರಂತಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಪೆಡಂಭೂತವಾಗಿ ಇದಿರಾದ ಅನುತ್ಪಾದಕ ಸಾಲದ ಹೊರೆಗಳು ಹೀಗೆ ಒಂದೆರಡಲ್ಲ. ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸವಾಲಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅಹರ್ನಿಶಿ ದುಡಿದು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅನಂತಕೃಷ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದರು ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕು, ಅದರ ಪರಂಪರೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ನತ್ತ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊರಳಿದರೂ ತನ್ನ ಪರಂಪರಾಗತ ಶ್ರದ್ಧೆ, ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯರ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪರಂಪರಾಗತ ಬ್ಯಾಂಕು, ಎಲ್ಲಾ ಮೈ ಚಳಿ ಬಿಟ್ಟು, ಕಾಲ ಒಡ್ಡಿದ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಹೊಸತಲೆಮಾರಿನ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಂತಹ ಮಟ್ಟ ಮುಟ್ಟಲು ಹಳೆ ತತ್ತ್ವ ಹೊಸ ಸತ್ವಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಯ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ನ ನಿಕಟ ಪರಿಚಯ, ನಿಡುಗಾಲದ ಅಧ್ಯಯನ, ಸಂಶೋಧನೆ, ನಿರಂತರ ಸಂಚಾರದ ಫಲಶ್ರುತಿಯಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪ ದೊರೆಯಿತು. ==ದಾಖಲೆಗಳು== ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅನೇಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿನ ವ್ಯವಹಾರ ದುಪ್ಪಟ್ಟುಗೊಂಡಿದ್ದು 7,625 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಂದ 14,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೆ ಏರಿದ್ದು, ನಿವ್ವಳ ಲಾಭ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿಗೊಂಡಿದೆ. 4 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 40.71 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಷ್ಟಿದ್ದ ಲಾಭ 2004 ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ರೂ 133.17 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿತು. 23 ಹೊಸ ಶಾಖೆಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಶಾಖಾ ಸಂಖ್ಯೆ 370ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. 225 ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋರ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಶೇ. 87ರಷ್ಟು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕೋರ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಖಾಸಗಿರಂಗದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯ್ತು. ಬ್ಯಾಂಕು ಎ.ಟಿ.ಎಂ. ಸೇವೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ ದೇಶ, ವಿದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವಿಮಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಅನೇಕ ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ನೇಹಿ ಸಾಲ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಬಡ್ಡಿದರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕು ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಈ ಬ್ಯಾಂಕು ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ಕಂಕನಾಡಿಯ ಬಳಿ 1,25,000 ಘನ ಅಡಿ ವಿಸ್ತಾರದ ಬಹುಮಹಡಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ವಂತ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಚೇರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ನಗರದ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ಸೌಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನ್ನುವ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯ್ತು. ==ಧ್ಯೇಯ== ಬ್ಯಾಂಕು 2002ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಧ್ಯೇಯ ವಾಕ್ಯ ಹೀಗಿದೆ. “ತಾಂತ್ರಿಕ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ನ, ಗ್ರಾಹಕ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತ ಹೊಂದಿದ, ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ. ರಾಷ್ಟ್ರ ವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಎನಿಸುವುದೇ ನಮ್ಮ ಪರಮ ಧ್ಯೇಯ”. ಈ ಧ್ಯೇಯ ವಾಕ್ಯದ ಪಥದಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ಯಾಂಕು ನಡೆದಿದೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಭಾರತೀಯ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯವೆಸಗತೊಡಗಿದಾಗ, ವಿಶ್ವಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ರಂಗಕ್ಕೆ ಉಪಲಬ್ಧವಾದಾಗ, ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರಾಗತ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಹೊಸ ಪಂಥಾಹ್ವಾನಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ - ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ರಂಗ ಸತತ ಹಿನ್ನೆಡೆ ಕಂಡಿದ್ದರಿಂದಲೂ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮವು ದಾರುಣವಾಗಿ ಬಾಧೆಗೊಳಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಒದಗಿತು. ದಿನೇ ದಿನೇ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಹುಮುಖೀ ಹಾಗೂ ಬಹುರೂಪಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರ ಆವಶ್ಯಕತೆಗಳು, ಜತೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಮಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಸಾಮಥರ್ಯ್‌ದಿಂದ ಎದುರಿಸಿಕೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇಂದು ಯಶೋಗಾಥೆ ಹಾಡಿದೆ. ==ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ== ಈಗ ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಆಡಳಿತ. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಗೆ ಆದ್ಯ ಸ್ಥಾನ. ಬ್ಯಾಂಕು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು, ನಿಗಾವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಜತೆಗೆ ತನ್ನ ಆಯವ್ಯಯಗಳ ಮೇಲೆ ಇವುಗಳು ಬೀರುವ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಪರ್ಯಾಪ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಬಡ್ಡಿಯ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ಯಾಂಕು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿವು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸೇವಾವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ‘ವೇಗ’ವನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕೋರ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೆಲ್ಯೂಶನ್ - ‘ಫಿನ್ಯಾಕಲ್’, ಕಂಪ್ಯುಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಳವಳಿಕೆಯ ಬಳಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿನ 370 ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ 225 ಶಾಖೆಗಳು ಪಿನ್ಯಾಕಲ್ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಅತ್ಯಂತ ತ್ವರಿತ ಸೇವೆಯೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. “ನಿಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಬ್ಯಾಂಕ್ - ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ” ಎನ್ನುವುದು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಧೋರಣಾ ಘೋಷಣೆಯೂ ಆಗಿದೆ. ಇಂದು ‘ವೇಗ’ ಅನ್ನುವುದು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಅಂಶವಾಗುತ್ತಾ ಇದೆ. “ಸಾಮಥರ್ಯ್‌ವುಳ್ಳವನು ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ” ಎನ್ನುವ ಬದಲಾಗಿ “ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷವುಳ್ಳವನು ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ” ಅನ್ನುವುದು ಇಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ಧ್ಯೇಯ ವಾಕ್ಯ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕು ಭಾವಿಸಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ. ‘ಪಿನ್ಯಾಕಲ್’ನ ಯಶಸ್ಸು ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನ ತಂಡಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿವೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ರ ವೇಳೆಗೆ ಬ್ಯಾಂಕು ೬೧೮ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ೭೫೮ ಎ.ಟಿ.ಎಂ.ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.೮.೪ಮಿಲಿಯ ಗ್ರಾಹಕರು ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.೭೩,೯೧೪ ಕೋಟಿ ರುಪಾಯಿಗಳ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿದೆ.<ref name="statement_karnatakabank">{{cite web|title=InvestorsRelations|url=http://www.karnatakabank.com/ktk/InvestorsRelations.jsp?type=ar#|access-date=2014-12-12|archive-date=2015-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20151205042845/http://www.karnatakabank.com/ktk/InvestorsRelations.jsp?type=ar|url-status=dead}}</ref> ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{commons category|Karnataka Bank}} *[http://www.karnatakabank.com ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180224073302/https://karnatakabank.com/ |date=2018-02-24 }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕರ್ನಾಟಕ ಬ್ಯಾಂಕ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು]] lgemz08j8isceplv4qqwsatzpyjk6ye 0 21970 1376764 1375325 2026-07-13T18:05:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376764 wikitext text/x-wiki '''ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಘರ್ಷ''' ವೆಂದೇ ಹೆಸರಾದ '''ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ'''ವು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದ ಮಧ್ಯೆ ನಡೆದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷವಾಗಿದ್ದು, [[ಕಾಶ್ಮೀರ]]ದ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ (LOC) ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 1999ರ ಮೇ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ನಡುವೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು '''ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್''' ಎಂದೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಂಕೇತನಾಮವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಅರೆಸೇನಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಖಾಲಿಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿತು, ಇದನ್ನು '''ಆಪರೇಷನ್ ಸಫೇದ್ ಸಾಗರ್''' (ಬಿಳಿ ಸಾಗರ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. {{Infobox military conflict | conflict = ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ | partof = ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಂಘರ್ಷ | campaign = | image = Kargil.png | caption = ಕಾಶ್ಮೀರದ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸ್ಥಳ | date = 3 ಮೇ 1999 – 26 ಜುಲೈ 1999 | place = ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] ಈಗ ([[ಲಡಾಖ್]]), [[ಭಾರತ]] | cause = ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ ದಾಟಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. | territory = ''Status quo ante bellum''<br>(ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲು ಇದ್ದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ) | result = {{flagicon|India|24px}} [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ಗೆಲುವು | combatant1 = {{flag|India}} | combatant2 = {{flag|Pakistan}} | commander1 = {{flagicon|India|24px}} ಕೆ. ಆರ್.ನಾರಾಯಣ್<br/>(ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ)<br/>{{flagicon|India|24px}} ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ<br/>(ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ)<br/>{{flagicon image|Flag COAS.svg|size=24px}} ಜನರಲ್ ವೇದ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಲಿಕ್<br/>(ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ)<br/>{{flagicon image|Flag of Indian Vice Chief of Army Staff.svg|size=24px}} ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಚಂದ್ರ ಶೇಖರ್<br/>(ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಉಪ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ)<br/>{{flagicon image|Flag of the Chief of Air Staff of the Indian Air Force.svg|size=24px}} ಏರ್ ಚೀಫ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಅನಿಲ್ ಯಶ್ವಂತ್ ಟಿಪ್ನಿಸ್<br/>(ವಾಯು ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ) | commander2 = {{flagicon image|Flag of the President of Pakistan.svg|size=24px}} ಮುಹಮ್ಮದ್ ರಫೀಕ್ ತರಾರ್<br/>(ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ)<br/>{{flagicon image|Flag of the Prime Minister of Pakistan.svg|size=24px}} ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್<br/>(ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ)<br/>{{flagicon image|Flag of the Chief of the Army Staff (Pakistan).svg|size=24px}} ಜನರಲ್ ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್<br/>(ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ)<br/>{{flagicon image|Flag of the Pakistani Army.svg|size=24px}} ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಆಜೀಜ್ ಖಾನ್<br/>(ಜನರಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ) | strength1 = 30,000 | strength2 = 5,000 | casualties1 = '''ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು:''' * 527 ಕೊಂದರು<ref name=pib>{{cite web|last=Chakraborty|first=A.&nbsp;K.|date=21 July 2000|title=Kargil War Brings into Sharp Focus India's Commitment to Peace|url=https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/FEATURE/2000-FEATURES%20SERVICE%20JAN%20DEC/PDF/FEA-2000-07-21_201.pdf|publisher=[[Press Information Bureau]], Government of India|access-date=26 July 2022|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220726061145/https://archive.pib.gov.in/archive/ArchiveSecondPhase/FEATURE/2000-FEATURES%20SERVICE%20JAN%20DEC/PDF/FEA-2000-07-21_201.pdf|archive-date=26 July 2022}}</ref><ref>{{cite web|url=http://164.100.24.208/lsq/quest.asp?qref=51302|title=Breakdown of casualties into Officers, JCOs, and Other Ranks|work=[[Parliament of India]] Website|publisher=|access-date=20 May 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202045832/http://164.100.24.208/lsq/quest.asp?qref=51302|archive-date=2 December 2008|df=dmy-all}}</ref><ref name="rollofhonor">{{cite web|url=http://www.indianarmy.nic.in/martyrs/home.jsp?operation=28&hidrecord=10&FormBugs_Page=1#Form|title=Complete Roll of Honour of Indian Army's Killed in Action during Op Vijay|work=Indian Army|publisher=|access-date=20 May 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20071222013826/http://www.indianarmy.nic.in/martyrs/home.jsp?operation=28&hidrecord=10&FormBugs_Page=1#Form |archive-date = 22 December 2007}}</ref> * 1,363 ಗಾಯಾಳುಗಳು<ref>{{cite web| url=http://164.100.24.219/rsq/quest.asp?qref=3798|title=Official statement giving breakdown of wounded personnel|work=Parliament of India Website|publisher=| access-date=20 May 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080216231524/http://164.100.24.219/rsq/quest.asp?qref=3798 |archive-date = 16 February 2008}}</ref> * 1 ಯುದ್ಧ ಖೈದಿ * 1 ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿತು * 1 ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ ಪತನಗೊಂಡಿತು * 1 ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿತು '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ:''' * 1,600 (ಮುಷರಫ್ ರಂತೆ)<ref>{{cite news|title=Musharraf claims Kargil was a big success militarily for Pakistan|url=http://www.greaterkashmir.com/news/2013/Feb/1/musharraf-claims-kargil-was-a-big-success-militarily-for-pak-46.asp|date=1 February 2013|access-date=6 April 2013|newspaper=Greater Kashmir|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529140050/http://greaterkashmir.com/news/2013/Feb/1/musharraf-claims-kargil-was-a-big-success-militarily-for-pak-46.asp|archive-date=29 May 2013|df=dmy-all}}</ref> | casualties2 = '''ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು:''' *400–4000 ಕೊಂದರು<ref name="bbcfigures">{{cite web |last1=Khan |first1=M. Ilyas |title=Kargil: The forgotten victims of the world's highest war |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-49101016 |website=BBC |access-date=22 March 2021 |date=26 July 2019 |archive-date=17 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217224208/https://www.bbc.com/news/world-asia-49101016 |url-status=live }}</ref> *700 ಕೊಂದರು (ಯು.ಎಸ್ ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಅಂದಾಜು)<ref name="700killed">{{cite news |title=Kargil probe body had sought Musharraf's court martial |url=https://www.thenews.com.pk/archive/print/410307-kargil-probe-body-had-sought-musharraf%E2%80%99s-court-martial |publisher=The News |agency=AFP |access-date=22 March 2021 |date=13 January 2013 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227103550/https://www.thenews.com.pk/archive/print/410307-kargil-probe-body-had-sought-musharraf%E2%80%99s-court-martial |url-status=dead}}</ref> '''ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು:''' * 2,700–4,000 ಕೊಂದರು (ಷರೀಫ್ ರಂತೆ)<ref name="Tavares2006">{{cite book |last1=Tavares |first1=Rodrigo |title=Understanding Regional Peace and Security |date=2006 |publisher=Göteborg University |isbn=978-9187380679 |page=297 |quote=the US State Department quoted the Pakistani military casualties at 700, but according to the then PM Nawaz Sharif (quoted in Gulf News, February 2002), the entire Northern Light Infantry of Pakistan was wiped out during the conflict claiming 2,700 lives.}}</ref><ref name="Hindu Sharif">{{cite news|title=Over 4,000 soldiers killed in Kargil: Sharif|url=http://hindu.com/thehindu/2003/08/17/stories/2003081702900800.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20031003114303/http://www.hindu.com/thehindu/2003/08/17/stories/2003081702900800.htm|url-status=dead|archive-date=3 October 2003|newspaper=[[The Hindu]] |access-date=17 January 2013}}</ref> * 453 ಕೊಂದರು (ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೇನೆಯಂತೆ)<ref>{{cite news|title=Pak quietly names 453 men killed in Kargil war|url=http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-pak-quietly-names-453-men-killed-in-kargil-war/20101118.htm|access-date=6 April 2013|date=18 November 2010|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627173200/http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-pak-quietly-names-453-men-killed-in-kargil-war/20101118.htm|url-status=live}}</ref><ref name="NDTV Shuhada's Corner">{{cite web| url=http://www.ndtv.com/article/world/pakistan-army-admits-to-kargil-martyrs-67190| title=Pakistan Army admits to Kargil martyrs| work=[[NDTV]]| publisher=| access-date=19 November 2010| archive-date=21 November 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20101121130055/http://www.ndtv.com/article/world/pakistan-army-admits-to-kargil-martyrs-67190| url-status=live}}</ref> * 3,000 ಕೊಂದರು(ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ನಂತೆ)<ref name="700killed"/> * 357 ಕೊಂದರು ಮತ್ತು 665+ ಗಾಯಾಳುಗಳು(ಮುಷರಫ್ ರಂತೆ)<ref name="indianexpress.com">{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/musharraf-now-has-paks-kargil-toll-357/14208/ |title=Musharraf now has Pak's Kargil toll: 357 |last1= |first1= |last2= |first2= |date=7 October 2006 |work= |newspaper=Indian Express |access-date=2 February 2013 |archive-date=18 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121218014539/http://www.indianexpress.com/news/musharraf-now-has-paks-kargil-toll-357/14208/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-157244-Kargil-probe-body-had-sought-Musharraf%E2%80%99s-court-martial |title=Kargil probe body had sought Musharraf's court martial |last1= |first1= |last2= |first2= |publisher=thenews.com |access-date=2 February 2013 |archive-date=31 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131152806/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-157244-Kargil-probe-body-had-sought-Musharraf%e2%80%99s-court-martial |url-status=dead }}</ref> * 8 ಯುದ್ಧ ಖೈದಿಗಳು<ref>{{cite news| url=http://www.tribuneindia.com/1999/99aug15/nation.htm#9| title=Tribune Report on Pakistani POWs| newspaper=The Tribune| access-date=20 May 2009| archive-date=18 January 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120118031055/http://www.tribuneindia.com/1999/99aug15/nation.htm#9| url-status=live}}</ref> '''ಭಾರತ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ:''' * 737–1,200 ಕೊಂದರು (ಭಾರತೀಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 249 ಮೃತದೇಹಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ)<ref name="700killed"/><ref>{{cite book |last1=Malik |first1=V. P. |title=Kargil from Surprise to Victory |date=2006 |publisher=HarperCollins |isbn=9788172236359 |page=342 |quote=According to our intelligence estimates, their Army suffered over 737 casualties, primarily due to our artillery fire.}}</ref><ref>{{cite news |last1=Pubby |first1=Manu |title=Kargil: Pak suffered most casualties at Batalik |url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/kargil-pak-suffered-most-casualties-at-batalik/lite/ |access-date=27 June 2018 |work=The Indian Express |date=19 November 2010 |quote=Indian records say a total of 249 bodies of Pakistani soldiers were recovered during the battle but estimates of total enemy casualties is put around 1000–1200.|archive-date=27 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627180505/https://indianexpress.com/article/news-archive/web/kargil-pak-suffered-most-casualties-at-batalik/lite/|url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Kanwal|first1=Gurmeet |title=Pakistan's Strategic Blunder at Kargil|journal=CLAWS Journal |date=2009 |page=72 |url=http://www.claws.in/images/journals_doc/1400824835Gurmeet%20Kanwal%20CJ%20SSummer%202009.pdf |access-date=27 June 2018 |quote=The army recovered 249 dead bodies of Pakistani regular soldiers from the area of operations in Kargil; 244 dead bodies were buried as per military norms with religious rites; five bodies were accepted by Pakistan and taken back |archive-date=18 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818124051/https://www.claws.in/images/journals_doc/1400824835Gurmeet%20Kanwal%20CJ%20SSummer%202009.pdf |url-status=dead }}</ref> * 1000+ ಗಾಯಾಳುಗಳು<ref>{{cite news |title=How artillery changed the tide of the Kargil war |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/how-artillery-changed-the-tide-of-the-kargil-war/articleshow/48216559.cms |access-date=27 June 2018 |work=The Economic Times |date=25 July 2017 |archive-date=27 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180627202012/https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/how-artillery-changed-the-tide-of-the-kargil-war/articleshow/48216559.cms |url-status=live}}</ref> | campaignbox = {{Campaignbox Kargil War}} {{Campaignbox Indo-Pakistani Wars}} }} ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ''de facto'' (ವಾಸ್ತವವಾಗಿ) ಗಡಿ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತದ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಿ [[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ|ಉಗ್ರಗಾಮಿ]]ಗಳು ನುಸುಳಿದ್ದೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref name="Globalsecurity">{{cite web| url=http://www.globalsecurity.org/military/world/war/kargil-99.htm|title=1999 Kargil Conflict|work=[[GlobalSecurity.org]]|publisher=| accessdate=2009-05-20}}</ref> ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕದನಕ್ಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗೂಬೆ ಕೂರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಸಾವು ನೋವುಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆ ಬಳಿಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು, ಜನರಲ್ ಅಶ್ರಫ್ ರಷೀದ್ ನೇತೃತ್ವದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಅರೆಸೇನೆ ಪಡೆಗಳು ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ರುಜುವಾತು ಮಾಡಿತು.<ref>ನವಾಜ್,ಶೂಜಾ, ''ಕ್ರಾಸ್ಡ್ ಸ್ವೋರ್ಡ್ಸ್: ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್, ಇಟ್ಸ್ ಆರ್ಮಿ, ಅಂಡ್ ದಿ ವಾರ್ಸ್ ವಿತಿನ್,'', p. 420 (2007)</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/09/10/stories/2007091059781400.htm|title=Sharif admits he let down Vajpayee on Kargil conflict|date=2007-09-10|accessdate=2007-10-06|archive-date=2007-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20070916211110/http://www.hindu.com/2007/09/10/stories/2007091059781400.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/as-spell-binding-as-the-guns-of-navarone/475330/|title=Pak commander blows the lid on Islamabad's Kargil plot|date=June 12, 2009|accessdate=2009-06-13}}</ref><ref>{{cite book | author=[[Tom Clancy]], Gen. Tony Zinni (Retd) and Tony Koltz | title=Battle Ready | publisher=Grosset & Dunlap | year=2004 | isbn=0-399-15176-1}}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳು LoCಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಿಕ [[ಭಾರತದ ಸೇನೆ]]ಯು [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ವಾಯು ಪಡೆ]]ಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಮರುವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಡೆಗಳು LOCಯ ಭಾರತದ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ------------------------------------ ಈ ಯುದ್ಧ ನಡೆದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕವಿಗಳು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಕವಿ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರು ಒಂದು ಕವನ ಸಂಕಲನ" ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್" ಹೊರ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಕೆಲವು ಕವನಗಳನ್ನು ಬಸವರಾಜಸ್ವಾಮಿ ಮೇಲುಪ್ಪರಗಿಮಠ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿ ಆಟೇಲ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರ ವಯಕ್ತಿತ ವಿಳಾಸಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದ್ದು ಮಾನ್ಯ ಕವಿ ಅಟೇಲ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಓದಿ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಅವರಿಗೆ ಪುನಃ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಅಭಿನಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಹೃದಯ ಶಂಕರ ಬೈಚಬಾಳ ಇಂಡಿ, ಬಿಜಾಪುರ ಕರ್ನಾಟಕ ಅವರಿಗೆ- 'ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್','... ನಾನಲ್ಲ' ಕವನಗಳ ಓದಿದೆ. ನೀವು ಅದನ್ನು ಬರೆಯಲು ಯೋಚಿಸಬೆಕಿತ್ತು; ನೀರಿನ ತೇರೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ದಾಡುವ ಹಡಗನ್ನು ಎಚ್ಚರದಿಂದ ದಡ ಮುಟ್ಟಿಸಗಬೇಕಾಗಿದೆ.ಭಯ,ಸಂಶಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸುಗಳ ಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. 'ನಿರಾಕಾರ ಸೆ ಆಕಾರ ಹುವೇ' ಧನ್ಯವಾದಗಳು *** ಡಿಸೆಂಬರ್-೧೨-೧೯೯೯.ಎ.ಬಿ.ವಾಜಪೆಯಿ ------------------------------------ ಮೂಲ: ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ------------------------------------ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಚ್ಛಾದಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾದಾಟ ಮಾಡಿದಕ್ಕೆ ಈ ಯುದ್ಧ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಉಭಯ ಕಡೆಗಳೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ತಂತ್ರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. 1969ರಲ್ಲಿ [[ಚೀನಾ]]-[[ಸೋವಿಯತ್]] ಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷದ ನಂತರ, ಯಾವುದೇ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ನೇರ ಭೂ-ಯುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 1974 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು; ಅದೇ ಸಮಯದಿಂದ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಪರಮಾಣು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು 1998 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು, ಅದೂ ಕೂಡ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಸರಣಿಯ ಕೇವಲ ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ.{{Citation needed|date=August 2009}} == ಸ್ಥಳ == [[ಚಿತ್ರ:Kargil.map.gif|thumb|right|190px|ಸಂಘರ್ಷದ ಸ್ಥಳ]] 1947ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ]]ಗೆ ಮೊದಲು ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವು ಉನ್ನತ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಭಾಷಿಕ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿರಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶ [[ಕಾರ್ಗಿಲ್]],[[ಲಡಕ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ್]] ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ]] [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ]] [[ಲಡಕ್]] ಉಪ ವಿಭಾಗದ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾರತದ ಬದಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜತೆಗೆ, ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ]](LOC)ಯು ಇಬ್ಭಾಗಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಪ್ರಥಮ ಕಾಶ್ಮೀರ ಕದನ]] (1947–48) ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Dawn">{{cite web| url=http://www.dawn.com/2006/10/21/ed.htm#4|first=Javed |last=Hussain|title=Kargil: what might have happened|work=Dawn|date=2006-10-21|publisher=| accessdate=2009-05-20}}</ref> [[1971ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಗಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಸದಿರುವ ಭರವಸೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಸಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕೆ ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು.<ref>{{cite book | first=Pervaiz Iqbal |last=Cheema | title=The Armed Forces of Pakistan | publisher=Allen & Unwin | year=2003 |isbn=1865081191}} Pg 4</ref> ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪಟ್ಟಣವು [[ಶ್ರೀನಗರ]]ದಿಂದ 205 ಕಿ.ಮೀ(120 ಮೈಲುಗಳು)ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು,<ref>[http://kargil.nic.in/profile/profile.htm ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090518031923/http://kargil.nic.in/profile/profile.htm |date=2009-05-18 }} ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ</ref> LOCಯಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕಾರ್ಗಿಲ್ [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] ಹವಾಗುಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಂಪು ಹವೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಕಡುಶೀತ ವಾತಾವರಣ, ಚಳಿಗಾಲಗಳು ಸುದೀರ್ಘ,ಮೈಕೊರೆಯುವ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದು, ಉಷ್ಣಾಂಶ ಆಗಾಗ್ಗೆ −48&nbsp;°C (−54&nbsp;°F)ಗೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| url=http://kargil.nic.in/profile/profile.htm| title=Climate & Soil conditions| work=Official website of Kargil District| publisher=| accessdate=2009-05-20| archive-date=2009-05-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20090518031923/http://kargil.nic.in/profile/profile.htm| url-status=dead}}</ref> ಶ್ರೀನಗರದಿಂದ [[ಲೆಹ್‌]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಭಾರತೀಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ]] [[NH 1D]] ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಮ‌ೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಬಳಿಕ ಹೋರಾಟ ಕಂಡ ಈ ಪ್ರದೇಶ 160 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ [[ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಶ್ರೀನಗರ ಮತ್ತು ಲೆಹ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಏಕೈಕ ರಸ್ತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Globalsecurity"/> ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದ್ರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5000 ಮೀಟರ್(16,000 ಅಡಿ)ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ಶಿಬಿರಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಶಿಬಿರಗಳು 5485 ಮೀಟರ್‌(18,000 ಅಡಿ)ಎತ್ತರದಲ್ಲೂ ಇವೆ.<ref name="Summary">{{cite web| url=http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/war_in_kargil.pdf| format=PDF| title=War in Kargil - The CCC's summary on the war| work=| publisher=| accessdate=2009-05-20| archive-date=2004-02-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20040221091712/http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/war_in_kargil.pdf| url-status=dead}}</ref> ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜಧಾನಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಮುಷ್ಕೊ [[ಕಣಿವೆ]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕಿರುವ [[ದ್ರಾಸ್|ಡ್ರಾಸ್]] ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಬಟಾಲಿಕ್ ವಲಯ ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಂಘರ್ಷದ ವೇಳೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದುದು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಮೇಲೆ ಗುರಿಯಿರಿಸಲು ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ನಿಯೋಜಿಸಿದಂತೆ ವಶ]]ಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://acdis.illinois.edu/publications/207/publication-LimitedWarwithPakistanWillItSecureIndiasInterests.html|title=Limited War with Pakistan: Will It Secure India’s Interests?|work=ACDIS Occasional Paper|publisher=Program in Arms Control, Disarmament, and International Security (ACDIS), University of Illinois|first=Suba|last=Chandran|year=2004|accessdate=2009-05-20|archive-date=2010-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100705081726/http://acdis.illinois.edu/publications/207/publication-LimitedWarwithPakistanWillItSecureIndiasInterests.html|url-status=dead}}</ref> ಶಿಖರದ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ನದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ನೆಲೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಂತವರಿಗೆ ಕೋಟೆಗೆ ಸಮನಾದ ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಈ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಪರ್ವತ ಕಾಳಗ]]ದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ನಿಂತವರನ್ನು ಕದಲಿಸಲು ರಕ್ಷಕರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ದಾಳಿಕೋರರ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.rand.org/pubs/monograph_reports/MR638/ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಪಡೆಗಳು vs ರಕ್ಷಿಸುವ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಅಂಗೀಕಾರ್ಹ 3:1 ಅನುಪಾತ] ದ ವಿರುದ್ಧ ಪರ್ವತಾಚ್ಛಾದಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನುಪಾತ 6:1 ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ [http://www.india-today.com/itoday/19990726/cover3.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206183309/http://www.india-today.com/itoday/19990726/cover3.html|date=2008-12-06}}</ref> ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಜಾಗ ಮತ್ತು ಮೈಕೊರೆಯುವ ಚಳಿಯಿಂದ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಅಕೋಸ್ಟಾ, ಮಾರ್ಕಸ್ P., CPT, U.S. ಆರ್ಮಿ, ಹೈ ಆಲ್ಟಿಟ್ಯೂಡ್ ವಾರ್‌‌ಫೇರ್- ದಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕಾನ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ &amp; ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್, ಜೂನ್ 2003. [http://www.nps.edu/academics/sigs/nsa/publicationsandresearch/studenttheses/theses/Acosta03.pdf ಪರ್ಯಾಯ ಕೊಂಡಿ]</ref> ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪ್ರದೇಶ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶ [[ಸ್ಕಾರ್ಡು]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಕೇವಲ 173 ಕಿಮೀ(108 ಮೈಲು)ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಯೋಧರಿಗೆ ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿ ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. == ಹಿನ್ನೆಲೆ == [[ಚಿತ್ರ:Kargil_town,_India_panorama.jpg|thumb|ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪಟ್ಟಣ]] 1971ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದ]] ಬಳಿಕ, ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸುತ್ತಲಿನ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ [[ಸಿಯಾಚಿನ್ ನೀರ್ಗಲ್ಲು]] ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಸಿಯೇ ಇದ್ದವು, ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 1980ರಲ್ಲಿ ಸೇನೆ [[ಚಕಮಕಿಗಳ]] ನಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ನೆರೆಯ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೇನೆ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ನೇರ ಇಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web| url=http://outside.away.com/outside/features/200302/200302_siachen_7.html| title=The Coldest War| work=Outside Magazine| publisher=| accessdate=2009-05-20| archive-date=2009-04-02| archive-url=https://web.archive.org/web/20090402185925/http://outside.away.com/outside/features/200302/200302_siachen_7.html| url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ 1990ರಲ್ಲಿ, ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರತ್ಯೇಕತವಾದಿ ಚಟುವಟಿಕೆ]]ಗಳಿಂದ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ [[ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷ]] ಹೆಚ್ಚುವ ಜೊತೆಗೆ 1998ರಲ್ಲಿ ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ]] ನಡೆಸಿದ್ದು ಯುದ್ಧದ ವಾತಾವರಣ ಸ್ಫೋಟಿಸಲು ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಉದ್ವಿಗ್ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಶಮನದ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ 1999ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ [[ಲಾಹೋರ್ ಘೋಷಣೆ]]ಗೆ ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಂಕಿತ ಹಾಕಿ, [[ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಂಘರ್ಷ]]ಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯುತ ಮತ್ತು [[ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ]] ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವು. 1998-1999ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನೆ]]ಯ ಕೆಲವು ಶಕ್ತಿಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಅರೆಸೇನೆ ಪಡೆ]]ಗಳಿಗೆ ಗೋಪ್ಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿ, ಕೆಲವರನ್ನು [[ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್]] ಸೋಗಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ LOC ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನುಸುಳಿಸಿತು. ಈ ಅತಿಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ "ಆಪರೇಷನ್ ಬದ್ರ್" ಎಂಬ [[ಸಂಕೇತ ನಾಮ]]ವನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="VP Malik">[https://web.archive.org/web/20121020171841/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_26-7-2002_pg4_12 ಕಾರ್ಗಿಲ್: ವೇರ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಮೆಟ್ ಡಿಪ್ಲೋಮಸಿ]-ವಿಜಯ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕುರಿತು ಆಗಿನ ಭಾರತದ [[ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] ವಿ.ಪಿ.ಮಲಿಕ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು. ''[[ಡೇಲಿ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ; [http://www.stanford.edu/group/sjir/3.1.06_kapur-narang.html ದಿ ಫೇಟ್ ಆಫ್ ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಬೈ ವಿಕಾಸ್ ಕಪೂರ್ ಅಂಡ್ ವಿಪಿನ್ ನಾರಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118203713/http://www.stanford.edu/group/sjir/3.1.06_kapur-narang.html |date=2012-01-18 }} ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸ್ಟಾನ್‌ಪೋರ್ಡ್ ಜರ್ನಲ್;[http://www.ipcs.org/ipcs/displayReview.jsp?kValue=102 ಬುಕ್ ರಿವ್ಯೂವ್ ಆಫ್ "ದಿ ಇಂಡಿಯಾನ್ ಆರ್ಮಿ:ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಬೈ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ ಐಯಾನ್ ಕಾರ್ಡೊಜೊ"]-IPCS ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲಡಕ್ ನಡುವೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಡಿದು,[[ಸಿಯಾಚಿನ್ ನೀರ್ಗಲ್ಲು]] ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಭಾರತದ ಪಡೆಗಳು ಕಾಲುಕೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿವಾದ ಬಗೆಹರಿಸುವ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುವ ತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಉದ್ವಿಗ್ನಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆದು, ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿವಾದದ ಶೀಘ್ರ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಂಬಿತ್ತು. [[ಭಾರತದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಶ್ಮೀರ]]ದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಮುನ್ನಡಿಯಿಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ದಶಕದ ಕಾಲದ [[ಬಂಡಾಯ]]ಕ್ಕೆ ನೈತಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯ ತುಂಬುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದ್ದಿರಲೂಬಹುದು. 1984ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ [[ಮೇಘದೂತ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]] ನಡೆಸಿ ಸಿಯಾಚಿನ್ ನೀರ್ಗಲ್ಲು ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಭಾಗ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೈಗೊಂಡ ಉದ್ದೇಶವಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book | author=Robert G. Wirsing | title=Kashmir in the Shadow of War: regional rivalries in a nuclear age | publisher=M.E. Sharpe | year=2003 |isbn=0-7656-1090-6}} Pg 38</ref> [[ಜನರಲ್|ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] ವೇದ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ಪರಿಣತರ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{cite book |title=Operation Badr:Mussharef's contribution to Pakistan's thousand years war against India |last= Ludra |first=Kuldip S. |authorlink= |coauthors= |year=2001 |publisher=Institute for Strategic Research and Analysis [[Chandigarh]] |location= |page= |pages=}}</ref><ref>ಲೋ ಇನ್ಟೆನ್‌ಸಿಟಿ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾಾ ಬೈ ವಿವೇಕ್ ಛಾಡಾ,ಯುನೈಟೆಡ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆ SAGE, 2005, ISBN 0-7619-3325-5</ref> ಸೈನ್ಯ ಸರಬರಾಜು ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ಪೂರ್ವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. 1980ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, [[ಜಿಯಾ ಉಲ್ ಹಕ್]] ಮತ್ತು [[ಬೇನಜೀರ್ ಭುಟ್ಟೊ]] ಮುಂತಾದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಮುಖಂಡರಿಗೆ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪ್ರದೇಶದೊಳಕ್ಕೆ ನುಸುಳಿಸುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸೇನೆಯು ಮಂಡಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಬಹುದೆಂಬ ಭಯದಿಂದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಕ್ರಾಸ್ಡ್ ಸ್ವೋರ್ಡ್ಸ್: ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್, ಇಟ್ಸ್ ಆರ್ಮಿ, ಅಂಡ್ ದಿ ವಾರ್ಸ್ ವಿತಿನ್ ಬೈ ಶೂಜಾ ನವಾಜ್ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120407205521/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_2-7-2003_pg7_19 ಮುಷರಫ್ ಅಡ್ವೈಸಡ್ ಎಗೇನಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್, ಸೇಸ್ ಬೆನಜೀರ್],'ತಾವು PM ಆಗಿದ್ದಾಗ ಮುಷರಫ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯೋಜಿಸಿದರು: ಭುಟ್ಟೊ- [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]ಗೆ ನವೆಂಬರ್ 30,2001ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಮುಂಚಿನ ಸಂದರ್ಶನ.</ref><ref name="Hassan Abbas">{{cite book | author=Hassan Abbas | title=Pakistan's Drift Into Extremism: Allah, the Army, and America's War on Terror | publisher=M.E. Sharpe | year=2004|isbn=0-7656-1497-9}}</ref> ಅಕ್ಚೋಬರ್ 1998ರಲ್ಲಿ ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್ [[:ವರ್ಗ:Chiefs of Army Staff, Pakistan|ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]]ರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ದಾಳಿಯ ನೀಲಿ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪುನಃ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಕೆಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ಅಂಬೋಣ.<ref name="VP Malik"/><ref>{{cite book |title=Dangerous Deterrent |last= Kapur |first=S. Paul |authorlink= |coauthors= |year=2007 |publisher=Stanford University Press |location= |isbn=0804755507 |page=118}}</ref> ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪಿತೂರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹಯೋಗಿ [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] ಅವರಿಂದ ತುರ್ತು ಫೋನ್ ಕರೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗಲೇ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು ಎಂದು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಘರ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ನವಾಜ್ ಶರೀಫ್]] ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web| url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/1581473.cms|title=Nawaz blames Musharraf for Kargil|work=The Times of India|publisher=|date=2006-05-28 |accessdate=2009-05-20}}</ref> ಮುಷರಫ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಮ‌ೂವರು [[ಆಪ್ತರು]] ಈ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದರೆಂದು ಷರೀಫ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="sharifunaware">{{cite news |url = http://www.dawn.com/2006/05/29/nat1.htm |title = I learnt about Kargil from Vajpayee, says Nawaz |work = |publisher = Dawn|date =2006-05-29|accessdate = 2006-05-29 }}</ref> ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೆಲವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಲೇಖಕರು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಮುಷರಫ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು [[ಜನರಲ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Hassan Abbas"/><ref name="Qadir">{{cite web|url=http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/JA00199.pdf|title=An Analysis of the Kargil Conflict 1999|year=April 2002|last=Qadir|first=Shaukat|work=RUSI Journal|publisher=|accessdate=2009-05-20|archive-date=2009-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327120655/http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/JA00199.pdf|url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರು [[ಫೆಬ್ರವರಿ 20]]ರಂದು [[ಲಾಹೋರ್‌]]‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ 15 ದಿನಗಳು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕುರಿತು ಷರೀಫ್‌ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತೆಂದು ಮುಷರಫ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=71008|title=Kargil planned before Vajpayee's visit: Musharraf|work=Indian Express|publisher=|date=2006-07-13|accessdate=2009-05-20|archive-date=2013-01-02|archive-url=https://archive.today/20130102134734/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=71008|url-status=dead}}</ref> == ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಗತಿ == ===ಸಂಘರ್ಷದ ಘಟನೆಗಳು=== {| class="wikitable" |- ! style="width:10%;"| '''ದಿನಾಂಕ (1999)''' ! style="width:90%; text-align:center;"| '''ಘಟನೆ'''<ref>{{cite web |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110726/edit.htm#6 |title=The Tribune, Chandigarh, India – Opinions |publisher=Tribuneindia.com |access-date=15 June 2012 |archive-date=8 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120308123358/http://www.tribuneindia.com/2011/20110726/edit.htm#6 |url-status=live }}</ref><ref>V.&nbsp;P. Malik, "Kargil War: Need to learn strategic lessons", ''India Tribune'', 26 July 2011.</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/387702.stm |title=Kargil conflict timeline |publisher=BBC News |date=13 July 1999 |access-date=15 June 2012 |archive-date=29 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120129170557/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/387702.stm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Factfile |newspaper=The Tribune (Chandigarh) |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110726/edit.htm#6 |date=26 July 2011 |access-date=26 July 2011 |archive-date=5 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111205233521/http://www.tribuneindia.com/2011/20110726/edit.htm#6 |url-status=live }}</ref> |- | 3 ಮೇ || ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ ನಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಶೆಫ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. |- | 5 ಮೇ || ಹಿಂದಿನ ವರದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]] ಗಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ; 5 ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. |- | 9 ಮೇ || ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆ ಭಾರೀ ಶೆಲ್ ದಾಳಿ, ಕಾರ್ಗಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿ ಡಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸಿತು. |- | 10 ಮೇ || ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಬಹು ಒಳನುಸುಳುವಿಕೆಗಳನ್ನು ದ್ರಾಸ್, ಕಕ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಮುಷ್ಕೋಹ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. |- | ಮೇ-ಮಧ್ಯೆ || ಭಾರತವು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಣಿವೆ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುತ್ತದೆ. |- | 26 ಮೇ || ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ (IAF) ಶಂಕಿತ ನುಸುಳುಕೋರರ ಸ್ಥಾನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಾಯುದಾಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. |- | 27 ಮೇ || ಒಂದು IAF MiG-21 ಮತ್ತು ಒಂದು MiG-27 ವಿಮಾನವನ್ನು ಅಂಜ ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯ ವಿಮಾನ-ವಿರೋಧಿ ವಾರ್ಫರ್‌ನ ವಾಯು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು;<ref>{{Cite web|title=SA-7 GRAIL|url=http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/row/sa-7.htm|date=1999-03-21|publisher=[[Federation of American Scientists|FAS]]|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090203110123/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/missile/row/sa-7.htm|archive-date=3 February 2009|access-date=2009-02-09}}</ref> ಫ್ಲೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕಂಬಂಪತಿ ನಚಿಕೇತ (ಮಿಗ್-27 ಪೈಲಟ್) ಅನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಗಸ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಯುದ್ಧದ ಕೈದಿ (POW) ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ (3 ಜೂನ್ 1999 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು). |- | 28 ಮೇ || ಒಂದು IAF Mi-17 ಅನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದವು; ನಾಲ್ಕು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. |- | 1 ಜೂನ್ || ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 1 ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್ ನಲ್ಲಿ ಶೆಲ್ ದಾಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. |- | 5 ಜೂನ್ || ಭಾರತವು ಮೂವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ, ಅದು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. |- | 6 ಜೂನ್ || ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ದೊಡ್ಡ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. |- | 9 ಜೂನ್ || ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಬಟಾಲಿಕ್ ಸೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. |- | 11 ಜೂನ್ || ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಜನರಲ್ ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್ (ಚೀನಾ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಚೀಫ್ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಸ್ಟಾಫ್ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ) ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. |- | 13 ಜೂನ್ || ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಮಿಲಿಷಿಯಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಟೋಲೋಲಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಿದವು. |- | 15 ಜೂನ್ ||ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ನಂತರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನಿ, ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅನಿಯಮಿತ ಸೇನಾಪಡೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಎಳೆಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. |- | 29 ಜೂನ್ || ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ಒತ್ತಡದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತದ ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್ ಕಡೆಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತದೆ. |- | 4 ಜುಲೈ || ಮೂರು ಭಾರತೀಯ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ಗಳು (ಸಿಖ್, ಗ್ರೆನೇಡಿಯರ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಾಗಾ) ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ''ನಾರ್ದರ್ನ್ ಲೈಟ್ ಇನ್‌ಫಾಂಟ್ರಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌''ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. |- | 5 ಜುಲೈ || ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಭೆಯ ನಂತರ ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಅವರು ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ನಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯ ವಾಪಸಾತಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ತರುವಾಯ ದ್ರಾಸ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು. |- | 7 ಜುಲೈ || ಭಾರತೀಯ ಪಡೆ ಪಾಯಿಂಟ್ 4875 ಅನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ [[ವಿಕ್ರಮ್ ಬತ್ರಾ]] ವೀರ ಮರಣ ಮಡಿದರು. |- | 11 ಜುಲೈ || ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಬಟಾಲಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. |- | 14 ಜುಲೈ ||ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] ಆಪರೇಷನ್ ''ವಿಜಯ್'' ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. |- | 26 ಜುಲೈ || ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅನಿಯಮಿತ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. |} ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಿದ್ದವು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಭಾರತ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನುಸುಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಫಿರಂಗಿ ದಾಳಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ NH1 ತರಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ ಭಾರತ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು. ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವೆ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಫಲಶ್ರುತಿ ಕಂಡಿತು, ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯಾಚೆಗೆ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಕ್ರಮಣ === [[ಚಿತ್ರ:Kargil.map.buildup.gif|thumb|right|250px|ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಸೇನೆ ಸ್ಥಾಪನೆ]] ಚಳಿಗಾಲದ ಋತುವಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಾಶ್ಮೀರದ ಹಿಮಾಚ್ಛಾದಿತ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕೊರೆಯುವ ಚಳಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ,[[LOC]]ಯ ಆಯಾ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಮುಂಚೂಣಿ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅತಿಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗಬಹುದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗಸ್ತನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವುದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಚಳಿಯ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಬಳಿಕ, ಮುಂಚೂಣಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮರುವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪಹರೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 1999ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನೆ]]ಯು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪ್ರದೇಶದ LOCಯ ತನ್ನ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಮರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ LOCಯ ಭಾರತದ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಬಿರಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಕೂಡ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/printout/0,8816,991457,00.html|title=How I Started A War|date=1999-07-12|work=[[Time (magazine)|Time]]|publisher=|accessdate=2009-05-20|archive-date=2012-09-14|archive-url=https://archive.today/20120914151255/http://www.time.com/time/printout/0,8816,991457,00.html|url-status=dead}}</ref> ಉನ್ನತ [[ವಿಶೇಷ ಸೇವೆ ಗುಂಪಿನ]] ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು [[ನಾರ್ಥರ್ನ್ ಲೈಟ್ ಇನ್‌ಫೇಂಟ್ರಿ]]ದ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಏಳು [[ತುಕಡಿ]]ಗಳು<ref>{{cite web |title=The Northern Light Infantry in the Kargil Operations |url=http://orbat.com/site/history/historical/pakistan/nli_kargil1999.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628181523/http://orbat.com/site/history/historical/pakistan/nli_kargil1999.html |archive-date=2009-06-28 |accessdate=2009-05-20 |work= |publisher=}} ಬೈ ರವಿ ರಿಕ್ಯೆ 1999 ಆಗಸ್ಟ್ 25, 2002 - [[ORBAT]]</ref><ref name="Memoirs">{{cite book|author=[[Pervez Musharraf]] | title=[[In the Line of Fire: A Memoir]] | publisher=Free Press | year=2006 | isbn=0-7432-8344-9}}</ref>(ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯ ಖಾಯಂ ಭಾಗವಾಗಿರದ ಅರೆಸೇನೆ ಪಡೆ)ಭಾರತದ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ಕೆಲವು ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ [[ಬಂಡುಕೋರರು]] ಮತ್ತು [[ಅಫ್ಘಾನ್]] [[ಬಾಡಿಗೆ ಹಂತಕ]]ರ ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು.<ref name="Militant">ಮುಷರಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ''ದಿ ನ್ಯೂಸ್‌'' ಗೆ ಜುಲೈ 6, 1999ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿರುವಂತೆ ಸುಮಾರು 2000 ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್ ಭಾಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಅಂದಾಜನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ [[ಏಷ್ಯಾ ಟೈಮ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ [http://www.atimes.com/ind-pak/AG08Df01.html ಆನ್‌ಲೈನ್ ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811111704/http://atimes.com/ind-pak/AG08Df01.html|date=2010-08-11}}. ಭಾರತದ ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್(ನಿವೃತ್ತ) ಕೂಡ NLI [[ಪದಾತಿದಳ]] ಪಡೆಯಲ್ಲದೇ [http://www.rediff.com/news/1999/jul/15ashok.htm ಬಂಡುಕೋರರ ಸಂಖ್ಯೆ 2000] ವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.</ref> ಕೆಳ [[ಮುಷೋಖ್]] ಕಣಿವೆಯ ಶಿಖರಗಳು, ಡ್ರಾಸ್‌‍ನ ಮಾರ್ಪೋ ಲಾ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು, [[ಕಾರ್ಗಿಲ್]] ಬಳಿಯ ಕಕ್ಸಾರ್‌, [[ಸಿಂಧು ನದಿ]]ಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಬಟಾಲಿಕ್ ವಲಯ, LOC ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಿರಗುವ ಚೋರ್‌ಬಾಟ್ಲಾ ವಲಯದ ಶಿಖರಗಳು, ಮತ್ತು [[ಸಿಯಾಚಿನ್]] ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಟರ್ಟೊಕ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೇನೆಯ ಅತಿಕ್ರಮಣ ನಡೆಯಿತು. === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸೇನೆ ಸಜ್ಜು === ಈ ಅತಿಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿವೆ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಡೆಗಳು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ತನ್ನ ಗಸ್ತುಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಭಾರೀ ಫಿರಂಗಿ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರಿಗೆ [[ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಿತು]]. ಆದರೆ ಬಟಾಲಿಕ್ ವಲಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕುರುಬನೊಬ್ಬ ನೀಡಿದ ಸುಳಿವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಮೇ ಎರಡನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸೌರಬ್ ಕಾಲಿಯ ನೇತೃತ್ವದ ಭಾರತದ ಗಸ್ತು ಪಡೆ [[ಹೊಂಚು]] ಹಾಕಿದ ಬಳಿಕ<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2009/07/06/stories/2009070655650700.htm |title=ಸೌರಬ್ ಕೈಲಾ ಹೆತ್ತವರು ಯುದ್ಧಾಪರಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆಯಲು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಏಕಾಂಗಿ ಹೋರಾಟ |access-date=2009-12-17 |archive-date=2009-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090713030728/http://www.hindu.com/2009/07/06/stories/2009070655650700.htm |url-status=dead }}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪಡೆಗಳ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅತಿಕ್ರಮಣದ ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ತುಸು ಮಾಹಿತಿ ಮಾತ್ರ ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು, ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರು ಜಿಹಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ LOCಯ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರು ಯೋಜಿಸಿದ ಭಿನ್ನ ತಂತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಒಟ್ಟು ದಾಳಿಯ ಯೋಜನೆ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವುದು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಮನದಟ್ಟಾಯಿತು. ಈ ನುಸುಳುವಿಕೆಯಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಒಟ್ಟುಪ್ರದೇಶ 130&nbsp;km² - 200&nbsp;km² ನಡುವೆಯಿದೆಯೆಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.<ref name="Qadir"/><ref>[http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/war_in_kargil.pdf ವಾರ್ ಇನ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040221091712/http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/war_in_kargil.pdf|date=2004-02-21}} [[PDF]] [http://www.tni.org/archives/bidwai/danger.htm ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್ ಪ್ಲೇಯಿಂಗ್ ವಿತ್ ಫೈರ್ ಬೈ ಪ್ರಫುಲ್ ಬಿದ್ವಾಯಿ]- [[ದಿ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್]], 7 ಜೂನ್, 1999</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದ 500 ಚದರ ಮೈಲು (1,300&nbsp;km²)ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಲಾಗಿತ್ತೆಂದು ಮುಷರಫ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Memoirs"/> [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] 2,00,000 ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ [[ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್]] ಮ‌ೂಲಕ ಸೂಕ್ತ ಉತ್ತರ ನೀಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಾಗಿ [[ಡಿವಿಷನ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಪ್ಸ್]] ಪಡೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. [[ರೆಜಿಮೆಂಟ್]] ಅಥವಾ [[ಪದಾತಿದಳದ]] ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಬಹುತೇಕ ಹೋರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ವಸ್ತುಶಃ 20,000 ಮಂದಿ ಸೈನಿಕರಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಎರಡು [[ವಿಭಾಗಗಳು]],<ref>{{cite web| url=http://www.bharat-rakshak.com/MONITOR/ISSUE4-6/malik.html| last=Gen VP Malik| title=Lessons from Kargil| work=| publisher=| accessdate=2009-05-20| archive-date=2009-04-08| archive-url=https://web.archive.org/web/20090408082728/http://www.bharat-rakshak.com/MONITOR/ISSUE4-6/malik.html| url-status=dead}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಭಾರತದ ಅರೆಸೇನೆ ಪಡೆ]]ಯ ಅನೇಕ ಸಾವಿರ ಮಂದಿ ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆಯನ್ನು ಯುದ್ಧ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಗಿಲ್-ಡ್ರಾಸ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ [[ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ 30,000ಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನೆ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಿದವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 5,000ವೆಂದು ಯುದ್ಧ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Globalsecurity"/><ref name="Qadir"/><ref name="Militant"/> ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಫಿರಂಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ]]ದ ಪಡೆಗಳು ಕೂಡ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಭಾರತದ ಭೂಸೇನೆಯ ಜಮಾವಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ]] [[ಆಪರೇಷನ್ ಸೇಫ್ಡ್ ಸಾಗರ್]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿತು, ಆದರೆ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರತ್ವ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಾಂಬ್ ಲೋಡ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸೀಮಿತಗೊಂಡವು, ಅಲ್ಲದೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ [[ವಾಯುನೆಲೆ]]ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿತು. {{Interwikineeded}} [[:ವರ್ಗ:Ports and harbours of Pakistan|ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ]](ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕರಾಚಿ ಬಂದರಿಗೆ]]) ತಡೆ ವಿಧಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಮ‌ೂಲಕ<ref>{{cite web|url=http://www.carnegieendowment.org/files/CP65.Grare.FINAL.pdf|title=The Resurgence of Baluch nationalism|first=Frédéric|last=Grare|work=|format=PDF|publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]|accessdate=2009-05-20|archive-date=2009-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090420061901/https://www.carnegieendowment.org/files/CP65.Grare.FINAL.pdf|url-status=dead}}</ref> ಸರಬರಾಜು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]] ಕೂಡ ಸ್ವತಃ ಯುದ್ಧ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.defencejournal.com/2001/apr/seaspark.htm|title=Exercise Seaspark—2001|first=Cdr. (Retd) Muhammad Azam Khan|work=Defence Journal|publisher=|year=April 2001|accessdate=2009-05-20|archive-date=2012-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121216075557/http://www.defencejournal.com/2001/apr/seaspark.htm|url-status=dead}}</ref> ಬಳಿಕ, ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪದ ಯುದ್ಧ ಭುಗಿಲೆದ್ದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 6 ದಿನಗಳಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಇಂಧನ ದಾಸ್ತಾನು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆಯೆಂದು ಆಗಿನ [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್]] ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Globalsecurity"/> === ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರತದ ದಾಳಿ === ಕಾಶ್ಮೀರದ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ; ಲೆಹ್‌ನಿಂದ ಶ್ರೀನಗರದವರೆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 1D ಮುಂತಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಪಥಗಳು ಮಾತ್ರ ಇವೆ. ಕಡಿದಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಸೇನಾಪಡೆಯ ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದ್ದರಿಂದ NH1 Dಯನ್ನು(ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ವಾಸ್ತವ ವ್ಯಾಪ್ತಿ) ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಾರತದ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ವೀಕ್ಷಣಾ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ NH 1D ಮೇಲೆ [[ಫಿರಂಗಿ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ]] ನಡೆಸಿ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಾವುನೋವು ಉಂಟು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಡೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದ ಮಾರ್ಗವಿತ್ತು.<ref name="NLI">{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_5-5-2003_pg7_14|title=Indian general praises Pakistani valour at Kargil|work=Daily Times, Pakistan|date=2003-05-05|publisher=|accessdate=2009-05-20|archiveurl=https://archive.today/20121209121858/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_5-5-2003_pg7_14|archivedate=2012-12-09|url-status=live}}</ref> ಭಾರತದ ಸೇನೆಗೆ ಸೈನ್ಯ ಜಮಾವಣೆ ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜಿಗೆ ಹೆದ್ದಾರಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗವಾದ್ದರಿಂದ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆ ತಲೆದೋರಿತು.<ref>ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಇನ್ ದಿ ಶಾಡೊ ಆಫ್ ವಾರ್ ಬೈ ರಾಬರ್ಟ್ ವಿರ್‌ಸಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಷ್ಡ್ ಬೈ M.E.ಶಾರ್ಪ್‌, 2003 ISBN 0-7656-1090-6 pp36</ref> [[ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗ]]ದ ಮೇಲೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಶೆಲ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ಲೆಹ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗುವ ಆತಂಕವಿತ್ತು, ಆದರೂ [[ಹಿಮಾಚಲಪ್ರದೇಶ]]ದ ಮ‌ೂಲಕ ಲೆಹ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯ(ಉದ್ದದ)ರಸ್ತೆಯೊಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರು [[ಸಣ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೆನೇಡ್ ಲಾಂಚರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, [[ಮೋರ್ಟಾರ್‌ಗಳು]], [[ಫಿರಂಗಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಮಾನ ನಿಗ್ರಹ ಬಂದೂಕು]]ಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ [[ನೆಲಬಾಂಬ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೂತಿಡಲಾಗಿತ್ತು,[[ICBL]] ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ, ಯುದ್ಧಾನಂತರ ಭಾರತ 8,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನಿಗ್ರಹ ನೆಲಬಾಂಬ್‌]]ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ.<ref>[http://www.icbl.org/lm/2000/india ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೈನ್ ಮಾನಿಟರ್ - ಇಂಡಿಯಾ]</ref> ಅಮೆರಿಕ ಪೂರೈಸಿದ <ref name="indiaenews.com">[http://indiaenews.com/2006-07/15112-indian-army-gets-hostile-weapon-locating-capability.htm ಇಂಡಿಯಾನ್ ಆರ್ಮಿ ಗೆಟ್ಸ್ ಹಾಸ್ಟೈಲ್ ವೆಪನ್ ಲೊಕೇಟಿಂಗ್ ಕೆಪೇಬಿಲಿಟಿ]{{Dead link|url=http://indiaenews.com/2006-07/15112-indian-army-gets-hostile-weapon-locating-capability.htm|date=October 2008|date=June 2009}}</ref> ಮಾನವರಹಿತ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು <ref name="indiaenews.com"/> AN/TPQ-36 ಫೈರ್‌ಫೈಂಡರ್ ರೆಡಾರ್‌ ಮ‌ೂಲಕ ಭಾರತದ ಪಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ [[ಕಣ್ಗಾವಲು]] ನಡೆಸಿತ್ತು.<ref name="indiaenews.com"/> NH 1Dಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದಾದ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ದಾಳಿಗಳ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಚಾಚಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅತೀ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಶಿಬಿರಗಳು ಹೆದ್ದಾರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅತಿಕ್ರಮಿತ ಶಿಬಿರಗಳ ಮರುವಶ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಭದ್ರತೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. ಯುದ್ಧದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಮಾರ್ಗದ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮುಂಚೂಣಿ ಶಿಬಿರಗಳ ಮರುವಶ ''ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಉದ್ದೇಶ'' ಗಳಾಗಿದ್ದವು. NH 1Dಗೆ ಅತೀ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮರುವಶ ಭಾರತದ ಸೇನಾಪಡೆಯ ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಶ್ರೀನಗರ-ಲೆಹ್ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಡ್ರಾಸ್‌ನ ಟೋಲೊಲಿಂಗ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಮೇಲೆ ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರಿಯಿರಿಸಿದವು.<ref>ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ಆರ್ಮ್ಡ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ 21 ಸೆಂಚುರಿ, ಅಡೆಕಿಯೆ ಅಡೆಬಾಜೊ ಅವರಿಂದ, ಚಂದ್ರಲೇಖ ಶ್ರೀರಾಮ್, ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್ pp192,193 ಪ್ರಕಟಣೆ.</ref> ಇದರ ಹಿಂದೆಯೇ ತಕ್ಷಣವೇ ಸಿಯಾಚಿನ್ ನೀರ್ಗಲ್ಲು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಬಟಾಲಿಕ್-ಟರ್ಟೊಕ್ ಉಪ-ವಲಯ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಗುರಿಯಾದವು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಪಾಯಿಂಟ್ 4590 ಮತ್ತು ಪಾಯಿಂಟ್ 5353 ಮುಖ್ಯ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪರ್ವತಗಳಾಗಿತ್ತು. NH 1Dಯನ್ನು ಅತೀ ಸಮೀಪದಿಂದ ನೋಡಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಪಾಯಿಂಟ್ 4590. ಪಾಯಿಂಟ್ 5353 ಡ್ರಾಸ್ ವಲಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪಡೆಗಳಿಗೆ NH 1D ಸರಾಗ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|first=Praveen|last=Swami|url=http://www.hindu.com/2004/06/30/stories/2004063006391100.htm|title=Commander ordered capture of Point 5353 in Kargil war|work=The Hindu|publisher=|date=2004-06-30|accessdate=2009-05-20|archive-date=2004-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20040907144723/http://www.hindu.com/2004/06/30/stories/2004063006391100.htm|url-status=dead}}</ref> ಜೂನ್ 14ರಂದು ಪಾಯಿಂಟ್ 4590ನ್ನು ಭಾರತದ ಪಡೆಗಳು ಮರುವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸಿದರೂ,<ref>ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ವಾರ್ ಇನ್ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ, ಪ್ರದೀಪ್ ಬರುವಾ ಅವರಿಂದ, U ಆಫ್ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ಪ್ರೆಸ್, ಪುಟ 261.</ref> ಯುದ್ಧದ ವೇಳೆ ನಡೆದ ಏಕೈಕ ಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಯಿಂಟ್ 4590ರಲ್ಲೇ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಾವುನೋವು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದು ಅಷ್ಟೇ ಸತ್ಯ. ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಸಮೀಪದ ಬಹುತೇಕ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಜೂನ್ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಡ್ರಾಸ್ ಬಳಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಯುದ್ಧ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ತನಕ ವ್ಯಾಪಕ ಶೆಲ್ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದವು. [[File:Sheeju mig21.JPG|thumb| ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ IAF MiG-21 ಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.]] NH 1D ನೋಡಬಹುದಾದ ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಭಾರತ ಹಿಡಿತ ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಭಾರತದ ಸೇನೆಯು ಆಕ್ರಮಿತ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯ ಆಚೆಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ದೂಡಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇತರ ಪ್ರಹಾರಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಟೋಲೊಲಿಂಗ್ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರದ ಹೋರಾಟ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪರವಾಗಿ ವಾಲಿತು. ಟೊಲೊಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕಾಶ್ಮೀರ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪರ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದರು. ಯುದ್ಧಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೈವಶವಾದ ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್(ಪಾಯಿಂಟ್ 5140) ಸೇರಿದಂತೆ ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರ ಕೆಲವು ಶಿಬಿರಗಳು ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡಿದವು. ಟೈಗರ್‌ಹಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪಡೆಗಳು ಭದ್ರವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಂಡವು, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪಡೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾವುನೋವು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್‌ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಹಾರದಲ್ಲಿ 10 ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಹತರಾಗಿ ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್ ಭಾರತದ ಕೈವಶವಾಯಿತು, ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಕೂಡ ತನ್ನ ಐವರು ಯೋಧರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದುವರೆಗೂ ಕೇಳಿರದ, ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪಾಯಿಂಟ್ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭೀಕರ [[ಕೈಮಿಸಲಾಯಿಸಿದ]] ಘಟನೆಗಳೂ ಸಂಭವಿಸಿವೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪೂರ್ಣಸ್ವರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ [[ಕಾಣುವಂತಿದ್ದ]] ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿನ ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲು ಸುಮಾರು 250 ಫಿರಂಗಿ ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಇಂತಹ [[ಭೂಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವ [[ಬೋಫೋರ್ಸ್]] ಫೀಲ್ಡ್ [[ಹೋವಿಟ್ಜರ್]] ಬಂದೂಕು([[ಬೋಫೋರ್ಸ್ ಹಗರಣ]]ದ ಮ‌ೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಖ್ಯಾತ)ಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಸೈನಿಕರು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು, ಈ ಬಂದೂಕುಗಳು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದವು. ಆದರೆ ಭೋಫೋರ್ಸ್ ಬಂದೂಕುಗಳ ನಿಯೋಜನೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಆಳ ಪ್ರದೇಶದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಬೇರೆ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಯಶಸ್ಸು ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿ]]ಗಳನ್ನು ಸೀಮಿತ ಪರಿಣಾಮದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ದಾಳಿ ವಿಮಾನ]] [[MiG-27]]ಅನ್ನು [[ಎಂಜಿನ್ ವೈಫಲ್ಯ]]ದಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ IAF ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, [[MiG-21]] [[ಯುದ್ಧ]] ವಿಮಾನವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಉರುಳಿಸಿತು; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶದೊಳಕ್ಕೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದ ಎರಡೂ ಜೆಟ್‌ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಮತ್ತು ಒಂದು [[Mi-8]][[ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌]]ನ್ನು [[ಸ್ಟಿಂಗರ್]] [[SAM]]ಗಳಿಂದ ಉರುಳಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, MiG-27 ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷದಿಂದ ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾಯಿತು ಎಂದು ನಿವೃತ್ತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ದೃಢಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಾಳಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪಡೆಗಳ ಭದ್ರವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದ ನೆಲೆಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ [[ಲೇಸರ್ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಬಾಂಬ್‌]]ಗಳನ್ನು IAF ಬಳಸಿತು.<ref name="Globalsecurity"/> ಮೇ 27, 1999ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೈಟ್ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ನಚಿಕೇತ ಅವರಿದ್ದ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಳಿಕ ಅವರು ವಿಮಾನದಿಂದ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪಾರಾದರು, ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಪತ್ತೆಗೆ ದಾರಿ ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳಿದ ಸ್ಕ್ವಾ. ಲೀ.[[ಅಜಯ್ ಅಹುಜಾ]] ಅವರನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹಾರಿಸುವ ಸ್ಟಿಂಜರ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾಯಿತು. ದಾಳಿಗೀಡಾದ ವಿಮಾನದಿಂದ ಅವರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪಾರಾದರೂ, ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದ ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗುಂಡುಗಳ ಗಾಯಗಳಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದವರೇ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.<ref name="Globalsecurity"/> ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನಿಲುಕದಂತಿದ್ದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನಿಕರ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಫಿರಂಗಿಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ವೈಮಾನಿಕ ಬಲದಿಂದ ನಾಶಪಡಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಮಾತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 18,000 ಅಡಿ(5,500 ಮೀ.)ಯಷ್ಟು ಎತ್ತರದ ಕಡಿದಾದ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಏರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ದಾರಿ ಸುಗಮ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೇನೆಯು ನೇರ ನೆಲದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರೀ ಸಾವುನೋವಿಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು. ಹಗಲು ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದು ಆತ್ಮಹತ್ಯಾಕಾರಿಯಾದ್ದರಿಂದ, ರಾತ್ರಿಯ ಕತ್ತಲಿನ ಮರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸೇನೆ ಮುನ್ನಡೆದರೂ ಹಿಮದ ಕೊರೆತಕ್ಕೆ ಮೈಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿನ [[ಶೀತಲ ಹವೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಆಗಾಗ್ಗೆ −11&nbsp;°C ಯಿಂದ −15&nbsp;°C (12&nbsp;°F ಯಿಂದ 5&nbsp;°F) ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಿತ್ತು. [[ಸೇನಾ ತಂತ್ರಗಳ]] ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳ ಸರಬರಾಜು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ [[ತಡೆ]]ಯೊಡ್ಡಿ ವಸ್ತುಶಃ [[ಮುತ್ತಿಗೆ]]ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲಿ, ದುಬಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ [[ಮುಂಚೂಣಿ ಪ್ರಹಾರ]]ಗಳನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ತಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳು LoCಯನ್ನು ದಾಟುವುದಲ್ಲದೇ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವುದನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಯುದ್ಧದ ಕಾಲಾವಧಿ]] ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿಗದು ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ ಈ ವ್ಯೂಹ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಭಾರತ ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಂಘರ್ಷದ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ, ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರರು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಪಡೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮರುವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು.<ref>{{cite web| url=http://www.lrb.co.uk/v23/n08/ali_01_.html| title=Bitter Chill of Winter| work=[[Tariq Ali]], [[London Review of Books]]| publisher=| accessdate=2009-05-20| archive-date=2009-10-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20091001175541/http://www.lrb.co.uk/v23/n08/ali_01_.html| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book | author=Colonel Ravi Nanda | title=Kargil : A Wake Up Call | publisher=Vedams Books | year=1999 | isbn=81-7095-074-0}} [https://www.vedamsbooks.com/no14953.htm ಆನ್ ಲೈನ್ ಸಮ್ಮರಿ ಆಫ್ ದಿ ಬುಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928055430/https://www.vedamsbooks.com/no14953.htm |date=2007-09-28 }}</ref> ಅಧಿಕೃತ ಎಣಿಕೆಯ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆಕ್ರಮಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಅಂದಾಜು ಶೇ.75-ಶೇ.80 ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತೆ ಭಾರತದ ಸ್ವಾಧೀನವಾದವು.<ref name="VP Malik"/> === ವಾಪಸಾತಿ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಯುದ್ಧಗಳು === ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟ ಭುಗಿಲೆದ್ದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಘರ್ಷದ ಶಮನಕ್ಕೆ ಅಮೆರಿಕದ ನೆರವು ಪಡೆಯಲು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಶತ್ರುತ್ವದಿಂದ ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಕ ಯುದ್ಧ ಉಲ್ಬಣಿಸಬಹುದೆಂಬ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ತನ್ನ ಮುಂಚೂಣಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನಿಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದಾಗಿ ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಸಹಾಯಕರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಹೀಗಿದ್ದೂ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯ ಭಾರತದ ಬದಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳದ ಹೊರತು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/1989886.stm ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ 'ಪ್ರಿಪೇರ್ಡ್ ನ್ಯೂಕ್ಸಿಯರ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್']</ref> ಜುಲೈ 4ರಂದು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಧಾನಿ ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಒಪ್ಪಿದ್ದರಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಹೋರಾಟ ಕ್ರಮೇಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು LOCಯ ಭಾರತದ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೇ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಇದರ ಜತೆಗೆ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಜೆಹಾದಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌]]([[ಉಗ್ರಗಾಮಿ]] ಸಂಘಟನೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ) ಸೇನೆಯನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿ, ಬದಲಿಗೆ ಭಾರತದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/386537.stm|title=Pakistan and the Kashmir militants|work=BBC News|publisher=| accessdate=2009-05-20}}</ref> [[File:Kargil war.jpg|thumb|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು]] [[File:BSF Role in Kargil War-3.jpg|thumb|BSF ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]]]] ಜುಲೈ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೇನೆ ಅಂತಿಮ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಡ್ರಾಸ್ ಉಪವಲಯವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ತೆರವು ಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಜುಲೈ 26ರಂದು ಹೋರಾಟ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಿರುದ್ಧ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದ ಆ ದಿನವನ್ನು ''ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಿಜಯ್ ದಿವಸ್'' (ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಿಜಯೋತ್ಸವದ ದಿನ) ಎಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜುಲೈ 1972ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಸಿಮ್ಲಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನ್ವಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರತ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿತು. == ವಿಶ್ವದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ == [[ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ]]ಯನ್ನು ದಾಟಲು ತನ್ನ ಅರೆಸೇನೆ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಉಗ್ರಗಾಮಿ]]ಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಟು ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite book | author=Hassan Abbas|title=Pakistan's Drift Into Extremism: Allah, The Army, And America's War On Terror|publisher=M.E. Sharpe|year=2004|isbn=0-7656-1497-9}} ಪುಟ 173; [http://www.ipcs.org/whatsNewArticle11.jsp?action=showView&amp;kValue=1647&amp;status=article&amp;mod=b ರಿವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್: ವಾಸ್ ಇಟ್ ಎ ಫೈಲ್ಯೂರ್ ಫಾರ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ಸ್ ಸೇನೆ?, IPCS]</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅತಿಕ್ರಮಣವನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರಿ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ]]ರ ಕದನಕ್ಕೆ ತಳಕು ಹಾಕಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ [[ತೋರಿಕೆಯ ನಿರಾಕರಣೆ]] ಮಾಡಿದ್ದು ಕೊನೆಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ಸು ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref name="dawn">{{cite web| url=http://www.dawn.com/weekly/cowas/990711.htm|title=Lesson learnt?|work=[[dawn]]|date=2006-07-24|publisher=| accessdate=2009-08-02}}</ref> ಮೈಕೊರೆಯುವ ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಪಡೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಯುದ್ಧ ನಡೆದಿದ್ದು, ಕಳಪೆ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗೆ ನೆಲವನ್ನು ಕಬಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಲೀ, ಅನುಕೂಲವಾಗಲೀ ಎರಡೂ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಹಿರಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯು ಈ ಅತಿಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಸೈನಿಕರಿಗೆ [[ನಿಶಾನ್-ಎ-ಹೈದರ್]](ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸೇನಾ ಗೌರವ) ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಇನ್ನೂ 90 ಸೈನಿಕರಿಗೆ [[ಮರಣೋತ್ತರ]]ವಾಗಿ [[wikt:gallantry|ಶೌರ್ಯ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಿದ್ಯಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದೃಢವಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಜನರಲ್ ನಡುವಿನ [[ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ]] ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಭಾರತ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ "ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಗಳ ಹಿಂಭಾಗದ ಚರ್ಮ ನಮ್ಮ ಕೈಗಳಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು"<ref>{{cite web|url=http://www.india-today.com/kargil/audio.html|title=Transcripts of conversations between Lt Gen Mohammad Aziz, Chief of General Staff and Musharraf|work=India Today|publisher=|accessdate=2009-05-20|archive-date=2008-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080701220255/http://www.india-today.com/kargil/audio.html|url-status=dead}}</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಜನಲರ್ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಇದನ್ನು "ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಟ್ಟುಕತೆ"ಯೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದೆ. ಇದರ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಹಲವಾರು ವೈರುಧ್ಯದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. LOC ಸ್ವತಃ ವಿವಾದಿತ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮ‌ೂಲಕ ಅತಿಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.atimes.com/ind-pak/AG07Df01.html |title=U.S. ಬ್ರೋಕರ್ಸ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪೀಸ್ ಬಟ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್ ರಿಮೇನ್ |access-date=2009-12-17 |archive-date=2012-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618043755/http://atimes.com/ind-pak/AG07Df01.html |url-status=dead }}</ref> ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ವಿಶಾಲ ಕಾಶ್ಮೀರ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ತಳಕು ಹಾಕಿ [[ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಂಘರ್ಷ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ಕೂಡ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅಂತಹ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನಿಲುವಿಗೆ ವಿಶ್ವವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಮಂದಿಯ ಬೆಂಬಲ ಮಾತ್ರ ದೊರಕಿತು.<ref name="ASEAN">{{cite web| url=http://www.tribuneindia.com/1999/99jul25/world.htm#6|title=ASEAN backs India's stand|work=[[The Tribune]]|date=2006-07-24|publisher=| accessdate=2009-05-20}}</ref> ಭಾರತದ ಪ್ರತಿದಾಳಿಗಳ ರಭಸ ತೀವ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಅಮೆರಿಕದ ಬೆಂಬಲ ಗಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು [[ಜುಲೈ 4]]ರಂದು ವಿಮಾನವೇರಿದರು. ಆದರೆ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ತಪ್ಪಿಗಾಗಿ ಷರೀಫ್ ಅವರನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ಅವರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನೆಲದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಲಹೆಯಿತ್ತರು. ''ಷರೀಫ್ ಕ್ರಮಗಳು ಗೊಂದಲಮಯ'' ವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಕ್ಲಿಂಟನ್ [[ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಂತರ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿವಾದವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗುರಿಯಿಂದ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರು ಲಾಹೋರ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ''ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಮ‌ೂಲಕ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿದೆ'' ಎಂದು ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite book | author=Bill Clinton | title=[[My Life (Bill Clinton autobiography)|My Life]] | publisher=[[Random House]] | year=2004|isbn=0-375-41457-6}}, ಪುಟ 865</ref> ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ಸಂಘರ್ಷ ಉಲ್ಬಣಿಸಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಾಗದಂತೆ LoCಯನ್ನು ದಾಟದಿರುವ ಭಾರತದ ಸಂಯಮವನ್ನು ಅವರು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/399897.stm ಡೈಲಾಗ್ ಕಾಲ್ ಅಮಿಡ್ ಫ್ರೆಷ್ ಫೈಟಿಂಗ್-] - [[BBC ನ್ಯೂಸ್]] </ref> [[ಜಿ8]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕೂಡ ಭಾರತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು ಮತ್ತು [[ಕೊಲೊಗ್ನೆ]] ಶೃಂಗಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ LOC ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದವು. [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಕೂಡ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ LOC ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.cnn.com/WORLD/asiapcf/9907/02/kashmir.pakistan/| title=India encircles rebels on Kashmir mountaintop| work=[[CNN]]| publisher=| accessdate=2009-05-20| archive-date=2008-06-14| archive-url=https://web.archive.org/web/20080614150423/http://www.cnn.com/WORLD/asiapcf/9907/02/kashmir.pakistan/| url-status=dead}}CNN</ref> LoCಯ ಸಂಘರ್ಷ ಪೂರ್ವನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಪಡೆಗಳನ್ನು ವಾಪಸ್ ಕರೆಸಿಕೊಂಡು, ಗಡಿ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರ [[ಚೀನಾ]] ಕೂಡ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. LOCಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸದಿರುವ ಭಾರತದ ನಿಲುವನ್ನು [[ಏಸಿಯಾನ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೇದಿಕೆ]] ಮುಂತಾದ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕೂಡ ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡ ಎದುರಿಸಿದ ಷರೀಫ್, ಭಾರತದ ನೆಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಉಳಿದ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ಷರೀಫ್ ಹೊರಡಿಸಿದ ಜಂಟಿ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿವಾದಗಳ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಮಾತುಕತೆ ಆರಂಭವೇ ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯೆಂಬ ಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news| url=http://www.cnn.com/WORLD/asiapcf/9907/05/kashmir.02/| title=Text of joint Clinton-Sharif statement| work=CNN| publisher=| accessdate=2009-05-20| archive-date=2008-05-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20080516134001/http://www.cnn.com/WORLD/asiapcf/9907/05/kashmir.02/| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.acronym.org.uk/dd/dd39/39kash.htm| title=Disarmament Diplomacy - Complete texts of Indian and Pakistani statements following Pakistan's decision to withdraw its troops in Kargil| work=| publisher=| accessdate=2009-05-20| archive-date=2008-12-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20081205044657/http://www.acronym.org.uk/dd/dd39/39kash.htm| url-status=dead}}</ref> == ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ===ಭಾರತ=== [[file:Operation Vijay Medal.png|thumb|ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್ ಪದಕ - ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು]] ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಶೌರ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಯೋಧರು ಶೌರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://indianarmy.nic.in/PVC/pvc.html |title=ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ ವಿಜೇತರು |access-date=2009-12-17 |archive-date=2013-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130815195436/http://indianarmy.nic.in/PVC/pvc.html |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | ಪದಕ ! scope="col" | ಶ್ರೇಣಿ ! scope="col" | ಹೆಸರು ! scope="col" | ಘಟಕ ! scope="col" | ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- | [[ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ]]|| ಗ್ರೇನೆಡಿಯರ್||ಯೋಗೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್|| 18 ಗ್ರೇನೆಡಿಯರ್ಸ್||<ref>{{cite web |title=YOGENDER SINGH YADAV {{!}} Gallantry Awards |url=https://gallantryawards.gov.in/Awardee/yogender-singh-yadav |website=gallantryawards.gov.in |access-date=9 April 2020 |archive-date=11 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811064623/https://www.gallantryawards.gov.in/Awardee/yogender-singh-yadav |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Param Vir Chakra (PVC), Awardee: Grenadier Yogendra Singh Yadav, PVC @ TWDI |url=http://twdi.in/node/1078 |website=twdi.in |access-date=9 April 2020 |archive-date=30 March 2020 |archive url=https://web.archive.org/web/20200330024915/http://twdi.in/node/1078 |url-status=live }}</ref> |- |[[ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ]]||ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್||[[ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾಂಡೆ]]||1/11 ಗೋರ್ಖ ರೈಫೈಲ್ಸ್||<ref>{{cite web |title=MANOJ KUMAR PANDEY {{!}} Gallantry Awards |url=https://gallantryawards.gov.in/Awardee/manoj-kumar-pandey |website=gallantryawards.gov.in |access-date=9 April 2020 |archive-date=12 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812205011/https://www.gallantryawards.gov.in/Awardee/manoj-kumar-pandey |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Param Vir Chakra (PVC), Awardee: Lt Manoj Kumar Pandey, PVC @ TWDI |url=http://twdi.in/node/1067 |website=twdi.in |access-date=9 April 2020 |archive-date=7 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307235409/http://twdi.in/node/1067 |url-status=live }}</ref> |- |[[ಪರಮ ವೀರ ಚಕ್ರ]]|| ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ || [[ವಿಕ್ರಮ್ ಬತ್ರಾ]]||13 JAK ರೈಫೈಲ್ಸ್||<ref>{{cite web |title=VIKRAM BATRA {{!}} Gallantry Awards |url=https://gallantryawards.gov.in/Awardee/vikram-batra |website=gallantryawards.gov.in |access-date=9 April 2020 |archive-date=12 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812204913/https://www.gallantryawards.gov.in/Awardee/vikram-batra |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=Param Vir Chakra (PVC), Awardee: Capt Vikram Batra, PVC @ TWDI |url=http://twdi.in/node/1059 |website=twdi.in |access-date=9 April 2020 |archive-date=8 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308082043/http://twdi.in/node/1059 |url-status=live }}</ref> |- |} * 18 ಗ್ರೇನೇಡಿಯರ್ಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಗ್ರೆನೇಡಿಯರ್ [[ಯೋಗೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್]] [[ಪರಮವೀರ ಚಕ್ರ]]ವನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹತರಾಗಿದ್ದು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಯೋಧರಾಗಿದ್ದು, ಯೋಗೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. * ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ [[ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್ ಪಾಂಡೆ]], ಗೋರ್ಖಾ ರೈಫಲ್ಸ್, [[ಪರಮವೀರ ಚಕ್ರ]] ಮರಣೋತ್ತರ. * ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ [[ವಿಕ್ರಮ್ ಬಾತ್ರಾ]], 13 JAK ರೈಫಲ್ಸ್ [[ಪರಮವೀರ ಚಕ್ರ]] ಮರಣೋತ್ತರ. * ರೈಫಲ್‌ಮನ್ [[ಸಂಜಯ್ ಕುಮಾರ್]], 13 JAK ರೈಫಲ್ಸ್, [[ಪರಮವೀರ ಚಕ್ರ]]. ಇಬ್ಬರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರು ನಿಷಾನ್-ಎ-ಹೈದರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.shaheedfoundation.org/NishaneHaider.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-17 |archive-date=2014-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140812211253/http://www.shaheedfoundation.org/nishanehaider.asp |url-status=dead }}</ref> *ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ [[ಕರ್ನಲ್ ಶೇರ್ ಖಾನ್]] ನಿಷಾನ್-ಎ-ಹೈದರ್, ಮರಣೋತ್ತರ. * ಹವಾಲ್ದಾರ್ [[ಲಾಲಕ್ ಜಾನ್]], ನಾರ್ಥರ್ನ್ ಲೈಂಟ್ ಇನ್‌ಫೇಂಟ್ರಿ, ನಿಷಾನ್-ಎ-ಹೈದರ್, ಮರಣೋತ್ತರ. == ಮಾಧ್ಯಮದ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ == ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೇಲೆ [[ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ ಕುರಿತಂತೆ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಫೋಟಕಕಾರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಬಂದ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸುದ್ದಿ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು <ref>ಇಂಡಿಯಾಾಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಸಿಯರ್ ಬಾಂಬ್ ಬೈ ಜಾರ್ಜ್ ಪರ್ಕೋವಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಪ್ರೆಸ್, 2002 ISBN 0-520-23210-0, ಪುಟ 473</ref> ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಜಾಲತಾಣ]]ಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದವು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಘರ್ಷವು [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ "ಜೀವಂತ" ಯುದ್ಧವೆನಿಸಿತು.<ref>{{cite web| url=http://www.ciaonet.org/olj/sa/sa_00saa01.html| first=A.K.| last=Sachdev| title=Media Related Lessons From Kargil - Strategic Analysis: January 2000 (Vol. XXIII No. 10)| work=| publisher=| accessdate=2009-05-20}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅದಕ್ಕೆ [[ಮಾಧ್ಯಮ]]ಗಳು ಕೂಡ ವಿಸ್ತ್ರತ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಜನರಲ್ಲಿ [[ದೇಶಭಕ್ತಿ]]ಯ ಭಾವನೆಗಳು ಉದ್ದೀಪನಗೊಂಡವು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಘರ್ಷ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ [[ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಚಾರ]] ಯುದ್ಧವಾಗಿ ತಿರುಗಿತು, ಆಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಗಳಲ್ಲಿ ವೈರುಧ್ಯದ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ [[ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯ]]ದ ಚಾನೆಲ್ [[PTV]] ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ,<ref>{{cite web |title=Centre bans PTV |url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990603/ige03090.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081202051334/http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990603/ige03090.html |archive-date=2008-12-02 |accessdate=2009-05-20 |work= |publisher=}}[[ಇಂಡಿಯಾನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] ಜೂನ್ 3, 1999</ref> ಅಲ್ಲಿಂದ ಬರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ [[ಸುದ್ದಿ ನಿರ್ಬಂಧ]] ವಿಧಿಸಿತು, ಮತ್ತು ''[[ಡಾನ್]]'' ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಯ [[ಆನ್‌ಲೈನ್]] ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಿತು.<ref>[http://www.lib.virginia.edu/area-studies/SouthAsia/SAserials/Dawn/1999/17jul99.html#delh ಡೆಲ್ಲಿ ಲಿಫ್ಟ್ಸ್ ಬ್ಯಾನ್ ಆನ್ ಡಾನ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್, PTV ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202074127/http://www.lib.virginia.edu/area-studies/SouthAsia/SAserials/Dawn/1999/17jul99.html#delh |date=2008-12-02 }} ಡಾನ್ ವೈರ್ ಸರ್ವಿಸ್ 17 ಜುಲೈ 1999</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಹರಣವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮಾಧ್ಯಮ ಟೀಕಿಸಿತು, ಆದರೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ]]ಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ನಿಲುವು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡವು. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ತನ್ನ ನಿಲುವಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲ ಗಳಿಸುವ ಯತ್ನವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ''[[ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳಿಗೆ ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು]]'' ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ವಿದೇಶಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಜಾಹೀರಾತು]]'' ಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷ ಕುರಿತ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref>[http://www.hinduonnet.com/fline/fl1619/16191300.htm ಎ ಡಿಫರೆಂಟ್ ವ್ಯೂ ಆಫ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಬೈ ರಷೀದಾ ಭಗತ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202110814/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1619/16191300.htm|date=2008-12-02}} ಸಂಪುಟ 16 - ಇಷ್ಯೂ 19, ಸೆ. 11 - 24, 1999 [[ದಿ ಫ್ರಂಟ್‌ಲೈನ್]]</ref> [[ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ದ]]ವನ್ನು [[CNN]] ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಯುದ್ಧ ವಲಯದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು.(ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಸಾರ ಮುಂದುವರಿದಾಗಲೇ ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪಡೆಗಳು ಹಾರಿಸಿದ ಶೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲೊಂದು [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಬಡಿದಿತ್ತು).<ref>[http://www.indiantelevision.com/newsletter/070699/dd070699.htm ಪಾಕ್ TV ಬ್ಯಾನ್ ಗೆಟ್ಸ್ ಗುಡ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್]</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಖಾಸಗಿ ಒಡೆತನದ [[ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮಾಧ್ಯಮ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವುದು ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಮಾಧ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಪಾರದರ್ಶಕತೆ]]ಯಿರುವುದರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಾರ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಜನತೆಯನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು [[ಕರಾಚಿ]]ಯ [[ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ]]ವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪತ್ರಕರ್ತರೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.rediff.com/news/1999/jul/20media.htm ಪಾಕ್ ಮೀಡಿಯ ಲ್ಯಾಮೆಂಟ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಅಪಾರ್ಚ್ಯುನಿಟಿ] - ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು [[Rediff.com]]</ref> ಭಾರತದ ನಿಲುವಿಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳ ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಪಶ್ಚಿಮ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತಿತರ ತಟಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮ‌ೂಲದ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವೇ ಹೆಚ್ಚು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾದ ಭಾರತದ ಮಾಧ್ಯಮ ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸೇನೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೈಗೊಂಡ ವೇಳೆ [[ಸೇನೆಯ ವರ್ಧಕ]]ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ನೈತಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯ]] ಉದ್ದೀಪಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತೆಂದು ಭಾರತದ ಕೆಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.defencejournal.com/2000/aug/role-media-war.htm ದಿ ರೋಲ್ ಆಫ್ ಮೀಡಿಯ ಇನ್ ವಾರ್-ಸುಲ್ತಾನ್ M ಹಾಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706045959/http://www.defencejournal.com/2000/aug/role-media-war.htm |date=2009-07-06 }}, [http://pib.nic.in/feature/feyr2000/fjul2000/f210720001.html ಪ್ರೆಸ್ ಇನ್ಫರ್‌ಮೇಷನ್ ಬ್ಯೂರೊ,ಇಂಡಿಯಾ]</ref> ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರತೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಿಶ್ವ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕುರಿತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತನ್ನ ನಿಲುವಿನಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯಯುತ [[ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮನ್ನಣೆ]] ಪಡೆಯಲು ನೆರವಾಯಿತು. == WMDಗಳು ಮತ್ತು ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಅಂಶ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಎರಡೂ [[ಸಮೂಹ ವಿನಾಶಕ ಅಸ್ತ್ರ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಘರ್ಷ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪ ತಾಳಿದರೆ [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ತಿರುಗಬಹುದೆಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು 1998ರಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ್ದವು.(ಭಾರತ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು 1974ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲ [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.) ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಗಳ ಹೆಚ್ಚಳದ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿದೆಯೆಂದು ಅನೇಕ [[ಪಂಡಿತರು]] ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಬಳಿಕ ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಘರ್ಷ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಅದು ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆಯುವ ಮುನ್ನ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಸೀಮಿತ ಸಂಘರ್ಷ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ತನ್ನ [[ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ]]ದಿಂದ "ಯಾವುದೇ ಅಸ್ತ್ರ" ಬಳಸಲು ಹಿಂಜರಿಯದೆಂದು [[ಮೇ 31]]ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ [[ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ]] [[ಶಮ್ಶೇದ್ ಅಹ್ಮದ್]] ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಳವಳಗಳು ಹೆಚ್ಚಿತು.<ref>ಕ್ಯೋಟೆಡ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಸ್ ಡೆಸ್ಕ್, “ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಮೆ ಯ್ಯೂಸ್ ಎನಿ ವೆಪನ್,” ದಿ ನ್ಯೂಸ್, ಮೇ 31, 1999.</ref> ಯುದ್ಧ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪ್ರತಿದಾಳಿಯ ಬೆದರಿಕೆಯಿರುವುದನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೆನೆಟ್‌]] ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ಈ ನಂಬಿಕೆ ಬಲಗೊಂಡಿತು. ಅಗತ್ಯಬಿದ್ದಾಗ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿದ್ದರೆ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೇ ಅರ್ಥಹೀನವೆನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.nd.edu/~krocinst/ocpapers/op_18_2.pdf ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ಸ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ವೆಪನ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ] ([[PDF]]) </ref> ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಇಂತಹ ದ್ವಂದ್ವ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೆಂದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಯಿತು. [[ಅಮೆರಿಕ]] ಮತ್ತು USSR ನಡುವೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಪರಸ್ಪರ ಖಾತರಿಯ ವಿನಾಶ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧಾಳುಗಳು ತಂತ್ರೋಪಾಯದ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೀಮಿತ ಪರಮಾಣು ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉಭಯ 1998ರಲ್ಲಿ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಬಳಿಕ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆ ತನ್ನ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉತ್ಸಾಹಗೊಂದು, ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತೆಂದು ಅನೇಕ ತಜ್ಞರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=17967 ಆಪ್ಶನ್ಸ್ ಅವೈಲೆಬಲ್ ಟು ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಟು ಕೌಂಟರ್ ಎ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಇರಾನ್ - ಜಾರ್ಜ್ ಪರ್ಕೊವಿಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112075840/https://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=17967|date=2008-01-12}}- ಹೌಸ್ ಆರ್ಮ್‌ಡ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಸಮಿತಿ ಎದುರು ಜಾರ್ಜ್ ಪರ್ಕೊವಿಕ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯ,[http://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=17967] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112075840/https://www.carnegieendowment.org/publications/index.cfm?fa=view&id=17967|date=2008-01-12}} ಫೆಬ್ರವರಿ 1,2006</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ತನ್ನ [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಸಿಡಿತಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಗಡಿಯ ಸಮೀಪ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದೆಯೆಂದು U.S.ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಮಾಹಿತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಂಘರ್ಷದ ಸ್ವರೂಪ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಡುಕಿನ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿತು. ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ [[ಯುದ್ಧದ ಬೆದರಿಕೆ ತಂತ್ರ]] ಬಳಸದಂತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮೀರಿದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದೀತು ಎಂದು ಬೆದರಿಕೆ ಕೂಡ ಹಾಕಿದರು. [[ಶ್ವೇತ ಭವನ]]ದ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರ ಹೇಳಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ಚಲನವಲನದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಷರೀಫ್ ನಿಜವಾಗಲೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದಂತೆ ಕಂಡರು ಮತ್ತು ಭಾರತ ಬಹುಶಃ ಇದೇ ರೀತಿ ಯೋಜಿಸಿರಬಹುದೆಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ಭಾರತ ಕೂಡ ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಸಜ್ಜಿತ [[ಖಂಡಾಂತರ ಕ್ಷಿಪಣಿ]]ಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಥವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಮೇ 2000ದಲ್ಲಿ ಡಾ.ಸಂಜಯ್ ಬದ್ರಿ-ಮಹಾರಾಜ್ ತಮ್ಮ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಪುರಾವೆ ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>''ಇಂಡಿಯಾ ಹ್ಯಾಡ್ ಡಿಪ್ಲೋಯ್ಡ್ ಅಗ್ನಿ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್, '', "ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್" ಲೇಖನ 19/6/2000 </ref> ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಸೇನಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಏಕಾಂಗಿತನ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಷರೀಫ್, ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ತೆರವು ಮಾಡುವಂತೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನೆಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು. ಜನರಲ್ ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್ ತಮಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡದೆಯೇ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಸಿಡಿತಲೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದರೆಂದು ಷರೀಫ್ ಬಳಿಕ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ [[ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.nation.com.pk/daily/july-2006/6/index16.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223045736/http://www.nation.com.pk/daily/july-2006/6/index16.php|archivedate=2007-12-23|title=Musharraf moved nuclear weapons in Kargil war|work=The Nation|accessdate=2009-05-27}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಸರಬರಾಜು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ಯುದ್ಧದ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಗಂಭೀರ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್ ತಮ್ಮ [[ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ]]ದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Memoirs"/> [[WMD]]ಯ ಬೆದರಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ರಾಸಾಯನಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕ ಅಸ್ತ್ರ]]ಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿತ್ತು. ಭಾರತವು ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಹೋರಾಟಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ನಪಾಲ್ಮ್]] ಮುಂತಾದ [[ಅಗ್ನಿಸ್ಪೋಟಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು]] ಕೂಡ ಬಳಸಿತೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆರೋಪಿಸಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಗೂ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಇತರ [[ಬಂದೂಕುಗಳ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಅನಿಲ ಮುಖ ಗವಸು]]ಗಳ ರಹಸ್ಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಭಾರತ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಭಾರತ ತನ್ನ ಬಾಂಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆಯೆಂಬ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆರೋಪಗಳು ನಿರಾಧಾರವೆಂದು ಅಮೆರಿಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು [[OPCW]] ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದವು.<ref>[http://www.nti.org/e_research/profiles/India/Chemical/2324_2698.html NTI: ಕಂಟ್ರಿ ಓವರ್‌ವಿವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820033051/http://nti.org/e_research/profiles/India/Chemical/2324_2698.html|date=2008-08-20}} - [[ನ್ಯೂಕ್ಸಿಯರ್ ತ್ರೀಟ್ ಇನ್ಫಿಯೇಟಿವ್]]</ref> == ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳು == === ಭಾರತ === [[ಚಿತ್ರ:Vajpayee Victory.jpg|thumb|180px|right|ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಬಳಿಕ ವಿಜಯದ V ಸಂಕೇತ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ PM ಎ.ಬಿ.ವಾಜಪೇಯಿ, ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಕೂಟ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತ್ತು.ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಅವರು ನಿಭಾಯಿಸಿದ ರೀತಿ ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಚಯಿಸುವಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.]] ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಫೆ.2000ದವರೆಗೆ, [[ಭಾರತೀಯ ಷೇರುಪೇಟೆ]] 30% ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಜೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸೇನೆ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಚ್ಚಳಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. [[ದೇಶಭಕ್ತಿ]]ಯು ಉಕ್ಕೇರಿತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>[http://www.time.com/time/asia/magazine/2000/0410/india.kargil.html ದಿ ಸ್ಪಾಯಿಲ್ಸ್ ಆಫ್ ವಾರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050506130152/http://www.time.com/time/asia/magazine/2000/0410/india.kargil.html |date=2005-05-06 }}, [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/381006.stm ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್ ಇಟ್ಸ್ 'ಬಾಯ್ಸ್']</ref> [[ಪೈಲಟ್]] [[ಅಜಯ್ ಅಹುಜಾ]] ಅವರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪಡೆಗಳು ಅವರ ದೇಹವನ್ನು[[ಛಿದ್ರ]]ಗೊಳಿಸಿತ್ತೆಂದು ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಪೈಲಟ್ ಅಜಯ್ ಅಹುಜಾ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮದ ವರದಿಗಳು ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು. ಯುದ್ಧವು ಭಾರತದ ಸೇನೆಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಸತ್ತವರಲ್ಲಿ ನೂತನವಾಗಿ [[ನೇಮಕಗೊಂಡ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೇ]] ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ದ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಬಳಿಕ, [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಭಾರತ ಹೊಡೆರುಳಿಸಿದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಘಟನೆ]]ಯು ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷದ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಹೊತ್ತಿಸುವ ಆತಂಕ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಇತ್ತು. ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ ಕಡಿದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಸ್ವದೇಶೀ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಭಾರತ ತನ್ನ [[ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್]] ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>[http://www.financialexpress.com/news/Centre-files-second-affidavit-in-Kargil-scam/131793/ ಸೆಂಟರ್ ಫೈಲ್ಸ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಇನ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸ್ಕ್ಯಾಮ್] [[ದಿ ಫೈನಾನ್ಫಿಯಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]] ಏಪ್ರಿಲ್ 14, 2005 </ref> ಸೇನಾ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು<ref>{{Cite web |url=http://www.tribuneindia.com/2001/20011212/edit.htm#2 |title=ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕಫಿನ್ ಸ್ಕಾಮ್ |access-date=2009-12-17 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102024451/http://www.tribuneindia.com/2001/20011212/edit.htm#2 |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅತಿಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಊಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನುಸುಳುಕೋರರ ಗುರುತು/ಸಂಖ್ಯೆ ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ [[RAW]] ಮುಂತಾದ [[ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದವು. ಭಾರತದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಆಂತರಿಕ ಅಂದಾಜು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೈಫಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೊಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಯಿತು.[[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ವಾದ]]ದಿಂದ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ಮತ್ತು "ಆತ್ಮತೃಪ್ತಿ"ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ವೈಫಲ್ಯಗಳು ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. [[ಆದೇಶ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು, ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದ ಸೇನಾಪಡೆ ಮತ್ತು ಬೋಫೋರ್ಸ್ ರೀತಿಯ ದೊಡ್ಡ [[ಒಳವ್ಯಾಸ]]ದ ಕೊಳವೆಯ ಬಂದೂಕುಗಳ ಅಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ ಗಮನಸೆಳೆಯಿತು.<ref>''ವಾರ್ ಎಗೇನಸ್ಟ್ ಎರರ್'', [[ಕವರ್ ಸ್ಟೋರಿ]] ಆನ್ [[ಔಟ್‌ಲುಕ್]], ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2005,([http://www.outlookindia.com/full.asp?fodname=20050228&fname=Cover+Story+%28F%29&sid=1 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎಡಿಷನ್])</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ ಅತಿಕ್ರಮಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿವೃತ್ತ [[ಏರ್ ಚೀಫ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] ಎ.ವೈ.ಟಿಪ್ನಿಸ್ ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪೂರ್ಣದಾಳಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವೇದ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಲಿಕ್ ಅವರಿಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ [[ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಗನ್‌ಶಿಪ್]] ನೆರವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕೋರಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಟಿಪ್ನಿಸ್ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/2115734.cms ಆರ್ಮಿ ವಾಸ್ ರಿಲಕ್ಟೆಂಟ್ ಟು ಟೆಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಎಬೌಟ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್: ಟಿಪ್ನಿಸ್] 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 - [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]</ref> ಸಂಘರ್ಷದ ಬಳಿಕ ಕೂಡಲೇ, LOCಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇಲಿ ಹಾಕುವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಡ್ಡಿಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದ ತನ್ನ ಈ ಹಿಂದಿನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಭಾರತ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>[http://www.india-today.com/webexclusive/dispatch/20010421/vinayak.html ಫೆನ್ಸಿಂಗ್ ಡ್ಯುಯಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061027052910/http://www.india-today.com/webexclusive/dispatch/20010421/vinayak.html|date=2006-10-27}} - [[ಇಂಡಿಯಾಾ ಟುಡೆ]]</ref> ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಘರ್ಷದ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ಹಿಂದೆಯೇ [[ಲೋಕಸಭೆ]]ಗೆ ನಡೆದ [[13ನೇ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು]] [[NDA]] ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಹುಮತದ [[ಜನಾದೇಶ]]ವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. [[ಲೋಕಸಭೆ]]ಯ 545 ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 303 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1999ರಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಸೀಮಿತ ಬೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ ಭಾರತದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ-ಅಮೆರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು]] ಸುಧಾರಿಸಿದವು.<ref>ಇಂಡಿಯಾ ಚೇಂಜಸ್ ಕೋರ್ಸ್ ಪಾಲ್ ಆರ್.ಡೆಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಅವರಿಂದ, ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, 2001, ISBN 0-275-97308-5, ಪುಟ 117-118</ref> ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಿವೇಚನಾಯುಕ್ತವಾಗಿ ಫಿರಂಗಿ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು [[ಮಾನವರಹಿತ ವಿಮಾನಗಳು]],ಲೇಸರ್ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಬಾಂಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]]ಗಳು ಮುಂತಾದ [[ಸಾಮಗ್ರಿ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ನೆರವು ನೀಡಿದ [[ಇಸ್ರೇಲ್ ಜತೆಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಂಡಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20121020211637/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_30-7-2002_pg7_37 ನ್ಯೂಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಫ್ರೊಮ್ ''ಡೇಲಿ ಟೈಮ್ಸ್'' (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್)] ಮತ್ತು [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3088780.stm BBC] ಸಂಘರ್ಷದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಇಸ್ರೇಲಿ ಸೇನೆ]] ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ</ref> === ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪರಾಮರ್ಶೆ ಸಮಿತಿ === ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] [[ಸರ್ಕಾರ]], ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದ ಭಾರತದ ಗುಪ್ತಚರ ವೈಫಲ್ಯಗಳ ಪರಾಮರ್ಶೆಗಾಗಿ ತನಿಖಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಸಮಿತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಕ [[ಕೆ.ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದ ಭದ್ರತೆ ಜೊತೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಸಂದರ್ಶಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸಮಿತಿಯ ಅಂತಿಮ ವರದಿ ('ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ವರದಿ'ಯೆಂದು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ)<ref>{{cite web|url=http://news.indiamart.com/news-analysis/kargil-subrahmanyam--6975.html|title=Kargil : Subrahmanyam Committee’s Report|work=Indian News|publisher=|accessdate=2009-10-20|archive-date=2006-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20061019174555/http://news.indiamart.com/news-analysis/kargil-subrahmanyam--6975.html|url-status=dead}}</ref> ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಗುಪ್ತಚರ]] ಸೇವೆಯ ಪುನರ್ರಚನೆಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/20000320/ied20064.html|title=Kargil report shows the way|work=Indian Express|publisher=|accessdate=2009-10-20}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ವರದಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಅತಿಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿನ ವೈಫಲ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಯಾರ ಮೇಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೊಣೆ ವಹಿಸದೇ ಜಾರಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದ [[ಭಾರತ]]ದ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.<ref>[http://books.google.co.in/books?id=XnzRttnqExUC ಪುಟ 56-60 ದೀಕ್ಷಿತ್, JN, " ಇಂಡಿಯಾ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಇನ್ ವಾರ್ &amp; ಪೀಸ್", ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, 2002] </ref> ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಶತ್ರು]]ಗಳ ನುಸುಳುವಿಕೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದ ಮತ್ತು ತರುವಾಯದ ನಡುವಳಿಕೆಗಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯ [[ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್]] ಸುರೀಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ದೋಷಾರೋಪ ಹೊರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕೂಡ ಸಮಿತಿಯು ವಿವಾದದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿತು. ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುರೀಂದರ್ ಸಿಂಗ್‌ ಮೇಲೆ ದೋಷಾರೋಪ ಹೊರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದವು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಿಂಗ್ ನುಸುಳುವಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಹಿರಿಯ [[ಸೇನೆ]] ಕಮಾಂಡರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಉನ್ನತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೆಂದು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ವಾದ ಮಂಡಿಸಿದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2000/feb/16kargil.htm|title=Army's Kargil inquiry indicts Brig Surinder Singh|work=Rediff|publisher=|accessdate=2009-10-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2001/07/01/stories/05011344.htm|title=Scapegoat for the system|work=The Hindu|publisher=|accessdate=2009-10-20|archive-date=2012-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104060144/http://www.hindu.com/2001/07/01/stories/05011344.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1813/18130410.htm|title=The sacking of a Brigadier|work=Frontline|publisher=|accessdate=2009-10-20|archive-date=2001-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20010908024051/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1813/18130410.htm|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದಿನ ವಾಡಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಅಂತಿಮ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1722/17220240.htm|title=THE KARGIL STORY|work=The Hindu|publisher=|accessdate=2009-10-20|archive-date=2001-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20011220052833/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1722/17220240.htm|url-status=dead}}</ref> ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಉಪಭಾಗಗಳು [[ಸರ್ಕಾರ]]ದ [[ವರ್ಗೀಕೃತ ಮಾಹಿತಿ]] ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದು, ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ವರದಿಯ ಉಪಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ]] [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ]], [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] ಮತ್ತು [[ವಿ.ಪಿ.ಸಿಂಗ್]] ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಣೆಗಳಿತ್ತು ಎಂದು [[ಕೆ.ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] ಬಳಿಕ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.informaworld.com/smpp/content~content=a791915926~db=all|title=Narasimha Rao and the Bomb|work=informaworld|publisher=|accessdate=2009-10-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20041229/edit.htm#6|title=P.V. Narasimha Rao and the Bomb|work=The Tribune|publisher=|accessdate=2009-10-20}}</ref> === ಪಾಕಿಸ್ತಾನ === ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕಾಂಗಿತನ ಎದುರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅದಾಗಲೇ ಚೂರಾಗಿದ್ದ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತಷ್ಟು ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು.<ref>[http://www.salon.com/news/feature/1999/10/13/reacts/print.html ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ವ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ಒಪೀನಿಯನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ಸ್ ಎಕಾನಮಿ, ದಿ ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸೇನೆ ಕೂಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091220041521/http://www.salon.com/news/feature/1999/10/13/reacts/print.html |date=2009-12-20 }}, [http://www.acdis.uiuc.edu/Research/S&amp;Ps/2003-04-Wi/S&amp;P-Wi-2003/promise_pakistan.html ದಿ ಪ್ರಾಮಿಸ್ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪರಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಬೈ ಫೈಸಾಲ್ ಚೀಮಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060901143849/http://www.acdis.uiuc.edu/Research/S%26Ps/2003-04-Wi/S%26P-Wi-2003/promise_pakistan.html |date=2006-09-01 }}</ref><ref name="Samina Ahmed">[http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/1209/diplomatic_fiasco.html ಸಮೀನ ಅಹ್ಮದ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804180723/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/1209/diplomatic_fiasco.html|date=2011-08-04}}[http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/1209/diplomatic_fiasco.html "ಡಿಪ್ಲೋಮಾಟಿಕ್ ಫಿಯಾಸ್ಕೊ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ಸ್ ಫೇಲೂರ್ ಆನ್ ದಿ ಡಿಪ್ಲೋಮಾಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ ನಲ್ಲಿಫೈಸ್ ಇಟ್ಸ್ ಗೇನ್ಸ್ ಆನ್ ಬಾಟಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804180723/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/1209/diplomatic_fiasco.html|date=2011-08-04}} (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಲ್ಫರ್ ಸೆಂಟರ್ [[ಕೆನಡಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್]])</ref> [[ನಾರ್ಥರ್ನ್ ಲೈಟ್ ಇನ್‌ಫೇಂಟ್ರಿ]]ಯ ಅನೇಕ ಘಟಕಗಳು ಭಾರೀ ಸಾವು ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರಿಂದ ವಾಪಸಾತಿ ಬಳಿಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಡೆಗಳ ನೈತಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="Summary"/><ref>[http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/1002/friend_for_all_seasons.html ಸಮೀನಾ ಅಹ್ಮದ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114856/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/1002/friend_for_all_seasons.html|date=2016-03-04}} [http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/1002/friend_for_all_seasons.html "ಎ ಫ್ರೆಂಡ್ ಫಾರ್ ಆಲ್ ಸೀಸನ್ಸ್."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114856/http://belfercenter.ksg.harvard.edu/publication/1002/friend_for_all_seasons.html|date=2016-03-04}} (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಬೆಲ್ಫರ್ ಕೇಂದ್ರ, [[ಕೆನಡಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್)]]</ref> ಅನೇಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೃತದೇಹಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ನಿರಾಕರಿಸಿತು,<ref>[http://www.indianembassy.org/pic/PR_1999/July_1999/PR_July_15_1999.html "ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್ ಇಶ್ಯೂಡ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಡೆಲ್ಲಿ ರಿಗಾರ್ಡಿಂಗ್ ಬಾಡೀಸ್ ಆಫ್ ಟು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಆರ್ಮಿ ಆಫೀಸರ್ಸ್"] </ref><ref>[http://www.rediff.com/news/1999/jul/11karg1.htm "ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ರಿಫ್ಯೂಸಸ್ ಟು ಟೇಕ್ ಈವನ್ ಆಫೀಸರ್ಸ್ ಬಾಡೀಸ್"]</ref> ಈ ವಿಷಯದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಉತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ರೋಶ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಭುಗಿಲೆದ್ದವು.<ref>[http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006092505001100.htm&date=2006/09/25/&prd=th& ಮುಷರಫ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಟ್ರೂಥ್ ಎಬೌಟ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110503214522/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006092505001100.htm&date=2006%2F09%2F25%2F&prd=th&|date=2011-05-03}} - [[ದಿ ಹಿಂದು]] 25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006</ref><ref>ಸೆಕಂಡ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಸಿಟಿಜನ್ಸ್ ಎಂ. ಇಲ್ಯಾಸ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ, [[ದಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್(ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್)]], ಜುಲೈ 2000. ಲೇಖನದ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸ್ಕ್ಯಾನಡ್ ಆವೃತ್ತಿ [[PDF]]</ref> ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಡೆಯ ಸಾವು ನೋವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸದಿದ್ದರೂ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ 4,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳು ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಷರೀಫ್ ಬಳಿಕ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Hindu Sharif"/> "ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ತಮ್ಮ ಪಡೆಗಳ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಕುಗ್ಗಿಸಿದರೆ ತಮಗೆ ನೋವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್, ಭಾರತದ ಕಡೆ ಸಾವು ನೋವುಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=34665 |title=ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಮುಷರಫ್ ರಿಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಟು ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ಸ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಶುಯಲ್ಟ್ ಕ್ಲೇಮ್ಸ್ ಇನ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ |access-date=2009-12-17 |archive-date=2005-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050506125008/http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=34665 |url-status=dead }}</ref> ಯುದ್ಧ ಕುರಿತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, [[ಭಾರತದ ಸೇನೆ]] ವಿರುದ್ಧ ಜಯಸಾಧಿಸುವುದೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು,<ref name="Samina Ahmed"/> ಆದರೆ ಘಟನೆಗಳ ತಿರುವಿನಿಂದ ನಿರಾಶರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ವಾಪಸ್ ಪಡೆದಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು.<ref name="Hassan Abbas"/><ref>[http://www.wsws.org/articles/1999/aug1999/pak-a07.shtml ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಅಪೋಸಿಷನ್ ಪ್ರೆಸಸ್ ಫಾರ್ ಷರೀಫ್ಸ್ ರಿಸೈನೇಷ್ ಕೆ.ರತ್ನಾಯಕೆ ಅವರಿಂದ 7 ಆಗಸ್ಟ್ 1999], [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/389884.stm ಕ್ಯಾನ್ ಷರೀಫ್ ಡೆಲಿವರ್?], [http://www.stimson.org/southasia/?SN=SA20041217738 ಮೈಕೇಲ್ ಕ್ರೆಪಾನ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202155136/http://www.stimson.org/southasia/?SN=SA20041217738 |date=2008-12-02 }} "[http://www.stimson.org/southasia/?SN=SA20041217738 ದಿ ಸ್ಟೆಬಿಲಿಟಿ-ಇನ್‌ಸ್ಟೆಬಿಲಿಟಿ ಪ್ಯಾರಾಡಕ್ಸ್ ಇನ್ ಸೌತ್ ಏಷ್ಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202155136/http://www.stimson.org/southasia/?SN=SA20041217738 |date=2008-12-02 }}" ಹೆನ್ರಿ L.ಸ್ಟಿಮ್‌ಸನ್ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಬಳಕೆ</ref> ಭಾರತದ ನೆಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಇನ್ನುಳಿದ ಹೋರಾಟಗಾರರ [[ವಾಪಸಾತಿ]]ಗೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಷರೀಫ್ ಆದೇಶಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಸೇನೆ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದ ಭಾವನೆ ಕೆಲವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಷರೀಫ್ ಅವರಿಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಜನರಲ್ ಮುಷರಫ್ ಎಂದು ಮಾಜಿ [[CENTCOM]] ಕಮಾಂಡರ್ [[ಆಂಥೋನಿ ಜಿನ್ನಿ]], ಮಾಜಿ PM ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.weeklyvoice.com/site/index.php?option=com_content&task=view&id=1443&Itemid=66 |title=ಮುಷರಫ್ Vs. ಷರೀಫ್: ಹೂ ಇಸ್ ಲೈಯಿಂಗ್? |access-date=2026-07-13 |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011135734/http://weeklyvoice.com/site/index.php?option=com_content&task=view&id=1443&Itemid=66 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book | author=[[Tom Clancy]], Gen. Tony Zinni (Retd) and [[Tony Koltz]] | title=Battle Ready | publisher=[[Grosset & Dunlap]] | year=2004 | isbn=0-399-15176-1}}</ref> ಷರೀಫ್ ಅವರು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ದಾಳಿಗಳ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ವಹಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಉಭಯತ್ರರ ನಡುವೆ ಅಹಿತಕರ ವಾತಾವರಣ ಉಂಟಾಯಿತು. [[ಅಕ್ಬೋಬರ್ 12]], 1999ರಂದು ಜನರಲ್ ಮುಷರಫ್ ಅವರು ರಕ್ತರಹಿತ ''[[ಕ್ಷಿಪ್ರ ಕ್ರಾಂತಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಅವರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ [[ಬೇನಜಿರ್ ಭುಟ್ಟೊ]] ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧವನ್ನು "ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಹಾನ್ ಪ್ರಮಾದ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref>[http://farjinews.blogspot.com/2009/07/kargil-was-success-only-for-pervez-only.html ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಾಸ್ ಸಕ್ಸಸ್ ಓನ್ಲಿ ಫಾರ್ ಪರ್ವೇಜ್] </ref> "ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ವಿಶಾಲ ತಳಹದಿಯ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅನುಕೂಲದ ಫಲಿತಾಂಶ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದು" ಸೇನೆಯ ಅನೇಕ ಮಾಜಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ISI]](ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಖ್ಯ [[ಗುಪ್ತಚರ ದಳ]])ಕೂಡ ಭಾವಿಸಿತ್ತು.<ref>[http://www.ipcs.org/PakMedia05-UAug04.pdf ಸೆಲೆಕ್ಟ್ ಮೀಡಿಯಾ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಉರ್ದು ಮೀಡಿಯ ಇನ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್] ([[PDF]])</ref> "[[ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ದುರಂತಕ್ಕಿಂತ ಈ ಯುದ್ಧವು ದೊಡ್ಡ ಹಾನಿ" ಎಂದು ನಿವೃತ್ತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೇನಾ ಜನರಲ್, ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ [[ಆಲಿ ಕುಲಿ ಖಾನ್]] ಕಟುವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="kuli">[http://www.dnaindia.com/report.asp?NewsID=1056536 ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಾಸ್ ಎ ಬಿಗ್ಗರ್ ಡಿಸ್ಯಾಸ್ಟರ್ ದ್ಯಾನ್ 1971] - ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ [[ಆಲಿ ಕುಲಿ ಖಾನ್]] ಅವರ ಸಂದರ್ಶನ</ref> "ಯೋಜನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ತಂತ್ರೋಪಾಯದ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಲೋಪವಿದ್ದು,ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಸೈನಿಕರ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು" ಎಂದು ವಿಷಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="kuli"/><ref>[http://jang.com.pk/thenews/oct2006-weekly/books&amp;people-19-10-2006/index.html ರಿವ್ಯೂವ್ ಆಫ್ ಮುಷರಫ್ ಮೆಮೈರ್ಸ್ ಬೈ ಎಸ್.ಎ. ಹಲೀಮ್ ಜಾಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061124225759/http://jang.com.pk/thenews/oct2006-weekly/books%26people-19-10-2006/index.html |date=2006-11-24 }}, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19,2006</ref> ಇಡೀ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ವಾಪಸಾಗಿದ್ದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ಕೊನೇ ಪಕ್ಷ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಂಡನೆ ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿತು ಎಂದು ಜರೆಯಿತು.<ref>[http://www.dawn.com/weekly/ayaz/990709.htm ವಿಕ್ಟರಿ ಇನ್ ರಿವರ್ಸ್: ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಕ್ಲೈಂಬ್‌ಡೌನ್], [http://www.dawn.com/weekly/ayaz/990723.htm ಫಾರ್ ದಿಸ್ ಸಬ್‌ಮಿಷನ್ ವಾಟ್ ಗೇನ್?] [[ಅಯಾಜ್ ಅಮೀರ್]] ಅವರಿಂದ - [[ಡಾನ್(ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ)]]</ref> ಸಂಘರ್ಷದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರಾದರೂ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತನಿಖಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಿಲ್ಲ. ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ರಚಿಸಿದ ತನಿಖಾ ಸಮಿತಿಯು ಜನರಲ್ ಪರ್ವೇಜ್ ಮುಷರಫ್ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ [[ಸೇನೆ ಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರಣೆ]]ಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆಯೆಂದು ವಿವರಿಸಿರುವ [[ಶ್ವೇತ ಪತ್ರ]]ವನ್ನು 2006ರಲ್ಲಿ [[PML(N)]]ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಆದರೆ ಮುಷರಫ್ ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆ ಸಲುವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಆ ವರದಿಯನ್ನು ಕದ್ದರು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ದಾಳಿ ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ 11 ತಿಂಗಳು ಮೊದಲೇ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವು ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇನೆ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು ಎಂದು ಕೂಡ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.paktribune.com/news/index.shtml?151668 ಇಲ್ ಕನ್ಸೀವ್ಡ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಬೈ ಮುಷರಫ್ ಲೆಡ್ ಟು ಸೆಕೆಂಡ್ ಮೇಜರ್ ಸೇನೆ ಡಿಫೀಟ್ ಇನ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್: PML-N] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061022085431/http://www.paktribune.com/news/index.shtml?151668 |date=2006-10-22 }} ಪಾಕ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್, ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2006</ref> ಕಾರ್ಗಿಲ್ ದಾಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಷರೀಫ್ ಅವರ ಗಮನಕ್ಕೆ ಸೇನೆ ತರಲೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಾಜಿ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಜೂನ್ 2008ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7434427.stm ಕಾಲ್ ಫಾರ್ ಮುಷರಫ್ ಟ್ರೆಸನ್ ಟ್ರಯಲ್ ಬೈ ಎಂ.ಇಲಿಯಾಸ್ ಖಾನ್] [[BBC ನ್ಯೂಸ್‍‌]] ಜೂನ್ 3, 2008</ref>, ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಿದ್ಯಮಾನದ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಬೇಕೆಂಬ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಪುನಃ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://www.app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=40288&amp;Itemid=2 ಲಾಮೇಕರ್ಸ್ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೋಬ್ ಇಂಟು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಡಿಬ್ಯಾಕಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202121602/http://www.app.com.pk/en_/index.php?option=com_content&task=view&id=40288&Itemid=2 |date=2008-12-02 }} ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್, ಜೂನ್ 3, 2008,</ref><ref>[http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/04-Jun-2008/MNAs-seek-probe-into-Kargil-debacle MNAS ಸೀಕ್ ಪ್ರೋಬ್ ಇಂಟು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಡಿಬ್ಯಾಕಲ್ ಬೈ ನವೀದ್ ಭಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081202111503/http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/Politics/04-Jun-2008/MNAs-seek-probe-into-Kargil-debacle |date=2008-12-02 }} ದಿ ನೇಷನ್</ref> ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಘರ್ಷವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆದರೂ ಕೂಡ, ಅದು ನಡೆದುಕೊಂಡ ಸಂದರ್ಭ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅದರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದ ಬಳಿಕ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಘಟಿಸಿತ್ತು. LOCಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಕೂಡ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯಿತು. ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ನೂರಾರು ಸಶಸ್ತ್ರ ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್‌ಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ನೀಡಿದ ಆದೇಶವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ US ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/371945.stm ಅನಾಲಿಸಿಸ್:ಶಿಫ್ಟ್ ಇನ್ US ಕಾಶ್ಮೀರ್ ಸ್ಟಾನ್ಸ್ ?], [[BBC]] 1999-06-17</ref> ಯುದ್ಧದ ಬಳಿಕ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಗೆ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಭಾರತದ ನಿವೃತ್ತ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಅವರ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ನಾರ್ಥರ್ನ್ ಲೈಟ್ ಇನ್‌ಫೇಂಟ್ರಿಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ-ದಳವನ್ನು ಖಾಯಂ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="NLI"/> ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧವು ಅಚ್ಚರಿಯ ತಂತ್ರೋಪಾಯದೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ರಾಜಕೀಯ-ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೆಲಸ ನಡೆದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಂತರದ ಘಟನೆಗಳು ರುಜುವಾತು ಮಾಡಿದವು.<ref>[http://www.dawn.com/weekly/mazdak/20000429.htm ಕಾರ್ಗಿಲ್: ದಿ ಮಾರ್ನಿಂಗ್ ಆಫ್ಟರ್ ಬೈ ಇರ್ಫಾನ್ ಹುಸೇನ್] 29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2000 ಡಾನ್ </ref> [[1965ರ ಯುದ್ಧ]]ದ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿಸಿದ ''[[ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]]'' ಮುಂತಾದ ಈ ಹಿಂದಿನ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಂತೆಯೇ, ಈ ಬಾರಿಯೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯತೆ ಅಥವಾ ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ಒಂದು U.S.ಗುಪ್ತಚರ ವರದಿಯು; ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ [[ಮಹೋನ್ನತ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ]]ದ ಕೊರತೆ, ಹಿಂದಿನ ಯುದ್ಧಗಳ ಅವಿವೇಕಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ರುಜುವಾತು ಮಾಡಲು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20121022095555/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_19-7-2004_pg3_1 EDITORIAL: ಕಾರ್ಗಿಲ್: ಎ ಬ್ಲೆಸಿಂಗ್ ಇನ್ ಡಿಸ್‌ಗ್ಯೂಸ್?] ಜುಲೈ 19,2004, ಡೇಲಿ ಟೈಮ್ಸ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್</ref> == ಸಾವುನೋವುಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Kargil Op Vijay Memorial 1.jpg|180px|thumb|right|ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್ ಸ್ಮಾರಕ]] ಉಭಯ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಭಾರೀ ಸಾವುನೋವುಗಳಾಯಿತು. ಸಾವುನೋವಿನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. 357 ಸೈನಿಕರು ಸತ್ತಿರುವ ಅಂಕಿಅಂಶವನ್ನು ಕೆಲವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ 4,000 ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು. 665ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದು, 8 ಮಂದಿ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೂಡ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಪ್ರಕಾರ, 527 ಸೈನಿಕರು ಹತರಾಗಿದ್ದು, 1,363 ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಗಾಯ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರು ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಭಾರತಕ್ಕಾದ ನಷ್ಟಗಳಾಗಿವೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನೆಯ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸಾವುನೋವಿನ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. [[US ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆ]]ಯು ಆಸುಪಾಸು 700 ಸೈನಿಕರ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ವ, ಆಂಶಿಕ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿತು. ನವಾಜ್ ಷರೀಫ್ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ 4,000+ ಸೈನಿಕರು ಸಾವಪ್ಪಿದ್ದರು. ಅವರ ಪಕ್ಷವಾದ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್]] ಯುದ್ಧ ಕುರಿತ ತನ್ನ "ಶ್ವೇತಪತ್ರ"ದಲ್ಲಿ 3,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುಜಾಹಿದ್ದೀನ್‌ಗಳು,ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರು ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.paktribune.com/news/index.shtml?151668 ಇಲ್-ಕನ್ಸೀವ್ಡ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಬೈ ಮುಷರಫ್ ಲೆಡ್ ಟು ಸೆಕೆಂಡ್ ಮೇಜರ್ ಸೇನೆ ಡಿಫೀಟ್ ಇನ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ : PML-N] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061022085431/http://www.paktribune.com/news/index.shtml?151668 |date=2006-10-22 }},ಆಗಸ್ಟ್ 6,2006, ಪಾಕ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್</ref> "ಸಾವಿರಾರು" ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು [[ಅನಿಯತ]] ಸೈನಿಕರು ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ [[PPP]]}ಕೂಡ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://ppp.org.pk/articles/article30.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012153208/http://ppp.org.pk/articles/article30.htm |archivedate=2007-10-12 |title=Indo-Pak summit 2001|date=2007-10-12|accessdate=2009-05-27|work=Pakistan Peoples Party}}</ref> ಭಾರತದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 1,042 ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ht">[https://web.archive.org/web/20070613013854/http://www.hindustantimes.com/news/181_1805833,0008.htm ಇಂಡಿಯಾನ್ ಆರ್ಮಿ ರಬಿಷನ್ ಮುಷರಫ್ಸ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕ್ಲೇಮ್]{{Dead link|url=http://www.hindustantimes.com/news/181_1805833,0008.htm|date=October 2008|date=June 2009}}</ref> ಮುಷರಫ್‌ರ "ಅಗ್ನಿಪಥ್" ಶಿರೋನಾಮೆಯ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತದ [[ಹಿಂದಿ]] ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಸಾವಿನ ಅಂದಾಜು ಎಲ್ಲ ಅಂದಾಜುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, 357 ಸೈನಿಕರು ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 665 ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="Indianexpress"/> ಗಾಯಗೊಂಡ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುರಿತು ಜನರಲ್ ಮುಷರಫ್ ತಿಳಿಸಿದ ಅಂಕಿಅಂಶ ಬಿಟ್ಟರೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಪೈಲಟ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು. 8 ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರು ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕಿದ್ದು, [[1999]]ರ [[ಆಗಸ್ಟ್ 13]]ರಂದು ಅವರನ್ನು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="tribpow"/> == ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ == ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಘರ್ಷವು ಭಾರತದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಲೇಖಕರಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ನಾಟಕೀಯ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಈ ವಿಷಯ ಕುರಿತು ಸೆರೆಹಿಡಿದ ಕೆಲವು [[ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ]]ಗಳನ್ನು ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಆಡಳಿತಾರೂಢ [[ಸಮ್ಮಿಶ್ರ]] ಪಕ್ಷಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ, ಯುದ್ಧದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ನಡೆದ ಜರುಗಿದ [[ಚುನಾವಣೆ ಪ್ರಚಾರ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತಯಾರಾದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. * ಯುದ್ಧದ ಅನೇಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ''[[LOC: ಕಾರ್ಗಿಲ್]]'' (2003),[[ಹಿಂದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರವು ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.imdb.com/title/tt0347416/ LOC: ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಮೇನ್ ಪೇಜ್ ಆನ್] ದಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್[[IMDb]]. </ref> * ''[[ಲಕ್ಷ್ಯಾ]]'' (2003)ಇನ್ನೊಂದು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಘರ್ಷದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರಗಳ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ [[ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ]]ರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.rottentomatoes.com/m/lakshya/?show=all ಎ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಸಮ್ ರಿವ್ಯೂಸ್ ಆನ್ ದಿ ಮ‌ೂವಿ "ಲಕ್ಷ್ಯ" ಎಟ್] [[ರಾಟನ್ ಟೊಮೇಟೊಸ್]]</ref> ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದವು.<ref>[https://web.archive.org/web/20121020211623/http://www.dailytimes.com.pk/print.asp?page=2004%5C06%5C24%5Cstory_24-6-2004_pg3_3 ಬಾಲಿವುಡ್ಸ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ —ಇಹಸಾನ್ ಅಸ್ಲಾಂ] ಡೇಲಿ ಟೈಮ್ಸ್</ref> * ಮಹೇಶ್ ಸುಖ್‌ಧರೆ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸೈನಿಕನ ಜೀವನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ''ಸೈನಿಕ'' (2002)<ref>[http://www.kannadaaudio.com/Songs/FilmStories/home/Sainika.php]</ref> ಚಿತ್ರದ ಘಟನಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ಘಟನೆಯ‌ೂ ಸೇರಿದೆ. ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ[[ಸಿ.ಪಿ.ಯೋಗೀಶ್ವರ್]], [[ಸಾಕ್ಷಿ ಶಿವಾನಂದ್]]ಇದ್ದಾರೆ. * [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ ಅಶ್ವಿನಿ ಚೌಧರಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಧೂಪ್'' (2003)<ref>{{imdb title|id=0387164|title=Dhoop}}</ref>[[ಅನುಜ್ ನಾಯರ್]] ಸಾವಿನ ಬಳಿಕ ಅವರ ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಅನುಜ್ ನಾಯರ್ ಅವರಿಗೆ [[ಮಹಾ ವೀರ್ ಚಕ್ರ]]ವನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅನುಜ್ ತಂದೆ ಎಸ್.ಕೆ.ನಾಯರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ಓಮ್ ಪುರಿ]] ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಸಹರಾ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ [[ಮಿಷನ್ ಫಟೇ-ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಹೀರೊಗಳ ನೈಜ ಕಥೆ]]ಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿದ TV ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಭಾರತದ ಸೇನೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದವು. * ''ಫಿಫ್ಟಿ ಡೇ ವಾರ್‌'' -ಯುದ್ಧ ಕುರಿತ [[ನಾಟಕೀಯ]] ನಿರ್ಮಾಣ, ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲೇ ಅತೀದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಹೊರಾಂಗಣದ [[ಸನ್ನಿವೇಶ ನಿರ್ಮಾಣ]]ದ ವೇಳೆ ನೈಜ ವಿಮಾನ ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. * ''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]]'' (2008)-ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಅನುಭವ ಆಧರಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ ಮಾಜಿ ಮೇಜರ್-ಮೇಜರ್ ರವಿ(ನಿವೃತ್ತ)ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮಲೆಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಸುತ್ತ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೆಣೆದಿರುವ''[[ಟಾಂಗೊ ಚಾರ್ಲೀ]]'' ಮತ್ತಿತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು<ref>{{imdb title|id=0444913|title=Tango Charlie}}</ref>, [[ಮಲೆಯಾಳಂ]] ಚಿತ್ರ ''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.<ref>{{imdb title|id=0485922|title=Keerthi Chakra}}</ref> ಕಾರ್ಗಿಲ್ [[ಕಾಲಾವಧಿ]]ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ [[1999ರ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮ ಗೋಚರವಾಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯವು ಸರಣಿಯಲ್ಲೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಬಾವೋದ್ರೇಕಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂತು. ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ== *[https://www.prajavani.net/stories/national/kargil-war-and-pakistan-653022.html ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕಥನ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ: ೨೪-೭-೨೦೧೯] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == <div class="references-small"> {{fnb|(I)}}ಸಂಘರ್ಷದ ಹೆಸರುಗಳು: ಸಂಘರ್ಷ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಾಸ್ತವ ಹೋರಾಟದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ "ಯುದ್ಧ" ಪದ ಬಳಸದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಿದ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ, "ಯುದ್ಧದ ರೀತಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಿತಾದರೂ, ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಾವು "ಯುದ್ಧದ ಸ್ಥಿತಿ"ಯಲ್ಲಿರುವ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದವು. ಕಾರ್ಗಿಲ್ "ಸಂಘರ್ಷ", ಕಾರ್ಗಿಲ್ "ಘಟನೆ" ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತ ಸೇನೆ ಪ್ರಹಾರ "ಆಪರೇಷನ್ ವಿಜಯ್" ಮುಂತಾದ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಹೀಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ "ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ"ವೆಂದೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರೆಯಿತು. "ಮೂರನೇ ಕಾಶ್ಮೀರ ಯುದ್ಧ" ಮತ್ತು ಅತಿಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಂಕೇತನಾಮ "ಆಪರೇಷನ್ ಬದರ್" ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲದ ಹೆಸರುಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. </div> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|3}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} *ದಿ ಕಾಸ್ ಆಂಡ್ ಕನ್ಸೀಕ್ವೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ದಿ 1999 ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಾರ್ ಇನ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ದಿ CCC ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್. *[[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್]] GlobalSecurity.org [http://www.globalsecurity.org/military/world/war/kargil-99.htm] *[http://www.rand.org/publications/MR/MR1450/ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಅಂಡರ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಅಂಬ್ರಲ್ಲಾ] RAND ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ [http://www.rand.org/publications/MR/MR1450/] *[http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/war_in_kargil.pdf ವಾರ್ ಇನ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040221091712/http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/war_in_kargil.pdf |date=2004-02-21 }}(ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಘರ್ಷದ ಕೇಂದ್ರ PDF ಡೌನ್ಲೋಡ್. *[http://www.jammu-kashmir.com/archives/archives1999/99august05.html ಎಸ್ಸೆ ಆನ್ ದಿ ಔಟ್‌ಕಮ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಾರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712042543/http://www.jammu-kashmir.com/archives/archives1999/99august05.html |date=2009-07-12 }} * {{cite book | author=[[Stephen P. Cohen]] | title=The Idea of Pakistan | publisher=Brookings Institution Press | year=2004 | isbn=0-8157-1502-1}} * ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಸಮ್ಮರಿ ಆಫ್ ದಿ ರಿಪೋರ್ಟ್, {{cite book | author=Kargil Review Committee | title=From Surprise to Reckoning: The Kargil Review Committee Report | publisher=SAGE Publications | year=2000 | isbn=0-7619-9466-1}} ಆನ್‌ಲೈನ್{{cite book | author=Kargil Review Committee | title=From Surprise to Reckoning: The Kargil Review Committee Report | publisher=SAGE Publications | year=2000 | isbn=0-7619-9466-1}} * [http://acdis.illinois.edu/publications/207/publication-LimitedWarwithPakistanWillItSecureIndiasInterests.html ''ಲಿಮಿಟೆಡ್ ವಾರ್ ವಿತ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್:ವಿಲ್ ಇಟ್ ಸೆಕ್ಯೂರ್ ಇಂಡಿಯಾಾಸ್ ಇಂಟ್‌ರೆಸ್ಟ್ಸ್?'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100705081726/http://acdis.illinois.edu/publications/207/publication-LimitedWarwithPakistanWillItSecureIndiasInterests.html |date=2010-07-05 }} ಸುಭಾ ಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ACDIS ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ದಾಖಲೆ, ಶಸ್ತ್ರಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ,ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ (ACDIS) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ 2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. * [http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/JA00199.pdf ಆನ್ ಎನೆಲಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ 1999,ಶೌಕತ್ ಖಾದಿರ್,RUSI ಜರ್ನಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327120655/http://www.ccc.nps.navy.mil/research/kargil/JA00199.pdf |date=2009-03-27 }}, ಏಪ್ರಿಲ್ 2002[[PDF]] * {{cite book |author=V.P. Malik| title= Kargil; From Surprise to Victory|year=2006 | publisher= Harper Collins, New Delhi, India.}} == ಮತ್ತಷ್ಟು ಓದಿಗೆ == * {{cite book | author=M. K. Akbar | title=Kargil Cross Border Terrorism | publisher=South Asia Books | year=1999 | isbn=81-7099-734-8}} * {{cite book |author=[[Amarinder Singh]]| title=A Ridge Too Far: War in the Kargil Heights 1999| year=2001| publisher=Motibagh Palace, Patiala| id= ASIN: B0006E8KKW}} * {{cite book | author=Jasjit Singh | title=Kargil 1999: Pakistan's Fourth War for Kashmir | publisher=South Asia Books | year=1999 | isbn=81-86019-22-7}} * {{cite book | author=[[J. N. Dixit]] | title=India-Pakistan in War & Peace | publisher=Books Today | year=2002 | isbn=0-415-30472-5}} * {{cite book |author=Muhammad Ayub| title= An Army; Its role and Rule (A History of the Pakistan Army From Independence to Kargil 1947–1999)|publisher= Rosedog Books, Pittsburgh. Pennsylvania, USA.|isbn=0-8059-9594-3}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Spoken Wikipedia|Kargil War.ogg|2006-08-10}} *[http://indianarmy.nic.in/arkargil/welcome.html ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕುರಿತು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಜಾಲತಾಣ] *[http://www.india-today.com/kargil/ ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403024623/http://www.india-today.com/kargil/ |date=2009-04-03 }}-ಇಂಡಿಯಾಾ ಟುಡೆ [http://www.india-today.com/kargil/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403024623/http://www.india-today.com/kargil/ |date=2009-04-03 }} *[[ಇಂಪಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಆನ್ ಸಿವಿಲಿಯನ್ಸ್]]-[[BBC]] *[http://yaleglobal.yale.edu/display.article?id=4506 ದಿ ಡೇ ಎ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ವಾಸ್ ಅವರ್ಟಡ್-] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410161359/http://yaleglobal.yale.edu/display.article?id=4506 |date=2009-04-10 }}-[http://yaleglobal.yale.edu/display.article?id=4506 YaleGlobal Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410161359/http://yaleglobal.yale.edu/display.article?id=4506 |date=2009-04-10 }} *[http://www.satribune.antisystemic.org/www.satribune.com/archives/august04/P1_rauf.htm ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಡಿಬ್ಯಾಕಲ್: ಮುಷರಫ್ಸ್ ಟೈಮ್ ಬಾಂಬ್ ವೇಟಿಂಗ್ ಟು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208164106/http://www.satribune.antisystemic.org/www.satribune.com/archives/august04/P1_rauf.htm |date=2008-12-08 }} *[http://www.csis.org/media/csis/pubs/sam12.pdf][[ಬ್ರೀಫ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್]] [[ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಕೇಂದ್ರ]]ದಿಂದ [[PDF]] *[[ಕಾರ್ಗಿಲ್-9 ಇಯರ್ಸ್ ಆನ್]]- [[ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್]] *[https://archive.is/20121209074344/www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_25-7-2004_pg3_4 POSTCARD USA: ಕಾರ್ಗಿಲ್, ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಎವೆರಿವೇರ್]-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ಸ್ ಡೇಲಿ ಟೈಮ್ಸ್ *[https://web.archive.org/web/20071012085214/http://www.saag.org/papers13/paper1231.html ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ಸ್ ಲೆಸೆನ್ಸ್ ಫ್ರಂ ಇಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವಾರ್] *[http://youtube.com/watch?v=X3FJP4i0JM8&amp;mode=related&amp;search= ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ PoWಗಳ ವಿಡಿಯೊ] *[https://www.youtube.com/watch?v=1-rZl-DWcyg ವಿಡಿಯೊ-ಟೈಗರ್ ಹಿಲ್-ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಟರ್ನಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್] *[https://www.youtube.com/watch?v=E7HkMaGsSRQ ಭಾರತದ ಸೇನೆಯು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೈನಿಕರ ದೇಹಗಳನ್ನು ಪಾಕ್ ಸೇನೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತಿರುವ ವಿಡಿಯೊ] {{Military of Pakistan}} {{Military of India}} [[ವರ್ಗ:ಯುದ್ಧ]] [[ವರ್ಗ:ವಾಜಪೇಯಿ ಆಡಳಿತ]] [[ವರ್ಗ:ಕಾಶ್ಮೀರ ಸಂಘರ್ಷ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ]] [[ವರ್ಗ:1999ರಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳು]] dm31e64gxe4rdl8h25cweb0bfk9tm1k 0 22194 1376769 1343393 2026-07-13T22:31:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376769 wikitext text/x-wiki {{Citation style|date=September 2009}} {{Unreliable sources|date=August 2009}} [[ಚಿತ್ರ:Ijazah3.jpg|thumb|right|ಅರೇಬಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ,ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಪರಿಣತಿ ಕುರಿತ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಇಜಾಝಾ,1206 AH/1791 AD]] '''ಕೈ ಬರಹದ ಸುಂದರ ಶೈಲಿ(ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ)(ಅಲಂಕಾರ ಲಿಪಿ)''' ([[ಗ್ರೀಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ''{{polytonic|κάλλος}}'' ''ಕ್ಯಾಲ್ಲೋಸ್'' "ಸೌಂದರ್ಯ" + ''{{polytonic|γραφή}}'' ''ಗ್ರಾಫೆ'' "ಬರಹ") [[ದೃಶ್ಯಕಲೆ]]ಯ ಒಂದು ವಿಧ. ಇದನ್ನು ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬರವಣಿಗೆಯ ಕಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಉಲ್ಲೇಖ:ಮೆಡಿಯವಿಲ್ಲಾ 1996: 17). ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ,ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಗೆ ಭಾವ ರೂಪ ನೀಡುವ ಕಲೆಯೇ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ, ಎಂಬುದು ಸಮಕಾಲೀನ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ.(ಮೆಡಿಯವಿಲ್ಲಾ 1996: 18)ಬರೆಯುವ ಕಲೆಯ ಕಥಾರೂಪವು; ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿ, ಸಂವಹನ ವೇಗ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದ ಭೌತಿಕ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದ ಒಂದು ಸೌಂದರ್ಯ ವಿಕಾಸವಾಗಿದೆ.(ಡಿರಿಂಜರ್ 1968: 4410). ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಲಿಪಿ,ಕೈಬರಹ ಅಥವಾ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.(ಫ್ರೇಸರ್ ಮತ್ತು ವಿಯಾಟ್‌ಕೋವ್‌ಸ್ಕಿ 2006; ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್ 1909: ಪ್ಲೇಟ್ 6). ಆಧುನಿಕ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಕೈಬರಹದ ಕೆತ್ತನೆ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಲಲಿತ ಕಲೆಯವರೆಗಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಹೊಂದಿದೆ. ಕೈಬರಹದ ಗುರುತುಗಳ ಅಮ‌ೂರ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ಫುಟತೆಯನ್ನು ಮೀರಬಹುದು ಅಥವಾ ಮೀರದಿರಬಹುದು(ಮೆಡಿಯವಿಲ್ಲ 1996) ಅಂದದ ಬರಹಗಾರ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೂ ಕೂಡ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು [[ಮುದ್ರಣಕಲೆ]] ಮತ್ತು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಬರಹಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಸ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟರೂ ಸುಲಲಿತ ಮತ್ತು ಸುಗಮವಾಗಿ ಬರಹದ ಶೈಲಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ.ಬರೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡು ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುತ್ತವೆ. (ಪಾಟ್ 2006 ಮತ್ತು 2005;ಜ್ಯಾಪ್ 2007 ಮತ್ತು 2006)[[ವಿವಾಹ]] ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆಹ್ವಾನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ, [[ಫಾಂಟ್]],(ಅಕ್ಷರ) ವಿನ್ಯಾಸ/ ಮುದ್ರಣ ಕಲೆ,ಮ‌ೂಲ ಕೈಬರಹದ [[ಲೋಗೊ]],(ಚಿನ್ಹೆ) ವಿನ್ಯಾಸ, [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲೆ]], ಘೋಷಣೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಲೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು]], ಅಧಿಕೃತ ಬರಹಗಾರಿಕೆಯ ಕಲೆ, ಶಿಲಾ [[ಕೆತ್ತನೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕ [[ದಾಖಲೆ]]ಗಳ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. [[ಪ್ರಚಾರ]],ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಲಿಸುವ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ,[[ಸಾಕ್ಷ್ಯ]]ಗಳ ದಾಖಲೆ, ಜನನ ಮತ್ತು [[ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ]], [[ನಕ್ಷೆ]] ಮತ್ತಿತರ ಬರವಣಿಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗಮನಿಸಿ, ಅಕ್ಷರ ಕಲೆಗಳ ಪರಾಮರ್ಶೆ;ಪ್ರಾಪ್ಶೆ 2005;ಗೆಡ್ಡೆಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಯಾನ್ 2004) == ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ == {{Main|Western calligraphy}} [[ಚಿತ್ರ:Westerncalligraphy.jpg|thumb|right|ಡೆನಿಸ್ ಬ್ರೌನ್ ಅವರಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ === ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯನ್ನು [[ರೋಮನ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ]] ಬಳಕೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅದು [[ಫೀನಿಸಿಯನ್]], [[ಗ್ರೀಕ್]] ಮತ್ತು ಎಟ್ರುಸ್ಕಾನ್ ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆ(/0)ಗಳ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಥಮ [[ರೋಮನ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ]]ಯು ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 600 BC ಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಯ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ದೊಡ್ಡಕ್ಷರ]], ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ [[ವಕ್ರವಾದ ದೊಡ್ಡಕ್ಷರಗಳು]] ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಬಳಕೆಗೆ [[ರೋಮನ್ ಕೂಡುಬರಹ,]] ಕೈ ಬರಹಗಳ ಮಾದರಿಗಳಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡವು. ಎರಡು ಮತ್ತು ಮ‌ೂರನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ಅನ್ಸಿಯಲ್]](ಗುಂಡಗಿರುವ ದೊಡ್ಡಕ್ಷರದ ಶೈಲಿ) ಅಕ್ಷರ ಶೈಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಬರವಣಿಗೆ ಪದ್ಧತಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ನಂತರ,ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಬರಹವು ಬೈಬಲ್ ಮತ್ತಿತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ಮರುಪ್ರತಿ ಸಿದ್ದಗೊಳಿಸಲು ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಿತು. ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪತನಗೊಂಡು ಯುರೋಪ್ ಕರಾಳ ಯುಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ, ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಐದನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದವು.<ref>V. ಸಬಾರ್ಡ್, V. ಜೀನ್‌ಸ್ಲೆ, L. ರೆಬಾನಾ, ''ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಲ್ಯಾಟೈನ್, ಇನಿಷಿಯೇಷನ್'', ಇಡಿ. ಫ್ಲೂರಸ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್,೭ ಎಡಿಷನ್,೨೦೦೪, ಪೇಜಸ್ 8 ಟು 11.</ref> ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ಕರ್ಷ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ವರೆಗೂ ತಲುಪಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪತನಗೊಂಡರೂ, ಅದರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಪ್ರಭಾವ ಉಳಿಯಿತು. [[ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್‌]]ನಿಂದ ಐರಿಷ್ ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸಾಕ್ಷನ್ ಅಕ್ಷರಗಳ ಉದಯವಾಯಿತು. ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಅನುಯಾಯಿಯಾದ ಪ್ರತಿ ಪ್ರದೇಶ ಅದರದೇ ಆದ ಅಕ್ಷರ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು.(ಅವು [[ಮೆರೋವಿಂಗಿಯನ್]], ಲಾವೊನ್, [[ಲುಕ್ಸೆಲ್]], [[ವಿಸಿಗೊಥಿಕ್]], [[ಬೆನೆವೆಂಟಾನ್ ಲಿಪಿಗಳು]])ಅವೆಲ್ಲ ಬಹುತೇಕ ಕೂಡುಬರಹವಾಗಿದ್ದು, ಓದುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು.ಪ್ರವರ್ಧಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರೊಲಿಂಗಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಹೊಸ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಲಿಪಿಯ ರಚನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು. 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಬಿ ಅಬೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಿಯವಾಯಿಸ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದವು. [[ಸೇಂಟ್]] [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಆಫ್ ಟೂರ್ಸ್]] ಲಿಪಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್(ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ) ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲಿಪಿಯನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, [[ಕಾರೊಲಿಂಗಿಯನ್ ಲಿಪಿ]] (ಅಥವಾ "ದಿ ಕಾರೋಲೈನ್")ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕಾರೊಲಿಂಗಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ, ಈ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲಿಪಿ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು.11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕಾರೊಲಿನ್ [[ಗೊಥಿಕ್ ಲಿಪಿ]]ಯಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಾದ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಠ್ಯ-ಗದ್ಯ ಸೇರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>ಪ್ಯಾಟ್ರಿಸಿಯ ಲೊವೆಟ್ ''ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಅಂಡ್ ಇಲ್ಯುಮಿನೇಷನ್'' ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್ 2000, p.72</ref> [ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿಯ ಪುರಾತನ ಗೊಥಿಕ್ ಜನಾಂಗದ ಈ ಭಾಷೆ ಗೊಥಿಕ್ ಬೈಬಲ್ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು]. ಗೊಥಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಶೈಲಿ ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಪಡೆಯಿತು. [[ಜೋಹಾನ್ಸ್ ಗಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್]] 1455 ADಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಮೇಯಿಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಗೊಥಿಕ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಪ್ರಥಮ [[ಮುದ್ರಣಾಕ್ಷರ]]ವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.<ref>ಪ್ಯಾಟ್ರಿಸಿಯ ಲೊವೆಟ್. ''ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಅಂಡ್ ಇಲ್ಯುಮಿನೇಷನ್'' ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್ 2000, p.141</ref> [[ಚಿತ್ರ:Calligraphy.malmesbury.bible.arp.jpg|thumb|right|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ವಿಲ್ಟ್‌ಶೈರ್, ಮಲ್ಮೆಶ್‌ಬರಿ ಆಬಿ(ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಕೇಂದ್ರ)ದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಟ್ಟಿರುವ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬೈಬಲ್‌ AD 1407 ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಗೆರಾರ್ಡ್ ಬ್ರಿಲ್ಸ್ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಓದುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಬೈಬಲ್‌ನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಬರೆದಿದ್ದರು.]]16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾರೊಲಿಂಗಿಯನ್ ಪಠ್ಯಗಳ ಮರುಶೋಧನೆಯು [[ಆಂಟಿಕಾ ಲಿಪಿ]]ಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು.(ಸುಮಾರು 1470ರಲ್ಲಿ) 17ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ [[ಬಟಾರ್ಡೆ ಲಿಪಿ]] ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದರೆ,18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಲಿಪಿ]] ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಯಾದ್ಯಂತದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಬೆಳಕು ಕಂಡಿತು. ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರತಿ ಕಾಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಮುದ್ರಣಾಕ್ಷರ]]ಗಳು ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆಯ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಪದ್ದತಿಗೆ ಋಣಿಯಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ.ಮೈಕ್ರೊ ಸಾಫ್ಟ್ ವರ್ಡ್ ಅಥವಾ ಆಪಲ್ ಪೇಜಿಸ್ ಹಿಡಿದು ವೃತ್ತಿಪರ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಗಳು ಅಂದರೆ ಅಡೋಬ್ ಇನ್ ಡಿಸೈನ್ ನಂತಹವು ಕೂಡಾ ಪುರಾತನ ಬರಹಗಳ ಪುಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. (ಜಾಪ್ 2007; ಮೆಡಿಯವಿಲ್ಲ 2006; ಹೆನ್ನಿಂಗ್ 2002) === ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು === ಕೆಲವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೃತಿಯ ಪ್ರಥಮ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಗೊಳಿಸುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು.(ದೊಡ್ಡಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದಿಂದ) ಇಂತಹ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ ಪವಿತ್ರ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿದ್ದವು. ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕೃತ "ಕಾರ್ಪೆಟ್(ದಪ್ಪನೆಯ ಹಾಳೆಯ) ಪುಟ"ವು ಸ್ಥೂಲ ವರ್ಣದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರೇಖಾ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. [[ಲಿಂಡಿಸ್‌ಫರ್ನೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು]](715-720 AD)ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ(ಬ್ರೌನ್ 2004).ಚೀನಾ ಅಥವಾ ಅರೇಬಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯಂತೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಲಿಪಿಯು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪಾಕೃತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಲಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು. ಪುಟದಲ್ಲಿನ ಸಾಲುಗಳು "ರೇಖಾಗಣಿತ"ದ ಸಮಸರಣಿಯ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರವು ನಿಖರ [[ಅಕ್ಷರ ಶ್ರೇಣಿ]]ಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು.ಮುದ್ರಣಾಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅಕ್ಷರಗಳ ಗಾತ್ರ, ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಕ್ರಮೇಣ ಪರಿವರ್ತಿತ "ಅಂದದ ಗ್ರೀಕ್ ಅಕ್ಷರ"ಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥ ನೀಡಿತು. ಅದರ ತಿರುಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ವೀಕ್ಷಕರ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಎಟಕಿ ಕಲೆ ತನ್ನತನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಹಲವು ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು [[ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಬೈಬಲ್‌]]ನ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. == ಸ್ಲಾವೋನಿಕ್ ಅಕ್ಷರಗಳು(ಇಂಡೊ-ಯುರೊಪಿಯನ ಲಿಪಿ-ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಾದರಿ) == {{Unreferenced section|date=August 2009}} ಸ್ಲಾವೋನಿಕ್ ಅಕ್ಷರ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯ]]ದ [[ಬರವಣಿಗೆ ಪದ್ದತಿ]]ಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ[[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆ]]ಯೊಂದರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. === ಗ್ಲಾಗೊಲಿಟಿಕ್ ಲಿಪಿ(10-11 ಶತಮಾನ) === ಸ್ಲಾವೊನಿಕ್ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಆಧಾರವಾದ ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳನ್ನು "ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟಿಕ್" ಮತ್ತು "ಸಿರಿಲಿಕ್" ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.(ಸಿರಿಲಿಕ್ ಎಂಬ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿ ಪುರಾತನ ಸಾಲ್ವೊನಿಕ್ ಲಿಪಿಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ.) ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಇತಿಹಾಸವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿದೆ. ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟ್ಸಾದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಮಾರಕಗಳು [[10ನೇ ಶತಮಾನ]]ದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. [[ಚಿಹ್ನೆ]]ಗಳು ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಎರಡು ಪದಗುಚ್ಛಗಳಿಂದ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:глаголица.gif|right|frame|ಗ್ಲಾಗೋಲಿಥಿಕ್ ಲಿಪಿ]] ಕಿರಿಲ್ಲಿಟ್ಸಾ ಪದ್ದತಿಯ ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಪದಗಳ ರಚನೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಳ ರೂಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ನೇರಗೆರೆಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರಗಳು (ш, у, м, ч, э) ತಮ್ಮ ಆಧುನಿಕ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಷರಗಳ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಎರಡು ವಿಧಗಳ ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟ್ಸಾಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾದ [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ]]ನ್ ಗ್ಲಾಗೊಲಿಟ್ಸಾ ದುಂಡಾಕೃತಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕ್ರೊಯೇಷಿಯ ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟ್ಸಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ಇಲ್ಲಿರಿಯನ್]] ಅಥವಾ [[ಡಲ್ಮಾಟಿಯನ್]] ಕೋನಾಕೃತಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡು ವಿಧದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಕಠಿಣ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಗಡಿ ಮೇರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟ್ಸಾ ಕಿರಿಲಿಟ್ಸಾದಿಂದ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟ್ಸಾ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಬರವಣಿಗೆ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಬಂತು. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟ್ಸಾ ಅವಸಾನ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. [[ವಲ್ಡ್ ವಾರ್ II]]ರ ಪ್ರಾರಂಭದವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ [[ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬಳಕೆಯಾದವು. ಇಟಲಿಯ ಕ್ರೊವೇಶಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಸಿರಿಲಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್(11ನೇ ಶತಮಾನ) === ಇದರ ಮ‌ೂಲವು ವಿವರಣೆರಹಿತವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ವರ್ಣಮಾಲೆಗಿಂತ ತಡವಾಗಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ಲಾವಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[9ನೇ ಶತಮಾನ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಲ್ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಹೊಸ ಸ್ಲಾವೊನಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ ರಚಿಸಿರುವುದು ಖಚಿತವಾಗಿದೆ. ಅದು ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟಿಕ್ ಲಿಪಿ ಹೌದೊ ಅಲ್ಲವೊ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯದೇ ಎನ್ನುವುದು ಗೊತ್ತಾಗಿಲ್ಲ. (0}ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸ್ಲಾವೊನಿಕ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸುವುದು ಆಗ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಲು ಗ್ಲಾಗೊಲಿಟ್ಸಾದ ಜಟಿಲ ಮತ್ತು ಬರೆಯಲು ಕಷ್ಟಕರ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಸರಳೀಕರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ಲಾವೋನಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ [[ಶಬ್ದ]] ಶುದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಮ‌ೂಲಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದು, ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಲೋವೋನಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಎರಡು ಸ್ಲೋವೋನಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳಿವೆ. ಸಿರಿಲಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ 43 ಅಕ್ಷರಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 24 ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು [[ಬೈಜಾಂಟಿಯಂ ಬರವಣಿಗೆ]]ಯಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ 19 ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಬೈಜಾಂಟಿಯಂ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನಾ ಗ್ರೀಕ್ ನ ಆಧುನಿಕ ಇಸ್ತಾಂಬೂಲ್ ನಗರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು.) ಆದರೆ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಎರವಲು ಅಕ್ಷರಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದದ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಸ್ಲಾವೊನಿಕ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಿಷ್ಠ ಹೊಸ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.ಇತರೆ ಸ್ಲಾವೋನಿಯನ್ನರಿಗಿಂತ ಬಲ್ಗೇರಿಯನ್ನರು ಸಿರಿಲ್ಯಾಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯು(ಸರ್ಬಿಯ ಭಾಷೆ) ರಷ್ಯನ್ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಿರಿಲ್ಲಿಟ್ಸಾದ ಪ್ರಾಚೀನಾ ರೂಪಕ್ಕೆ "ಅನ್ಸಿಯಲ್"(ಕ್ಯಾಪಿಟಲ ಲೆಟರ್ಸ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಮತ್ತು [[ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ]]ಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೈಬರಹದ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಹಾಗೂ ಗ್ಲಾಗೋಲಿಟಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ನೇರ ರೂಪಗಳ(ಬರಹಗಳು) ಅಪರೂಪದ ಗುಣ ಹೊಂದಿವೆ. ಅನೇಕ ಅಕ್ಷರಗಳು ಕೋನಾಕೃತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು,ಅನಾಕರ್ಷಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಡೊಂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಕುಚಿತ ದುಂಡಗಿನ ಅಕ್ಷರಗಳು -(О, С, Э, Р ಮತ್ತಿತರ) ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದ. ಇತರೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇವು ಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರಗಳ ಕೆಳ ದೀರ್ಘಾಕಾರವು(Р, У, 3)ಈ ವಿಧದ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಗುರ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಾಗಿ ಅವು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ವೈಶಿಷ್ಠ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಅದರ ಮ‌ೂಲ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಅಕ್ಷರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು,ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಅನ್ಸಿಯಲ್‌ಗೆ ಪದಗಳ ನಡುವೆ ವಿರಾಮಗಳು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. === ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್(14ನೇ ಶತಮಾನ) === ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಎರಡನೇ ವಿಧದ ಬರವಣಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, 14ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅನ್ಸಿಯಲ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. ಈ ಲಿಪಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಳಪು ಮತ್ತು ದುಂಡಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಅಕ್ಷರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಲಘುವಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಮೇಲ್ಬರಹ ಮತ್ತು [[ವಿರಾಮಚಿಹ್ನೆ]]ಗಳ ಇಡೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಕ್ಷರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಗಿದ್ದು, ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವಿಶಾಲವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ದೀರ್ಘಕಾರಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅನ್ಸಿಯಲ್‌ನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಅಗಲತುದಿಯ ಪೆನ್ನಿನ ತಂತ್ರವು ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್‌ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದು ವಿರಳ. ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಬರಹ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಬಂಧಗಳಿಂದ 14-18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಬರವಣಿಗೆ ಶೈಲಿಗಳ ಜತೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್‌ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಹಿತಕಾರಿಯೆನಿಸಿತು. [[ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವು ವಿಶಿಷ್ಠ ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹೊರಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳು ಈ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಸರಕನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಐವಾನ್ III]] ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಕೊದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪ್ರದೇಶದ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬಲವರ್ಧನೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಮಾಸ್ಕೊ ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ಹೊಸ ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಸ್ಕೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ರಷ್ಯನ್ನರ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಎನಿಸಿತು. ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಕೊ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸರಳ ಲಿಪಿಯ ಅಗತ್ಯತೆ ಕಂಡಿತು. === ಜೋಡಿಬರವಣಿಗೆ(15-17 ಶತಮಾನದ ಕೂಡು ಬರಹ) === "ಕೂಡು ಬರವಣಿಗೆ" ಪದವು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಜೋಡಿಬರವಣಿಗೆ]]ಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಪಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಥಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನಾ [[ಗ್ರೀಕ್‌]]ರು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಬರವಣಿಗೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವಾಯವ್ಯ ಸ್ಲಾವೋನಿಯನ್ನರು ಕೂಡ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಧದ ಬರಹವಾಗಿ ಕೂಡುಬರವಣಿಗೆಯು ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ [[15ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು. ಆಂಶಿಕ ಬಂಧಿತ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರಗಿನ ನಮ‌ೂನೆಗಳು ಇತರೆ ಲಿಪಿಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು. ಅಕ್ಷರಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಚಿಹ್ನೆ,ಬಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಕೇತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಕೂಡುಅಕ್ಷರಗಳ ಬರವಣಿಗೆ ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿದರೂ, ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಗೆರೆಗಳಿದ್ದು, ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಲಿಪಿ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿದೆ. ಕೂಡುಅಕ್ಷರಗಳ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅನ್ಸಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವಂತೆ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘೀಕರಣಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[16ನೇ ಶತಮಾನ]]ದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[17ನೇ ಶತಮಾನ]]ದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅರೆ ದುಂಡಾಕೃತಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಗೆರೆಗಳಾದವು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಗ್ರೀಕ್ ಕೂಡುಅಕ್ಷರದ ಲಿಪಿಯ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. 17ನೇ ಶತಮಾನದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ,ಬರವಣಿಗೆಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಾಂತರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.ಕೂಡುಅಕ್ಷರಗಳ ಲಿಪಿಯು ಹೆಚ್ಚು ದುಂಡಾಕೃತಿಯ ಅಂಶ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಅಕ್ಷರಗಳ ದುಂಡಗಿನ ರೇಖಾಕೃತಿಯು ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಸಮತಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ಕೂಡುಅಕ್ಷರಗಳ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಜೋಡಿಅಕ್ಷರದ ಬರವಣಿಗೆಯ ಅಂಶಗಳು ತಪ್ಪಿಹೋಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅರೆ-ಅನ್ಸಿಯಲ್ ನ ರೂಪ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನಂತರ ನೇರ ಮತ್ತು ಕೂಡುಅಕ್ಷರಗಳು ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಪಾರ್ಶ್ವತೆ ಮತ್ತು ದುಂಡಾಕೃತಿ ಹೊಂದಿದವು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ಸಿಯಲ್ ನಾಗರಿಕ ಬರವಣಿಗೆಯ ಲಿಪಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಯಿತು. == ಪೌರಾತ್ಯ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ == {| class="wikitable sortable " align="left" width="70px" | <center>[[ಚಿತ್ರ:馬-oracle.svg|60px|right]] Jiǎgǔwén[[ಚಿತ್ರ:馬-bronze.svg|60px|right]] Jīnwén[[ಚಿತ್ರ:馬-bigseal.svg|60px|right]] Dàzhuàn[[ಚಿತ್ರ:馬-seal.svg|60px|right]] Xiǎozhuàn[[ಚಿತ್ರ:馬-clerical.svg|60px|right]] Lìshū[[ಚಿತ್ರ:馬-caoshu.svg|60px|right]] Cǎoshū[[ಚಿತ್ರ:馬-xingshu.svg|60px|right]] Xíngshū[[ಚಿತ್ರ:馬-kaishu.svg|60px|right]] Kǎishū (t)[[ಚಿತ್ರ:马-kaishu.svg|60px|right]] Kǎishū (s)<br /><div style="margin:2px;background:#ccccff;font-size:85%;border:0px solid #a3b0bf;padding:0.4em 0.4em"><small>[http://www.internationalscientific.org/CharacterASP/CharacterEtymology.aspx?characterInput=%E9%A9%AC&amp;submitButton1=Etymology ಮೂಲ:]</small></div></center> |} [[ಚಿತ್ರ:Mifu01.jpg|frame|right|ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶ ಬರೆದ ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ (A.D. 1051-1108) ಕವಿ ಮಿ ಫು]] {{Main|Chinese calligraphy|Japanese calligraphy}} === ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೌರಾತ್ಯ ಏಷ್ಯನ್ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ [[ಚೀನಾದ ಅಕ್ಷರ]]ಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಶಾಯಿಯ ಕುಂಚ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬರೆಯುವ ವಿಧಾನ(ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ''ಶುಫಾ'' 書法, [[ಕೊರಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, ''ಸಿಯೊಯೆ'' 書藝, ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಶೋಡಾ'' {{lang|ja|書道}}) [[ಪೌರಾತ್ಯ ಏಷ್ಯಾ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು [[ಶಾಯಿ ಮತ್ತು ಕುಂಚದ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ರಚನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಇದೇರೀತಿಯ ಸಾಧನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು [[ಶಾಯಿ ಮತ್ತು ಕುಂಚ ವರ್ಣಕಲೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ [[ಪೌರಾತ್ಯ ಏಷ್ಯ]]ದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಶೈಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. [[ಚೀನಾ]], [[ಕೊರಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್ ವರ್ಣಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. === ಪೌರಾತ್ಯ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಕಾಸ === ;ಪ್ರಾಚೀನಾ ಚೀನ [[ಪ್ರಾಚೀನಾ ಚೀನ]]ದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳು [[Jiǎgǔwén ಅಕ್ಷರ]]ಗಳಾಗಿವೆ. [[ಎತ್ತಿನ]] [[(ಇಣಿ)ಹೆಗಲ‌ಮ‌ೂಳೆ]] ಮತ್ತು [[ಆಮೆ]]ಯ [[ಚಿಪ್ಪಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಭಾಗ]]ದ ಮೇಲೆ ಈ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕುಂಚದಿಂದ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ನಶಿಸುತ್ತವೆ. ಲಿಪಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕುಂಚದಿಂದ ಚಿಪ್ಪು ಅಥವಾ ಮ‌ೂಳೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸಿದ ನಂತರ ಕೆತ್ತಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.. ಕೈಟ್ಲಿ, 1978''[[ಜಿನ್ವೆನ್]]'' (ಕಂಚಿನ ಪರಿಕರಗಳ ಲಿಪಿ) ಮತ್ತು ''[[ಡಾಜಾನ್]]'' (ದೊಡ್ಡ ಸೀಲ್ ಲಿಪಿ)ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ "ಕೂಡುಅಕ್ಷರ"ದ ಸಂಕೇತಗಳು ಮುಂದುವರಿದವು. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ಚೀನಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಧಾನಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಲಿಪಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ;ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಚೀನಾ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ 200 BC ಯಷ್ಟು ಪುರಾತನವಾದ ಕೆಲವು ಶಿಲಾ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲಿನ ಕ್ಸಿಯೋಜುವಾನ್ ಶೈಲಿಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಾಣಲು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು 220 BCಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಇಡೀ ಚೀನಾದ ಸಮಗ್ರ ಜಲಾನಯ ಪ್ರದೇಶ ಗೆದ್ದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಕ್ವಿನ್ ಶಿ ಹಾಂಗ್]] ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಲೈ ಸಿ]]ಯ ಅಕ್ಷರ ಸಂಯೋಜನೆಯು 3300 ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ''ಕ್ಸಿಯಾಜುವಾನ್'' ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.<ref>{{cite book|last= Fazzioli |first= Edoardo |others= calligraphy by Rebecca Hon Ko |title= Chinese calligraphy : from pictograph to ideogram : the history of 214 essential Chinese/Japanese characters |origyear= 1987 |publisher= [[Abbeville Publishing Group (Abbeville Press, Inc.)|Abbeville Press]] |location= New York |isbn= 0896597741 |pages= 13 |quote= And so the first Chinese dictionary was born, the ''Sān Chāng'', containing {{formatnum:3300}} characters|year= 1987 }}</ref> ಆ ಕಾಲದ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವು ಕುಂಚವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯ ಕೆಲವೇ ಕಾಗದ ದಾಖಲೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿವೆ. [[ಲಿಶು ಶೈಲಿ]](ಪಾದ್ರಿವರ್ಗದ ಲಿಪಿ)ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ರೀತಿ ಆಧುನಿಕ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿದೆ. ಇವು ಕ್ವಿನ್ ಶಿ ಹಾಂಗ್ಡಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತಗೊಂಡವು.<ref name="Blakney, p6">[https://books.google.com/books?id=7-ZYX4xCXygC&amp;lpg=PA3&amp;ots=YxoWBtBfN-&amp;dq=%22Li%20Ssu%22%20reform%20small%20seal&amp;lr=&amp;pg=PA6#v=onepage&amp;q=Li%20Ssu&amp;f=false ಬ್ಲಾಕ್ನಿ, p6] : {{citebook|author=R. B. Blakney|title=A Course in the Analysis of Chinese Characters|pages=148|publisher=Lulu.com|date=2007|ISBN=1897367112, 9781897367117}}</ref> [[ಕೈಶು ಶೈಲಿ]](ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಯಮಿತ ಲಿಪಿ)-ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ-[[ವಾಂಗ್ ಕ್ಸಿಜಿ]] (王羲之, 303-361)ಮತ್ತು ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಇನ್ನಷ್ಟು ಕ್ರಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Blakney, p6"/> ಇದರ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ [[ಎಂಪರರ್ ಮಿಂಗ್‌ಜಾಂಗ್ ಆಫ್ ಲೇಟರ್ ಟಾಂಗ್‌]] ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು.(936-933).ಹೊಸ ಮರದ ಬ್ಲಾಕ್ ಬಳಸಿ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಛಾಪಾ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು. ಮುದ್ರಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಧೃಢೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದವು. ಸುಮಾರು 1000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿದ್ದ ಕೈಶು ರೂಪದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಚೀನಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಅಂತ್ಯಾವಧಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಬಹುತೇಕ ಸಾಮ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Blakney, p6"/> ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕ-ಪುಟ್ಟ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಈ <big>广</big> ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿರುವುದು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. [[ಕಾಂಗ್ಸಿ ಪದಕೋಶ]]ದಲ್ಲಿ 1716ರಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಆಧುನಿಕ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿನ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂಗ್ಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಕ್ತ ಅಕ್ಷರ ರೂಪಗಳ ನಡುವೆ ಸಣ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಆದರೆ ಹಳೆ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಕಾರ,ಅಕ್ಷರ ಶ್ರೇಣಿ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿದೆ.<ref>康熙字典 ಕಾಂಗ್ಸಿ ಜಿಡಿಯನ್, 1716. ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿ www.kangxizidian.com. ನಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಿ ರ‌್ಯಾಡಿಕಲ್ಸ್ ನೋಡಿ <big>卩</big>, <big>厂</big> or <big>广</big>, p.41. ಆ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ 2007 ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪದ ಅಕ್ಷರಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಾಂಗ್ಸಿ ಜಿಡಿಯನ್ p.41ರಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಹಳೆಯ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾದ ಅಕ್ಷರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. </ref> ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ 80% ಕ್ಸಿಯಾವೊಝುವಾನ್ ಶೈಲಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಿರುವ ಬಫೆನ್ಶು ಮತ್ತು 20% ಲಿಶುಶೈಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="Blakney, p6"/> ಕೆಲವು [[ಚೀನಾದ ಭಿನ್ನ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು]] ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಥವಾ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾದರೂ ಅಧಿಕೃತ ಕಚೇರಿ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಿನ್ನರೂಪಗಳ ಜತೆ ಕೆಲವು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಅಕ್ಷರಗಳು [[ಸರಳೀಕೃತ ಚೀನಾ]]ದ ಅಕ್ಷರ ಸಮ‌ೂಹ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ;ಕೂಡುಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹದ ಶೈಲಿಗಳು ''[[Xíngshū]]'' (ಅರೆ-ಕೂಡುಅಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಚಲನೆ ಓಟದ ಲಿಪಿ) ಮುಂತಾದ ಕೂಡುಅಕ್ಷರ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ''[[Cǎoshū]]'' (ಕೂಡುಅಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಸ್ ಲಿಪಿ)ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ವೇಗದ ಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಈ ಬರವಣಿಗೆ ಸಾಧನದಿಂದ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನೆ ನೀಡಿದ್ದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶೈಲಿಗಳ ಅಕ್ಷರ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಿನ್ನ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. [[ಹ್ಯಾನ್ ಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ ಲಿಪಿಯ ಬಳಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಕ್ಲೆರಿಕಲ್ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಅವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ Xíngshū ಮತ್ತು Cǎoshū ವೈಯಕ್ತಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲಿಪಿಯಾಗಿ ಎಂದೂ ಬಳಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ. [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ ವೂ ಆಫ್ ಹಾನ್]] ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ(140-87) ಕೋಶು ಶೈಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="Blakney, p6" /> ;ಮುದ್ರಿತ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಶೈಲಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಮುದ್ರಿತ ಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆ [[ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶ]] ದ [[ಮುದ್ರಣಾಲಯ]]ದ [[ಸಾಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಸಾನ್ಸ್-ಸೇರಿಫ್]] ಈ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಲಿಖಿತ ಬರಹವಲ್ಲ. {{-}} == ಭಾರತದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ == {{Main|Indian calligraphy}} [[ಚಿತ್ರ:Kurukshetra.jpg|thumb|ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಾಭಾರತದ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ]] ಭಾರತೀಯ ಅಂದದ ಬರಹ ಶೈಲಿಯ ವಿಷಯದ{{harvcolnb|Anderson|2008}} ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನಗಳು <blockquote>[[ಅಶೋಕ]]ನ ರಾಜಶಾಸನಗಳು: ಸುಮಾರು 265-238 BC ಕಾಲಾವಧಿಯು ಕಲ್ಲು-ಬಂಡೆ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಗಡುಸಾಗಿದ್ದು, ಕೋನಾಕಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಅಶೋಕ ಶೈಲಿಯ ಶಾಸನ ಬರಹವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಎರಡು ಹೊಸ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು: [[ಕಾರೋಸ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಾಹ್ಮಿ]]. ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ 3ನೇ BCಯಿಂದ 4ನೇ ಶತಮಾನದ BCವರೆಗೆ ಭಾರತದ ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಖಾರೋಸ್ಟಿ ಬರಹ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. [[ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ 8ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಖಾರೋಸ್ಟಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.</blockquote><blockquote> ಇಂಡಿಕ್ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ [[ತಾಮ್ರ]]ವು ಪ್ರಶಸ್ತ ಲೋಹವಾಗಿತ್ತು. 2ನೇ ಶತಮಾನದ AD ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಬಿರ್ಚ್‌ಮರದ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಇಂಡಿಕ್ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ತಾಳೆಯ ಗರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಭಾಷಾ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರವೂ ತಾಳೆಗರಿಯ ಬರವಣಿಗೆ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಎಲೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಯನ್ನು ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಆಯತಾಕಾರದ ಉದ್ದದ ತೊಗಟೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಜೋಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಎಲೆಗಳಿಗೆ ರಂಧ್ರ ಕೊರೆದು ದಾರದಿಂದ ಪುಸ್ತಕದ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ತರದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಲೇಖನಿಯಿಂದ ಬರೆಯಲು ತಾಳೆಎಲೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊರಮೈಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಅನೇಕ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಕ್ಷರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದೆ. </blockquote> == ನೇಪಾಳದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ == [[ಚಿತ್ರ:ज्वजलपा.svg|right|thumb]] ನೇಪಾಳದ ಅಂದದ ಬರಹ ಶೈಲಿಯು [[ಮಹಾಯಾನ]] ಮತ್ತು [[ವಜ್ರಯಾನ ಬೌದ್ಧಮತ]]ದ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. [[ರಂಜನಾ ಲಿಪಿ]]ಯು ಈ ತರದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸ್ವರೂಪ. ಸ್ವತಃ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಗಳನ್ನು(ಲಾಂಟ್ಸಾ,ಫಾಗ್ಪಾ,ಕುಟಿಲ ಮುಂತಾದವು)ನೇಪಾಳ, ಟಿಬೆಟ್,ಭೂತಾನ್, ಲೆಹ್, ಮಂಗೋಲಿಯ,ಕರಾವಳಿ ಚೀನಾ,ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಪಾಲಿ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಜನ್ಯವಾದ "ಓಮ್ ಮಾನೆ ಪೇಮ್ ಓಮ್" ಮತ್ತು ಇತರ ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. == ಟಿಬೆಟ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ == {{Main|Tibetan calligraphy}} [[ಚಿತ್ರ:BonpoBook.jpg|right|ಎ ಬಾನ್ ಪಠ್ಯ]] [[ಟಿಬೆಟ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಲಿಪಿಯು [[ಇಂಡಿಕ್ ಲಿಪಿ]]ಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.(ಇಂಡಿಕ್ ಲಿಪಿ ಅಂದರೆ ಇಂಡೊ-ಇರಾನಿಯನ್ ಮೂಲದ ಭಾಷಾ ಗುಚ್ಚ) ಉನ್ನತವರ್ಗದ [[ಲಾಮಾ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪೊಟಾಲಾ ಅರಮನೆ]]ಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮರ್ಥ ಸುಂದರ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ [[ಟಿಬೆಟ್]] [[ಬೌದ್ಧಮತ]]ದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಖಿತರೂಪದ ಪದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ [[ಜಾತ್ಯತೀತ]] ಅಂಗಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ(ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟ್ ಬೌದ್ಧಮತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ) ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಉನ್ನತ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ದಲೈಲಾಮಾ]] ಕಳಿಸಿದ ಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತಿತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ದಾಖಲೆಗಳು ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಚಕ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಈ ರೀತಿಯ ಅಂದದ ಶೈಲಿಯ ಕೆತ್ತನೆ ಬರಹದ ಬದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೊಸೆಯಲಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅರಬ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಲಾಳದಿಂದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಟಿಬೆಟ್ ಬರಹಗಾರರು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮೊನೆಯ ಪೆನ್ನುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಗಲ ಮೊನೆಯ ಲೇಖನಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಪರ್ಶಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ == [[ಚಿತ್ರ:Persian Nastaʿlīq's proportions.jpg|thumb|right|[25]'ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಉದಾಹರಣೆ]] {{Main|Persian calligraphy}} ''ಪರ್ಶಿಯಾದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ'' ಯು [[ಪರ್ಶಿಯನ್ ಬರಹ ಪದ್ದತಿ]] ಯ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. ಪರ್ಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ಇಸ್ಲಾಮ್ ಪೂರ್ವ ಕಾಲದ್ದಾಗಿದೆ. [[ಝೊರಾಸ್ಟ್ರಿಯ ತತ್ವ]]ದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಬರವಣಿಗೆಗಳು ಸದಾ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿದ್ದವು.{ಝೊರಾಸ್ಟ್ರಿಯ ತತ್ವ, ಶಿಷ್ಟ ರಕ್ಷಣೆ-ದುಷ್ಟರ ಹರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಧರ್ಮ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ} === ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ === ಪ್ರಾಚೀನ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 500-600 BC ಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅಚಾಮೆನಿಡ್ ದೊರೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲ್ಪ ಕಲಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಈ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಈ ಲಿಪಿಗಳು ಸಮತಟ್ಟಾದ, ಲಂಬ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವ ಕೋನದ ಮೊಳೆಯಾಕಾರದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಪರ್ಶಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ [[ಮೊಳೆಗಳ ಲಿಪಿ]](ಖಾಟ್-ಎ-ಮಿಕಿ)ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ, "ಪಾಹ್ಲವಿ"(ಇರಾನಿನ ರಾಜನ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು) ಮತ್ತು "ಅವೇಸ್ಟಿ" ಲಿಪಿಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಪರ್ಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದವು.ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಆರಂಭದ ನಂತರ,7ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಶಿಯನ್ನರು ಅರೇಬಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಪರ್ಶಿಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಸಮಕಾಲೀನ ಪರ್ಶಿಯನ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಅರೇಬಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ 28 ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇರಾನಿಯನ್ನರು ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತ 32 ಪರ್ಶಿಯನ್ ಅಕ್ಷರಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. === ಸಮಕಾಲೀನ ಲಿಪಿಗಳು === ಪರ್ಶಿಯಾದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ 'ನಾಸ್ಟಾಲಿಕ್'ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಪರ್ಶಿಯಾದ ಬರಹಗಾರರು "ಅಂದದ ಬರಹದ ಲಿಪಿಗಳ ವಧು" ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು ಸದೃಢ ರಚನೆಯ ಅಡಿಪಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದು,ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. [[ಮಿರ್ ಅಲಿ ತಾಬ್ರಿಜಿ]] ಅಕ್ಷರಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ರೇಖಾಚಿತ್ರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಕಳೆದ 7 ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಚಿಕ್ಕ-ಪುಟ್ಟ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಅಕ್ಷರಗಳ ರೇಖಾಚಿತ್ರ, ಆಕಾರ,ಪದಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಅಂದದ ಬರಹಗಾರಿಕೆ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಅಥವಾ ಅರೇಬಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ == {{Main|Islamic calligraphy}} [[ಚಿತ್ರ:AndalusQuran.JPG|thumb|left|ಅಂಡಲುಸಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಕುರಾನ್‌ನ ಒಂದು ಪುಟ]] ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಅಥವಾ ಅರೇಬಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ(ಅರಬ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ'' ಗೆ ''ಖಾಟ್-ಉಲ್-ಯಾದ್'' خط اليد) [[ಅರೇಬಿಕ್ ಕಲೆ]]ಯ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು,[[ಇಸ್ಲಾಂ]] [[ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆ]]ಯ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿದೆ.ಅರೇಬಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳ [[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್]] ಕಲೆ [[ಅರಬೆಸ್ಕ್]] ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಲೆಯು [[ಮಸೀದಿ]]ಯ ಗೋಡೆ,ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಚರಿತ್ರೆಯ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು [[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಜಗತ್ತಿನ]] ಸಮಕಾಲೀನ [[ಕಲಾವಿದರು]] ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡರು.ಮಾತನಾಡುವ ಪದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲಿಗೆ,[[ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರಿಗೆ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು ಎಲ್ಲ ಕಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಉನ್ನತ [[ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ]] ಜಗತ್ತಿನ ಕಲೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಲೆಯ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವರೂಪದ ವಿವರಗಳು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದ ನಡುವೆ ಅದು ಕೊಂಡಿ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಂ [[ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥ]] ಅಲ್-[[ಕುರಾನ್]] ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯ ವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಅರೇಬಿಕ್ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ತನ್ನ ಪಾಲು ಪಡೆದಿದೆ. [[ನಾಣ್ಣುಡಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಕುರಾನ್ ಸಾಲುಗಳು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಗೆ ಈಗಲೂ ಮ‌ೂಲಗಳಾಗಿವೆ. [[ಅರಾಮೈಕ್]] ಮತ್ತು [[ಹೆಬ್ರಿವ್]] ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾದ,ಪ್ರಬಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು. 9 ಆಗ 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊಸರೂಪದ ಹೆಬ್ರಿವ್ ಬೈಬಲ್‌ಗಳಲ್ಲದೇ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. {{-}} == ಮಾಯಾ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ == {{Main|Maya codices}} [[File:Dresden codex.jpg|thumb|right|ಅಮಾಟ್ಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ವಿಧದ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಮಾಯಾ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಡ್ರೆಸ್ಡೆನ್ ಕೋಡೆಕ್ಸ್‌ನ ಕರಪತ್ರ.ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸಕ್ತ ದಿನದವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಡ್ರೆಸ್ಡನ್ಸ್ ಕೋಡೆಕ್ಸ್ ಮಾಯಾ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಕೆಲವೇ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]]{{Expand section|date=June 2008}}ಮಾಯಾ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯನ್ನು [[ಮಾಯಾ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ]]ಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮುದ್ರೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ [[ಯುಕಾಟಾನ್ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪ]]ದ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಾಯಾ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,[[ಕ್ಯಾಂಪೇಚೆ]], [[ಯುಕಾಟಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವಿಂಟಾನಾ ರೂ]]ನಲ್ಲಿ ಮಾಯಾ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಕೆಲವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಮಾಯಾ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರದ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ.(ಈಜಿಪ್ತ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಸಂಕೇತಗಳ ಮೂಲಕ ಬರಹ ಶೈಲಿಗೆ ಮೆರಗು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು) ಕೆಲವು [[ಸಮುದಾಯ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಮಾಯಾ ಸಹೋದರ ಬಳಗದವರು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿ ಮಾಯಾ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.[[ಚಿಚೆನ್ ಇಟ್ಝಾ]],ಲಬ್ನಾ, [[ಉಕ್ಸ್‌ಮಾಲ್]],[[ಎಡ್ಜ್‌ನಾ]], [[ಕಲಾಕ್ಮುಲ್]] ಮುಂತಾದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಬಹುತೇಕ ಪುರಾತತ್ವ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಗಳಿವೆ. [[ಸ್ಟೀಲೆ]] ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾದ ಸಸ್ಯ ಕಾಂಡ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಸಂಕೇತಗಳು ಬಂಡೆಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಯ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ತಾರಸಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾಯಾ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮ‌ೂಲಗಳಾಗಿವೆ. == ಸಾಧನಗಳು(ಪರಿಕರಗಳು) == {{Main|Writing implement}} ಅಂದದ ಶೈಲಿಯ ಬರಹಗಾರನಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನಗಳು ಚಪ್ಪಟೆ ಅಥವಾ ಗುಂಡಗಿನ ಮೊನೆಯ [[ಪೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಕುಂಚ]](ರೀವ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕುಲ್ಟೆ 2006; ಚೈಲ್ಡ್ 1985; ಲ್ಯಾಂಬ್ 1956). ಕೆಲವು ಅಲಂಕಾರದ ಶೈಲಿಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಹು ಮೊನೆಯ ಪೆನ್‌‌ಗಳು-ಉಕ್ಕಿನ ಕುಂಚಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಗುರುತು ಮಾಡುವ]] ಪೆನ್ ಮತ್ತು [[ಬಾಲ್‌ಪಾಯಿಂಟ್]] ಪೆನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೋನಾಕೃತಿಯ ಗೆರೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಲ್ಲ. ಬರವಣಿಗೆಯ ಶಾಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನ ‌ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತೈಲಮ‌ೂಲದ ಶಾಯಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜಾರಿಕೆಯ ಗುಣಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ರಂದ್ರ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಗೆರೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ತೆಳು ಚರ್ಮದಂತೆ ಕಾಣುವ ಪಾರ್ಚ್‌ಮೆಂಟ್(ಕುರಿ ಚರ್ಮ ಹೋಲುವ ಕಾಗದ) ಅಥವಾ ''ವೆಲ್ಲಂ'' ನ್ನು(ಚರ್ಮದಂತೆ ನುಣುಪಾಗಿರುವ ಕಾಗದ) ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬರಹ ಅಳಿಸಲು ಅದನ್ನು ಚೂರಿಯಂತೆ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಗೆರೆಗಳು ಹಾದುಹೋಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸ್ಫುಟಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜತೆಗೆ,ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಡಿಯಚ್ಚು(ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್)ಗಳನ್ನು ಪೆನ್ಸಿಲ್ ಗುರುತುಗಳಿಲ್ಲದೇ ನೇರ ಗೆರೆಎಳೆದು ನಿಖರ ಕಾರ್ಯ ದಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ನೇರಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಗೆರೆಯುಳ್ಳ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಪ್ರತಿ ಕಾಲುಭಾಗ ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ಅಂಗುಲದ ಗೆರೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಅಂಗುಲದ ಅಂತರಗಳ ಕಾಗದವನ್ನು ವಿರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ''ಲಿಟ್ಟೇರಿಯ ಅನ್ಸಿಯಲ್ಸ್'' ಮುಂತಾದವು(ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆ ಹೆಸರು) ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗೆರೆಯ ಕಾಗದ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://calligraphyislamic.com/ |title=ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ |access-date=2010-01-07 |archive-date=2012-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120608004825/http://www.calligraphyislamic.com/ |url-status=dead }}</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ == * [[ಅಸೆಮಿಕ್ ಬರವಣಿಗೆ]] * [[ಕೈರಾಗ್ರಫಿ(ಸುಂದರ ಕೈಬರಹ)]] * [[ಎಲ್ಲೆಸ್‌ಮೆರೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ]] * [[ಶಾಯಿ]] * [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೆನ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಎನ್‌ಗ್ರಾಸರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟೀಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ರೈಟಿಂಗ್]] * [[ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮುದ್ರಣಶೈಲಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಾರ್ಕ್ ಡ್ರಾಗಿನ್]]- ''ಮೆಡೀವಲ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ,ಇಟ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್'' ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ದಿ ಮಿಡಲ್ ಏಜಸ್ ಅಂಡ್ ಹೌ ಟು ಡು ಇಟ್'' ಪುಸ್ತಕಗಳ ಲೇಖಕ * [[ಕಾಗದ]] * [[ಪೆನ್]] * [[ಲೇಖನಕೌಶಲ]] * [[ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆ]] * [[ಉಚ್ಚಾರಣೆ]] * [[ಮುದ್ರಣಾಕ್ಷರಗಳ ಘಟಕಗಳು]] * [[ಮುದ್ರಣಶೈಲಿ]] * [[ಟಿಪೋಗ್ರಫಿಕ್ ಎಂಫಸಿಸ್]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == ಆಯಾ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ * {{Citation | last= Anderson | first=D. M. | year=2008 | title=Indic calligraphy | publisher=[[Encyclopedia Britannica]] 2008}}. * ಬ್ರೌನ್, M.P.2004) ಪೇಂಟೆಡ್ ಲ್ಯಾಬ್ರಿಂಥ್: ದಿ ವಲ್ಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಲಿಂಡಿಸ್‌ಫಾರ್ನೆ ಗಾಸ್ಪೆಲ್. ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಲೈಬ್ರರಿ. * ಚೈಲ್ಡ್, H. ed. (1985)ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಟಾಪ್ಲಿಂಗರ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಕಂ. * [[ಡಿರಿಂಜರ್, D.]](1968) ''ದಿ ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್: ಎ ಕಿ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನ್‌ಕೈಂಡ್'' ಮ‌ೂರನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಸಂಪುಟ 1 ಹುಚಿಸನ್ & ಕಂ. ಲಂಡನ್ * ಎರೇಸರ್,M.,&amp; ಕ್ವಿಯಾಟೋವ್ಸ್‌ಕಿ,W(2006) ಇಂಕ್ ಅಂಡ್ ಗೋಲ್ಡ್: ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಸ್ಯಾಂ ಫಾಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ಲಂಡನ್ * ಗೆಡ್ಡೇಸ್, A., & ಡಿಯಾನ್,C. (2004)ಮಿರಾಕಲ್: ಹೊಸ ಜೀವನದ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆ ಪೋಟೊಜೆನಿಕ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ಆಕ್ಲೆಂಡ್ * ಹೆನ್ನಿಂಗ್, W.E. (2002)ಆನ್ ಎಲಿಗೆಂಟ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ :ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖನಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಗ್ರಫಿ ಇಡಿ. ಮೆಲ್ಜರ್, P. ಓಕ್ ನಾಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಸಲ್, ಡೆಲಾವೇರ್ * ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್, E.(1909) ಮ್ಯಾನ್ಯುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ & ಇನ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ಲೆಟರ್ಸ್: ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಟ್ 6 ಕೈಕಸಬುದಾರರ ಬಳಕೆಗೆ. ಸ್ಯಾನ್ ವೀಟೊ ಪ್ರೆಸ್ & ಡಬಲ್ ಎಲಿಫೆಂಟ್ ಪ್ರೆಸ್ 10th ಇಂಪ್ರೆಷನ್ * ಲ್ಯಾಂಬ್, C.M. ed. (1956) ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್ಸ್ ಕೈಪಿಡಿ. ಪೆಂಟಾಲಿಕ್ 1976 ed. * ಲೆಟರ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ * [[ಮೆಡಿಯವಿಲ್ಲ, ಕ್ಲಾಡೆ]] (2006) ಹಿಸ್ಟರಿ ಡೆ ಲಾ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಫ್ರಾಂಕೈಸ್ ಅಲ್ಬಿನ್ ಮಿಚೆಲ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ * ಮೆಡಿಯವಿಲ್ಲ C. (1996) ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಸ್ಕಿರ್ಪಸ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ * ಪಾಟ್, G. (2006)ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫೀ:ಇಂಟೆನ್ಸಿವ್ ಟ್ರೇನಿಂಗ್ ವರ್ಲಾಗ್ ಹರ್ಮನ್ ಸ್ಕಿಮಿಡ್ ಮೇಂಜ್ * ಪಾಟ್, G. (2005)ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ :ಎರ್ಸ್ಟೆ ಹಿಲ್ಫೆ ಅಂಡ್ ಸ್ಕ್ರಿಫ್ಟ್-ಟ್ರೇನಿಂಗ್ ಮಿಟ್ ಮಸ್ಟರ್-ಆಲ್ಫಾಬಿಟನ್ ವರ್ಲಾಗ್ ಹರ್ಮನ್ ಸ್ಕಿಮಿಡ್ ಮೇಂಜ್ * ಪ್ರಾಫ್ಫೆ, J. (2005)ಸ್ಕ್ರೈಬ್‌ಕುನ್ಸ್ಟ್‌ರಾಮ್:ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಇಮ್ ರಾಮ್ ವರ್ಲಾಗ್ ಜಾರ್ಜ್ D.W. ಕಾಲ್‌ವೇ GmbH & Co.K.G. ಮ್ಯೂನಿಚ್ * ರೀವ್ಸ್, M., & ಸ್ಕಲ್ಟೆ, E.(2006)ಬ್ರಷ್ ಲೆಟರಿಂಗ್:ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕುಂಚ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ ಸಲಹಾ ಕೈಪಿಡಿ, ರಿವೈಸ್ಡ್ ಎಡಿಷನ್, ಡಿಸೈನ್ ಬುಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್. * ಝಾಪ್, H. (2007) ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ :ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗಗಳ ಚರಿತ್ರೆ, ಕ್ಯಾರಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, ರೋಚೆಸ್ಟರ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ * ಝಾಪ್ಫ್, H. (2006)ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಆಲ್ಫಾಬೆಟ್ಸ್ : ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರರೂಪಗಳ ಚಿತ್ರದರ್ಶಿಕೆ,CD-ROM * ಮಾರ್ನ್ಸ್,F.A (2002)ವೇರಿಯನ್ ಕಾಪರ್‌ಪ್ಲೇಟ್ ಅಂಡ್ ಫಾರ್ಮ್, ಲಂಡನ್ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{External links|date=August 2009}} {{stack| {{Commons category|Calligraphy}} {{Wiktionary}} }} === ಆಧುನಿಕ ಇರಾನಿನ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ === * [http://www.naghashikhat.ir ಇರಾನಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಅಂಡ್ ಗ್ಯಾಲರೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505224942/http://naghashikhat.ir/ |date=2010-05-05 }} ನಾಗಶಿಖತ್.ಇರ್ ಫಾಹಿಮ್ ಮೊಹಮ್ಮದಿ ಅವರಿಂದ * [http://www.moderncalligraphy.ir ಇರಾನಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಗ್ಯಾಲರೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329042028/http://www.moderncalligraphy.ir/ |date=2010-03-29 }} ModernCalligraphy.com === ಚೀನಾದ (ಕುಂಚ)ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ === * [http://www.chinaonlinemuseum.com/calligraphy.php ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಅಂಡ್ ಗ್ಯಾಲರೀಸ್] ಚೀನಾಾ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮ‌್ಯೂಸಿಯಂ * ಲಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಗ್ಯಾಲರೀಸ್, ಚೀನಾಾ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮ‌್ಯೂಸಿಯಂ * [http://www.skyren-art.com/art/index.php/en.html ಬ್ರಷ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಗ್ಯಾಲರೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606153241/http://www.skyren-art.com/art/index.php/en.html |date=2009-06-06 }} ಚೀನಾ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಕಲೆ === ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ === * [http://www.letterexchange.org/ ಲೆಟರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್] ಎಲ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಲಿಪಿರೂಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ * [http://www.cynscribe.com/ ಸಿನ್‌ಸ್ಕ್ರೈಬ್] ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಡೈರಕ್ಟರಿ * [http://www.societyofscribes.org/ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಕ್ರೈಬ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ,NY,US] * [http://www.calligraphyonline.org/ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಕ್ರೈಬ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಲ್ಯುಮಿನೇಟರ್ಸ್, ಲಂಡನ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್] * [http://www.iampeth.com/ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೆನ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಎನ್‌‍ಗ್ರಾಸರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೀಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ರೈಟಿಂಗ್, ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್,NY,US] * [http://www.kaligrafos.com ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಪೋಸ್ - ದಿ ಡಲ್ಲಾಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಸೊಸೈಟಿ] ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ * [http://www.nzcalligraphers.co.nz ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180602010228/http://www.nzcalligraphers.co.nz/ |date=2018-06-02 }} ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಗಿಲ್ಡ್2ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಲ * ದಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ -ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಪಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ * [http://www.alcuino.com.es ಅಲ್‌ಸುಯಿನೊ - ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ದಿ ರಿಕವರಿ ಆಫ್ ಏನ್ಸೀಂಟ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091223092758/http://www.alcuino.com.es/ |date=2009-12-23 }} ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ALCUINO ಎಸ್ಪಾನಾ === ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ === * [http://www.mynameinarabic.com/ ಮೈ ನೇಮ್ ಇನ್ ಅರೇಬಿಕ್] -ಮುಕ್ತ ಅರೇಬಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ * [http://www.calligraphyislamic.com/ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120608004825/http://www.calligraphyislamic.com/ |date=2012-06-08 }} - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ * [http://arabworld.nitle.org/gallery.php?module_id=12&amp;gallery_id=4 ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಅರೇಬಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070727121413/http://arabworld.nitle.org/gallery.php?module_id=12&gallery_id=4 |date=2007-07-27 }}- ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಲಿಬರಲ್ ಎಜುಕೇಷನ್ * [http://www.islamicity.com/Culture/Calligraphy/default.HTM ಸ್ಯಾಂಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ] * [http://international.loc.gov/intldl/apochtml/apochome.html ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಇನ್ ದಿ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ D.C.] === ಇತರೆ ಲಿಪಿಗಳ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ === * '''ಮಂಗೋಲಿಯನ್:''' [http://www.inkway.mn/english/mongolcalligraphy.htm ಇಂಕ್‌ವೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080418161329/http://www.inkway.mn/english/mongolcalligraphy.htm |date=2008-04-18 }} ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ * '''ನೇಪಾಲಿ:''' [http://www.calligraphynepal.com/ ನೇಪಾಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827010728/http://www.calligraphynepal.com/ |date=2010-08-27 }} -ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ * '''ಟಿಬೆಟನ್:''' [http://www.tibetan-calligraphy.com/medicine-calligraphy/tibetan-calligraphy/origins-tibetan-calligraphy.htm ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ರಿಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಟಿಬೆಟನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724180403/http://www.tibetan-calligraphy.com/medicine-calligraphy/tibetan-calligraphy/origins-tibetan-calligraphy.htm |date=2008-07-24 }} * '''ಟಿಬೆಟನ್:''' [https://web.archive.org/web/20080516100843/http://chris.fynn.googlepages.com/howtowritethetibetanscript ಟಿಬೆಟನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ] - ಲಿಪಿ ಬರೆಯುವುದು ಹೇಗೆ * '''ಪಂಜಾಬಿ:''' [http://www.scribd.com/full/10549940?access_key=key-2as58gzkpy6mn5n9j56i ] === ಜಪಾನೀಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ === * [http://www.shodo-journal.com/ ಶೋಡೊ ಜರ್ನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080807223028/http://www.shodo-journal.com/ |date=2008-08-07 }} === ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === * [http://www.schriftmuseum.at ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಅಂಡ್ ಮಿನಿಯೇಚಲರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಪೆಟನ್‌ಬ್ಯಾಕ್(ಆಸ್ಟ್ರಿಯ) ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423220111/http://www.schriftmuseum.at/ |date=2016-04-23 }} * [http://calligraphy-museum.com/index_en.php ಕಂಟೆಪರರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ, ಮಾಸ್ಕೊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090830062337/http://www.calligraphy-museum.com/index_en.php |date=2009-08-30 }} * [http://www.manuscriptcenter.org/museum/ ಮ್ಯಾನ್ಯುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಮ‌್ಯೂಸಿಯಂ ಅಟ್ ದಿ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141019061047/http://www.manuscriptcenter.org/museum/ |date=2014-10-19 }} * [http://www.naritakanko.jp/naritashodo/ ನ್ಯಾರಿಟಸನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408081601/http://www.naritakanko.jp/naritashodo/ |date=2009-04-08 }} * [http://www.vam.ac.uk/collections/prints_books/prints_books/modern_calligraphy/index.html ದಿ ಮಾಡರ್ನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಎಟ್ ದಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಅಂಡ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090614123518/http://www.vam.ac.uk/collections/prints_books/prints_books/modern_calligraphy/index.html |date=2009-06-14 }} * [http://www.ditchling-museum.com/index.html ಡಿಚ್‌ಲಿಂಗ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090821101458/http://www.ditchling-museum.com/index.html |date=2009-08-21 }} * [http://www.klingspor-museum.de/UeberdasMuseum.html ಕ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ಪೋರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209060642/http://www.klingspor-museum.de/UeberdasMuseum.html |date=2017-12-09 }} * [http://muze.sabanciuniv.edu/main/default.php?bytLanguageID=2 ಸಕೀಪ್ ಸಬಾನ್ಸಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101125084408/http://muze.sabanciuniv.edu/main/default.php?bytLanguageID=2 |date=2010-11-25 }} === ವಿಶ್ವ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === * [http://www.calligraphicarts.org/ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್ ಆರ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090714111102/http://www.calligraphicarts.org/ |date=2009-07-14 }} * [http://www.calligraphy-union.ru/index.php?lang=english ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯ‌ೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್ಸ್, ರಷ್ಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090925180149/http://www.calligraphy-union.ru/index.php?lang=english |date=2009-09-25 }} * [http://www.northwestcalligraphers.org.uk/ ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626045819/http://www.northwestcalligraphers.org.uk/ |date=2009-06-26 }} * [http://www.yale.edu/calligraphy/ ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000819054339/http://www.yale.edu/calligraphy/ |date=2000-08-19 }} * [http://www.calligraphersguild.org/ ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್] * [http://www.calligraphers.com/florida/ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಪ್ಲೋರಿಡಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090514083118/http://calligraphers.com/florida/ |date=2009-05-14 }} * [http://www.iampeth.com/ ದಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೆನ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಎನ್‌ಗ್ರಾಸರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೀಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ರೈಟಿಂಗ್ IAMPETH] * [http://www.bleu.net/esperluette/ L’ ಎಸ್ಪರುಲೆಟ್ಟೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111130050107/http://www.bleu.net/esperluette/ |date=2011-11-30 }} – ಎಫ್‌ಆರ್. * [http://www.articalligrafiche.it/ ಸೆಂಟ್ರೊ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನೇಲ್ ಆರ್ಟಿ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಚೆ] – ಐಟಿ. * [http://www.calligraphy.ie/ ಪಿಯಾನ್ನರಿ (ಐರಿಷ್ ಸ್ಕ್ರೈಬ್ಸ್)] * [http://www.calligrafia.org/ ಅಸೋಸಿಯಾಜಿಯೋನ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿಕಾ ಇಟಾಲಿಯಾನಾ (ACI)] - ಐಟಿ. * [http://www.meitokai.com/ ಮೈಟೊಕಾಯ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111214043150/http://www.meitokai.com/ |date=2011-12-14 }} * [http://www.clas.co.uk/ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ & ಲೆಟರಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ] * [http://www.caus.it/ C.A.U.S. – ಸೆಂಟ್ರೊ ಆರ್ಟಿ ಉಮೋರಿಸ್ಟಿಚೆ ಇ ಸ್ಯಾಟಿರಿಚೆ] === ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು === * [http://www.caus.it/concorsi-caus.shtml C.A.U.S. – ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115234405/http://www.caus.it/concorsi-caus.shtml |date=2016-11-15 }} {{Typography terms}} {{Decorative arts}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪುಸ್ತಕ ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸುಂದರ ಬರಹಗಾರಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್‌ನಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದ ಪದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆ]] tgirkdm5xc4h5paywj7paxwkaw0cfdh 0 22329 1376771 1374944 2026-07-13T22:59:16Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376771 wikitext text/x-wiki {{drugbox | verifiedrevid = 322149179 | IUPAC_name = methyl (1''R'',2''R'',3''S'',5''S'')-3- (benzoyloxy)-8-methyl-8-azabicyclo[3.2.1] octane-2-carboxylate | image = Kokain_-_Cocaine.svg | image2 = Cocaine-from-xtal-1983-3D-balls.png | InChI = 1/C17H21NO4/c1-18-12-8-9-13(18)15(17(20)21-2)14(10-12)22-16(19)11-6-4-3-5-7-11/h3-7,12-15H,8-10H2,1-2H3/t12-,13+,14-,15+/m0/s1 | InChIKey = ZPUCINDJVBIVPJ-LJISPDSOBK | CAS_number = 50-36-2 | CASNo_Ref = {{cascite}} | ChemSpiderID = 10194104 | ATC_prefix = N01 | ATC_suffix = BC01 | ATC_supplemental = {{ATC|R02|AD03}}, {{ATC|S01|HA01}}, {{ATC|S02|DA02}} | PubChem = 5760 | DrugBank = APRD00080 | C=17|H=21|N=1|O=4 | smiles = CN3[C@@H]2CC[C@H]3C[C@H](OC(=O)c1ccccc1)[C@@H]2C(=O)OC | synonyms = methylbenzoylecgonine, benzoylmethylecgonine | molecular_weight = 303.353 g/mol | melting_point = 195 | solubility = 1800 | bioavailability = Oral: 33%<ref name="fattinger2000">{{cite journal |author=Fattinger K, Benowitz NL, Jones RT, Verotta D |title=Nasal mucosal versus gastrointestinal absorption of nasally administered cocaine |journal=Eur. J. Clin. Pharmacol. |volume=56 |issue=4 |pages=305–10 |year=2000|pmid=10954344 |doi=10.1007/s002280000147}}</ref><br />[[Insufflation (medicine)|Insufflated]]: 60<ref>{{cite journal |author=Barnett G, Hawks R, Resnick R |title=Cocaine pharmacokinetics in humans |journal=J Ethnopharmacol |volume=3 |issue=2-3 |pages=353–66 |year=1981 |pmid=7242115 |doi=10.1016/0378-8741(81)90063-5}}</ref>–80%<ref>{{cite journal |author=Jeffcoat AR, Perez-Reyes M, Hill JM, Sadler BM, Cook CE |title=Cocaine disposition in humans after intravenous injection, nasal insufflation (snorting), or smoking |journal=Drug Metab. Dispos. |volume=17 |issue=2 |pages=153–9 |year=1989 |pmid=2565204 }}</ref><br />Nasal Spray: 25<ref>{{cite journal |author=Wilkinson P, Van Dyke C, Jatlow P, Barash P, Byck R |title=Intranasal and oral cocaine kinetics |journal=Clin. Pharmacol. Ther. |volume=27 |issue=3 |pages=386–94 |year=1980|pmid=7357795}}</ref>–43%<ref name="fattinger2000" /> | protein_bound = | metabolism = [[Hepatic]] [[CYP3A4]] | elimination_half-life = 1 hour | excretion = Renal (benzoylecgonine and ecgonine methyl ester) | pregnancy_category = C | legal_AU = Schedule 8 | legal_CA = Schedule I | legal_US = Schedule II | legal_UK = Class A | legal_status = | routes_of_administration = [[Topical]], Oral, [[Insufflation (medicine)|Insufflation]], [[intravenous|IV]], PO | dependency_liability = High }} '''ಕೊಕೇನ್''' '''(ಬೆನ್ ಝಾಯ್ಲ್ ಮೀಥೈಲೆಕ್ ಗೊನಿನ್)''' [[ಕೋಕಾ]] ಗಿಡ<ref name="aggrawal1">ಅಗ್ರವಾಲ್, ಅನೀಲ್ ''[[ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳು]]'' ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಇಂಡಿಯಾ (1995), ಪುಟ. 52-3. ISBN 81-237-1383-5.</ref> ದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ [[ಮಣಿಯ ಆಕಾರ]]ವುಳ್ಳ ಒಂದು [[ಟ್ರೋಪೇನ್]] [[ವನಸ್ಪತಿ ಮೂಲತತ್ವದ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರ (ಆಲ್ಕ್ ಲಾಯ್ಡ್)]] ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯ (ಸಫಿಕ್ಸ್) ಆಗಿ ಸೇರಿಸುವ ''- ಏನ್ '' ನೊಂದಿಗೆ ಗಿಡದ ಹೆಸರಾದ ಕೋಕಾ ಸೇರಿ ''ಕೊಕೇನ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಉದ್ಭವವಾಯಿತು. ಕೊಕೇನ್ [[ಮೂಲ ನರಮಂಡಲ]]ವನ್ನು [[ಉತ್ತೇನಜಗೊಳಿಸುವ]] ಮತ್ತು [[ಹಸಿವೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವ ವಸ್ತು]]ವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ [[ಸೆರೋತೋನಿನ್-ನೊರೆಪೆನ್ ಫ್ರೈನ್-ಡೋಪಮೈನ್ ಮರುಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ಕ್ಯಾಟೆಕೋಲಮೈನ್ ವಾಹಕ]] ಜಲಸಸ್ಯ ([[ಎಕ್ಸೋಜಿನಸ್]]) [[ಲಿಗಾಂಡ್]] ಗಳಂತಹವುಗಳ ಕಾರ್ಯಶೀಲತೆಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧವೊಡ್ಡುತ್ತವೆ. [[ಮೀಸೋಲಿಂಬಿಕ್ (ಕೈಕಾಲುಗಳ ಒಳಪದರುಗಳ) ರಿವಾರ್ಡ್ ಪಾಥ್ ವೇ]](ಚಲನಪಥ)ಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದರ ಫಲವಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆ ಒಂದು [[ಚಟಪ್ರಚೋದಕ|ಚಟಪ್ರಚೋದಕ<ref>{{cite journal |author=Fattore L, Piras G, Corda MG, Giorgi O |title=The Roman high- and low-avoidance rat lines differ in the acquisition, maintenance, extinction, and reinstatement of intravenous cocaine self-administration |journal=Neuropsychopharmacology |volume=34 |issue=5 |pages=1091–101 |year=2009|pmid=18418365 |doi=10.1038/npp.2008.43}}</ref>]] ವಾಗುವುದು. ವೈದ್ಯಕೀಯೇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಪರವಾನಗಿ ರಹಿತವಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ಹೊಂದುವಿಕೆ, ಬೆಳೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿತರಿಸುವಿಕೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಘೋಷಿತವಾಗಿದೆ. ಕೊಕೇನ್ ನನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಎಲ್ಲಯೂ ವಿತರಿಸಬಾರದು, ಮಾರಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾನೂನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದರೂ, ಮಹತ್ತರವಾದ ದಂಡ ವಿಧಿಸುವಿಕೆ ಸಕಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಕೊಕೇನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತ್ರತವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == === ಕೋಕಾ ಎಲೆ === ಸುಮಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ [[ಸ್ಥಳೀಕರು]] ಕೋಕಾ ಎಲೆ (ಎರಿತ್ರಾಕ್ಸಿಲಾನ್ ಕೋಕಾ'''' )ಗಳನ್ನು ಜಗಿಯುತ್ತಲಿದ್ದು, ಈ ಎಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳೂ ಮತ್ತು, ಕೊಕೇನ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ. ಹೇರಳವಾದ [[ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ (ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರ)]]ಗಳೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅಂದಿಗೂ, ಇಂದಿಗೂ ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವಾರು [[ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು]] ಜಗಿಯುತ್ತಾರೆ - ಪೆರುವಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಮ್ಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಎಲೆಗಳ ಉಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮಡಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ದವಡೆಯಲ್ಲಿ ಏನನ್ನೋ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾ ಗಲ್ಲದ ುಬ್ಬನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.<ref name="mummies">{{cite journal |author=Altman AJ, Albert DM, Fournier GA |title=Cocaine's use in ophthalmology: our 100-year heritage |journal=Surv Ophthalmol |volume=29 |issue=4 |pages=300–6 |year=1985 |pmid=3885453 |doi=10.1016/0039-6257(85)90153-5}}</ref> ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಲಾರಸದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸಣ್ಣ [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿವಳಿಕೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಆಂದಿನವರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದೂ ಸಾಧಾರ.<ref name="trepanning">{{cite journal |author=Gay GR, Inaba DS, Sheppard CW, Newmeyer JA |title=Cocaine: history, epidemiology, human pharmacology, and treatment. a perspective on a new debut for an old girl |journal=Clin. Toxicol. |volume=8 |issue=2 |pages=149–78 |year=1975 |pmid=1097168 |doi=10.1080/088506099304990}}</ref> [[ಸ್ಪಾನಿಯರ್ಡರು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ]], ಅಲ್ಲಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಕೊಕೇನ್ ತಮಗೆ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದುದನ್ನು ಮೊದಮೊದಲು ಅಲ್ಲಗಳೆದು, ಕೊಕೇನ್ ಜಗಿಯುವಿಕೆಯು [[ಸೈತಾನ]] ನ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ಸಾರಿದರು. ಆದರೆ ಆ ಜನಗಳ ಹೇಳಿಕೆ ನಿಜವೆಂದು ಅರಿವಾದಾಗ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಂದು, ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ಹೇರಿ, ಪೈರಿನ 10% ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತೆರಿಗೆಯಾಗಿ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news | date = 2006 <!--2006-03-02--> | title = Drug that spans the ages: The history of cocaine | url = http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/drug-that-spans-the-ages-the-history-of-cocaine-468286.html | publisher = The Independent (UK) | access-date = 2010-01-21 | archive-date = 2010-02-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100228194626/http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/drug-that-spans-the-ages-the-history-of-cocaine-468286.html | url-status = dead }}</ref> 1569ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ನಿಕೋಲಸ್ ಮೊನಾರ್ಡೆಸ್]] ನು ಸ್ಥಳೀಕರು ಜಗಿಯುವ ಕೊಕೇನ್ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕಿನ ಮಿಶ್ರಣವು "ಅಗಾಧ ತೃಪ್ತಿದಾಯಕ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದನು. {{Cquote|[...when they wished to] make themselves drunk and [...] out of judgment [they chewed a mixture of tobacco and coca leaves which...] make them go as they were out of their wittes [...]<ref name="monardes">{{cite book|title=Joyfull Newes out of the Newe Founde Worlde|first=Nicholas|last=Monardes|coauthors=Translated into English by J. Frampton|publisher=Alfred Knopf|year=1925|location=New York, NY|curly=true}}</ref>}} 1609ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಪಾದ್ರಿ]] [[ಬ್ಲಾಸ್ ವ್ಯಾಲೆರಾ]] ರು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: {{Cquote|Coca protects the body from many ailments, and our doctors use it in powdered form to reduce the swelling of wounds, to strengthen broken bones, to expel cold from the body or prevent it from entering, and to cure rotten wounds or sores that are full of maggots. And if it does so much for outward ailments, will not its singular virtue have even greater effect in the entrails of those who eat it?}} === ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ === ಕೋಕಾದ ಉತ್ತೇಜಕ ಮತ್ತು ಹಸಿವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುವ ಗುಣಗಳು ಹಲವು ಶತಕಗಳಿಂದಲೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಕೋಕಾದಿಂದ ಕೊಕೇನ್ [[ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರ (ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್)]]ವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯವು 1855ರವೆಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಯೂರೋಪ್]] ನ ಹಲವಾರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೊಕೇನ್ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರಾದರೂ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಅವರ ಯತ್ನ ಫಲ ನೀಡಲಿಲ್ಲ:ಅಂದಿನ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಯೂರೇಷಿಯಾ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಕಾ ಬೆಳೆಯದ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ, ಖಂಡಾಂತರಗೊಂಡ (ಬಹಳ ದಿನ ಹಡಗಿನಲ್ಲೇ ಇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಕೊಳೆತ) ಎಲೆಗಳು ಹಡಗಿನಲ್ಲೇ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಲೂ ಲಭ್ಯವಾದ ಕೊಕೇನ್ ಹಾಳಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು 1855ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಿ]] [[ಫ್ರೀಡ್ ರಿಚ್ ಗಾಯ್ಡ್ ಕೆ]] ಯು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೊಕೇನ್ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡನ್ನು (ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರವನ್ನು) ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು. ಗಾಯ್ಡ್ ಕೆ ಈ ಕ್ಷಾರವನ್ನು "ಎರಿತ್ರೋಕ್ಸಿಲಿನ್" ಎಂದು ಕರೆದು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ''[[ಆರ್ಕಿವ್ ಡೆರ್ ಫಾರ್ಮಾಜೀ]]'' <ref>{{cite journal |title = Ueber das Erythroxylin, dargestellt aus den Blättern des in Südamerika cultivirten Strauches Erythroxylon Coca |author = F. Gaedcke |journal = Archiv der Pharmazie |volume = 132 |issue = 2 |pages = 141–150 |year = 1855 |url = |doi = 10.1002/ardp.18551320208 }}</ref> ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. 1856ರಲ್ಲಿ ''[[ನೊವಾರಾ]] '' (ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಜೋಸೆಫ್]] ನು ಗೋಳದ ಮೇಲೊಂದು ಸುತ್ತು ಹಾಕಲು ಕಳಸಿದ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] ದ [[ಯುದ್ಧನೌಕೆ]])ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಡಾ. [[ಕಾರ್ಲ್ ಸ್ಕೀಜರ್]] ರನ್ನು [[ಪ್ರೀಡ್ ರಿಚ್ ಹೋಲರ್]] ಎಂಬುವವರು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ತಮಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಡಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು. 1859ರಲ್ಲಿ ಆ ನೌಕೆ ಪ್ರವಾಸಗೈದು ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಹೋಲರ್ ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಭರಿತವಾದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ಹೋಲರ್ ಈ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯ [[ಗಾಟ್ಟಿಂಜೆನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ (ಪಿ ಹೆಚ್ ಡಿ)]]ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ನೀಮನ್]] ಗೆ ನೀಡಿದರು. ನೀಮನ್ ಈ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದನು.<ref name="nie1860">{{cite journal |volume = 153 |issue = 2 |pages = 129–256 |year = 1860 |title = Ueber eine neue organische Base in den Cocablättern |author = Albert Niemann |doi = 10.1002/ardp.18601530202 |journal = Archiv der Pharmazie}}</ref> ನೀಮನ್ ತನ್ನ ''[[ಉಬೆರ್ ಈಯ್ನ್ ನ್ಯೂ ಆರ್ಗನಿಶೆ ಬೇಸ್ ಇನ್ ಡೆನ್ ಕೋಕಾಬ್ಲಾಟ್ಟೆಮ್]] '' (''ಆನ್ ಎ ನ್ಯೂ ಆರ್ಗಾನಿಕ್ ಬೇಸ್ ಇನ್ ದಿ ಕೋಕಾ ಲೀವ್ಸ್'' ) ಎಂಬ ತಲೆಬರಹದಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ [[ಪ್ರಬಂಧ]]ದಲ್ಲಿ ತಾನು ಕೊಕೇನನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರತಿ ಹಂತದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು 1860ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದು, ನೀಮನ್ ಗೆ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಗೌರವ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈಗ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]] ದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ. ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್ ನ "ವರ್ಣರಹಿತ ಪಾರದರ್ಶಕ ತ್ರಿಕೋಣಾಕೃತಿಯ ಹರಳುಗಳ (ಪ್ರಿಸಮ್ ಆಕಾರದ)"ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ನೀಮನ್ "ಅದರ ದ್ರಾವಣವು ಕ್ಷಾರಗುಣಯುಕ್ತವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವಂತಿದ್ದು, ಕಹಿ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಲಾಲಾರಸ ಸ್ರವಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿ, ಒಂದು ವಿಧವಾದ ಝೋಮನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸಿ, ನಾಲಗೆಗೆ ಸೋಕಿಸಿದಾಗ ತಣ್ಣನೆಯ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತವೆ" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರಗಳಂತೆ ಈ [[ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರ (ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್)]]ಕ್ಕೂ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಭಾಷಾಧಾರಿತ ''-ina '' ದ ಆಂಗ್ಲರೂಪವಾದ "-ine " [[aಂತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯ (suffix )]] ಸೇರಿಸಿದ ನೀಮನ್ ಈ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರವನ್ನು ಕೊಕೇನ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ.<ref name="nie1860"/> ಕೊಕೇನ್ ಕಣಗಳ ರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲನೆಯ ವಿಶದವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು [[ರಿಚರ್ಡ್ ವಿಲ್ ಸ್ಟಾಟರ್]] ರವರು 1898ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite journal |author=Humphrey AJ, O'Hagan D |title=Tropane alkaloid biosynthesis. A century old problem unresolved |journal=Nat Prod Rep |volume=18 |issue=5 |pages=494–502 |year=2001 |pmid=11699882 |doi=10.1039/b001713m}}</ref> ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ [[ಟ್ರಾಪಿನೋನ್]] ನಿಂದ ಆರಂಭಿತವಾದ ಈ ಸಂಯೋಜನೆ ಐದು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿತು. === ಔಷಧೀಕರಣ === ಈ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯವು ಈ ಸಸ್ಯದ ಸಕಲ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನೂ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾಯಿತು. 1879ರಲ್ಲಿ [[ವುಝ್ ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [[ವ್ಯಾಸಿಲಿ ವಾನ್ ಆನ್ರೆಪ್]] ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಈ ದ್ರವ್ಯದ ನೋವುನಿವಾರಕ ಗುಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದನು. ಆತನು ಎರಡು ಜಾಡಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್-ಉಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣವನ್ನೂ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಬರಿದೇ ಉಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣವನ್ನೂ ತುಂಬಿದನು. ನಂತರ ಒಂದು ಕಪ್ಪೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದರ ೊಂದು ಕಾಲನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ದ್ರವದಲ್ಲಿಯೂ, ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ರಕ್ಷಣಾದ್ರವದಲ್ಲಿಯೂ ಅದ್ದಿ ಹಿಡಿದು, ಎರಡೂ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ವಿಧವಿಧವಾದ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದನು. ಕೊಕೇನ್ ನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕಪ್ಪೆಯ ಕ಻ಲು ಉಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಕಾಲಿಗಿಂತಲೂ ಬೇರೆಯ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿತು.<ref name="anrep_frog">{{cite journal |author=Yentis SM, Vlassakov KV |title=Vassily von Anrep, forgotten pioneer of regional anesthesia |journal=Anesthesiology |volume=90 |issue=3 |pages=890–5 |year=1999|pmid=10078692 |doi=10.1097/00000542-199903000-00033}}</ref> [[ಕಾರ್ಲ್ ಕೋಲರ್]] (ಈತ [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್]] ನ ಆತ್ಮೀಯರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಿದ್ದು, ಮುಂದೆ ಕೊಕೇನ್ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ ಬರೆದವನು) [[ನೇತ್ರದಂಬಂಧಿತ ದೋಷಪರಿಹಾರ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದನು. 1884ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಕುಖ್ಯಾತ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೊಕೇನ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಸೂಜಿಯಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡನು. ಅವನ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು [[ಹೀಡಲ್ ಬರ್ಗ್ ಅಪ್ತಾಲ್ಮಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]]ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. 1884ರಲ್ಲಿ ಜೆಲಿನೆಕ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯು [[ಉಸಿರಾಟ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಂಗಗಳ]] ಅರಿವಳಿಕೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಕೊಕೇನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದೆಂದು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿದ. 1885ರಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಹಾಲ್ ಸ್ಟೆಡ್]] ನರ-ಸ್ಥಗಿತ ಅರಿವಳಿಕೆ<ref>{{cite journal|title=Practical comments on the use and abuse of cocaine|curly=true|author=Halsted W|journal=New York Medical Journal|year=1885|pages=294–295|volume=42}}</ref> ಯನ್ನು ಜಾಹೀರುಗೊಳಿಸಿದನು ಮತ್ತು [[ಜೇಮ್ಸ್ ಕಮಿಂಗ್]] ನು ಮೂಗು-ಬಾಯಿಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ನೀಡಬಹುದಾದ ([[ಪೆರಿಡ್ಯೂರಲ್]] )ಅರಿವಳಿಕೆ<ref>{{cite journal|author=Corning JL|year=1885|journal=New York Medical Journal|title=An experimental study|volume=42|pages=483|curly=true}}</ref> ಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದನು. 1898ರಲ್ಲಿ [[ಹೀನ್ರಿಚ್ ಕ್ವಿನ್ಕೇ]] ಕೊಕೇನನ್ನು [[ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನ ಮೂಲಕ ಅರಿವಳಿಕೆ]]ಯಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟನು. ಇಂದು ಕೊಕೇನ್ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಟಡುತ್ತಿದೆ. ''[[ಲೋಕಲ್ ಅನೆಸ್ತೆಟಿಕ್ (ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆ)ಆಗಿ ಕೊಕೇನ್]] ಎಂಬ ಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ. '' === ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ === 1859ರಲ್ಲಿ [[ಪೆರು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಪೆರುವಿನ ಸ್ಥಳೀಕರು ಕೊಕೇನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡ [[ಪಾವ್ಲೋ ಮಂಟಿಗಝ್ಝ]] ಎಂಬ ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ವೈದ್ಯ]]ನು ಇಟಲಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು. ತನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಕೊಕೇನನ್ನು ಅನೇಕ ರೀತಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡ ಆತನು [[ಮಿಲಾನ್]] ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ನಂತರ ಕೊಕೇನ್ ನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದನು. ಕೋಕಾ ಮತ್ತು ಕೊಕೇನನ್ನು (ಅವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ಅಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು) ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದೆಂದೂ, "ರಸಗ್ರಂಥಿಗಳ ಸೂಕ್ತ ಚಾಲನೆಗೆ, [[ವಾತ]] ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಿಳುಪಾಗಿಸಲು" ಇದು ಉಪಯುಕ್ತವೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟನು. [[ಚಿತ್ರ:Mariani pope.jpg|320px|right|thumb|ಪೋಪ್ ಲಿಯೋ XIII ಕೋಕಾ-ಸಂಸ್ಕರಿತ ವಿನ್.ಮಾರಿಯಾನಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಹಿಪ್ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ, ಏಂಜೆಲೋ ಮಾರಿಯಾನಿಗೆ ಒಂದು ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರೆಂದೂ ಮಾತಿದೆ.]] [[ಏಂಜೆಲೋ ಮಾರಿಯಾನಿ]] ಎಂಬ ರಸಾಯನ ತಜ್ಞನು ಮಂಟೆಗಝ್ಝಿಯ ಲೇಖನಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ ಕೋಕಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲ ತಳೆದನು. 1863ರಲ್ಲಿ ಮಾರಿಯಾನಿಯು [[ವಿನ್ ಮಾರಿಯಾನಿ]] ಎಂಬ [[ವೈನ್]] ಒಂದನ್ನು ಕೋಕಾದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ [[ಕೋಕಾವೈನ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರತೊಡಗಿದನು. ವೈನ್ ನಲ್ಲಿನ [[ಎಥೆನಾಲ್]] ಅಂಶವು ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಕೋಕಾವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡುದರಿಂದ ಆ ಪೇಯದ ಪರಿಣಾಮವೇ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆ ವೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಔನ್ಸ್ ಗೆ 6 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಕೊಕೇನ್ ಇದ್ದು, ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಪಾನೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚನ ಕೊಕೇನ್ ಅಂಶವಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪೈಪೋಟಿಗಾಗಿ ರಫ್ತು ಮಾಡಬೇಕಾದ ವಿನ್ ಮಾರಿಯಾನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಔನ್ಸ್ ಗೆ 7.2 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಕೊಕೇನ್ ಬೆರೆಸಲಾಯಿತು. 1886ರಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ಸ್ಟೈತ್ ಪೆಂಬರ್ ಟನ್]] ರ ತಯಾರಿಕೆಯಾದ [[ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ]] ದಲ್ಲಿ 'ಒಂದು ಚಿಟಿಕೆ ಕೋಕಾ ಎಲೆ'ಎಂದಿದ್ದರೂ, ಮುಂದೆ, 1906ರಲ್ಲಿ, [[ಶುದ್ಧ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ಕಾಯಿದೆ]] ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಮೇಲೆ ಈ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ತಯಾರಾದ ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ನ ಅಂಶ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅಳವಿಗೆ ಸಿಗದ ಸಂಗತಿ. 1879ರಲ್ಲಿ ಅಫೀಮಿನ ಚಟ ಬಿಡಿಸಲು ಕೊಕೇನನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಮೊದಲಾಯಿತು. 1884ರಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನನ್ನು [[ಲೋಕಲ್ ಅನೆಸ್ತೆಟಿಕ್ (ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆ)]] ಆಗಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ]]ನು ತನ್ನ ''[[ಉಬೆರ್ ಕೋಕಾ]] '' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ------------- ಉಂಟುಮಾಡುವುದೆಂದು ಬರೆದನು. {{quote|exhilaration and lasting euphoria, which in no way differs from the normal euphoria of the healthy person...You perceive an increase of self-control and possess more vitality and capacity for work....In other words, you are simply normal, and it is soon hard to believe you are under the influence of any drug....Long intensive physical work is performed without any fatigue...This result is enjoyed without any of the unpleasant after-effects that follow exhilaration brought about by alcohol....Absolutely no craving for the further use of cocaine appears after the first, or even after repeated taking of the drug...}} [[ಚಿತ್ರ:Cocaine tooth drops.jpg|thumb|320px|left|ಕೊಕೇನನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಅರಿವಳಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.]]1885ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಉತ್ಪಾದಕರಾದ [[ಪಾರ್ಕ್-ಡೇವಿಸ್]] ಕೊಕೇನನ್ನು ಸಿಗರೇಟ್ ಹಾಗೂ ಪುಡಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾರತೊಡಗಿದುದಲ್ಲದೆ ಕೊಕೇನ್ ಭರಿತವಾದ, ಸೂಜಿಯ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ರಕ್ತನಾಳಕ್ಕೇ ತಲುಪಿಸಬಹುದಾದ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನೂ ಮಾರತೊಡಗಿತು. ಆ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಕೊಕೇನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು "ಆಹಾರದ ಜಾಗವನ್ನು ಇವು ತುಂಬುತ್ತವೆ. ಅಂಜುಬುರುಕರನ್ನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳನ್ನಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಮೂಕನನ್ನು ವಾಚಾಳಿಯಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು.... ನೋವಿನಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ನೋವೇ ಅರಿವಿಗೆ ಬಾರದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ಇತ್ತಿತು. [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗ]]ದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗ ೊಂದು ಚಟ ಎಂದು [[ಬರವಣಿಗೆ]] ಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅದನ್ನು [[ಆರ್ಥರ್ ಕೊನಾನ್ ಡೈಲ್]] ರ ಕಲ್ಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ [[ಷರ್ಲಾಕ್ ಹೋಮ್ಸ್]] ನಿಂದ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನಸ ಆದಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೆಂಫಿಸ್, ಟೆನ್ನೆಸೀ]] ಯ [[ಬಿಯೇಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ನ ಔಷಧದ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ 5ರಿಂದ 10 ಸೆಂಟ್ ಗಳ ಬೆಲೆಗೆ ಕೊಕೇನ್ ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯಗುಂಟ ಇದ್ದ ನಾವೆಯ ನೌಕರರು ಈ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಯಜಮಾನರು ಕರಿಯ ನೌಕರರು ಕೊಕೇನ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="barlow">ಬಾರ್ಲೋ, ವಿಲಿಯಮ್ ''"ತಗ್ಗಿನತ್ತ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ನೋಡುವಿಕೆ" (ಲುಕಿಂಗ್ ಅಪ್ ಎಟ್ ಡೌನ್): ಬ್ಲೂಸ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನುಭವ.'' ಟೆಂಪಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯ (1989), ಪುಟ. 207. ISBN 0-87722-583-4.</ref> 1909ರಲ್ಲಿ [[ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಷಾಕಲ್ ಟನ್]] "ಫೋರ್ಸ್ ಡ್ ಮಾರ್ಚ್" ಎಂಬ ಗುರುತುಳ್ಳ ಕೊಕೇನ್ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು [[ಅಂಟಾರ್ಟಿಕಾ]] ಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡುಹೋದನು, [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸ್ಕಾಟ್]] ಕೂಡಾ ತನ್ನ ದುರಂತಭರಿತ [[ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ]] ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದಾಗ ಕೊಕೇನ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದನು.<ref name="dominic_streatfeild">{{cite book|first=Dominic|last=Streatfeild|title=Cocaine: An Unauthorized Biography|publisher=Picador|year=2003|isbn=0312422261|curly=true}}</ref> === ಪ್ರತಿಬಂಧಕಾಜ್ಞೆ === {{Refimprovesect|date=April 2009}} 20ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಕೊಕೇನ್ ಚಟಕಾರಕವೆಂದೂ, ಅದರಿಂದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಆಗುವುವೆಂದೂ ಅಮೆರಿಕದ ಜನತೆ ಮನಗಾಣಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೊಕೇನ್ ದುರುಪಯೋಗ ಒಂದು [[ನೈತಿಕ ಭೀತಿ]] ಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ ವರ್ಣಸಂಬಂಧಿತ ಗಲಭೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಏರುಪೇರುಗಳಿಗೆ ಕೊಕೇನ್ ಕಾರಣವೆಂದು ಕೊಂಡಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. 1903ರಲ್ಲಿ ''[[ಅಮೆರಿಕನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ]] '' ಯು ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ದಾಸರಾಗುವವರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನ "[[ಬೊಹೇಮಿಯನ್ನರು]], ಜೂಜುಕೋರರು, ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಕೀಳುಮಟ್ಟದ [[ವೇಶ್ಯೆಯರು]], ರಾತ್ರಿಯ ಕೂಲಿಕಾರರು, ಹೊಟೆಲ್ ನ ನೌಕರರು, ಕಳ್ಳರು, ವಂಚಕರು, ತಲೆಹಿಡುಕರು ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿಯವರು" ಎಂದು ಸಾರಿತು 1914ರಲ್ಲಿ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ]] ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಫಾರ್ಮಸಿ ಬೋರ್ಡ್ ನ ಡಾ. ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಕಾಚ್,ವರ್ಣಭೇದದ ಬಗ್ಗೆ ಚುಚ್ಚುನುಡಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇಂಬು ನೀಡುವಂತೆ,ಘಂಟಾಘೋಷವಾಗಿ "ಬಿಳಿಯ ಹೆಣ್ಣುಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಬಹುತೇಕ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೊಕೇನ್-ಮತಿಭ್ರಮಿತ ನೀಗ್ರೋ ಮಿದುಳುಗಳೇ ಕಾರಣ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯನಗಳು ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವ [[ಅಮೆರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ದಕ್ಷಿಣ [[ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜನ]]ರಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ನಿಂದುಂಟಾದ ೊಂದು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಹರಡಿದೆ ಎಂದು ಕಥೆ ಹಬ್ಬಿಸಿವಿದರ ಮೂಲಕ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ವರ್ಣಭೇದನೀತಿಯನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡವು. ಅಸಲಿಗೆ ಅಂತಹ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಿದ್ದಿತು ಎಂಬುದು ನಿರಾಧಾರವಾದುದು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಮಸೂದೆ]] ಯು ಅರಿಕದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ನ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದಿತು. ಈ ಮಸೂದೆಯು ಕೊಕೇನ್ [[ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ]] ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ತಪ್ಪಾದ ವರ್ಗೀಕರಣ ಹಾಗೆಯೇ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಮನದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಮೊದಲೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ ಕೊಕೇನ್ ಉತ್ತೇಜಕ, ಮಾದಕವಲ್ಲ. ಪಾರಿಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾದರೂ, ನೋಂದಾಯಿತ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾರಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು. ಕೊಕೇನ್ ಅನ್ನು ಮಾದಕವಸ್ತು ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಿದುದರಿಂದಲೇ ಸರ್ಕಾರವು ತತ್ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿಲ್ಲವೆಂಬ ಚರ್ಚೆ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆದಿದೆ. 1970ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕವು ಕೊಕೇನ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು [[ನಿರೋಧಿತ ವಸ್ತುಗಳ ಕಾಯಿದೆ]] ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಕೊಕೇನ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಅನಿರ್ಬಂಧಿತವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು ವಿರಳವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕೊಕೇನ್ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳೇ ಆಗಿದ್ದವು. === ಆಧುನಿಕ ುಪಯೋಗಗಳು === ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ [[ಚೇತೋಹಾರಿ ದ್ರವ್ಯ.]] ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ [["ಕ್ರ್ಯಾಕ್" ಕೊಕೇನ್]] ಅನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ದ್ರವ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಡವರೇ ಇರುವ ನಗರದ ಒಳ-ಮಾರಿಕಟ್ಟೆಯನ್ನೂ ತಲುಪುವಂತಾಯಿತು. ಕೊಕೇನ್ ಪುಡಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಸುಮಾರು ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದು 1990ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 2000ದ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಮೆಇರಿಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ನಲ್ಲೂ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಸಿನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ರಾಜಕಾರಣ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕಾರ್ಥಿಕ ಸ್ತರಗಳ ಜನರಲ್ಲೂ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿನ ಕೊಕೇನ್ ಮಾರಾಟ ಗಿರಾಕಿ ನೀಡಿದ ಹಣದ ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ [[$]] ಎಪ್ಪತ್ತು ಬಿಲಿಯನ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು 2005ರ ಅಂಕಿ ಅಂಶ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸ್ಟಾರ್ ಬಕ್ಸ್|ಸ್ಟಾರ್ ಬಕ್ಸ್ <ref>[http://www.applesanity.com/fetish/blow/ Apple sanity - fetish - blow: war on drugs VS cocaine]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.havocscope.com/Drugs/cocaine.htm |title=Cocaine Market |access-date=2010-01-21 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://www.webcitation.org/60qqZ0qhu?url=http://www.havocscope.com/black-market/drug-trafficking/cocaine/ |url-status=dead }}</ref>]]ನಂತಹ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗಳ ವರಮಾನವನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಮೊತ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಬಹಳವೇ ಇದ್ದು, ಒಂಟಿ ವಯಸ್ಕರು,ಎಷ್ಟು ಬೇಕಾದರೂ ಸಂಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ವೃತ್ತಿನಿರತರು ಮುಂತಾದ ಐಷಾರಾಮೀ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಜನರಿಂದ ದಿನೇದಿನೇ ಬೇಡಿಕೆ ಏರುತ್ತಲೇ ಇದೆ. [[ಕ್ಲಬ್ ಡ್ರಗ್]] ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೊಕೇನ್ "ಪಾರ್ಟಿ ಕ್ರೌಡ್"ಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾ ರಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ. 1995ರಲ್ಲಿ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್]] (WHO) ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಇಂಟರ್ ರೀಜನಲ್ ಕ್ರೈಮ್ ಎಂಡ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] (UNICRI)ನವರು ಒಂದು ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಬಗ್ಗೆ ಕೈಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಿತು. ಆದರೆ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ಆ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. B ಕಮಿಟಿಯ 6ನೆಯ ಸಭೆ ಸೇರಿದಾಗ ಅಮೆರಿಕದ ರಾಯಭಾರಿಯೊಬ್ಬ "[[WHO]] ದವರ ಔಷಧಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ ಡ್ರಗ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ, ತತ್ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿರುವ ಹಣದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು" ಎಂದು ಧಮಕಿ ಹಾಕಿದನು. ತದನಂತರ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಆ ಅಧ್ಯಯನದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=WHO Cocaine Project |year=1995|author=WHO/UNICRI|url=http://www.tni.org/archives/drugscoca-docs_coca}}</ref> 20 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವವರಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲೂ (ಉತ್ಸಾಹ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲಾಗಿ)ಆಯಾಸ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕೊಕೇನನ್ನು ಚಟವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವವರಿಗೆ,ತಾವು ಸೇವಿಸುವ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಕೇನ್ ಕಲಬೆರಕೆಯದಾಗಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಆ ಮಿಶ್ರಿತ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಅಥವಾ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ನ ಕಟಿಂಗ್ ಅಥವಾ "ಸ್ಟ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ಆನ್" (ಏಮದರೆ ಕಲಬೆರಕೆ ಮಾಡುವುದು)ಮಾಮೂಲಾಗಿಯೇ ನಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ನೋವೋಕೇನ್]] (ಪ್ರೋಕೇನ್) ನಂತಹ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆ ನೀಡುದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆಯ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಉಂಟುಪಾಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ, ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸುವವರೆಲ್ಲಾ ಸಾರಯುಕ್ತ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಝೋಮಿನ ಅನುಭವವಾಗುವುದೆಂದು ನಂಬುವುದರಿಂದ ಅದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಎಫೆಡೈನ್ ಅಥವಾ ಅಂಹದೇ ಉತ್ತೇಜಕ ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ಹೃದಯಬಡಿತವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಬೆರಕೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ ಮಾನಿಟಾಲ್, ಕ್ರಿಯಾಟಿನ್ ಅಥವಾ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ನಂತಹ ಜಡ ಸಕ್ಕರೆಗಳು. ಇಂತಹ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕೊಕೇನ್ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಟ್ಟದ್ದೆಂದು ಕೊಳ್ಳುಗನಿಗೆ ಸಟೆಯಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡುವುದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಕಲಬೆರಕೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಮಾರುವವನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಲಾಭ ಗಳಿಸಲು ಇವು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=May 2009}} ಇಂತಹ ಸಕ್ಕರೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ದೊರೆಯುವುದರಿಂದ ಿವುಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಮಾರುವುದರಿಂದ ಮಾರುವವನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾರಾಟವು ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಆಗುವುದಲ್ಲದೆ, ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠಗುಣಮಟ್ಟದ ರಂಗು ತರುವ ಈ ಸಕ್ಕರೆಗಳು ಬೇರೆ ಕಲಬೆರಕೆ ವಸ್ತುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸಸ್ತಾ ಅಗಿರುವುದರಿಂದ ತನ್ಮೂಲಕವೂ ಮಾರುವವನಿಗೆ ಲಾಭ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೊಕೇನ್ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದರೆ ಬಹಳ ದಂಡ ತೆರಬೇಕಾದುದರಿಂದ ಗಿರಾಕಿಗಳಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವುದು ಮಾರುವವರಲ್ಲಿ ಅನೂಚಾನವಾಗಿ ನಡೆದುಬಂದಿದ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ.{{Or|date=May 2009}} 2007ರಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಮಾನೀಟರಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡಿಕ್ಷನ್ (ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯಸೇವನೆಯ ಚಟ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕೇಂದ್ರ) ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಕೊಕೇನ್ ನ ಶುದ್ಧತೆ 5%ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದನ್ನೂ, ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ 50%ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಶುದ್ಧತೆ ಇರುವುದೆಂತಲೂ ಋಜುಪಡಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|title=EMCDDA Retail Cocaine Purity Study|year=2007|author=EMCDDA|url=http://www.emcdda.europa.eu/stats09/ppptab7a}}</ref> == ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ == '''ಕೊಕೇನ್ ''' ಕಣಗಳ ವಿಶದಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ 1898ರಲ್ಲಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ವಿಲ್ ಸ್ಟಾಟರ್]] ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದರು.<ref>{{cite journal |author=Humphrey AJ, O'Hagan D |title=Tropane alkaloid biosynthesis. A century old problem unresolved |journal=Nat Prod Rep |volume=18 |issue=5 |pages=494–502 |year=2001|pmid=11699882 |doi=10.1039/b001713m}}</ref> ವಿಲ್ ಸ್ಟಾಟರ್ ನು ಕೊಕೇನ್ [[ಟ್ರಾಪಿನೋನ್]] ನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದೆಂದು ವಿಶದೀಕರಿಸಿದನು. ಅವನ ನಂತರ [[ರಾಬರ್ಟ್ ರಾಬಿನ್ ಸನ್]] ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಲೀಟೆಯವರು ಕೊಕೇನ್ ಸಂಯೋಜನಾ ಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. === ''ಎನ್'' -ಮೀಥೈಲ್-ಪೈರೋಲಿನಿಯಮ್ ಕ್ಯಾಷನ್ ನ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Biosynthesis of N-methyl-pyrrolinium cation.png|right|thumb|N-ಮೀಥೈಲ್-ಪೈರೋಲಿನಿಯಮ್ ಕ್ಯಾಷನ್ ನ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ]] ಕೊಕೇನ್ ನ [[ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯು]] ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ [[ಎಲ್-ಆರ್ನಿಥೈನ್]] ಎಂಬ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ದೊರೆಯುವ [[ಎಲ್-ಗ್ಲೂಟಾಮೈನ್]] ನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಟ್ರೋಪಾನೆಟ್]] ರಿಂಗ್ ಗೂ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಎಲ್-ಆರ್ನಿಥೈನ್ ಮತ್ತು ಎಲ್-[[ಆರ್ಜಿನೈನ್]] ಗಳು ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಲೀಟೆ<ref>{{cite journal |author=Leete E, Marion L, Sspenser ID |title=Biogenesis of hyoscyamine |journal=Nature |volume=174 |issue=4431 |pages=650–1 |year=1954 |pmid=13203600 |doi=10.1038/174650a0}}</ref> ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಆರ್ನಿಥೈನ್ ನಂತರ [[ಪೈರಿಡಾಕ್ಸಿಕಲ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್]] ಆಧಾರಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾದ ಡಿಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲೇಷನ್ ಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಪ್ಯೂಟ್ರೆಸೈನ್ ನನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಾದರೆ ಯೂರಿಯಾ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೇ ಆರ್ನಿಥೈನ್ ನಿಂದ ಪ್ಯೂಟ್ರೆಸೈನ್ ದೊರಕಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಎಲ್-ಆರ್ನಿಥೈನ್ ಎಲ್-ಆರ್ಜಿನೈನ್ <ref>{{cite journal |author=Robins RJ, Waltons NJ, Hamill JD, Parr AJ, Rhodes MJ |title=Strategies for the genetic manipulation of alkaloid-producing pathways in plants |journal=Planta Med. |volume=57 |issue=7 Suppl |pages=S27–35 |year=1991 |pmid=17226220 |doi=10.1055/s-2006-960226}}</ref> ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತಗೊಂಡು ನಂತರ ಪಿಎಲ್ ಪಿ ಯ ಮೂಲಕ ಡಿಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲೇಷನ್ ಗೊಳಗಾಗಿ ಆಗ್ಮಟೈನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರಾಲಿಸಿಸ್ (ನೀರಿನ ಸೇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಯುಕ್ತದಲ್ಲಿನ ವಿಭಜನೆ)ಮೂಲಕ ಇಮೈನ್ ''ಎನ್'' -ಕಾರ್ಬಾಮಾಯ್ಲ್ ಪ್ಯೂಟ್ರೆಸೈನ್ ಅನ್ನೂ, ಯೂರಿಯಾವು ಪ್ಯೂಟ್ರೆಸೈನ್ ಅನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಆರ್ನಿಥೈನನ್ನು ಪ್ಯೂಟ್ರೆಸೈನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಒಂದೇ ದಾರಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. SAM-ಆಧಾರಿತವಾದ ಪ್ಯೂಟ್ರೆಸೈನ್ ನ ''ಎನ್'' -ಮಿಥೈಲೇಷನ್ ನಿಂದ ''ಎನ್'' -ಮಿಥೈಲ್ ಪ್ಯೂಟ್ರೆಸೈನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ, ಆ ಉತ್ಪನ್ನವು ಡೈಯಾಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿ ಆಕ್ಸಿಡೇತಿವ್ ಡಿಅಮಿನೇಷನ್ ಮೂಲಕ ಅಮಿನೋ ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್ ನ ಜನನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಿಫ್ ಬೇಸ್ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ''ಎನ್'' -ಮಿಥೈಲ್-Δ¹ಪೈರೋಲಿನಿಯಮ್ ಕ್ಯಾಷನ್ ನ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯಾದುದು ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ. === ಕೊಕೇನ್ ನ ಜೈವಿಕಸಂಯೋಜನೆ === [[ಚಿತ್ರ:Biosynthesis of cocaine.png|thumb|right|ಕೊಕೇನ್ ನ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ]] ಕೊಕೇನ್ ರಚನೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಬನ್ ಆಟಮ್ ಗಳನ್ನು ಅಸಿಟೈಲ್ - CoA ಯ ೆರಡು ಕಣಗಳನ್ನು ''ಎನ್'' -ಮಿಥೈಲ್-Δ ¹ ಪೈರೋಲಿನಿಯಮ್ ಗೆ ಹೊಂದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |author=Dewick, P. M. |title=Medicinal Natural Products |publisher=Wiley-Blackwell |location=Chicester|year=2009 |pages= |isbn=978-0-4707-4276-1 |oclc=|accessdate=}}</ref> ಪೈರೋಲಿನಿಯಮ್ ಕ್ಯಾಷನ್ ನೆಡೆಗೆ [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೋಫೈಲ್]] ನಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ, ಅಸಿಟಿಲ್-CoA ಯಿಂದ ದೊರೆತ ಎನೋಲೇಟ್ ಅನಿಯಾನ್ ನ ಮನ್ನಿಕ್ (Mannich)ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಮೊದಲ ಅಡಕವಾಗುವುದು. ಕ್ಲೇಯ್ಸನ್ ಘನೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಎರಡನೆಯ ಸಂಕಲನವು ಸಂಭವಿಸುವುದು. ಇದರಿಂದ 2-ಬದಲಿತವಾದ ಪೈರೋಲಿಡಿನ್ ನ ರಾಸೆಮಿಕ್ ಮಿಶ್ರಣವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವುದು,ಕ್ಲೇಯ್ಸನ್ ಘನೀಕರಣದಿಂದ ಥಿಯೋಯೆಸ್ಟರ್ ಶೇಖರಿತವಾಗುವುದು. [[ಟ್ರಾಪಿನೋನ್]] ನ ರಚನೆಯು [[ರಾಸೆಮಿಕ್]] ಈಥೈಲ್ [2,3-13C2]೪ (N ಮೀಥೈಲ್- 2-ಪೈರೋಲಿಡಿನಿಲ್)-3-ಆಕ್ಸಿಬ್ಯುಟಾನೊಯೇಟ್ ನಿಂದ ಉಂಟಾಗಿ, ಸ್ಟೀರಿಯೋಸೋಮರ್ ನ ಎರಡೂ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal|doi = 10.1021/ja964461p|title = The Biosynthesis of Tropane Alkaloids in Datura stramonium: The Identity of the Intermediates between ''N''-Methylpyrrolinium Salt and Tropinone|year = 1997|author = R. J. Robins, T. W. Abraham, A. J. Parr, J. Eagles and N. J. Walton|journal = J. Am. Chem. Soc.|volume = 119|pages = 10929}}</ref> ಆದರೆ, ಕೊಕೇನ್ ನ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ (S)-ಎನಾಟಿಯೋಮರ್ ಮಾತ್ರ ಕ್ರಮಚಕ್ರದ ರೀತ್ಯಾ ಕೊಕೇನ್ ನ ಟ್ರೋಪೇನ್ ಉಂಗುರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು. ಪ್ರೋಚಿರಲ್ ಮಿಥೈಲಿನ್ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ರೂಢಿಬದ್ಧ ಆಯ್ಕೆಯ ಗುಣ (ಸ್ಟೀರಿಯೋಸೆಲೆಕ್ಟಿವಿಟಿ)ವನ್ನು ಮತ್ತೂ ಆಳವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author=Hoye TR, Bjorklund JA, Koltun DO, Renner MK |title=''N''-methylputrescine oxidation during cocaine biosynthesis: study of prochiral methylene hydrogen discrimination using the remote isotope method |journal=Org. Lett. |volume=2 |issue=1 |pages=3–5 |year=2000|pmid=10814231 |doi=10.1021/ol990940s}}</ref> C-2ವಿನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಚಿರಲ್ ಕೇಂದ್ರವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref>{{cite journal|doi = 10.1021/ja00024a039|title = Late intermediates in the biosynthesis of cocaine: 4-(1-methyl-2-pyrrolidinyl)-3-oxobutanoate and methyl ecgonine|year = 1991|author = E. Leete, J. A. Bjorklund, M. M. Couladis and S. H. Kim|journal = J. Am. Chem. Soc.|volume = 113|pages = 9286}}</ref> ಈ ವಿಧಾನವು ಆಕ್ಸಿಡೇಷನ್ನಿಂದ ಾಗುವಂತಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಪೈರೋಲಿನಿಯಮ್ ಕ್ಯಾಷನ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡು, ಎನೋಲೇಟ್ ಅನಿಯಾನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿ, ಕಣ-ಕಣಗಳ ನಡುವೆ ಮ್ಯುಮಿಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರೋಪೇನ್ ಉಂಗುರ ವಿಧಾನವು [[ಜಲೋದ್ಗತಸಂಯೋಜನಾವಿಭಜನೆ (ಹೈಡ್ರಾಲಿಸಿಸ್)]]ಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ, SAM- ಆಧಾರಿತ ಮಿಥೈಲೇಷನ್ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[NADPH]] ಮೂಲಕ ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿಮೀತೈಲೆಕ್ ಗೋನೈನ್ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ಡೀಸ್ಟರ್ ಉಂಟಾಗಲು ಅಬಶ್ಯವಾದ [[ಬೆನ್ಝಾಯ್ಲ್]] ಮೋಯೆಟಿ ಯನ್ನು ಸಿನಾಮಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಮೂಲಕ ಫೆನೈಲಾಲನೈನ್ ನಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|doi = 10.1016/0031-9422(88)87026-2|title = The biosynthesis of the benzoyl moiety of cocaine|year = 1988|author = E. Leete, J. A. Bjorklund and S. H. Kim|journal = Phytochemistry|volume = 27|pages = 2553}}</ref> ಬೆನ್ಝಾಯ್ಲ್-CoA ನಂತರ ಎರಡೂ ಫಲಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೊಕೇನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. === ರಾಬರ್ಟ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ನ ಅಸಿಟೋನ್ ಡೈಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲೇಟ್ === [[ಚಿತ್ರ:Robinson biosynthesis of tropane.png|right|thumb|ರಾಬಿನ್ಸನ್ನರ ಟ್ರೋಪೇನ್ ನ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ]] [[ಟ್ರೋಪೇನ್ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರ]]ದ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ಇಂದಿಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.ಹೆಮ್ ಸ್ಕೀಡ್ಟ್ ರವರು ರಾಬಿನ್ಸನ್ ನ ಅಸಿಟೋನ್ ಡೈಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲೇಟ್ ಈ ರಾಶಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal|doi = 10.1007/3-540-48146-X|title = Tropane and Related Alkaloids|year = 2000|author = T. Hemscheidt|journal = Top. Curr. Chem.|volume = 209|pages = 175|last2 = Vederas|first2 = John C.}}</ref> ''N'' -ಮೀಥೈಲ್-ಪೈರೋಲಿನಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಅಸಿಟೋನ್ ಡೈಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲೇಟ್ ನ ಘನೀಕರಣದಿಂದ ಆಕ್ಸೋಬ್ಯುಟಿರೇಟ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಡಿಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲೇಷನ್ ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಟ್ರೋಲೇನ್ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. === ಟ್ರಾಪಿನೋನ್ ಸಂಕೋಚಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ === [[ಚಿತ್ರ:Reduction of tropinone.png|right|thumb|ಟ್ರೋಪೇನ್ ಅನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ]] ಟ್ರೋಪೇನ್ ಅನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯರಾಶಿಗಳ ಗುಣ ರೂಪಿಸುವ [[NADPH]] -ಆಧಾರಿತ ರಿಡಕ್ಟೇಸ್ ಜೈವಿಕ ಯೋಗವಾಹಕ(ಎನ್ ಝೈಮ್ ಗಳು)ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|doi = 10.1016/0031-9422(92)80247-C|title = Two tropinone reducing enzymes from Datura stramonium transformed root cultures|year = 1992|author = A. Portsteffen, B. Draeger and A. Nahrstedt|journal = Phytochemistry|volume = 31|pages = 1135}}</ref> ಈ ಜಾತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಗಳೂ ಎರಡು ರೀತಿಯ ರಿಡಕ್ಟೇಸ್ ಎನ್ ಝೈಮ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ಟ್ರಾಪಿನೋನ್ ರಿಡಕ್ಟೇಸ್ I ಮತ್ತು ಟ್ರಾಪಿನೋನ್ ರಿಡಕ್ಟೇಸ್ ಈ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. TRI ನಿಂದ ಟ್ರೋಪೈನ್ ಮತ್ತು ತ್ರೀ ಇಂದ ಸ್ಯೂಡೋಟ್ರೋಪೈನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಎನ್ ಝೈಮ್ ಗಳ ಚಲನ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು pH/ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ವಿಧವಿಧದ್ದಾದುದರಿಂದ ಮತ್ತು TRII ಗಿಂತಲೂ TRI 25 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದುದರಿಂದಲೂ ಟ್ರಾಪಿನೋನ್ ಅನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವ ಬಹುತೇಕ ಕ್ರಿಯೆಯು ಟ್ರೋಪೈನ್ ನ TRI ನಿಂದಲೇ ಜರುಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Boswell HD, Dräger B, McLauchlan WR |title=Specificities of the enzymes of ''N''-alkyltropane biosynthesis in Brugmansia and Datura |journal=Phytochemistry |volume=52 |issue=5 |pages=871–8 |year=1999|pmid=10626376 |doi=10.1016/S0031-9422(99)00293-9}}</ref> == ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರ == === ರೂಪ === [[ಚಿತ್ರ:CocaineHydrochloridePowder.jpg|right|thumb|ಕೊಕೇನ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರೈಡ್ ನ ಒಂದು ಹೊರೆ]] [[ಚಿತ್ರ:CocaineHCl.jpg|right|thumb|ಸಂಕ್ಷೇಪಿತ ಕೊಕೇನ್ ಪುಡಿಯ ತುಂಡು]] ಶುದ್ಧವಾದ ಕೊಕೇನ್ ಮುತ್ತಿನಂತಹ ಬಿಳುಪಿನ ವಸ್ತು. ಪುಡಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಕೊಕೇನ್ ಕೊಕೇನ್ [[ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರೈಡ್]] ([[CAS]] 53-21-4) [[ಲವಣ]]ದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಲ್ಪಡುವ ಕೊಕೇನ್ ಕಲಬೆರಕೆಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿಯೋ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯ ವೂರ್ಣಗಳಿಂದ (ಮಿಶ್ರಣ)ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ "ಕಟ್" (ಬೆರೆಸಲ್ಪಟ್ಟುದೋ) ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಈ ರೀತಿ ಬೆರೆಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುಗಳೆಂದರೆ [[ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ]]; [[ಲಾಕ್ಟೋಸ್,]] [[ಡೆಕ್ಸ್ ಟ್ರೋಸ್]], [[ಇನೋಸಿಟಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮನ್ನಿಟಾಲ್]] ಎಂಬ ಶರ್ಕರಗಳು ಹಾಗೂ [[ಲಿಟೋಕೇಯ್ನ್]] ಅಥವಾ [[ಬೆನ್ ಝೋಕೇಯ್ನ್]] ಎಂಬ, ಮ್ಯೂಕಸ್ ಆವರಣಗಳನ್ನು ದಡಗುಟ್ಟಿಸುವ ಕೊಕೇನ್ ನ ಗುಣವನ್ನು ನಕಲಿಸುವ, ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆಗಳು. ಕೊಕೇನ್ [[ಮೀಥಾಂಫೆಟಾಮೈನ್]] ನಂತಹ ಇತರೆ ಪ್ರಚೋದಕ ವಸ್ತುಗಳಿಂದಲೂ "ಕಟ್" ಮಾಡಲ್ಪಡಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://designer-drugs.com/pte/12.162.180.114/dcd/chemistry/psychedelicchemistry/chapter8.html|title=Psychedelic Chemistry: Cocaine|accessdate=2007-07-10|archive-date=2007-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629144031/http://designer-drugs.com/pte/12.162.180.114/dcd/chemistry/psychedelicchemistry/chapter8.html|url-status=dead}}</ref> ಕಲಬೆರಕೆಯಾದ ಕೊಕೇನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ, ಪೇಲವ ಅಥವಾ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [["ಕ್ರ್ಯಾಕ್" ಕೊಕೇನ್]] ನ ಬಣ್ಣವು ಹಲವಾರು ಸಂಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ;ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಕೇನ್ ನ ಮೂಲ, ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಧಾನ - [[ಅಮೋನಿಯಾ]] ಉಪಯೋಗಿಸಿ [[ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ]] ಉಪಯೋಗಿಸಿ - ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಶುದ್ಧ ಧಾತುಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಇದರ ಬಣ್ಣ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಿದು ಬಿಳಿ, ಹಳದಿವರ್ಣದ ಕ್ರೀಂ ಅಥವಾ ತಿಳಿಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ನ ರೂಪ ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಲಬೆರಕೆ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ, ಕೊಕೇನ್ ಪುಡಿಯ ಮೂಲ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲಗಳನ್ನು ಗುಣಾಂತರಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಟ್ಟಿದರೆ ಉದುರುವಂತಹ ರೂಪದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಜಿಡ್ಡುಗಟ್ಟಿದ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹಾಗೂ ಸುಮಾರು ಹರಳಿನಂತಿರುವವರೆಗೂ ಿದು ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಕೊಕೇನ್ ನ ರೂಪಗಳು === ==== ಲವಣಗಳು ==== ಹಲವಾರು ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರಗಳಂತೆಯೇ ಕೊಕೇನ್ ಸಹ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರೈಡ್ (HCl)ಮತ್ತು ಸಲ್ಫೇಟ್ -SO4)ನಂತಹ ಲವಣಗಳ ುತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು. ಲವಣಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದ್ರವಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತವೆ. ಕೊಕೇನ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರೈಡ್ ಸಹ ಿತರೆ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರಗಳ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರೈಡ್ ಗಳಂತೆ ಧೃವೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ. ==== ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲದಂತೆ ==== ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ "ಫ್ರೀಬೇಸ್" ಕೊಕೇನ್ ನ [[ಲವಣ]] ರೂಪಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ [[ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ]] ದ ರೂಪ. ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರೈಡ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದು, ಆದರೆ ಈ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದು. ಫ್ರೀಬೇಸ್ ಕೊಕೇನ್ ಸೇದಿದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಹೆಚ್ಚಿನ 'ಕಿಕ್' ನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಏನೆಂದರೆ ಕೊಕೇನ್, ಸೇದುವಿಕೆಯಿಂದ, [[ಪೈರೋಲಿಸಿಸ್]] ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಸೇದುಗರ ದೇಹದೊಳಕ್ಕೆ [[ಮೀಥೈಲೆಕ್ ಗೋನಿಡೈನ್]] ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. (ಈ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮವು ಆಘ್ರಾಣಿಸುವ ಅಥವಾ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನ ಮೂಲಕ ಪುಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಲ್ಳುವ ಮೂಲಕ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ) ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಕೇನ್ ಸೇದುವಿಕೆಯು [[ಬೇರೆ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೃದಯಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮಾರಕ.<ref>[http://jpet.aspetjournals.org/cgi/content/full/307/3/1179/FIG6 Pharmacokinetics and Pharmacodynamics of Methylecgonidine, a Crack Cocaine Pyrolyzate - Scheidweiler et al. ][http://jpet.aspetjournals.org/cgi/content/full/307/3/1179/FIG6 307 (3): 1179 Figure IG6 - Journal of Pharmacology And Experimental...]</ref> ಇದರಲ್ಲಿನ ಮೀಥೈಲೆಕ್ ಗೋನಿಡೈನ್ ಯಕ್ರತ್ತಿನ<ref>{{cite journal |author=Fandiño AS, Toennes SW, Kauert GF |title=Studies on hydrolytic and oxidative metabolic pathways of anhydroecgonine methyl ester (methylecgonidine) using microsomal preparations from rat organs |journal=Chem. Res. Toxicol. |volume=15 |issue=12 |pages=1543–8 |year=2002|pmid=12482236 |doi=10.1021/tx0255828}}</ref> ಮೇಲೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶ<ref>{{cite journal |author=Yang Y, Ke Q, Cai J, Xiao YF, Morgan JP |title=Evidence for cocaine and methylecgonidine stimulation of M(2) muscarinic receptors in cultured human embryonic lung cells |journal=Br. J. Pharmacol. |volume=132 |issue=2 |pages=451–60 |year=2001|pmid=11159694 |pmc=1572570 |doi=10.1038/sj.bjp.0703819}}</ref> ಗಳ ಮೇಲೂ ಘೋರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದೆಂದು ಆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಕೊಕೇನ್ ನಲ್ಲಿನ ಬಂಧಕ ಲವಣಗಳನ್ನು ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರದ ದ್ರಾವಣದ ಮೂಲಕ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಕೇನ್ ಧೃವೀಕರಣವಾಗುವ ಗುಣ ಕಳೆಉಕೊಂಡು ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ರೂಪದ ಕೊಕೇನ್ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೂ ಜಲರೂಪದ ಕರಗಿಸುವ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ [[ದ್ರವ-ದ್ರವದಿಂದ ಹೊರಸೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ]]. ==== ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಕೊಕೇನ್ ==== [[ಚಿತ್ರ:Smoking Crack.jpg|thumb|right|300px|ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಕೊಕೇನನ್ನು ಸೇದುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆ.]] ಜ್ರ್ಯಾಕ್ ಸಡಿಲ-ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ (ಫ್ರೀಬೇಸ್)ದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ, ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಗುಣವುಳ್ಳ,ಸೋಡಿಯಮ್ ಬೈಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ನಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾದ ಕೊಕೇನ್. ಫ್ರೀಬೇಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರ್ಯಾಕನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಧೂಮಪಾನದ ರೀತ್ಯಾ ಸೇವಿಸುವರು.<ref>[http://steinhardt.nyu.edu/appsych/chibps/cocaine "Substances - Cocaine" The Steinhardt School of Culture, Education, and Human Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090502061752/http://steinhardt.nyu.edu/appsych/chibps/cocaine |date=2009-05-02 }} accessed August 2009</ref> ಈ ಹೆಸರು ಇದಕ್ಕೆ ಬರಲು ಕಾರಣ ಕಲುಷಭರಿತವಾದ ಈ ಕೊಕೇನನ್ನು ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಹೊರಡುವ ಚಿಟಿಚಿಟಿ ಸದ್ದು!(ತತ್ಕಾರಣ [[ಶಬ್ದಾನುಕರಣ ನಾಮಧೇಯ]])<ref>ಜಾರ್ಜ್, ನೆಲ್ಸನ್ "ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಅಮೆರಿಕ". 1998. ವೈಕಿಂಗ್ ಪೆಂಗ್ವಿನ್. (ಪುಟ ೪೦).</ref> ==== ಕೋಕಾ ಎಲೆಯ ದ್ರಾಗಣಗಳು ==== ಕೋಕಾ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ [[ದ್ರಾವಣ]](ಇದನ್ನು [[ಕೋಕಾ ಟೀ]] ಎಂದೂ ಕರೆಉತ್ತಾರೆ)ವನ್ನು ಕೋಕಾ-ಎಲೆ ಬೆಳೆಯುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಜಗದ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇತರೆ ವೈಕ್ಯಕೀಯ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೇ, ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಪೆರು]] ಮತ್ತು [[ಬೊಲಿವಿಯಾ]] ದೇಶಗಳು ಒಣಗಿದ ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಣ ಚೀಲಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ "ಕೋಕಾ ಟೀ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತಿವೆ. ಪೆರುವಿನ [[ಕಝ್ ಕೋ]] ನಗರ ಮತ್ತು ಬೊಲಿವಿಯಾದ [[ಲಾಪಾಝ್]] ನಗರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತವರನ್ನು, ಅವರು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ, ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದ್ರಾವಣ(ಟೀ ಪಾಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕುದಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ)ಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೋಕಾ ಟೀ ಕುಟಿಯುವುದರಿಂದ ಕೊಂಚ ಉತ್ತೇಜನ ಉಂಟಾಗಿ ಮನ ಪ್ರಫುಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬಾಯಿ ಝೋಮು ಹಿಡಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಕೊಕೇನ್ ಸೇದಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ 'ಧಿಂ' ಭಾವವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊಕೇನ್ ಒಂದು ಭೂತವೆಂಬ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲೋಸುಗ, ಇದನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವವರು, ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಾದ ದ್ರಾವಣದ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರಗಳಿಂದ ಆಗುವುದು ಎಂಬ ನಿರಾಧಾರವಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ,ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ತಮ್ಮಿಂದ ತಯಾರಾದ ಮೊದಲನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಶುದ್ಧ ಕೊಕೇನ್ ಅಂತಹ ಪರಿಣಾಮ ನೀಡದು ಎನ್ನುವರು. ಕೊಕೇನ್ ಚಟ ಬಿಡಿಸಲು ಈ ದ್ರಾವಣ ಸಹಕಾರಿ ಎಂದು ಅಂತಹವರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಪೆರುವಿನ [[ಲೀಮಾ]] ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಚರ್ಚಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನವು 23 ಕೋಕಾ-ಪೇಸ್ಟ್ ಚಟಗ್ರಸ್ತರ ಚಟ ಬಿಡಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಾದ ದ್ರಾವಣವನ್ನೂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮದ ಅಂಗವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಚಿಕಿತ್ಸಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಟದ ಮರುಕಳಿಕೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ನಾಲ್ಕರಿಂದ, ಕೋಕಾ ಎಎಯ ದ್ರಾವಣದ ಸೇವನೆಯ ನಂತರ, ಚಿಕಿತ್ಸಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಚಟದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಅವಧಿಯು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮುನ್ನ ಇದ್ದ 32 ದಿನಗಳಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಧಿಯಲ್ಲಿ 217 ದಿನಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿತು. ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ದಾಸರಾಗಿರುವವರ ಚಟ ಮರುಕಳಿಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಕೋಕಾ ಎಕೆಗಳ ದ್ರಾವಣ ನೀಡುವಿಕೆಯು ಫಲಕಾರಿಯೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|author=Teobaldo, Llosa|title=The Standard Low Dose of Oral Cocaine: Used for Treatment of Cocaine Dependence|journal=Substance Abuse|year=1994|volume=15|issue=4|pages=215–220|curly=true}}</ref> ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಂದ ದೊರೆತ ಗಾಢವಾದ ಸೂಚನೆಯೆಂದರೆ ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳ ದ್ರಾವಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಔಷಧೀಯ ಸತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಆಹಾರದ(ಮೆಟಬೊಲೈಟ್) ಗುಣ ಪಡೆದಿರುವುದು ಕೊಕೇನೇ ಹೊರತು ಅನ್ಯ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರಗಳಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶ. ಕೊಕೇನ್ ಎಲೆಗಳ ದ್ರಾವಣ ಸೇವಿಸಿದವರ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಮೆಟಬೊಲೈಟ್ ಆದ [[ಬೆನ್ಝಾಲೆಕ್ಗೋನೈನ್]] ಅನ್ನು ಗೊತ್ತುಹಚ್ಚಬಹುದು. === ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನಗಳು === ==== ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ==== [[ಚಿತ್ರ:Crackspoon.jpg|thumb|180px|right|ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ, ಕೊಕೇನ್ ಮತ್ತು ಕೊಂಚ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಮಚ"ಬಡವನ" ಕೊಕೇನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು.]] ಬಹಳ ಜನರು ಕೊಕೇನ್ ಪುಡಿಯನ್ನು ವಸಡು(ಗಮ್)ಗಳ ಮೇಲೆ ಸವರಿಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಸಿಗರೇಟ್ ನ ಫಿಲ್ಟರ್ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸವರಿ ಅದನ್ನು ಸೇದಿವ ಮೂಲಕ ವಸಡು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಧವಾದ ಝೋಮನ್ನು(ನಂಬ್ ನೆಸ್) ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದ ೀ ರೀತಿಯ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆಯನ್ನು "ನಂಬೀಸ್", "ಗಮ್ಮರ್ಸ್" ಅಥವಾ "ಕೋಕಾ ಫಫ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ಕೊಕೇನನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಕೊಂಚ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಸುತ್ತಲುಪಯೋಗಿಸುವ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನನ್ನು ಸುತ್ತ, ಆ ಕಾಗದದ ಸಮೇತ ಅದನ್ನು ನುಂಗುವುದು ಸೇವನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರಮ. ಹೀಗೆ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟುದ್ದನ್ನು ಹಲವೆಡೆ "ಸ್ನೋ ಬಾಂಬ್" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ===== ಕೋಕಾ ಎಲೆ ===== ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಲಿಂಬೆಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ, ವೀಳ್ಯದಂತೆ ಮಡಚಿ, ವಸಡು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲದ ನಡುವೆ ಒತ್ತರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ([[ಜಗಿಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ತಂಬಾಕು]] ಜಗಿಯುವಂತೆಯೇ)ಅದರಿಂದ ಬಂದ ರಸವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ರಸವನ್ನು ಒಳಗೆನಗನೆಯೊಳಗಿರುವ ಮ್ಯೂಕಸ್ ಪದರಗಳು ಹೀರಿಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನುಂಗಿದ ರಸ ಕರುಳಿನ ಪೆರಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು ದ್ರವದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿಟ್ಟು ಟೀ ರೀತಿಯೂ ಸೇವಿಸಬಹುದು. ಆಹಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಮಡ ಕೊಕೇನ್ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳು ಕೊಕೇನ್ ಅಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಅದು ನಿಷೇಧಿತ ವಸ್ತುವಲ್ಲ, ಅವನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಲ್ಲ; ಹಾಗಾಗಿ ಕೋಕಾ ಎಲೆ ತಿನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿದುವುದು ಸಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಕೋಕಾ ಸೇವನೆಯ ಪರವಾಗಿರುವವರ ವಾದ. ಕೊಕೇನ್ ಒಂದನ್ನೇ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಅದು ಜಲಸಂಸ್ಕರಣಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಜಠರದಲ್ಲಿನ ಆಮ್ಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಜಡವಾಗುತ್ತದೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೀರಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಲಿಂಬೆಯಂತಹ ಪ್ರಬಲ ಸಸ್ಯಕ್ಷಾರದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಣವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದು ಜಠರದಿಂದ ರಕ್ತದೊಳಕ್ಕೆ ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಕೇನ್ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಲು ಮತ್ತೆರಡು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಈ ಮದ್ದು ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಬಾಯಲ್ಲಿನ ರಕ್ತನಾಳಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಠನಾಳಗಳು ಕೊನೇನ್ ನ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಸಂಕುಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ದ್ರವ್ಯವು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸ್ಥಳದ ವಿಸ್ತಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬರಿದೇ ಕೋಕಾ ಎಲೆಯ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ಕುಡಿದವರ ಮೂತ್ರದಲ್ಲೂ ಕೊಕೇನ್ ಮೆಟಬಾಲೈಟ್ ಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆ ಸೇವನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯಷ್ಟೇ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪರಿಣಾಮಹೀನವಾದುದು. ಬಾಯಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಕೇನ್ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಸುಮಾರು 30 ನಿಮಿಷಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೀರುವಿಕೆ 60% ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹೀರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಂದಗತಿಯ ಹೀರುವಿಕೆಯಿಂದ [[ದೇಹ (ಫಿಸಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್)]] ಮತ್ತು [[ಮನಸ್ಸುಗಳ (ಸೈಕೋಟ್ರಾಪಿಕ್)]] ಮೇಲೆ ಹೀಗೆ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಕೇನ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲು 60 ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕಾದೀತು. ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದು ನಿಧಾನವಾದರೂ, ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ನಂತರ ಒಂದು ಗಂಟೆಯವರೆಗೂ ಪರಿಣಾಮ ಇರುತ್ತದೆ. ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಆಹಾರ ರೀತ್ಯಾ ಅಥವಾ ಆಘ್ರಾಣಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಹೇಗೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ಕೊಕೇನ್ ಹೀರಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಮಾಣ ಒಂದೇ - 30ರಿಂದ 60%. ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ಸೇವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆಘ್ರಾಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾದ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ಪರಿಣಾಮ ಆ ಮಾರಗದಲ್ಲಿ ಬೇಗ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆಘ್ರಾಣಿತ ಕೊಕೇನ್ ದೈಹಿಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು 40 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲೂ, ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು 20 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಉಳಿಯುವುದು ಮಾತ್ರ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದಷ್ಟೇ ಆದ 5ರಿಂದ 10 ನಿಮಿಷಗಳು. ಮೂಗಿನಿಂದ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುವ ಕೊಕೇನ್ ನ ಪರಿಣಾಮವು ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗರಷ್ಠ ಪರಿಣಾಮ ಮುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೂ ಸುಮಾರು 40ರಿಂದ 60 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>ಜಿ. ಬಾರ್ನೆಟ್, ಆರ್.ಹಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್.ರೆಸ್ನಿಕ್, "ಕೊಕೇನ್ ಫಾರ್ಮಾಕೈನೆಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಹ್ಯೂಮನ್ಸ್," 3 ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಇಥೋಪಾರ್ಮಕಾಲಜಿ 353 (1981), ಜೋನ್ಸ್ ಸುಪ್ರಾ ನೋಟ್ 19, ವಿಲ್ಕಿನ್ಸನ್ ''at al'', ವಾನ್ ಡೈಕ್ ''at al''.</ref> ಪೆರು, ಬೊಲಿವಿಯಾದಂತಹ ಕೋಕಾ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಶಿಖರ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ (ಆಲ್ಟಿಟ್ಯೂಡ್ ಸಿಕ್ ನೆಸ್)]] ಶಮನಗೊಳಿಸಲು'' [[ಮೇಟ್ ಡಿ ಕೋಕಾ]] '' ಅಥವಾ ಕೋಕಾ ಎಲೆಯ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ನೀಡುವುದು ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧದ ಸೇವನೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಾಫ್ರಿಕಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ನೆಲೆಯಿಂದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂದೇಶ ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ದೂತರ ಆಯಾಸ ಪರಿಹಾರ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕವಾಗಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1986ರಲ್ಲಿ ''[["ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್"]] '' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳು ಒಣಗಿದ ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳನ್ನು "ಹೆಲ್ತ್" ಇನ್ ಕಾ ಟೀ ಎಂಬ ದ್ರಾವಣ ತಯಾರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾರುತ್ತಿರುವವೆಂದು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite journal|author=Siegel RK, Elsohly MA, Plowman T, Rury PM, Jones RT|title=Cocaine in herbal tea|journal=Journal of the American Medical Association|date=January 3, 1986|volume=255|issue=1| pages=40 |curly=true|doi=10.1001/jama.255.1.40|pmid=3940302}}</ref> ಅದರ ಪ್ಯಾಕ್ ಮೇಲೆ "ಕೊಕೇನ್ ರಹಿತ" ಎಂದಿದ್ದರೂ ಕೊಕೇನ್ ತೆಗೆಯುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವೂ ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಟೀಯನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಟ್ಟಲು ಸೇವಿಸಿದರೆ [[ಉತ್ಸಾಹ]]ದ ಸೆಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಿ, [[ಹೃದಯಬಡಿತ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, [[ಮನಃಸ್ಥಿತಿ]] ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಈ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗದೆಂದು ಆ ಲೇಖನ ತಿಳಿಸಿತು. ಈ ಲೇಖನದ ನಂತರವೂ [[ಅಮೆರಿಕದ ಪೂರ್ವತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ]] [[ಹವಾಯೀ]], [[ಷಿಕಾಗೋ. ಇಲಿನಾಯ್ಸ್,]] ಹಾಗೂ [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] ಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹಡಗುಗಳಿಂದ [[DEA]] ಯು ಈ ಟೀ ಪೊಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅಂಗಡಿಗಳಿಂದಲೂ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು, ==== ಆಘ್ರಾಣಿಸುವಿಕೆ ==== [[ಆಘ್ರಾಣಿಸುವಿಕೆ]] (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ನಾರ್ಟಿಂಗ್, ಸ್ನಿಫಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಬ್ಲೋಯಿಂಗ್ ಎಂದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ)ಯು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ಪುಡಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ರೀತಿ. ಪುಡಿಯನ್ನು ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳಿಂದ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅದನ್ನು [[ಮೂಗಿನಲ್ಲಿನ ಮ್ಯೂಕಸ್ ಪದರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪೊಳ್ಳುಭಾಗ(ಸೈನಸ್)]]ಗಳು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೊಕೇನನ್ನು ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳ ಮೂಲಕ ಒಳಸೆಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿನ ಮ್ಯೂಕಸ್ ಪೆದರಗಳು 30%ನಿಂದ 60%ವರೆಗೂ ಇದನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಸೆಳೆದುಕೊಂಡಷ್ಟೂ ಹೀರುವಿಕೆಯ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಮ್ಯೂಕಸ್ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳದ ಕೊಕೇನ್ [[ಸಿಂಬಳ]] ದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ("ಡ್ರಿಪ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದನ್ನು ಕೆಲವರು ಹಿತವಾದುದೆಂದು, ಕೆಲವರು ಅಹಿತವಾದುದೆಂದೂ ಹೇಳುವರು) ಸುಂಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಕೇನ್ ನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸರಾಸರಿ 14.6 ನಿಮಿಷಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಮೂಗಿನ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಗೆ ಕೊಕೇನ್ ಮೂಗಿನ ರಕ್ತನಾಳಗಳ{{ndash}}ನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣ ಆ ಭಾಗಕ್ಕೆ ರಕ್ತ, ಆಮ್ಲಜನಕ/ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ಹರಿದುಬರದಿರುವುದೇ{{ndash}} ಆಗಿದೆ. ಕೊಕೇನನ್ನು ಮೂಗಿನಿಂದ ೊಳಸೆಳೆಯುವ ಮೊದಲು ಕೊಕೇನ್ ಪುಡಿಯನ್ನು ನುಣುಪಾದ ಕಣಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಶುದ್ಧವಾದ ಕೊಕೇನ್,ಒದ್ದೆಯಾದಾಗ (ಸರಿಯಾಗಿ ಶೇಖರಿಸದಿದ್ದಾಗ) ಗೆಡ್ಡೆಗಟ್ಟಿ ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ತೊಂದರೆಯಾಗುವುದಾದರೂ, ಒದ್ದೆಯಿಲ್ಲದ ಮಾಮೂಲು ರೀತಿಯಲ್ಲರುವಾಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಧೂಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ [[ಬ್ಯಾಕ್ ನೋಟುಗಳು]], ಪೊಳ್ಲಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೆನ್]] ಗಳು, ತುಂಡರಿಸಿದ [[ಸೆಳೆಕೊಳವೆಗಳು (ಸ್ಟ್ರಾಗಳು)]], ಬೀಗದಕೈಗಳ ಚೂಪಾದ ತು್ದಿಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ [[ಚಮಚಗಳು]], ಉದ್ದನೆಯ [[ಉಗುರುಗಳು]] ಮತ್ತು ಶುಚಿಯಾದ ಟ್ಯಾಂಪನ್ (ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ನ್ಯಾಪ್ ಕಿನ್)ಗಳನ್ನು ಕೊಕೇನನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು "ಟೂಟರ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೊಕೇನನ್ನು ಸಮನಾಗಿರುವ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ([[ಕನ್ನಡಿ]], ಸಿಡಿ ಕೇಸ್, ಪುಸ್ತಕ ಇತ್ಯಾದಿ) ಸುರಿದು, "ಬಂಪ್ಸ್", "ಲೈನ್ಸ್" ಅಥವಾ "ರೈಲ್ಸ್" (ಗೆಡ್ಡೆಗಳು, ರೇಖೆಗಳು ಅಥವಾ ರೈಲಿನ ಕಂಬಿಗಳು - ಹರಡಿದ ಆಕಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ) ಆಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ನಂತೆ ಒಳಸೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.cesar.umd.edu/cesar/drugs/cocaine.asp#Terminology cesar.umd.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070709115212/http://www.cesar.umd.edu/cesar/drugs/cocaine.asp#Terminology |date=2007-07-09 }} - ಕೊಕೇನ್ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳು</ref> ಕೊಕೇನ್ ನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮೀರುವಂತಹ ಗುಣವು ಕೊಂಚ ಸಮಯ(ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲೇ)ದಲ್ಲೇ ಆಗಿಬಿಡುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಲೈನ್ ಗಳನ್ನು ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದಾಗುವುದಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಂಕೋವ್ಸ್ ಕಿ ಮತ್ತು ಮೆಹ್ತಾ<ref>{{cite journal |author=Bonkovsky HL, Mehta S |title=Hepatitis C: a review and update |journal=J. Am. Acad. Dermatol. |volume=44 |issue=2 |pages=159–82 |year=2001|pmid=11174373 |doi=10.1067/mjd.2001.109311}}</ref> ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಒಂದೇ ಸೂಜಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ಪಡೆದಾಗ ಆಗುವಂತೆಯೇ ಕೊಕೇನ್ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದೇ ಸೆಳೆಕೊಳವೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಜನ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ [[ಹೆಪಟೈಟಿಸ್ C]]<ref>[http://www.erowid.org/chemicals/cocaine/cocaine_bits.shtml www.erowid.org] - ಕೊಕೇನ್, ತುಣುಕುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಗಗಳು</ref> ನಂತಹ ರಕ್ತ ಸಂಬಂಧಿತ ರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ 1992ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಕೊಕೇನ್ ಪುಡಿಯ ಮಾರಾಟ, ವಿತರಣೆ ಮತ್ತಿತರ ಸೊಕೇನ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವರನ್ನು ಫೆಡೆರಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್]] ಗಳೇ ಆಗಿದ್ದರು. ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ [[ಬಿಳಿಯರು]] ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ [[ವರ್ಣೀಯರು]]ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕರೇ ಕೊಕೇನ್ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು.<ref>"[http://www.cnn.com/2008/CRIME/05/02/cocaine.demographics.ap/index.html?iref=werecommend White powder cocaine no longer just for yuppies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218022820/http://www.cnn.com/2008/CRIME/05/02/cocaine.demographics.ap/index.html?iref=werecommend |date=2008-12-18 }}." ಸಿಎನ್‌ಎನ್‌</ref> ==== ಸೂಜಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊಂದುವಿಕೆ ==== ಕೊಕೇನ್ [[ದ್ರವ್ಯದ ಸೂಜಿಮದ್ದು]] (ಸೂಜಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ) ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದ್ರವ್ಯ ಸೇರಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳಾದ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಲ್ಲಿ, 2ರಿಂದ ೫ ನಿಮಷಗಳವರೆಗೂ ಇರುವ [[ಟಿನ್ನಿಟಸ್]] ಒಳಗೊಂಡ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿನ ಗುಂಯ್ ಗುಡುವಿಕೆ(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 120ಮಿಲಿಗ್ರಾಂಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವಿಸಿದಾಗ) ಮತ್ತು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕೇಳುವಿಕೆಗಳು ಈ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ರೂಢಿಗತವಾಗಿ "ಬೆಲ್ ರಿಂಗರ್" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.urbandictionary.com/define.php?term=bell+ringer Urban Dictionary: Bell ringer]</ref> ಈ ವಿಧವಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವವರು ಪರಿಣಾಮದ ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು 3.1 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲೇ ತಲುಪುವರೆಂದು ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಉಂಟಾದ ಹಿತವಾದ ಅನುಭವವು ಬೇಗನೆ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ನ ವಿಷಮ ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ಬೆರೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕರಗಲಾರದ ಕಲ್ಮಷಗಳಿಂದ ರಕ್ತಚಾಲನೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ [[ಎಂಬೋಲಿ]] (ಗೆಡ್ಡೆಗಳು)ಯೂ ತಲೆದೋರಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ಸೂಜಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಲ್ಳುವ ನಿಷೇಧಿತ ವಸ್ತುಗಳಂತೆಯೇ ಸ್ಟೆರಿಲೈಜ್ (ಕುದಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿಟ್ಟ) ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸೂಜಿಗಳು ಸಿಗದೆ ಅಥವಾ ಅಂತಹವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಬರುವಂತಹ ನೆತ್ತರ ಮೂಲಕ ಉಂಟಾಗುವ ಸೋಂಕುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊಕೇನ್ ಮತ್ತು [[ಹೆರಾಯಿನ್]] ಗಳ ಸಿರಿಂಜ್ ಮೂಲಕ ಪಡೆದ [["ಸ್ಪೀಡ್ ಬಾಲ್"]] ಎಂಬ ಮಿಶ್ರಣವು ಎಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯ{{Citation needed|date=April 2009}} ವಾಗಿದೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಹಾನಿಕಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಮಾದಕಗಳ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾದುದನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವುದರ ಮೂಲಕ ಚಟವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಸೇವನೆ (ಓವರ್ ಡೋಸ್)ನಿಂದ ತಾರೆಯರಾದ [[ಜಾನ್ ಬೆಲ್ಯುಷಿ]], [[ಕ್ರಿಸ್ ಫಾರ್ಲೇ]], [[ಮಿಚ್ ಹೆಡ್ ಬರ್ಗ್]], [[ರಿವರ್ ಫೋನೀಕ್ಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಲಾಯ್ನೆ ಸ್ಟಾಲೀ]]ಯರನ್ನಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಕೇನ್ ಚಟದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯಲು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಕೊಕೇನನ್ನು [[ಫ್ರೂಟ್ ಫ್ಲೈ]] (ಒಂದು ವಿಧವಾದ ನೊಣದ ಜಾತಿಯ ಕೀಟ)ನಂತಹವುಗಳಿಗೆ ಸೂಜಿಯ ಮೂಲಕ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು.<ref>{{Cite journal|author=Dimitrijevic N, Dzitoyeva S, Manev H|title=An automated assay of the behavioral effects of cocaine injections in adult Drosophila|journal=J Neurosci Methods|year=2004|volume=137|issue=2|pages=181–184|pmid=15262059|curly=1|doi=10.1016/j.jneumeth.2004.02.023}}</ref> ==== ಧೂಮಪಾನದ ರೀತ್ಯಾ ಸೇದುವಿಕೆ ==== ಧೂಮಪಾನದ ರೀತ್ಯಾ ಸೇದುವುದೂ ಸಹ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸುವ ಒಂದು ಕ್ರಮ. ಘನರೂಪದ ಕೊಕೇನನ್ನು ಅನಿಲರೂಪ ಧರಿಸುವವರೆಗೂ ಕಾಯಿಸಿ, ಬಂದ ಆವಿಯನ್ನು ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ಸೇದುವುದು ಕ್ರಮ.<ref>[http://www.justice.gov/oig/special/9712/appb.htm Appendix B: Production of Cocaine Hydrochloride and Cocaine Base] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091130195140/http://www.justice.gov/oig/special/9712/appb.htm |date=2009-11-30 }}, US ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಭಾಗ.</ref> 2000ದ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಕ್ ಹ್ಯಾವನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡಿ (ಬ್ರೂಕ್ ಹ್ಯಾವನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋದಾಲಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧ್ಯಯನ)ಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ೩೨ ಜನ ಕೊಕೇನ್ ಚಟಗ್ರಸ್ತರು "ಪೀಕ್ ಹೈ" (ಮಾದಕತೆಯ ಉತ್ತುಂಗ) ತಲುಪಲು ಸರಾಸರಿ 1.4+/- 0.5 ನಿಮಿಷಗಳು ಬೇಕಾಗುವುದೆಂದರು.<ref name="Volkow" /> ಫ್ರೀಬೇಸ್ ಅಥವಾ ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಕೊಕೇನನ್ನು ಸೇದಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "[[ಲವ್ ರೋಸ್]] ಸ್ ಎಂಬ ಕಾಗದದ ಗುಲಾಬಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿರುವ, ಒಲವಿನ ಕಾಣಿಕೆ<ref>{{cite news|url=http://www.journalstar.com/news/local/article_28e66c86-1ef8-52dc-ac0a-f3933ed6ec5a.html|title=A rose by another name: crack pipe|newspaper=[[Lincoln Journal Star]]|author=Margaret Reist|date=January 16, 2005|accessdate=2009-08-21}}</ref> ಗಳೆಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ, ಚಿಕ್ಕ ಗಾಜಿನ ಟ್ಯೂಬ್ ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೈಪ್ ಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "ಸ್ಟೆಮ್ಸ್", "ಹಾರ್ನ್ಸ್", "ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್" ಮತ್ತು "ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಷೂಟರ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚೊಕ್ಕವಾದ, ಭಾರವಿರುವ ಚಿಕ್ಕದಾದ ತಾಮ್ರದ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಟೇನ್ ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ನ ಉಜ್ಜುರಟ್ಟು{{ndash}},[["ಬ್ರಿಲ್ಲೋ"]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಟ್ಟು(ಮೂಲತಃ ಬ್ರಿಲ್ಲೋ ರೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಬೂನು ಇರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ) ಅಥವಾ [["ಚೋರ್"]] ಎಂದು ನಾಮಾಂಕಿತವಾದ ''"ಚೋರ್ ಬಾಯ್"'' ಬ್ರಾಂಡಿನ ತಾಮ್ರದ ಉಜ್ಜುರಟ್ಟು{{ndash}} ಗಳನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲ ಮತ್ತು ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು "ರಾಕ್" ಗಳನ್ನು ಇವುಗಳಲ್ಲಿರಿಸಿ ಕಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಆವಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಸೇದುವವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಸೋಡಾ ಡಬ್ಬಿ]]ಗಳ ತಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಂಧ್ರ ಕೊರೆದು ಅದರ ಮೂಲಕ ಸೇದುತ್ತಾರೆ. ಕ್ರ್ಯಾಕನ್ನು ಪೈಪ್ ನ ತುದಿಗೆ ಇರಿಸಿ ಸೇದಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದರ ಸನಿಹಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಉರಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆವಿಯನ್ನು ಸೇದುಗನು ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಸೇದಿದ ತಕ್ಷಣ ದೊರೆಯುವ ಪರಿಣಾಮವು ಪ್ರಬಲವಾದದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇರುವುದಿಲ್ಲ{{ndash}}; ಐದರಿಂದ ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚು. ಕೊಕೇನ್, ಸೇದುವಾಗ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಕಾನ್ನಾಬಿಸ್]] ಅನ್ನೂ ಅದರೊಡನೆ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿ 'ಜಾಯಿಂಟ್' ಅಥವಾ [[ಬ್ಲಂಟ್]] ಆಗಿ ಸೇದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಡಿರೂಪದ ಕೊಕೇನನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೇದಿದರೂ ಶಾಖ ನೀಡಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಸೇದುಗರು ಕೊಕೇನನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಮಾರಿಜ್ವಾನಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತಗಳನ್ನು ಕರೆಯುವ ಅಥವಾ ವರ್ಣಿಸುವ ಭಾಷೆಯು ಒಂದೊಂದು ಕಡೆ ಒಂದೊಂದು ರೀತಿ ಇದ್ದು, ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಲ್ಪಡುವ ಕೊಕೇನನ್ನು ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳೂ ಸಹ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. === ಭೌತಿಕ ರಚನಾಕ್ರಮ === [[ಚಿತ್ರ:DAT1 regulation.svg|right|thumb|400px|ಕೊಕೇನ್ ನೇರವಾಗಿ ಡಾಟ೧ ವಾಹಕದೊಡನೆ ಸೇರಿ ಆಂಫೆಟಮೈನ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ರಿಯೆಗೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ ರಂಜಕದೊಡನೆ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬದಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ DAT ಹೊಮ್ಮಿಸಿ (ಕೊಕೇನ್ ಈ ಕಾರ್ಯವೆಸಗದು) ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ದ್ವಿತೀಯಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಪುನಶ್ಚೇತನವಾಗದಂತೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣದಾದ, ಕೊಕೇನ್ ಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾದ ಚಟುವಟಿಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಳಿಸಿ, ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ DATಗೆ ದೃಢಪಡಿಸುವುದು/ದೆಸೆಗೊಳಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.]] ಕೊಕೇನ್ ನ ಔಷಧೀಯಪದಾರ್ಥಶಕ್ತಿಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಸಂದೇಶವಾಹಕನರಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ([[ಸೆರೋಟೋನಿನ್]]:[[ಡೋಪಾಮೈನ್]] = 2:3, ಸೆರೋಟೋನಿನ್ : [[ನೋರೆಪೈನ್ ಫ್ರೈನ್]] = 2:5 ಪ್ರಮಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಷಿಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಾನೋ ಅಮೈನ್]] ನ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವುದು)ಕೊಕೇನ್ ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ, [[ಪ್ರಧಾನ ನರಮಂಡಲ]]ದ ಮೇಲಿನ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ರವಾನಕ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಆದ ದೋಪಾಮೈನ್ ಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವುದು. ನರಗಳು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುವಾಗ ಉದ್ಭವವಾಗುವ [[ಡೋಪಾಮೈನ್ ಸಂದೇಶವಾಹಕ]]ವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಹಕಗಳ ಮೂಲಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎಂದರೆ, ವಾಹಕವು [[ಸಂದೇಶಪ್ರೇಷಕ]]ವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸೈನಾಪ್ಟಿಕ್ ಸಂದಿನಿಂದ [[ಪ್ರೀಸೈನಾಪ್ಟಿಕ್]] ನರಕೋಶಗಳಿಗೆ ಹೊರಗೆಡವುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಶೇಖರಣಾ[[ಕೋಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೋಪಾಮೈನ್ ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಬಲವಾಗಿ ಲಗತ್ತಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಜಟಿಲತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ವಾಹಕಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ. ದೋಪಾಮೈನ್ ವಾಹಕವು ತನ್ನ ಮರುಉದ್ದೀಪನಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ವಿಧದಲ್ಲಿ [[ಡೋಪಾಮೈನ್]] [[ಸೈನಾಪ್ಟಿಕ್ ಕೋಶ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಗ್ರಾಹಕನರಕೋಶ (ರಿಸೆಪ್ಟಿವ್ ನ್ಯೂರಾನ್)ಗಳ ಮೇಲಿನ ಡೋಪಮೈನ್ ರಿಸೆಪ್ಟರ್ (ಸ್ವೀಕಾರಕಗಳು)ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಸೈನಾಪ್ಟಿಕ್ ಪರಿಣಾಮದ ನಂತರದ [[ಡೋಪಾಮೈನರ್ಜಿಕ್]] ಸೂಚನೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗ ಚಟವಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ಬಹುಕಾಲ ತನ್ನನ್ನ ತಾನೇ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಮಡಂತೆ,ಡೋಪಾಮೈನ್ ರಿಸೆಪ್ಟರ್ ಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕುಂಠಿತಗೊಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿದ [[ಸೂಚನಾ ವಿನಿಮಯ]] ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಧಾರಣ ಡೋಪಾಮೈನರ್ಜಿಕ್ ಸೂಚನಾಕ್ರಮದ (ಎಂದರೆ ಕೊಕೇನ್ ರಹಿತವಾದ) ಹೋಮೋಸ್ಟ್ಯಾಟಿಕ್ ಡಿಸ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ ಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕುಂಠಿತವಾದ ಡೋಪಾಮೈನರ್ಜಿಕ್ ಸೂಚನಾಗಿಧಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆ ತಲೆದೋರಿ, ಮಿದುಳಿನ ಕೊಡುಗೆಯ ಕೇಂದ್ರ(ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ, ರವಾನಿಸುವ ಭಾಗ) ವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಗೊಳಿಸಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯು ಕೊಕೇನ್ ಆಧಾರಿತವಾಗುವಂತಾಗಿಬಿಡಬಹುದು. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಕೇನ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಡೋಪಾಮೈನರ್ಜಿಕ್ ಸೂಚನೆಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವಿಕೆ) ಹೀಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗೊಂಡ ಮಿದುಳಿನಿಂದ ಹೊರಬರಲಾರದಂತಹ ಚಟ ವೃದ್ಧಿಸಿ ಕೊಕೇನ್ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬಳಸುವಂತಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುವುದು. ಡೋಪಾಮೈನ್ ಭರಿತ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ವೆಂಟ್ರಲ್ ತೆಗ್ ಮೆಂಟಲ್ ಭಾಗ, [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಅಕ್ಯುಂಬೆನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರೀಫ್ರಂಟಲ್(ಕೊಂಚ ಹಿಂದಿನ) [[ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್]] ಭಾಗಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಕೊಕೇನ್ ಚಟದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಅಕ್ಯುಂಬೆನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ವೆಂಟ್ರಲ್ ತೆಗ್ ಮೆಂಟಲ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಡೋಪಾಮೈನರ್ಜಿಕ್ ನರಕೋಶಗಳುಳ್ಳ ಪಥವು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಈ ಹರವು ಒಂದು "ಕೊಡುಗೆ ಕೇಂದ್ರ"ವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಹುದೆಂದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಭಾಗವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳಾದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಸ್ವೀಕೃತಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕೊಕೇನ್ ನಂತಹ ಉತ್ತೇಜಕಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಸಹ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="pmid10529820">{{cite journal |author=Spanagel R, Weiss F |title=The dopamine hypothesis of reward: past and current status |journal=Trends Neurosci. |volume=22 |issue=11 |pages=521–7 |year=1999 |pmid=10529820 |doi=10.1016/S0166-2236(99)01447-2}}</ref> ನರವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ಕೇಂದ್ರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಡೋಪಾಮೈನ್ ನ ಕೈವಾಡ ಇಂತಹುದೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ, ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಅಕ್ಯುಂಬೆನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಡೋಪಾಮೈನ್ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯು ಕೊಕೇನ್ ನ ಕೊಡುಗೆಯ ಪರಿಣಾಮ(ರಿವಾರ್ಡಿಂಗ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್)ಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸಲು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಡೋಪಾಮೈನ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಕಾಣಿಸಿದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮೂಷಿಕಗಳ ಜ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಅಕ್ಯುಂಬೆನ್ಸ್ ಗೆ ನೀಡಿದಾಗ ಕೊಕೇನ್ ನ ಹಿಡಿತ ತಪ್ಪಿದುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು.(ಎಂದರೆ ಮೊದಮೊದಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು)ತನ್ಮೂಲಕ ಕೊಕೇನ್ ನ ಶಕ್ತಿದಾಯಕತೆ(ಎಂದರೆ ಕೊಡುಗೆ)ಯಿಂದ ಮೂಷಿಕಗಳು ಹೊರಬಂದುವೆಂದೂ, ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ಗೋಗರೆಯುವ ಗುಣದಿಂದ ದೂರವಾದವೆಂದೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. ಸೆರೋಟಿನಿನ್ (5-ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಟ್ರಿಪ್ಟಾಮೈನ್, 5-HT)ನ ಮೇಲಿನ ಕೊಕೇನ್ ನ ಪ್ರಭಾವವು ಹಲವಾರು ಸೆರೋಟಿನಿನ್ ಗ್ರಾಹಕತಂತುಗಳಲ್ಲಿ ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಕೊಕೇನ್ [[5-HT3]] ರ ಮರು-ಉದ್ದೀಪನಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಮೂಷಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 5-HT3 ಗ್ರಾಹಕತಂತುಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದು ಈ ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ 5-HT3ಯ ಪರಿಣಾಮದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೂಪ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Carta M, Allan AM, Partridge LD, Valenzuela CF |title=Cocaine inhibits 5-HT3 receptor function in neurons from transgenic mice overexpressing the receptor |journal=Eur. J. Pharmacol. |volume=459 |issue=2-3 |pages=167–9 |year=2003|pmid=12524142 |doi=10.1016/S0014-2999(02)02867-4}}</ref> [[5-HT2 ರಿಸೆಪ್ಟರ್ (ಗ್ರಾಹಕತಂತು)]]ಗಳು (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 5-HT2AR, 5-HT2BR and 5-HT2CR ಗಳ ಒಳಪಂಗಡದವುಗಳು)ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಕಂಡುಬರುವ [[ಹೈಪರ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ (ತೀವ್ರಚಟುವಟಿಕೆ)]]ಸಂಭವಿಸಲು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |author=Filip M, Bubar MJ, Cunningham KA |title=Contribution of serotonin (5-hydroxytryptamine; 5-HT) 5-HT2 receptor subtypes to the hyperlocomotor effects of cocaine: acute and chronic pharmacological analyses |journal=J. Pharmacol. Exp. Ther. |volume=310 |issue=3 |pages=1246–54 |year=2004 |pmid=15131246 |doi=10.1124/jpet.104.068841}}</ref> ಮೇಲ್ಕಂಡ ರಚನಾಕ್ರಮವಲ್ಲದೆ ಕೊಕೇನ್ DAT ಪ್ರೇಷಕಗಳು ಮುಕ್ತವಾದ ಹೊರ-ಮೈಯ ದೃಢೀತರಣದ ಸ್ಥಿರಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ರೀತ್ಯಾ ರಚಿತವಾಗುವುದೆಂದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಉತ್ತೇಜಕಗಳು (ಫೆನೆಥೈಲಮೈನ್ ನಂತಹವು) ಕೇವಲ ಆವೃತವಾದ ದೃಢೀಕ್ಋತತೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಆಮ್ಫಿಟಮೈನ್ ಮತ್ತು ತತ್ಸಮಾನವಾದ ಕಣಗಳು ಸೇರುವುದರಿಂದಲೂ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುವ DATಯಲ್ಲಿರುವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಂಧವನ್ನೂ ತಡೆಯುವಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಬಂಧಗಳು ರಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊಕೇನ್ ಕಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಎಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆಂದರೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಬಂಧಗಳು ರಚಿನೆಯಾಗಲು ಇವುಗಳ ಬಂಧ ನಿರೋಧಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರೇಷಕಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದುದು ವಸ್ತುವನ್ನು ರೂಢೀಗತಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ, ದೃಢೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಗುಣಗಳು; ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಪ್ರೇಷಕ ಕಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂಧಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದೆಂದು ಒಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.nature.com/neuro/journal/v11/n7/fig_tab/nn.2146_F1.html The binding sites for cocaine and dopamine in the dopamine transporter overlap.'' '' ][http://www.nature.com/neuro/journal/v11/n7/fig_tab/nn.2146_F1.html ''Nature Neuroscience'' '''11''', 780 - 789 (2008) Published online: 22 June 2008]</ref> [[ಸಿಗ್ಮಾ ರಿಸೆಪ್ಟರ್ (ಕರ್ಷಕಗಳು)]] ಕೊಕೇನ್ ನಿಂದ ಪರಿಣಾಮಿತವಾಗಲು ಕಾರಣ ಕೊಕೇನ್ ಸಿಗ್ಮಾ ಬಂಧಕಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯೇ ಆಗಿದೆ.<ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2003/05/030506073758.htm Sigma Receptors Play Role In Cocaine-induced Suppression Of Immune System]</ref> ಇವಲ್ಲದೆ ಕೊಕೇನ್ [[NMDA]] ಮತ್ತು D1 ಡೋಪಾಮೈನ್ ಕರ್ಷಕ (ರಿಸೆಪ್ಟರ್)ಗಳಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕರ್ಷಕಗಳ ಮೇಲೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವ಻ಗುವುದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Lluch J, Rodríguez-Arias M, Aguilar MA, Miñarro J |title=Role of dopamine and glutamate receptors in cocaine-induced social effects in isolated and grouped male OF1 mice |journal=Pharmacol. Biochem. Behav. |volume=82 |issue=3 |pages=478–87 |year=2005|pmid=16313950 |doi=10.1016/j.pbb.2005.10.003}}</ref> ಕೊಕೇನ್ [[ಸೋಡಿಯಮ್ ಚಾನಲ್]] (ಪಥ)ಗಳನ್ನು ತಡೆಯೊಡ್ಡಿ ತನ್ಮೂಲಕ [[ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ವು ವ್ಋದ್ಧಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವುದು; ಹೀಗೆ, [[ಲಿಗ್ನೋಕೇಯ್ನ್]] ಮತ್ತು [[ನೋವೋಕೇಯ್ನ್]] ಗಳಂತೆಯೇ ಇದೂ ಸಹ ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಸೋಡಿಯಮ್ ಅವಲಂಬಿತ ಪ್ರೇಷಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆ ಪ್ರೇಷಕಗಳ ಮರು-ಉದ್ದೀಪನಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಚನಾಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಿಸಿಕೊಡು, ಡೋಪೋಮೈನ್ ಮತ್ತು ಸೆರೋತೋನಿನ್ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಬಂಧಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಕೇನ್ ಅವಶ್ಯ; ಕೊಕೇನ್ ನಿಂದಲೇ ಉಗಮವಾದ ಫೆನೈಲ್ ಟ್ರೋಪೇನ್ ಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ, ಡೋಪಾಮೈನ್-ಸೆರಾಟೋನಿನ್ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಅವೆರಡೂ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲದ ಆಮ್ಫಿಟಾಮೈನ್ ದರ್ಜೆಯ ಉತ್ತೇಜಕಗಳಿಗಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕಪ್ಪ-ಓಪಿಯಾಯ್ಡ್ ಕರ್ಷಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಉದ್ದೇಶಿತ ಬಂಭರಚನೆಗಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯುಕ್ತ.<ref>{{Cite web |url=http://www.drugbank.ca/drugs/DB00907 |title=Drugbank website "drug card", "(DB00907)" for Cocaine: Giving ten targets of the molecule in vivo, including dopamine/serotonin sodium channel affinity & K-opioid affinity |access-date=2010-01-21 |archive-date=2010-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100220190540/http://www.drugbank.ca/drugs/DB00907 |url-status=dead }}</ref> ಕೊಕೇನ್ [[ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸು]]ವುದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ನ ಚಲನಶೀಲತೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದರ ಗುಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ [[ಸಬ್ ಸ್ಟಾನ್ಷಿಯಾ ನೈಗ್ರಾ]]ದಿಂದ ಡೋಪಾಮೈನರ್ಜಿಕ್ ರವಾನೆಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದೇ ಇರಬಹುದು. ಕೊಕೇನ್ ವರ್ತಿಸುವ ರೀತಿಗೆ ಸಿರ್ಕಾಡಿಯನ್ ರಚನಾಶೈಲಿ<ref>{{cite journal|author = Uz T, Akhisaroglu M, Ahmed R, Manev H|title = The pineal gland is critical for circadian Period1 expression in the striatum and for circadian cocaine sensitization in mice|journal = Neuropsychopharmacology|volume = 28|issue = 12|pages = 2117–23|year = 2003|pmid = 12865893|doi = 10.1038/sj.npp.1300254}}</ref> ಮತ್ತು [[ಕ್ಲಾಕ್ ಜೀನ್ಸ್]] <ref>{{cite journal|author = McClung C, Sidiropoulou K, Vitaterna M, Takahashi J, White F, Cooper D, Nestler E|title = Regulation of dopaminergic transmission and cocaine reward by the Clock gene|journal = Proc Natl Acad Sci USA|volume = 102|issue = 26|pages = 9377–81|year = 2005|pmid = 15967985|doi = 10.1073/pnas.0503584102|pmc = 1166621}}</ref> ಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. [[ನಿಕೋಟಿನ್]] ಮಿದುಳಲ್ಲಿನ ಡೋಪಾಮೈನ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಏರಿಸುವುದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಜನ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆಯೊಂದಿಗೆ [[ತಂಬಾಕು]] ವಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸುವಾಗ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ 'ಹಿತ'ದ ಪರಿಣಾಮ ಹೆಚ್ಚುವುದೆಂದು ಮನಗಳಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಬಯಸದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು; ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹತೋಟಿ ಮೀರಿದ [[ಸರಣಿ ಧೂಮಪಾನ (ಚೈನ್ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್)]](ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಿಗರೇಟ್]] ಸೇದದವರೂ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸುವಾಗ ಚೈನ್ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ)ವಲ್ಲದೆ ತಂಬಾಕಿನಿಂದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಹೃದಯದ ನಾಳಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವೂ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಕಿರಕಿರಿ, ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಮನಸ್ಸು, ಚಡಪಡಿಕೆ, ಮತಿವಿಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸದ್ದಿನ ಭ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲದೆ ಕೊಕೇನ್ ಹಲವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಶಾರೀರಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಹೃದಯಬಡಿತದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರು, ಹೃದಯಾಘಾತ, ಎದೆನೋವುಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛಾಸಕ್ಕೂ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಲಕ್ವ, ಸೆಟೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಲೆಶೂಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೊಕೇನ್ ಆಹಾರ ಸೇವನಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು; ಕೊಕೇನ್ ಬಹುಕಾಲ ಯಪಯೋಗಿಸುವವರಿಗೆ ಹಸಿವೆ ಆಗುವುದು ವಿರಳ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ತೂಕ ನಷ್ಟವಾಗುವುದಾಗುತ್ತವೆ. ನವೀನ ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉತ್ತೇಜಕಗಳ ಜೊತೆ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಻ದರ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತೂ ಶಕ್ತಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Carey RJ, Damianopoulos EN, Shanahan AB |title=Cocaine effects on behavioral responding to a novel object placed in a familiar environment |journal=Pharmacol. Biochem. Behav. |volume=88 |issue=3 |pages=265–71 |year=2008 |pmid=17897705 |doi=10.1016/j.pbb.2007.08.010}}</ref> === ಮೆಟಾಬಾಲಿಸಮ್ (ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ) ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆ === ಕೊಕೇನ್ ಬಹಳವೇ [[ಮೆಟಾಬೊಲೈಜ್]] (ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ) ಆಗುವುದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಯಕೃತ್ತಿ]]ನಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ 1%ವಿಸರ್ಜಿತ, ಬದಲಾಗದ ಕೊಕೇನ್ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿರುವುದು. ಮೆಟಾಬಾಲಿಸಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವುದು [[ಹೈಡ್ರಾಲಯಟಿಕ್]] [[ಎಸ್ಟರ್]] ಕ್ಲೀವೇಜ್, ಆದ್ದರಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಮೆಟಾಬಾಲೈಟ್ (ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿವರ್ತಕ)ಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಮು ಖಪರಿವರ್ತಕವಾದ [[ಬೆನ್ಝಾಯ್ಲೆಕ್ಗೋನೈನ್]] (BE), ಮತ್ತು ಇತರೆ ಗಮನಾರ್ಹ [[ಪರಿವರ್ತಕ]]ಗಳಾದ ಎಕ್ಗೋನೈನ್ ಮೀಥೈಲ್ ಎಸ್ಟರ್ (EME), [[ಎಕ್ಗೋನೈನ್]] ಗಳು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಕೊಕೇನ್ ನ ಕಿರಿಯ ಮೆಟಾಬಾಲೈಟ್ ಗಳಾದ [[ಕೊಕೇನೇತರ]] ವಸ್ತುಗಳಾದ P-ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಕೊಕೇನ್, m-ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಕೊಕೇನ್, p-ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಬೆನ್ಝಾಯ್ಲೆಕ್ಗೋನೈನ್ (pOHBE) ಮತ್ತು m-ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಬೆನ್ಝಾಯ್ಲೆಕ್ಗೋನೈನ್ ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |author=Kolbrich EA, Barnes AJ, Gorelick DA, Boyd SJ, Cone EJ, Huestis MA |title=Major and minor metabolites of cocaine in human plasma following controlled subcutaneous cocaine administration |journal=J Anal Toxicol |volume=30 |issue=8 |pages=501–10 |year=2006 |pmid=17132243 |url=http://openurl.ingenta.com/content/nlm?genre=article&issn=0146-4760&volume=30&issue=8&spage=501&aulast=Kolbrich |access-date=2010-01-21 |archive-date=2012-07-18 |archive-url=https://archive.today/20120718083717/http://openurl.ingenta.com/content/nlm?genre=article&issn=0146-4760&volume=30&issue=8&spage=501&aulast=Kolbrich |url-status=dead }}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ ಮಾನವನ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಮೆಟಾಬಾಲಿಸಂಗೆ ಹೊರತಾದ ಮೆಟಾಬಾಲೈಟ್ ಗಳು ಸಂಭವಿಸುವುವು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೀಥೈಲೆಕ್ಗೋನೈನ್ ಪೈರಾಲಿಸಿಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನಾಧರಿಸಿ, ಕೊಕೇನ್ ಮೆಟಾಬಾಲೈಟ್ ಗಳು ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕೊಕೇನ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆನ್ಝಾಯ್ಲೆಕ್ಗೋನೈನ್ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವುದು ಹಾಗೂ 150ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ/ಮಿಲಿಲೀಟರ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸೇವನೆಯ ಕಾಲದಿಂದ ೆಂಟು ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೂದಲು ಉದುರಿಹೋಗುವವರೆಗೂ ಅಥವಾ ಬೋಳಿಸುವವರೆಗೂ ಕೊಕೇನ್ ಶೇಖರಣೆಯ ಮೆಟಾಬಾಲೈಟ್ ಗಳನ್ನು ಕೂದಲಿನಲ್ಲೂ ಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. [[ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಇವೆರಡೂ [[ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ [[ಕೋಕಾಎಥಿಲೀನ್]] ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ಗಿಂತಲೂ ಕೋಕಾಎಥಿಲೀನ್ ಹೆಚ್ಚು [[wiktionary:euphorigenic|'ಹಿತ'ಭಾವಪ್ರಚೋದಕವೂ (ಯೂಫೋರಿಗೆನಿಕ್]]), [[ಹೃದಯದ ರಕ್ತನಾಳಗಳಿಗೆ(ಕಾರ್ಡಿಯೋವ್ಯಾಸ್ ಕ್ಯುಲಾರ್)]] ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಕಾರಕವೂ ಆಗುವುದೆಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಸೂಚನೆ.<ref>{{cite journal |author=Wilson LD, Jeromin J, Garvey L, Dorbandt A |title=Cocaine, ethanol, and cocaethylene cardiotoxity in an animal model of cocaine and ethanol abuse |journal=Acad Emerg Med |volume=8 |issue=3 |pages=211–22 |year=2001|pmid=11229942 |doi=10.1111/j.1553-2712.2001.tb01296.x}}</ref><ref>{{cite journal |author=Pan WJ, Hedaya MA |title=Cocaine and alcohol interactions in the rat: effect of cocaine and alcohol pretreatments on cocaine pharmacokinetics and pharmacodynamics |journal=J Pharm Sci |volume=88 |issue=12 |pages=1266–74 |year=1999|pmid=10585221 |doi=10.1021/js990184j}}</ref><ref>{{cite journal |author=Hayase T, Yamamoto Y, Yamamoto K |title=Role of cocaethylene in toxic symptoms due to repeated subcutaneous cocaine administration modified by oral doses of ethanol |journal=J Toxicol Sci |volume=24 |issue=3 |pages=227–35 |year=1999 |pmid=10478337}}</ref> ಇಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ [[ಮೆಣಸಿನ ಸಿಂಪಡಣೆ]] ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್]] ಜೊತೆಗೆ ಕೊಕೇನ್ ಸೇರಿದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಮಾರಣಾಂತಕವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಯಾವ ರೀತಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news|url=http://www.newscientist.com/article/mg20427345.300-cocaine-and-pepper-spray--a-lethal-mix.html|title=Cocaine and pepper spray – a lethal mix? |last=Barley|first=Shanta|date=13 November 2009 |publisher=New Scientist|accessdate=2009-11-14}}</ref><ref>{{cite journal|last=Mendelson|first=John E.|date=October 02, 2009|title=Capsaicin, an active ingredient in pepper sprays, increases the lethality of cocaine|journal=Forensic Toxicology|issn=1860-8973|url=http://www.springerlink.com/content/x3p1m2471j835582/}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ವಿಷಯಗಳು === ಕೊಕೇನ್ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ನರಮಂಡಲ ಉತ್ತೇಜಕ.<ref name="WHO2004">ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್ (2004). [http://books.google.co.uk/books?id=G9OhG-dZdAwC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA89#v=onepage&amp;q=&amp;f=false Neuroscience of psychoactive substance use and dependence]</ref> ಸೇವಿಸಿದ ರೀತಿಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವು 15 -30 ನಿಮಿಷಗಳಿಂದ ೊಂದು ಗಂಟೆಯವರೆಗೂ ಇರಬಹುದು.<ref name="WHO2007">ವರ್ಲ್ಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್ (2007). [http://books.google.co.uk/books?id=ptVjyRs7AdsC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA242#v=onepage&amp;q=&amp;f=false International medical guide for ships]</ref> ಕೊಕೇನ್ ಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಭಾವ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇಮಭಾವ, ಶಕ್ತಿ, ಚಲನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಸಮರ್ಥನೆಂಬ ಭಾವ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಯಾಮ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ುತ್ತಮಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆತಮಕ, ಮತಿವಿಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿರಹಿತತೆಗಳೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಲೆದೋರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ನಡುಕ, ಸನ್ನಿವಾಯು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದ ದೇಹದ ುಷ್ಣತೆಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.<ref name="WHO2004"/> ಅನಿಷೇಧಿತ, ಕಾನೂನು ಒಪ್ಪುವ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅನಾರೋಗ್ಯಗಳು ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗದಿಂದಾಗುವ ಅನಾರೋಗ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು. ಕೊಕೇನನ್ನು ಯಾವಾಗಲೋ ಒಮ್ಮೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಅದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಥವಾ ತೀವ್ರತರವಾದ ಯಾವುದೇ ಶಾರೀರಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ತೊಂದರೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | last = Goldacre | first = Ben | date = June 2008 | title = Cocaine study that got up the nose of the US | url = https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/jun/13/bad-science-cocaine-study | work = Bad Science | publisher = The Guardian <!--|archiveurl = http://www.webcitation.org/5hYgOP6zc|archivedate = 2009-06-15 --> }} - re. [http://www.tdpf.org.uk/WHOleaked.pdf International study on cocaine executed by the World Health Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131019061425/http://www.tdpf.org.uk/WHOleaked.pdf |date=2013-10-19 }}.</ref><ref>ಕೊಹೆನ್, ಪೀಟರ್ :ಸಾಸ್, ಅರ್ಜನ್ (1994). [http://www.cedro-uva.org/lib/cohen.cocaine.html#RTFToC19 Cocaine use in Amsterdam in non deviant subcultures]. ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಸಂಪುಟ 1, ಸಂಖ್ಯೆ 1, ಪುಟಗಳು 71-94</ref> ==== ತೀವ್ರ ==== {{Refimprovesect|date=June 2009}} ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಸೇವನೆಯಿಂದ [[ನವೆ]], [[ಟಾಕಿಕಾರ್ಡಿಯಲ್ (ವೇಗದ ಹೃದಯಬಡಿತ)]], [[ಚಿತ್ತವಿಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ವಿಕಲ್ಪಿತ ಭ್ರಾಂತಿ]] ಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಬಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೇವನೆ [[ತಾಕಿಯಾರರ್ಹಿತ್ಮಿಯಾಸ]] ಎಂಬ ಖಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕವಾಗಬಲ್ಲ ಇವು ಸೇವಿಸುವವನಿಗೆ ಹೃದಯಸಂಬಂಧಿತ ಖಾಯಿಲೆಗಳಿದ್ದರಂತೂ ಯಮನಿಗೆ ಕರೆ ಕಳುಹಿಸಿದಂತೆಯೇ ಸೈ.{{Citation needed|date=June 2009}} ಇಲಿಗಳಿಗೆ [[ಕರುಳು ಪರೆಗಳ ಮೂಲಕ]] ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಕೊಕೇನ್ ನ [[LD 50|LD ₅₀]] ಯು 95.1ಮಿ.ಗ್ರಾಂ/ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ಇರುವುದು ಗೋಚರಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |author=Bedford JA, Turner CE, Elsohly HN |title=Comparative lethality of coca and cocaine |journal=Pharmacol. Biochem. Behav. |volume=17 |issue=5 |pages=1087–8 |year=1982|pmid=7178201 |doi=10.1016/0091-3057(82)90499-3}}</ref> ಇಂತಹ ವಿಷಕಾರಕತ್ತವು ಹೃದಯಸ್ಥಂಭನವನ್ನೂ, ಉಸಿರಾಟದ ಮತ್ತು ಮಿದುಳಿನ ರಕ್ತಚಲನೆಯ ತೆಂದರೆಯನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಉಸಿರಾಟ ಸ್ಥಗಿತತೆ]], [[ಲಕ್ವ]], [[ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ರಕ್ತಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆ]] ಅಥವಾ [[ಹೃದಯಾ]]ಘಾತದ ಮೂಲಕ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಕೊಕೇನ್ ಬಹಳ [[ಉಷ್ಣಕಾರಕ]] ವಾಗಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ ಉತ್ತೇಜನಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಖಂಡಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಶಾಖ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಖ ಪೋಲಾಗದಂತೆ ಅಪಾರವಾದ [[ರಕ್ತನಾಳಗಳಸಂಕುಚನ]] ವು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ನಿಂದಾಗುವ [[ಹೈಪರ್ಥರ್ಮಿಯಾ]] ದಿಂದ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಯೋಗ್ಲೋಬಿನ್ಯೂರಿಯಾ]] ದಿಂದ [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡವೈಫಲ್ಯ]]ವೂ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. [[ಬೆನ್ಝೋಡಯಾಝೆಪೈನ್]] ವುಳ್ಳ ಉಪಶಮನಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳಾದ [[ಡಯಾಝೆಪಾಮ್]] (ವ್ಯಾಲಿಯಮ್)ನಂತಹ ಔಷಧಗಳನ್ನು ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೃದಯಬಡಿತ ಮತ್ತು ರಕ್ತಡೊತ್ತಡಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲೆತ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶರೀರದ ಶಾಖ ತಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ (ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ, ತಣ್ಣನೆಯ ಕಂಬಳಿಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ)ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಾಸಿಟೆಮಾಲ್]] (ಅಸಿಟಾಮೈನೋಫೆನ್)ಗಳನ್ನು ಹೈಪರ್ಥೆರ್ಮಿಯಾಗೆ ನೀಡಬಹದು, ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ತೊಂದರೆಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಸಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.<ref>{{Cite web|title=Cocaine Overdose|url=http://apma-nc.com/PatientEducation/cocaine_overdose.htm|access-date=2010-01-21|archive-date=2009-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20091004194903/http://apma-nc.com/PatientEducation/cocaine_overdose.htm|url-status=dead}}</ref> ಕೊಕೇನ್ ಓವರ್ ಡೋಸ್ (ತೀವ್ರತರ ಸೇವನೆ)ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ [[ಪ್ರತಿವಿಷ (ವಿಷಮಾರಕ)]]ವಿಲ್ಲ, [[ಡೆಕ್ಸ್ಮಿಡೆಟೋಮಿಡೈನ್]] ಮತ್ತು [[ರಿಮ್ಕಾಝೋಲ್]] ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಕೊಕೇನಧಿಕತೆಯನ್ನು ಉಪಶಮನಗೊಳಿಸಬಹುದೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೂ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ನಡೆಸಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=June 2009}} ರೋಗಿಯು ವೈದ್ಯರ ಬಳಿ ಬರಲಾಗದಂತಹ ಅಥವಾ ಬರದಂತಹವನಾಗಿದ್ದರೆ. ಕೊಕೇನಧಿಕತೆಯಿಂದ ಮೆದು-ಸುಮಾರು [[ತಾಕಿಕಾರ್ಡಿಯಲ್]] (ಹೃದಯಸಂಬಂಧಿತ)ತೊಂದರೆಯಾದರೆ,(ಏಂದರೆ ನಾಡಿಬಡಿತ 120ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ) ಮೊದಲಿಗೆ 20 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಡಯಾಝೆಪಾಮ್ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಬೆನ್ಝೋಡಯಾ ಝಿಪೈನ್ (ಉದಾ: 2 ಮಿ.ಗ್ರಾಂ. ಲೋರಾಝೆಪಾಮ್) ನೀಡಬಹುದು. ಅಸಿಟಾಮಿನೋಫೆನ್ ಮತ್ತು ಶರೀರದ ಶಾಖ ತಗ್ಗಿಸುವುದನ್ನು ಅಲ್ಪ ಹೈಪರ್ಥೆರ್ಮಿಯಾ ಗುಣಪಡಿಸಲು ನೀಡಬಹುದು(<39 C). ಆದರೆ ಹೃದಯಸಂಬಂಧಿತ ಖಾಯಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಕ್ತದೊತ್ತಡದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಸಾಲದಾಗಿ [[ಹೃದಯಸ್ಥಂಭನ]] ಅಥವಾ [[ಲಕ್ವ]] ಹೊಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಜಾಗ್ರತೆ ವ್ಐದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಅಂತೆಯೇ ಬೆನ್ಝೋಡಯಾಝೆಪೈನ್ ನಿಂದ ಹೃದಯಬಡಿತದ ವೇಗ ತಗ್ಗದೆ, ದೇಹದ ಶಾಖ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋದರೆ ತಕ್ಷಣ ವೈದ್ಯರ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬೇಕು.<ref>{{Cite web|title=Management of Poisoning and Drug Overdose: Specific Drugs and Poisons|url=http://www.medscape.com/viewarticle/534737?rss|access-date=2010-01-21|archive-date=2009-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090215111713/http://www.medscape.com/viewarticle/534737?rss|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal |author=Hamilton EC, Sims TL, Hamilton TT, Mullican MA, Jones DB, Provost DA |title=Clinical predictors of leak after laparoscopic Roux-en-Y gastric bypass for morbid obesity |journal=Surg Endosc |volume=17 |issue=5 |pages=679–84 |year=2003|pmid=12618940 |doi=10.1007/s00464-002-8819-5}}</ref><ref>{{Cite web|title=Cocaine Drug Use and Dependence: Merck Manual Professional.|url=http://www.merck.com/mmpe/sec15/ch198/ch198f.html}}</ref> [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಅಕ್ಯುಂಬೆನ್ಸ್]] (ಮಿದುಳಿನ ಸಂತೋಷಜನಕ ಕೇಂದ್ರ) ನಲ್ಲಿ ಡೋಪಾಮೈನ್ ಮತ್ತು ಸೆರೋಟೋನಿನ್ ನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಿಕೆಯೇ ಕೊಕೇನ್ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮ; ಆದರೆ ಕೊಕೇನನ್ನು ಜಡ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ [[ಮೆಟಾಬಾಲಿಸಮ್]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಟಾಕಿಫೈಲಾಕ್ಸಿಸ್]] ಪ್ರೇಷಕ ಮೂಲಗಳ ತಗ್ಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಪರಿಣಾಮ ನಿರ್ನಾಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು, ಉತ್ತುಂಗವನ್ನು ತಲುಪಿದ ತಕ್ಷಣ "ಕ್ರ್ಯಾಷ್" ಆಗುವಂತಾದಾಗ ಆಗುವ ಖಿನ್ನತೆಯಂತೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ರಚನಾಕ್ರಮಗಳು ಸಂಭವಿಸುವುವು. ಹೀಗೆ "ಕ್ರ್ಯಾಷ್" ಆದಾಗ ಇಡೀ ದೇಹದ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ "ಜಿಟರ್ರ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸೆಳೆತ, ಮಾಂಸಖಂಡಗಳ ದುರ್ಬಲತೆ, ತಲೆಶೂಲೆ, ತಲೆಸುತ್ತುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳ ತಲೆದೋರುವಿಕೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=June 2009}} ಗರ್ಭಿಣಿಯರು ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸಿದರೆ [[ದಿನಗಳು ತುಂಬುವ ಮೊದಲೇ ಹೆರಿಗೆ]]ಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದು [[ಅಬ್ರಪ್ ಷಿಯೋ ಪ್ಲಾಸೆಂಟಾ]] (ಗರ್ಭಕೋಶದಿಂದ 'ಮಾಸು' ಬೇರೆಯಾಗುವುದರಿಂದಾಗುವ ರಕ್ತಸ್ರಾವ)ಗೆ ಎಡನೀಡುವುದೆಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite journal|title=Cocaine triggers premature labor|journal=USA Today (Society for the Advancement of Education)|year=1993|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1272/is_n2581_v122/ai_14236195|archiveurl=https://archive.today/20120709090845/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1272/is_n2581_v122/ai_14236195/|archivedate=2012-07-09|access-date=2010-01-21|url-status=live}}</ref><ref>{{cite journal |author=Flowers D, Clark JF, Westney LS |title=Cocaine intoxication associated with abruptio placentae |journal=J Natl Med Assoc |volume=83 |issue=3 |pages=230–2 |year=1991|pmid=2038082 |pmc=2627035}}</ref> ==== ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ==== [[ಚಿತ್ರ:Side effects of chronic use of Cocaine.png|thumb|right|260px|ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮಗಳು.]] ದೀರ್ಘಕಾಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆಯು, ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಮಿದುಳಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಸಂದೇಶಪ್ರೇಷಕಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರತಮ ಏರುಪೇರು ಆಗುವುದಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ವಿಚ್ ಆನ್ ಮಾಡಿದಾಗ ದೀಪ ಬರುವಂತೆ ಮತ್ತು ಆಫ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಹೋಗುವಂತೆ, ಕರ್ಷಕ (ರಿಸೆಪ್ಟರ್)ಗಳೂ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಹೋಗುವುದು, ಬರುವುದು ಆಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅವುಗಳು ಬಂಧಕದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳ (ದ್ರವಗಳ{{ndash}}) ರಚನಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಓಳಗಾಗುವ ರೀತಿಯನ್ನು [[ನೀಚ]]-[[ಊರ್ಧ್ವನಿಯಂತ್ರಣ]] ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ಕೊಕೇನ್ ದಾಸರು ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕ ಹಾಗೆ [[ಸ್ಟ್ರೈಟಲ್ DAT ಸ್ಥಳಗಳ]] ನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಕೊಕೇನ್ ಡೋಪಾಮೈನ್ ನ್ಯೂರಾನ್ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನರರಕ್ಷಣಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಸೂಚನೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>[https://books.google.com/books?id=ZMSNFtyjtEAC&amp;pg=PA528&amp;lpg=PA528&amp;dq=neuroprotective+dat+cocaine&amp;source=web&amp;ots=C6XJ0wgk9Q&amp;sig=-F4xn0sWbpKkyNXZ3HRtk7W734Q&amp;hl=en Biological Psychiatry By H. A. H. D'haenen, Johan A. den Boer, Paul Willner]</ref> ತೀರದ ಹಸಿವು, ನೋವುಗಳು, ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ/ಅತಿನಿದ್ರೆ ಮತ್ತು ಸದಾ ಸೋರುತ್ತಿರುವ ಮೂಗು - ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಅನುಭವವು ಬಹಳ ಅಹಿತಕರವಾಗಿರುವುದೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳ ಕೊಕೇನ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವರಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ವಾಂಛೆ ತಲೆದೋರುತ್ತದೆ. ಕಡೆಗೆ, [[ವೆಸಿಕ್ಯುಲರ್ ಮಾನೋ ಅಮೈನ್ ರವಾನಕ]]ಗಳು, ನ್ಯೂರೋಫಿಲಮೆಂಟ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ರೂಪರಚನೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದರ ಮೂಲಕ ದೋಪಾಮೈನ್ ನ್ಯೂರಾನ್ ಗಳು ಹಾನಿಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ತಾಳಿಕೆ ಮೂಡತೊಡಗಿ, ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮವೇ ಬೀರಬೇಕಾದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಸೇವನೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=June 2009}} ಮಾಮೂಲಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೆರೋಟೋನಿನ್ ಮತ್ತು ಡೋಪಮೈನ್ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಡಿಸ್ಫೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಗಳು, ಆರಂಭಿಕ ಅಮಲಿನ ಶಿಖರ ದಾಟಿದನಂತರ, ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಅದರಿಂದ ದೂರಸರಿಯುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲವಲ್ಲದೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಕವೂ ಹೌದು. ಕೊಕೇನ್ ನಿಂದ ದೂರಸರಿಯುವುದರ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಒರೆಗಲ್ಲೆಂದರೆ ಖಿನ್ನತೆ, ಆಯಾಸ, ದುಃಸ್ವಪ್ನಗಳು, ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಅಥವಾ ಅತಿನಿದ್ರೆ, ಲಿಂಗೋದ್ರೇಕಹೀನತೆ, ಅತಿಯಾದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಮಾನಸಿಕ (ಆಲೋಚನಾ)ಶಕ್ತಿಯು ನಿಧಾನವಾಗುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಕಿರಿಕಿರಿ ಮತ್ತು ಆತಂಕ.{{Citation needed|date=June 2009}} ಕೊಕೇನ್ ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸೇವನೆಯಿಂದ ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಹೆಮೋಪ್ಟಿಸಿಸ್ (ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿತ ಖಾಯಿಲೆ), ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಪಾಸ್ಮ್ (ಶ್ವಾಸನಾಳಗಳ ಸೆಳೆತ), ಪ್ರೂರಿಟಸ್, ಜ್ವರ, ಸ್ರಾವ ಹೀನವಾಗುವಂತೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಲ್ವಿಯೋಲೈಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರುವಿಕೆ, ಪಲ್ಮನರಿ (ಪುಪ್ಪಸದ)ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮಿಕ್ (ದೇಹವ್ಯವಸ್ಥೆಯ) [[ಈಸಿನೋಫಿಲಿಯಾ]], ಎದೆನೋವು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ತೊಂದರೆಗಳು, ಗಂಟಲು ಹುಣ್ಣು, ಉಬ್ಬಸ, ಗೊಗ್ಗರು ಧ್ವನಿ, [[ಡಿಸ್ಪ್ ನಿಯಾ]](ಹ್ರಸ್ವವಾದ ಉಸಿರಾಟ) ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೂ]] ಮಾದರಿಯ ನೋವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಕೊಕೇನ್ ಸೇದುವುದರಿಮದ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ [[ದಂತಗಳ ಎನಾಮಲ್]] ನಾಶಪಡಿಸಿ [[ದಂತಕ್ಷಯ]] ಉಂಟಿಮಾಡುವುದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಸರಿಯಾದುದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೊಕೇನ್ ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಹಲ್ಲುಮಸೆಯುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ([[ಬ್ರೂಕ್ಷಿಸಮ್]] ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆ) ಕಾರಣ ದಂತಗಳ ಎನಾಮಲ್ ಹಾಳಾಗಿ [[ಜಿಂಜಿವೈಟಿಸ್]] ಖಾಯಿಲೆ ತಲೆದೋರಬಹುದು.<ref>{{cite journal |quotes=no |last=Baigent |first=Michael |authorlink= |coauthors= |year=2003|title=Physical complications of substance abuse: what the psychiatrist needs to know |journal=Curr Opin Psychiatry |volume=16 |issue=3 |pages=291–296|doi=10.1097/00001504-200305000-00004}}</ref> ದೀರ್ಘಕಾಲಿ ಮೂಗಿನಿಂದ ಸೇಚನೆಯಿಂದ [[ಹೊಳ್ಳೆ]]ಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ [[ಕಾರ್ಟಿಲೇಜ್ (ಮೃದುವಾದ ಎಲುಬು)]]([[ಸೆಪ್ಟಮ್ ನಾಸಿ]]) ಯ ಕ್ಷೀಣತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಆ ಮೂಳೆ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿಸುವುದು. ಕೊಕೇನ್ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಲೋರೈಡ್ ನಿಂದ ಕೊಕೇನನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಉಳಿದ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರೈಡ್ ಅಂಶದಿಂದ ಅಳ್ಳಕವಾದ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pagliaros">{{cite book|first=Louis|last=Pagliaro|coauthors=Ann Marie Pagliaro|title=Pagliaros’ Comprehensive Guide to Drugs and Substances of Abuse|publisher=[[American Pharmacists Association]]|location=Washington, D.C.|year=2004|isbn=1582120668|curly=true}}</ref> ಕೊಕೇನ್ ದೇಹದಲ್ಲಿನ ರೋಗನಿರೋಧಕಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಂಟಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಪಾಯವಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ ಟಿಶ್ಯೂಗಳ ಸಂಬಂಧಿತ ಖಾಯಿಲೆಗಳಾದ [[ಲ್ಯೂಪಸ್]], [[ಗುಡ್ ಪ್ಯಾಸ್ಚರ್ ರೋಗ]], [[ವ್ಯಾಸ್ಕುಲೈಟಿಸ್]], [[ಗ್ಲಾಮೆರುಲೋನೆಫ್ರಿಟಿಸ್]], [[ಸ್ಟೀವನ್ಸ್-ಜಾನ್ಸನ್]] ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.scienceblog.com/community/older/1999/A/199900322.html|title=scienceblog.com|accessdate=2007-07-10|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011083629/http://scienceblog.com/community/older/1999/A/199900322.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|author = Trozak D, Gould W|title = Cocaine abuse and connective tissue disease|journal = J Am Acad Dermatol|volume = 10|issue = 3|pages = 525|year = 1984|pmid = 6725666|doi = 10.1016/S0190-9622(84)80112-7}}</ref><ref>{{cite journal|title=Antiglomerular Basement Membrane Antibody-Mediated Glomerulonephritis after Intranasal Cocaine Use|author=Ramón Peces|journal=Nephron|year=1999|volume=81|issue=4|pages=434–438|pmid=10095180|doi=10.1159/000045328|last2=Navascués|first2=RA|last3=Baltar|first3=J|last4=Seco|first4=M|last5=Alvarez|first5=J}}</ref><ref>{{cite journal |author=Moore PM, Richardson B |title=Neurology of the vasculitides and connective tissue diseases |journal=J. Neurol. Neurosurg. Psychiatr. |volume=65 |issue=1 |pages=10–22 |year=1998|pmid=9667555 |pmc=2170162|url=http://jnnp.bmj.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9667555 |doi=10.1136/jnnp.65.1.10}}</ref> ಕೊಕೇನ್ ಹಲವಾರು ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಸಂಬಂಧಿತ ಖಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ತರಬಲ್ಲದಲ್ಲದೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಲೂ ಕಾರಣವಾಗುವುದು.<ref>{{cite journal|doi= 10.2215/CJN.00300106|title=Chronic Nephropathies of Cocaine and Heroin Abuse: A Critical Review|author=Jared A. Jaffe|journal=Clinical Journal of the American Society of Nephrology|publisher=[[American Society of Nephrology]]|year=2006|volume=1|issue=4|pages=655|pmid=17699270|last2= Kimmel|first2= PL}}</ref><ref>{{cite journal|title=Cocaine use and kidney damage|url=http://ndt.oxfordjournals.org/cgi/content/full/15/3/299|author=Fokko J. van der Woude|journal=Nephrology Dialysis Transplantation|year=2000|volume=15|issue=3|pages=299–301|pmid=10692510|publisher=Oxford University Press|doi = 10.1093/ndt/15.3.299}}</ref> ಕೊಕೇನ್ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಹೆಮೊರೇಜಿಕ್ ಮತ್ತು ಇಷೆಮಿಕ್ ಎಂಬ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಲಕ್ವಗಳೂ<ref>{{cite web|url=http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/news/fullstory_47336.html|title=MedlinePlus: Stroke a risk for cocaine, amphetamine abusers|accessdate=2007-07-10|archive-date=2008-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201200748/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/news/fullstory_47336.html|url-status=dead}}</ref> ಹೊಡೆಯುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ಇನ್ಫಾರ್ಕ್ಷನ್ (ಟೊಶ್ಯೂಗಳ ನಾಶ)ಗಳುಂಟಾಗುವ ಸಂಭವತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ [[ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಇನ್ಫಾರ್ಕ್ಷನ್]] ನಂತಹವುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Vasica G, Tennant CC |title=Cocaine use and cardiovascular complications |journal=Med. J. Aust. |volume=177 |issue=5 |pages=260–2 |year=2002 |pmid=12197823|url=http://www.mja.com.au/public/issues/177_05_020902/vas10632_fm.html}}</ref> ==== ಚಟ ==== ದಿನನಿತ್ಯ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ [[ಕೊಕೇನ್ ಅವಲಂಬನ]] ಅಥವಾ '''ಚಟ''' ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ಅವಲಂಬನದಿಂದ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ, ಸೋಮಾರಿತನ, ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಗಳು, ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಅತಿಪ್ರಮಾಣದ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಸಾವು ಸಂಭವ. === ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆಯಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ === [[ಚಿತ್ರ:Cocaine hydrochloride CII for medicinal use.jpg|thumb|right|140px|ವೈದ್ಯಕೀಯ ುಪಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರೈಡ್.]] ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಕೊಕೇನ್ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮೂಗಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಅರಿವಳಿಕೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಈಗ ಬೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂಗಿನ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಬಳಿಯ ಮೂಳೆಯ ಬಳಿಯ ನಾಳದ ([[ಲ್ಯಾಕ್ರಿಮಲ್ ನಾಳ]]) ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ುಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊರತೆಗಳೆಂದರೆ [[ರಕ್ತನಾಳಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಹೃದಯನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷತ್ವ]] ಹರಡುವಿಕೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದೇ ಬೇಕೆಂದಾಗ ಕೊಕೇನ್ ಒದಗಿಸಲಾಗುವುದಾದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಬದಲು ಸಂಯೋಜಿತ ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆಗಳಾದ [[ಬೆನ್ ಝೋಕೇಯ್ನ್]], [[ಪ್ರೊಪಾರಾಕೇಯ್ನ್]], [[ಲಿಗ್ನೋಕೇಯ್ನ್]]/[[ಝೈಲೋಕೇಯ್ನ್]]/[[ಲಿಡೋಕೇಯ್ನ್]] ಮತ್ತು [[ಟೆಟ್ರಾಕೇಯ್ನ್]] ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಸಂಕೋಚನ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ (ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರಿಂದ) ಅರಿವಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ರಕ್ತನಾಳಸಂಕೋಚಕಗಳಾದ [[ಫೆನೈಲೆಫ್ರೈನ್]] ಅಥವಾ [[ಎಪಿನೆಫ್ರೈನ್]] ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳ ಹುಣ್ಣಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆಯಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಈಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು [[ENT]] (ಕಿವಿ, ಮೂಗು, ಗಂಟಲು)ತಜ್ಷರು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಮೂಗಿಗೆ ಶಾಖ ತಟ್ಟಿಸುವಂತಹ [[ಕಾಟೆರೈಝೇಷನ್]] (ಬರೆ ಹಾಕುವಿಕೆ) ಚಿಕಿತ್ಸಾವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಉಣ್ಣೆ (ಕಾಡನ್ ವುಲ್)ಯ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಕೊಕೇನ್ ನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳಲ್ಲಿ 10-15 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಶಾಖ (ಬರೆ) ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಇದರಿಂದ ಮೂಗಿನ ಭಾಗ ದಡಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತನಾಳಸಂಕೋಚ ಎರಡೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರುವುವು. ಹೀಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗಲೂ ಸಹ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಕೇನ್ ನ ಕೊಂಚ ಅಂಶ ಬಾಯಿ ಅಥವಾ ಮೂಗಿನ ಪದರಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಕೊಂಚ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಆಗಬಹುದು. 2005ರಲ್ಲಿ [[ಪಾರ್ಕಿನ್ ಸನ್ ಖಾಯಿಲೆ]]ಯ ಸ್ವಭಾವ ಪರೀಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ [[ಕ್ಯೋಟೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] ಯವರು ಕೊಕೇನನ್ನು [[ಫೆನೈಲೆಫ್ರೈನ್]] ನೊಡನೆ ಜೊತೆಗೂಡಿಸಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಕುವ ದ್ರವ ([[ಐ ಡ್ರಾಪ್ಸ್]])ದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal|date=2005-02-23|title=Cocaine and Phenylephrine Eye Drop Test for Parkinson Disease|publisher=[[Journal of the American Medical Association]]|volume=293|url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/293/8/932-b|pmid=15728162|doi=10.1001/jama.293.8.932-c|author=Sawada, H.|journal=JAMA the Journal of the American Medical Association|pages=932|last2=Yamakawa|first2=K|last3=Yamakado|first3=H|last4=Hosokawa|first4=R|last5=Ohba|first5=M|last6=Miyamoto|first6=K|last7=Kawamura|first7=T|last8=Shimohama|first8=S|issue=8}}</ref> == ಪದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == "ಕೊಕೇನ್" ಪದವು "ಕೋಕಾ" ಪದದಿಂದ ಉಗಮವಾಗಿದ್ದು [[ಅಂತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯ (ಸಫಿಕ್ಸ್)]]ವಾದ ಏನ್ ಎಂಬುದು ಅದನ್ನು [[ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆ(ಲೋಕಲ್ ಅನೆಸ್ತೆಟಿಕ್)]]ಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಮದ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಏನ್ ಎಂಬ ಸಫಿಕ್ಸನ್ನು (ಅಂತ್ಯಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು) ಸಂಯೋಜಿತ [[ಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಿವಳಿಕೆ]]ಗಳ ಹೆಸರಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಪದ್ಧತಿ. == ಪ್ರಸ್ತುತ ನಿಷೇಧ == [[ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ಏಕ ಸಮಿತಿ]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ನ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ವಸ್ತುಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿಷೇಧ ಸಮಿತಿ]] ಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದ ರೀತ್ಯಾ ಕೊಕೇನ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆ, ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಳು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿ (ಮತ್ತು ಬಹತೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೂ) ಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ನ ತಯಾರಿಕೆ, ಆಮದು, ಹೊಂದುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯನ್ನು 1970ರ [[ನಿಷೇಧಿತ ವಸ್ತುಗಳ ಮಸೂದೆ(ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ಸಬ್ ಸ್ಟೆನ್ಸಸ್ ಆಕ್ಟ್)]] ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೆರು ಮತ್ತು ಬೊಲಿವಿಯಾದಂತಹ ದೇಶಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ]] ದವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೇವನೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕೋಕಾ ಎಲೆಗಳ ವ್ಯವಸಾಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವಾದರೂ ಕೊಕೇನ್ ನ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಯೂರೋಪ್ ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಕೊಕೇನನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತವೆ. === ನಿಷೇಧದ ಪರಿಣಾಮ === 2004ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್]] ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಾನೂನು ಜಾರಿಪಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 589 [[ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್]] ಗಳಷ್ಟು ಕೊಕೇನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ವು 188 ಟನ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ 166 ಟನ್, ಯೂರೋಪ್ 79 ಟನ್, ಪೆರು 14 ಟನ್, ಬೊಲಿವಿಯಾ 9 ಟನ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಇತರ ದೇಶಗಳು 133 [[ಟನ್ ಗಳ]]ಷ್ಟು ಕೊಕೇನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref name="un-wdr2006">{{Cite book|title=World Drug Report 2006|publisher=[[United Nations]]|location=New York|url=http://www.unodc.org/pdf/WDR_2006/wdr2006_chap4_cocaine.pdf|date=2006|format=PDF|chapter=Cocaine: Seizures, 1998–2003|volume=2}}</ref> == ನಿಷೇಧಿತ ವ್ಯಾಪಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Drugpackscorpion.png|right|thumb|300px|ಕೊಕೇನ್ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಕೇನನ್ನು ಸಾಗಿಸುವಾಗ ಇರುವ ಆಕಾರ.]] ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ರಿಯಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನನ್ನು "[[ಹಾರ್ಡ್ ಡ್ರಗ್]]" (ಕಟ್ಟಾ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ರವಾನೆಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ದಂಡಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗದೆ ಅಷ್ಟೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಕಾಳಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ದುಬಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕೊಆಕಾ ಎಲೆ]]ಗಳಂತಹ, ಸಂಸ್ಕರಿಸೆದಿರುವ ಕೊಕೇನಿನ ಕೊಳ್ಳು-ಮಾರುವಿಕೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆದರೂ ಅದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಏಕೆಂದರೆ ಪುಡಿಯ ರೂಪದ ಕೊಕೇನನ್ನು ಬಚ್ಚಿಟ್ಟು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವುದು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭಕರ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಾರಾಟ ಬೃಹತ್ ಮಾದರಿಯದಾಗಿದೆ: ಜನರಿಗೆ ತಲುಪುವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಂಗೆ $100 ಬೆಲೆಯ 770 ಟನ್ ಕೊಕೇನ್ = ಸುಮಾರು $77 ಬಿಲಿಯನ್!{{Citation needed|date=September 2009}} === ಉತ್ಪಾದನೆ === ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಕೇನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.<ref name="CIA World Factbook">https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090513074502/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/co.html |date=2009-05-13 }}.</ref> ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಉಪಯೋಗಗಳಿಗಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೊಕೇನನ್ನು ಹೊಂದಲು ಕೊಲಂಬಿಯಾವು 1994ಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರೂ ಕೊಕೇನ್ ನ ಮಾರಾಟ ನಿಷೇಧ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕೋಕಾ ಬೆಳೆಯುವುದು ಹೆಚ್ಚಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪೂರೈಸಿತು. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೊಕೇನ್ ನ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟನ್ನು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಕೇನ್ ನ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪೆರುವಿನಿಂದ(ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಹುವಾಲ್ಲಾಗ ಕಣಿವೆ]]ಯಿಂದ)ಬೊಲಿವಿಯಾದಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದ ಕೋಕಾದಿಂದಲೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 1998ರಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಕಟಾವಿಗೆ ಅನುವಾದ ಕೋಕಾ ಗಿಡಗಳಿಂದ 28.5% ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿಯಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೆರು ಮತ್ತು ಬೊಲಿವಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯ ಇಳುವರಿ ಇಳಿಮುಖವಾದುದರಿಂದ ಕೊಲಂಬಿಯಾವು, 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಜಗದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಕಾ ವ್ಯವಸಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ದೇಶವಾಯಿತು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಿಂದ, ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ, ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮತಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಬೆಳೆಸುವ, ಕೋಕಾದ ಬೆಳೆಯು,ದೇಶದ ಕೋಕಾ ಬೆಳೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತಿಲಪಮಾತ್ರವಷ್ಟೆ. ಹೀಗೆ ದೇಶವೇ ಬೆಳೆಸುವ ಬೆಳೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಮಾದಕವಸ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ಬೆಳೆಯುವ ಜಮೀನುಗಳನ್ನೇ ಬಂಜರಾಗಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಯತ್ನದಿಂದ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಹಲವಾರು ಕೋಕಾ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗಿ, ಆ ಬಂಜರುಕ್ರಿಯಗೆ ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡುವ ಕೋಕಾ ತಳಿಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ. ಈ ತಳಿಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳೋ ಅಥವಾ ಮನುಜನ ಕೈವಾಡದಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಗುಣಗಳುಳ್ಳವೋ ಎಂಬುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟ. ಈ ತಳಿಗಳು ಮೊದಲ ತಳಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸಾರಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ರಫ್ತು ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾದ ಮಾದಕವಸ್ತು ಉದ್ಯಮನಿರತರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಟೆಲ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭ ದೊರಕಿತು. ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಕೆಲಕಾಲ ಕುಂಠಿತವಾದರೂ, ದೊಡ್ಡ ಜಮೀನುದಾರರಿಗಿಂತಲೂ, ಸಣ್ಣ ರೈತರೂ ಕೋಕಾ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೋಕಾ ದೊರೆಯುವಂತಾಯಿತು. ಕೋಕಾ ಕೃಷಿಯು ರೈತರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವೂ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಿವಾರ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ; ಎಂದೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗದ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಬೇಡಿಕೆ, ಇತರೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ, ಬೇರೆ ಬೆಳೆಗಳು ತರುವ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಲಾಭ, ಬಂಜರು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಕೇನೇತರ ಜಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಕೇನಿನ ಹೊಸ ತಳಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕತೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಗಾರರು ತೂಗಿ ನೀಡಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೋಕಾವೇ ಲಾಭ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗಗಳೆರಡಕ್ಕು ಸರಿಯಾದ ಬೆಳೆಯೆಂದು ಮನಗಂಡು, ಅದಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <table class="wikitable sortable " style="margin:1em auto 1em auto"><td> <caption>2000-2004ರ ಆಂಡ್ರಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಕೋಕಾ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧ ಕೊಕೇನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಅಂದಾಜು<td><ref>{{cite paper|author=[[NDIC]]|title=National Drug Threat Assessment 2006|year=2006|url=http://www.usdoj.gov/ndic/pubs11/18862/index.htm}}</ref><caption><td> <tr><th></th><th>2000</th><th>2001</th><th>2002</th><th>2003</th><th>2004</th></tr><td> <tr><td>ಒಟ್ಟು ಕೃಷಿ (km)</td><td>1875</td><td>2218</td><td>2007.5</td><td>1663</td><td>1662</td></tr><td> <tr><td>ಶುದ್ಧವಾದ ಕೊಕೇನ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆ [[ಟನ್ ಗಳು]]</td><td>770</td><td>925</td><td>830</td><td>680</td><td>645</td></tr></td></td></td></caption></td></caption></td></table> === ಸಂಯೋಜನೆ === ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ುತ್ಪನ್ನವಾದ ಕೊಕೇನ್ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ತೀರದ ಹೊರಗಣ ಮೂಲಗಳು ನಂಬಲರ್ಹವಾದುದು ವಿರಳವಾದುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂಯೋಜಿತ ಕೊಕೇನ್ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ವರದಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕೊಕೇನನ್ನು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿ ವಿತರಿಸಬಹುದು. [[ಮೀಥಾಂಫೆಟಾಮೈನ್]] ಈ ರೀತಿ ಕಾನೂನಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿ ಮಾರಲ್ಪಡುವ ಸಂಯೋಜಿತ ಕೊಕೇನ್ ಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಆದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಕೇನ್ ಇಂದಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೊಕೇನ್ ಪೂರೈಕೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊಕೇನ್ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಕೊಕೇನ್ ನ ಪ್ರತಿರೂಪಗಳ ರಚನೆ (ಕೊಕೇನ್ ನಲ್ಲಿ 4 ಚಿರಲ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ - 1R,2R,3S,5S - ಆದ್ದರಿಂದ 16 ವಿಧದ [[ಪ್ರತಿರೂಪಗಳು]] ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ) ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿತವಾಗುವಾಗ ದೊರೆಯು ಅಡ್ಡ ಉತ್ಪನ್ನ (ಬೈಪ್ರಾಡಕ್ಟ್) ಗಳಿಂದ ಕೊಕೇನ್ ನ ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಇಳುವರಿ ತಗ್ಗುತ್ತವೆ. ಗಮನಿಸಿ, 'ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಕೊಕೇನ್' ಮತ್ತು 'ನ್ಯೂ ಕೊಕೇನ್' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು [[ಫೆನ್ಸಿಕ್ಲಿಡೈನ್]] (PCP) ಮತ್ತು ಇತರೆ [[ರೂಪಿತ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಸಾಗಣಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:CocaineCharango-Opened.jpg|thumb|right|350px|ಕಾರಂಗೋದಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಕೇನ್, ೨೦೦೮.]] [[ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುವ ಕ್ರಿಮಿನಲ್]] ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗಳು ಕೊಕೇನ್ ದಂಧೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡುಬರುತ್ತಿವೆ. ಕೊಕೇನ್ ನ ಬಹವಂಶವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದದು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]] ದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]], [[ಬೊಲಿವಿಯಾ]], [[ಪೆರು]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್ ಗೆ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸುವವರ ತಾಣವಾಗಿದೆ<ref name="WFK Illicit drugs">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2086.html |title=Field Listing - Illicit drugs (by country) |access-date=2010-01-21 |archive-date=2010-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101229044611/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2086.html |url-status=dead }}</ref> ಯಾದುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಹಳ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ US ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗ್ರಾಂಗೆ $80–$೧೨೦ ಮತ್ತು 3.5ಗ್ರಾಂಗಳಿಗೆ (ಔನ್ಸ್ ನ 1/8 ಭಾಗ ಅಥವಾ ಒಂದು "ಎಯ್ಟ್ ಬಾಲ್) $250–300. ==== ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ==== ಕೊಕೇನ್ ಸರಕುಗಳು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]]ದಿಂದ ಹೊರಟು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] ಅಥವಾ [[ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಭೂಸಾರಿಗೆ ಅಥವಾ ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ುತ್ತರ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ವಿತರಣಾ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನನ್ನು ಸಣ್ಣಸಣ್ಣ ಹೊರೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[U.S.-ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಗಡಿ]]ಯ ಮೂಲಕ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ..ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಮದು ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ [[ಅರಿಝೋನಾ]], ದಕ್ಷಿಣ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]], ದಕ್ಷಿಣ [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್]]. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಭೂವಾಹನಗಳನ್ನು U.S.-ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಗಡಿ ಮೀರಿ ಓಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಚಾಲನಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಕೊಕೇನ್ ನ ಅರವತ್ತೈದು ಪ್ರತಿಶತಾಂಶ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಸೇರಿದರೆ ಮಿಕ್ಕ ಮೂವತ್ತೈದು ಪ್ರತಿಶತದ ಬಹು ಭಾಗವು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮೂಲಕ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಜಾಕಬ್ಸನ್, ರಾಬರ್ಟ್. "Illegal Drugs: America's Anguish". "ಇಲ್ಲೀಗಲ್ ಡ್ರಗ್ಸ್: ಅಮೆರಿಕ ಆಂಗ್ವಿಷ್" ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ಟನ್ ಹಿಲ್ಸ್, MI:ಥಾಮ್ಸನ್ ಗೇಲ್, 2006</ref> ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಮೂಲದ ಕೊಕೇನ್ ಸಾಗಣೆದಾರರು, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]ದವರು,ಇಡೀ [[ಕೆರಿಬಿಯನ್]], [[ಬಹಾಮಾ]] ಸರಣಿದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ]] ಮಾಡಲು ಹಲವಾರು ಸ್ತರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಕೇನನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಆವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಡೊಮಿನಿಕನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ಅಥವಾ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]ದಿಂದ ಸಾಗಣೆದಾರರನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಗೊತ್ತುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಾಗಣೆದಾರರು ಕೊಕೇನನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ನಾನಾ ಕಳ್ಳಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಹಾಮಾ ದ್ವೀಪಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಪ್ಯುಯೆರ್ಟೋ ರಿಕೋ]]ದ ತೀರದ ಆಚೆಗೆ 500-700 ಕಿಲೋಗ್ರಾಮನಷ್ಟು ಕೊಕೇನನ್ನು ವಿಮಾನದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬಿಸುಡುವುದು, ಸಮುದ್ರಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೋಣಿಯಿಂದ ದೋಣಿಗೆ 500–2,೦೦೦ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ ರವಾನಿಸುವುದು ಮತ್ತು [[ಮಿಯಾಮಿ]] ಬಂದರಿನ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ಸರಕಾಗಿ ಟನ್ ಗಟ್ಟಲೆ ಕೊಕೇನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದೂ ಸೇರಿವೆ. ==== ಚಿಲಿ ಮಾರ್ಗ ==== ಕೊಕೇನ್ ಸಾಗಣೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗ ಚಿಲಿಯ ಮೂಲಕವಾಗಿದೆ. ಬೊಲಿವಿಯಾಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಚಿಲಿಯ ಉತ್ತರದ ಬಂದರುಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಸರಕನ್ನು ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರುಭೂಮಿಯಂತೆ ಒಣಗಿರುವ ಬೊಲಿವಿಯಾ-ಚಿಲಿ ಗಡಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ 4x4 ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ದಾಟಿ ನಂತರ [[ಲಿಕ್ವಿಕ್ಯೂ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಟೋಫಾಗಸ್ಟಾ]] ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿ ಸೇರಬಹುದು. ಚಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಪೆರು ಮತ್ತು ಬೊಲಿವಿಯಾಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕೊಕೇನ್ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೊಕೇನ್ ನ ಕೊನೆಯ ತಾಣ ಯೂರೋಪ್ ನ [[ಸ್ಪೇಯ್ನ್]] ದೇಶ. ಇಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದವರು ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜಾಲವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ==== ತಂತ್ರಗಳು ==== ಕೊಕೇನನ್ನು ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಿಂದ ಹೊರಗೊಯ್ಯಲು ಅದನ್ನು ಒಯ್ಯುವಂತಹ, "[[ಮ್ಯೂಲ್ಸ್]]"(ಆಥವಾ "ಮುಲಾಸ್")ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜನರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮ್ಯೂಲ್ ಗಳು ಆ ಚೀಲಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುರೀತ್ಯಾ, ಎಂದರೆ ಬಂದರು ಅಥವಾ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ, ಗಡಿ ದಾಟುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಬೇರೆಲ್ಲಿಂದಲಾದರೂ ಅದನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾದಕವಸ್ತಗಳನ್ನು ಅವರ ಕಾಲಿಗೆ ಅಥವಾ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಲಗತ್ತಿಸಿಯೋ ಅಥವಾ ಅವರ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿಸಿಟ್ಟೋ ಅಥವಾ ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟೋ ಕಳುಹಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯೂಲ್ ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಿಗದೆ ಗಡಿ ದಾಟಿದರೆ ಆ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗಳಿಗೆ ಹೇರಳ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವನೋ ಅಥವಾ ಅವಳೋ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡರೆ ಆ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಮ್ಯೂಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾನೇ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಸಜ್ಜಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ [[ಕೆರಿಬಿಯನ್]]-[[ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] ಪ್ರದೇಶದ ವಿತರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಕೊಕೇನನ್ನು ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲು ದೊಡ್ಡ ಸರಕು ಒಯ್ಯುವ ಹಡಗುಗಳನ್ನೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಡಗುಗಳು 150-200 ಅಡಿ (50-80 ಮೀಟರ್) ಉದ್ದದ ಕರಾವಳಿ ಸರಕುಸಾಗಿಸುವ ಹಡಗುಗಳಾಗಿದ್ದು ಸರಾಸರಿ 2.5 ಟನ್ ಗಳಷ್ಟು ಕೊಕೇನನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಡಗುಗಳನ್ನೂ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಮೋಜಿನ ವಹಿವಾಟುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರರೂ [[ಗೋ-ಫಾಸ್ಟ್ ಬೋಟ್]] ನಂತಹ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಂಗದವರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ನಾವೆಗಳನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕವಾದ [[ದ್ರಗ್ ಸಬ್ಸ್]] ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಕೊಕೇನನ್ನು ಉತ್ತರ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಿಂದ ರವಾನಿಸಲು ಮಾದಕದ್ರವ್ಯ ದಂಧೆಯವರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಧನವೆಂದು ಮಾರ್ಚ್ 20, 2008 ರ ಒಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸಬ್ ಮೆರಿನ್ ಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಮಾರಾಟದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಥಳುಕಿನ ಸಾಧನ ಮಾತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ವೇಗದಲ್ಲೂ, ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆಯೋಗ್ಯವಾದ ಗುಣಗಳಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಈ ಮೊದಲಿನ ಮಾದರಿಯವುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊರೆ ಹೊರಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಅವುಗಳನ್ನು (ಸಬ್ ಮೆರೀನ್ ಗಳನ್ನು) ಹಿಡಿದವರ ಅಂಬೋಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2008/CRIME/03/20/drug.subs/index.html|title=Coast Guard hunts drug-running semi-subs|accessdate=2008-03-20|archive-date=2008-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080321111250/http://edition.cnn.com/2008/CRIME/03/20/drug.subs/index.html|url-status=dead}}</ref> === ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ === ಕೊಕೇನ್ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲೂ ಸುನಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ''ಸಮ್ಮರ್ 1998 ಪಲ್ಸ್ ಚೆಕ್'' ಎಂಬ, U.S. [[ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡ್ರಗ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಪಾಲಿಸಿ]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವರದಿಯು ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗವು ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ, [[ಸ್ಯಾನ್ ಡೀಗೋ]], [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಪೋರ್ಟ್]], [[ಮಿಯಾಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೋಸ್ಟನ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆಯೆಂಬ ಸುದ್ದಿಯಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕೊಕೇನ್ ಬದಲಾಗಿ [[ಮೀಥಾಂಫೆಟಾಮೈನ್]] ಅನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಿದೆ; ಮೀಥಾಂಫೆಟಾಮೈನ್ ಕೊಕೇನ್ ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಅಮಲನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೊಕೇನ್ ಬಳಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಈಗಲೂ ಬಹಳವೇ ಇದ್ದು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಯುವಕರು ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ದಾಸರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೊದಲಿಗೆ ಹೇಳಿದಂತಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕೊಕೇನನ್ನು "ಬಿಲ್ ಸೈಝ್" ಗಳಲ್ಲು ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ $10ಕ್ಕೆ ಒಂದು "ಡೈಮ್ ಬ್ಯಾಗ್", ಎಂದರೆ ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ, (0.1–0.15 g)ಕೊಕೇನ್ 20 ಡಾಲರ್ ಗೆ.15–.3 g. ಆದರೆ ಲೋಯರ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಪಡೆಯುವುದು ಸುಲಭವಾದುದರಿಂದ ಮಾರಾಟದ ಬೆಲೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. 0.4g ಡೈಮ್ ಚೀಲಕ್ಕೆ $10, 0.8-1.0 ಗ್ರಾಮಗೆ $20 ಮತ್ತು ಒಂದು 8-ಬಾಲ್ (3.5g) $60 ರಿಂದ $80 ಡಾಲರ್ ಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರುವವನು ಮತ್ತು ಕೊಕೆಣ್ ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಬೆಲೆ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ದರಗಳು ಯುವಕರಿಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಿಯವಾದವು; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ ಮತ್ತು ದರಗಳು ಬಲು ಕಡಿಮೆ. ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ದರಗಳು ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಅಂತೆಯೇ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿಯೂ ದರ ಬದಲಾಗಬಹುದು.<ref>[http://economist.com/daily/chartgallery/displaystory.cfm?story_id=9414607 "Pricing powder"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090313031208/http://www.economist.com/daily/chartgallery/displaystory.cfm?story_id=9414607 |date=2009-03-13 }}, [http://economist.com/daily/chartgallery/displaystory.cfm?story_id=9414607 "ಪ್ರೈಸಿಂಗ್ ಪೌಡರ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090313031208/http://www.economist.com/daily/chartgallery/displaystory.cfm?story_id=9414607 |date=2009-03-13 }}, [[ದ ಎಕಾನಮಿಸ್ಟ್]], ಜೂನ್ 28, 2007. ಬೆಲೆಗಳು: USA ಸುಮಾರು $110/g, ಇಸ್ರೇಲ್/ ಜರ್ಮನಿ/ ಬ್ರಿಟನ್ ಸುಮಾರು $46/g, ಕೊಲಂಬಿಯಾ $2/g,ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ದಾಖಲೆ ಮಟ್ಟದ $714.30/g.</ref> [[ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಮಾನೀಟರಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡಿಕ್ಷನ್]] (ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದಕದ್ರವ್ಯವ್ಯಸನ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರ, ಯೂರೋಪ್) ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಬಹುತೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ನ ಮಾರಾಟದ ಬೆಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಂಗೆ 50€ ರಿಂದ 75€ ಇದೆ, ಸೈಪ್ರಸ್, ರೋಮಾನಿಯಾ, ಸ್ವೀಡನ್ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ಇದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite book |author=[[European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction]] |title=Annual report: the state of the drugs problem in Europe |year=2008 |publisher=Office for Official Publications of the European Communities |location=Luxembourg |isbn=978-92-9168-324-6 |pages=59 |url=http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_64227_EN_EMCDDA_AR08_en.pdf |access-date=2010-01-21 |archive-date=2013-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425191815/http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_64227_EN_EMCDDA_AR08_en.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Flavcocaine.jpg|thumb|right|300px|ಕೊಕೇನ್ ಚೀಲಗಳು, ಹಣ್ಣಿನ ರುಚಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಲಬೆರಕೆಗೊಂಡದ್ದು.]] === ಬಳಕೆ === ಜಾಗತಿಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆಯು, ಈಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 600 [[ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್]] ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕವು ಸುಮಾರು 300 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಗಳನ್ನು, ಎಂದರೆ ವಿಶ್ವದ ಸುಮಾರು 50% ಅನ್ನೂ, ಯೂರೋಪ್ ಸುಮಾರು 250 ಟನ್, ಎಂದರೆ 25% ಅನ್ನೂ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಇತರೆ ದೇಶಗಳು ಉಳಿದ 25% ಆದ 150 ಟನ್ ಗಳಷ್ಟು ಕೊಕೇನನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತವೆ(ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ).<ref>{{Cite book|url=http://www.dod.mil/policy/sections/policy_offices/solic/cn/cocaine2.pdf|title=The Cocaine Threat: A Hemispheric Perspective|publisher=[[United States Department of Defense]]|format=PDF|access-date=2010-01-21|archive-date=2007-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221150146/http://www.dod.mil/policy/sections/policy_offices/solic/cn/cocaine2.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಕೊಕೇನ್ ಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಮಿಶ್ರಣಗಳು (ಕಲುಷತೆಗಳು) == {{Refimprovesect|date=June 2009}} ಕೊಕೇನ್ ಅನ್ನು ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಗಳೊಡನೆ "ಕಟ್" (ಮಿಶ್ರ) ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು: [[ಅರಿವಳಿಕೆಗಳು (ಅನೆಸ್ತೆಟಿಕ್ಸ್)]] * [[ಲಿಡೋಕೇಯ್ನ್]] * [[ಬೆನ್ಝೋಕೇಯ್ನ್]] * [[ಪ್ರೋಕೇಯ್ನ್]] ಇತರೆ [[ಉತ್ತೇಜಕಗಳು]] : * [[ಕೆಫೀನ್]] * [[ಎಫೆಡ್ರೈನ್]] * [[ಮೆಥಂಫೆಟಾಮಿನ್]] [[ಜಡ]] ಪುಡಿಗಳು: * [[ಅಡಿಗೆ ಸೋಡಾ]] * [[ಇನೋಸಿಟಾಲ್]] == ಉಪಯೋಗ == 2007ರ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ನ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಪೇಯ್ನ್ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಕೇನನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ( ಹೋದ ವರ್ಷ 3% ವಯಸ್ಕರು)<ref name="unodc">ಪುಟ 243{{Cite book|url=http://www.unodc.org/pdf/research/wdr07/WDR_2007.pdf|publisher=United Nations|title=World Drug Report 2007|location=New York|date=2007|format=PDF}}</ref> ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು 1,5% ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಇತರ ದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (2.8%, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ (2.4%), ಕೆನಡಾ (2.3%), ಇಟಲಿ (2.1%), ಬೊಲಿವಿಯಾ (1.9%), ಚಿಲಿ (1.8%), ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ (1.5%)<ref name="unodc"/> === ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ === ==== ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆ ==== ಕೊಕೇನ್ ಅಮೆರಿಕದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ([[ಮಾರಿಜ್ವಾನಾ]] ಮೊದಲನೆಯದು)<ref>{{cite web|url=http://www.erowid.org/chemicals/cocaine/cocaine.shtml|title=erowid.org|accessdate=2007-07-10}}</ref> ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರ.<ref name="WFK Illicit drugs"/> ಕೊಕೇನನ್ನು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಪಂಗಡದವರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ಟಿ ದ್ರಗ್ ಆಗಿ ಕೊಕೇನ್ ಕಾಲೇಜ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ವಿವಿಧ ವಯಸ್ಸಿನ, ಜಾತಿಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರು ಕೊಕೇನ್ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. 1970 ಮತ್ತು 80ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದ್ರವ್ಯವು, ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆಯು [[ಸ್ಟುಡಿಯೋ 54]] ರಂತಹ ಹಲವಾರು [[ಡಿಸ್ಕೋ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಡಿಸ್ಕೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯವರಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೌಸ್ ಹೋಲ್ಡ್ ಸರ್ವೇ ಆನ್ ಡ್ರಗ್ ಅಬ್ಯೂಸ್ (NHSDA)(ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಕುರಿತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಸಮೀಕ್ಷೆ )1999ರಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನನ್ನು 3.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಎಂದರೆ 1.7% ಕುಟುಂಬಗಳ 12ಚರ್ಷ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ನಿಯತವಾಗಿ (ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿಯಾದರೂ) ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ದಿನದಿನಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಷ್ಟೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದಾದರೂ ಸುಮಾರು 1.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಗಳಷ್ಟು ಎಂಬ ಒಂದು ಅಂದಾಜನ್ನು ಸಂಶೋಧನ ಸಮಿತಿಯೂ ಒಪ್ಪಿದೆ. 1999ಕ್ಕೆ 6 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಕ್ಕೂ, ಅಂದಿಗೂ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರದಿದ್ದರೂ, ಮೊಡಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 1991ರ 574,೦೦೦ ರಿಂದ 1998{{ndash}}ರಲ್ಲಿ 934,೦೦೦ ವನ್ನು ತಲುಪಿ, 63%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತು. ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಕೊಕೇನ್ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೂ, ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆಯು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಳಕೆಗಿಂತಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ==== ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ==== 1999ರ ಮಾನೀಟರಿಂಗ್ ದ ಫ್ಯೂಚರ್ (MTF) ಸಮೀಕ್ಷೆಯು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುಡಿ ಕೊಕೇನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅನುಪಾತವು ಹೆಚ್ಚಿತು ಎಂದು ವರದಿ ನೀಡಿತು. 1991ರಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯ ದರ್ಜೆಯ 2.3% ಜನರು ತಾವು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಕೊಕೇನನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದೆವೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 1999ರಲ್ಲಿ 4.7% ಗೆ ಏರಿತು. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದರ್ಜೆಯವರಿಗೆ 1992ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವು ಆರಂಭವಾಗಿ 1999ರ ಆದಿಯವರೆಗೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಈ ಸಂವತ್ಸರಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ, ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹತ್ತನೆಯ ದರ್ಜೆಯವರಲ್ಲಿ 3.3% ನಿಂದ 7.7% ಗೂ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ (ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಸೀನಿಯರ್ಸ್) 6.1% ನಿಂದ 9.8% ಗೂ ಏರಿತು. MTF ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಕೊಕೇನ್ ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸೇವನೆಯೂ ಎಂಟನೆಯ-, ಹತ್ತನೆಯ-, ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ದರ್ಜೆಯವರಲ್ಲೂ 1991ರ ಸರಾಸರಿ 2% 1999ರಲ್ಲಿ 3.9% ಗೆ ಏರಿತು. ಕೊಕೇನ್ ನ ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಕೊಕೇನ್ ಬಳಸುವವರ ಬಗ್ಗೆ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮೂಡಿದುದರ ಕಾರಣ ಕೊಕೇನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಎರಡೂ 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮೂರೂ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. 1999ರಲ್ಲಿ NHSDA ಯು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಕೇನ್ ಬಳಸುವವರು 18-25 ವರ್ಷದವರೆಂದೂ, 1997 ರ 1.2%ನಿಂದ 1999ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ 1.7% ತಲುಪಿತೆಂದೂ ಸಾರುತ್ತದೆ. 1996ಕ್ಕಿಂತಲೂ 1998ರಲ್ಲಿ 26-34 ವರ್ಷದವರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು, ಆದರೆ 12-17 ವರ್ಷದವರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 35+ ರವರಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಜನರು ಕೊಕೇನ್ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಿರಿಯ ವಯದಲ್ಲೇ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೇಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವವರ ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 1992ರಲ್ಲಿನ 23.6 ರಿಂದ 1998ರಲ್ಲಿ 20,6 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತೆಂದು NHSDA ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. === ಯೂರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ === ==== ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆ ==== ಕೊಕೇನ್ ಯೂರೋಪ್ ನವರು ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದು ([[ಮಾರಿಜ್ವಾನಾ]] ಮೊದಲನೆಯದು) 1990ನೆಯ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ನ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಕ್ಷಿಪ್ರತೆ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳು ದೇಶ-ದೇಶಕ್ಕೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ದೇಶಗಳೆಂದರೆ: ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್, ಸ್ಪೇಯ್ನ್, ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 12 ಮಿಲಿಯನ್ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು (3.6%) ಕೊಕೇನನ್ನು ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಬಳಸಿದ್ದು, ಕಲೆದ ವರ್ಷ 4 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹೋದ ತಿಂಗಳು 2 ಮಿಲಿಯನ್ (0.5%) ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರು ಕೊಕೇನ್ ಹಳಸಿದ್ದಾರೆ. ==== ಯುವ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆ ==== ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಕೊಕೇನ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಸುಮಾರು 3.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ 87.5% ಕೊಕೇನ್ ಸೇವಿಸಿದವರು ಯುವ ವಯಸ್ಕರು (15ರಿಂದ 34ರ ವಯಸ್ಸಿನವರು) ಈ ಜನರಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: ಸ್ಪೇಯ್ನ್, ಡೆನ್ ಮಾರ್ಕ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಂನಲ್ಲಿ 4% ನಿಂದ 7% ಗಂಡಸರು ಕಡೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೊಕೇನನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಕೊಕೇನ್ ಬಳಸುವ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣಿನ ಅನುಪಾತವು ಸುಮಾರು 3.8:1, ಆದರೆ ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ಆಯಾ ದೇಶಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ 1:1 ನಿಂದ 13:೧ ವರೆಗೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction">{{Cite book|url=http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_64227_EN_EMCDDA_AR08_en.pdf|publisher=European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction|title=The State of the Drugs Problem in Europe 2008|location=Luxembourg|date=2008|format=PDF|access-date=2010-01-21|archive-date=2013-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425191815/http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_64227_EN_EMCDDA_AR08_en.pdf|url-status=dead}}ಪುಟ 58-62.</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == <div> * [[ಕೊಕೇನ್ ನ ಜೈವಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ (ಬಯೋಸಿಂಥೆಸಿಸ್ ಆಫ್ ಕೊಕೇನ್)]] * [[ಕಪ್ಪು ಕೊಕೇನ್]] * [[ಕೋಕಾ]] * [[ಕೋಕಾ ನಿರ್ಮೂಲನ]] * [[ಕೋಕಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್]] * [[ಕೊಕೇನ್ (ಡಾಟಾ ಪೇಜ್)]] * [[ಕೊಕೇನ್ ಪೇಸ್ಟ್]] ("ಪಾಕೋ") * [[ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] * [[ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಬೇಬಿ]] * [[ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ]] * [[ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಶ್ವಾಸಕೋಶ]] * [[ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಕೊಳವೆ]] * [[ಕಸ್ಕೋಹೈಗ್ರೈನ್]] * [[ಮಾದಕವ್ಯಸನ]] * [[ಮಾದಕದ್ರವ್ಯದ ಸೂಜಿಮದ್ದು]] * [[ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವೇಶ್ಯಾವೃತ್ತಿ]] * [[ಎಕ್ಗೋನೈನ್ ಬೆನ್ಝೋಯೇಟ್]] * [[ಎಂಟೋಮಾಟಾಕ್ಸಿಕಾಲಜಿ]] * [[ಮಹಾ ಸೇವಿಸುವಿಕೆ (ದ ಗ್ರೇಟ್ ಬಿಂಜ್)]] * [[ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಟ್ರೋಪಾಕೊಕೇನ್]] * [[ಶುಚಿತ್ವ]] * [[ಕೊಕೇನ್ ನ ಸಮಾನವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮೀಥೈಲೆಕ್ಗೋನೈನ್ ಸಿನ್ನಾಮೇಟ್]] * [[ಮನಚಲನಗೊಳಿಸುವ ಮಾದಕವಸ್ತು]] * [[ನನ್ನ ಮೇಲೊಂದು ದಂ ಎಳೆ (ಟೇಕ್ ಎ ವಿಫ್ ಆನ್ ಮಿ)]] * [[ವ್ಯಾನೋಕ್ಸೆರೈನ್]] </div> == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.faculty.ucr.edu/~legneref/ethnic/mummy.htm Cocaine in Egyptian Mummies] * [http://www.emcdda.europa.eu/?nnodeid=25482 EMCDDA drugs profile: Cocaine(2007)] * [http://www.erowid.org/chemicals/cocaine/cocaine.shtml Erowid -> Cocaine Information —] ಕೊಕೇನ್ ಪ್ರಮಾಣ, ಪರಿಣಾಮ, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಷಯಗಳು, ಕಾನೂನಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಸ್ಥಿತಿ, ಚಿತ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಂಕಲನ * [http://parentingteens.about.com/cs/cocainecrack/l/blsldiccocaine.htm Slang Dictionary for Cocaine.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125185238/http://parentingteens.about.com/cs/cocainecrack/l/blsldiccocaine.htm |date=2009-11-25 }} * [http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/chemdisp.xsql?chemical=COCAINE Cocaine content of plants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041107170238/http://sun.ars-grin.gov:8080/npgspub/xsql/duke/chemdisp.xsql?chemical=COCAINE |date=2004-11-07 }} * [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A10832384 Cocaine - The History and the Risks at h2g2] * [http://www.thegooddrugsguide.com/cocaine/faq.htm Cocaine Frequently Asked Questions] * [https://www.theguardian.com/world/2008/nov/19/cocaine-rainforests-columbia-santos-calderon Cocaine users are destroying the rainforest - at 4 square metres a gram|World news|The Guardian] {{Local anesthetics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮದ್ಯಸಾರ]] [[ವರ್ಗ:A ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಕೇನ್]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತೇಜಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾದಕವ್ಯಸನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳು]] l0aw91jl8wr6afh0vetg2r267o2hxvi 0 24821 1376772 1344001 2026-07-14T01:51:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376772 wikitext text/x-wiki [[File: 1f4j.jpg|thumb|300 px|catalase tetramer, Human erythrocyte.]] {{FixBunching|beg}} {{enzyme | Name = Catalase | EC_number = 1.11.1.6 | CAS_number = 9001-05-2 | IUBMB_EC_number = 1/11/1/6 | GO_code = 0004096 | image = | width = | caption = }} {{FixBunching|mid}} {{Pfam_box | Symbol = Catalase | Name = Catalase | image = PDB 7cat EBI.jpg | width = | caption = | Pfam= PF00199 | InterPro= IPR011614 | SMART= | PROSITE = PDOC00395 | SCOP = 7cat | TCDB = | PDB = {{PDB2|1a4e}}, {{PDB2|1cf9}}, {{PDB2|1dgb}}, {{PDB2|1dgf}}, {{PDB2|1dgg}}, {{PDB2|1dgh}}, {{PDB2|1e93}}, {{PDB2|1f4j}}, {{PDB2|1gg9}}, {{PDB2|1gge}}, {{PDB2|1ggf}}, {{PDB2|1ggh}}, {{PDB2|1ggj}}, {{PDB2|1ggk}}, {{PDB2|1gwe}}, {{PDB2|1gwf}}, {{PDB2|1gwh}}, {{PDB2|1h6n}}, {{PDB2|1h7k}}, {{PDB2|1hbz}}, {{PDB2|1iph}}, {{PDB2|1m7s}}, {{PDB2|1m85}}, {{PDB2|1mqf}}, {{PDB2|1nm0}}, {{PDB2|1p7z}}, {{PDB2|1p80}}, {{PDB2|1qf7}}, {{PDB2|1qqw}}, {{PDB2|1qwl}}, {{PDB2|1qwm}}, {{PDB2|1qws}}, {{PDB2|1si8}}, {{PDB2|1tgu}}, {{PDB2|1th2}}, {{PDB2|1th3}}, {{PDB2|1th4}}, {{PDB2|1u5u}}, {{PDB2|2a9e}}, {{PDB2|2cag}}, {{PDB2|2cah}}, {{PDB2|2iqf}}, {{PDB2|4blc}}, {{PDB2|7cat}}, {{PDB2|8cat}} }} {{FixBunching|mid}} {{PBB|geneid=847}} {{FixBunching|end}} '''ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ''' ವೆಂಬುದು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಜೀವಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕಿಣ್ವವಾಗಿದೆ. ಇದು ನೀರು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಕ್ಕೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ವಿಭಜನೆಯ ವೇಗವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid14745498">{{cite journal | author = Chelikani P, Fita I, Loewen PC | title = Diversity of structures and properties among catalases | journal = Cell. Mol. Life Sci. | volume = 61 | issue = 2 | pages = 192–208 | year = 2004 | month = January | pmid = 14745498 | doi = 10.1007/s00018-003-3206-5 | url = }}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಕಿಣ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ ಅತ್ಯಂತ ಅಧಿಕ ಬಳಕೆಯ ಸಂಖ್ಯಾಬಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಒಂದು ಕಣ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಮಿಲಿಯನ್ ಗಟ್ಟಲೆ ಕಣವನ್ನು ಒಂದು ಸೆಕೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲದು.<ref>{{cite web | title = Catalase | author = Goodsell DS | work = Molecule of the Month | publisher = RCSB Protein Data Bank | url = http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/pdb57_1.html | date = 2004-09-01 | accessdate = 2007-02-11 | archive-date = 2020-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201001021106/http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion%2Fmolecule_of_the_month%2Fpdb57_1.html | url-status = dead }}</ref> ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವು ನಾಲ್ಕು ಪಾಲಿಪೆಪ್ಟೈಡ್ ಸರಣಿ ಗಳ ಟೆಟ್ರಾಮರ್ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುಮಾರು 500 ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲಗಳಷ್ಟು ಸಮೀಕರಣದ ಉದ್ದವಿದೆ.<ref name="Boon_a">{{cite web | author = Boon EM, Downs A, Marcey D |title = Catalase: H₂O₂: H₂O₂ Oxidoreductase | work = Catalase Structural Tutorial Text | url = http://biology.kenyon.edu/BMB/Chime/catalase/frames/cattx.htm | accessdate = 2007-02-11}}</ref> ಇದು ನಾಲ್ಕುಪೊರ್ಫಿರಿನ್ ಹೀಮ್ (ಕಬ್ಬಿಣ)ನ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಕಿಣ್ವವವು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯೆನಡೆಸಲು ಅವಕಾಶನೀಡುತ್ತದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು 7,<ref name="Maehly_1954">{{cite journal | author = Maehly A, Chance B | title = The assay of catalases and peroxidases | journal = Methods Biochem Anal | volume = 1 | issue = | pages = 357–424 | year = 1954 | pmid = 13193536 | doi = 10.1002/9780470110171.ch14 | url = }}</ref> ರಷ್ಟು pH(ಪಿಎಚ್) ಪ್ರಮಾಣ ಮಾನವ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಗರಿಷ್ಠ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.(6.8 ಮತ್ತು 7.5 ನಡುವೆ ಇರುವ pHs ಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ).<ref name="pmid6727660">{{cite journal | author = Aebi H | title = Catalase in vitro | journal = Meth. Enzymol. | volume = 105 | issue = | pages = 121–6 | year = 1984 | pmid = 6727660 | doi = 10.1016/S0076-6879(84)05016-3 | url = | issn = }}</ref> ಆಯಾ ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳ ಆಧರಿಸಿ ಇತರ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ pH 4 ಮತ್ತು 11 ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದುತ್ತದೆ.<ref name="urlEC 1.11.1.6 - catalase">{{cite web | url = http://www.brenda-enzymes.org/php/result_flat.php4?ecno=1.11.1.6&Suchword=&organism%5B%5D=&show_tm=0 | title = EC 1.11.1.6 - catalase | author = | authorlink = | coauthors = | date = | format = | work = BRENDA: The Comprehensive Enzyme Information System | publisher = Department of Bioinformatics and Biochemistry, Technische Universität Braunschweig | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 2009-05-26}}</ref> ಈ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಿತಕರವಾದ ಉಷ್ಣಾಂಶವೂ ಕೂಡ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Bucknell">{{cite web | title = A Quantitative Enzyme Study; CATALASE | author = Toner K, Sojka G, Ellis R | date = | work = | publisher = bucknell.edu | url = http://www.facstaff.bucknell.edu/toner/gb/lab121/labs34.html | accessdate = 2007-02-11 | archive-date = 2000-06-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20000612104029/http://www.facstaff.bucknell.edu/toner/gb/lab121/labs34.html | url-status = bot: unknown }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು 1818 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಒಂದು ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. H₂O₂ (ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್) ವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದಂತಹ [[ಲೂಯಿಸ್ ಜಾಕಸ್ ಥೆನಾರ್ಡ್]] ರವರು ಇದರ ವಿಭಜನೆಗೆ ಕಾರಣ ಅದರಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುವಿನ ಅಂಶ, ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಒಸ್ಕರ್ - ಎಂಬುವವರು 1900 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಟಲೇಸ್ (ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ), ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref name="pmid17751716">{{cite journal | author = Loew O | title = A New Enzyme of General Occurrence in Organisms | journal = Science (journal) | volume = 11 | issue = 279 | pages = 701–702 | year = 1900 | month = May | pmid = 17751716 | doi = 10.1126/science.11.279.701 | url = }}</ref> 1937ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ B. ಸಮ್ನರ್<ref name="pmid17776781">{{cite journal | author = Sumner JB, Dounce AL | title = Crystalline catalase | journal = Science (journal) | volume = 85 | issue = 2206 | pages = 366–367 | year = 1937 | month = April | pmid = 17776781 | doi = 10.1126/science.85.2206.366 | url = }}</ref> ಎಂಬುವವನು ಧನದ ಯಕೃತ್ ನಿಂದ ತೆಗೆದ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಹರಳುಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ 1938 ರಲ್ಲಿ ಅಣುವಿನ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref name="pmid17831682">{{cite journal | author = Sumner JB, Gralén N | title = The molecular weight of crystalline catalase | journal = Science (journal) | volume = 87 | issue = 2256 | pages = 284 | year = 1938 | month = March | pmid = 17831682 | doi = 10.1126/science.87.2256.284 | url = }}</ref> 1969ರಲ್ಲಿ, ಬೋವೈನ್(ಜಡ) ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲದ ಕ್ರಮಾನುಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref name="pmid4892021">{{cite journal | author = Schroeder WA, Shelton JR, Shelton JB, Robberson B, Apell G | title = The amino acid sequence of bovine liver catalase: a preliminary report | journal = Arch. Biochem. Biophys. | volume = 131 | issue = 2 | pages = 653–5 | year = 1969 | month = May | pmid = 4892021 | doi = 10.1016/0003-9861(69)90441-X | url = }}</ref> ನಂತರ 1981 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ನ 3D ರಚನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref name="pmid7328661">{{cite journal | author = Murthy MR, Reid TJ, Sicignano A, Tanaka N, Rossmann MG | title = Structure of beef liver catalase | journal = J. Mol. Biol. | volume = 152 | issue = 2 | pages = 465–99 | year = 1981 | month = October | pmid = 7328661 | doi = 10.1016/0022-2836(81)90254-0 | url = }}</ref> == ಕ್ರಿಯೆ == ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಕ್ರಿಯೆ ಕೆಳಕಂಡಂತಿದೆ: : 2 H₂O₂ → 2 H₂O + O₂ == ಅಣು ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ == ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರದ ಕಾರಣ,<ref name="Boon_b" /> ಕ್ರಿಯೆಯು ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ: : H₂O₂ + Fe(III)-E → H₂O + O=Fe(IV)-E(.+) : H₂O₂ + O=Fe(IV)-E(.+) → H₂O + Fe(III)-E + O₂<ref name="Boon_b">{{cite web | author = Boon EM, Downs A, Marcey D | title = Proposed Mechanism of Catalase | work = Catalase: H₂O₂: H₂O₂ Oxidoreductase: Catalase Structural Tutorial | url = http://biology.kenyon.edu/BMB/Chime/catalase/frames/cattx.htm#Proposed%20Mechanism%20of%20Catalase | accessdate = 2007-02-11}}</ref> : ಇಲ್ಲಿ Fe()-E, ಕಿಣ್ವಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಹೀಮ್ ಗುಂಪಿನ ಕಬ್ಬಿಣ ದ (ಅಯಸ್ಸಿನ ಅಂಶದ) ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. Fe(IV)-E(.+) ಎಂಬುದು Fe(V)-E ಯ ಮೆಸೊಮೆರಿಕ್ ರೂಪವಾಗಿದೆ.ಇದು +V ಗೆ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದು ಕೆಲವೊಂದು ಬೆಂಬಲಯುತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಗಳನ್ನು ಹೀಮ್ ಲಿಗಂಡ್ ನಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಹೀಮ್ ಅನ್ನು, ಪರಮಾಣು ಗುಚ್ಛ್ ದ ಧನ ಅಯಾನು(ರಾಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಟಯಾನು) ವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ(.+). ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಆಕ್ಟಿವ್ ಸೈಟ್ (ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸ್ಥಾನ)ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಅಮೈನೊ ಆಮ್ಲ ಎಎಸೆನ್147 (147 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪ್ಯಾರಜಿನ್) ಮತ್ತು ಎಚ್ ಐಎಸ್ 74 ನೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ,ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರೋಟಾನ್(ಜಲಜನಕದ ಅಯಾನು) ವಿನ ವರ್ಗಾವಣೆ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಪರಮಾಣುಗಳ ಸಹಯೋಜಕವು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡ ನೀರಿನ ಅಣುವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ Fe(IV)=O. Fe(IV)=O, Fe(III)-E ಯನ್ನು ಮತ್ತೇ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗು ನೀರು ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಎರಡನೆಯ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅಣುವಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Boon_b" /> ಐದನೇ ಅಯಸ್ಸಿನ ಲಿಗಂಡ್ದಲ್ಲಿರುವ Tyr357 ನ ಫೆನೊಲೇಟ್ ಲಿಗಂಡ್ ನ ಇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಅಯಸ್ಸಿನ ಕೇಂದ್ರದ ಕ್ರಿಯೆ ಬಹುಶಃ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಇದನ್ನು Fe(III) ಯಿಂದ Fe(IV) ಗೆ ಮಾಡಲಾಗುವ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಮಧ್ಯಂತರಗಳೊಡನೆ His74 ಮತ್ತು Asn147 ಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕವೂ ಕೂಡ ಕ್ರಿಯೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref name="Boon_b" /> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮಿಕೆಲಿಸ್-ಮೆನ್ಟೆನ್ ಸಮೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="urlRe: How does the concentration of hydrogen peroxide affect the reaction...">{{cite web | url = http://www.madsci.org/posts/archives/aug98/900981784.Bc.r.html | title = How does the concentration of hydrogen peroxide affect the reaction | author = Maass E | authorlink = | coauthors = | date = 1998-07-19 | work = | publisher = MadSci Network | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 009-03-02 }}</ref> ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ, ಫಾರ್ಮ್ಯಾಲ್ಡಿಹೈಡ್, ಫಾರ್ಮಿಕ್ ಆಮ್ಲ, ಫೀನಾಲ್, ಮತ್ತು ಆಲ್ಕಹಾಲ್ ನಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಜೀವಾಣುವಿಷಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಬಲ್ಲದು. ಕೆಳಗೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಇದು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ: : H₂O₂ + H₂R → 2H₂O + R ಈ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮತ್ತೆ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಭಾರ ಲೋಹದ ಅಯಾನು (ತಾಮ್ರದ(II) ಸಲ್ಫೇಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ತಾಮ್ರದ ಧನ ಅಯಾನುವಿನಂತೆ) ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಮೇಲೆ ಪೈಪೋಟಿಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷಕಾರಿಯಾದ ಸೈನೈಡ್ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಹೀಮ್ಅನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಕಿಣ್ವಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಪೆರ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಟೆಡ್ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಮಧ್ಯಂತರಗಳ ತ್ರಿವಿಮೀತಿಯ ಪ್ರೋಟೀನ್ ರಚನೆಗಳು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಡಾಟಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಕಿಣ್ವವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಯಾ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಕಿಣ್ವಗಳ ಪ್ರಭಾವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಕೋಶಗಳ ಪಾತ್ರ == ಅನೇಕ ಸಹಜವಾದ ಚಯಾಪಚಯಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನದಿಂದಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅಪಾಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಇದು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಇತರ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ವಿಭಜನೆ ಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅನಿಲರೂಪದ ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕಣಗಳಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಲು ಕೋಶಗಳು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref name="Gaetani_1996">{{cite journal | author = Gaetani G, Ferraris A, Rolfo M, Mangerini R, Arena S, Kirkman H | title = Predominant role of catalase in the disposal of hydrogen peroxide within human erythrocytes. | journal = Blood | volume = 87 | issue = 4 | pages = 1595–9 | year = 1996 | pmid = 8608252}}</ref> ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ನಿಜವಾದ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಳವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ: ತಳಿವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಇಲಿಗಳು ಪ್ರಕಟ ಲಕ್ಷಣದಂತೆ ಸರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಕಿಣ್ವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Ho_2004">{{cite journal | author = Ho YS, Xiong Y, Ma W, Spector A, Ho D | title = Mice Lacking Catalase Develop Normally but Show Differential Sensitivity to Oxidant Tissue Injury. | journal = J Biol Chem | volume = 279 | issue = 31 | pages = 32804–812 | year = 2004 | pmid = 15178682 | doi = 10.1074/jbc.M404800200}}</ref> ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಕೊರತೆಯ ವಿಧವಾಗಿರುವ ಟೈಪ್ II ಮಧುಮೇಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಂಭವವಿದೆ.<ref name="Goth_2001">{{cite journal | author = László Góth, Ágota Lenkey, William N. Bigler | title = Blood Catalase Deficiency and Diabetes in Hungary | journal = Diabetes Care | volume = 24 | issue = 10 | pages = 1839–1840 | year = 2001 | pmid = 11574451 | doi = 10.2337/diacare.24.10.1839 | url = http://care.diabetesjournals.org/content/24/10/1839.full }}</ref><ref name="Goth_2008">{{cite journal | author = László Góth | title = Catalase Deficiency and Type 2 Diabetes | journal = Diabetes Care | volume = 24 | issue = 10 | pages = e93 | year = 2008 | pmid = 19033415 | doi = 10.2337/dc08-1607 | url = http://care.diabetesjournals.org/content/31/12/e93.full }}</ref> ಕೆಲವು ಜನರು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು (ಆಕ್ಟಲೇಷಿಯ) ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸಹಜವಾದ ಸಸ್ತನಿಯ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿರುವ H₂O₂ ನ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕಕ್ಕಿಂತ ಪೆರಾಕ್ಸಿರೆಡಾಕ್ಸಿನ್ ಗಳನ್ನು ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} ಮಾನವನ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ 37&nbsp;°C ನಷ್ಟು ಹಿತಕರವಾದ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಮಾನವನ ದೇಹದ ಉಷ್ಣಾಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="pmid6727660"/> ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಹಿತಕರವಾದ 90&nbsp;°C ನಷ್ಟು ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೈಪರ್ ಥರ್ಮೊಫಿಲ್ ಅರ್ಕೇಯ ''ಪೈರೊಬ್ಯಾಕ್ಯುಲಂ ಕ್ಯಾಲ್ದಿಫೊನ್ಟೀಸ್'' ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid12029047">{{cite journal | author = Amo T, Atomi H, Imanaka T | title = Unique presence of a manganese catalase in a hyperthermophilic archaeon, Pyrobaculum calidifontis VA1 | journal = J. Bacteriol. | volume = 184 | issue = 12 | pages = 3305–12 | year = 2002 | month = June | pmid = 12029047 | pmc = 135111 | doi = 10.1128/JB.184.12.3305-3312.2002 | url = }}</ref> ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೆರಾಕ್ಸಿಸಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕೋಶಗಳ ಆರ್ಗೆನಲ್ ನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.<ref name="MBOC">{{cite book | author = Alberts B, Johnson A, Lewis J, Raff M, Roberts K, Walter P | authorlink = | editor = | others = | title = Molecular Biology of the Cell | edition = 4th | language = | publisher = Garland Science | location = New York | year = 2002 | origyear = | pages = | chapter = Peroxisomes | chapterurl = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=catalase&rid=mboc4.section.2194 | quote = | isbn = 0-8153-3218-1 | oclc = | doi = | url = | accessdate = }}</ref> ಸಸ್ಯಗಳ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೆರಾಕ್ಸಿಸಮ್ ಗಳು ಪೋಟೋರೆಸ್ಪಿರೇಷನ್ (ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು.) ಅಲ್ಲದೇ ಸಹಜೀವಿಯ ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ (ಡೈಆಟಾಮಿಕ್(ಅಣುವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪರಮಾಣುಗಳಿರುವ) ನೈಟ್ರೋಜನ್ (N₂) ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಪರಮಾಣುವಾಗಿ ಒಡೆಯುವುದು)ದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೋಶಗಳು ರೋಗಾಣುಗಳಿಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದಾಗ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾದ ಆಂಟಿ ಮೈಕ್ರೊಬಿಯಲ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ ನಿರೋಧಕ)ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಕೊಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಂ'' ಟ್ಯುಬರ್ಕ್ಯುಲೋಸಿಸ್'' (ಕ್ಷಯರೋಗ), ''ಲೀಜನಲ ನ್ಯುಮೋಫಿಲ'', ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾಂಪಿಲೊಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಜೆಜುನಿ'' ಯಂತಹ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕಕ್ಕೆ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ರೋಗಾಣುಗಳು, ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ರಾಡಿಕಲ್ ಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳು ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡದೇ ಜೀವಿಯೊಳಗೆ ಬದಕಲು ಅವುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid12949187">{{cite journal | author = Srinivasa Rao PS, Yamada Y, Leung KY | title = A major catalase (KatB) that is required for resistance to H₂O₂ and phagocyte-mediated killing in Edwardsiella tarda | journal = Microbiology (Reading, Engl.) | volume = 149 | issue = Pt 9 | pages = 2635–44 | year = 2003 | month = September | pmid = 12949187 | doi = 10.1099/mic.0.26478-0 | url = }}</ref> == ಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ ವಿತರಣೆ == ಚಿರಪರಿಚಿತವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಕೃತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಂಬಿಗ ಜೀರುಂಡೆ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜೀರುಂಡೆ ಎರಡು ಜೊತೆ ರಾಸಾಯನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಕೋಣೆ ಅಥವಾ ಕೋಶ ಹೈಡ್ರೊಕ್ವಿನೋನ್ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕ ಗ್ರಂಥಿಯು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕೋಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಜೀರುಂಡೆ, ಅಪಾಯಕರ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಬಿಡಲು ಎರಡೂ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬೆರೆಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಬೆರೆಸುವ ಮೂಲಕ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕವು ಹೈಡ್ರೊಕ್ವಿನೋನ್ ಗಳನ್ನು ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿ(ನೋದಕ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid10449758">{{cite journal | author = Eisner T, Aneshansley DJ | title = Spray aiming in the bombardier beetle: photographic evidence | journal = Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. | volume = 96 | issue = 17 | pages = 9705–9 | year = 1999 | month = August | pmid = 10449758 | pmc = 22274 | doi = 10.1073/pnas.96.17.9705| url = http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10449758 | issn = }}</ref> ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣದ ಕ್ರಿಯೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಬಹಿರುಷ್ಣಕ (ΔH = −202.8 kJ/mol)ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುವಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಬಿಸಿಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Beheshti_2006">{{cite journal | author = Beheshti N, McIntosh AC | journal = Int. Journal of Design & Nature | year = 2006 | volume = 1 | issue = 1 | pages = 1–9 | url = http://www.heveliusforum.org/Artykuly/Biomimetics.pdf | title = ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು | access-date = 2010-09-21 | archive-date = 2011-07-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110726145856/http://www.heveliusforum.org/Artykuly/Biomimetics.pdf | url-status = dead }}</ref> ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವು ಸಸ್ಯಗಳೊಳಗೂ ಸರ್ವತ್ರಕವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳೂ ಕೂಡ ಕಿಣ್ವವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="pmid16503295">{{cite journal | author = Isobe K, Inoue N, Takamatsu Y, Kamada K, Wakao N | title = Production of catalase by fungi growing at low pH and high temperature | journal = J. Biosci. Bioeng. | volume = 101 | issue = 1 | pages = 73–6 | year = 2006 | month = January | pmid = 16503295 | doi = 10.1263/jbb.101.73 | url = }}</ref> ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಬಳಸದಂತಹ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಏರೋಬಿಕ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ(ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಇಲ್ಲದೇ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳು)ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಟೊಕೊಕಸ್'' ಜಾತಿಗಳು ಏರೋಬಿಕ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿವೆ. ಇವು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಆನೇರೋಬಿಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು(ಆಮ್ಲಜನಕವಿಲ್ಲದೇ ಜೀವಿಸಬಲ್ಲ) ಕೂಡ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ಮೆಥನೊಸಾರ್ಸಿನ ಬಾರ್ಕೆರಿ''.<ref name="pmid16735730">{{cite journal | author = Brioukhanov AL, Netrusov AI, Eggen RI | title = The catalase and superoxide dismutase genes are transcriptionally up-regulated upon oxidative stress in the strictly anaerobic archaeon Methanosarcina barkeri | journal = Microbiology (Reading, Engl.) | volume = 152 | issue = Pt 6 | pages = 1671–7 | year = 2006 | month = June | pmid = 16735730 | doi = 10.1099/mic.0.28542-0 | url = }}</ref>.. == ಉಪಯೋಗಗಳು == [[File:Hydrogen-peroxide-2D.png|left|thumb|ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್]] ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಆಹಾರ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೀಸ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೊದಲು ಹಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="urlCatalase - Worthington Enzyme Manual">{{cite web | url = http://www.worthington-biochem.com/CTL/default.html | title = Catalase | author = | authorlink = | coauthors = | date = | work = Worthington Enzyme Manual | publisher = Worthington Biochemical Corporation | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 2009-03-01}}</ref> ಆಹಾರದ ಸುತ್ತುಕಾಗದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಇದರ ಮತ್ತೊಂದು ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇದು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ತುಕ್ಕು ಸೇರುವುದನ್ನು(ಹಾಳಾಗುವುದು) ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.<ref name="urlRe: how is catalase used in industry?">{{cite web | url = http://madsci.org/posts/archives/mar99/921636249.Gb.r.html | title = Re: how is catalase used in industry? | author = Hengge A | authorlink = | coauthors = | date = 1999-03-16 | work = General Biology | publisher = MadSci Network | pages = | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20190907080521/http://madsci.org/posts/archives/mar99/921636249.Gb.r.html | archivedate = 2019-09-07 | quote = | accessdate = 2009-03-01 | url-status = dead }}</ref> ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಬಟ್ಟೆ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="urltextile industry">{{cite web | url = http://www.p2pays.org/ref/11/10842.htm | title = textile industry | author = | authorlink = | coauthors = | date = | work = Case study 228 | publisher = International Cleaner Production Information Clearinghouse | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 2009-03-01}}</ref> ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ಲೆನ್ಸ್(ತಾಕುಮಸೂರ)ನ ಸ್ವಚ್ಛತೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಸೂರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲವೊಂದು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಡಿಸಿನ್ಫೆಕ್ಟ್, ಇದು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಸೂರವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೊದಲು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{US patent reference | number = 5521091 | y = 1996 | m = 05 | d = 28 | inventor = Cook JN, Worsley JL | title = Compositions and method for destroying hydrogen peroxide on contact lens }}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖದ ಅನೇಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಹೊರಚರ್ಮ ದ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿ ಕೋಶಗಳ ಆಕ್ಸಿಜನೀಕರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಕಿಣ್ವವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. === ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ ಪರೀಕ್ಷೆ === ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೂಡುವ ಮೂರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ. ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ ಕಿಣ್ವದ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕಕ್ಕೆ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವವು), ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಗುಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ''ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ ಪರೀಕ್ಷೆ'' ಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ನ ಒಂದು ಹನಿಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಚಿತ್ರಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೇಪಕ ಸಾಧನ(ಕೋಲು)ವನ್ನು ಬಳಸಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಯು ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ ಹಾಗು ನಂತರ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಹನಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾದರಿಯನ್ನು(ಸ್ಯಾಂಪಲ್) ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಗುಳ್ಳೆ ಬಂದರೆ ಅಥವಾ ಸಂಭವನೀಯ ಆಕಾರವನ್ನು ತೋರಿದರೆ, ಜೀವಿಯ ಜೈವಿಕ ''ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ-ಧನಾತ್ಮಕ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ಯಾಫಿಲೊಕೊಸ್ಸಿ<ref name="urlBSCI 424 Pathogenic Microbiology -- Bacterial Pathogen List">{{cite web | url = http://www.life.umd.edu/classroom/bsci424/pathogendescriptions/PathogenList.htm | title = Bacterial Pathogen List | author = Rollins DM | authorlink = | coauthors = | date = 2000-08-01 | work = BSCI 424 Pathogenic Microbiology | publisher = University of Maryland | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 2009-03-01}}</ref> ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊಕೋಸ್ಸಿ<ref name="urlBiochemical Tests">{{cite web | url = http://www.mc.maricopa.edu/~johnson/labtools/Dbiochem/cat.html | title = Catalase Production | author = Johnson M | authorlink = | coauthors = | date = | work = Biochemical Tests | publisher = Mesa Community College | pages = | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081211073437/http://www.mc.maricopa.edu/~johnson/labtools/Dbiochem/cat.html | archivedate = 2008-12-11 | quote = | accessdate = 2009-03-01 | url-status = dead }}</ref> ಗಳು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ-ಧನಾತ್ಮಕಗಳಾಗಿವೆ. * ಒಂದು ವೇಳೆ ಗುಳ್ಳೆ ಬರದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆ ಜೀವಿಯ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ''ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ-ಋಣಾತ್ಮಕ'' ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಟ್ರೆಪ್ಟೊಕೊಸ್ಸಿ<ref name="urlStreptococcus pneumoniae and Staphylococci">{{cite web | url = http://pathmicro.med.sc.edu/fox/strep-staph.htm | title = Streptococcus pneumoniae and Staphylococci | author = Fox A | authorlink = | coauthors = | date = | work = | publisher = University of South Carolina | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 2009-03-01}}</ref> ಮತ್ತು ಎಂಟರೊಕೊಸ್ಸಿ ಗಳು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ-ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ. ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಿಂದಲೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಜೀವಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿಜೀವಕ ಪ್ರತಿರೋಧದಂತಹ ಇತರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜೀವಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕವು ಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಬಳಸಿದ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. === ನೆರೆ ಕೂದಲು === ಇತ್ತೀಚಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಮಾನವನ ಕೂದಲು ನೆರೆಕೂದಲಾಗುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಬಹುದು. ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ದೇಹದಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ ಇದನ್ನು ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ, ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಪರಾಕ್ಸೈಡ್ ಒಳಗಿನಿಂದಲೇ ಕೂದಲನ್ನು ಬಿಳಿಯಾಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಎಂದಾದರೂ ನೆರೆ ಕೂದಲಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ನೆರೆ ಕೂದಲು(ಮುಪ್ಪಾಗುವದ ತಪ್ಪಿಸಲು) ಕಪ್ಪಾಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref name="pmid19237503">{{cite journal | author = Wood JM, Decker H, Hartmann H, Chavan B, Rokos H, Spencer JD, Hasse S, Thornton MJ, Shalbaf M, Paus R, Schallreuter KU | title = Senile hair graying: H₂O₂-mediated oxidative stress affects human hair color by blunting methionine sulfoxide repair | journal = FASEB J. | volume = 23| issue = 7| pages = 2065–75| year = 2009 | month = February | pmid = 19237503 | doi = 10.1096/fj.08-125435 | url = }}</ref><ref name="urlWhy Hair Goes Gray">{{cite web | url = http://www.webmd.com/skin-problems-and-treatments/news/20090225/why-hair-goes-gray | title = Why Hair Goes Gray | author = Hitti M | authorlink = | coauthors = | date = 2009-02-25 | format = | work = Health News | publisher = WebMD | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 2009-03-01}}</ref><ref name="ScienceDaily_Grey_Hair">{{cite web | url = https://www.sciencedaily.com/releases/2009/02/090223131123.htm | title = Why Hair Turns Gray Is No Longer A Gray Area: Our Hair Bleaches Itself As We Grow Older | author = | authorlink = | coauthors = | date = 2009-02-24 | work = Science News | publisher = ScienceDaily | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 2009-03-01}}</ref> == ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ == ಪೆರಾಕ್ಸಿಮಾಲ್ ಡಿಸ್ ಆರ್ಡರ್ (ಒಂದು ಜೀವಿಯಲ್ಲಿನ ಅನುವಂಶೀಯ ಆಕಾರ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿನ ವಿಫಲತೆ ಸಂಕೇತ)ಆಕ್ಟಲ್ಯಾಷಿಯ ಎಂಬ ರೋಗವು ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕದ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯುಂಟಾದಾಗ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ== ಕ್ರಿಯಾವರ್ಧಕ ಎಬಿಎಲ್2<ref name="pmid12777400">{{cite journal |last=Cao |first=Cheng |authorlink= |coauthors=Leng Yumei, Kufe Donald |year=[[2003]]|month=Aug. |title=Catalase activity is regulated by c-Abl and Arg in the oxidative stress response |journal=J. Biol. Chem. |volume=278 |issue=32 |pages=29667–75 |publisher= |location = United States| issn = 0021-9258| pmid = 12777400 |doi = 10.1074/jbc.M301292200 | bibcode = | oclc =| id = | url = | language = | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref> ಮತ್ತು ಎಬಿl ವಾಹಿನಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid12777400" /> == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಕಿಣ್ವ ಚಲನಶಾಸ್ತ್ರ * ಪೆರಾಕ್ಸಿಡೇಸೆಸ್ * ಸೂಪರ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಡಿಸ್ ಮ್ಯುಟೇಸ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{cite web | url = http://genomics.senescence.info/genes/entry.php?hugo=CAT | title = GenAge entry for CAT (Homo sapiens) | author = | authorlink = | coauthors = | date = | format = | work = | publisher = Human Ageing Genomic Resources | pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 2009-03-05}} * {{cite web | url = http://madsci.org/FAQs/catalase.html | title = Catalase | author = | authorlink = | coauthors = | date = | work = MadSci FAQ | publisher = madsci.org | pages = | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090309011654/http://www.madsci.org/FAQs/catalase.html | archivedate = 2009-03-09 | quote = | accessdate = 2009-03-05 | url-status = dead }} * {{cite web | url = http://www.tgw1916.net/video_pages/catalase.html | title = Catalase and oxidase test video | author = | authorlink = | coauthors = | date = | work = | publisher = Regnvm Prokaryotae | pages = | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090715094206/http://www.tgw1916.net/video_pages/catalase.html | archivedate = 2009-07-15 | quote = | accessdate = 2009-03-05 | url-status = dead }} *{{cite web | url = http://www.brenda-enzymes.info/php/result_flat.php4?ecno=1.11.1.6 | title = EC 1.11.1.6 - catalase | author = | authorlink = | coauthors = | date = | format = | work = | publisher = Brenda: The Comprehensive Enzyme Information System| pages = | language = | archiveurl = | archivedate = | quote = | accessdate = 2009-03-05}} * {{cite web | url = http://peroxibase.isb-sib.ch/ | title = PeroxiBase - The peroxidase database | author = | authorlink = | coauthors = | date = | format = | work = | publisher = Swiss Institute of Bioinformatics | pages = | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20081013084336/http://peroxibase.isb-sib.ch/ | archivedate = 2008-10-13 | quote = | accessdate = 2009-03-05 | url-status = dead }} * {{cite web | url = http://microbeid.com/Methods/catalase.html | title = Catalase Procedure | author = | authorlink = | coauthors = | date = | work = | publisher = MicrobeID.com | pages = | language = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101002161624/http://microbeid.com/Methods/catalase.html | archivedate = 2010-10-02 | quote = | accessdate = 2009-04-22 | url-status = dead }} {{Peroxidases}} {{Peroxisomal metabolism enzymes}} {{PBB_Controls | update_page = yes | require_manual_inspection = no | update_protein_box = yes | update_summary = no | update_citations = no }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:EC 1.11.1]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಟಿ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಹೆಮೊಪ್ರೋಟೀನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಕಿಣ್ವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೇಗವರ್ಧನೆ]] b94rn6k0efafghu9ps4th0njxbqtyqo 0 25873 1376774 1344263 2026-07-14T02:54:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376774 wikitext text/x-wiki {{Globalize|date=September 2010}} {{Refimprove|date=September 2010| doi = | isbn =}} ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಲೇವಾದೇವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಪತ್ರವಾಗಿದೆ. ಉಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಅನುಷ್ಟಾನವಾಗಲಿವೆ ಎಂಬ [[wiktionary:assurance|ಭರವಸೆ]]ಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ನೀಡುವುದೇ ಈ ಖಾತರಿ ಕರಾರು. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯ ವಹಿವಾಟುದಾರ ಈ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಭರವಸೆಯು ಈಡೇರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಕೋರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ-ಜಮೀನು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ, '''ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಪತ್ರ''' ಎಂಬುದು ಜಮೀನು ಕೊಂಡವರಿಗೆ ಆ ಜಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ಹಕ್ಕುಗಳೂ ಉಂಟು ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಾಗಿದೆ. ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಸುವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥಕವಾಗಿರಬಹುದು. ==ಸುವ್ಯಕ್ತ ಖಾತರಿ ಕರಾರು== '''ಸುವ್ಯಕ್ತ ಖಾತರಿ ಕರಾರು''' ಎಂಬುದು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುವವರು ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಂತೆ, ಮಾರಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡಲಾದ ಖಾತರಿ/ಭರವಸೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಹಾಗೂ ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಉತ್ಪನ್ನವು ಕೆಟ್ಟಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ವಾಪಸು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡುವ/ಸರಿಪಡಿಸುವ ಷರತ್ತು-ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬಹುಶಃ ವಿಶಿಷ್ಟ, ಲಿಖಿತ 'ಖಾತರಿ ಕರಾರು' ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಮಾರಾಟವಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರುವವರು ನೀಡುವ ವಿವರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಡಿ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬರಬಹುದು. ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನಲ್ಲಿ ಉಕ್ತ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಸಂಭವಿಸಿದಲ್ಲಿ ಈ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಮುರಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಉತ್ಪನ್ನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಜಾಹಿರಾತಿನಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯಕ್ತ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳುಂಟು. ಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಈ ಉತ್ಪನ್ನವು ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾದ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಜಾಹೀರಾತುದಾರರು ಹಕ್ಕುನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವರು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 'ನೈಜ ಸಮಯದ ಬಣ್ಣ/ಮೈಲಿ ಮೊತ್ತ/ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಬಲ್ಲವು' ಅಥವಾ 'ಇದು ಸೂಚಿಸಲಾದ ನೈಜ ಗಾತ್ರವಲ್ಲ'). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ್ದು, 'ಅದರ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನ್ಯೂನತೆಗಳ' ವಿರುದ್ಧ ಲಿಖಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಒದಗಿಸಲಾದ ಸೇವೆಗಳಿಗೂ ಈ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಾಹನವೊಂದರ ದುರಸ್ತಿ ನಡೆಸಿದ ಅಂಗಡಿಯು ಈ ದುರಸ್ತಿಯ ಮೇಲೆ 90 ದಿನಗಳ ಭರವಸೆ ನೀಡಬಹುದು. ಮಾರುವವರು ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದೆಯೇ, ಮಾರುವವರು ಸುವ್ಯಕ್ತ ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಬಹುದು. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾರುವವರು ಮೌಲ್ಯದ ಕುರಿತು ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಅತಿಶಯವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುವವರು ಕೇವಲ ಇದೊಂದನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಲಾರರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 'ಈ ಬೇಟೆಯ ಚೂರಿಯು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಚೂರಿ' ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಚೂರಿಯನ್ನು ಅದರ ಉದ್ದೇಶಿತ ಬಳಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಈ ಬೇಟೆಯ ಚೂರಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಮೊನಚಾಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸುವ್ಯಕ್ತ ಕರಾರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಟೈವಾನ್‌ನಂತಹ ಇತರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾಹೀರಾತುದಾರರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕುರಿತು ಅತಿಶಯದ ಅಥವಾ ಉಡಾಫೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್ (ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೂಚಕ ಚಿನ್ಹೆ )|ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ (ವಿಶಿಷ್ಟ ಛಾಪು)]] ದುರ್ಬಳಕೆಯೂ ಸಹ ಸುವ್ಯಕ್ತ ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಇದರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯನ್ನು 'ನಕಲಿ ಮಾಲು' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟಗಳ ಕುರಿತು ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ=== ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳು, ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ ಜೀವಾವಧಿಯ ಕಾಲದುದ್ದಕ್ಕೂ ದುರಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಬದಲಿ ಮಾಲು ನೀಡುವ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ, ಕೊಳ್ಳುವವರು ತಾವು ಕೊಂಡ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ಮಾರುವವರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾರುವ ಅಂಗಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಯಾರಕರೂ ಸಹ ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರು ಮಾರಾಟಗಾರರು ತಾವು ವಾಹನ ದುರಸ್ತಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದೇ, ಜನರು ಹೊಸ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಿರಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ದಿನಬಳಕೆಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರಟಗಾರರು 1990ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ದುರಸ್ತಿ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದದ್ದುಂಟು. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಂಗಡಿಗಳು ಮಾಯವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಕೊಂಡು ಬಳಸಲಾದ ಉತ್ಪನ್ನವು ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೇ ಕೆಟ್ಟಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಮಾರಿದ ಅಂಗಡಿಯ ಭರವಸೆಗಳಡಿ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬೇರೆಯದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ, ಉತ್ಪನ್ನವು ಅಂಗಡಿಯ ಭರವಸೆಯ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕರ ಭರವಸೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಕೆಟ್ಟರೆ, ಉತ್ಪಾದಕರು ಆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಡಬಹುದು. ಅಂಗಡಿಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕರ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಿಂದೆ, ವಿದ್ಯುತ್‌ ರೇಜರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ವಿದ್ಯುತ್‌ ದೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರೆಡ್‌ ಸುಡುವ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೂ ಸಹ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ದುರಸ್ತಿ ಅಂಗಡಿಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ 1980ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಂಗಡಿಗಳು ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಹೊತ್ತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲೆಂದು ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ರವಾನಿಸುವ ಘಟಕಗಳಾದವು. 1990ರ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಯವಾದವು. {{Citation needed|date=October 2007}} ಕೆಲವು ಅಪವಾದಗಳಿವೆ: ತೊಷಿಬಾದಂತಹ ಕೆಲವು ಉತ್ಪಾದಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನಡಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ತರಹದ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ದುರಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದನ್ನು ತೊಷಿಬಾ ಹೇಗೆ ಯುಪಿಎಸ್‌ ಎಂಬ ಉದ್ದಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಏರ್ಪಡಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಥಾಮಸ್‌ ಫ್ರೈಡ್ಮನ್‌ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕರು ತೊಷಿಬಾ ಅಂತರಜಾಲತಾಣದ ಮೂಲಕ ತೊಷಿಬಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರೊಂದನ್ನು ಖರೀದಿಸುವರು. ಸರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದ ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ್ನು ಯುಪಿಸ್‌ ಮೂಲಕ ತೊಷಿಬಾಗೆ ರವಾನಿಸುವರು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ತೊಷಿಬಾ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಯುಪಿಎಸ್‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ತೊಷಿಬಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡುವ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು. ಗ್ರಾಹಕರ ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಇದು ಈ ಯುಪಿಎಸ್‌ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ದುರಸ್ತಿ ಅಂಗಡಿಗೆ ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ನಿಗದಿತ ಸಮಯಾವವಧಿಯೊಳಗೆ ಆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಗುವುದು. ಒಟ್ಟಾರೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡದೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಇಸ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾಟ್‌: ಎ ಬ್ರೀಫ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಟ್ವೆಂಟಿ-ಫಸ್ಟ್ ಸೆಂಚುರಿ.'' ಫ್ರೀಡ್ಮನ್‌, ಥಾಮಸ್‌, ಫರಾರ್‌, ಸ್ಟ್ರಾಸ್‌, ರೀಸ್‌ ಮತ್ತು ಗಿರೂಕ್ಸ್‌, 2005</ref> ==ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥದ ಖಾತರಿ ಕರಾರು== {{Main|Implied warranty}} ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥದ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಎಂದರೆ, ವ್ಯವಹಾರದ ರೀತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕರಾರು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಮಾರುವವರ ಸುವ್ಯಕ್ತ ನಿರೂಪಣೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಉತ್ಪನ್ನ ಕೊಳ್ಳುವವರು ಅಥವಾ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುವವರು ಇದರ ಅಂತರಾರ್ಥ ಗ್ರಹಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಕರಾರು ಸಹ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ 'ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯೂನತೆಗಳೊಂದಿಗೆ', ಅಥವಾ 'ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ' ಎಂಬ ಪದಪುಂಜದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನವು ಮಾರಾಟವಾಗಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ, '''ವ್ಯವಹಾರದ ಖಾತರಿ ಕರಾರು''' ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ವಸ್ತು ಮಾರಾಟವಾಗಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪನ್ನವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಳ್ಳುವವರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದಬೇಕು. ಅರ್ಥಾತ್‌, ಮಾರುವವರು ತಿಳಿಸಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಉತ್ಪನ್ನವೂ ಸಹ ಇರಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಣ್ಣೊಂದರ ನೋಟ ಅಥವಾ ಪರಿಮಳ ಚೆನ್ನಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಳಭಾಗ ಕೊಳೆತುಹೋಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇದರ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗುವುದು. ಹಾಗಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರದ ಈ ಹಣ್ಣಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಈ ನಿದರ್ಶನವು ವ್ಯವಹಾರದ ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥ ಕರಾರನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಹಕರು ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಮಾರಲಾದ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲ. ಗ್ರಾಹಕರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೋರಿಕೆಗೆ ಹಿಡಿಸುವಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಡಲು ಮಾರಾಟಗಾರರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದಲ್ಲಿ, '''ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಹತಾ ಖಾತರಿ ಕರಾರು''' ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗ್ರಾಹಕರೊಬ್ಬರು ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಲೆಂದು ತಮ್ಮ ವಾಹನಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಟೈರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ವಾಹನ ದುರಸ್ತಿಗಾರರನನ್ನು ಕೋರಿದಾಗ, ದುರಸ್ತಿಗಾರರು ಆ ವಾಹನಕ್ಕೆ ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಟೈರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಈ ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುವುದು. ಈ ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥದ ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಕವೂ ಸುವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಯೋಗ್ಯತಾ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಕೊಂಡವರತ್ತಲೇ ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ==ಜೀವಾವಧಿಯ ಖಾತರಿ ಕರಾರು== ಜೀವಾವಧಿಯ, ಪೂರ್ಣ ಬಾಳಿಕೆ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಎಂದರೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ಜೀವಾವಧಿಯ ಬದಲಿಗೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಜೀವಾವಧಿಯ ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾದ ಭರವಸೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ <ref>{{cite news| url=http://www.usatoday.com/money/perfi/columnist/lamb/0004.htm | work=USA Today | date=2001-01-18 | accessdate=2010-05-27}}</ref>. ನೈಜ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬೇಕಿದೆ. ಉತ್ಪನ್ನವೊಂದರ ಬಳಕೆ ರದ್ದಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅಲಭ್ಯವಾದಲ್ಲಿ, ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಿಂಧುವಾಗಿರಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಿಸ್ಕೊದವರ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನದ ತಯಾರಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಜೀವಾವಧಿಯ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ನಡೆಯುವುದು.<ref>{{Cite web | title = Cisco Limited Lifetime Hardware Warranty Terms | url=http://www.cisco.com/en/US/docs/general/warranty/English/LH2DEN__.html | accessdate = 2008-09-10 }}</ref> ==ಬಳಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಖಾತರಿ ಕರಾರು== ಇಡೀ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ (ಹೊಸ + ಬಳಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನ) ಅಂಶವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರಮುಖತೆಯು, ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬಳಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪೈಕಿ ಗ್ರಾಹಕರು ಹಿಂದೆ ಬಳಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಬಳಕೆದಾರರು ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದುಂಟು/ಮಾರುವುದುಂಟು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ದೂರವಾಣಿಗಳಂತಹ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅವಧಿ ಕಡಿಮೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗಾಗಿ ಆಧುನೀಕರಿಸಲಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರಾಟವು ಸೀಮಿತ ವಹಿವಾಟಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿ, ಬಳಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1990ರಿಂದ 2005ರ ತನಕ, ಬಳಸಿದ್ದ ಕಾರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 4.7 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 5.4 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಹೊಸ ಕಾರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2.3 ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ 2.07 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ==ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆ== ಭರವಸೆಯು ಮುರಿದಾಗ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗುವುದು. ಕೊಂಡ ಉತ್ಪನ್ನವು ಇರಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮಾರುವ ಸಮಯ ಅದಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಹಾನಿಯು ಗೋಚರವಾಗದಿದ್ದರೂ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು. ಮಾರುವವರು ಭರವಸೆಯಂತೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಬೆಲೆಯ ಹಣವನ್ನು ವಾಪಸು ಮಾಡುವುದರ ಅಥವಾ ಬದಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಮಾರುವವರು ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಪಾಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಮಿತಿಗಳ ಶಾಸನದಡಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಉಲ್ಲಂಘನದ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. 'ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರು' ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಡೆಗಾಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಂತೆ, ವಿಸ್ತಾರಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟುಹೋಗುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ದುರಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಬದಲಿಸುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾರುವವರು ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾದಕರು ಗುತ್ತಿಗೆಯಡಿ ಒದಗಿಸುವರು. ಆದರೂ, ಮಾರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದ್ದು, ತತ್ಸಂಬಂಧಿತ ಸೀಮಿತತೆಯ ಶಾಸನವು ಇನ್ನೂ ಸಿಂಧುವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ವಿಸ್ತರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಆನುಷಂಗಿಕ: ದೋಷವಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುವವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ, ಹೊಣೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಮೀರಿಹೋಯಿತು ಎಂಬ ನೆಪ ಹೇಳಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಮಾರಾಟಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಮೋಸದ ವ್ಯವಹಾರ (ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ವಂಚನೆ) ಮೊಕ್ಕದಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಕರಾರು ಪರಿಹಾರ ಕೊರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸೀಮಿತತೆಯ ಶಾಸನವು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪರಾಧದ ಪರಿಹಾರ ಬೇಡಿಕೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಉಲ್ಲಂಘನಾ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ತಡವಾಗಿ ಹಾಕಿ, ವಂಚನೆ ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಯಕ್ತಿ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗ್ರಾಹಕರೊಬ್ಬರು ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ಕೊಂಡು, ಅದರ ರಕ್ಷಾಕವಚದಿಂದ (ಪ್ಯಾಕೆಜ್‌) ಹೊರತೆಗೆಯುವಾಗ ವಸ್ತುವಿನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮುರಿದುಹೋಗಿದ್ದು ಅಥವಾ ಕಾಣೆಯಾಗಿರುವುದು ಕಂದುಬಂದಿತ್ತು. ಮಾರುವವರ 'ವಾಪಸಾತಿ ನೀತಿ' ಏನೇ ತಿಳಿಸಲಿ (ಬಳಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ 'ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ' ಮಾರಾಟಗಳು), ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಮೀರಿಹೋದ ನಂತರವೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರದಿದ್ದರೂ, ಈ ಉತ್ಪನ್ನವು ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಮಾರುವವರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಬದಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಇದೇ ರೀತಿ, ಉತ್ಪನ್ನವು ಅವಧಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ, ಅದು ಮಾರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಮಾರುವವರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸ, ಹಣ ಮರುಪಡೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಬದಲಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮಾರುವವರು ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಕರಾರು ಹಣ ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. :''ಉತ್ಪನ್ನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ'' ಉತ್ಪನ್ನದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಕಾರಣ, ಉತ್ಪನ್ನ ದೋಷದ ಕಾರಣ ಉಂಟಾಗುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗಾಯವು ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಅವಧಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ. ==ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ== {{Howto|date=August 2009}} ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ, ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಅಥವಾ ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಎಂದರೆ, ಸಾಧಾರಣ ಬಳಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ಕ್ಷಮತೆಯ ಭರವಸೆ. ವಸ್ತುವನ್ನು ಮಾರಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಅದರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ದೋಷಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಿತ ಕರಾರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕೊಂಡ ನಂತರ, ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು ಗೋಚರಿಸಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪಾದಕರು ಅಥವಾ ವಿತರಕರು ಆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕೊಂಡವರಿಗೆ ಬದಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು, ಅಥವಾ ಉತ್ಪನ್ನ ಮೌಲ್ಯದ ಹಣವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅಂತಹ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ವಿಧಿಯ ಕೃತ್ಯಗಳು', ಉತ್ಪನ್ನದ ಮಾಲೀಕರು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸದಿರುವಿಕೆ, ದುರುದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಾಳು ಮಾಡುವಿಕೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಬಳಕೆ, ಅಥವಾ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸಹಜ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಧಿಯ ಆಚೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಸವೆದುಹೋಗುವ ಉತ್ಪನ್ನದ ಭಾಗಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಖರ್ಚಾಗಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾದ ಪೂರೈಕೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಾಹನದ ಟೈರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನದ ಘರ್ಷಣಾ ನಿರೋಧ ತೈಲ) ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಹಲವು ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಳ್ಳುವ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುಲ್ಕದೊಂದಿಗೆ ಐಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ವರ್ಷವಾರು ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಸಹ ಹೊಂದಬಹುದು ಅಥವಾ 'ಉತ್ಪನ್ನದ ಜೀವಾವಧಿ'ಯಂತಹ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಉಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇಂತಹ ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರರನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. * ''ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ದುರಸ್ತಿ ಸೇವಾ ಅಥವಾ ಹಣ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವ ಕೋರಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲೆಂದು, ಉತ್ಪಾದಕರು ಅಥವಾ ವಿತರಕರು ತಮ್ಮ ಹಣಕಾಸಿನ ಆಯವ್ಯಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 'ಮೀಸಲು ಧನ'ವನ್ನು ನಮೂದಿಸತಕ್ಕದ್ದು.'' ತೃತೀಯ-ಪಕ್ಷದ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ನೀಡುವವರು ಬಹಳಷ್ಟು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಐಚ್ಛಿಕ ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವರು. ಇದು ಆ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ವಿಮೆಯ ಕರಾರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಪಕ್ಷದ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ, ಸ್ವ-ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿ, ಅಥವಾ, ಬೆಸ್ಟ್‌ ಬಯ್‌ ಮತ್ತು ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ ಸಿಟಿಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಳಿಗೆಗಳ ಸಮೂಹಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ವಿಮಾ ರೀತಿಗಳಂತೆ, ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ತಮ್ಮ ಕ್ಷಮತೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆಯೆಂದೂ, ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ಮರೆಯಲಾಗುವುದೆಂದೂ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರ ಹಣ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಲ್ಪ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿಭಾಯಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಆಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಜೆಟಿಎಫ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ತೃತೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಬೆಂಬಲ/ಸಮರ್ಥನೆ ನೀಡುವವು. ಇಂತಹ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ದೋಷಪುರಿತ ಭಾಗವನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನದಿಂದ ತೆಗೆದು, ಇದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಉದ್ದಿಮೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಕರ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ವಹಣಾಗಾರರ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲಾಗುವುದು. ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ಪನ್ನ ತಯಾರಿಸುವ ಉದ್ದಿಮೆಯು, ಅದನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲಾದ ಅಥವಾ ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಲಾದ ನಗರದಿಂದ ಅನ್ಯ ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾರ್‌ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಮೂಲಕ ವಾಹನ ಖಾತರಿ ಕರಾರನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಗೊಳಿಸುವ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಗುತ್ತಿಗೆಯ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಂತೆ, ವಾಹನದ ದುರಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಾಹನ ಸೇವಾ ಹಾಗೂ ವಾಹನ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇಳಿತವಾಗುವುದು. ಹಲವು ಬಾರಿ, ದುರಸ್ತಿಯ ಸಮಯ, ಇಂತಹ ರೀತಿಯ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳಿಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಜೇಬುಖರ್ಚುಗಳುಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ: -ಖಾತರಿ ಕರಾರು ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಹೊರಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸೇವಾ ಸೌಲಭ್ಯ -ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬರದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರಮ ದರಗಳು -ಮಾರಾಟಗಾರ/ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಹಣ ಕೋರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣ ಮರುಪಾವತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದ್ದರೂ, ಬಾಕಿ ಶುಲ್ಕದ ಪಾವತಿ. ಕೆಲವು ದುರಸ್ತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರರ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಮಾರಾಟಗಾರರ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಅವಧಿ ಮುಗಿದುಹೋಗುವ ವರೆಗೂ, ಅಗತ್ಯ ದುರಸ್ತಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ದುರಸ್ತಿಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಡೆಯಿಂದ ಭರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದ್ಧತೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಗಡಿಯ ದರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೂ ಈ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. * '' ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 4800 ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಒಟ್ಟು ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಮೌಲ್ಯ (ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣಗಳು, ಐಷಾರಾಮಿ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನಗಳು, ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಯೋಗ್ಯಗಳು, ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ವಾಹನ, ಮನೆ, ಇತ್ಯಾದಿ) ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವು ಗ್ರಾಹಕರು, ಅಥವಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 122,000 ಡಾಲರ್‌ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರು ಸಂಯುಕ್ತತೆಗೆ ಬದ್ಧ ಹಾಗೂ ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಲಾದ ಕರಾರು ಹೊಂದಿರುವಾಗ ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನ, ಮನೆ ಅಥವಾ ವಾಹನದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ 86%ರಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಉಳಿತಾಯಗಳನ್ನು ಮುಪ್ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ~drp.report2007 '' ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಲಾದ ಸೇವಾ ಕರಾರಿನ *ನೈಜ ಲಿಖಿತ ರೂಪವು ನಿಮ್ಮ ವಿಸ್ತಾರಿತ ವಾಹನ ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಮೆ ಹೊಂದಿದ ವಾಹನ ಖಾತರಿ ಕರಾರು, ಸಗಟು ಅಥವಾ ತತ್ಸಮ ದರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವೆನಿಸಿದೆ. ''ನೈಜ ಲಿಖಿತ ರೂಪ'' ವು ನಿಮ್ಮ ಪರವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾದ ಒಂದು ಕರಾರು. ಈ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರು '''ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕು''', ನೀವು ಕೊಂಡ ಉತ್ಪನ್ನದ ಐಡಿ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್‌) ಅಥವಾ ವಾಹನದ ಗುರುತಿನ ಸಂಖ್ಯೆ (ವಿಐಎನ್‌) '''ಹೊಂದಿರಲೇಬೇಕು'''. ಇದು ನಿಮ್ಮ ನೈಜ ಲಿಖಿತ ರೂಪ. ಯಾವುದೇ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ಯಾವಾಗಲೂ ಸಹ ವಿವಿಧ ನಿಬಂಧನೆ-ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸೇವಾ ಕರಾರು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದಿಮೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವ್ಯವಹರಿಸುವಿರೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ (ಇದಕ್ಕೆ ಸಕ್ರಿಯ ಅರ್ಜಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ). ಈ ರೀತಿಯ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಉದ್ದಿಮೆಯು ಇತರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪ-ಗುತ್ತಿಗೆಯ, ಆಂತರಿಕ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಹಾಗೂ ತೃತೀಯ ಪಕ್ಷೀಯ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಗಡಿ ದರವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು, ಮಾರಾಟಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಅನ್ಯ ದುರಸ್ತಿ ತಜ್ಞರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿರುವ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ದುರಸ್ತಿ, ಶ್ರಮ ದರಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಸಲಾದ ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳಿಗಿಗಾಗಿ, ವಾಹನಗಳು ದುರಸ್ತಿಯಾಗುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಹಣ ಪಾವತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ (ಮುಂಗಡ ಪಾವತಿ). ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಾಹನ ಮಾಲಿಕರು ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಹಣದ ಮೊತ್ತ ಕಡಿಮೆ. ದುರಸ್ತಿಯಾದ ವಾಹನ ಅಥವಾ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಈ ಅಲ್ಪಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವರು. ==ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳ ಕಾನೂನು ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮಿತಿಗಳು== [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ, ಮಾರುವವರ ಮತ್ತು ಕೊಳ್ಳುವವರ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ರಾಜ್ಯದಿಂದ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುವುದರಿಂದ, ಸಮಾನ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಕಲಂ 2ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಯುಸಿಸಿ ಸುವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥದ - ಎರಡೂ ತರಹದ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಹ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರದ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಅಥವಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಅಥವಾ, ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆ ಮಾರಾಟವಾದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಹೊಣೆ ಮಿತಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನುಗಳ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುವಂತೆ, ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಾಸನಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೇಶದ ಕಾನೂನಿನಡಿ, ಮಾರುವವರು ತಾವು ಮಾರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ, ಉತ್ಪನ್ನವು ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ, ಇತರೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೂ ಸಹ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾನೂನುಗಳಿವೆ, ಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ಅಥವಾ ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನಂತಹ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳಿವೆ. ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಪದೇ ಪದೇ ಕೆಡುವ ಮೊಟಾರ್‌ ವಾಹನಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ Lemon lawಗಳಿವೆ. =="ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು"== ಸಂಕೀರ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಳ್ಳುವವರು ಮತ್ತು ಮಾರುವರು ಪರಸ್ಪರ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಮಾಡಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಇವನ್ನು 'ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು' ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಪಕ್ಷವು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭರವಸೆಗಳಿವು, ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷವು ಮೊದಲನೆಯ ಪಕ್ಷವು ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ನಿರೂಪಣೆಯೆಂದರೆ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಘೋಷಣೆ, ಇವನ್ನು ನಿಜವೋ ಅಲ್ಲವೋ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 'ಡೆಲಾವೆರ್‌ ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನುಗಳಡಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಸಿಂಧುವಾಗಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದು ಮಾರಾಟಗಾರರು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ' ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಎಂಬುದು ಬಹುಶಃ ಭರವಸೆಯೆಂದಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 'ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಗೌಪ್ಯತಾ ಕರಾರುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಕೆದಾರರು ಪರಿಹಾರ ಕೋರಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.' ಆಗಾಗ್ಗೆ, ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ನಿಖರವಾಗಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಹಾರಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನದ ಮೇಲೆ ಮಾರುವವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಗಳಿವೆ, ಮಾರಾಟಗಾರರು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾರಾಟಗಾರರು ನಿರೂಪಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಇನ್ಯಾವುದೋ ಕರಾರಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದು, ಕೊಳ್ಳುವವರ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾದಲ್ಲಿ, ಕರಾರಿನಡಿ ಕೊಳ್ಳುವವರು ಮಾರುವವರಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಕೇಳಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಈ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಕೋರುವರು. ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸಂಬಂಧಿತರೆಲ್ಲರೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾವು ಮಾಡುವ ಕರಾರುಗಳಿಗೆ ಮಿತಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರಾರಿನ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇವೆರಡೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಯು, ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. == ಕಾರು ಖಾತರಿ ಕರಾರು == ಕಾರು ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನ ಅವಧಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವರ್ಷದಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ಹಾಗು ವಿಸ್ತಾರಿತವಾದ ಐದು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ತನಕ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಾರು ತಯಾರಕರು ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕರಾರು ನೀಡುವುದಂಟು. ತಯಾರಕರ ಮತ್ತು ದುರಸ್ತಿ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಕ್ರೇಟ್ ಇಂಜಿನ್‌ ತಯಾರಕರು ಸಹ ಖಾತರಿ ನೀಡುವರು. ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ''ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು'' ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ''ಬಳಸಿದ ಕಾರು ಖಾತರಿ ಕರಾರು'' ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ''ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರು'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದಕರ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ''ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಸೇವಾ ಕರಾರು'' ಅಥವಾ ''ಸೇವಾ ಕರಾರು'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಗೃಹ ಖಾತರಿ ಕರಾರು == {{Main|Home warranty}} ಮನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ದುರಸ್ತಿಯ ವೆಚ್ಚ ತೀವ್ರ ಹೆಚ್ಚಾದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮನೆಗಳು, ಪಟ್ಟಣದ ಮನೆಗಳು, ಸಹಸ್ವಾಮ್ಯಭವನಗಳು ಹಾಗೂ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕರಾರು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಕ ಅಥವಾ ಕುಲುಮೆಯಂತಹ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷವುಂಟಾದಲ್ಲಿ, ಉಪಕರಣ ದುರಸ್ತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವರು ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸುವರು. ಮನೆಯ ಒಡೆಯರು ಈ ಸೇವೆಗೆ ಶುಲ್ಕ ನೀಡುವರು. ಗೃಹ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಸಂಸ್ಥೆಯು ಶುಲ್ಕದ ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== *ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಜಕಾತಿ *ವ್ಯವಹಾರ ಕಾನೂನು *ಗ್ರಾಹಕ ರಕ್ಷಣೆ *ಮುಂಚಿತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳು *ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಖಾತರಿ ಕರಾರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಿತ ಖಾತರಿ ಕರಾರು *ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಖಾತರಿ ಕರಾರುಗಳ ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾದ ಹಣದ ಬೇಡಿಕೆಯಂತಹ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಮ್ಯಾಗ್ನಸನ್‌-ಮಾಸ್‌ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಕಾಯಿದೆ (ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ) *ಖಾತರಿ (ಗ್ಯಾರೆಂಟಿ) *ಜಮೀನು ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಪತ್ರ *ಎಫ್‌ಜಿಎಂಡಬ್ಲೂ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್‌ ಗ್ಲೊಬಲ್‌ ಮೊನೆಟರಿ ವಾರೆಂಟಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references></references> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://www.ftc.gov/bcp/edu/pubs/consumer/products/pro17.shtm (ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು) ಸಂಯುಕ್ತತಾ ವ್ಯವಹಾರ ಆಯೋಗ: ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528153656/http://www.ftc.gov/bcp/edu/pubs/consumer/products/pro17.shtm |date=2010-05-28 }} *[http://www.factorywarrantylist.com/ ಹೊಸ ಕಾರ್‌ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕ ಖಾತರಿ ಕರಾರು ಪಟ್ಟಿ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗುತ್ತಿಗೆ ಕಾನೂನು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾನೂನು]] [[yi:ערבות]] 01q642s1mht318enqjk17ieq7u9afmu 0 27498 1376788 1372875 2026-07-14T08:53:59Z A826 72368 1376788 wikitext text/x-wiki {{ Infobox World Heritage Site | WHS = Khajuraho Group of Monuments | Image = [[Image:Khajuraho5.jpg|275px|A typical temple at Khajuraho with divine couples. Note lace-like ornamentation on the major and the minor shikharas.]] | State Party = {{IND}} | Type = Cultural | Criteria = i, iii | ID = 240 | Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|Asia-Pacific]] | Year = 1986 | Session = 10th | Link = http://whc.unesco.org/en/list/240 }} ಭಾರತದ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]]ದ ಚತಾರ‍್ಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ, ಆಗ್ನೆಯ [[ನವ ದೆಹಲಿ]]ಗೆ {{convert|620|km|mi|0|abbr=off}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಖಜುರಾಹೊದಲ್ಲಿರುವ{{Lang-hi|खजुराहो}} '''ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''' ಭಾರತದ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗ ಭಾರತದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು ಜೈನ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಕಾಮ ಪ್ರಚೋಧಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರದೇಶದ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ "ಏಳು ಅಚ್ಚರಿಗಳ"ಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪುರಾತನ ಕಾಲದ "ಖರ್ಜೂರವಾಹಕ", ಇದು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದ ಶಬ್ದಗಳಾದ ''ಖರ್ಜೂರ'' = ಡೇಟ್ ಪಾಮ್ ಮರ ಮತ್ತು ''ವಾಹಕ'' = "ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವವ" ಇವುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ==ಪಟ್ಟಣ== {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = Khajuraho | type = city | latd = 24.85 | longd = 79.93 | locator_position = right | state_name = Madhya Pradesh | district = [[Chhatarpur district|Chhatarpur]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 283 | population_as_of = 2001 | population_total = 19282 | population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''ಖಜುರಾಹೊ''' ({{Lang-hi|खजुराहो}}) ಭಾರತದ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]]ದ ಚತಾರ‍್ಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, [[ಭಾರತ]]ದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾದ [[ನವ ದೆಹಲಿ]]ಯ {{convert|620|km|mi|0|abbr=off}} ಆಗ್ನೆಯ ಭಾಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಖಜುರಾಹೊವು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಧ್ಯಯುಗದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಹಾಗೂ ಜೈನ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ, ಮತ್ತು ಭಾರತದ "ಏಳು ಅಚ್ಚರಿಗಳ"ಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಹೆಸರು ಪುರಾತನವಾದ "ಖರ್ಜೂರವಾಹಕ" ದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ದವಾದ ''ಡೇಟ್ ಪಾಮ್'' ಅರ್ಥದ ''ಖರ್ಜೂರ'' ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. === ಭೌಗೋಳಿಕತೆ === ಖಜುರಾಹೊ {{Coord|24.85|N|79.93|E|}}.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Khajuraho.html ಫಾಲಿಂಗ್‌ ರೇನ್ ಜಿಯೊನೊಮಿಕ್ಸ್, ಇಂಕ್, -ಖಜುರಾಹೊ]</ref> ರಲ್ಲಿದ್ದು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸರಾಸರಿ 295 ಮೀಟರ್ (967 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. === ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ === {{As of|2001}}ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ <ref>{{GR|India}}</ref> ಪ್ರಕಾರ 160,245ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 52ರಷ್ಟು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 48ರಷ್ಟು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಶೇಕಡ 53ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಟ್ಟಾರೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಶೇಕಡಾ 5.5ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ಶೇಕಡಾ 62ರಷ್ಟು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 43ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಖಜುರಾಹೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ಆರು ವರ್ಷದ ಕೆಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳು. == ಇತಿಹಾಸ == 27ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ (500-400 ಬಿಸಿಇ){{when|date=December 2010}} ಮ್ಲೆಚ್ಛ ದಾಳಿಕೋರರು ಅಥವಾ ದರೋಡೆಕೋರರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದತ್ತ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.{{fact|date=December 2010}} ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲ ಬರ್ಗುಜಾರ್ ರಜಪೂಥರು ಮಧ್ಯಭಾರತದತ್ತ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಇವರು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳಿದರು. ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಧುಂಧಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹಳೆಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧುಂಧೇಲ್ ಅಥವಾ ಧುಂಧೇಲಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬುಂದೇಲರು ಅಥವಾ ಚಂಡೇಲರು ಎಂದು ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಕರೆದುಕೊಂಡರು. ಅಧಿಕಾರ ವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದವರ ಗೋತ್ರವು ಕಾಶ್ಯಪವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಬರ್ಗುಜಾರ್‌‍ಗಳೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಗುಜಾರಾ-ಪ್ರತಿಹರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 500ರಿಂದ 1300ರ ವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಬರ್ಗುಜಾ‌ರ್‌ರರು ಕಲಿಂಜರ್ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನೀಲಕಂಠ ಮಹಾದೇವ್ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಹ ಕಟ್ಟಿದರು. ಇದನ್ನು [[ಶಿವ|ಶಿವನ ಭಕ್ತ]]ರಾಗಿ ಸಾರಿಸ್ಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಬರೋಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಂತೆಯೇ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಈ ನಗರವು ಚಂಡೇಲಾ ರಜಪೂತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 10-12ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಂದೂ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಆಳಿದ್ದರು. ಕಲಿಂಜರ್‌ ಇದು ಚಂಡೇಲಾರ ರಾಜಕೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ, ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ 200 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕಜುರಾಹೋ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕ್ರಿ.ಶ. 950ರಿಂದ 1150ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಂಡೇಲಾ ರಾಜಧಾನಿಯು ಮಹೋಬಾಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ಕಜರಾಹೋ ಸ್ವಲ್ಪದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ವೈಭವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ಕಜರಾಹೋದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಚಂಡೇಲಾ ರಾಜರು ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜದಾನಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಎಂಟು ಬಾಗಿಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತಾಳೆ ಜಾತಿಯ ಚಿನ್ನದ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಮೊದಲು ಸುಮಾರು 80 ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ 25 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಈಗ ಕಾಪಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಿವೆ.{{convert|20|km2|mi2|0}} ಈಗ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಕಜರಾಹೋ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಈ ದೇವಾಸ್ಥಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಅರಿವಿದ್ದು, ಅದರ ನಿರ್ವಣಗೂ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು. == ಶಿಲ್ಪಕಲೆ == ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಮೂರು ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕಜುರಾಹೋ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮರಳು ಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರರು ಇದಕ್ಕೆ ಗಾರೆಯನ್ನು ಮಾಡದೇ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಕೂರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಈ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಈ ರೀತಿಯಾದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಕೊಂಡಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧಾರಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ತೊಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ 20 ಟನ್ ತೂಕದ ಬೃಹತ್ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>"ಲೊಸ್ಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌‍ ಆಫ್ ದಿ ಕಾಮಸೂತ್ರ" ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್</ref> [[File:Khajuraho-Lakshmana temple.JPG|thumb|ಖಜುರಾಹೊದಲ್ಲಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಂಚಾಯತನ ದೇವಸ್ಥಾನನಾಲ್ಕು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇನ್ನೊಂದು ನೋಟ]] ಈ ಕಜುರಾಹೋ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ನೈಜತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಇವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಪಿಲಾನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಿರ್ಲಾ ಇನ್‌‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಆಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್‌‍ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ [[ಸರಸ್ವತಿ]] ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಜುರಾಹೋ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. == ಕಾಲಘಟ್ಟ == ಈ ಮೇಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನಾವಳಿಗಳನ್ನು ಡಾ. ಕನ್ಹೈಯಲಾಲ್ ಅಗರ್ ವಾಲ್ ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಖಜುರಾಹೊ, ಕನ್ನಯ್ಯಾ ಲಾಲ್ ಅಗರ್‌ವಾಲ್, ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ಇಂಡಿಯಾ, 1980 (ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ)</ref> {| class="wikitable sortable sortable" | '''Sequence''' '''ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು''' |'''ಮೂಲ ದೇವರು''' | '''ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು''' |- ೧ | ಚೌಸತ್‌‍ ಯೋಗಿನಿ | 64 ಯೋಗಿನಿಯರು |ಪೂರ್ವ 9ನೇ ಶತಮಾನ. |- | 2 | ಬ್ರಹ್ಮಾ | ಬ್ರಹ್ಮಾ | ಪೂರ್ವ ಗುಂಪು |- 3 | ಲಾಲ್‌ಗುಣ್ ಮಹಾದೇವ | ಶಿವಾ | ಆರೋಪಿತ 2ನೇ |- | 4 | ಮಾತಂಗೇಶ್ವರ | ಶಿವಾ | ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಆರಾಧನೆ |- 5 | ವರಾಹ | ವರಾಹ | |- | 6 | ಲಕ್ಷ್ಮಣ | ವೈಕುಂಠ ವಿಷ್ಣು | ಲಕ್ಷವರ್ಮಾ ಶಾಸನ |- | 7 | ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ | ಆದಿನಾಥ | 954 ಕ್ರಿ.ಶ ಪಾಹಿಲಿ ಶಾಸನ, [[ಖಜುರಾಹೊ|ಜೈನ ಮೂಲ]] |- | 8 | ವಿಶ್ವನಾಥ | ಶಿವಾ | 1059ರ ದಂಗೆಯ ಶಾಸನ |- | 9 | ದೇವಿ ಜಗದಂಬೆ | ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಆದರೆ ಈಗ ಪಾರ್ವತಿ | |- | 10 | ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ | ಸೂರ್ಯ | |- | 11 | ಕಂಡರಿಯ ಮಹಾದೇವ | ಶಿವಾ | ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂತ |- | 12 | ವಾಮನ | ವಾಮನ | ಪೂರ್ವ ಗುಂಪು |- | 13 | ಆದಿನಾಥ |ಜಿನಾ | ಜೈನ ಮೂಲ |- | 14 | ಜಾವರಿ | ವಿಷ್ಣು | ಪೂರ್ವ ಗುಂಪು |- | 15 | ಚತುರ್ಭುಜ | ವಿಷ್ಣು | ದಕ್ಷಿಣದ |- | 16 | ದೂಲದೇವ್ | ಶಿವಾ | ದಕ್ಷಿಣ ಕೊನೆ |- | 17 | ಗಂಟೆ | ಜಿನಾ | ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಕಾಲಮ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. |} ==ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆತ್ತನೆಗಳು== ಖಜುರಾಹೊ ದೇವಾಲಯಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧೀ ಅಥವಾ ಶೃಂಗಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಕೆಲವು ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಶೃಂಗಾರ ಕಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ತರಗಳ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು ತನ್ನ ಒಳಗೋಡೆಯ ಹೊರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶೃಂಗಾರಮಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಂತಹ ಶೃಂಗಾರಮಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಹಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ದೇವರನ್ನು ನೋಡಬಯಸುವವರು ತಮ್ಮ ಲೈಂಗಿಕ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಶರೀರದ ಇತರ ಗುಣಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೇ ಬಿಟ್ಟು ಒಳಬರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿವೆ. ದೈವತ್ವವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಈ ದೇವಾಲಯದ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಲೈಂಗಿಕ ಕಾಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಶಾರೀರಿಕ ಗುಣಧರ್ಮಗಳ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ "ಆತ್ಮ" ದಷ್ಟೇ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಹ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ಲೈಂಗಿಕ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂದೂ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದ ಬಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆ ಕಲೆಗಳು ಮಾನವರನ್ನು, ಮಾನವ ದೇಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲದೆ, ಜೀವನದ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವು 10% ರಷ್ಟು ಕೆತ್ತನೆಗಳು ದೇವರನ್ನು ತೋರಿಸದೇ ಕೇವಲ ಜನರ ನಡುವಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದು ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನೇ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಉಳಿದವುಗಳು ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯನ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳ ಹಲವು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಕುಂಬಾರರು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜನಪದರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿವೆ. ಆ ಲೌಕಿಕ ಚಿತ್ರಣಗಳು ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ತುಸು ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯೆಂದರೆ, ಹಳೆಯ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಗಳಿರುವ ಖಜುರಾಹೊ ಒಂದು "ದೇವಾಲಯ"ವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ದೇವರುಗಳ ನಡುವಿನ ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿವೆ ಎಂಬುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.liveindia.com/khajuraho/8a.html |title="ಖಜುರಾಹೊ", liveindia.com |access-date=2011-01-28 |archive-date=2013-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217101705/http://www.liveindia.com/khajuraho/8a.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಜೇಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕನ್ನಾಷ್‌‍ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ''ಕಾಮಸೂತ್ರ'' ದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕನ್ನಾಷ್ "ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮಧುರವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ಖಜುರಾಹೊ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಶೃಂಗಾರಕಲೆಯ ಪರಮಾವಧಿಯಾಗಿವೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ : "ಮನಮೋಹಕವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಗೋಡೆಯ ಹೊರಭಾಗದ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಬಳುಕುವ, ತುಂಬಿದ ನಿತಂಬ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ಸ್ತನಗಳುಳ್ಳ ಸುಂದರ ತರುಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಸಮೃದ್ಧ ಸುಂದರ ಆಕೃತಿಯ ಆಭರಣಾಲಂಕೃತ ಶರೀರವನ್ನು ಅಮೋಘವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತುಂಬು ಮೈಯ ''ಅಪ್ಸರೆಯರು'' ಶಿಲೆಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ತಮ್ಮ ಮುಖಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಾದನಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸುತ್ತಿರುವ, ತಮ್ಮ ಕೇಶರಾಶಿಯನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ, ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ, ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನಡುಕಟ್ಟನ್ನು ಎಡೆಬಿಡದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೆರೆದು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭೋಗವಿಲಾಸೀ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶ ಸುಂದರ ಅಪ್ಸರೆಯರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿ ದಟ್ಟವಾದ ಗೃಧ್ರ ಸಿಂಹಗಳ ಸಾಲು, ಕಾಪಾಡುವ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ, ಬೆಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ''ಮೈಥುನ'' ಗಳ ಅಥವಾ ಪ್ರೇಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೋಡಿಗಳೂ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿವೆ" <gallery widths = "160px" heights = "150px" > Image:Kandariya mahadeva temple.jpg <!--| thumb -->| Kandariya Mahadeva temple <!-- in the following image, I removed |thumb| attribute originally in [[image]] tag --> Image:Khajuraho 043A.jpg | Chaturbuj Temple Image:Lakshman Temple 3.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 4.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 5.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 6.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 8.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 9.jpg | Lakshman temple Image:Khajuraho outside wall.jpg | Outside wall of one of the temples </gallery> ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು "''ಕಾಮಸೂತ್ರ'' ದೇವಾಲಯ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳು ಅತೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಚಿತ್ರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಇವುಗಳು ವಾತ್ಸಾಯನನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾಮಸೂತ್ರಗಳ ತತ್ವಚಿಂತನೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. "ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನಿವರ್ಚನೀಯ ಮೋಹಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ದೈವಿಕ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತತೆ, ಸಮೃದ್ಧತೆಯ ಅಧ್ಬುತ ಸಂಯೋಗದ ಕಲಾಕೃತಿ"ಗಳಾಗಿ ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮಾನವರ ಜನ್ಮ ನೀಡುವ (ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭೋಗಾಸಕ್ತ ಜೀವನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಸಹಿತ ಆಧಾರವನ್ನು ಹುಸಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯೋದ್ಧೇಶದಿಂದ ಕಡೆದ ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಇತರರಿಗೆ ಕೇಡನ್ನೆಣಿಸುವ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ "ಸಾಂಕೇತಿಕ-ಮನೋಜ್ಞ ರೇಖಾಕೃತಿಗಳು ಅಥವಾ ''ಯಂತ್ರಗಳು'' ". ಸ್ವಭಾವ ಸಹಜ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಲೈಂಗಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದು ಪುರುಷನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಭುವಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ''ಅಲಂಕಾರ'' ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | author=McConnachie, James | title=The Book of Love, the Story of the Kamasutra | publisher=Metropolitan Press | year=2005 | pages=46–47}}</ref> ದೈವಿಕ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 950 ಮತ್ತು 1150ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಂದೇಲ ಸಾರ್ವಭೌಮರು ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮುಘಲ]]ರ ವಿಜಯೋತ್ಸವಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಹುಡುಗರು ತಾವು ಪುರುಷತ್ವ ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ''ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ'' ವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಭೋಗಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇವರನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಗೃಹಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ತಯಾರುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಖಜುರಾಹೊ ಅಲೆಕ್ಸ್ ಈವನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಾಗಿ "ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ಜಗತ್ತುಗಳು" ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲ್ಲುಕುಟಿಗ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಯೋರ್ವನು ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಅದ್ಭುತವಾದ ಶಿಲ್ಪಕಲಾನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ರಚನಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಪರಿಣತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅದೆಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಪ್ರಮಾಣದ ನಡೆದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕರಡು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಇವನು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸಹಾ ರಚಿಸಿದ್ದನು.<ref>"ಲೊಸ್ಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌‌‍ ಆಫ್‌ ದಿ ಕಾಮ ಸೂತ್ರ" ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್‌</ref> ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಈತನಿಗೆ ಸುಮಾರು 60 ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗಿದ್ದವು. ರೋಜರ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಲೆನ್ಹರ್ ಕೂಡಾ ಕಲ್ಲುಗಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಜಲಜಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 400 ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಗಣಿಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಇವರು 12 ಗಣಿಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು 22 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬಳಸಿದ್ದರು.<ref>ಲೆಹನರ್‌, ಮಾರ್ಕ್‌ ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಪಿರಾಮಿಡ್ಸ್‌‍, ಲಂಡನ್‌: ಥೇಮ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಹಡ್ಸನ್‌ (1997)p.202-225 ISBN 0-500-05084-8.</ref> ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ನುರಿತ ಶಿಲ್ಪಕಾರರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. <gallery> File:Khajurao Pan1.jpg|ಶಿರ್ಷಿಕೆ 1 </gallery> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == ಖಜುರಾಹೊ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಂದು ಉದ್ಯಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 1947ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಭಾರತವು ಪಡೆದಾಗ ಈ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಅರೆ-ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುವಂತಿದ್ದ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಈಗ ಹುಲ್ಲುಮೆದೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ದಟ್ಟವಾದ ಗುಲಾಬಿಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಂದರ್ಶಕರಿಂದ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಇದು ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕಾಲದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಪುರಾತನ ಕುರುಹುಳ್ಳ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಖಜುರಾಹೊ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದಯಿಸಿವೆ. ಮೂಲ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಯಾವುದಿರಬಹುದ್ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಹಲವು ಪರಿವಾರಗಳ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗಗಳು ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಬಹುತೇಕ ವೃಕ್ಷೋದ್ಯಾನವನಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಇವುಗಳು ಹುಲ್ಲುಹಾಸುಗಳನ್ನಾಗಲೀ, ಹೂಬಿಡುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಖಜುರಾಹೊ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಪ್ರತೀ ದಿನ ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು ಎರಡನೇ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು [[ಹಿಂದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿದ್ದು ಚರಿತ್ರೆ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಕಲೆಯಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿವೆ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ದೇವಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಹೊರವಲಯದ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಹಾಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಖಜುರಾಹೊ ನೃತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಈ ನೃತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸುವರ್ಣಾವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.easytoursofindia.com/khajuraho_festival.htm{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಅವಿಷ್ಕಾರ == ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತದ ಪುರಾತನ ವಸ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಖಜುರಾಹೊದಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಭೂಗತ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಿದ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅಗೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.{{when|date=November 2010}} ಈ ಅಗೆತವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನಾದರೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.iloveindia.com/indian-monuments/khajuraho-temples.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-01-28 |archive-date=2011-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116062316/http://www.iloveindia.com/indian-monuments/khajuraho-temples.html |url-status=dead }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಬಂಬಾರ್ ಬೈನಿ- ಲೌಂಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಸ್ಥಾನ. * ಕಂದಾರಿಯ ಮಹಾದೇವ * ಹೇಮಾವತಿ * ಕಲಿಂಜರ್‌ * ಬೀಜಮಂಡಲ್‌ * [[ಖಜುರಾಹೊ|ಖಜುರಾಹೊ ಜೈನ ಮಂದಿರಗಳು]] * ಶಿಲಾಯುಗದ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ * [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] * ಬಾಂಧವ್‌ಗಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಧ್ಯಾನವನ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಫಾನಿ ಕಾಂತ್‌ ಮಿಶ್ರಾ, '' ಕಜುರಾಹೊ:ವಿತ್ ಲೆಟೆಸ್ಟ್‌‍ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್,'' ಸಂದೀಪ್ ಪ್ರಕಾಶನ (2001) ISBN 8175741015 * ದೇವಾಂಗಣ ದೇಸಾಯಿ, ''ದಿ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಇಮೇಜರಿ ಆಫ್‌ ಖಜುರಾಹೊ'', ಪ್ರಾನ್ಸೊ-ಇಂಡಿಯನ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಪ್ರೈ.ಲಿ(1996) ISBN 81-900184-1-8 * ದೆವಾಂಗಣ ದೇಸಾಯಿ, ''ಖಜುರಾಹೊ'', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ (ಆರನೇ ಮುದ್ರಣ 2005) ISBN 978-0-19-565643-5 == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Khajuraho}} {{World Heritage Sites in India}} {{DEFAULTSORT:Khajuraho Group Of Monuments}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ವಿಶ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬುಂದೇಲಖಂಡ]] [[ವರ್ಗ:ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಛತರ್‌ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] nqi7i0tbnyap04sgecitcriryibx2q0 1376789 1376788 2026-07-14T08:55:05Z A826 72368 A826 [[ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] ಪುಟವನ್ನು [[ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ತಾಣ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: merge articles 1376788 wikitext text/x-wiki {{ Infobox World Heritage Site | WHS = Khajuraho Group of Monuments | Image = [[Image:Khajuraho5.jpg|275px|A typical temple at Khajuraho with divine couples. Note lace-like ornamentation on the major and the minor shikharas.]] | State Party = {{IND}} | Type = Cultural | Criteria = i, iii | ID = 240 | Region = [[List of World Heritage Sites in Asia and Australasia|Asia-Pacific]] | Year = 1986 | Session = 10th | Link = http://whc.unesco.org/en/list/240 }} ಭಾರತದ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]]ದ ಚತಾರ‍್ಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ, ಆಗ್ನೆಯ [[ನವ ದೆಹಲಿ]]ಗೆ {{convert|620|km|mi|0|abbr=off}} ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಖಜುರಾಹೊದಲ್ಲಿರುವ{{Lang-hi|खजुराहो}} '''ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''' ಭಾರತದ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗ ಭಾರತದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು ಜೈನ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಕಾಮ ಪ್ರಚೋಧಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರದೇಶದ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ "ಏಳು ಅಚ್ಚರಿಗಳ"ಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪುರಾತನ ಕಾಲದ "ಖರ್ಜೂರವಾಹಕ", ಇದು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದ ಶಬ್ದಗಳಾದ ''ಖರ್ಜೂರ'' = ಡೇಟ್ ಪಾಮ್ ಮರ ಮತ್ತು ''ವಾಹಕ'' = "ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವವ" ಇವುಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ==ಪಟ್ಟಣ== {{Infobox Indian Jurisdiction | native_name = Khajuraho | type = city | latd = 24.85 | longd = 79.93 | locator_position = right | state_name = Madhya Pradesh | district = [[Chhatarpur district|Chhatarpur]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 283 | population_as_of = 2001 | population_total = 19282 | population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''ಖಜುರಾಹೊ''' ({{Lang-hi|खजुराहो}}) ಭಾರತದ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]]ದ ಚತಾರ‍್ಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, [[ಭಾರತ]]ದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾದ [[ನವ ದೆಹಲಿ]]ಯ {{convert|620|km|mi|0|abbr=off}} ಆಗ್ನೆಯ ಭಾಗದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಖಜುರಾಹೊವು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಧ್ಯಯುಗದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಹಾಗೂ ಜೈನ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ, ಮತ್ತು ಭಾರತದ "ಏಳು ಅಚ್ಚರಿಗಳ"ಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಹೆಸರು ಪುರಾತನವಾದ "ಖರ್ಜೂರವಾಹಕ" ದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಶಬ್ದವಾದ ''ಡೇಟ್ ಪಾಮ್'' ಅರ್ಥದ ''ಖರ್ಜೂರ'' ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. === ಭೌಗೋಳಿಕತೆ === ಖಜುರಾಹೊ {{Coord|24.85|N|79.93|E|}}.<ref>[http://www.fallingrain.com/world/IN/35/Khajuraho.html ಫಾಲಿಂಗ್‌ ರೇನ್ ಜಿಯೊನೊಮಿಕ್ಸ್, ಇಂಕ್, -ಖಜುರಾಹೊ]</ref> ರಲ್ಲಿದ್ದು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಸರಾಸರಿ 295 ಮೀಟರ್ (967 ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. === ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ === {{As of|2001}}ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ <ref>{{GR|India}}</ref> ಪ್ರಕಾರ 160,245ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 52ರಷ್ಟು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 48ರಷ್ಟು ಸ್ತ್ರೀಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಖಜುರಾಹೊ ಶೇಕಡ 53ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಟ್ಟಾರೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಶೇಕಡಾ 5.5ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ಶೇಕಡಾ 62ರಷ್ಟು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾ 43ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಖಜುರಾಹೊದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ಆರು ವರ್ಷದ ಕೆಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳು. == ಇತಿಹಾಸ == 27ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ (500-400 ಬಿಸಿಇ){{when|date=December 2010}} ಮ್ಲೆಚ್ಛ ದಾಳಿಕೋರರು ಅಥವಾ ದರೋಡೆಕೋರರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದತ್ತ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.{{fact|date=December 2010}} ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲ ಬರ್ಗುಜಾರ್ ರಜಪೂಥರು ಮಧ್ಯಭಾರತದತ್ತ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಇವರು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳಿದರು. ಅವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಧುಂಧಾರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹಳೆಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧುಂಧೇಲ್ ಅಥವಾ ಧುಂಧೇಲಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬುಂದೇಲರು ಅಥವಾ ಚಂಡೇಲರು ಎಂದು ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಕರೆದುಕೊಂಡರು. ಅಧಿಕಾರ ವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದವರ ಗೋತ್ರವು ಕಾಶ್ಯಪವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವರನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಬರ್ಗುಜಾರ್‌‍ಗಳೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಗುಜಾರಾ-ಪ್ರತಿಹರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತ ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 500ರಿಂದ 1300ರ ವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಬರ್ಗುಜಾ‌ರ್‌ರರು ಕಲಿಂಜರ್ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ನೀಲಕಂಠ ಮಹಾದೇವ್ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಹ ಕಟ್ಟಿದರು. ಇದನ್ನು [[ಶಿವ|ಶಿವನ ಭಕ್ತ]]ರಾಗಿ ಸಾರಿಸ್ಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಬರೋಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಂತೆಯೇ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು. ಈ ನಗರವು ಚಂಡೇಲಾ ರಜಪೂತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. 10-12ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಂದೂ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಆಳಿದ್ದರು. ಕಲಿಂಜರ್‌ ಇದು ಚಂಡೇಲಾರ ರಾಜಕೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ, ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ 200 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕಜುರಾಹೋ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕ್ರಿ.ಶ. 950ರಿಂದ 1150ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಂಡೇಲಾ ರಾಜಧಾನಿಯು ಮಹೋಬಾಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ಕಜರಾಹೋ ಸ್ವಲ್ಪದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ವೈಭವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ಕಜರಾಹೋದಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಚಂಡೇಲಾ ರಾಜರು ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜದಾನಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತಲೂ ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಎಂಟು ಬಾಗಿಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ತಾಳೆ ಜಾತಿಯ ಚಿನ್ನದ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಈ ಮೊದಲು ಸುಮಾರು 80 ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ 25 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಈಗ ಕಾಪಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಿವೆ.{{convert|20|km2|mi2|0}} ಈಗ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಕಜರಾಹೋ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಈ ದೇವಾಸ್ಥಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಅರಿವಿದ್ದು, ಅದರ ನಿರ್ವಣಗೂ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಏಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಾಡು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು. == ಶಿಲ್ಪಕಲೆ == ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಮೂರು ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಕಜುರಾಹೋ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮರಳು ಶಿಲೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರರು ಇದಕ್ಕೆ ಗಾರೆಯನ್ನು ಮಾಡದೇ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಕೂರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಈ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಘನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು. ಈ ರೀತಿಯಾದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಕೊಂಡಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧಾರಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ತೊಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ 20 ಟನ್ ತೂಕದ ಬೃಹತ್ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>"ಲೊಸ್ಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌‍ ಆಫ್ ದಿ ಕಾಮಸೂತ್ರ" ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್</ref> [[File:Khajuraho-Lakshmana temple.JPG|thumb|ಖಜುರಾಹೊದಲ್ಲಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಂಚಾಯತನ ದೇವಸ್ಥಾನನಾಲ್ಕು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇನ್ನೊಂದು ನೋಟ]] ಈ ಕಜುರಾಹೋ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳು ನೈಜತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಇವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಪಿಲಾನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಿರ್ಲಾ ಇನ್‌‍ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಆಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್‌‍ನ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ [[ಸರಸ್ವತಿ]] ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಜುರಾಹೋ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. == ಕಾಲಘಟ್ಟ == ಈ ಮೇಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನಾವಳಿಗಳನ್ನು ಡಾ. ಕನ್ಹೈಯಲಾಲ್ ಅಗರ್ ವಾಲ್ ಅವರ ಬರವಣಿಗೆಯಂತೆ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಖಜುರಾಹೊ, ಕನ್ನಯ್ಯಾ ಲಾಲ್ ಅಗರ್‌ವಾಲ್, ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್ ಇಂಡಿಯಾ, 1980 (ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ)</ref> {| class="wikitable sortable sortable" | '''Sequence''' '''ಆಧುನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು''' |'''ಮೂಲ ದೇವರು''' | '''ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು''' |- ೧ | ಚೌಸತ್‌‍ ಯೋಗಿನಿ | 64 ಯೋಗಿನಿಯರು |ಪೂರ್ವ 9ನೇ ಶತಮಾನ. |- | 2 | ಬ್ರಹ್ಮಾ | ಬ್ರಹ್ಮಾ | ಪೂರ್ವ ಗುಂಪು |- 3 | ಲಾಲ್‌ಗುಣ್ ಮಹಾದೇವ | ಶಿವಾ | ಆರೋಪಿತ 2ನೇ |- | 4 | ಮಾತಂಗೇಶ್ವರ | ಶಿವಾ | ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಆರಾಧನೆ |- 5 | ವರಾಹ | ವರಾಹ | |- | 6 | ಲಕ್ಷ್ಮಣ | ವೈಕುಂಠ ವಿಷ್ಣು | ಲಕ್ಷವರ್ಮಾ ಶಾಸನ |- | 7 | ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ | ಆದಿನಾಥ | 954 ಕ್ರಿ.ಶ ಪಾಹಿಲಿ ಶಾಸನ, [[ಖಜುರಾಹೊ|ಜೈನ ಮೂಲ]] |- | 8 | ವಿಶ್ವನಾಥ | ಶಿವಾ | 1059ರ ದಂಗೆಯ ಶಾಸನ |- | 9 | ದೇವಿ ಜಗದಂಬೆ | ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು ಆದರೆ ಈಗ ಪಾರ್ವತಿ | |- | 10 | ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ | ಸೂರ್ಯ | |- | 11 | ಕಂಡರಿಯ ಮಹಾದೇವ | ಶಿವಾ | ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂತ |- | 12 | ವಾಮನ | ವಾಮನ | ಪೂರ್ವ ಗುಂಪು |- | 13 | ಆದಿನಾಥ |ಜಿನಾ | ಜೈನ ಮೂಲ |- | 14 | ಜಾವರಿ | ವಿಷ್ಣು | ಪೂರ್ವ ಗುಂಪು |- | 15 | ಚತುರ್ಭುಜ | ವಿಷ್ಣು | ದಕ್ಷಿಣದ |- | 16 | ದೂಲದೇವ್ | ಶಿವಾ | ದಕ್ಷಿಣ ಕೊನೆ |- | 17 | ಗಂಟೆ | ಜಿನಾ | ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಕಾಲಮ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. |} ==ಶಿಲ್ಪಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆತ್ತನೆಗಳು== ಖಜುರಾಹೊ ದೇವಾಲಯಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧೀ ಅಥವಾ ಶೃಂಗಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಕೆಲವು ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಶೃಂಗಾರ ಕಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ತರಗಳ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು ತನ್ನ ಒಳಗೋಡೆಯ ಹೊರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಶೃಂಗಾರಮಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಂತಹ ಶೃಂಗಾರಮಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಹಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ದೇವರನ್ನು ನೋಡಬಯಸುವವರು ತಮ್ಮ ಲೈಂಗಿಕ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಶರೀರದ ಇತರ ಗುಣಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೇ ಬಿಟ್ಟು ಒಳಬರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿವೆ. ದೈವತ್ವವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಈ ದೇವಾಲಯದ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಲೈಂಗಿಕ ಕಾಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಶಾರೀರಿಕ ಗುಣಧರ್ಮಗಳ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರದ "ಆತ್ಮ" ದಷ್ಟೇ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಹ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕ ಲೈಂಗಿಕ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ ಎಂದೂ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದ ಬಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆ ಕಲೆಗಳು ಮಾನವರನ್ನು, ಮಾನವ ದೇಹಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲದೆ, ಜೀವನದ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವು 10% ರಷ್ಟು ಕೆತ್ತನೆಗಳು ದೇವರನ್ನು ತೋರಿಸದೇ ಕೇವಲ ಜನರ ನಡುವಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೇ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದು ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನೇ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಉಳಿದವುಗಳು ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯನ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವಿಗಳ ಹಲವು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ಸಂಗೀತಗಾರರು, ಕುಂಬಾರರು, ರೈತರು ಮತ್ತು ಇತರ ಜನಪದರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿವೆ. ಆ ಲೌಕಿಕ ಚಿತ್ರಣಗಳು ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ತುಸು ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯೆಂದರೆ, ಹಳೆಯ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆಗಳಿರುವ ಖಜುರಾಹೊ ಒಂದು "ದೇವಾಲಯ"ವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ದೇವರುಗಳ ನಡುವಿನ ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿವೆ ಎಂಬುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.liveindia.com/khajuraho/8a.html |title="ಖಜುರಾಹೊ", liveindia.com |access-date=2011-01-28 |archive-date=2013-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217101705/http://www.liveindia.com/khajuraho/8a.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಜೇಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕನ್ನಾಷ್‌‍ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ''ಕಾಮಸೂತ್ರ'' ದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕನ್ನಾಷ್ "ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮಧುರವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ಖಜುರಾಹೊ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಶೃಂಗಾರಕಲೆಯ ಪರಮಾವಧಿಯಾಗಿವೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ : "ಮನಮೋಹಕವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಗೋಡೆಯ ಹೊರಭಾಗದ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಬಳುಕುವ, ತುಂಬಿದ ನಿತಂಬ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ಸ್ತನಗಳುಳ್ಳ ಸುಂದರ ತರುಣಿಯರು ತಮ್ಮ ಸಮೃದ್ಧ ಸುಂದರ ಆಕೃತಿಯ ಆಭರಣಾಲಂಕೃತ ಶರೀರವನ್ನು ಅಮೋಘವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ತುಂಬು ಮೈಯ ''ಅಪ್ಸರೆಯರು'' ಶಿಲೆಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ ತಮ್ಮ ಮುಖಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಾದನಗಳನ್ನು ಲೇಪಿಸುತ್ತಿರುವ, ತಮ್ಮ ಕೇಶರಾಶಿಯನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ, ಆಟವಾಡುತ್ತಿರುವ, ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನಡುಕಟ್ಟನ್ನು ಎಡೆಬಿಡದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೆರೆದು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭೋಗವಿಲಾಸೀ ಸ್ವೇಚ್ಛಾಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಸ್ವರ್ಗಸದೃಶ ಸುಂದರ ಅಪ್ಸರೆಯರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಒತ್ತೊತ್ತಾಗಿ ದಟ್ಟವಾದ ಗೃಧ್ರ ಸಿಂಹಗಳ ಸಾಲು, ಕಾಪಾಡುವ ದೇವರ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ, ಬೆಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ''ಮೈಥುನ'' ಗಳ ಅಥವಾ ಪ್ರೇಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೋಡಿಗಳೂ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿವೆ" <gallery widths = "160px" heights = "150px" > Image:Kandariya mahadeva temple.jpg <!--| thumb -->| Kandariya Mahadeva temple <!-- in the following image, I removed |thumb| attribute originally in [[image]] tag --> Image:Khajuraho 043A.jpg | Chaturbuj Temple Image:Lakshman Temple 3.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 4.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 5.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 6.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 8.jpg | Lakshman temple Image:Lakshman Temple 9.jpg | Lakshman temple Image:Khajuraho outside wall.jpg | Outside wall of one of the temples </gallery> ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು "''ಕಾಮಸೂತ್ರ'' ದೇವಾಲಯ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದೆ. ಇವುಗಳು ಅತೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಚಿತ್ರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಇವುಗಳು ವಾತ್ಸಾಯನನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾಮಸೂತ್ರಗಳ ತತ್ವಚಿಂತನೆಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. "ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಅನಿವರ್ಚನೀಯ ಮೋಹಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ದೈವಿಕ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತತೆ, ಸಮೃದ್ಧತೆಯ ಅಧ್ಬುತ ಸಂಯೋಗದ ಕಲಾಕೃತಿ"ಗಳಾಗಿ ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮಾನವರ ಜನ್ಮ ನೀಡುವ (ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭೋಗಾಸಕ್ತ ಜೀವನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಸಹಿತ ಆಧಾರವನ್ನು ಹುಸಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯೋದ್ಧೇಶದಿಂದ ಕಡೆದ ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಇತರರಿಗೆ ಕೇಡನ್ನೆಣಿಸುವ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ "ಸಾಂಕೇತಿಕ-ಮನೋಜ್ಞ ರೇಖಾಕೃತಿಗಳು ಅಥವಾ ''ಯಂತ್ರಗಳು'' ". ಸ್ವಭಾವ ಸಹಜ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಇಂದ್ರಿಯಾತೀತ ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಲೈಂಗಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದು ಪುರುಷನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಭುವಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ''ಅಲಂಕಾರ'' ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | author=McConnachie, James | title=The Book of Love, the Story of the Kamasutra | publisher=Metropolitan Press | year=2005 | pages=46–47}}</ref> ದೈವಿಕ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 950 ಮತ್ತು 1150ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಾಂದೇಲ ಸಾರ್ವಭೌಮರು ಈ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮುಘಲ]]ರ ವಿಜಯೋತ್ಸವಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಹುಡುಗರು ತಾವು ಪುರುಷತ್ವ ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ''ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ'' ವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಭೋಗಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇವರನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಗೃಹಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ತಯಾರುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಖಜುರಾಹೊ ಅಲೆಕ್ಸ್ ಈವನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಾಗಿ "ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ಜಗತ್ತುಗಳು" ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲ್ಲುಕುಟಿಗ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಯೋರ್ವನು ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಅದ್ಭುತವಾದ ಶಿಲ್ಪಕಲಾನೈಪುಣ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ರಚನಾ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ತನ್ನ ಪರಿಣತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅದೆಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಪ್ರಮಾಣದ ನಡೆದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಕರಡು ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಇವನು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಸಹಾ ರಚಿಸಿದ್ದನು.<ref>"ಲೊಸ್ಟ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌‌‍ ಆಫ್‌ ದಿ ಕಾಮ ಸೂತ್ರ" ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್‌</ref> ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಈತನಿಗೆ ಸುಮಾರು 60 ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗಿದ್ದವು. ರೋಜರ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಲೆನ್ಹರ್ ಕೂಡಾ ಕಲ್ಲುಗಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಜಲಜಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 400 ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ಗಣಿಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಇವರು 12 ಗಣಿಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು 22 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬಳಸಿದ್ದರು.<ref>ಲೆಹನರ್‌, ಮಾರ್ಕ್‌ ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಪಿರಾಮಿಡ್ಸ್‌‍, ಲಂಡನ್‌: ಥೇಮ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಹಡ್ಸನ್‌ (1997)p.202-225 ISBN 0-500-05084-8.</ref> ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನೂರಾರು ನುರಿತ ಶಿಲ್ಪಕಾರರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. <gallery> File:Khajurao Pan1.jpg|ಶಿರ್ಷಿಕೆ 1 </gallery> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == ಖಜುರಾಹೊ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಂದು ಉದ್ಯಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 1947ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಭಾರತವು ಪಡೆದಾಗ ಈ ಭೂದೃಶ್ಯವು ಅರೆ-ಮರುಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಭೂಮಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುವಂತಿದ್ದ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವು ಈಗ ಹುಲ್ಲುಮೆದೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ದಟ್ಟವಾದ ಗುಲಾಬಿಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಂಗ್ಲಿಷರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಂದರ್ಶಕರಿಂದ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಇದು ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಕಾಲದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಪುರಾತನ ಕುರುಹುಳ್ಳ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಖಜುರಾಹೊ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಉದಯಿಸಿವೆ. ಮೂಲ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳ ಚಿತ್ರಣ ಯಾವುದಿರಬಹುದ್ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಹಲವು ಪರಿವಾರಗಳ ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗಗಳು ಈ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಹತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಬಹುತೇಕ ವೃಕ್ಷೋದ್ಯಾನವನಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಇವುಗಳು ಹುಲ್ಲುಹಾಸುಗಳನ್ನಾಗಲೀ, ಹೂಬಿಡುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಖಜುರಾಹೊ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಪ್ರತೀ ದಿನ ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು ಎರಡನೇ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು [[ಹಿಂದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿದ್ದು ಚರಿತ್ರೆ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಈ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಕಲೆಯಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿವೆ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ದೇವಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಹೊರವಲಯದ ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಹಾಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಖಜುರಾಹೊ ನೃತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಚಿತ್ರಗುಪ್ತ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಈ ನೃತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಸುವರ್ಣಾವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>http://www.easytoursofindia.com/khajuraho_festival.htm{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಅವಿಷ್ಕಾರ == ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತದ ಪುರಾತನ ವಸ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಖಜುರಾಹೊದಲ್ಲಿ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಭೂಗತ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಿದ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅಗೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.{{when|date=November 2010}} ಈ ಅಗೆತವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನಾದರೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.iloveindia.com/indian-monuments/khajuraho-temples.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-01-28 |archive-date=2011-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116062316/http://www.iloveindia.com/indian-monuments/khajuraho-temples.html |url-status=dead }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಬಂಬಾರ್ ಬೈನಿ- ಲೌಂಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಸ್ಥಾನ. * ಕಂದಾರಿಯ ಮಹಾದೇವ * ಹೇಮಾವತಿ * ಕಲಿಂಜರ್‌ * ಬೀಜಮಂಡಲ್‌ * [[ಖಜುರಾಹೊ|ಖಜುರಾಹೊ ಜೈನ ಮಂದಿರಗಳು]] * ಶಿಲಾಯುಗದ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿ * [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]] * ಬಾಂಧವ್‌ಗಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಧ್ಯಾನವನ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಫಾನಿ ಕಾಂತ್‌ ಮಿಶ್ರಾ, '' ಕಜುರಾಹೊ:ವಿತ್ ಲೆಟೆಸ್ಟ್‌‍ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್,'' ಸಂದೀಪ್ ಪ್ರಕಾಶನ (2001) ISBN 8175741015 * ದೇವಾಂಗಣ ದೇಸಾಯಿ, ''ದಿ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಇಮೇಜರಿ ಆಫ್‌ ಖಜುರಾಹೊ'', ಪ್ರಾನ್ಸೊ-ಇಂಡಿಯನ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಪ್ರೈ.ಲಿ(1996) ISBN 81-900184-1-8 * ದೆವಾಂಗಣ ದೇಸಾಯಿ, ''ಖಜುರಾಹೊ'', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ (ಆರನೇ ಮುದ್ರಣ 2005) ISBN 978-0-19-565643-5 == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Khajuraho}} {{World Heritage Sites in India}} {{DEFAULTSORT:Khajuraho Group Of Monuments}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದು ವಿಶ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬುಂದೇಲಖಂಡ]] [[ವರ್ಗ:ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಛತರ್‌ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] nqi7i0tbnyap04sgecitcriryibx2q0 0 28540 1376776 1376280 2026-07-14T03:40:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376776 wikitext text/x-wiki '''ಗಣಕಯಂತ್ರ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ''' [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ|ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ]] ಒಂದು ಉಪಕ್ಷೇತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[:en:3D computer graphics|ತ್ರಿ-ಆಯಾಮ ಗಣಕ ಚಿತ್ರಾಭಿವ್ಯಕ್ತ]]ದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದರೂ ಇದು [[:en:2D computer graphics|ದ್ವಿ-ಆಯಾಮ ಗಣಕ ಚಿತ್ರಾಭಿವ್ಯಕ್ತ]] ಮತ್ತು [[:en:image processing|ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ]]ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ ಸಂವಹನ ಇನ್ನೂ ಸರಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಭಿವೃಧ್ಧಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ ಹಾಗು [[ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]], [[ದೃಶ್ಯಕ್ರೀಡೆ]] ಮತ್ತು [[ಆನಿಮೇಶನ್]] ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯುಂಟುಮಾಡಿದೆ. [[Image:utah teapot simple 2.png|thumb|300px|[[:en:Utah teapot|ಉಥಾ ಟೀ ಕುಡಿಕೆ]]ಯ ಆಧುನಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತ, [[:en:Martin Newell (computer scientist)|ಮಾರ್ಟಿನ್ ನೆವೆಲ್(ಗಣಕ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ನ)]]ನು ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರ ತ್ರಿ-ಆಯಾಮ ಗಣಕ ಚಿತ್ರಾಭಿವ್ಯಕ್ತದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.]] == ಸ್ಥೂಲ ನೋಟ == ಇಲ್ಲಿ ಗಣನಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರಗಳಿಂದ ದೃಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಜಾಮಿತಿಗೆ ಸಂಭಂದಿತ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಚಿತ್ರದ ಕಲಾತ್ಮಕತೆ ಹಾಗೂ ಸೌಂದರ್ಯತೆಯ ಬದಲು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣದ ಮೂಲ ಗಣನಾತ್ಮಕ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಸಂಭದಿತ ವಿಶಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: * [[:en:Scientific visualization|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟೀಕರಣ]] * [[:en:Information visualization|ಮಾಹಿತಿ ದೃಷ್ಟೀಕರಣ]] * [[:en:Computer vision|ಗಣಕ ದೃಷ್ಟಿ]] * [[:en:Image processing|ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ]] * [[:en:Computational Geometry|ಗಣನಾತ್ಮಕ ಜಾಮಿತಿ]] * [[:en:Applied mathematics|ಉಪಯುಕ್ತ ಗಣಿತ]] ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉಪಯೋಗಗಳು: *[[:en:Special effect|ವಿಶೇಷ ಎಫ್ಫೆಕ್ಟ್ಸ್]] *[[:en:Visual effects|ವಿಶ್ಯುವಲ್ ಎಫ್ಫೆಕ್ಟ್ಸ್]] *[[:en:Visual effects|ದೃಶ್ಯಕ್ರೀಡೆ]] *[[:en:Digital art|ಅಂಕೀಯ ಕಲೆ]] == ಉಪ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು == ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹೀಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು: # ಜಾಮಿತಿ: ವಸ್ತು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಯಂತ್ರಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನ. # ಆನಿಮೇಶನ್: ಚಲನೆಯನ್ನು ಯಂತ್ರಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನ. # ಚಿತ್ರಾಭಿವ್ಯಕ್ತ: ಕಿರಣಚಾಲನೆಯನ್ನು ಯಂತ್ರಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ. # ಚಿತ್ರೀಕರಣ: ಚಿತ್ರಾರ್ಜನೆ, ಚಿತ್ರಾವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನ. == ಇವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:3D computer graphics|ತ್ರಿ-ಆಯಾಮ ಗಣಕ ಚಿತ್ರಾಭಿವ್ಯಕ್ತ]] * [[:en:Cloth modeling|ವಸ್ತ್ರ ಮಾದರೀಕರಣ]] * [[:en:Computer facial animation|ಗಣಕ ಮುಖ ಸಂಸ್ಕರಣ]] * [[:en:Digital geometry|ಅಂಕೀಯ ಜಾಮಿತಿ]] * [[:en:Digital image editing|ಅಂಕೀಯ ಚಿತ್ರ ಸಂಪಾದನೆ]] * [[:en:Geometry processing|ಜಾಮಿತೀಯ ಸಂಸ್ಕರಣ]] * [[:en:Graphics processing unit|ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕ]] (GPU) * [[:en:Painter's algorithm|ಬಣ್ಣಗಾರನ ಕ್ರಮಾವಳಿ]] * [[:en:SIGGRAPH|SIGGRAPH(ಸಿಗ್ಗ್ರಾಫ್)]] * [[:en:Stanford Bunny|ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫರ್ಡ್ ಬನ್ನೀ]] * [[:en:Utah Teapot|ಉಥಾ ಟೀ ಕುಡಿಕೆ]] == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * [[:en:James D. Foley|ಫೋಲೇ]] ''ಮತ್ತಿತರರು''. ''[[:en:Computer Graphics: Principles and Practice|Computer Graphics: Principles and Practice]]''. * ಶಿರ್ಲೇ. ''Fundamentals of Computer Graphics''. * ವ್ಯಾಟ್. ''3D Computer Graphics''. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *[http://accad.osu.edu/~waynec/history/lessons.html ಗಣಕಯಂತ್ರ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮತ್ತು ಆನಿಮೇಶನ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070405172134/http://accad.osu.edu/~waynec/history/lessons.html |date=2007-04-05 }} *[http://hem.passagen.se/des/hocg/hocg_1960.htm ''ಗಣಕಯಂತ್ರ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಇತಿಹಾಸ'' ಲೇಖನಗಳ ಸರಣಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302154206/http://hem.passagen.se/des/hocg/hocg_1960.htm |date=2007-03-02 }} == ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಕೊಡುಗೆ == *[http://gruvi.cs.sfu.ca/ Computer Graphics Usability and Visualization Group at Simon Fraser University] *[http://i2.cs.hku.hk/GraphicsGroup/index.php Computer Graphics Group at The University of Hong Kong] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601232711/http://i2.cs.hku.hk/GraphicsGroup/index.php |date=2009-06-01 }} *[http://www.cs.berkeley.edu/b-cam/ Berkeley Computer Animation and Modeling Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013213232/http://www.cs.berkeley.edu/b-cam/ |date=2007-10-13 }} *[http://graphics.berkeley.edu/ Berkeley Computer Graphics] *[http://www.cs.bris.ac.uk/Research/Graphics/ Bristol University Computer Graphics Group] *[http://www.cs.columbia.edu/cg C²G² at Columbia University] *[http://cvit.iiit.ac.in Center for Visual Information Technology,IIIT Hyderabad] *[http://www.multires.caltech.edu/ Caltech Multi-Res Modeling Group] *[http://graphics.cs.cmu.edu/ Carnegie Mellon Graphics Lab] *[http://www.cs.technion.ac.il/~cggc Center for Graphics and Geometric Computing at Technion Israel Institute of Technology, Haifa, Israel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607060149/http://www.cs.technion.ac.il/~cggc/ |date=2011-06-07 }} *[http://www.mpi-inf.mpg.de/departments/d4/ Computer Graphics Department at Max-Planck-Institut fur Informatik] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610184922/http://www.mpi-inf.mpg.de/departments/d4/ |date=2007-06-10 }} *[http://www.computer-graphics.be/ Computer Graphics Department at Haute Ecole Albert Jacquard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914034849/http://computer-graphics.be/ |date=2017-09-14 }} *[http://graphics.cs.brown.edu/ Computer Graphics Group at Brown] *[http://www.rwth-graphics.de Computer Graphics Group at RWTH Aachen University] *[http://www.eecs.harvard.edu/graphics/ Computer Graphics at Harvard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110608211742/http://www.eecs.harvard.edu/graphics/ |date=2011-06-08 }} *[http://graphics.usc.edu/cgit/index.php Computer Graphics and Immersive Technologies Laboratory at USC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923050320/http://graphics.usc.edu/cgit/index.php |date=2017-09-23 }} *[http://gl.ict.usc.edu/ Graphics Lab of Institute for Creative Technologies at USC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718190020/http://gl.ict.usc.edu/ |date=2019-07-18 }} *[http://cg.kaist.ac.kr/ Computer Graphics Laboratory at Korea Advanced Institute of Science and Technology (KAIST)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708173122/http://cg.kaist.ac.kr/ |date=2007-07-08 }} *[http://www.tecgraf.puc-rio.br Computer Graphics Group at PUC-Rio] *[http://cg.cs.uni-bonn.de/ Computer Graphics Group at University of Bonn] *[http://www.cs.virginia.edu/~gfx Computer Graphics Group at University of Virginia] *[http://nis-lab.is.s.u-tokyo.ac.jp/index-e.html Computer Graphics Laboratory at University of Tokyo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719224946/http://nis-lab.is.s.u-tokyo.ac.jp/index-e.html |date=2011-07-19 }} *[http://www.cs.utexas.edu/users/graphics/ Computer Graphics Laboratory at UT Austin] *[http://graphics.ethz.ch/ Computer Graphics Laboratory at ETH Zurich] *[http://www.cs.rice.edu/~jwarren/graphics.html Computer Graphics / Geometric Design Group at Rice] *[http://www.cs.columbia.edu/graphics/top.html Computer Graphics and User Interfaces Lab at Columbia University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070818082745/http://www1.cs.columbia.edu/graphics/top.html |date=2007-08-18 }} *[http://www.cs.purdue.edu/cgvlab/ Computer Graphics and Visualization Lab at Purdue University] *[http://www.cs.utah.edu/graphics/ Computer Graphics and Visualization Lab at University of Utah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205055958/http://www.cs.utah.edu/graphics/ |date=2014-12-05 }} *[http://www.cs.wisc.edu/graphics/GraphicsWeb/index.html Computer Graphics and Visualization Lab at University of Wisconsin] *[http://www.graphics.cornell.edu/ Cornell University Program of Computer Graphics] *[http://www.dgp.toronto.edu/ Dynamic Graphics Project at University of Toronto] *[http://www.geometrie.tuwien.ac.at/ig/ Geometric Modeling and Industrial Geometry Group at Technische Universitat Wien] *[http://www.cg.tuwien.ac.at/research/ The Institute of Computer Graphics and Algorithms at Technische Universitat Wien] *[http://www.cs.unc.edu/Research/ProjectIndex/GraphicsImage.html Graphics and Image Analysis at UNC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110523104516/http://www.cs.unc.edu/Research/ProjectIndex/GraphicsImage.html |date=2011-05-23 }} *[http://cg.cs.tsinghua.edu.cn/ Graphics and Geometric Computing Group at Tsinghua University] *[http://graphics.cs.uiuc.edu/ Graphics@Illinois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010201203100/http://graphics.cs.uiuc.edu/ |date=2001-02-01 }} *[http://grail.cs.washington.edu/ GRAIL at University of Washington] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110426072942/http://grail.cs.washington.edu/ |date=2011-04-26 }} *[http://www-gravir.imag.fr GRAVIR at iMAGIS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061219013441/http://www-gravir.imag.fr/ |date=2006-12-19 }} *[http://www.cs.umd.edu/gvil GVIL at University of Maryland, College Park] *[http://www.gvu.gatech.edu/ GVU Center at Georgia Tech] *[http://graphics.cs.ucdavis.edu/ IDAV Visualization and Graphics Research Group at UC Davis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110204192549/http://graphics.cs.ucdavis.edu/ |date=2011-02-04 }} *[http://imagine.uniandes.edu.co IMAGINE Research Group at Universidad de los Andes, Bogotá, Colombia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626070206/http://imagine.uniandes.edu.co/ |date=2007-06-26 }} *[http://www.cs.ubc.ca/labs/imager/ Imager Laboratory at University of British Columbia] *[http://groups.csail.mit.edu/graphics/ MIT Computer Graphics Group] *[http://www.mrl.nyu.edu/ MRL at NYU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110408232954/http://mrl.nyu.edu/ |date=2011-04-08 }} *[http://www.cs.princeton.edu/gfx/ Princeton Graphics and Geometry Group] *[http://graphics.stanford.edu/ Stanford Computer Graphics Laboratory] *[http://graphics.ucsd.edu/ UCSD Computer Graphics Laboratory] *[http://vision-research.vanderbilt.edu/ Vision Research Center at Vanderbilt] *[http://www.inigraphics.net/ INI-GraphicsNet international network] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Computer graphics|*]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಕಲೆ]] 1pid59xp5aq6n0kql8i2rjpl7ijwzdz 0 35993 1376751 1376174 2026-07-13T14:17:03Z ~2026-39439-36 100514 ದೋಣಿ 1376751 wikitext text/x-wiki '''ಡೋಣಿ''' ==ತಿರುವು== ಧಾಶ್ಯಾಳ ಹತ್ತಿರ ಕುಡ್ಡ ಡೋಣಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯನದಿ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಯಕ್ಕುಂಡಿ ಮತ್ತು ಕಾತ್ರಾಳ ಬೃಹತ್ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ ಹಿರೆಹಳ್ಳದ ಮುಖಾಂತರ ಬಿದರಿ ಹತ್ತಿರ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರವಾಡ ಹತ್ತಿರ 6 ಕಿ.ಮೀ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆ ಮಮದಾಪುರವನ್ನು ತುಂಬಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನದಿಗಳು]] 5itogkb4c13i54pa6efzykau3zwjs6a 1376752 1376751 2026-07-13T14:17:55Z Quinlan83 70095 Restored revision 1376174 by [[Special:Contributions/~2026-37862-01|~2026-37862-01]] ([[User talk:~2026-37862-01|talk]]): Restore (TwinkleGlobal) 1376752 wikitext text/x-wiki '''ಡೋಣಿ''' ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ [[ಸಾಂಗ್ಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಜತ್ತ]] ಹತ್ತಿರ ಖೋಜನವಾಡಿ ಊರಲ್ಲಿ ==ತಿರುವು== ಧಾಶ್ಯಾಳ ಹತ್ತಿರ ಕುಡ್ಡ ಡೋಣಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯನದಿ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿದರೆ ಯಕ್ಕುಂಡಿ ಮತ್ತು ಕಾತ್ರಾಳ ಬೃಹತ್ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ ಹಿರೆಹಳ್ಳದ ಮುಖಾಂತರ ಬಿದರಿ ಹತ್ತಿರ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರವಾಡ ಹತ್ತಿರ 6 ಕಿ.ಮೀ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆ ಮಮದಾಪುರವನ್ನು ತುಂಬಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನದಿಗಳು]] fja9uww8oylaiw0gb72i4lxxoyfrmyj 10 73821 1376791 1073313 2026-07-14T08:56:14Z Milenioscuro 12959 1376791 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{{1}}} | name = Eritrea | top = 18.4 | bottom = 12.0 | left = 36.0 | right = 43.8 | image = Eritrea adm location map.svg | image1 = Eritrea relief location map.svg }}<noinclude><!-- -- The above switch-statement branches by text in parameter #1, -- returning the associated value after each equals sign ("="). --> {{Location map/Info}} {{Documentation}} [[ವರ್ಗ:Location map by country templates|Eritrea]] [[ವರ್ಗ:Eritrea templates| ]] </noinclude> ck84u8rbw7wm90omrf327gp9ibefay4 0 78504 1376763 1342046 2026-07-13T17:58:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376763 wikitext text/x-wiki {{Italic title}}{{Taxobox | name = ''ಕಾಯಿ ಧೂಪ'' | image = Canarium strictum Govindoo.jpg | regnum = Plantae | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = Eudicots | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Sapindales]] | familia = [[Burseraceae]] | genus = ''[[Canarium]]'' | species = '''''C. strictum''''' | binomial = ''Canarium strictum'' | binomial_authority = [[William Roxburgh|Roxb.]] }} '''ಕಾಯಿಧೂಪ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ಗಳ 5000' ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮರ<ref>{{cite web|url= http://reset.nu/products/incense-and-smudging/incense-resins/canarium-strictum| title= Genus: Burseraceae (Copal family)}}</ref>. ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ಹೆಸರು ಬ್ಲಾಕ್ ಡಮ್ಮಾರ್ ಟ್ರೀ. ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ== ಕೆನೇರಿಯಮ್ ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟಮ್ ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರುಳ್ಳ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಚೆಲುವಾದ ಮರ. ಬರ್ಸೆರೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ<ref name=ES1311>{{Cite journal|url=http://www.ecologyandsociety.org/vol13/iss2/art11/|title=Regional Variation in Non-Timber Forest Product Harvest Strategies, Trade, and Ecological Impacts: the Case of Black Dammar (Canarium strictum Roxb.) Use and Conservation in the Nilgiri Biosphere Reserve, India|first1=Anita|last1=Varghese|first2=Tamara|last2=Ticktin|journal=Ecology and Society|volume=13|issue=2}}</ref>. ಮಂಡಧೂಪ ಇದರ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮ. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಇದರ ಕಾಂಡ ನೇರ. ಬಣ್ಣ ಬಿಳಿ. ಎಲೆಗಳು ಸಂಯುಕ್ತಮಾದರಿಯವು; ಜೋಡಣೆ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾದರಿಯದು. ಎಲೆಗಳು ಎಳೆಯವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅಚ್ಚಹಳದಿ ಬಣ್ಣದವಾಗಿದ್ದು ಬರಬರುತ್ತ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. ಹೂಗಳು ಭಿನ್ನಲಿಂಗಿಗಳು ಅಥವಾ ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳು ; ಎಲೆಗಳ ಕಂಕುಳಲ್ಲೋ ಇಲ್ಲವೆ ರೆಂಬೆಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲೋ ಇರುವ ಸಂಕೀರ್ಣಮಾದರಿಯ ಹೂಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ಪುಷ್ಪಪತ್ರಗಳು 3, ದಳಗಳು 3, ಕೇಸರುಗಳು 6. ಅಂಡಾಶಯ ಉಚ್ಚಸ್ಥಾನದ್ದು. ಫಲ ಅಷ್ಟಿಫಲ ಮಾದರಿಯದು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಕಾಯಿಧೂಪದ ಕಾಂಡದಿಂದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹೊಳೆಯುವ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ [[ರಾಳ]] ಒಸರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೆರುಗೆಣ್ಣೆ, ಸೀಸೆಗಳ ಮುಚ್ಚಳವನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಅರಗು ಮುಂತಾದವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ [[ದೋಣಿ]]ಗಳ ಹಲಗೆಗಳ ಸಂದನ್ನು ನೀರು ಸೋರದಂತೆ ಮುಚ್ಚಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಗಾಯಮಾಡಿ, ಮರದ ಬುಡದ ಸುತ್ತ ಬೆಂಕಿಯಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ತೊಗಟೆ ಮತ್ತು ಹೊರಪದರ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿ ಸುಮಾರು 2 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಗಾಯಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ರಾಳ ಒಸರಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url= http://reset.nu/products/incense-and-smudging/incense-resins/canarium-strictum| title=Canarium strictum (Dammar)|publisher=RESET,Iboga, Shamanic tools, Arts & Info}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.ijcs.uaic.ro/pub/IJCS-12-23-Meena.pdf|title=Future Prospects For The Critically Endangered Medicinally Important Species, Canarium Strictum Roxb. A Review|first1=Desha|last1=Meena|first2=Nagarajan|last2=Binaibabu|first3=Jesubalan|last3=Doss|journal=International Journal of Conservation Science|volume=3|issue=3|date=Jul–Sep 2012|pages=231–237|publisher=IJCS|access-date=2016-02-16|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221658/http://www.ijcs.uaic.ro/pub/IJCS-12-23-Meena.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Canarium+strictum|title=An ethnobotanical study of traditional anti-inflammatory plants used by the Lohit community of Arunachal Pradesh, India|journal= Journal of EthnoPharmacology|first=Namsa|last= ND|doi=10.1016/j.jep.2009.07.004|pmid=19607898|year=Sep 7, 2009|volume=125|issue=2|pages=234–245|last2=Tag|first2=Hui|last3=Mandal|first3=M.|last4=Kalita|first4=P.|last5=Das|first5=A.K.|display-authors=etal}}</ref> ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಸುಮಾರು 6 ತಿಂಗಳು ಕಾಲ ಈ ರಾಳ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮರದಿಂದ 10 ವರ್ಷಕಾಲ ರಾಳವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಗಾಳಿಯ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಒಡನೆ ಇದು ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕವಾದ ಹೊಳೆಯುವ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಗಾಜಿನಂಥ ಗಟ್ಟಿವಸ್ತುವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಧೂಪದ ಚೌಬೀನೆ ಸಾಧಾರಣ ಗಟ್ಟಿಯಾದುದೂ ಭಾರವಾದುದೂ ಆಗಿದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣ ಹೊಳೆಯುವ ಬೂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳುಪು, ಕೊಯ್ಯಲು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು [[ಬೆಂಕಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ]], ಹಲಗೆಗಳು, ಪ್ಲೈವುಡ್ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು== *Karthikeyan, V., and Samuel S. Gnanamanickam. "Seedling mortality in two vulnerable tree species in the sacred groves of Western Ghats, South India." Current Science 88.3 (2005): 350. *Mohan, V. R., et al. "Ethnomedicinal Plants of the Tirunelveli District, Tamil Nadu, India." Ethnobotanical leaflets 12 (2008): 79-95. {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕಾಯಿಧೂಪ}} {{Interwikineeded}} cx9vfz0d662a6f629ogmawxy2q4zwyu 0 78748 1376793 1346299 2026-07-14T09:53:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376793 wikitext text/x-wiki [[File:Glue Berry.JPG|thumb|ಚಳ್ಳೆಹಣ್ಣು]] {{taxobox |image = Cordia myxa MS 1790.jpg |regnum = Plantae |unranked_divisio = [[Flowering plant|Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Lamiales]] |familia = [[Boraginaceae]] |genus = ''[[Cordia]]'' |species = '''''C. myxa''''' |binomial = ''Cordia myxa'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |synonyms = ''Cordia obliqua''<br/> ''Cordia domestica'' |}} ಚಳ್ಳೆಹಣ್ಣು (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ [[:w:Bird plum|Bird lime]]) ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕಾಡು ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.fruitipedia.com/bird_plum%20Berchemia%20discolor.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-02-29 |archive-date=2015-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151228193754/http://www.fruitipedia.com/bird_plum%20Berchemia%20discolor.htm |url-status=dead }}</ref> ==ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ== ಸೊಳ್ಳೆ, ಬೊಟ್ಟೆ, ಚೆಡ್ಲು, ಕೆಂದಲ್, ಮಣ್ಣಡಿಕೆ, ಚಳ್ಳಂಟು,ಗೊಣ್ಣೆ ಹಣ್ಣು. ==ಇತರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ== (ಹಿಂದಿ) ಲಸುರ, (ಇಂ) ಅಸ್ಸಿರಿಯನ್ ಪ್ಲಮ್, ಬರ್ಡ್ ಲೈಮ್, (ಸಂ) ಉದ್ದಾಲಕ, ಬೌವರಕ, (ತ) ನರುವಿಲಿ, (ತೆ) ಬಂಕನೆಕ್ಕೆರ<ref>{{Cite web |url=http://theindianvegan.blogspot.in/2013/03/all-about-lasura-cordia-myxa-cordia.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-06-23 |archive-date=2016-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701194220/http://theindianvegan.blogspot.in/2013/03/all-about-lasura-cordia-myxa-cordia.html |url-status=dead }}</ref>. ==ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಂಗಡಣೆ== ಕಾರ್ಡೀಯ ಮಿಕ್ಸ ([[:w:Cordia myxa L.C. obliqua|Cordia myxa L.C. obliqua]])<ref>{{Cite web |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?11489 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-03-11 |archive-date=2016-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409160234/https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?11489 |url-status=dead }}</ref> ==ಕುಟುಂಬ== ಬೊರಾಗಿನೇಸಿ ([[:w:Boraginaceae|Boraginaceae]]) ==ಹಣ್ಣಾಗುವ ಕಾಲ== ಮೇ- ಜುಲೈ ==ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು== ಪ್ರೋಟೀನ್, ಶರ್ಕರಪಿಷ್ಟ, ಕಬ್ಬಿಣ, ಪೊಟಾಶಿಯಮ್, ಮೆಗ್ನಿಶಿಯಮ್, ಸುಣ್ಣ. ==ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು== ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಮದ್ಯ, ಕಾಯಿಗಳಿಂದ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ, ಸಾಂಬಾರ್. ==ಔಷಧೀಯ ಗುಣ== *ಹಣ್ಣು ವಿರೇಚಕ, ಮೂತ್ರವರ್ಧಕ, ಶಾಮಕ ಕಫ ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮು ನಿವಾರಕ. *ಚರ್ಮ ರೋಗ ಮತ್ತು ತುರಿಕೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ, ತಲೆಗೂದಲು ಬೆಳೆಯಲು ಉತ್ತಮ. *ಗರ್ಭಕೋಶದ ಹಾಗೂ ಯಕೃತ್ ತೊಂದರೆಗೆ ಹಣ್ಣಿನ ಔಷಧಿ. *ಚಳ್ಳೆ ಬೀಜದ ಪುಡಿಯಿಂದ ಹುಳಕಡ್ಡಿಯ ಶಮನ. *ತೊಗಟೆಯ ಕಷಾಯದಿಂದ ಅತಿಸಾರ ಹೊಟ್ಟೆನೋವು ಗುಣಮುಖ. *ಗಾಯಕ್ಕೆ ತೊಗಟೆಯ ಗಂಧ ಲೇಪನ. ==ಸಸ್ಯ ಮೂಲ, ಸ್ವರೂಪ== ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲದ ಚಳ್ಳೆಗಿಡ ೮-೧೦ ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಬಲ್ಲದು.ಇದು ಹಳ‍್ಳದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಪೊದೆ ಗಿಡ ಗಂಟಿಗಳು ಇರುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ತೆಳ್ಳನೆಯ ಇಳಿ ಬಿದ್ದ ರೆಂಬೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಡಾಕಾರದ ಚೂಪು ತುದಿಯ ದಟ್ಟ ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳು. ಚಿಕ್ಕ ಬಿಳಿ ಹೂಗೂಂಚಲು ಹಸಿರು ಕಾಯಿಗಳಿಗೆ ರೂಪಾಂತರ. ಹಳದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ತಿಳಿ ಗುಲಾಬಿ ವರ್ಣದ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆದ ಪಾರದರ್ಶಕ ಸಿಹಿ ಅಂಟಿನ ತಿರುಳು.ಒಗರು ಮಿಶ್ರಿತ ಸಾಧಾರಣ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಇದರ ಬೀಜವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ==ಸಸ್ಯ ಪಾಲನೆ== ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೨೦೦-೧೫೦೦ ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮರ. ಮರಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಗೋಡು ಮಣ್ಣು ಉತ್ತಮ. ಬೀಜ ಮತ್ತು ದಂಟುಸಸಿಗಳಿಂದ ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ. ಹಕ್ಕಿ ಕೋತಿಗಳಿಂದ ಬೀಜಪ್ರಸಾರ. ==ವಿಶಿಷ್ಟತೆ== *ಇದು ಕೋತಿ,ಅಳಿಲು ಮತ್ತು ಹಲವು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಹಣ್ಣು. *ಹಣ್ಣಿನ ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕ ತಿರುಳು ಉತ್ತಮ ಅಂಟು. *ಸೊಪ್ಪು ಪಶುಗಳಿಗೆ ಮೇವು. *ದೋಣಿ, ಆಟಿಕೆ, ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೆತ್ತನೆ ಕಲಸಕ್ಕೆ ಮರದ ಬಳಕೆ *ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ 'ಚಳ್ಳೆ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನಿಸು' ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ ಪ್ರಯೋಗ ಸಾಮಾನ್ಯ. *ಇದನ್ನು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. *ಇದರ ಮಿಡಿಯ ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. *ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟಿನ್, ಕಬ್ಬಿಣ, ಮೆಗ್ನೀಶಿಯಂ, ಪೊಟಾಶಿಯಂ ಹಾಗೂ ಸುಣ್ಣದ ಅಂಶಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. *ಮರದ ತೊಗಟೆ,ಎಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. *ಹಣ್ಣಿನ ಲೋಳೆಯು ಮೂತ್ರವರ್ಧಕವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <References/> ==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕ== http://www.ayurvediccommunity.com/AmaraEnglish.asp{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ಸಸ್ಯಗಳು]] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕಾಡು ಹಣ್ಣುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] 7mre2i4epfwimlkyq6cdlijsmrh5846 4 90682 1376755 1376400 2026-07-13T16:10:36Z MediaWiki message delivery 17558 /* Tech News: 2026-29 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1376755 wikitext text/x-wiki {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{Tech_header}} <br clear="all" /> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೭:೧೧, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೭:೦೬, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೩:೪೪, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೩೮, ೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೪೧, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೪೬, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೧೧, ೨೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೮:೦೦, ೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೩೯, ೧೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೧೬, ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೧೧, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೩೩, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೧, ೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೫೩, ೧೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೨೯, ೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೦, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೪೩, ೬ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೦೬, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೪೧, ೨೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೩೩, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೨೩, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೪೫, ೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೦೭, ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೪೯, ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೦೯, ೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೩೪, ೮ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೩೭, ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೧೦, ೨೨ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೫೫, ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೯:೦೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೫೭, ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೦೬, ೧೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೪೦, ೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೮, ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೪೨, ೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೩೫, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೨೩, ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೨೦, ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೫೧, ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೭, ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೪, ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೫೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೨, ೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೦೭, ೧೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೫೫, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೨೫, ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೭, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೧೪, ೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೩೨, ೧೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೩:೧೪, ೨೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೫೯, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೪೬, ೨೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೧೩, ೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೫೯, ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೪೬, ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೩೩, ೨೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೨೧, ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೨, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೫, ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೨೦, ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೫೫, ೩೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೪೮, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೦:೪೮, ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೦:೨೯, ೨೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೩೫, ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೨, ೫ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೫೦, ೧೨ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೫೧, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೩:೨೧, ೨೬ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೩೮, ೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೫೯, ೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೧೮, ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೮:೩೪, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೭:೧೭, ೨೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೯:೨೬, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೪೦, ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> seu6yyiay2fqfeyc9662p5p9nyy9ypx 2 93171 1376787 829288 2026-07-14T08:06:38Z Sunder143 100531 /* ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು */ 1376787 wikitext text/x-wiki == ಓಲಾ ಕ್ಯಾಬ್ಗಳು == == ಪರಿಚಯ == ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಹೆಸರು-ಓಲಾ ಮಾದರಿ-ಖಾಸಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆ-೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦; ೬ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಸ್ಥಾಪಕ-ಭಾವಿಶ್ ಅಗರ್ವಾಲ್(ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ)<ref>https://blog.olacabs.com/tag/history/</ref> [[ಚಿತ್|thumb]] ಎ.ಎನ್.ಐ ಟೆಕ್ ಪ್ರೈ ಲಿಮಿಟೆಡ್., [[ವ್ಯಾಪಾರ]], ಓಲಾದ ಹೆಸರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಭಾರತೀಯ]] ಆನ್ಲೈನ್ ​​ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲಬಂಧ ಸಂಸ್ಥೆ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಆನ್ಲೈನ್ ​​ಕ್ಯಾಬ್ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಈಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೂದೆ. ಓಲಾ ಕ್ಯಾಬ್ಗಳನ್ನು ೨೦೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩ ರಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಿಇಒ- ಭಾವಿಶ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೨೦೧೭ ರ ವೇಳೆಗೆ, ಕಂಪನಿಯು ೧೧೦ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೬೦೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಓಲಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಟೋಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. [[ದೆಹಲಿ]], [[ಪುಣೆ]], [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]] ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ಓಲಾ ಆಟೋದ ಸೌಲಭ್ಯ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಓಲಾ ಮೈಸೂರು, ಚಂಡೀಗಢ, ಇಂದೋರ್, ಅಹಮದಾಬಾದ್, ಜೈಪುರ್, ಗುವಾಹಟಿ ಮತ್ತು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಾಹನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೨೦೧೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಓಲಾದ ಮೌಲ್ಯ $ ೫ ಶತಕೋಟಿ ಇತ್ತು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ,ಓಲಾ ಕ್ಯಾಬ್ ಸುಮಾರು $೨೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]]ನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸೇವೆಯಾದ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಫೋರ್ಸ್ಶೂರ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಜೂನ್ ೨೫ ರವರೆಗೆ, ಓಲಾ ಬಳಕೆದಾರರು ಓಲಾ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ನ ಮೂಲಕ ಟೀ.ಎಫ್.ಎಸ್ ಕ್ಯಾಬ್ಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಓಲಾ ತನ್ನ ಹೊಸ ಬಸ್-ಶಟಲ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವಂತೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ.ಓಲಾ ಜಿಯೋಟ್ಯಾಗ್ ಎಂಬ ಟ್ರಿಪ್-ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <ref>https://www.savaari.com/bangalore/book-taxi?utm_source=google&utm_medium=cpc&utm_campaign=HM_Bangalore_Outstation&utm_keyword_id=kwd-5479598144&gclid=EAIaIQobChMI8OGZgeqB2QIVg5WPCh0QbgDvEAAYASAAEgL9rvD_BwE</ref> [[ಚಿತ್|thumb|ಓಲಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]] == ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ == ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಐಷಾರಾಮಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಓಲಾ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಬ್ಗಳನ್ನು ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ನ ಮೂಲಕ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಓಲಾ [[ನಗದು]] ಮತ್ತು ಹಣವಿಲ್ಲದ ಪಾವತಿಗಳ ಸೇವೆಯು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ದಿನಕ್ಕೆ ೧೫೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬುಕಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶೇಖಡ ೬೦ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಓಲಾ ತನ್ನ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಈಗ ೭೩ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಆಕ್ಸಿಯಾ ೨೦೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಟೆನ್ನೆಂಟ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೂಡಿಕೆದಾರ, ಜಪಾನಿನ ಸಾಫ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ರೂಪನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಡಾಲರ್ ಹಣವನ್ನು ಓಲಾ ಯುಎಸ್ಡಿ ೧.೧ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ಗೆ ಏರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು $೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮಾತುಕತೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಊಬರ್ನೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ಹಣವು ಬಂದೂಕುಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತವು $ ೧೨ ಬಿಲಿಯನ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಮತ್ತು ರಿಯಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಡಾಲರ್ಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತಿದೆ. ಓಲಾ ಅದರ ಚಾಲಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನಗರಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಹಣವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬುಧವಾರ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಮೂಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಹುಪಾಲು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ೧೧೦ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೈಕು, ಆಟೋ-ರಿಕ್ಷಾ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾರ್ ಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.<ref>https://cabbazar.com/</ref> == ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ == ಅದರ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ನಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಓಲಾ ಕ್ಯಾಬ್ಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಹೆಸರುಗಳು, ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಳಾಸಗಳಂತಹ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಂದೇಶದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಗೌಪ್ಯತೆ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಈ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಓಲಾಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಟಿ.ಆರ್.ಎ.ಐ ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಸಹ ಅದು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿತು. ಗಮನಾರ್ಹ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪಾರದರ್ಶಕತೆ: ತಮ್ಮ ಸಿಸ್ಟಮ್ನಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಡಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ ದೋಷಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಓಲಾವು ಮರುಪಾವತಿ ನೀಡಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ / ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಓಲಾಕ್ಯಾಬ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವರು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹ್ಯಾಕರ್ಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಓಲಾ ಕ್ಯಾಬ್ಗಾಗಿರುವ ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್: ಸ್ಥಿರ ಮೊತ್ತ- ದೂರ ಪ್ರಯಾಣ (ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ). ರೈಡ್ ಸಮಯ ಶುಲ್ಕ-ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಚಾರ್ಜ್ ಸಮಯ. ಪೀಕ್ ಬೆಲೆ -ಕ್ಯಾಬ್ಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಅವಲಂಬಿಸಿ ನೇರ ಅನುಪಾತ. ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ-ಶೇಖಡ ೫. ಸ್ವಾಚ್ ಭಾರತ್ ತೆರಿಗೆ-ಶೇಖಡ ೦.೨. ಟೋಲ್ ಶುಲ್ಕಗಳು-ರಸ್ತೆಯ ಟೋಲ್ ಜಂಕ್ಷನ್ ದಾಟಿದರೆ ಟೋಲ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ.<ref>https://www.olacabs.com/</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಭಾವಿಶ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. </ಉಲ್ಲೇಖಗಳು> </references> qnhlv93kdngakhg1b369v2okw1gfzxd 0 98478 1376794 1346545 2026-07-14T10:40:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376794 wikitext text/x-wiki '''ಚಿತ್ರಮಿತ್ರ''',<ref>[https://www.facebook.com/photo.php?fbid=1661645240580842&set=a.178196895592358.45384.100002061453530&type=3&theater, karnatakamalla.com, "ಬಣ್ಣದ ಲೋಕ",೨೨, ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೧೮, ಪು. ೧೦, 'ಚಿತ್ರಮಿತ್ರನ ಕೈಚಳಕದಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು'-ಪ್ರಭಾಕರ ಬೆಳುವಾಯಿ] </ref> ನೆಂದೇ ಭಾರತ ಹಾಗು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವ '''ಪ್ರಶಾಂತ್ ಶೆಟ್ಟಿ''', ಅಂತಾರಾಷ್ಟೀಯ ಮಟ್ಟದ ಖ್ಯಾತ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ. ತನ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ದಿನಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗೀಚುವ ಹವ್ಯಾಸ, ದೈವದತ್ತವಾಗಿ ಬಂದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಶಿಕ್ಷಕರು ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಮೆಚ್ಚಿದರು. ಶಾಲಾದಿನಗಳಲ್ಲೇ ೧,೮೦೦ ಭಂಗಿಗಳ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಹೆಮ್ಮೆಯ ತುಳು ಕನ್ನಡಿಗ, ತನ್ನ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಲೇ ಒಬ್ಬ ವಿಶಿಷ್ಠ ಕಲಾವಿದನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ರಾಕೇಶ್ ಮಾರಿಯ ರ 'ನಿವೃತ್ತಿ ವಿದಾಯ ಕೂಟ'ದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಮಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾರಿಯಾ ಬಹಳವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿದರು. ==ತಂದೆಯವರ ಹೋಟೆಲ್ ವೃತ್ತಿ== ಪ್ರಶಾಂತ್ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ತಂದೆ, 'ಎಲ್ಲೂರು ಗುಟ್ಟು ಕರುಣಾಕರ ಶೆಟ್ಟಿ' (ಗುಂಡಣ್ಣ ಶೆಟ್ಟಿ) ತಾಯಿ, 'ಸೂರತ್ಕಲ್ ಹೊಸಬೆಟ್ಟು ದುರ್ಗಾ ನಿವಾಸ ಕಸ್ತೂರಿ ಶೆಟ್ಟಿ' ದಂಪತಿಗಳ ಪುತ್ರರು. ಕರುಣಾಕರಶೆಟ್ಟಿ ಒಬ್ಬ ಯಶಸ್ವಿ ಹೋಟೆಲ್ ಉದ್ಯಮಿ. ಅವರ ಆಶೆಯಂತೆ ಹೋಟೆಲ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಗೆ ಹೋಟೆಲ್ ವೃತ್ತಿಗಿಂತ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾಯಿತು. ಶಾಲೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಬಂದಮೇಲೆ ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆಯವರ ಹೋಟೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತರೂ, ಅವರ ಮನಸ್ಸೆಲ್ಲ ಏನೆಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಯೋಚನೆಯಿತ್ತು. ==ಹಲವಾರು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ರಕ್ಷಾ ಕವಚವನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಟ್ಟರು== # ಸೇವ್ಹಿ, # ಸೊಸಾಯಿಟಿ, # ಸಿಟಡೆಲ್, # ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಶನ್, # ಐಲ್ಯಾಂಡ್, # ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್, # ಫೆಮಿನಾ, # ಟಿಂಕಲ್ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಚಿತ್ರ ಒದಗಿಸುವಿಕೆ, # ಅಮರ ಚಿತ್ರಕಥಾ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಚಿತ್ರ ಒದಗಿಸುವಿಕೆ, # ಸಂಡೆ ಅಬ್ಸರ್ವರ್ # ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್, # ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ, # ಪ್ರಿಥ್ವಿ ಥಿಯೇಟರ್ಸ್ ಮುಂಬಯಿನ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ನೆರವು, # ನ್ಯೂ ವಿಮೆನ್ ಗ್ರೂಪ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ ನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೊರ ರಕ್ಷಾಕವಚ ಚಿತ್ರ, ಕಾರ್ಟೂನ್,ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತಹ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಚಿತ್ರಗಳ ರಚನೆ,<ref>[http://chithramitra.com/index.php/2015/07/01/freelance-illustrator/, freelance-illustrator/]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> # ಹನುಮಂತನ ಚಿತ್ರ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಹನುಮಾನ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರಕ್ಕೂಮಿಕ್ಕಿದ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಬರೆದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಜರ್ಮನಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಭಾಷಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ==ಹಲವು ದಿಗ್ಗಜರ ಭಾವಚಿತ್ರ ರಚನೆ== # ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ, # ಮೂಡ್ಬಿದ್ರೆ ವಿರಾಸತ್, ಡಾ.ಮೋಹನ್ ಆಳ್ವ, # ನಿಟ್ಟೆಯ ವಿನಯ್ ಹೆಗ್ಡೆ, (೫ X ೭) ಗಾತ್ರದ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ೫ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ದಿಗ್ಗಜರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ==ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನ== ಹೋಟೆಲ್ ತಾಜ್ ನಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ತಾರೆಯವರಾದ ಅಭಿಷೇಕ್ ಬಚ್ಚನ್, ಸುಶ್ಮಿತಾ ಸೆನ್, ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ==ಅತಲ್ ಜಿ ಯವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು== '''ಯುವ ಸಂಗಮ''', ಮಲ್ಪೆ, ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಭಾರತ ರತ್ನ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜ್ ಪೆಯಿ ರವರ ೯೦ ನೇ ಜನ್ಮ ದಿನಾಚರಣೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನಾರೆಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತಮಿತ್ರ<ref>[http://chithramitra.com/index.php/about-me/, about-me]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಚಿಸಿ,ನೆರೆದಿದ್ದ ೪೦ ಸಾವಿರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳಿಸಿದರು. ==ಸದಾನಂದ ಶೆಟ್ಟಿ== ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸದಾನಂದ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಪ್ರಶಾಂತರ ಸೋದರ ಮಾವ. ಅವರ ೭೫ ನೆಯ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಅವಧೂತ ಶ್ರೀ ನಿತ್ಯಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದರು ಈ ಕೃತಿ ರಚನೆಗೆ ಸುಮಾರು ೩ ತಿಂಗಳು ಕಾಲ ಅವಿರತವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಈ ಸುಂದರ ಕೃತಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ನಿತ್ಯಾನಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಪರಮ ಭಕ್ತರಾದ, ಸಾಯನ್ ನಂದಳಿಕೆ ರತ್ನಾಕರ ಶೆಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ==ಕುವೈತ್ ನಲ್ಲಿ== "ಬಂಟರ ಸಂಘ ಕುವೈತ್" ಆಯೋಜಿಸಿದ 'ಬಂಟಾಯನ'<ref>[http://www.daijiworld.com/news/newsDisplay.aspx?newsID=450986 Kuwait: BSK 'Buntaayana' cultural gala - Rapid art, Yakshagana enthrall audience Mon, May 8 2017, Daij world.com]</ref> ಎಂಬ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಮಿತ್ರ, ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಭಾವಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿದರು ಆ ದಿನದ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದ್ದ ರಾಯಭಾರಿ,ಸುನಿಲ್ ಜೈನ ದಂಪತಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಭಾವಚಿತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಕರಾದ ೩ ಜನ ಗಣ್ಯರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಬಗೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದು ಹೀಗೆ : 'ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾನಿನ್ನು ಒಂದು ಬಿಂದು' ==ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದೆ,ಅನು ಪಾವಂಜೆಯವರ ಸಾಥಿಯಾಗಿ== 'ಚಿತ್ರಮಿತ್ರ', ಬಲುಬೇಡಿಕೆಯ ವಿಶಿಷ್ಠ ರೀತಿಯ ಕಲಾವಿದ. <ref> [https://itislikethissite.wordpress.com/2018/03/29/an-artist-of-today-chithramitra/ Shadows, An Artist of today, Chithramitra] </ref> ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಅಪಾರ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕಲೆಯಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಅಪೂರ್ವ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ, ಅವರಚಿತ್ರ ಕಲೆಯ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದೆ,ಕವಯಿತ್ರಿ, ಅನು ಪಾವಂಜೆಯವರು ಸಾಥ್ ನೀಡಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ==ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಪ್ರದರ್ಶನ== ವರ್ಷ ೨೦೧೮ ರ, ಆಗಸ್ಟ್, ೫ ರಿಂದ ೭ ರವರೆಗೆ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಿರುವ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಮಿತ್ರ ಹಾಗೂ [[ಅನು ಪಾವಂಜೆ]] ಯವರು ಭಾಗಗೊಳ್ಳುವರು. ಚಿತ್ರಮಿತ್ರ ತಮ್ಮ ೩೮ ಚಿತ್ರಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಡುವರಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನವರ ೬೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ರಚಿಸಿದ ಪೇಂಟಿಂಗ್ ಗಳನ್ನೂ ಲಂಡನ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಇಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾನಗರದ ಹೆಸರಾಂತ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಗೌರವ್ ರಾಜಾರಾಮ್ ತಮ್ಮ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಲೆಹಾಕಿದ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಗಳ "Confluence at Birla Art Gallery" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸಹಿತ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== # [http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/anuchithra-art-exhibition-in-udupi-from-jan-24/article6805170.ece ‘Anu-Chithra’ art exhibition in Udupi from Jan 24,2015,ಗಣೇಶ್ ಪ್ರಭು] # [http://canaranews.com/news/canara/Anu-Chithra-art-festival-at-Aditi-Gallery-Udupi, Anu-Chithra-art-festival-at-Aditi-Gallery-Udupi]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ: ಮುಂಬಯಿ ಕನ್ನಡಿಗರು]] cr4aac5iwcuhn8pe9rq1dmgqodg8tag 0 105704 1376779 1345010 2026-07-14T05:07:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376779 wikitext text/x-wiki [[File:POSADI GUMPE, Bayar.jpg|thumb|ಗುಂಪೆ ಗುಡ್ಡ]] ಗುಂಪೆ ಗುಡ್ಡವು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿನ]] ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ೩೦ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಬಾಯಾರು]] ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಇರುವ ಗುಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೭ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿಯೋಡು ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪಳ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.keralatourism.org/malabar/posadi-gumpe-kasaragod.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-21 |archive-date=2017-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171126034626/http://www.keralatourism.org/malabar/posadi-gumpe-kasaragod.php |url-status=dead }}</ref><ref>http://posadigumpe.blogspot.com/</ref> =ವಿವರಣೆ= ಗುಂಪೆ ಗುಡ್ಡವು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೪೮೭.೬೮ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪೊಸಡಿಗುಂಪೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುಡ್ಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ, ಕುದುರೆಮುಖ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಂಜೇಶ್ವರ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಾಡಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ [[ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು|ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು]] ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು [[ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ|ಶ್ರಾವಣ]] ಮಾಸದ ತೀರ್ಥ [[ಅಮವಾಸ್ಯೆ|ಅಮವಾಸ್ಯೆಯಂದು]] ಗುಂಪೆ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿರುವ ಗುಹೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ [[ವಿಭೂತಿ]] ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.pinterest.com/pin/856598791600146222/</ref> =ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ= ಗುಂಪೆ ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿ ಜನ ವಾಸ್ತವ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹತ್ತಿರದ ಜನರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆ [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತುಳು]], ಕನ್ನಡ[[ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ|, ಬ್ಯಾರಿ]] ಹಾಗೂ [[ಕೊಂಕಣಿ]]. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.tourtokeralam.com/posadigumpe-hill-station/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-21 |archive-date=2018-02-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220221639/https://www.tourtokeralam.com/posadigumpe-hill-station/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.onefivenine.com/india/villages/Kasaragod/Manjeshwar/Bayar{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Posadi Gumpe.jpg|thumb|]] =ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ= ಗುಂಪೆ ಗುಡ್ಡವು ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನಿಂದ ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದೊಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ. ವಿವಿಧ ಊರುಗಳಿಂದ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಹಾಗೂ ಮನೋಲ್ಲಾಸಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಧರ್ಮತಡ್ಕವು ಗುಂಪೆ ಗುಡ್ಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶ. ಜನರು [[ಚಾರಣ|ಚಾರಣಕ್ಕಾಗಿ]] ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಪೊಸಡಿ ಗುಂಪೆ ಜಲಪಾತವು ಇಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳ.<ref>https://www.google.co.in/search?q=posadi%20gumpe&rlz=1C1CHBD_enIN792IN792&oq=posadi+gumpe&aqs=chrome.0.69i59j0l3.3583j0j7&sourceid=chrome&ie=UTF-8&npsic=0&rflfq=1&rlha=0&rllag=12664163,75024900,1614&tbm=lcl&rldimm=9619439274000942977&ved=2ahUKEwiGtPvysMvdAhUG54MKHcceBRsQvS4wAHoECAAQJw&rldoc=1&tbs=lrf:!2m1!1e2!2m1!1e3!2m1!1e16!3sIAE,lf:1,lf_ui:1#rlfi=hd:;si:9619439274000942977;mv:!3m12!1m3!1d14881.671650278473!2d75.02490085!3d12.664163299999998!2m3!1f0!2f0!3f0!3m2!1i130!2i367!4f13.1;tbs:lrf:!2m1!1e2!2m1!1e3!2m1!1e16!3sIAE,lf:1,lf_ui:1</ref><ref>https://www.keralatourism.org/destination/possadi-gumpe-kasaragod/503</ref> =ಉಲ್ಲೇಖ= {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]] [[ವರ್ಗ:ಪರ್ವತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] ce480kdv7cmspgkark9gbf8pfl0t31m 0 112236 1376780 1345092 2026-07-14T05:13:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376780 wikitext text/x-wiki =ಗುತ್ತಿಗಾರು ಗ್ರಾಮ= [[ಸುಳ್ಯ]] [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ ಸುಳ್ಯದಿಂದ ಸುಮಾರು ''೨೩ಕಿ.ಮೀ'' ಕ್ರಮಿಸಿದ ನಂತರ ದೊರೆಯುವ ಕಾಜಿಮಡ್ಕದಿಂದ ಗುತ್ತಿಗಾರು ಪೇಟೆಯ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುತ್ತಿಗಾರು ಗ್ರಾಮವೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಳ್ಪ ಪೇಟೆಯವರೆಗೂ ಗ್ರಾಮದ ಗಡಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಳಲಂಬೆ, ಹೊಸೋಳಿಕೆ, ಅಂಬ್ರೋಳಿ, ಬಳ್ಳಕ, ಕಿನ್ನಕುಮೇರಿ, [[ಮೊಗ್ರ]], ಮಲ್ಕಜೆ, ಬಳ್ಪ ಕ್ರಾಸ್, ಕಮಿಲ, ತುಂಬತ್ತಾಜೆ, ದೇವಸ್ಯ, ಚತ್ರಪ್ಪಾಡಿ, ಪೂಜಾರಿಕೋಡಿ, ಪೈಕ, ಅಡ್ಡನಪಾರೆ, ಕಾಜಿಮಡ್ಕ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರವೇಶಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಹೊರವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಳ್ಪ ರಕ್ಷಿತಾರಣ್ಯವಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಕೇಂದ್ರದ ಪಕ್ಕದ ಬಾಕಿಲದಿಂದ ಬಳ್ಳಕದವರೆಗೆ ಆಗ್ನೇಯದಿಂದ ವಾಯುವ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಬಾಕಿಲ ಹೊಳೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ==ಗ್ರಾಮದ ಪರಿಸರ== ಗುತ್ತಿಗಾರು ಪಂಚಾಯತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೯ ಅಂಗನವಾಡಿ,೬ ಕಿರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ,೧ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರೌಡ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಪಶು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚತುರ್ಥಲಾಯ, ದೂರವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರ, ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲಾಖೆಯ ಕಛೇರಿ, ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿ ಮೊದಲಾದ ಸರಕಾರಿ ಕಛೇರಿಗಳಿವೆ. ಹಿದುಳಿದ ವರ್ಗದ ಹಾಸ್ಟೆಲಿದೆ. ರಬ್ಬರ್ ಬೆಳೆಯುವವರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘವಿದೆ. ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ [[ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕರ ವ್ಯವಸಾಯ ಸೇವಾ ಸಹಕಾರಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿವೆ. ==ಬೆಳೆಗಳು== ಗುತ್ತಿಗಾರು ಪಂಚಾಯತಿಯ ೧೭ ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರೊಬ್ಬರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ರಬ್ಬರ್ ಬೆಳೆಯುವ ತಾಲೂಕು.ಸುಳ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ರಬ್ಬರ್ ಬೆಳೆಯುವ ಗ್ರಾಮ ಗುತ್ತಿಗಾರೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಅಡಕೆ]],[[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗು]], [[ಗೇರುಮರ|ಗೇರು]], [[ಶುಂಠಿ]], [[ಅರಿಸಿನ|ಅರಿಶಿಣ]], ಅನಾನಸು, ಕೋಕೋ, ಬಾಳೆ ಹೀಗೇ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗೂ ತೋಟಗಾರಿಕಾಬೆಳೆಗಳಿವೆ. ಗುತ್ತಿಗಾರು ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರ್]] ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಇದೀಗ ಉತ್ತಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದ್ದು ತೀವ್ರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. =ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ದೈವಗಳು= ಮರಕತದಲ್ಲಿರುವ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯ ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಂತ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು ವಿಶೇಷ.ವಳಲಂಬೆಯ ಶಂಕಪಾಲ [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] ದೇವಾಲಯವು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾದರೂ ಮನೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂತ ದೈವಾರಾಧನೆಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನೆಯಾಗಿದೆ ಗುಳಿಗ,ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ,ಗುರುಕಾರ್ನೂರು,ಪಂಜುರ್ಲಿ,ಪುರುಷದೈವ ಹೀಗೆ ನೂರೊಂದು ದೈವ ಆರಾಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>ಸಂಪಾದಕರು-ಡಾ|ಯು.ಪಿ. ಶಿವಾನಂದ;ಪ್ರಕಾಶಕರು-ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಸುಳ್ಯ,ದ.ಕ;ವರ್ಷ-೨೦೦೩;ಪುಟ ಸಂಖ್ಯೆ (೬೫೮-೬೫೯)</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.onefivenine.com/india/villages/Dakshin-Kannad/Sulya/Guthigaru |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-02-10 |archive-date=2019-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190314043221/http://www.onefivenine.com/india/villages/Dakshin-Kannad/Sulya/Guthigaru |url-status=dead }}</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗ್ರಾಮಗಳು]] asbzjbcjltm0s72k7w9ccm4rsc9gfdq 0 122477 1376770 1343422 2026-07-13T22:39:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376770 wikitext text/x-wiki ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್ (ಐಆರ್‌ಐ) ಎಂಬುದು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಆಫ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರರ್ಸ್‌ನ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ಇದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ]] [[ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ರಾಜ್ಯ|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]], ಡಿ.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿನ ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಘವಾಗಿದೆ. ಐಆರ್‌ಐ ಅನ್ನು ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಘವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಎನ್.ಎ.ಎಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಐಆರ್‌ಐನ ಉದ್ದೇಶವು "ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ನಾವೀನ್ಯತೆ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ತಂಡಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು, ತಂಡ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ನಾವೀನ್ಯತೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ರೋಮಾಂಚಕ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು."<ref>{{Cite web |url=http://www.csiic.ca/PDF/Godin_30.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-08-25 |archive-date=2024-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422122624/https://www.csiic.ca/PDF/Godin_30.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಭಾಗದ (ಡಿ.ಇ.ಐ.ಆರ್) ಒಳಗೆ ಶಾಖೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಐಆರ್‌ಐ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಭೆಯನ್ನು ೧೯೩೮ ರ [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೨೫ ರಂದು ನಡೆಸಿತು<ref>{{Cite web |url=http://www.csiic.ca/PDF/Godin_30.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-08-25 |archive-date=2024-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422122624/https://www.csiic.ca/PDF/Godin_30.pdf |url-status=dead }}</ref>. ಐಆರ್‌ಐಯ ಮೂಲ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಹದಿನಾಲ್ಕು [[ಕಂಪನಿ/ಸಂಘ (ಕಾನೂನು )|ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮಾರಿಸ್ ಹಾಲೆಂಡ್ ಆಗಿದ್ದರು. ೧೯೪೫ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೭ ರಂದು ಐಆರ್‌ಐ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ ಲಾಭರಹಿತ ೫೦೧(ಸಿ)(೬) ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು<ref>http://www.iriweb.org/Main/About_IRI/History/Public_Site/Navigation/About_IRI/IRI_History/History.aspx?</ref>. ===ಮೂಲ ಸದಸ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳು=== *ಅಮೇರಿಕನ್ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಕಂಪನಿ *ಬಿಗೆಲೋ-ಸ್ಯಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಕಂಪನಿ *ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪೇಪರ್ ಮತ್ತು ಫೈಬರ್ ಕಂಪನಿ *ಕೋಲ್ಗೇಟ್-ಪಾಮೋಲಿವ್ ಪೀಟ್ ಕಂಪನಿ *ಕಾಲಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಐಕ್ಮನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ *ಕ್ರೇನ್ ಕಂಪನಿ *ಫಿಚ್‌ಬರ್ಗ್ ಪೇಪರ್ ಕಂಪನಿ *ಹ್ಯಾಂಡಿ ಮತ್ತು ಹರ್ಮನ್ *ಹರ್ಕ್ಯುಲಸ್ ಪೌಡರ್ ಕಂಪನಿ *ಹೂವರ್ ಕಂಪನಿ *ಜೋನ್ಸ್ & ಲಾಫ್ಲಿನ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ *ಪ್ರಾಕ್ಟರ್ & ಗ್ಯಾಂಬಲ್ *ಟೇಲರ್ ಇನ್ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಕಂಪನಿ *ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ತೈಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ==ಟೈಮ್‌ಲೈನ್== *೧೯೩೮, ಐಆರ್‌ಐ ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಭಾಗದ (ಡಿ.ಇ.ಐ.ಆರ್) ಒಳಗೆ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. *೧೯೪೫, ಐಆರ್‌ಐ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. *೧೯೪೬, ಐಆರ್‌ಐಯು ಐಆರ್‌ಐ ಪದಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. *೧೯೫೨, ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಐಆರ್‌ಐ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಫಾರ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಕೋ-ಆಪರೇಷನ್ (ಒಇಇಸಿ) ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಚುಯಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಏಜೆನ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಭೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. *೧೯೫೮, ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಅಗತ್ಯವು ಐಆರ್‌ಐಯ ಜರ್ನಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. *೧೯೬೦, ಐಆರ್‌ಐ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ಸೆಮಿನಾರ್ ಆಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಮತ್ತು ನಂತರ ವಿಶೇಷ ಉದ್ಯಮ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.hbs.edu/news/releases/renatotagiuriobituary.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-08-25 |archive-date=2012-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302223602/http://www.hbs.edu/news/releases/renatotagiuriobituary.html |url-status=dead }}</ref>. *೧೯೬೬, [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಾಲೇಜೊಂದರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಇಇಸಿ ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಐಆರ್‌ಐಯ ಸಹೋದರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​(ಇಐಆರ್‌ಎಮ್‌ಎ) ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.eirma.org/history |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-08-25 |archive-date=2022-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426050810/https://www.eirma.org//history |url-status=dead }}</ref>. *೧೯೬೮, ಯುಎಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ "ಸಂಶೋಧನೆ-ಸಂಶೋಧನೆ" ಕೇಂದ್ರಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಲು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ಎನ್‌‌ಎಸ್‌ಎಫ್) ಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಲು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ ಐಆರ್‌ಐ ಮಂಡಳಿಯು ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಸಂಶೋಧನೆ-ಆನ್-ರಿಸರ್ಚ್ (ಆರ್‌ಒಆರ್) ಉಪಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. *೧೯೭೧, ಆರ್‌ಒಆರ್ ಉಪಸಮಿತಿಯು ಐಆರ್‌ಐಯ ಕೇಂದ್ರ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: ಸಂಶೋಧನೆ-ಆನ್-ರಿಸರ್ಚ್ (ಆರ್‌ಒಆರ್) ವರ್ಕಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್‌ಗಳು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯತೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಷಯವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತದೆ. *೧೯೭೩, ಐಆರ್‌ಐಯು ಐಆರ್‌ಐ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. *೧೯೮೨, ಐಆರ್‌ಐ ಮಾರಿಸ್ ಹಾಲೆಂಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. *೧೯೮೪, [[ಶ್ವೇತ ಭವನ|ಶ್ವೇತಭವನದಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನೀತಿ (ಒಎಸ್‌ಟಿಪಿ) ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ಐಆರ್‌ಐ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. *೧೯೮೫, ಐಆರ್‌ಐ ಮತ್ತು ಅದರ ಜರ್ನಲ್ ಆರ್&ಡಿ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ವೆಚ್ಚದ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ವರದಿಯನ್ನು ಆರ್&ಡಿ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *೧೯೮೮, ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ೫೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ರಿಸರ್ಚ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಿ ರಿಸರ್ಚ್-ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. *೧೯೮೯, ಐಆರ್‌ಐ ಮಂಡಳಿಯು ಐಆರ್‌ಐ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಿಂದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. *೧೯೯೪, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷ ಕೈಗಾರಿಕೆ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಚಿಕಾಗೋದ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಕೆಲ್ಲಾಗ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶೇಪಿಂಗ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಲೀಡರ್ಸ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. *೧೯೯೫, ಐಆರ್‌ಐ ಮಂಡಳಿಯು ಯು.ಎಸ್.-ಆಧಾರಿತ ಲ್ಯಾಬ್ ಇಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. *೨೦೦೧, ಆರ್‌ಟಿಎಮ್ ಅನ್ನು ಇಂಜೆಂಟಾ ಮೂಲಕ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. *೨೦೦೩, ಐಆರ್‌ಐ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ.ಯಿಂದ ಆರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್, ವಿಎ ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. *೨೦೦೭, ಐಆರ್‌ಐ ಆರ್‌ಟಿಎಮ್ ನ ೫೦ ನೇ ವರ್ಷದ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. *೨೦೦೮, ಐಆರ್‌ಐ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕುರಿತು ನೀತಿ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು. *೨೦೧೨, ಐಆರ್‌ಐಯ ಜರ್ನಲ್, ಆರ್‌ಟಿಐ ಅನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೨ ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮರುರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. *೨೦೧೩, ಐಆರ್‌ಐ ತನ್ನ ೭೫ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. *೨೦೧೮, ಐಆರ್‌ಐ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ==ಸದಸ್ಯತ್ವ== ಐಆರ್‌ಐ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಾಂತ್ರಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭೌತಿಕ ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳ ರಚನೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆ, ಸಂಶೋಧನೆ, ವಿನ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಫೆಡರಲ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಸಹ ಸಹಾಯಕ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯು ತನ್ನ ವಿವೇಚನೆಯಿಂದ ಇತರರಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಐಆರ್‌ಐ ಈವೆಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಹಾಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಐಆರ್‌ಐಯ ಅಧಿಕೃತ ಜರ್ನಲ್, ರಿಸರ್ಚ್-ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ (ಆರ್‌ಟಿಎಮ್) ಗೆ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ<ref>http://www.iriweb.org/Main/About_IRI/Governance/Constitution_and_Bylaws/Public_Site/Navigation/About_IRI/Governance/IRI_Constitution_and_Bylaws.aspx?hkey=f05f6da3-7331-4388-be9c-885fb3077385</ref>. ==ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು== ಐಆರ್‌ಐ ದ್ವೈಮಾಸಿಕ ಜರ್ನಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಶೋಧನೆ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರ್ವಹಣೆ (ಆರ್‌ಟಿಎಮ್). ಇದು ಆರ್&ಡಿ ಯಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೂಲಕ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದವರೆಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪೀರ್-ರಿವ್ಯೂಡ್ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಜರ್ನಲ್‌ನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನೇಮಕಗೊಂಡ ಸಂಪಾದಕರ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರು ಆರ್‌ಟಿಎಮ್ ನ ದಿನನಿತ್ಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಐಆರ್‌ಐ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಇ-ಸುದ್ದಿಪತ್ರಗಳು, ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ಇತರ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಶ್ವೇತಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತದೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== *ಐಆರ್‌ಐ ಪದಕ *ಐಆರ್‌ಐ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ *ಮಾರಿಸ್ ಹಾಲೆಂಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] eqayfvmwh3eaw24p4xzwhhdmeep7ehp 0 123655 1376773 1344002 2026-07-14T01:52:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376773 wikitext text/x-wiki '''ಕ್ರಿಯಾವಾದ''' ಎಂದರೆ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದಾದ ಅನೇಕ ಅಂಗಗಳು ಅಥವಾ ಅಂಶಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು) ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆಯನ್ನು ತತ್ತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರಿನಿಂದ (ಫಂಕ್ಷನಲಿಸಂ) ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.iep.utm.edu/functism/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-01-08 |archive-date=2020-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331033000/https://www.iep.utm.edu/functism/ |url-status=dead }}</ref> ==ಅರ್ಥ== ಸಮಾಜ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಘಟಕದ ಸಾಧನೆ ಹಾಗೂ ಯಶಸ್ಸು ಅವುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ಅಂಗಾಂಗಗಳ ಅಂಶಾಂಶಗಳ-ಅವು ಭೌತಿಕ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಆಗಿರಬಹುದು. ಮಾನಸಿಕ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಕ ಆಗಿರಬಹುದು-ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಕುಂದು ಇರುವುದಾದರೆ ಸಮಗ್ರತೆಯ ಅಥವಾ ಘಟಕದ ಸು-ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬರುತ್ತದೆಂಬುದೂ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಿದ್ಧಿ ಸಮಗ್ರ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದೇ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ ಅಂಶ (ಅಥವಾ ಅಂಗ)ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದೇ ಎನ್ನುವುದು ಯೋಚನೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಾತ್ತ್ವಿಕರಲ್ಲಿ ಪಂಗಡಗಳೇ ಆಗಿವೆ. ==ಪಂಗಡ== ಕ್ರಿಯಾವಾದ ಸಮಗ್ರತೆಯ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಮಷ್ಟಿದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೌಲಿಕವಾದುದೆಂದು ಬಗೆಯುತ್ತದೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅಂಶ ಅಂಶಗಳ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನೂ ಮೌಲಿಕವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ವಾದ. ಹಾಗೆಯೇ ಭೌತಿಕವೊ ಅಭೌತಿಕವೊ ಎಂಬುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟಕಕ್ಕೂ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ ಇರುವುದೆಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ-ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ಒಂದು ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಹಾಗೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜಿe್ಞÁಸೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದುದು ಏನೆಂದರೆ ಘಟಕದಲ್ಲಿನ ರಚನೆ (ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್) ಮುಖ್ಯವೋ ಅದರ ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯ (ಫಂಕ್ಷನ್) ಮುಖ್ಯವೋ ಎನ್ನುವುದು. ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಪಂಗಡಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಬರುವುದರಿಂದ ಈ ಪಂಗಡಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ರಚನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲದ ರಚನೆಯಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಕೂಡಿಸುವ ಪ್ರಮೇಯ ಅವುಗಳ ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಗ್ರದ ಅಥವಾ ಘಟಕದ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಅಂಶಗಳ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ಧ್ಯೇಯ ಇರಲೇಬೇಕೆಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಕ್ರಿಯಾವಾದವೂ ಒಂದು ತರಹೆಯ ಮೂಲ ಸಂಕಲ್ಪವಾದ (ಟೆಲಿಯಾಲೊಜಿ) ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ==ಅರಿಸ್ಟಾಟಲಿನ ವಾದ== ಕ್ರಿಯಾವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲಿನ ವಾದ (ಆಕ್ಚುಯಾಲಿಟಿ ಥಿಯೊರಿ) ಒಂದು. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಇರವಿನ ದಶೆಗಳು ಎರಡು-ಅಂತಸ್ಥದಶೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವದಶೆ. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದರೂ ಇವು ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಂದು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಸ್ಥ ದಶೆಯಲ್ಲಿ ಇರವನ್ನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ದ್ರವ್ಯವೆಂದೂ (ಮ್ಯಾಟರ್) ಕ್ರಿಯಾದಶೆಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ರೂಪ (ಫಾರಂ) ಎಂದೂ ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಯಾವುದೊಂದು ರೂಪ ಪ್ರಕಟವಾಗಬೇಕಾದರೂ ಅದು ಇರವಿನಲ್ಲಿ ಅಂತಸ್ಥವಾಗಿರಬೇಕು. ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಅದು ವಾಸ್ತವ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾದರೆ ಅಂಶಸ್ಥವಾಗಿರುವುದು ಕ್ರಿಯಾರೂಪವಾಗಬೇಕು. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸ್ತುವಿಗೂ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯಾದ ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಗಿಡ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದು ಹೂ, ಕಾಯಿ, ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬೀಜ ಕಾರಣ. ಇದು ಉಪಾದಾನ ಕಾರಣ (ಮೆಟೀರಿಯಲ್). ಬೀಜದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಶಾಖ, ನೀರು, ಭೂಸಾರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಮೂಹ ನಿಮಿತ್ತ ಕಾರಣ (ಎಫಿಷಂಟ್). ಗಿಡದ ವಿನ್ಯಾಸ ಭಾವಕಾರಣ (ಫಾರ್ಮಲ್). ಫಲಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ದಿಗೊಳಿಸುವುದು ಅಂತಿಮ ಕಾರಣ (ಫೈನಲ್) ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಜನ ಕಾರಣ. ಪ್ರಕೃತಿ ಪರಿಣಾಮಗೊಳ್ಳಲು ನಾಲ್ಕೂ ಅಗತ್ಯ. ಹೀಗೆ ಪರಿಣಾಮಗೊಳ್ಳುವ ಸತ್ತನ್ನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಎಂಟೆಲಿಕಿ ಎಂದು ಕರೆದಿರುತ್ತಾನೆ.<ref>https://plato.stanford.edu/entries/functionalism/</ref> ==ಸಾಂಖ್ಯ ಪರಿಣಾಮವಾದ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ಕ್ರಿಯಾವಾದವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುವ ವಾದವೆಂದರೆ ಸಾಂಖ್ಯ ಪರಿಣಾಮವಾದ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಸ್ಥವಾಗಿರುವುದು ವಾಸ್ತವ ವಿಶ್ವವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಂಖ್ಯಕ್ಕೂ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೂ ಸಾಮ್ಯವಿದೆ. ಸಾಂಖ್ಯದರ್ಶನ ವಿವರಿಸುವ ಪರಿಣಾಮ ಕ್ರಿಯೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಸಾಂಖ್ಯ ದರ್ಶನವು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹುವಾಗಿ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ==ಪುರುಷ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾರೂಪ== ಭಾರತದ ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ರಿಯಾವಾದ ಜೈನ ದಾರ್ಶನಿಕರದು. ಇವರದು ಸಾಂಖ್ಯರದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದದ್ದು. ಸಾಂಖ್ಯರುವ ಪ್ರಕೃತಿ ಮಾತ್ರ ಕ್ರಿಯಾರೂಪವಾದದ್ದು, ಪುರುಷ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಾರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜೈನರಾದರೋ ಪುರುಷ ಕ್ರಿಯಾರೂಪನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಬೌದ್ದ ರೂಪ== ಭಾರತದ ಬೌದ್ದರು ಪರಮ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಗಳು. ಇವರ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದ ಯಾವೂದೂ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾವುದೊಂದನ್ನಾಗಲಿ ಅದು ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕಾದರೂ ಅದರು ಅರ್ಧಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಕ್ರಿಯಾರೂಪವೇ ವಾಸ್ತವರೂಪ. ಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದ ಆತ್ಮನನ್ನು ಇವರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಸಕಲವೂ ಸದಾ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಕಲವೂ ಕ್ಷಣಿಕ ಎಂಬುದು ಇವರ ಮೂಲತತ್ತ್ವ. ==ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕತೆ== ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಬಗೆಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕೊಟ್ಟ ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತಾತ್ತ್ವಿಕರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಧ್ಯೇಯವಾದಿಗಳು, ಸತ್ ತತ್ತ್ತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಸತ್ತಿನ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕೂಡಿಸುವುದು ಅವೆರಡರಲ್ಲೂ ಅಂತಸ್ಥವಾದ ಧ್ಯೇಯ. <ref>https://www.nyu.edu/gsas/dept/philo/faculty/block/papers/functionalism.html</ref>ಆ ಧ್ಯೇಯವೇ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಉದ್ದೇಶ. ಅದನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದೇ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಅಂಶಗಳ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪರಮಧ್ಯೇಯ. ಆ ಧ್ಯೇಯವೇ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಉದ್ದೇಶ. ಅದನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದೇ ಸಮಗ್ರ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಮತ್ತು ಅಂಶಗಳ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪರಮಧ್ಯೇಯ. ಈ ಧ್ಯೇಯ ವಾದವನ್ನು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕ್ರಿಯಾವಾದವೆಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ಕ್ರಿಯಾವಾದ ಚಿತ್‍ಪ್ರಧಾನವಾದಕ್ಕೂ ಏಕತಾವಾದಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿರುವಂತೆ ವಾಸ್ತವವಾದಕ್ಕೂ ಅನೇಕತಾವಾದಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾತ್ತ್ವಿಕನಾದ ಹೆಗೆಲನ ತತ್ತ್ವ ಚಿತ್‍ಪ್ರಧಾನ ಏಕತಾವಾದವಾದರೆ, ಜರ್ಮನಿಯ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ತಾತ್ವಿಕನಾದ ಷೋಪೆನ್‍ಹೌರನದು ಸಂಕಲ್ಪ ಪ್ರಧಾನ ಕ್ರಿಯಾವಾದ. ಜೇಮ್ಸ್ ವಾರ್ಡ್ ಎಂಬ ಆಂಗ್ಲೇಯನ ತತ್ತ್ವ ಚಿತ್‍ಪ್ರಧಾನ ಅನೇಕತಾವಾದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ.<ref>https://www.thoughtco.com/functionalist-perspective-3026625</ref> ಪಪ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಎಂಬುವನ ವಿಕಾಸವಾದ ವಾಸ್ತವಕ್ರಿಯಾವಾದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ ಎ.ಎನ್. ವೈಟ್‍ಹೆಡ್ ಆಧುನಿಕ ಕ್ರಿಯಾವಾದಗಳನ್ನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ಕ್ರಿಯಾವಾದದೊಡನೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇವನದು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಾಸ್ತವವಾದ, ಇನ್ನೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಧ್ಯೇಯವಾದ; ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅದು ಏಕತಾವಾದ, ಇನ್ನೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನೇಕತಾವಾದ, ಹೀಗೆ ಅದು ಅನೇಕ ದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯಾವಾದ. ಆತ ತನ್ನ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಗ್ರಂಥಕ್ಕೆ ಪೋಸಸ್ ಅಂಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಗತಿಗೆ ಆದ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.<ref>https://www.tutor2u.net/sociology/topics/functionalism</ref> ==ವಿಲಿಯಮ್ ಜೇಮ್ಸ್‍ನ ಫಲವಾದ== ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವಿಕಾಸವಾದ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಯಾವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ ತಾಳಿತು. ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯದ ಉಳಿವಿಗೂ ಬೆಳೆವಿಗೂ ಕಾರಣ. ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡದ್ದು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ್ದು ಅಳಿಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಅಂಗರಚನೆ ಈ ಹೊಂದಿಕೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಿನ ಕುದುರೆಯ ವಂಶಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾದ ಪ್ರಾಣಿಯ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮುಂಗೊರಸಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾದ ಹಿಂಗೊರಸುಗಳಿದ್ದುವು. ಈ ಹಿಂಗೊರಸುಗಳಿಂದ ಅದರ ಓಟಕ್ಕೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಅನುಕೂಲವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಅವು ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಣ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಈಗ ಕೇವಲ ಅವಶೇಷಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಹೀಗೆಯೇ ತೀರ ಸರಳವಾದ ಜೀವಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಕೀರ್ಣ ದೇಹಪಡೆದ ಮಾನವನವರೆಗೆ, ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅಂಗಗಳ ಮತ್ತು ಇಡೀ ದೇಹದ ರಚನೆ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಡಾರ್ವಿನ್ನನ ವಿಕಾಸವಾದದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೊಸಬಗೆಯ ಕ್ರಿಯಾವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ತಾತ್ತ್ತ್ತ್ವಿಕನಾದ ಬರ್ಗ್‍ಸನ್ನನ ಸೃಷ್ಟ್ಯಾತಂಕ ಕ್ರಿಯಾವಾದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಕ್ರಿಯಾವಾದವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವ ಅಮೇರಿಕದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಜಾನ್ ಡ್ಯೂಯಿ. <ref>https://www.betterhelp.com/advice/psychologists/pragmatism-functionalism-and-william-james-psychology/</ref>ಸತ್ತಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಾಗಲಿ ಸತ್ತ್ವವಿರುವುದು ಅದರ ಕ್ರಿಯಾಕಾರಿತ್ವದಲ್ಲೇ-ಎಂಬುದು ಇವರ ವಾದ. ಯಾವುದಾದರೂ ಇದೆ ಎಂದು ನಾವು ಬಗೆಯಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಯಾವ ಭಾವನೆಯನ್ನೇ ಆಗಲಿ ಅದು ಸತ್ಯ ಎಂದು ನಾವು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಬೇಕಾದೆ ಅದರಿಂದ ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಫಲ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವುದೇ ಸತ್ಯದ ಹೆಗ್ಗುರುತು. ಜ್ಞಾನ ಕೇವಲ ಬೆಳಕಲ್ಲ, ಅದು ಒಂದು ಶಕ್ತಿ, ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕ ಸಾಧನ ಅಥವಾ ಕರಣ. ಆದ್ದರಿಂದ ಡ್ಯೂಯಿ ತನ್ನ ಜ್ಞಾನತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕರಣತತ್ತ್ವವೆಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11763887</ref> ಡ್ಯೂಯಿಗೆ ಪ್ರೇರಕವಾದದ್ದು ವಿಲಿಯಮ್ ಜೇಮ್ಸ್‍ನ ಫಲವಾದವೆಂಬ ಕ್ರಿಯಾವಾದ.<ref>https://psychology.fas.harvard.edu/people/william-james{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ನೋಡಿ== *[https://kn.wikisource.org/s/2rn ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕ್ರಿಯಾವಾದ] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು]] 9a44jybcavfauc2tn5b7w8xcyrn5qks 0 138569 1376778 1344955 2026-07-14T04:58:14Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376778 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer | name       = ಗೀತಾ ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ | image = Geeta Rao Gupta.jpg | imagesize = | caption = ಗೀತಾ ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ | pseudonym = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | alma_mater = [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]],ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | spouse = | children = | relatives = | occupation = | nationality = | period = | genre = | subject = | movement = | debut_works = | awards = | influences = | influenced = | signature = |website = | footnotes = }} '''ಗೀತಾ ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ''' ರವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ಮುಂಬೈ|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಲಿಂಗ, ಮಹಿಳಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಏಡ್ಸ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಬಾಲಕಿಯರ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ತ್ರಿಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ರಿಂದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಏಡ್ಸ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, [[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ದುರ್ಬಲತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು, ರೋಗ, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಕುರಿತು ಅವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನೆಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಬಲೀಕರಣದ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ರವರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ (ಐಸಿಆರ್ಡಬ್ಲ್ಯೂ) ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಐಸಿಆರ್ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಜೊತೆ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ, ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ ಮೂಲದ ಖಾಸಗಿ, ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ೧೯೯೭ ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ೨೦೧೦ ರಿಂದ ೨೦೧೧ ರವರೆಗೆ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಬಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೆಲಿಂಡಾ ಗೇಟ್ಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ಗೆ ಸೇರಿದರು. [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ [[ಬಾನ್ ಕೀ-ಮೂನ್|ಬಾನ್ ಕಿ ಮೂನ್]] ರವರಿಂದ ನೇಮಕಗೊಂಡ ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾರವರು, ಯುನಿಸೆಫ್‌ನ ಉಪ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ೨೦೧೧ ರಿಂದ ೨ ರ೦೧೬ರವರೆಗೆ ಗೇವಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಂಡಳಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ರವರು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಭಾರತದ ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆದರು. ಅವರು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಗಳಿಂದ]] ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ದಿಂದ ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾರವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಸಂಘಟನಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆ ಎಂಬ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಎಂ ಫಿಲ್ ಪದವಿಯನ್ನು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದಿಂದ ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ, ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಕಲಾ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>https://web.archive.org/web/20090807033016/http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm</ref> == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದುವರಿದ ಪದವಿಗಳತ್ತ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ರವರು ನವದೆಹಲಿಯ ಡ್ರಾಪ್-ಇನ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಟಾಟಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ನಲ್ಲಿ, ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ರವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಒಂದು ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldleaders.columbia.edu/participants/geeta-rao-gupta|title=Geeta Rao Gupta &#124; Columbia University World Leaders Forum|date=2006-06-08|publisher=Worldleaders.columbia.edu|access-date=2009-08-27|archive-date=2017-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223000907/http://www.worldleaders.columbia.edu/participants/geeta-rao-gupta|url-status=dead}}</ref> ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ರವರು ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ (ಐಸಿಆರ್ಡಬ್ಲ್ಯೂ) ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಐಸಿಆರ್ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಜೊತೆ ಸಲಹೆಗಾರ, ಸಂಶೋಧಕ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರು ೧೫ ದೇಶಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ಎಚ್‌ಐವಿ ಸೋಂಕಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ದುರ್ಬಲತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಐಸಿಆರ್ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸೋಶಿಯಲ್ ಡ್ರೈವರ್ಸ್ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಏಡ್ಸ್ ೨೦೩೧ ರ ಸಹ-ಕನ್ವೀನರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದಿನ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಏಡ್ಸ್ಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲು ಯುಎನ್ಐಐಡಿಎಸ್ ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಕ್ರಮವಿದು. ಅವರು ಯುಎನ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳ ಯುವ ಉದ್ಯೋಗದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿಯ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೨೦೦೫ವರೆಗೆ, ಯುಎನ್ ಮಿಲೇನಿಯಮ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ನ ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಚಾನ್ ರವರು ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರನ್ನು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಆರೋಗ್ಯ ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.<ref>[https://www.who.int/about/who_reform/emergency-capacities/oversight-committee/en/ Independent Oversight and Advisory Committee for the WHO Health Emergencies Programme] [[World Health Organization]].</ref> [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್|೨೦೧೬ ರಿಂದ ೨೦೧೭ ರವರೆಗೆ, ಅವರು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕಿನ]] ಜಾಗತಿಕ ಲಿಂಗ ಆಧಾರಿತ ಹಿಂಸಾಚಾರ (ಜಿಜಿಬಿವಿ) ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು (ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಸಿಯೆರಾ ಜೊತೆಗೆ); ಲೈಂಗಿಕ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದುರುಪಯೋಗದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಮೂಹದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಮ್ ಯೋಂಗ್ ಕಿಮ್ ರವರು ಈ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>[http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2016/10/13/world-bank-launches-global-task-force-to-tackle-gender-based-violence World Bank Launches Global Task Force to Tackle Gender-Based Violence] [[World Bank]], press release of 13 October 2016.</ref><ref>[https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2017/08/08/task-force-recommends-steps-to-tackle-gender-based-violence-in-world-bank-supported-projects Task Force Recommends Steps to Tackle Gender-Based Violence in World Bank-Supported Projects] [[World Bank]], press release of 8 August 2017.</ref> ೨೦೧೯ ರಿಂದ, ಅವರು ಟಾರ್ಜಾ ಹ್ಯಾಲೊನೆನ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯ ಮೂಲಕ ಶಾಂತಿಯುತ ಸಮಾಜಗಳ ಕುರಿತಾದ ''ಲ್ಯಾನ್ಸೆಟ್'' –ಸೈಟ್ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://sight.nu/commissioners/ Commissioners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511162546/https://sight.nu/commissioners/ |date=2021-05-11 }} ''[[The Lancet|Lancet]]''–SIGHT Commission on Peaceful Societies Through Health and Gender Equality.</ref> [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಆರೋಗ್ಯ ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾರವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.who.int/about/who_reform/emergency-capacities/oversight-committee/geeta-rao-gupta/en/ Geeta Rao Gupta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200915191113/https://www.who.int/about/who_reform/emergency-capacities/oversight-committee/geeta-rao-gupta/en/ |date=2020-09-15 }} [[World Health Organization]] (WHO).</ref> ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'', ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ಮತ್ತು ''ಯುಎಸ್ಎ ಟುಡೆ'' ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿ ಮೂಲಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ.<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm|title=Geeta Rao Gupta Bio International Center for Research on Women|date=|publisher=ICRW|archive-url=https://web.archive.org/web/20090807033016/http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm|archive-date=2009-08-07|access-date=2009-08-27|url-status=dead}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. ICRW. Archived from [http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090807033016/http://www.icrw.org/html/about/staffbios/geetaraogupta_new.htm |date=2009-08-07 }} on 7 August 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 August</span> 2009</span>.</cite></ref> ಗುಪ್ತಾರವರು ಲಿಂಗ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ, ಮಹಿಳಾ ಆರೋಗ್ಯ, ಎಚ್‌ಐವಿ ಮತ್ತು ಏಡ್ಸ್, ಮಹಿಳಾ ಆರ್ಥಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಪಾತ್ರಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಬಡತನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. == ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == * ವುಮೆನ್ ಲಿಫ್ಟ್ ಹೆಲ್ತ್, ಜಾಗತಿಕ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ <ref>[https://www.womenlifthealth.org/global-advisory-board Global Advisory Board] WomenLift Health.</ref> * ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್, ಸಲಹೆಗಾರರ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ (2008 ರಿಂದ) <ref>[https://ghcorps.org/why-were-here/board-members/ Board of Advisors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806135347/https://ghcorps.org/why-were-here/board-members/ |date=2019-08-06 }} [[Global Health Corps]].</ref> * ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ (ಜಿಪಿಇ), ಮಂಡಳಿಯ ಮಧ್ಯಂತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (2013) <ref>[https://www.globalpartnership.org/news/geeta-rao-gupta-named-interim-chair-gpe Geeta Rao Gupta is Named Interim Chair of GPE] [[Global Partnership for Education]] (GPE), press release of August 19, 2013.</ref> * ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಡ್ಸ್ ಲಸಿಕೆ ಉಪಕ್ರಮ (ಐಎವಿಐ), ಮಂಡಳಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ * ಇಂಟರ್ ಆಕ್ಷನ್, ಮಂಡಳಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ <ref name="autogenerated1"/> * ಮೆರ್ಕ್ ಫಾರ್ ಮದರ್ಸ್, ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ <ref>[https://www.merckformothers.com/who-we-are.html Advisory Board] Merck for Mothers.</ref> * ಮೊರಿಯಾ ಫಂಡ್, ಮಂಡಳಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ * ನೈಕ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಮಂಡಳಿಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ == * ವುಮೆನ್ ಹೂ ಮೀನ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಜರ್ನಲ್, ೨೦೦೭ <ref>{{Cite web|url=http://www.icrw.org/|title=International Center for Research on Women|date=|publisher=ICRW|access-date=2009-08-27}}</ref> * ಆನ್ ರೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್ <ref>{{Cite web|url=http://www.news.harvard.edu/gazette/2006/11.02/01-roe.html|title=Geeta Rao Gupta receives Anne Roe Award from GSE|last=Harvard News Office|date=2006-11-02|publisher=News.harvard.edu|access-date=2009-08-27}}</ref> * ಲೆಗಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವರ್ಕಿಂಗ್ ಮದರ್ ಮೀಡಿಯಾ, ೨೦೦೬.<ref>{{Cite web|url=http://www.workingmothermediainc.com/web%3Bjsessionid=EA4AC71B4958F274236315DCD044C0E8?service=direct%2F1%2FViewArticlePage%2FdlinkFullArticle2&sp=10&sp=29|title=Press Releases|date=2006-07-28|publisher=Workingmothermediainc.com|access-date=2009-08-27|archive-date=2011-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718113226/http://www.workingmothermediainc.com/web%3Bjsessionid=EA4AC71B4958F274236315DCD044C0E8?service=direct%2F1%2FViewArticlePage%2FdlinkFullArticle2&sp=10&sp=29|url-status=dead}}</ref> == ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು == * ಎಚ್ಐವಿ / ಏಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿ "ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಎಚ್ಐವಿ: ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದು, ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವುದು" '': ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ / ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಗಡಿನಾಡುಗಳು''. * ಲಿಂಗ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ: ಅದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. * [https://web.archive.org/web/20110717005332/http://multimedia.thelancet.com/pdf/press/hiv4.pdf "ಎಚ್ಐವಿ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳು"] * [http://www.unmillenniumproject.org/documents/Gender-complete.pdf "ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು: ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು"] * [https://web.archive.org/web/20090416114221/https://www.icrw.org/docs/ForeignAidReform_Gender08.pdf "ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಯುಎಸ್ ವಿದೇಶಿ ನೆರವು"] == ಭಾಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಹೇಳಿಕೆಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20090824165622/https://www.icrw.org/docs/2009/ICAAP-2009-Plenary-Speech.pdf "ಲಿಂಗ ಅಂತರವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು: ನಾವು ಎಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ?] [https://web.archive.org/web/20090824165622/https://www.icrw.org/docs/2009/ICAAP-2009-Plenary-Speech.pdf ನಾವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ?"] ಪೆಸಿಫಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಏಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಕುರಿತು ೯ ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೯ * [https://web.archive.org/web/20090416211709/https://www.icrw.org/docs/speeches/7-31-07-hunger-caucus.pdf "ಹೌಸ್ ಹಂಗರ್ ಕಾಕಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಷನಲ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕಾಕಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಷನಲ್ ಬ್ರೀಫಿಂಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳು"] ಹೌಸ್ ಹಂಗರ್ ಕಾಕಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಷನಲ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕಾಕಸ್, ಕಾಂಗ್ರೆಷನಲ್ ಬ್ರೀಫಿಂಗ್, ೩೧ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ * [https://web.archive.org/web/20090416211636/https://www.icrw.org/docs/speeches/10-25-06-education-harvard.pdf "ಮಹಿಳೆಯರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನ್ಲಾಕ್ ಮಾಡುವುದು: ಶಿಕ್ಷಣವೇ ಮುಖ್ಯವೇ?"] ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರಾಜುಯೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ * [https://web.archive.org/web/20090416211659/https://www.icrw.org/docs/speeches/05-06-23%20UNGeneralAssembly.pdf "ಯುಎನ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಂದ ಟೀಕೆಗಳು"] ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೦೫ * [https://web.archive.org/web/20090416030148/http://www.icrw.org/docs/UNGASS_HIVAIDS_speech_601.pdf "ಎಚ್ಐವಿ / ಏಡ್ಸ್ ಕುರಿತ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಗೀತಾ ರಾವ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆ"] ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ೨೬ ನೇ ವಿಶೇಷ ಅಧಿವೇಶನ ಎಚ್ಐವಿ / ಏಡ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ೨೫ - ೨೭ ಜೂನ್ ೨೦೦೧ * [https://web.archive.org/web/20090416030331/http://www.icrw.org/docs/Durban_HIVAIDS_speech700.pdf "ಲಿಂಗ, ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಎಚ್ಐವಿ / ಏಡ್ಸ್: ದಿ ವಾಟ್, ದಿ ವೈ, ಅಂಡ್ ಹೌ"] XIII ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಡ್ಸ್ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಡರ್ಬನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ೧೨ ಜುಲೈ ೨೦೦. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೫೬ ಜನನ]] 949sc5ltchf7cqige9j53bpam0imwob 0 140538 1376749 1340695 2026-07-13T13:31:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376749 wikitext text/x-wiki {{Infobox Newspaper <!--Please do not remove the blank entries. Leave them for others to add info in the future.--> | name = ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ | image = [[file:Kannada News Today.png|150px]] | alt = Kannada News Today – digital news media based in Bengaluru, Karnataka | type = ಅಂತರಜಾಲ ಪತ್ರಿಕೆ | format = ಅಂತರಜಾಲ | owners = [[ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ]] | founder = <!--Do not remove. Add info if you know--> | publisher = ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‍ವರ್ಕ್ | editor = [[ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ]] | chiefeditor = | assoceditor = | maneditor = | newseditor = | managingeditordesign = | campuseditor = | campuschief = | opeditor = | sportseditor = | photoeditor = | staff = <!--Not the number. Names of staff writers--> | foundation = ಮಾರ್ಚ್ 2019 | political = | language = [[ಕನ್ನಡ]] | headquarters = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | edition = ಬೆಂಗಳೂರು, ಮಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು | website = {{cite web|url=https://kannadanews.today/|title=ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ}} }} '''''ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ''''' ([[ಆಂಗ್ಲ]]: ''Kannada News Today'') ಎಂಬುದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮೂಲದ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಡಿಜಿಟಲ್ [[ಸುದ್ದಿ]] ಮಾಧ್ಯಮ. ಇದು ಮಾರ್ಚ್ 2019ರಲ್ಲಿ <ref>{{cite web |title=ಜನವರಿ 2026ರಲ್ಲಿ 'ಸಾಧನಾ ಹೈಪರ್-ಲೋಕಲ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಾರಂಭ |url=https://vijayaprabha.com/latest-news/sadhana-hyper-local-journalism-awards-to-launch-in-january-2026/ |website=ವಿಜಯಪ್ರಭ |date=2025-01-20 |access-date=2025-05-10}}</ref> ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. <ref>{{cite web |date=2025-01-24 |title=Malnads News |url=https://www.malnads.com/ |access-date=2025-05-10 |website=Malnads News |archive-date=2025-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529002738/https://www.malnads.com/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |title=Debut of Sadhana Hyper-Local Journalism Awards to Celebrate Grassroots Media in 2026 |url=https://mangobunch.in/tech/debut-of-sadhana-hyper-local-journalism-awards-to-celebrate-grassroots-media-in-2026/ |website=Mango Bunch |date=2025-01-24 |access-date=2025-05-10}}</ref> <ref>{{cite web |title=Sadhana to Launch Hyper-Local Journalism Awards in January 2026 |url=https://businessnewsmatters.com/news/sadhana-to-launch-hyper-local-journalism-awards-in-january-2026/ |website=Business News Matters |date=2025-01-21 |access-date=2025-05-10 |archive-date=2025-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407104139/https://businessnewsmatters.com/news/sadhana-to-launch-hyper-local-journalism-awards-in-january-2026/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |title=Sadhana Hyper-Local Journalism Awards |url=https://www.thedemocrat.in/article/15568/sadhana-hyper-local-journalism-awards |website=The Democrat |date=2025-01-20 |access-date=2025-05-10 |archive-date=2025-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407111846/https://www.thedemocrat.in/article/15568/sadhana-hyper-local-journalism-awards |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಪತ್ರಕರ್ತ [[ಸತೀಶ್ ರಾಜ್ ಗೊರವಿಗೆರೆ]] <ref>{{cite web |title=Media Literacy Campaign Gains Ground in Karnataka Under Journalists' Leadership |url=https://upchronicle.com/media-literacy-campaign-gains-ground-in-karnataka-under-journalists-leadership/ |website=UpChronicle |date=2025-05-09 |access-date=2025-05-10}}</ref> <ref>{{cite web |title=ಭಾರತಾದ್ಯಾಂತ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ 'ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಬ್ಯಾರಿಯರ್ಸ್' ಕೋರ್ಸ್ ಆರಂಭ |url=https://indiashorts.com/breaking-barriers-in-journalism-course-for-aspiring-reporters-across-india/241393/ |website=India Shorts |date=2025-01-24 |access-date=2025-05-10}}</ref> <ref>{{cite web |title=Satish Raj Goravigere – Official Profile |url=https://filmfreeway.com/SatishRajGoravigereOfficial |website=FilmFreeway |access-date=2025-05-11}}</ref> ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಗುರುತು== ಕನ್ನಡ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಘ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ವತಿಯಿಂದ "ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸುದ್ದಿ ಮೂಲ" ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Regional Digital Media Platform Receives Recognition for Its Contribution |url=https://www.tribuneindia.com/news/business/regional-digital-media-platform-receives-recognition-for-its-contribution/ |website=The Tribune India |date=2025-04-22 |access-date=2025-05-10}}</ref> <ref>{{cite web |title=Kannada News Today Honoured for Public-Focused Journalism in Karnataka |url=https://hindustanreporter.com/kannada-news-today-honoured-for-public-focused-journalism-in-karnataka/ |website=Hindustan Reporter |date=2025-05-09 |access-date=2025-05-10}}</ref> <ref>{{cite web |title=Kannada News Today Honoured as 'Best Regional News Source' |url=https://www.business-standard.com/content/press-releases-ani/regional-digital-media-platform-receives-recognition-for-its-contribution-125042201126_1.html |website=Business Standard |date=2025-04-22 |access-date=2025-05-10}}</ref> <ref>{{cite web |title=Kannada News Today Receives 'Best Regional News Source' Award for Its Impactful Journalism |url=https://indian-xpress.com/kannada-news-today-receives-best-regional-news-source-award-for-its-impactful-journalism/ |website=Indian Xpress |date=2025-04-23 |access-date=2025-05-10}}</ref> <ref>{{cite web |title=Kannada News Today Recognized as Leading Regional News Source in Journalism Excellence |url=https://xpresstimes.in/kannada-news-today-recognized-as-leading-regional-news-source-in-journalism-excellence/ |website=Xpress Times |date=2025-04-25 |access-date=2025-05-10}}</ref> ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ವಿತರಣೆಯ ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಮುಖಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೈಪರ್-ರಿಯಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಕೃತಕ ಬುದ್ದಿಮತ್ತೆ ಮೂಲಕ ಸುದ್ದಿ ನಿರೂಪಕರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ವೇದಿಕೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Revolutionizing Indian News: AI Anchors Leading the Realism Wave |url=https://www.businessupturn.com/technology/internet/revolutionizing-indian-news-ai-anchors-leading-the-realism-wave/ |website=Business Upturn |date=2025-01-24 |access-date=2025-05-10}}</ref> <ref>{{cite web |title=AI Anchors Transforming Indian News: A Leap Towards Realism |url=https://moneynomical.com/ai-anchors-transforming-indian-news-a-leap-towards-realism/ |website=Moneynomical |date=2025-01-24 |access-date=2025-05-10}}</ref> ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇದು "ಸಾಧನಾ ಹೈಪರ್‌ಲೋಕಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ"ಯನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದು [[ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಬ್]] ಎಂಬ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಭಾಷೆಯ ಸಹ ವೆಬ್‌ತಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Nagpur Today">{{cite news |title=Free Journalism Course Aims to Empower Aspiring Reporters Across India |url=https://www.nagpurtoday.in/free-journalism-course-aims-to-empower-aspiring-reporters-across-india/01201842 |publisher=Nagpur Today |date=January 20, 2025 |language=en |access-date=January 27, 2025 }}</ref> <ref name="Timesnib">{{cite news |title=About Us - Timesnib |url=https://timesnib.com/about-us/ |publisher=Timesnib |language=en |access-date=January 27, 2025 }}</ref> ==ಸಹ ಸಂಪಾದಕರು== * ಸತೀಶ್ ಬಸವಾನಿ ಗುಡಗೇನಟ್ಟಿ * ಆನಂದ್ ಹಾಸನ * ಸಾಯಿ ತೇಜ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[https://kannadanews.today/ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ತಾಣ] *[https://timesnib.com/ ಸಹ ವೆಬ್‌ತಾಣ] *[https://www.facebook.com/kannadanewslive/ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಖಾತೆ] *[https://x.com/kannadanews2day ಎಕ್ಸ್ ಖಾತೆ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು]] hvjuyjg9qy5at517xn8y6p277ljgn50 8 146272 1376784 1238216 2026-07-14T07:08:57Z A826 72368 /* growthexperiments-manage-mentors-summary-change-admin-no-reason:Anzx-ooo| */ 1376784 json application/json { "Mentors": { "72368": { "message": "ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಗತ", "weight": 4, "username": "A826" }, "34522": { "message": "ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಗತ, ಈ ಖಾತೆ [[User:~aanzx]] ಅವರ ಪರ್ಯಾಯ ಖಾತೆ.", "weight": 0, "awayTimestamp": "2026-11-30T07:07:11Z", "username": "Anzx-ooo" } } } tggv60seyrhmin2kvcpa4g7z5c9zxpz 1376785 1376784 2026-07-14T07:10:09Z A826 72368 1376785 json application/json { "Mentors": { "72368": { "message": "ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಗತ", "weight": 4, "username": "A826" }, "34522": { "message": "ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಗತ, ಈ ಖಾತೆ [[User:A826]] ಅವರ ಪರ್ಯಾಯ ಖಾತೆ.", "weight": 0, "awayTimestamp": "2026-11-30T07:07:11Z", "username": "Anzx-ooo" } } } nfy5kdtpbaxefpsgmavl18h0gkr5kxh 0 147199 1376782 1345327 2026-07-14T06:10:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376782 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biota" style="text-align: left; width: 200px; font-size: 100%" ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |ಗೂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆ |- | colspan="2" style="text-align: center" |[[File:Caligo_martia_(ventre).jpg|frameless]] |- | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 88%" |''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಮಾರ್ಟಿಯಾ'', ಕೆಳಭಾಗ |- style="text-align: center; background-color: rgb(೨೩೫,೨೩೫,೨೧೦)" |- ! colspan="2" style="min-width:15em; text-align: center; background-color: rgb(೨೩೫,೨೩೫,೨೧೦)" |ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ <span class="plainlinks" style="font-size:smaller; float:right; padding-right:0.4em; margin-left:-3em;">[[File:Red_Pencil_Icon.png|link=Template:Taxonomy/Caligo|e]]</span> |- |Kingdom: |ಪ್ರಾಣಿ |- |Phylum: |ಆರ್ತ್ರೋಪೋಡಾ |- |Class: |ಕೀಟ |- |Order: |ಲೆಪಿಡೋಪ್ಟೆರಾ |- |Family: |ನಿಂಫಾಲಿಡೆ |- |Tribe: |ಬ್ರಾಸೊಲಿನಿ |- |Genus: |''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ''<br /><br /><small>ಜಾಕೋಬ್ ಹಬ್ನರ್, ೧೮೧೯</small> |- style="text-align: center; background-color: rgb(೨೩೫,೨೩೫,೨೧೦)" |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(೨೩೫,೨೩೫,೨೧೦)" |ಪ್ರಕಾರ ಜಾತಿಗಳು |- | colspan="2" style="text-align: center" |''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಯೂರಿಲೋಚಸ್''<br /><br /><div style="font-size: 85%;">ಪೀಟರ್ ಕ್ರೇಮರ್, ೧೭೭೫</div> |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(೨೩೫,೨೩೫,೨೧೦)" |ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ |- | colspan="2" style="text-align: center" |ಕೆಲವು ೨೦ ಜಾತಿಗಳು |- ! colspan="2" style="text-align: center; background-color: rgb(235,235,210)" |ಸಮಾನಾರ್ಥಕ (ಟಕ್ಸಾನಮಿ) |- | colspan="2" style="text-align: left" | * ''ಹಮಾದ್ರಿಯರು'' <small>ಮಿಕಾನ್, ೧೮೨೧</small> (''ಅಲ್ಲ'' <small>ಜಾಕೋಬ್ ಹಬ್ನರ್, ೧೮೦೪</small>: ಜೂನಿಯರ್ ಹೋಮೋನಿಮ್) * ''ಏರೋಡ್ಸ್'' <small>ಬಿಲ್ಬರ್ಗ್, ೧೮೨೦</small> * ''ಪಾವೋನಿಯಾ'' <small>ಗೋಡಾರ್ಟ್, ೧೮೨೪</small> |} '''ಗೂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆಗಳು''' '''''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ''''' ಕುಲದ [[ಜಾತಿ (ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ)|ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ]] ಮತ್ತು [[ಗೂಬೆ|ಗೂಬೆಗಳ]] ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಬೃಹತ್ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅವು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]], ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಅಮೆರಿಕಾದ [[ಮಳೆಕಾಡು|ಮಳೆಕಾಡುಗಳು]] ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗೂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. {{Convert|65|-|200|mm|abbr=on}}, ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಮೀಟರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಹಾರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಏವಿಯನ್ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಏವಿಯನ್ [[ಭಕ್ಷಕ|ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು]] ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವಾಗ ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಹಾರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|last=André V. L. Freitas|last2=Woodruff W. Benson|last3=Onildo J. Marini-Filho|last4=Roberta M. de Carvalho|year=1995|title=Territoriality by the dawn's early light: The neotropical owl butterfly ''Caligo idomenaeus'' (Nymphalidae: Brassolinae)|journal=[[Journal of Research on the Lepidoptera]]|volume=34|issue=1–4|pages=14–20|url=http://lepidopteraresearchfoundation.org/pdf/pdf34/34-014.pdf|accessdate=2009-10-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303170425/http://lepidopteraresearchfoundation.org/pdf/pdf34/34-014.pdf|archivedate=2016-03-03}}</ref> ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಹೆಸರು ಬಹುಶಃ ಅವರ ಸಕ್ರಿಯ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. ''[[wiktionary:caligo|ಕ್ಯಾಲಿಗೋ]]'' ಎಂದರೆ ಕತ್ತಲೆ. ಕೆಲವು ಗೂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆಗಳು ಸಂಯೋಗದ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal|last=Robert B. Srygley|last2=Carla M. Penz|year=1999|title=Lekking in neotropical owl butterflies, ''Caligo illioneus'' and ''C. oileus'' (Lepidoptera: Brassolinae)|journal=[[Journal of Insect Behavior]]|volume=12|issue=1|pages=81–103|doi=10.1023/A:1020981215501|url=https://www.semanticscholar.org/paper/0c0492207204af7e33d9b512c3d6595b3ed53db7}}</ref> == ಜಾತಿಗಳು == ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಂತೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ:<ref>[http://ftp.funet.fi/pub/sci/bio/life/insecta/lepidoptera/ditrysia/papilionoidea/nymphalidae/morphinae/caligo/ "''Caligo'' Hübner, [1819&#x5D;"] at Markku Savela's ''Lepidoptera and Some Other Life Forms''</ref> ಈ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಆರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು, ಅವುಗಳು ಉಪಕುಲಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ: * ''ಸಿ. ಯೂರಿಲೋಚಸ್'' ಜಾತಿಯ ಗುಂಪು ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೊ ಬೆಲ್ಲೆರೊಫೋನ್'' <small>ಸ್ಟಿಚೆಲ್, ೧೯೦೩</small> ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಬ್ರೆಸಿಲಿಯೆನ್ಸಿಸ್'' <small>(ಸಿ. ಫೆಲ್ಡರ್, ೧೮೬೨)</small> - ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಗೂಬೆ, [[ಬಾದಾಮಿ (ಪದಾರ್ಥ)|ಬಾದಾಮಿ]]-ಕಣ್ಣಿನ ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಯೂರಿಲೋಚಸ್'' <small>(ಕ್ರೇಮರ್, ೧೭೭೫)</small> - ಅರಣ್ಯ ದೈತ್ಯ ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಐಡೋಮಿನಿಯಸ್'' <small>(ಲಿನ್ನಿಯಸ್, ೧೭೫೮)</small> - ಐಡೋಮಿನಿಯಸ್ ದೈತ್ಯ ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಇಲಿಯೋನಿಯಸ್'' <small>(ಕ್ರೇಮರ್, ೧೭೭೫)</small> - ಇಲಿಯೋನಿಯಸ್ ದೈತ್ಯ ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಮೆಮ್ನಾನ್'' <small>(ಸಿ. & ಆರ್. ಫೆಲ್ಡರ್, ೧೮೬೭)</small> - ದೈತ್ಯ ಗೂಬೆ, ತೆಳು ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಪ್ರಮೀತಿಯಸ್'' <small>(ಕೊಲ್ಲರ್, ೧೮೫೦)</small> ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೊ ಸುಝನ್ನಾ'' <small>(ಡೆರೊಲೆ, ೧೮೭೨)</small> ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಟೆಲಮೋನಿಯಸ್'' <small>(ಸಿ. & ಆರ್. ಫೆಲ್ಡರ್, ೧೮೬೨)</small> – ಹಳದಿ ಮುಂಭಾಗದ ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಟ್ಯೂಸರ್'' <small>(ಲಿನ್ನಿಯಸ್, ೧೭೫೮)</small> - ಟ್ಯೂಸರ್ ದೈತ್ಯ ಗೂಬೆ * ''ಸಿ. ಅರಿಸ್ಬೆ'' ಜಾತಿಯ ಗುಂಪು: ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಅರಿಸ್ಬೆ'' <small>ಹಬ್ನರ್, ೧೮೨೨</small> ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಮಾರ್ಟಿಯಾ'' <small>(ಗೊಡಾರ್ಟ್, ೧೮೨೪)</small> ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೊ ಒಬರ್ತುರಿ'' <small>(ಡೆಯ್ರೊಲೆ, ೧೮೭೨)</small> * ''ಸಿ. ಅಟ್ರೆಸ್'' ಜಾತಿಯ ಗುಂಪು: ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಅಟ್ರಿಯಸ್'' <small>(ಕೊಲ್ಲರ್, ೧೮೫೦)</small> - ಹಳದಿ ಅಂಚಿನ ದೈತ್ಯ ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಯುರೇನಸ್'' <small>ಹೆರಿಚ್-ಶಾಫರ್, ೧೮೫೦</small> – ಹಳದಿ ಗಡಿಯ ಗೂಬೆ * ''ಸಿ. ಆಯಿಲಿಯಸ್'' ಜಾತಿಯ ಗುಂಪು ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೊ ಈಡಿಪಸ್'' <small>ಸ್ಟಿಚೆಲ್, ೧೯೦೩</small> – ಬೂಮರಾಂಗ್ ಗೂಬೆ <ref>Glassberg, J. (2007). ''A Swift Guide to the Butterflies of Mexico and Central America''. Sunstreak Books. p.132.</ref> ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಆಯಿಲಿಯಸ್'' ಸಿ<small>. & ಆರ್. ಫೆಲ್ಡರ್, ೧೮೬೧</small> - ಆಯಿಲಿಯಸ್ ದೈತ್ಯ ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಪ್ಲಾಸಿಡಿಯನಸ್'' <small>ಸ್ಟೌಡಿಂಗರ್, ೧೮೮೭</small> - ಶಾಂತ ದೈತ್ಯ ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಜ್ಯೂಕ್ಸಿಪ್ಪಸ್'' <small>ಡ್ರೂಸ್, ೧೯೦೨</small> * ''ಸಿ. ಬೆಲ್ಟ್ರಾವೊ'' ಜಾತಿಯ ಗುಂಪು ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೊ ಬೆಲ್ಟ್ರಾವೊ'' <small>(ಇಲ್ಲಿಗರ್, ೧೮೦೧)</small> - ನೇರಳೆ ಗೂಬೆ * ''ಖಚಿತ ಸೆಡಿಸ್'' ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಯುಫೋರ್ಬಸ್'' <small>(ಸಿ. & ಆರ್. ಫೆಲ್ಡರ್, ೧೮೬೨)</small> - ಯುಫೋರ್ಬಸ್ ದೈತ್ಯ ಗೂಬೆ ** ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಸೂಪರ್‌ಬಸ್'' <small>ಸ್ಟೌಡಿಂಗರ್, ೧೮೮೭</small> <gallery> ಚಿತ್ರ:Caligo idomeneus idomeneus MHNT.jpg|''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಐಡೋಮಿನಿಯಸ್'' - ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಎನ್‌ಟಿ ಚಿತ್ರ:Caligo teucer semicaerulea MHNT.jpg|''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಟ್ಯೂಸರ್'' - ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಎನ್‌ಟಿ ಚಿತ್ರ:Boomerang Owl, Tambopata, Peru.jpg|''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಈಡಿಪಸ್'' ಚಿತ್ರ:Yellow-fronted owl-butterfly (Caligo telamonius).jpg|''ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ಟೆಲಮೋನಿಯಸ್'' ಕೋಸ್ಟರಿಕಾದಲ್ಲಿ </gallery> == ರೆಕ್ಕೆಯ ಮಾದರಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:2012-07-20_14-41-39-ocelle.jpg|thumb|ಕ್ಯಾಲಿಗೋ ರೆಕ್ಕೆಯ ಕ್ಲೋಸ್-ಅಪ್]] ಅಂಡರ್ವಿಂಗ್ ಮಾದರಿಯು ಹೆಚ್ಚು ನಿಗೂಢವಾಗಿದೆ. ಕಣ್ಣಿನ ಮಾದರಿಯು ಮಿಮಿಕ್ರಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಿಳಿ-ಬಣ್ಣದ [[ಐರಿಸ್]] ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ [[ಪಾಪೆ|ಶಿಷ್ಯನೊಂದಿಗೆ]] ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಮಾದರಿಗಳ ಬಳಿ ಹೋಗಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಇದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಅನೇಕ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳ ಕಣ್ಣುಗಳ ನೋಟಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Sebastiano De Bona, Janne K. Valkonen, Andrés López-Sepulcre, Johanna Mappes|year=2015|title=Predator mimicry, not conspicuousness, explains the efficacy of butterfly eyespots|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=282|issue=1806|doi=10.1098/rspb.2015.0202|pmid=25854889|pmc=4426626|page=20150202}}</ref> ಬೆಟೆಸಿಯನ್ ಮಿಮಿಕ್ರಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋದ'' ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಾದರಿಯು [[ಹಲ್ಲಿ]] ಅಥವಾ [[ಉಭಯಚರಗಳು|ಉಭಯಚರಗಳಂತಹ]] ಪರಭಕ್ಷಕನ ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಪ್ಯೂಪಾ|ಪ್ಯೂಪಾದಿಂದ]] ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವಾಗ, ಆಹಾರ ನೀಡುವಾಗ, ಸಂಯೋಗ ಮಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಹೊರಬರುವಾಗ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು. ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಆಂಟಿಪ್ರೆಡೇಟರ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗುಡ್ಡೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಸಂಭವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹಲವಾರು ಊಹೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Martin Stevens|year=2005|title=The role of eyespots as anti-predator mechanisms, principally demonstrated in the Lepidoptera|journal=Biological Reviews|volume=80|issue=4|pages=573–588|doi=10.1017/S1464793105006810|pmid=16221330}}</ref> ಕೆಲವು ಚಿಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸ್ಯಾಟಿರಿನೇ ( ಗೇಟ್‌ಕೀಪರ್ ಚಿಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಬೂದುಬಣ್ಣದಂತಹವು ), ಒಸೆಲ್ಲಿ (ಕಣ್ಣಿನ ಮಚ್ಚೆಗಳು) ಒಂದು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ದುರ್ಬಲವಾದ ದೇಹದಿಂದ ಪಕ್ಷಿ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ಅಥವಾ ಹಿಂಭಾಗದ ಹೊರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಮುಂದಿನ ರೆಕ್ಕೆಯ ತುದಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಟೀವನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರರ ಸಂಶೋಧನೆ (೨೦೦೮). ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಣ್ಣಿನ ಮಚ್ಚೆಗಳು ಮಿಮಿಕ್ರಿಯ ಒಂದು ರೂಪವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವು ಕಣ್ಣುಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಾರಣ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಬದಲಿಗೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿನ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತತೆಯು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Martin Stevens, Chloe J. Hardman & Claire L. Stubbins|year=2008|title=Conspicuousness, not eye mimicry, makes "eyespots" effective antipredator signals|journal=[[Behavioral Ecology (journal)|Behavioral Ecology]]|volume=19|issue=3|pages=525–531|doi=10.1093/beheco/arm162}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಪರಭಕ್ಷಕನ [[ತಲೆ]] ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರೂಪಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇತರ ಜಾತಿಗಳ ಇಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ಅನುಕರಣೆಗಳನ್ನು ಏಕೆ ವಿಕಸನಗೊಳಿಸಿದವು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|32em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * ಗಾರ್ವುಡ್, ಕೆ‌ಎಮ್, ಲೆಹ್ಮನ್, ಕಾರ್ಟರ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ., & ಕಾರ್ಟರ್, ಜಿ. (೨೦೦೭). ''ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆಜೋನಿಯಾದ ಚಿಟ್ಟೆಗಳು''. ಮಿಷನ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್: ನಿಯೋಟ್ರೋಪಿಕಲ್ ಬಟರ್ಫ್ಲೈಸ್. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Caligo}} * ಬಾರ್‌ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್‌ಗಾಗಿ ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂನಲ್ಲಿ [http://www.boldsystems.org/index.php/Taxbrowser_Taxonpage?taxid=7107 ''ಕ್ಯಾಲಿಗೋವನ್ನು'' ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳು] * [http://www.richard-seaman.com/Insects/TrinidadAndTobago/Butterflies/OwlButterfly/ ಗೂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು] * [http://www.gigapan.org/gigapans/75552/ ಗೂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆ ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೈಕ್ರೋಪನೋರಮಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314092736/http://www.gigapan.org/gigapans/75552/ |date=2012-03-14 }} * [http://www.boldsystems.org/views/taxbrowser.php?taxid=7107 ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ ಬ್ರೌಸರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212190328/http://www.boldsystems.org/views/taxbrowser.php?taxid=7107 |date=2012-02-12 }} ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು. * ಜಪಾನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ [http://www.pteron-world.com/topics/classfication/nymphalidae/satyrinae/brassolini/brassolini3.html#caligo ಪ್ಟೆರಾನ್] ಆದರೆ [[ದ್ವಿಪದ ಹೆಸರು|ದ್ವಿಪದ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ]] * [https://animalstaita.com/2019/12/14/moths-of-ngangao-night/ ಕೀನ್ಯಾದಿಂದ ಗೂಬೆ ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221127063311/https://animalstaita.com/2019/12/14/moths-of-ngangao-night/ |date=2022-11-27 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with 'species' microformats]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] h8tut1na70c2g46e0rmjmooc7b4bsz6 0 148513 1376775 1344487 2026-07-14T03:34:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376775 wikitext text/x-wiki ಡಾ. ಗಜಾನನ ಶರ್ಮ ಕನ್ನಡದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು, ನಟ-ನಾಟಕಕಾರರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು. [[File:Gajanana Sharma 01.jpg|thumb|ಗಜಾನನ ಶರ್ಮ]] == ಶಿಕ್ಷಣ == '''<nowiki/>'ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ'''<nowiki/>' ಮಹಾಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ [[ಹಂಪೆ|ಹಂಪಿ]] [[ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿ. == ವೃತ್ತಿ == ನಿವೃತ್ತ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಅಭಿಯಂತರರು, [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ನಿಗಮ ನಿಯಮಿತ (ಕೆಪಿಟಿಸಿಎಲ್)|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ನಿಗಮ.]] == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ == === ಕಾದಂಬರಿ === # ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ ([[ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ|ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿಯ]] ಕುರಿತು) # ಪುನರ್ವಸು # ಪ್ರಮೇಯ # ರಾಜಮಾತೆ ಕೆಂಪನಂಜಮ್ಮಣಿ ಮಾದರಿ ಮೈಸೂರಿನ ತಾಯಿಬೇರು === ಮಕ್ಕಳ ನಾಟಕಗಳು<ref name=":0">{{Cite web |url=https://avadhimag.in/%E0%B2%97%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%A8-%E0%B2%B6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%8E%E0%B2%9A%E0%B3%8D-%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%B8%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%A8%E0%B2%BE/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-02-01 |archive-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201061604/https://avadhimag.in/%E0%B2%97%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%A8-%E0%B2%B6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%8E%E0%B2%9A%E0%B3%8D-%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%B8%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%A8%E0%B2%BE/ |url-status=dead }}</ref> === # ನಾಣಿ ಭಟ್ಟನ ಸ್ವರ್ಗದ ಕನಸು # ಗೊಂಬೆ ರಾವಣ # ಮೃಗ ಮತ್ತು ಸುಂದರಿ # ಹಂಚಿನಮನೆ ಪರಸಪ್ಪ # ಪುಸ್ತಕ ಪಾಂಡಿತ್ಯ === ನಾಟಕಗಳು === # ಕನ್ನಂಬಾಡಿಯ ಕಟ್ಟದಿದ್ದರೆ # ದ್ವಂದ್ವ ದ್ವಾಪರ # ಬೆಳ್ಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಹಿಂದೆ === ಅನುವಾದಗಳು === # ನನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ನೆನಪುಗಳು ([[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಸರ್ ಎಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]]) # ನನ್ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬದುಕು ([[ಮಿರ್ಜಾ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್|ಸರ್ ಮಿರ್ಜಾ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್]]) === ಕೃತಿಗಳು === # [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ರೂವರಿ [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಸರ್ ಎಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ]] # ಬೆಳಕಾಯಿತು ಕರ್ನಾಟಕ # ಕಾಡು ಕಣಿವೆಯ ಹಾಡುಹಕ್ಕಿ [[ಗರ್ತಿಗೆರೆ ರಾಘಣ್ಣ|ಗರ್ತಿಕೆರೆ ರಾಘಣ್ಣ]] === ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳು === # ಕೈಲಾಸ ಮಾನಸ # ಗೋಮುಖ == ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == * ೨೦೨೧ರ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪುರಸ್ಕಾರ<ref>{{Cite web |url=https://www.udayavani.com/homepage-karnataka-edition/topnews-karnataka-edition/shivarama-karanth-award-presented |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-02-01 |archive-date=2022-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430144910/https://www.udayavani.com/homepage-karnataka-edition/topnews-karnataka-edition/shivarama-karanth-award-presented |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೨೧ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವರ್ಧಮಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref name=":0" /> * ೨೦೨೨ರ ಮಾಸ್ತಿ ಕಾದಂಬರಿ ಪುರಸ್ಕಾರ (ಚೆನ್ನ ಭೈರಾದೇವಿ)<ref>{{Cite web |url=https://www.bookbrahma.com/news/gajanana-sharma-mallikarjuna-hiremathage-masti-kadambari-puraskara-dadapirge-katha-puraskara |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-02-01 |archive-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201061612/https://www.bookbrahma.com/news/gajanana-sharma-mallikarjuna-hiremathage-masti-kadambari-puraskara-dadapirge-katha-puraskara |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references responsive="" /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕ]] 918k1k1hybq37tvt05ldzzi7z8yc4cl 0 149045 1376750 1376654 2026-07-13T14:09:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376750 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Kabzaa | image = Kabzaa 2023 film.jpg | caption = ಥಿಯೇಟರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೋಸ್ಟರ್ | director = [[ಆರ್.ಚಂದ್ರು]] | writer = [[ಆರ್.ಚಂದ್ರು]] | producer = {{Plainlist| *ಆರ್. ಚಂದ್ರು *ಆರ್.ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್ }} | starring = {{Plainlist| *[[ಉಪೇಂದ್ರ]] *[[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] *[[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್]] *[[ಶ್ರಿಯಾ ಶರಣ್]] }} | cinematography = ಎ.ಜೆ.ಶೆಟ್ಟಿ | editing = ಮಹೇಶ್ ಎಸ್. ರೆಡ್ಡಿ | music = [[ರವಿ ಬಸ್ರೂರ್|ರವಿ ಬಸ್ರೂರು]] | studio = [[Anand Pandit Motion Pictures]]<br />ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧೇಶ್ವರ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್<br />[[Invenio Origin]] | distributor = ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ (ಆರ್. ಚಂದ್ರು) (ಕನ್ನಡ) {{!}} ಆನಂದ್ ಪಂಡಿತ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ (ಹಿಂದಿ) {{!}} ಲೈಕಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ (ತಮಿಳು) {{!}} ರುಚಿರ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್/ ಎನ್ ಸಿನಿಮಾಸ್ (ತೆಲುಗು) {{!}} ಇ4 ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ (ಮಲಯಾಳಂ) | released = 17 ಮಾರ್ಚ್ 2023 | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ | budget = {{INR}}.120 ಕೋಟಿ / ನೂರಾ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೋಟಿಗಳು <ref>{{Cite web |date=2023-01-30 |title=Kabzaa EXCLUSIVE: Upendra's Kabzaa is made in a whopping budget of 120 Crores, confirms Anand Pandit |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/kabzaa-exclusive-trailer-of-upendra-and-kichcha-sudeepa-film-to-release-on-this-date-confirms-anand-pandit-1207610 |access-date=2023-02-28 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2023-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230228144531/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/kabzaa-exclusive-trailer-of-upendra-and-kichcha-sudeepa-film-to-release-on-this-date-confirms-anand-pandit-1207610 |url-status=dead }}</ref> | gross = {{INR}}<nowiki>.185 ಕೋಟಿ/ ನೂರಾ ನಲವತ್ತು ಕೋಟಿಗಳು}}</nowiki><ref name="Annie Jha">{{Cite news|title=Kabzaa Day 12 Box Office Collection Worldwide|url=https://www.bollymoviereviewz.com/2023/03/kabzaa-day-4-box-office-collection-worldwide.html|publisher=bollymoviereviewz|first=Aanchal|last=Annie Jha|date=29 March 2023|access-date=7 July 2026}}</ref> }} '''ಕಬ್ಜಾ''' 2023 ರ ಪ್ಯಾನ್ ಇಂಡಿಯಾ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಬ್ಲಾಕ್ ಬಸ್ಟರ್ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಡಾ. ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |last=Features |first=C. E. |date=2022-09-19 |title=Kabzaa teaser sparks huge expectations |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2022/Sep/19/kabzaa-teaser-sparks-huge-expectations-34802.html |access-date=2026-07-11 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ [[ಉಪೇಂದ್ರ]], ಕರುನಾಡ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಡಾ. [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]], ಅಭಿನಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ]], [[ಶ್ರಿಯಾ ಶರಣ್]], ಸುಧಾ, ಮುರಳಿ ಶರ್ಮಾ, ನವಾಬ್ ಶಾ, ಸುನೀಲ್ ಪುರಾಣಿಕ್, ಜಾನ್ ಕೊಕ್ಕೆನ್, ದೇವ್ ಗಿಲ್, ಕಬೀರ್ ದುಹಾನ್ ಸಿಂಗ್, ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಅಖ್ತರ್ ಸೈಫಿ, ಕೋಟಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್, ಮತ್ತು ಪೋಸಾನಿ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಳಿ ಮುಂತಾದವರು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2022/sep/19/kabzaa-teaser-sparks-huge-expectations-34802.html|title=Kabzaa teaser sparks huge expectations|website=[[Cinema Express]]|language=en|access-date=2022-09-30}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಆಫೀಸರ್ ಆಗಿರುವ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ  ಭೂಗತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಯನ್ನು 1942 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಥಾನಾಯಕನ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ .<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/kabzaa-teaser-upendra-kichcha-sudeepa-promise-a-large-scale-pan-indian-film-8157324/|title=Kabzaa teaser: Upendra, Kiccha Sudeepa promise a large scale pan-Indian film|date=2022-09-17|website=The Indian Express|language=en|access-date=2022-09-30}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 17, 2023 ರಂದು ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರ [https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/actor-upendra-shriya-saran-starrer-kabzaa-release-on-2023-march-17-puneeth-birthday/articleshow/97269367.cms 48 ನೇ ಜನ್ಮ ದಿನಾಚರಣೆಯ ಶುಭದಿನದಂದು ಕಬ್ಜಾ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ]<ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2023-03-15 |title=Kabzaa fever: The pan-Indian film to release on over 4500 screens worldwide |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2023/Mar/15/kabzaa-fever-the-pan-indianfilm-to-release-on-over-4500-screens-worldwide--2556086.html |access-date=2026-07-11 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> [https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/actor-upendra-shriya-saran-starrer-kabzaa-release-on-2023-march-17-puneeth-birthday/articleshow/97269367.cms ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳ ಆವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರ್ಜರಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು]. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 4,500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿದ್ದು<ref>{{Cite news |date=2023-03-15 |title='Kabzaa' is all set to release in 4,000 screens all over the world |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-is-all-set-to-release-in-4000-screens-all-over-the-world/articleshow/98650069.cms |access-date=2026-07-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಒಂದು ಧಾಖಲೆ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕಬ್ಜಾ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಪ್ರಥಮ ದಿನದಂದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು [https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/real-star-upendra-shriya-saran-starrer-kabzaa-movie-first-day-collection-report/articleshow/98750053.cms 50-55 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು] ಮತ್ತು ಅದರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ₹105 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದನೆ ಗಳಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್<ref>{{Cite web |last=B |first=Jayabhuvaneshwari |date=2023-04-12 |title=Kabzaa sets OTT release date |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2023/Apr/11/kabzaa-sets-ott-release-date-42199.html |access-date=2026-07-11 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು [https://www.ottplay.com/news/kabzaa-ott-amazon-prime-video-bags-streaming-rights-to-upendra-for-a-mega-price/ba523d117e963 ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋ] ₹80 ಕೋಟಿ (US$15 ಮಿಲಿಯನ್) ಮೌಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Kabzaa OTT: Amazon Prime Video bags streaming rights to Upendra for a mega price |url=https://www.ottplay.com/news/kabzaa-ott-amazon-prime-video-bags-streaming-rights-to-upendra-for-a-mega-price/ba523d117e963 |access-date=2026-07-11 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> == [https://kannada.filmibeat.com/reviews/kabzaa-review-in-kannada-upendra-sudeep-shriya-saran-starrer-kabzaa-movie-review-and-rating-066434.html ಕಥಾವಸ್ತು] == '''ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭ:''' 1945ರಲ್ಲಿ [[:en:British_Raj|ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,]] ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಜ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರನಾದ ಅಮರೇಶ್ವರನನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬರ್ಬರವಾಗಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಘಟನೆಯ ನಂತರ, ಅವರ ಪತ್ನಿ ತುಳಸಿ ದೇವಿ (ಸುಧಾ) ಮತ್ತು ಪುತ್ರರಾದ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಸಂಕೇಶ್ವರ ಅಮರಾಪುರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=2023-03-03 |title=Shivarajkumar joins hands with Upendra and Sudeep for Kabzaa |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/shivarajkumar-joins-hands-with-upendra-and-sudeep-for-kabzaa-8477905/ |access-date=2026-07-11 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> '''ನಾಯಕನ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮ ಕಥೆ:''' ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳುತ್ತವೆ. 1971ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡವನಾದ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ([[ಉಪೇಂದ್ರ]]) ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪೈಲಟ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸಹೋದರ ಸಂಕೇಶ್ವರ (ಸುನೀಲ್ ಪುರಾಣಿಕ್), ತನ್ನ ತಮ್ಮನ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಸೇರುವ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕನಸನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರಜೆಯ ಮೇಲೆ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಅಮರಾಪುರಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರೇಯಸಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮಧುಮತಿ ([[ಶ್ರಿಯಾ ಶರಣ್]]) ಜೊತೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಧುಮತಿ ಅಮರಾಪುರ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಜನಾದ ವೀರ ಬಹದ್ದೂರ್ (ಮುರಳಿ ಶರ್ಮಾ) ಅವರ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ.<ref>{{Cite news |date=2023-03-06 |title='Kabzaa' trailer impresses 'The Family Man' actor Manoj Bajpayee |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-trailer-impresses-the-family-man-actor-manoj-bajpayee/articleshow/98448593.cms |access-date=2026-07-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> '''ಅಮರಾಪುರದ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ವಾರ್ ಮತ್ತು ದುರಂತ:''' ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮರಾಪುರವು ಖಲೀದ್ (ಎಂ. ಕಾಮರಾಜ್), ಬಘೀರ (ನವಾಬ್ ಶಾ) ಮತ್ತು ಮಲಿಕ್ (ಜಾನ್ ಕೊಕ್ಕೆನ್) ಎಂಬ ಮೂವರು ರೌಡಿಗಳ ನಡುವಿನ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ವಾರ್‌ಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜನರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲು ವೀರ ಬಹದ್ದೂರ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಸಹಿಸದ ಹಾಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಘನಶ್ಯಾಮ್ ಪಾಂಡೆ (ಲಕ್ಕಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್), ಅಮರಾಪುರದಲ್ಲಿ ಗಲಭೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಖಲೀದ್ ಹಾಗೂ ಅವನ ಮಗ ಸರ್ತಾಜ್ (ತಾಹಾ ಶಾ) ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸರ್ತಾಜ್ ಅಮರಾಪುರದಲ್ಲಿ ಹಾವಳಿ ಎಬ್ಬಿಸುವಾಗ, ವೃದ್ಧೆಯೊಬ್ಬಳ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಹೋದ ಸಂಕೇಶ್ವರ, ಸರ್ತಾಜ್‌ನನ್ನು ಕೊಂದು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಕೆರಳಿದ ಖಲೀದ್, ಸೇಡಿಗಾಗಿ ಸಂಕೇಶ್ವರನನ್ನು ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಕೊಂದು ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಘಟನೆ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿಯನ್ನು ತೀವ್ರ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ದೂಡುತ್ತದೆ. '''ಸೇಡಿನ ಕಿಡಿ ಮತ್ತು ಅಂಡರ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ:''' ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣರಾದವರ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೊರಡುವ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ, ತನಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಬಂದ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ವಾಯುಪಡೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈಲಿನಲ್ಲೇ ಅರ್ಕೇಶ್ವರನನ್ನು ಮುಗಿಸಲು ಖಲೀದ್ 'ಬಲಿ' (ದಾನಿಶ್ ಅಖ್ತರ್ ಸೈಫಿ) ಎಂಬ ಕುಖ್ಯಾತ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್‌ನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಜೈಲಿನೊಳಗೇ ಬಲಿಯನ್ನು ಸದೆಬಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಖಲೀದ್‌ನನ್ನು ಮಟ್ಟಹಾಕಲು ಅರ್ಕೇಶ್ವರನೇ ಸರಿಯಾದ ದಾಳ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಿದ ವೀರ ಬಹದ್ದೂರ್, ಅವನನ್ನು ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೈಲಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಅರ್ಕೇಶ್ವರನ ಮೇಲೆ ಖಲೀದ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರೂ, ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಖಲೀದ್‌ನ ಇಡೀ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿ, ಅವನನ್ನು ಕೊಂದು ಅಣ್ಣನ ಸಾವಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಪರಾಧ ಲೋಕದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಬೇಕೆಂಬ ಖಲೀದ್‌ನ ಕನಸನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅರ್ಕೇಶ್ವರನಿಗೆ ಇಷ್ಟಕ್ಕೇ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ಮಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಬಘೀರರನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸುವ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ, ಅವರ ಇಡೀ ಅಪರಾಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆದು, ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಇಡೀ ಭೂಗತ ಲೋಕವೇ ನಡುಗುವಂತಹ ಭಯಾನಕ ದರೋಡೆಕೋರನಾಗಿ (ಡಾನ್) ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=Kabzaa Review: Kabzaa: An underworld saga captivates with its twists and turns {{!}} Kabzaa Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/kabzaa/movie-review/98726349.cms |access-date=2026-07-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> '''ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್:''' ಇದೇ ವೇಳೆ ವೀರ ಬಹದ್ದೂರ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಧುಮತಿ ತಾನು ಅರ್ಕೇಶ್ವರನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದಾಗ ವೀರ ಬಹದ್ದೂರ್ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಧುಮತಿ ಅರ್ಕೇಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. 1973ರ ವೇಳೆಗೆ, ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಮಧುಮತಿ, ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಭವ್ಯ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮ ವಿವಾಹ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ದಿನ, ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಧುಮತಿ ವೀರ ಬಹದ್ದೂರ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಕಹಿ ಸತ್ಯ ಕಾದಿರುತ್ತದೆ. ವೀರ ಬಹದ್ದೂರ್ ಅವಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ, "ನನ್ನ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಖಲೀದ್, ಬಘೀರ ಮತ್ತು ಮಲಿಕ್‌ನನ್ನು ಮುಗಿಸಲು ನಾನು ಅರ್ಕೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಾಳವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡೆ" ಎಂದು ಆಘಾತಕಾರಿ ನಿಜವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಧುಮತಿಯನ್ನು ಅವಳ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ.<ref>{{Cite web |title=Kabzaa Review: ಮೇಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಕಬ್ಜ' ಕಿಂಗ್; ಆ್ಯಕ್ಷನ್‌ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಎಂಟರ್‌ಟೇನಿಂಗ್ |url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/review/upendra-kiccha-sudeep-shivarajkumar-starrer-kabzaa-movie-review-rating-in-kannada/moviereview/98729515.cms |access-date=2026-07-11 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕಗೊಂಡ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ವೀರ ಬಹದ್ದೂರ್‌ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಭಾರ್ಗವ ಬಕ್ಷಿ ([[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ]]) ತನ್ನ ಇಡೀ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಅರ್ಕೇಶ್ವರನ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುತ್ತಾನೆ.[https://vijaykarnataka.com/entertainment/review/upendra-kiccha-sudeep-shivarajkumar-starrer-kabzaa-movie-review-rating-in-kannada/moviereview/98729515.cms] ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಪೊಲೀಸರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, 'ಸಿದ್ಧಾಂತ' ([[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]]) ಎಂಬ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಿಗೂಢ ಭೂಗತ ದೊರೆ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಎಂಟ್ರಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಭಾರ್ಗವ ಬಕ್ಷಿ ಹಾಗೂ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಇಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ತನ್ನ ಗನ್‌ಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಿಟ್ಟು, ಶೂಟ್ ಮಾಡಲು ಆರ್ಡರ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕಥೆಯ ಮೊದಲ ಭಾಗ ಮುಗಿದು, ಮುಂದಿನ 'ಕಬ್ಜಾ-2' ಅಧ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸುಳಿವು ಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Kabzaa Review: ಮೇಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 'ಕಬ್ಜ' ಕಿಂಗ್; ಆ್ಯಕ್ಷನ್‌ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಎಂಟರ್‌ಟೇನಿಂಗ್ |url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/review/upendra-kiccha-sudeep-shivarajkumar-starrer-kabzaa-movie-review-rating-in-kannada/moviereview/98729515.cms |access-date=2026-07-11 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಅರ್ಕೇಶ್ವರನಾಗಿ [[ಉಪೇಂದ್ರ]], ಮಾಜಿ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪೈಲಟ್-ಬದಲಾದ-ದರೋಡೆಕೋರ * ‌ಎಸ್‌ಪಿ ಭಾರ್ಗವ್ ಭಕ್ಷಿ ಆಗಿ [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ]] * ಸಿದ್ದಾಂತ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. * ಯಂಗ್ ಅರ್ಕೇಶ್ವರನಾಗಿ ಚಿರು * ಮಧುಮತಿ ಬಹದ್ದೂರ್, ಅರ್ಕೇಶ್ವರನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ವೀರ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಅವರ ಮಗಳಾಗಿ [[ಶ್ರಿಯಾ ಶರಣ್]] * ಮುರಳಿ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ವೀರ್ ಬಹದ್ದೂರ್, ಮಧುಮತಿಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ರಾಜ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮರಾಪುರಂನ ರಾಜ. * ವೈಕಿಂಗ್ ಉಡುಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಕರಾವಳಿಯ ದರೋಡೆಕೋರ, ಬಂಗೀರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನವಾಬ್ ಶಾ. * ಸುನೀಲ್ ಪುರಾಣಿಕ್ ಸಂಕೇಶ್ವರನಾಗಿ, ಅರ್ಕೇಶ್ವರನ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಖಲೀದ್ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ. * ಯುವ ಸಂಕೇಶ್ವರನಾಗಿ ಜ್ಞಾನ * ಜಾನ್ ಕೊಕ್ಕೆನ್ ಮಲಿಕ್ ಆಗಿ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ದರೋಡೆಕೋರ * ಕೋಟ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ * ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ರಾಜನಾಗಿ ಪೋಸಾನಿ ಕೃಷ್ಣ ಮುರಳಿ * ತುಳಸಿ ದೇವಿ, ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಸಂಕೇಶ್ವರನ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಸುಧಾ * ಡಿಎಸ್ಪಿ ವಿಕ್ರಂ ಆಗಿ ದೇವ್ ಗಿಲ್, ಅರ್ಕೇಶ್ವರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಬಹದ್ದೂರ್ ನೇಮಿಸಿದ ಪೋಲೀಸ್. * ಎಂ. ಕಾಮರಾಜ್ ಖಲೀದ್ ಆಗಿ, ಅಮರಾಪುರಂನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ರಕ್ತಪಿಪಾಸು ದರೋಡೆಕೋರ * ಮಸೂದ್, ಖಲೀದ್ ಸಹೋದರನಾಗಿ ನೀನಾಸಂ ಅಶ್ವಥ್ * ಖಲೀದ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಹಿಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಬಾಲಿಯಾಗಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಅಖ್ತರ್ ಸೈಫಿ. * ಕಬೀರ್ ದುಹಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಡೀಲರ್ ಆಗಿ * ಸಿಎಂ ಘನಶ್ಯಾಮ್ ಪಾಂಡೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಕಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್, ಬಹದ್ದೂರ್‌ಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಎದುರಾಳಿ. * ಎಸ್‌ಐ ಆಗಿ [[ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿ (ನಟ)|ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] * ಖಲೀದ್‌ನ ಮಗ ಸರ್ತಾಜ್ ಆಗಿ ತಾಹಾ ಶಾ * ಜೈಲರ್ ಆಗಿ [[ಅವಿನಾಶ್ ಯಳಂದೂರು|ಅವಿನಾಶ್]] * ಅನೂಪ್ ರೇವಣ್ಣ ಫಯಾಜ್, ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಖಲೀದ್ ಅನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಕೇಶ್ವರನ ಪರ ನಿಲ್ಲುವ ಜಾಗೃತ ಡಾನ್. * ವರದರಾಜ್ ಮುದಲಿಯಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿ ಸುರೇಶ್ * ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಎಸ್ಪಿ * ಎಸ್ಪಿಯಾಗಿ ಧರ್ಮ * "ಚುಮ್ ಚುಮ್ ಚಳಿ ಚಳಿ" ಐಟಂ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಾರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಗಿ ತಾನ್ಯಾ ಹೋಪ್ == ಸಂಗೀತ == ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[ರವಿ ಬಸ್ರೂರ್|ರವಿ ಬಸ್ರೂರು]] ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಕಬ್ಜಾ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಟ್ರ್ಯಾಕ್" ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಸಿಂಗಲ್ ಅನ್ನು 4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. "ನಮಾಮಿ ನಮಾಮಿ" ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಎರಡನೇ ಸಿಂಗಲ್ ಅನ್ನು 16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2023-02-27 |title='Kabzaa' audio launch: Upendra promises to reunite with Shivarajkumar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-audio-launch-upendra-promises-to-reunite-with-shivarajkumar/articleshow/98274643.cms |access-date=2026-07-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> "ಚುಮ್ ಚುಮ್ ಚಲಿ ಚಲಿ" ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮೂರನೇ ಸಿಂಗಲ್ ಅನ್ನು 26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news |date=2023-03-17 |title=Kabzaa is a 1945 period drama with a global connect, says R Chandru |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-is-a-1945-period-drama-with-a-global-connect-says-r-chandru/articleshow/98718448.cms |access-date=2026-07-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> == ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಭರ್ಜರಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ == 'ಕಬ್ಜಾ' ಚಿತ್ರವು ಮಾರ್ಚ್ 17, 2023 ರಂದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 4,500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name=":0">{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2023-03-15 |title=Kabzaa fever: The pan-Indian film to release on over 4500 screens worldwide |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2023/Mar/15/kabzaa-fever-the-pan-indianfilm-to-release-on-over-4500-screens-worldwide--2556086.html |access-date=2026-07-06 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ಇದು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ<ref name=":1">{{Cite news |date=2023-03-15 |title='Kabzaa' is all set to release in 4,000 screens all over the world |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-is-all-set-to-release-in-4000-screens-all-over-the-world/articleshow/98650069.cms |access-date=2026-07-06 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕನ್ನಡ, ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ತೆರೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು 'ಆನಂದ್ ಪಂಡಿತ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್' ಸಂಸ್ಥೆಯು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಸುಮಾರು 1,600 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಿದರೆ, 'ಲೈಕಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್' ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ವಿತರಣೆ ಮಾಡಿತು. ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸುಧಾಕರ್ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ 'ರುಚಿರ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್<ref>{{Cite web |date=2 February 2023 |title=Kabzaa overseas rights face great demand |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2023/feb/02/kabzaa-overseas-rights-face-great-demand-2543497.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315083347/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2023/feb/02/kabzaa-overseas-rights-face-great-demand-2543497.html |archive-date=2023-03-15 |access-date=2023-03-15 |website=The New Indian Express}}</ref>' ಮತ್ತು 'ಎನ್ ಸಿನಿಮಾಸ್' ಬ್ಯಾನರ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಇನ್ನು, ನಿರ್ದೇಶಕ ಆರ್. ಚಂದ್ರು<ref name="ti">{{Cite news |title='Kabzaa' is all set to release in 4,000 screens all over the world |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-is-all-set-to-release-in-4000-screens-all-over-the-world/articleshow/98650069.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319111544/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-is-all-set-to-release-in-4000-screens-all-over-the-world/articleshow/98650069.cms |archive-date=2023-03-19 |access-date=2023-03-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಅವರೇ ಸ್ವತಃ ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ವಿತರಿಸಿದರು. ಮಲಯಾಳಂ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 'ಎಲ್‌ಜಿಎಫ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್' ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ<ref name="ti"/> 'ಇ4 ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್' <ref>{{Cite web |last=Manorama |first=Malayala |date=2023-03-15 |title=പാൻ ഇന്ത്യൻ ചിത്രം 'കബ്സ'യ്ക്ക് കേരളത്തിൽ വൻ റിലീസ് |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2023/03/15/kabzaa-wide-release-kerala.html |access-date=2023-03-15 |website=www.malayalamanoramaonline.com |language=ml}}</ref>ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಿತು.<ref name="ti"/> ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವಿತರಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಭಾರಿ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, 'ಕಬ್ಜಾ' ಚಿತ್ರವು ಕರ್ನಾಟಕ ಒಂದರಲ್ಲೇ 500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಆರಂಭವಾದ ಮುಂಗಡ ಬುಕಿಂಗ್‌ಗೆ (Advance Booking) ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅದ್ದೂರಿ ಓಪನಿಂಗ್ ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=India |first=The Hans |date=2023-03-14 |title=Pan-India film Kabzaa Runtime |url=https://www.thehansindia.com/cinema/pan-india-film-kabzaa-runtime-787758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315082235/https://www.thehansindia.com/cinema/pan-india-film-kabzaa-runtime-787758 |archive-date=2023-03-15 |access-date=2023-03-15 |website=www.thehansindia.com}}</ref> == ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆ == ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಾರು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ<ref name="publictv_kabzaa-first-day-collection">{{Cite web |date=2023-03-18 |title=‘ಕಬ್ಜ’ ಮೊದಲ ದಿನದ ಕಲೆಕ್ಷನ್ 50 ಕೋಟಿ: ‘ಕಾಂತಾರ’, ‘ಕೆಜಿಎಫ್ 1’ ದಾಖಲೆ ಉಡಿಸ್ {{!}} Public TV - Latest Kannada News, Public TV Kannada Live, Public TV News |url=https://publictv.in/kabzaa-first-day-collection-50-crores-kantara-kgf1-record-udis/ |access-date=2026-07-06 |language=en-US}}</ref> 'ಕಬ್ಜಾ' ಸಿನಿಮಾ, ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಆರಂಭವನ್ನೇ (Opening) ಪಡೆಯಿತು<ref name=":4">{{Cite web |last=B |first=Jayabhuvaneshwari |date=2023-04-12 |title=Kabzaa sets OTT release date |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2023/Apr/11/kabzaa-sets-ott-release-date-42199.html |access-date=2026-07-06 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>. ಮಾಧ್ಯಮಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು, ಈ ಸಿನಿಮಾ<ref>{{Cite web |title=Kabzaa Box Office Collection: ಕಬ್ಜ ಸಿನಿಮಾ ಫಸ್ಟ್ ಡೇ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಎಷ್ಟು? ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿ ಕೊಟ್ರು ಆರ್‌. ಚಂದ್ರು |url=https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/pan-india-kananda-kabzaa-movie-first-day-box-office-collection-report-rvj-dvp-1006802.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325023301/https://kannada.news18.com/photogallery/entertainment/pan-india-kananda-kabzaa-movie-first-day-box-office-collection-report-rvj-dvp-1006802.html |archive-date=2023-03-25 |access-date=2026-07-06 |website=News18 Kannada |language=en-IE |url-status=live }}</ref> ಮೊದಲ ದಿನವೇ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ₹50 ರಿಂದ ₹55 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದೆ<ref name=":2">{{Cite web |title=Kabzaa Collection: ಉಪೇಂದ್ರ, ಶ್ರೀಯಾ ಶರಣ್ 'ಕಬ್ಜ' ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ದಿನದ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಎಷ್ಟು? |url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/real-star-upendra-shriya-saran-starrer-kabzaa-movie-first-day-collection-report/articleshow/98750053.cms |access-date=2026-07-06 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ತದನಂತರ ಚಿತ್ರದ ಒಟ್ಟು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ₹105 ಕೋಟಿ<ref name="publictv_kabzaa-first-day-collection"/> ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಮೂಲಕ 'ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಕ್ಲಬ್' ಸೇರಿತು.<ref name=":3">{{Cite web |title=Kabzaa OTT: Amazon Prime Video bags streaming rights to Upendra for a mega price |url=https://www.ottplay.com/news/kabzaa-ott-amazon-prime-video-bags-streaming-rights-to-upendra-for-a-mega-price/ba523d117e963 |access-date=2026-07-06 |website=OTTPlay |language=en}}</ref> == ಡಿಜಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಹಕ್ಕುಗಳು == 'ಕಬ್ಜಾ' ಚಿತ್ರದ ಉಪಗ್ರಹ (Satellite) ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 'ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ' ವಾಹಿನಿಯು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ (OTT) ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 'ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋ' ಸಂಸ್ಥೆಯು ಭಾರಿ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ₹80 ಕೋಟಿ<ref name="OTT price">{{Cite web |date=2023-03-16 |title=Kabzaa's OTT Rights Sold to Digital Streaming Platform for a Massive Sum |url=https://www.thehansindia.com/cinema/kabzaas-ott-rights-sold-to-digital-streaming-platform-for-a-massive-sum-788155 |access-date=2023-04-05 |website=The Hans India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2023-03-15 |title=Kabzaa OTT Rights Sold To THIS Digital Streaming Platform For A Jaw-Dropping Amount: Reports |url=https://www.thedailyjagran.com/entertainment/kabzaa-ott-rights-sold-to-this-digital-streaming-platform-for-a-jawdropping-amount-reports-10069141 |access-date=2023-04-05 |website=Jagran.com}}</ref>ಮೌಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಏಪ್ರಿಲ್ 14, 2023 ರಂದು ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಡಬ್ ಆದ ಆವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಟಿಟಿ ಪ್ರಸಾರ ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite news |date=10 April 2023 |title=Kabzaa OTT release date: Check details here |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/kabzaa-ott-release-date-check-details-here/articleshow/99041796.cms |access-date=10 April 2023 |website=The Economic Times}}</ref> == ಕಬ್ಜಾ ಚಿತ್ರದ ವಿಮರ್ಶೆ: ಭೂಗತ ಲೋಕದ ಅದ್ದೂರಿ ದೃಶ್ಯ ಕಾವ್ಯ == ಬಹುಭಾಷಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಈ ಬಾರಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸ್ಟಾರ್ ನಟರ ದಂಡನ್ನೇ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಭೂಗತ ಲೋಕದ ಕಥೆಯನ್ನು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ತೆರೆಮೇಲೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. 'ಕಬ್ಜಾ' ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಥೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಮಾಸ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹಬ್ಬದಂತಿರುವ ಭವ್ಯ ಸಿನಿಮೀಯ ಅನುಭವ. ==== '''ಕಥಾಹಂದರ''' ==== ಚಿತ್ರದ ಕಥೆ 1940ರ ದಶಕದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, 1970ರ ದಶಕದ ಭೂಗತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರನ ಮಗನಾಗಿರುವ, ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ (Indian Air Force) ಪೈಲಟ್ ಆಗಬೇಕಿದ್ದ ಅರ್ಕೇಶ್ವರ (ಉಪೇಂದ್ರ), ಅನಿವಾರ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸೇಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಮರಾಪುರದ ಅಂಡರ್‌ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ತನ್ನ 'ಕಬ್ಜಾ' (ವಶ)ಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲ ಡಾನ್ ಆಗಿ ಹೇಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೇ ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಕಥಾಸಾರಾಂಶ. ==== '''ಪ್ಲಸ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳು (ಚಿತ್ರದ ಜೀವಾಳ)''' ==== * ಚಿತ್ರದ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯೇ ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಅಭಿನಯ. ಸೌಮ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ನಿರ್ದಯ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ಸ್ಟರ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಅರ್ಕೇಶ್ವರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರೆಸೆನ್ಸ್, ಡೈಲಾಗ್ ಡೆಲಿವರಿ ಹಾಗೂ ಮಾಸ್ ಲುಕ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ರಸದೌತಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. * ಚಿತ್ರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅದರ ಅದ್ದೂರಿ ಮೇಕಿಂಗ್. ಎ.ಜೆ. ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ಸಿನಿಮಾಟೋಗ್ರಫಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಲುಕ್ ನೀಡಿದ್ದು, 1970ರ ದಶಕದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ ಶಿವಕುಮಾರ್ ಅತ್ಯಂತ ನೈಜವಾಗಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಫ್ರೇಮ್‌ ಕೂಡ ಭವ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. * ರವಿ ಬಸ್ರೂರ್ ಅವರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಚಿತ್ರದ ಜೀವಾಳವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಕ್ಷನ್ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಿಜಿಎಂ ಚಿತ್ರದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಕಥೆಯೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. * ಮಲ್ಟಿಸ್ಟಾರರ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿರುವ 'ಕಬ್ಜಾ'ದಲ್ಲಿ ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್ ಅವರು ಭಾರ್ಗವ ಬಕ್ಷಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತೂಕದ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರಿಯಾ ಶರಣ್ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮಧುಮತಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಹೀರೋ ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಅಚ್ಚರಿಯ ಎಂಟ್ರಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹ ಮೂಡಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 'ಕಬ್ಜಾ 2' ಚಿತ್ರದ ಮೇಲಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ==== '''ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು (Verdict)''' ==== ಕಬ್ಜಾ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಿತ್ರ. ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯಾ ಆಕ್ಷನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕ ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 4,500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಚಿತ್ರ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಳಿಕೆ ದಾಖಲಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿದೆ. ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್ ಮಾದರಿಯ ಡಾರ್ಕ್-ಶೇಡ್ ಆಕ್ಷನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಿಗೆ, ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಮಾಸ್ ಅವತಾರವನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್ ಮತ್ತು ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ 'ಕಬ್ಜಾ' ಒಂದು ಪಕ್ಕಾ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಎಂಟರ್‌ಟೈನರ್. ಚಿತ್ರದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ, ಅದ್ದೂರಿ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ, ಭರ್ಜರಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ , ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಭರ್ಜರಿ ಆಕ್ಷನ್ ದೃಶ್ಯಗಳು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಭಿನಯ ಚಿತ್ರದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 'ಕಬ್ಜಾ 2' ಚಿತ್ರದ ಸುಳಿವು ನೀಡುವ ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದ ಮೇಲಿನ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಭವ್ಯ ಮಾಸ್ ಆಕ್ಷನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ 'ಕಬ್ಜಾ' ಒಂದು ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಸಿನೆಮಾಟಿಕ್ ಅನುಭವವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|11364772}} {{Interwikineeded}} * [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] j8aflzklv9pocco6xua2n0q32pu54lf 0 149084 1376754 1341314 2026-07-13T15:50:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376754 wikitext text/x-wiki [[File:7 wonder of Karnataka Collage.jpg|thumb|ಕರ್ನಾಟಕದ 7 ಅದ್ಭುತಗಳು]] '''ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು''' - [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ, ಗುರುತಿಸುವ ಅಭಿಯಾನ. ಈ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ]]ಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]] ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಏಷಿಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ ವಾಹಿನಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಯ್ಕೆಯ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಿ ಹೆಸರಿಸುವುದು ಈ ಅಭಿಯಾನದ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. [[File:7 wonders of Karnataka Program.jpg|thumb|ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳ ಘೋಷಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]] ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಮೇ 4, 2022ರಂದು ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 25, 2023ರಂದು ಅಭಿಯಾನ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>https://kannada.asianetnews.com/travel/grand-unveiling-of-the-seven-wonders-of-karnataka-vin-rqoh21</ref>,<ref>https://kannada.oneindia.com/news/karnataka/here-is-list-of-seven-wonders-of-karnataka-campagin-through-digital-partner-the-josh/articlecontent-pf268164-285308.html</ref><ref name="ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು">{{Cite web |url=https://mediaonekannada.com/?p=28212 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-03-10 |archive-date=2023-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310095846/https://mediaonekannada.com/?p=28212 |url-status=dead }}</ref> ==ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ== ಐದು ಸುತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಈ ಅಭಿಯಾನ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.7wondersofkarnataka.com/jury-committee/kannada |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-03-07 |archive-date=2023-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307152809/https://www.7wondersofkarnataka.com/jury-committee/kannada |url-status=dead }}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮತ ಚಲಾವಣೆ, ತಜ್ಞ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚಿನ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚಿನ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೦೦೦ ತಾಣಗಳು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡವು. ಎರಡನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ತಜ್ಞರ ಆಂತರಿಕ ಸಮಿತಿಯು ಐದು ಸಾವಿರ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ೧೦೦ ಅದ್ಭುತ ತಾಣಗಳನ್ನು ವೆಬ್‌ಸೈಟಿಗೆ ಹಾಕಿತು. ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚಿನ ತಾಣಕ್ಕೆ ಮತ ಹಾಕಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮೂರನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮತ ಹಾಕಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಎರಡನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ ಗಳಿಸಿದ ೪೯ ತಾಣಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದಿಡಲಾಯಿತು. ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮತ ಹಾಕಲು ಅವಕಾಶ ಇತ್ತು. ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ೮೨ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳು ವಿವಿಧ ತಾಣಗಳಿಗೆ ದಾಖಲಾದವು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ೨೧ ತಾಣಗಳನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮತ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಜತೆ ಚರ್ಚಿಸಿ ೨೧ ತಾಣಗಳನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ==ಅಭಿಯಾನದ ರಾಯಭಾರಿ== [[File:Ramesh Aravind 7 Wonders of Karnataka.jpg|thumb|ಅಭಿಯಾನದ ರಾಯಭಾರಿ ರಮೇಶ ಅರವಿಂದ]] ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್]] ಈ ಅಭಿಯಾನದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು ಅಭಿಯಾನದ ರೂಪರೇಷೆಗಳ ಕುರಿತು ಮೌಲಿಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ==ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿ== ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು- * '''[[ರಿಕಿ ಕೇಜ್]]''' - 3 ಬಾರಿ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಸಂಗೀತಗಾರ, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಗುಡ್‌ವಿಲ್ ರಾಯಭಾರಿ, ಪರಿಸರವಾದಿ * '''ಪ್ರಶಾಂತ್ ಪ್ರಕಾಶ್''' - ರಾಜ್ಯ ಸ್ಟಾರ್ಟಪ್ ವಿಷನ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಸರಣಿ ಆತಿಥ್ಯ ಉದ್ಯಮಿ * '''ಅಮೋಘವರ್ಷ''' - ವೈಲ್ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ, [[ಗಂಧದಗುಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೨೨)|ಗಂಧದ ಗುಡಿ]] ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿಸರ್ಗ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಾರ * '''[[ದೇವರಕೊಂಡರೆಡ್ಡಿ|ಡಾ.ದೇವರಕೊಂಡ ರೆಡ್ಡಿ]]''' - ಕರ್ನಾಟಕ ಇತಿಹಾಸ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಪುರಾತತ್ವ ಹಾಗೂ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ * '''ವಿಲಾಸ್ ನಾಯಕ್''' - ವೇಗದ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ, ಯುವ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸಿಗ * '''ಜಗದೀಶ್ ಜಿ.''' - ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಿಗಮದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ * '''ರವಿ ಹೆಗಡೆ''' - ಕನ್ನಡಪ್ರಭ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕ ==ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು== ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು-<ref name="ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು"/><ref>https://newsable.asianetnews.com/india/its-official-seven-wonders-of-karnataka-unveiled-by-cm-bommai-actor-ramesh-aravind-lauds-moment-of-glory-snt-rqn9lq</ref><ref>https://www.justkannada.in/front-page/mysore-palace-is-one-of-the-7-wonders-of-karnataka-chief-minister-basavaraja-bommai/</ref> # [[ಹಿರೇಬೆಣಕಲ್|ಹಿರೇಬೆಣಕಲ್ ಶಿಲಾ ಸಮಾಧಿಗಳು]] - ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಅದ್ಭುತ - ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ # [[ಹಂಪೆ|ಹಂಪಿ]] - ಪುರಾತತ್ವ ಅದ್ಭುತ - ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ # [[ಗೋಲ ಗುಮ್ಮಟ]] - ವಾಸ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಅದ್ಭುತ - ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ # [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ]] - ತಾತ್ವಿಕ ಅದ್ಭುತ - ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ # [[ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]] - ರಾಜಪರಂಪರಾ ಅದ್ಭುತ - ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ # [[ಜೋಗ|ಜೋಗ ಜಲಪಾತ]] - ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅದ್ಭುತ - ನೆಲ - ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ <ref>https://shimoga.nic.in/en/tourist-place/jogfalls/</ref> # [[ನೇತ್ರಾಣಿ ದ್ವೀಪ]] - ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅದ್ಭುತ - ಜಲ - ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Hirebenakal.jpg|ಹಿರೇಬೆಣಕಲ್ The elegant stone chariot.jpg|ಹಂಪಿ Golgumbaz Wonder of Karnataka.jpg|ಗೋಲ ಗುಮ್ಮಟ Gommateshwara Birds eye view.jpg|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ Mysore Amba Vilas palace.jpg|ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ Jog Falls 05092016.jpg|ಜೋಗ ಜಲಪಾತ Netrani Island Arial View.jpg|ನೇತ್ರಾಣಿ ದ್ವೀಪ </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ== * [https://www.7wondersofkarnataka.com/ ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702150028/https://www.7wondersofkarnataka.com/ |date=2022-07-02 }} * [https://karnatakatourism.org/seven-wonders-of-karnataka/ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ - ಕರ್ನಾಟಕದ 7 ಅದ್ಬುತಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230404015100/https://karnatakatourism.org/seven-wonders-of-karnataka/ |date=2023-04-04 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <References /> {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು]] a1mtz0xc1pkowjkyay86hbae1nc5zyc 0 152218 1376766 1342684 2026-07-13T20:14:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376766 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = | native_name = | native_name_lang = | honorific_suffix = | image = Kaderbad Ravindranath with Kumud Ben Joshi Governer of Andhra Pradesh.jpg | image_size = | image_upright = | smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.--> | smallimage_alt = | alt = | caption = | order = | office = ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯೆ, [[ರಾಜ್ಯ ಸಭೆ]] | status = | term_start = ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೩ | term_end = ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೫ | subterm = | suboffice = | alongside = <!--For two or more people serving in the same position from the same district. (e.g. United States senators.)--> | monarch = | president = | governor_general = | primeminister = | taoiseach = | chancellor = | governor = | co-leader = | vicepresident = | viceprimeminister = | deputy = | lieutenant = | succeeding = <!--For President-elect or equivalent--> | parliamentarygroup = | constituency = | majority = | predecessor = | successor = | prior_term = | order2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | office2 = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ೧೪ ನೇ ಗವರ್ನರ್ | term_start2 = ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೫ | term_end2 = ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೦ | subterm2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | suboffice2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | alongside2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | monarch2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | president2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | governor_general2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | primeminister2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | chancellor2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | taoiseach2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | governor2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | co-leader2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | vicepresident2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | viceprimeminister2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | deputy2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | lieutenant2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | succeeding2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | predecessor2 = ಶಂಕರ್ ದಯಾಳ್ ಶರ್ಮಾ | successor2 = ಕ್ರಿಶನ್ ಕಾಂತ್ | parliamentarygroup2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | constituency2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | majority2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | prior_term2 = <!--Can be repeated up to 16 times by changing the number--> | office3 = ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಖಾತೆಯ ಉಪ ಸಚಿವರು | term_start3 = ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೦ | term_end3 = ಜನವರಿ ೧೯೮೨ | office4 = ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಉಪ ಸಚಿವರು | term_start4 = ಜನವರಿ ೧೯೮೨ | term_end4 = ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೪ | birth_name = ಕುಮುದಬೆನ್ ಮಣಿಶಂಕರ್ ಜೋಶಿ | birth_date = ೩೧ ಜನವರಿ ೧೯೩೪ | birth_place = ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ | death_date = ೧೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ (ವಯಸ್ಸು ೮೮) | death_place = ಚಾಂಗಾ ಧನೋರಿ, ನವಸಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಗುಜರಾತ್]], ಭಾರತ }} '''ಕುಮುದಾಬೆನ್ ಮಣಿಶಂಕರ್ ಜೋಶಿ''' ಅವರು (೩೧ ಜನವರಿ ೧೯೩೪ - ೧೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ. == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ಅವರು ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೫ ರಿಂದ, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೦ ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು. ಶಾರದಾ ಮುಖರ್ಜಿ ನಂತರ ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |title=Former Governors of Andhra Pradesh |url=http://governor.ap.nic.in/governor/exgovernors.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140403223057/http://governor.ap.nic.in/governor/exgovernors.html |archive-date=3 April 2014 |access-date=21 December 2012 |publisher=National Informatics Centre}}</ref> ಅವರು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೦ - ಜನವರಿ ೧೯೮೨) [[ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯ|ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಖಾತೆಯ ಉಪ ಮಂತ್ರಿಯೂ]] ಆದರು. ಇವರು [[ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ|ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಉಪ ಮಂತ್ರಿ]] (ಜನವರಿ ೧೯೮೨ - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೪)ಯಾಗಿದ್ದರು. <ref>{{Cite news |title=Worldwide Guide for women leadership |work=Guide2womenleaders |url=http://www.guide2womenleaders.com/Governors1920.htm |access-date=21 December 2012}}</ref> ಜೋಶಿ ಅವರು ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೩ ರಿಂದ ೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೭೬, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೭೬ ರಿಂದ ೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೨ ಮತ್ತು ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೨ ರಿಂದ ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೫ ರವರೆಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಗುಜರಾತ್ ಪಿಸಿಸಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಕೂಡಲೇ, ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ೨೩ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೊರಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ಒಂದು ರೀತಿಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅದು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಜಭವನದಲ್ಲಿ ಅವರ ೧೩ ಹಿಂದಿನವರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೫ ಮತ್ತು ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೭ ರ ನಡುವೆ ಅವರು ೧೦೮ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ೨೨ ಬಾರಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್‌ಟಿ ರಾಮರಾವ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪಕ್ಷದವರು ಇದನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಭದ್ರವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಜೋಶಿಯವರ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. == ವಿವಾದಗಳು == ಜೋಶಿ ಅವರು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ]] ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಆರೋಪಗಳನ್ನು "ಕಸ" ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು "ಅಂತಹ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದು ನನ್ನ ಘನತೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite journal|last=Stefaniak|first=B.|last2=Moll|first2=J.|last3=Sliwiński|first3=M.|last4=Dziatkowiak|first4=A.|last5=Zaslonka|first5=J.|last6=Chyliński|first6=S.|last7=Leśniak|first7=K.|last8=Iwaszkiewicz|first8=A.|last9=Iljin|first9=W.|date=1977|title=[Development of technics employed in extracorporeal circulation in the years 1961-1976 in the light of 1,200 cases]|journal=Kardiologia Polska|volume=20|issue=3|pages=247–250|issn=0022-9032|pmid=328977}}</ref> == ಸಾವು == ಅವರು ೧೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ಗಾಂದೇವಿ ಬಳಿಯ ಚಾಂಗಾ ಧನೋರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ೮೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. <ref>{{Cite news |title=Telangana Guv pays homage to Kumudben Joshi |language=en |work=[[United News of India]] |url=https://www.uniindia.com/story/Telangana-Guv-pays-homage-to--Kumudben-Joshi |access-date=2022-03-16}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2022-03-15 |title=ગુજરાતમાંથી પ્રથમ મહિલા રાજ્યપાલ બનેલા કુમુદબેન જોષીનું અવસાન |language=gu |work=Gujarat Samachar |url=https://www.gujaratsamachar.com/news/madhya-gujarat/gujarats-first-woman-governor-kumud-joshi-dies |access-date=2022-03-16 |archive-date=2023-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216085119/https://www.gujaratsamachar.com/news/madhya-gujarat/gujarats-first-woman-governor-kumud-joshi-dies |url-status=dead }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] hvqzs8uhdhzlo0ud9i56erhmc7fdzwk 0 155758 1376765 1342275 2026-07-13T18:54:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376765 wikitext text/x-wiki '''ಕಾಶ್ಮೀರದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು''' [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ|ಕಾಶ್ಮೀರದ]] ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರಂಪರೆ ಸಂಪತ್ತು. ಕಾಶ್ಮೀರವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಜನ್ಮದಿನಗಳು, ಸುಗ್ಗಿಯಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಅವರು ದೇಶದಾದ್ಯಂತದ ಜನರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯಗಳು ಈಗ ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ==ಕುಡ್ ನೃತ್ಯ== ಕುಡ್ ನೃತ್ಯವು ರಾಜ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.'''ಲೋಕದೇವತೆಗಳನ್ನು''' (ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಗಳು) ಕೃತಜ್ಞತಾ ವಿಧಿಯಂತೆ ಗೌರವಿಸಲು ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಈ ರೂಪವು ತುಂಬಾ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಮತ್ತು ತಿರುಚಿದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಕುಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಇತರ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರು ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿದೆ.ಈ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತದ]] ಲಯ ಮತ್ತು ಬಡಿತಗಳು ನೃತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.ನರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ಚಲನೆಯನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚೈನ್, ಡ್ರಮ್ಸ್, ನರಸಿಂಹ ಮತ್ತು [[ಕೊಳಲು|ವೇಣು]] ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಎಲ್ಲಾ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಸಹಜತೆ.ಈ ರೀತಿಯ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಜಮ್ಮು]] ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೃಷಿಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ರೈತರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ದನಕರುಗಳು, ಜೋಳದ ಬೆಳೆಗಳು, ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆ '(ಗ್ರಾಮದೇವತೆ)' ಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನರು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.ಎಲ್ಲರೂ ಅವರವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲೀರುತ್ತರೆ. [[ಹಬ್ಬ]]ವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 20ರಿಂದ 30 ನೃತ್ಯಗಾರರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರಾತ್ರಿ]]ಯ ತಡವಾದ ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ (ಜಾಮು ತನಕ) ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.ಜಮ್ಮು ರಾಜ್ಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿವಿಧ ಉತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ವಿವಿಧ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=folk >{{citeweb|url=https://www.jktdc.co.in/dances-of-kashmir.aspx|title=kasmir dances|publisher= jktdc.co.in|accessdate=2024-03-07}}</ref> ಸಂಗೀತದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯವನ್ನು ಧೂಂಗಳು, ಡೋಲು(drum),ಬನ್ಸಿರಿ, ಬಿದಿರಿನ [[ಕೊಳಲು]], ರಾಮಸಿಂಗ,(ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕಹಳೆಗಳು) ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವಾಗ ಹಾಡುವ ಹಾಡಿನಂತೆಯೇ, ನೃತ್ಯಗಾರರ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{citeweb|url=https://www.gaurijog.com/indian-dance-education/indian-folk-dances/folk-dances-from-jammu-and-kashmir/kud/#:~:text=Kud%20is%20a%20typical%20community,presiding%20deity%20of%20the%20village.|title=kud|publisher=gaurijog.com|accessdate=2024-03-07|archive-date=2024-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240214035510/https://www.gaurijog.com/indian-dance-education/indian-folk-dances/folk-dances-from-jammu-and-kashmir/kud/#:~:text=Kud%20is%20a%20typical%20community,presiding%20deity%20of%20the%20village.|url-status=dead}}</ref> ==ದುಮ್ಹಾಲ್ ನೃತ್ಯ(Dumhal dance)== [[File:Dhamali Shah.jpg|thumb|250px| ದುಮ್ಹಾಲ್ ನೃತ್ಯ]] ಎಲ್ಲಾ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ 'ದುಮ್ಹಾಲ್' ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ನೃತ್ಯಗಾರರು ರೋಮಾಂಚಕ ಬಣ್ಣದ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಟೋಪಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಣಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಆದರೆ ವಾಟಾಳ್ ಪುರುಷರು ಮಾತ್ರ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು.ಈ ನೃತ್ಯವು ಸೆಟ್ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಸೆಟ್ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲಾ ನೃತ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಯು ನರ್ತಕರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೆಕ್ಕೆಮುವಿನ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು (ಧ್ವಜದಂತೆ) ನೆಲದೊಳಗೆ ಹೂತುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಪುರುಷರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ನರ್ತಕರು ಕೋರಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಧುರವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ನಡುವೆ ಡ್ರಮ್ ಬೀಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref name=folk/> ದುಮ್ಹಾಲ್ ನೃತ್ಯವು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ನೃತ್ಯವು ಕಾಶ್ಮೀರದ ವಾಟಾಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.ನರ್ತಕರು ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉದ್ದವಾದ,ವರ್ಣರಂಜಿತ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ನರ್ತಕರು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.. ಈ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪುರುಷರು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಅಗೆದ [[ಬಾವುಟ|ಧ್ವಜವನ್ನು]] ಸಹ ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕೋರಸ್ನಲ್ಲಿ ಹಿತವಾದ ಸುಂದರವಾದ ರಾಗಗಳನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.ಡ್ರಮ್(drum) ಎನ್ನುವುದು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಹಾಡು|ಹಾಡುಗಳು]] [[ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ]] ಸಿಂಕ್ ಆಗಿರುವಾಗ, ಅವು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಭಾವನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.ಪುರುಷರು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಅಗೆದ ಬ್ಯಾನರ್/ಧ್ವಜದ ಸುತ್ತಲೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದುಮ್ಹಾಲ್ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರದರ್ಶಕರು ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಗಾಢ ಬಣ್ಣದ, ಉದ್ದನೆಯ ತೋಳಿನ ನಿಲುವಂಗಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅವರ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ಟೋಪಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೇಟವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಜನರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ನೃತ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{citeweb|url=https://prepp.in/news/e-492-dumhal-indian-folk-dance-art-and-culture-notes| title= Dumhal - Indian Folk Dance|publisher= prepp.in |accessdate=2024-03-07}}</ref> == ರೂಫ಼್ ನೃತ್ಯ(rouf dance)== [[file:Rouf Dance.jpg|thumb|200px¡ರೂಫ಼್ ನೃತ್ಯ]] ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ರೂಫ಼್ ನೃತ್ಯ. ಈದ್ ಮತ್ತು ರಂಜಾನ್ ದಿನಗಳಂತಹ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನೃತ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಗುಂಪು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ನಿಂತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ನರ್ತಕರ ಪಾದದ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೆಲಸ(ಪಾದದ ಚಲನೆಗಳು).ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ 'ರೂಫ಼್' ಮತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 'ರೋ' ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಜನರ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.<ref name=folk/> ರೌಫ್ ಕಣಿವೆಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ, ರಂಜಾನ್ ಮತ್ತು ಈದ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಸಂತ ನೃತ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ರೌಫ್ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನೃತ್ಯವು ವಸಂತ ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ.ನೃತ್ಯವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸುಗ್ಗಿಯ ಸಂತೋಷವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯಗಾರರು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೈತರು ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರುಚಿಕರವಾದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಬಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ರೌಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳ ಮಹಿಳೆಯರು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುಂಪುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆಭರಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ರೂಫ಼್ ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಚಕ್ರಿ, ನೃತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಸರಣಿ. ಜನರು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ನೃತ್ಯವು ಒಂದು ಗುಂಪು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಹಾಡಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{citeweb|url= https://indianationfirst.in/art-culture-jammu-kashmir/rouf-dance-a-folk-dance-of-jammu-and-kashmir/|title= Rouf Dance – A Folk Dance of Jammu and Kashmir|publisher= indianationfirst.in|accessdate= 2024-03-07|archive-date= 2024-02-14|archive-url= https://web.archive.org/web/20240214120659/https://indianationfirst.in/art-culture-jammu-kashmir/rouf-dance-a-folk-dance-of-jammu-and-kashmir/|url-status= dead}}</ref> ==ಭಂಡ್ ಪಥೆರ್(Bhand Pather)== [[File:Bhand Pather.jpg|thumb|200px|ಭಂಡ್ ಪಥೆರ್ ನೃತ್ಯ]] ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ರಂಗಭೂಮಿ ನೃತ್ಯ/ವೇದಿಕೆಯ ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈ ನೃತ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನೃತ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೀವನ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=folk/> ಬಂಧ್ ಪಥೆರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಂದ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪಥೇರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಬಂದ್ ಪಥೆರ್ ನಲ್ಲಿ ವರ್ಣರಂಜಿತ ವೇಷಭೂಷಣ ತೊಟ್ಟ ಕಲಾವಿದರು ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ಸಮಾಜದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿಡಂಬಿಸುವ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.ಭಂಡ್ ಪಥೆರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಶಬ್ದಕೋಶವು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮಹಾನ್ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಅತೀಂದ್ರಿಯಗಳ ವಾಖ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರುಖ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ನಾಟಕೀಯ ಅನುಭವವು ಪಕ್ವವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.ಹೆಂಗೆ ಪಥೇರ್, ಬಕರ್ವಾಲ್ ಪಥೇರ್, ಶಿಕರ್ಗಾ ಪಥೇರ್, ವಾಟಾಳ್ ಪಥೇರ್, ಗೋಸೈನ್ ಪಥರ್, ಅಂಗ್ರೇಜ್ ಪಥೇರ್ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ನಾಟಕಗಳು ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳು, ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಏಳು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಗುಲಾಮ್ ಮೊಹಿದುನ್ ಅಯಾಜ್ ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ '''ಬಂದ್ ಪಥೆರ್ ಎಂಬುದು ಕಾಶ್ಮೀರದಷ್ಟೇ ಹಳೆಯದಾದ ನೃತ್ಯ-ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಲ್ಲದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಸಮಾಜದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಹರಡಿದೆ, ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿ ಇತರರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ನಟಿಸುವ, ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುವ. ಇದು ಇತರ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಂತೆ ತೆರೆಮರೆಯ ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಬದುಕುತ್ತದೆ '''<ref>{{citeweb|url=https://globalkashmir.net/bhand-pather-the-traditional-folk-theatre-in-kashmir/ | title= Bhand Pather |publisher= globalkashmir.net |accessdate=2024-03-07}}</nowiki><nowiki></ref> ==ಬಚಾ ನಗ್ಮಾ== [[File:Bachanagma.jpg|thumb|200px| ಬಚಾ ನಗ್ಮಾ ನೃತ್ಯ]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೂಟಗಳು ಅಥವಾ ಮದುವೆಗಳಂತಹ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಹುಡುಗರು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯವಯಸ್ಕರೂ ಸಹ ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಹುಡುಗರ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕು.ಇದು ಗರಿಷ್ಠ ಆರರಿಂದ ಏಳು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಗಾಯಕರನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ನರ್ತಕಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಸುಮಧುರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ನರ್ತಕರ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೋರಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ನರ್ತಕರು ಧರಿಸುವ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಕಥಕ್ ನೃತ್ಯಗಾರರು ಧರಿಸುವ ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ.ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು 'ಬಚ್ಚಾ ಗ್ಯಾವೌನ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಯುವ ಮಧುರ ಧ್ವನಿ.<ref name=folk/> ನರ್ತಕಿಯನ್ನು 'ಬಾಚಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುವಕ ಮತ್ತು ಹಾಡು-ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು 'ನಗ್ಮಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ,ಇದು ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಈಗ ಇದು ಅಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವು ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನಾಟಕೀಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.ಆರರಿಂದ ಏಳು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರೀತಿ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು, ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇದು ಸೂಕ್ತವಾದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.[[ಕಾಬುಲ್|ಕಾಬೂಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಆಫ್ಘನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಬಚಾ ನಗ್ಮಾವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಸೂಫಿ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಫೀಜಾ ನಗ್ಮಾ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯದ ಮರುವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.'ಬಚಾ ನಗ್ಮಾ' ದಲ್ಲಿ ಯುವ ನರ್ತಕರು ಹಫೀಜಾ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ ವೇಷ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಒಂದೋ ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ತ್ರೀಯರಾಗಿಸಲು ಅಥವಾ ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಈ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ, ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯುವಕರು ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ ವೇಷಧರಿಸುವ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕಣಿವೆಯ ಸ್ಥಳೀಯರು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ನಂಬಿದ್ದರು.ಯುವಕರ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪುರುಷರನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಂತೆ ಧರಿಸುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಿದರು.1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ಡೋಗ್ರಾ ಮಹಾರಾಜ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಹಫೀಜ್ ನಗ್ಮಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ತುಂಬಾ ಇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅನೈತಿಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{citeweb |url=https://searchkashmir.org/2012/10/hafiz-nagma.html |title=hafiz Nagma |publisher=searchkashmir.org |accessdate=2024-02-14 |archive-date=2024-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214044641/https://searchkashmir.org/2012/10/hafiz-nagma.html |url-status=dead }}</ref>.<ref>{{citeweb|url=https://dhaaramagazine.in/2021/04/11/bacha-nagma-redefining-the-spectrum-of-gender/ | title= Bacha Nagma’ – Redefining the spectrum of Gender |publisher= dhaaramagazine.in |accessdate=2024-03-07}}</ref> == ಹಫೀಜಾ ನೃತ್ಯ(hafiza dance)== ಇದು ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂತೂರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿಶೇಷ ವಾದ್ಯವು ಸುಮಾರು ನೂರು ತಂತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕೋಲುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=folk/> ಹಫೀಜಾ ನೃತ್ಯ ರೂಪವು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಮನೆ ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಝೀಲಂ ನದಿಯಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಹಫೀಜಾ ನೃತ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಡುಗಿಯರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಈ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹುಡುಗಿಯರು ಮನೆ ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{citeweb|url=https://dance.anantagroup.com/hafiza-dance/ | title= Hafiza dance |publisher= dance.anantagroup.com |accessdate=2024-03-07}}</ref> == ಭಂಡ್ ಜಶನ್(Band jashan)== ಭಂಡ್ ಜಶನ್ ಅತ್ಯಂತ ಹಿತವಾದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಲಘುವಾದ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತರಿಂದ ಹದಿನೈದು ನೃತ್ಯಗಾರರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=folk/> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿ ಶೈಲಿ ಕಾಳಿ, ಇದು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಟ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ನೃತ್ಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.ಅಂತೆಯೇ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ವಿಡಂಬನೆಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೋಡಂಗಿಯ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಬಲವಾದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.ಕಾಶ್ಮೀರದ ಈ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಚೌಕಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ 10 ರಿಂದ 15 ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವು ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ [[ಶೆಹನಾಯಿ]], ದೊಡ್ಡ ಢೋಲ್, ನಾಗರಾ ಮತ್ತು ಸುರ್ನೈ, ಪೇಶ್ರಾವ್‌ನ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಆವೃತ್ತಿಯಂತಹ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.ನೃತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಯ ಸೊಂಟದ ಮೇಲೆ ಕೈಯಿಟ್ಟು ಸಂಗೀತದ ಲಯಕ್ಕೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ.ಕಾಶ್ಮೀರದ ಈ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳವರೆಗಿನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.ಭಂಡ್ ಜಶನ್ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಭಾಷೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಅಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನೃತ್ಯದ ಥೀಮ್‌ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ [[ಹಿಂದಿ]], [[ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗ|ಪರ್ಷಿಯನ್]], [[ಉರ್ದು]] ಮತ್ತು [[ಪಂಜಾಬಿ]]ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{citeweb|url= https://www.indianetzone.com /1/folk_dances_kashmir.htm| title=bhand jashan |publisher= indianetzone.com |accessdate=2024-03-07}}</ref> == ವೂಗಿ-ನಾಚುನ್(Wuegi-Nachun)== ಈ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿವಾಹದ ಆಚರಣೆಗಳ ನಂತರ ವಧು ತನ್ನ ಪೋಷಕರ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಪಂಡಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಮದುವೆಯ ರಂಗೋಲಿ ಸುತ್ತಲೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name=folk/><ref>{{citeweb|url= https://www.travelworldplanet.com/folk-dances-in-kashmir/| title= Prominent Folk Dances in Kashmir |publisher= travelworldplanet.com |accessdate=2024-03-07}}</ref> == ಇವುಗಳನ್ನೂ ಓದಿ== * [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]] * [[ಕೇರಳದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳು]] 51k8ryi4ce2qu7phg67q9p8ka88w2ke 0 160927 1376777 1344800 2026-07-14T04:33:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376777 wikitext text/x-wiki '''ಗಾರ್ಗ್ಯ''' ಒಬ್ಬ [[ಋಷಿ]]. [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಪ್ರಕಾರ [[ಆಂಗೀರಸ|ಅಂಗಿರಸನ]] ವಂಶದವ. ಈತ [[ಕೇಕೇಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೇಕಯ ದೇಶದ]] ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಯುಧಾಜಿತನ ಪುರೋಹಿತ. ಗಂಧರ್ವ ದೇಶವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಯುಧಾಜಿತ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ [[ಕುದುರೆ|ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ]] ಅನೇಕ [[ಆಭರಣಗಳು|ರತ್ನಾಭರಣಗಳನ್ನೂ]] ಈತನ ಮೂಲಕ [[ರಾಮ|ಶ್ರೀರಾಮನಿಗೆ]] ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ.<ref>https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-ramayana-of-valmiki/d/doc424875.html </ref> ಗಾರ್ಗ್ಯನ ಜೀವನದೃಷ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನರು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ವಿನಯಶೀಲರಾಗಿರಬೇಕು, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನೋಯಿಸಬಾರದು, ಮತ್ತು ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು.<ref>{{Cite web |url=https://www.manuscrypts.com/myth/2012/01/06/gargya-1/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-26 |archive-date=2024-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127170406/https://www.manuscrypts.com/myth/2012/01/06/gargya-1/ |url-status=dead }}</ref> [[ಹರಿವಂಶ|ಹರಿವಂಶದ]] ಪ್ರಕಾರ ಗಾರ್ಗ್ಯ ವೇಣುಹೋತ್ರನ ಮಗ. [[ಪಾಂಡವರು|ಪಾಂಡವರ]] ಮೂಲ ಪುರುಷನಾದ [[ಜನಮೇಜಯ|ಜನಮೇಜಯರಾಯ]] ಗಾರ್ಗ್ಯನ ಮಗನನ್ನು ಹಿಂಸೆಮಾಡಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ [[ಶೌನಕ]] ಮುನಿಯ ಮೂಲಕ [[ಯಜ್ಞ]] ಮಾಡಿಸಿ ಆ ಪಾತಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ.<ref>https://www.gutenberg.org/files/61937/61937-h/61937-h.htm</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಾರ್ಗ್ಯ 2}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] fdx9nei02depwnua7wnfkx29fjko03m 0 176057 1376768 1316051 2026-07-13T22:22:47Z EmausBot 5480 Fixing double redirect from [[ಕ್ಯಾಪ್ಜೆಮಿನೈ]] to [[ಕ್ಯಾಪ್‌ಜೆಮಿನಿ]] 1376768 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಕ್ಯಾಪ್‌ಜೆಮಿನಿ]] pdo4njgdope217csfuive8rp9s3oeco 0 178180 1376795 1346620 2026-07-14T10:54:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376795 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] =ಚಿಯೆನ್-ಶಿಯುಂಗ್ ವು= '''ಚಿಯೆನ್-ಶಿಯುಂಗ್ ವು''' (ಚೈನೀಸ್: 吳健雄; ಪಿನ್ಯಿನ್: ವು ಜಿಯನ್‌ಶಿಯೊಂಗ್; ವೇಡ್–ಗೈಲ್ಸ್: ವು2 ಚಿಯನ್4-ಹ್ಸಿಯುಂಗ್2; ಮೇ 31, 1912 – ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 1997) ಅವರು ಚೀನೀ-ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಣು ಮತ್ತು ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ವು ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುರೇನಿಯಂ ಅನ್ನು ಯುರೇನಿಯಂ-235 ಮತ್ತು ಯುರೇನಿಯಂ-238 ಐಸೋಟೋಪ್‌ಗಳಾಗಿ ಗ್ಯಾಸಿಯಸ್ ಡಿಫ್ಯೂಷನ್ ಮೂಲಕ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ವು ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಪ್ಯಾರಿಟಿ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು. ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು '''ತ್ಸುಂಗ್-ಡಾವೊ ಲೀ''' ಮತ್ತು '''ಚೆನ್-ನಿಂಗ್ ಯಾಂಗ್''' ಅವರು 1957 ರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಆದರೆ ವು ಅವರಿಗೆ 1978 ರಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ ವುಲ್ಫ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು '''ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಬಿರುದುಗಳಲ್ಲಿ “ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ”, “ಚೀನೀ ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ” ಮತ್ತು “ಅಣು ಸಂಶೋಧನೆಯ ರಾಣಿ” ಸೇರಿವೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20180612144506/http://cerncourier.com/cws/article/cern/51556</ref><ref>https://massivesci.com/articles/meet-the-first-lady-of-physics-queen-of-nuclear-research-and-destroyer-of-natural-laws/</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/lifestyle/2021/12/13/chien-shiung-wu-biography-physics-grandmother/</ref> ==ಶಿಕ್ಷಣ== '''ವು''' ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು '''ಮಿಂಗ್ ಡೆ ಶಾಲೆ'''ದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-981-4374-84-2</ref> ವು ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲಪೂರ್ಣ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದು ಬೆಳೆಯಿದರು. ಅವರು ಇತರ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಹೊರಗೆ ಆಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ '''ರೇಡಿಯೋ''' ಅನ್ನು ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು '''ಕವನಗಳು''' ಮತ್ತು '''ಚೈನೀಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್'''ಗಳಾದ '''ಅನಾಲೆಕ್ಟ್ಸ್''' ಹಾಗೂ ಅವರ ತಂದೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಹ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವು, ಓದಲು ಕಲಿಯುವವರೆಗೆ, ಮಕ್ಕಳ ಕಥೆಗಳ ಬದಲು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜರ್ನಲ್‌ಗಳಿಂದ ಪರಿಚ್ಛೇದಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. '''ವು''' 1923 ರಲ್ಲಿ 11 ವರ್ಷದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು '''ಸುಜೋ ವುಮೆನ್ಸ್ ನಾರ್ಮಲ್ ಶಾಲೆ ನಂ. 2'''ಗೆ ಹೋದರು, ಇದು ಅವರ ಮನೆಯಿಂದ 50 ಮೈಲಿಗಳು (80 ಕಿ.ಮೀ) ದೂರವಿತ್ತು. ಇದು ತರಗತಿ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಲಾಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿದ್ಯಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಇದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಯುವ ವು ಅವರಿಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿತು. ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಶುಲ್ಕ ಅಥವಾ ಬೋರ್ಡ್‌ಗಾಗಿ ಶುಲ್ಕ ವಸೂಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿತ್ತು. ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಹಣ ಕೊಡಬಹುದಾದಿದ್ದರೂ, ವು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 10,000 ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದವರಲ್ಲಿ ತಾವು ತೊಂಬತ್ತನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. 1929 ರಲ್ಲಿ, '''ವು''' ತಮ್ಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು '''ನ್ಯಾನ್‌ಜಿಂಗ್‌ನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ'''ಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಕಾಲದ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸುವ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ವು ಅವರ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಇದು ಕೇವಲ ನಾಮಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳಿತ್ತು. ಅವರು '''ಶಾಂಘೈ'''ಯಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಹೋದರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ '''ಹು ಶಿಹ್.''' ಹು, ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಐಕಾನ್ ಆಗಿ ಬೆಳೆದರು, ವು ಅವರನ್ನು ದ್ವಿತೀಯ ತಂದೆಯಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಭೇಟಿಯಾದರು. '''ಹು''' ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ವು ಅವರ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು '''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚೈನಾ ಕಾಲೇಜ್'''ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತಮ್ಮ ಹೀರೋ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಸೀಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಮೊದಲ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳೊಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ದೊರಕಿತ್ತು. 1930 ರಿಂದ 1934 ರವರೆಗೆ, ವು '''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ'''ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರು, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣಿತವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದರು, ನಂತರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಹೊಂದಿದರು.<ref>https://www.scientificamerican.com/blog/guest-blog/channeling-ada-lovelace-chien-shiung-wu-courageous-hero-of-physics/</ref> ಅವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಜಪಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ದೃಢ ನಿಲುವು ತಾಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. '''ವು''' ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಟ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅವರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬಹುದೆಂದು ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸದಂತೆ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರು.ಅವರು '''ನ್ಯಾನ್‌ಜಿಂಗ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅರಮನೆ'''ನಲ್ಲಿ ಕೂತುಕೊಂಡ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು '''ಚಿಯಾಂಗ್ ಕೈ-ಶೆಕ್''' ಭೇಟಿಯಾದರು. ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಅವರು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು '''ಝೆಜಿಯಾಂಗ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ'''ದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು '''ಅಕಾಡೆಮಿಯಾ ಸೈನಿಕಾ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ'''ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು.<ref>https://massivesci.com/articles/meet-the-first-lady-of-physics-queen-of-nuclear-research-and-destroyer-of-natural-laws/</ref> ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ '''ಗು ಜಿಂಗ್-ವೇ''' ಎಂಬ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕದ '''ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಚಿಗನ್'''ನಿಂದ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವು ಅವರನ್ನು ಕೂಡ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಅವರು ಯುವ ವುಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ನಿಕಟ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವಾಗ ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://www.nps.gov/people/dr-chien-shiung-wu-the-first-lady-of-physics.htm</ref> '''ವು''' ಅವರನ್ನು '''ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಚಿಗನ್''' ಸ್ವೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಅವರ ಅಂಕಲ್ '''ವು ಝೋ-ಝಿ''' ಅಗತ್ಯ ಹಣವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ 1936 ರಲ್ಲಿ '''SS ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹೂವರ್'''ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಮಹಿಳಾ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು '''ಟೈಕಾಂಗ್‌ನ ರಾಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಡಾಂಗ್ ರುೋ-ಫೆನ್''' ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಅವರು ಹಡಗು ಹತ್ತುವಾಗ ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಅಂಕಲ್ ಅವರನ್ನು '''ಹುವಾಂಗ್ ಪು ಬಂಡ್'''ನಲ್ಲಿ ವಿದಾಯ ನೀಡಿದರು.ಅವರ ಕುಟುಂಬ ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಾಳಿದರೂ, ಅವರು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು. ==ಆರಂಭಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ವೃತ್ತಿ== ===ಬರ್ಕ್ಲಿ=== '''ವು''' ಮತ್ತು '''ಡಾಂಗ್ ರುೋ-ಫೆನ್''' '''ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ'''ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು,<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-309-07270-0</ref> ಅಲ್ಲಿ '''ವು''' ಅವರ ಪದವೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ಯೋಜನೆಗಳು '''ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಬರ್ಕ್ಲಿ'''ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಬದಲಾಗಿದ್ದವು.<ref>https://www.scientificamerican.com/blog/guest-blog/channeling-ada-lovelace-chien-shiung-wu-courageous-hero-of-physics/</ref> ಅವರು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ '''ಲ್ಯೂಕ್ ಚಿಯಾ-ಲಿಯು ಯುವಾನ್''' ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು, ಅವರು '''ಯುವಾನ್ ಶಿಕಾಯಿ''' (ಹೊಸ ಚೀನೀ ಗಣರಾಜ್ಯತಾತ್ವಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಆಗಿದ್ದರು, ತಮ್ಮ ಸಾವು ಮೊದಲು ಆರು ತಿಂಗಳು ಸಾಮ್ರಾಟಾಗಿ ಇದ್ದರು) ಅವರ ಕೊಂಕುಬೈನಿನ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮೊಮ್ಮಗ. ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಾರಣವಾಗಿ, '''ಲ್ಯೂಕ್''' '''ಯುವಾನ್ ಶಿಕಾಯಿ''' ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ '''ವು''' ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ ಅವರ ತಂದೆ ಯುವಾನ್ ಶಿಕಾಯಿಗೆ ಬಂಡಾಯ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. '''ಯುವಾನ್''' ಅವರಿಗೆ '''ರೇಡಿಯೇಷನ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ''' ತೋರಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು '''ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಓ. ಲಾರೆನ್ಸ್''', 1939 ರಲ್ಲಿ ಸೈಕ್ರೋಟ್ರಾನ್ ಕಣ ವೇಗಗತಿಗೊಳಿಸುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದಕ್ಕಾಗಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದರು. '''ವು''' ಅಮೆರಿಕದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಕಂಡು ಅಚ್ಚರಿ ಹೊಂದಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಮಿಚಿಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮುಂಭಾಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಹ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲವೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ, ಅವರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಬರ್ಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರು. '''ವು''' ಬರ್ಕ್ಲಿಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಸೈಕ್ರೋಟ್ರಾನ್ ಸೇರಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅವರ ನಿರ್ಧಾರ '''ಡಾಂಗ್'''ಗೆ ನಿರಾಸಕ್ತಿ ತಂದಿತು, ಅವರು ತಾನಾಗಿ ಮಿಚಿಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. '''ಯುವಾನ್''' ಅವರನ್ನು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ '''ರೇಮಂಡ್ ಟಿ. ಬಿರ್ಜ್''' ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕರೆದರು, ಅವರು ವು ಅವರನ್ನು ಪದವೋತ್ತರ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು, ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ವರ್ಷ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದರೂ. '''ವು''' ಮಿಚಿಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬರ್ಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. ಅವರ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಸಹಪಾಠಿಗಳಲ್ಲಿ '''ರಾಬರ್ಟ್ ಆರ್. ವಿಲ್ಸನ್''', ಮತ್ತು '''ಜಾರ್ಜ್ ವೋಲ್ಕೋಫ್''' ಸೇರಿದ್ದರು; ಅವರ ನಿಕಟ ಸ್ನೇಹಿತರಲ್ಲಿ '''ಪೋಸ್ಟ್-ಡಾಕ್ಟರಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಲ್ಯೂವಿಸ್''' ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ '''ರ್ಸುಲಾ ಶೆಫರ್''', ಅವರು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಸೇರಿದ್ದರು.<ref>https://wc.arizona.edu/papers/90/1/16_1_m.html</ref> '''ವು''' ಚೈನೀಸ್ ಆಹಾರವನ್ನು ತಲೆಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬರ್ಕ್ಲಿಯ ಆಹಾರದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ನೇಹಿತರು '''ಶೆಫರ್''' ಜೊತೆ ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚಿನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ '''ದಿ ಟೀ ಗಾರ್ಡನ್'''ನಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>https://www.worldscientific.com/doi/abs/10.1142/9789814368933_0005?download=true</ref>'''ವು''' ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮಾಲೀಕನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಮೆನುಗೆ ಸೇರದ ಉಚಿತ ಊಟವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.'''ವು''' ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಆದರೆ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ '''ಬಿರ್ಜ್''' ಅಸಿಯಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಬದಲಾಗಿ ವು ಮತ್ತು '''ಯುವಾನ್''' ಕಡಿಮೆ ವೇತನದ ಓದುಗರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ '''ಯುವಾನ್''' '''ಕ್ಯಾಲ್ಟೆಕ್'''ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. '''ಬಿರ್ಜ್''' ವು ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ವರ್ಷ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದರೂ ವು ಸೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರು. '''ವು''' ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆದರು. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಇದ್ದರೂ, ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ '''ಎಮಿಲಿಯೋ ಸೆಗ್ರೆ''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಪ್ರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ '''ಬೇಟಾ ಡಿಕೇ''' ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ '''ಜೆನಾನ್''' ಕೂಡ ಸೇರಿತ್ತು, ಇದು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಣು ಬಾಂಬ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://diversity.lbl.gov/2015/05/19/chien-shiung-wu-physicist-who-helped-change-the-world/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-21 |archive-date=2019-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721073352/https://diversity.lbl.gov/2015/05/19/chien-shiung-wu-physicist-who-helped-change-the-world/ |url-status=dead }}</ref> ಸೆಗ್ರೆ ಪ್ರಕಾರ, '''ವು''' ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft700007rb;chunk.id=0;doc.view=print{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ, ನೋಬೆಲ್ ವಿಜೇತ '''ಲೂಯಿಸ್ ಅಲ್ವಾರೆಜ್''' ಅವರು '''ವು''' ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರು, “ಈ ಪದವೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ನಾನು ಈ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡೆ. ಅವರು ಬದಿನಲ್ಲಿನ ಅದೇ ಕೋಣೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು 'ಜಿ ಜಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು [ಬರ್ಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ವು ಅವರ ಉಪನಾಮ]. ಅವರು ನಾನು ಭೇಟಿಯಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು.” '''ಸೆಗ್ರೆ''' ವು ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, '''ವು''' ಅವರ ಹೀರೋ '''ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು, ಆದರೆ '''ವು''' ಹೆಚ್ಚು “ಜಾಗತಿಕ, ಸೊಗಸಾದ, ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಪ್ರಿಯ” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ '''ಲಾರೆನ್ಸ್''' '''ವು''' ಅವರನ್ನು “ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಅವರು ಯಾವ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿಗೂ ಛಾಯೆ ಮೂಡಿಸುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದರು. 1940 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತೀಸಿಸ್ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವಾಗ, ಅದು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಶ್ರೇಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಭಾಗವು '''ಬ್ರೆಮ್ಸ್ಟ್ರಾಲಿಂಗ್''', ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಿದ ಕಣವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಿದ ಕಣವು ತಿರುಗಿಸುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ವಿದ್ಯುದ್ಚುಂಬಕವಿರೋಧಕ ಕಿರಣಶಕ್ತಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಅನ್ನು ಅಣು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಮೂಲಕ ತಿರುಗಿಸುವುದನ್ನು ಕುರಿತು, ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ '''ರೇಡಿಯೋ ಆ್ಯಕ್ಟಿವ್ ಜೆಎಕ್ಸ್''' ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು '''ಬೇಟಾ-ಉತ್ಪ್ರೇರಕ ಫಾಸ್ಫೋರಸ್-32''' ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು, ಇದು ಸೈಕ್ರೋಟ್ರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ ರೇಡಿಯೋ ಆ್ಯಕ್ಟಿವ್ ಐಸೋಟೋಪ್ ಆಗಿದ್ದು, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರ '''ಜಾನ್ ಎಚ್. ಲಾರೆನ್ಸ್''' ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಆಕ್ಟಿವ್ ಟ್ರೇಸರ್ ಬಳಕೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>https://archive.org/details/lawrencehislabor00heil</ref> ಇದು ವು ಅವರ '''ಬೇಟಾ ಡಿಕೇ'''ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಅವರು ಮುಂದಿನ(authority) ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದುವ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Dictionary_of_Scientific_Biography</ref><ref>https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.59.481</ref> ತೀಸಿಸಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಗವು ಯುರೇನಿಯಂ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಫಿಶನ್ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ '''ಜೆಎಕ್ಸ್''' ರೇಡಿಯೋ ಆ್ಯಕ್ಟಿವ್ ಐಸೋಟೋಪ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತು, ಇದನ್ನು '''ರೇಡಿಯೇಷನ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ'''ಯ 37-ಇಂಚು ಮತ್ತು 60-ಇಂಚು ಸೈಕ್ರೋಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. '''ಜೆಎಕ್ಸ್''' ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಫಿಶನ್ ಕುರಿತು ಅವರ ಎರಡನೇ ಭಾಗವು ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು '''ಜೆ. ರಾಬರ್ಟ್ ಓಪನ್‌ಹೈಮರ್''', ಅವರನ್ನು '''ಒಪ್ಪಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ '''ವು''' ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ತಂದಿತು, ಅವರು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‌ಗಳ ಅಪ್ಸಾರ್ಪ್ಶನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸೆಕ್ಷನ್ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಿದರು, ಇದು ನಂತರ '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್'''ನಲ್ಲಿ ವು ಸೇರಿದಾಗ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. '''ವು''' 1940 ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು '''ಫೈ ಬೆಟಾ ಕಾಪ್ಕಾ'''ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದರು, ಅಮೆರಿಕದ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಗೌರವ ಸಂಸ್ಥೆ. ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೆಗ್ರೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು '''ರೇಡಿಯೇಷನ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ'''ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್-ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಫೆಲ್ಲೋ ಆಗಿ ಉಳಿದರು. ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಧನೆಗಳ ಕಾರಣ, '''ಒಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್''' ಅವರು “ಅಣು ಬಾಂಬ್ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಚೈನೀಸ್ ಮಹಿಳೆ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಶೋಧನೆ” ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಜೊತೆಗೆ ವರದಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, “ಒಬ್ಬ ಕಿರಿಯ ಚೈನೀಸ್ ಹುಡುಗಿ ಕೆಲವು ಅಮೇರಿಕದ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ‌ನಲ್ಲಿ ಅಣು ಘರ್ಷಣೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಹುಡುಗಿ ಬರ್ಕ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡದ ಹೊಸ ಸದಸ್ಯ. '''ವು''' ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ '''ಡಾ. ವು''', ಅವರು ನಟಿ ಅಥವಾ ಕಲಾವಿದರು ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವ ಐಶ್ವರ್ಯವಂತಿಕೆಯ ಮಗಳು ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಅಜ್ಞಾತರ ಮುಂದೆ ಶಾಂತವಾಗಿಯೂ ಸಡಿಲವಾಗಿಯೂ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪದವೋತ್ತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮುಂದೆ ಬಹಳ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸಿ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಚೀನಾ ಸದಾ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. “ಚೀನಾ” ಮತ್ತು “ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ” ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುವಾಗ ಅವರು ತುಂಬಾ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಇದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವಿತ್ತು. ಅವರು ಚೀನಾ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಸಜ್ಜಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.” ದ್ವಿತೀಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಅವರ ಯೋಜನೆಗಳು ಬದಲಾಗಿದ್ದವು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-684-10114-9</ref> ===ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆ=== '''ವು''' ಮತ್ತು '''ಯುವಾನ್''' ಅವರು '''ರಾಬರ್ಟ್ ಮಿಲ್ಲಿಕನ್''' ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, '''ಯುವಾನ್''' ಅವರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಮತ್ತು '''ಕ್ಯಾಲ್ಟೆಕ್'''ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಮೇ 30, 1942 ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-8239-3875-9</ref> ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದಿಂದಾಗಿ ವಧುವಿನ ಕುಟುಂಬವೂ ವರನ ಕುಟುಂಬವೂ ಹಾಜರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-981-4374-84-2</ref> '''ವು''' ಮತ್ತು '''ಯುವಾನ್''' ಅವರು ಅಮೇರಿಕಾದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದರು, ಅಲ್ಲಿ '''ವು''' '''ಸ್ಮಿತ್ ಕಾಲೇಜ್'''ನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದರು, ಇದು '''ನಾರ್ತ್ಯಾಂಪ್ಟನ್, ಮ್ಯಾಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್'''ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಖಾಸಗಿ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜು, '''ಯುವಾನ್''' '''ಆರ್‌ಸಿಎ'''ಯಲ್ಲಿ ರಾಡಾರ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವಳು ಆ ಕೆಲಸದಿಂದ ನಿರಾಶೆಯಾಗಿದ್ದಳು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಬೋಧನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವಳು '''ಲಾರೆನ್ಸ್''' ಅವರಿಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಳು, ಅವರು ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. '''ಸ್ಮಿತ್''' '''ವು''' ಅವರನ್ನು ಸಹಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ಅವರ ವೇತನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಅವಳು '''ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿ'''ಯ '''ಪ್ರಿಂಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'''ದಿಂದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಾಪಕಿಯಾಗಿದ್ದು, ನೌಕಾಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದರು.<ref>https://nuclearprinceton.princeton.edu/people/chien-shiung-wu</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/ISBN</ref> ಮಾರ್ಚ್ 1944ರಲ್ಲಿ, '''ವು''' '''ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'''ದಲ್ಲಿನ '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್'''ನ '''ಸಬ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಅಲಾಯ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ (ಎಸ್‌ಎಎಮ್) ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರೀಸ್'''ಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದು, ವಾರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ '''ಪ್ರಿಂಸ್ಟನ್'''ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಳು.'''ಹ್ಯಾರೋಲ್ಡ್ ಯೂರಿ''' ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಎಸ್‌ಎಎಮ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರೀಸ್‌ನ ಪಾತ್ರವು '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್'''ನ ಯುರೇನಿಯಂ ಸಂವರ್ಧನೆಗಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಗ್ಯಾಸಿಯಸ್ ಡಿಫ್ಯೂಷನ್ (K-25) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಆಗಿತ್ತು. '''ವು''' '''ಜೇಮ್ಸ್ ರೇನ್‌ವಾಟರ್''' ಅವರೊಂದಿಗೆ '''ವಿಲಿಯಂ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಹೇವನ್ಸ್ ಜೂನಿಯರ್''' ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಅವರ ಕಾರ್ಯ ರೇಡಿಯೇಷನ್ ಡಿಟೆಕ್ಟರ್ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. '''ಚಿಯನ್-ಶಿಯಾಂಗ್ ವು''' ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಇತರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1944ರಲ್ಲಿ, '''ವು''' ಅವರನ್ನು '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್''' '''ಕರ್ನಲ್ ಕೆನೆತ್ ನಿಕೋಲ್ಸ್''' ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಸ್ಥಾನಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ '''ವು''' ನಿರಾಶೆಯಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾದಳು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, '''ವು''' ತಮ್ಮದೇ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ರಿಯಾಕ್ಟರ್‌ನ ರೇಡಿಯೇಷನ್ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು; ನಂತರ ಅವಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.forbes.com/sites/startswithabang/2021/02/11/new-usps-stamp-celebrates-physicist-chien-shiung-wu-the-first-lady-of-physics/?sh=1e29bf247dc5</ref> ಹೊಸದಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಿಸಿದ '''ಬಿ ರಿಯಾಕ್ಟರ್''', ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಣು ರಿಯಾಕ್ಟರ್, ಇದು '''ಹ್ಯಾನ್ಫರ್ಡ್ ಸೈಟ್'''ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತು, ನಿಯಮಿತ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆಗೊಂಡು ನಿಲ್ಲುವ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. '''ಜಾನ್ ಆರ್ಚಿಬಾಲ್ಡ್ ವೀಲರ್''' ಮತ್ತು ಸಹಭಾಗಿ '''ಎನ್ರಿಕೋ ಫೆರ್ಮಿ''' ಅವರು ವಿಭಜನಾ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ '''Xe-135''', 9.4 ಗಂಟೆಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ವಿಷ ಅಥವಾ ಶೋಷಕವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಶಂಕಿಸಿದರು.<ref>https://ahf.nuclearmuseum.org/voices/oral-histories/john-wheelers-interview-1965/</ref>ನಂತರ '''ಸೆಗ್ರೆ''' ಅವರಿಗೆ 1940ರಲ್ಲಿ '''ಬರ್ಕ್ಲಿ'''ಯಲ್ಲಿ '''ವು''' ಅವರು ಮಾಡಿದ Xe ರೇಡಿಯೋಸಕ್ರಿಯ ಐಸೋಟೋಪುಗಳ ಕುರಿತ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪ್ರಬಂಧ ನೆನಪಾಯಿತು ಮತ್ತು '''ಫೆರ್ಮಿ''' ಅವರಿಗೆ "'''ಮಿಸ್ ವು''' ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>http://cwp.library.ucla.edu/articles/wuobit.html</ref> ಆ ವಿಷಯದ ಕುರಿತ ಲೇಖನ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ '''ಫೆರ್ಮಿ''' '''ವು''' ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ನಂತರ, '''ಸೆಗ್ರೆ''' '''ನಿಕೋಲ್ಸ್''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯ ಕೊಠಡಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ '''ಫಿಸಿಕಲ್ ರಿವ್ಯೂ'''ಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ್ದ ಟೈಪ್ ಮಾಡಿದ ಕರಡು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. '''ಫೆರ್ಮಿ''' ಮತ್ತು '''ವೀಲರ್''' ಅವರ ಶಂಕೆಗಳು ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದವು, '''ವು''' ಅವರ ಲೇಖನವು ತಿಳಿಯದೆ '''Xe-135''' ನಿಜವಾಗಿಯೂ '''ಬಿ ರಿಯಾಕ್ಟರ್'''ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು; ಅದು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಶೋಷಣಾ ಕ್ರಾಸ್-ಸೆಕ್ಷನ್ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಯುದ್ಧದ ಶಸ್ತ್ರಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಹೋಗಬಾರದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ, '''ವು''' ತಮ್ಮ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಕೆಲ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ತಡೆಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ 1944 ನಂತರ, ಅವಳು ಮತ್ತು '''ಸೆಗ್ರೆ''' ಅವರು ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಅದು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ತಿಂಗಳುಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.<ref>https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.67.142</ref><ref>https://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/wu-chien-shiung.pdf</ref><ref>https://books.google.co.in/books?id=2ZmxDwAAQBAJ&q=chien+shiung+wu+work+showed+xe+135+neutron+absorption+b+reactor&pg=PA387&redir_esc=y#v=snippet&q=chien%20shiung%20wu%20work%20showed%20xe%20135%20neutron%20absorption%20b%20reactor&f=false</ref> '''ವು''' ತಮ್ಮ ರೇಡಿಯೋಸಕ್ರಿಯ ಯುರೇನಿಯಂ ವಿಭಜನೆ ಕುರಿತ ಕಂಡುಹಿಡಿತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ '''ಟೆನ್ನೆಸಿ'''ಯ '''ಓಕ್ ರಿಡ್ಜ್''' ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಅಣು ಬಾಂಬ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಂಧನವಾಗುವ ಸಂವರ್ಧಿತ ಯುರೇನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನವೀನ '''ಗೈಗರ್ ಕೌಂಟರ್‌ಗಳನ್ನು''' ಕೂಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>https://www.businessinsider.com/chinese-woman-chien-shiung-wu-helped-with-the-manhattan-project-2015-2</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ಅನೇಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಂತೆ, '''ವು''' ಕೂಡ '''ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್'''ನ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದರಿಂದ ದೂರ ಸರಿದರು ಮತ್ತು 1962ರಲ್ಲಿ '''ತೈವಾನ್'''ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ '''ಚಿಯಾಂಗ್ ಕೈ-ಶೆಕ್''' ಅವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಾರದೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ '''ಚೀನಾ'''ಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅವಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಳು.<ref>https://web.archive.org/web/20220517011643/https://timeline.com/the-first-lady-of-physics-helped-america-win-ww2-despite-sexism-d8f0b5044e9c</ref><ref>https://www.ias.ac.in/article/fulltext/reso/025/03/0333-0352</ref> ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೊಂದು, '''ವು''' ಬಾಂಬ್ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದರು, ಜನರು ಅಷ್ಟು ಮೂರ್ಖರು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂವಿನಾಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೀವು ಭಾವಿಸುತ್ತೀರಾ? ಇಲ್ಲ. ನನಗೆ ಮಾನವಕುಲದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ನಾವು ಒಮ್ಮೆ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬದುಕುವ ದಿನ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ===ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಮುಖ ವೃತ್ತಿಜೀವನ=== 1945ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, '''ವು''' ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರ ಹುದ್ದೆಯ ಆಫರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref>https://web.archive.org/web/20170628161439/http://www.columbia.edu/cu/record/archives/vol22/vol22_iss15/record2215.16.html</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು '''ಕೊಲಂಬಿಯಾ'''ದಲ್ಲೇ ಕಳೆದರು ಮತ್ತು 1952ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು, ಇದರಿಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಹುದ್ದೆ ಪಡೆದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆಯಾಗಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾದರು.<ref>https://sites.harvard.edu/sitn/</ref> 1949ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, '''ವು''' '''ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್–ಪೊಡೊಲ್ಸ್ಕಿ–ರೋಸೆನ್''' (ಇಪಿಆರ್) ಚಿಂತನಾ ಪ್ರಯೋಗದ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಎಂಟ್ಯಾಂಗಲ್‌ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು “ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಭಯಾನಕ ಕ್ರಿಯೆ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/0F80EA03E4D8CAB4F8DD5C7AEB9F07B3/S0033583516000111a.pdf/quantum_entanglement_facts_and_fiction_how_wrong_was_einstein_after_all.pdf</ref>ಕೋನೀಯ ಸಹಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಫೋಟಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಎಂಟ್ಯಾಂಗಲ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ '''ವು''' ಆಗಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಎರಡು ಫೋಟಾನ್‌ಗಳ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಧ್ರುವೀಕರಣಗಳ ಸಹಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ '''ಮಾರಿಸ್ ಪ್ರೈಸ್''' ಮತ್ತು '''ಜಾನ್ ಕ್ಲೈವ್ ವಾರ್ಡ್''' ಅವರ ಗಣನೆಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು.<ref>https://journals.aps.org/pr/abstract/10.1103/PhysRev.77.136</ref>ವಿಶೇಷವಾಗಿ, '''ವು''' ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯೋಗವು ಇಪಿಆರ್ ಪರಾಕ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಂಟ್ಯಾಂಗಲ್ ಆಗಿರುವ ಎರಡು ಫೋಟಾನ್‌ಗಳ ಜೋಡಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಮೊದಲ ಮಹತ್ವದ ದೃಢೀಕರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>https://archive.org/details/sim_physical-review_1950-01-01_77_1/page/136/mode/2up</ref><ref>https://www.nature.com/articles/160435a0</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Physics_Today</ref><ref>https://en.wikipedia.org/wiki/European_Physical_Journal_H</ref> 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಯಾಂತ್ರಿಕಶಾಸ್ತ್ರವು '''ಬೆಲ್''' ಅವರ ಅಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಅವರು ಮೊದಲ '''ಬೆಲ್''' ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref>https://physicstoday.aip.org/features/chien-shiung-wus-trailblazing-experiments-in-particle-physics</ref><ref>https://link.springer.com/article/10.1007/BF02724742</ref> ==ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಕಾಲತ್ತು== 1958ರಲ್ಲಿ '''ವು''' ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ನಿಧನರಾದರು, ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ಅವರ ತಂದೆ ನಿಧನರಾದರು, ಮತ್ತು 1962ರಲ್ಲಿ ಅವರ ತಾಯಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅಮೆರಿಕದ ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ತನ್ನ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಕಠಿಣ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ, '''ವು''' ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಮೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. 1965ರಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ಗೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾವ '''ವು ಝೌ-ಝಿ''' ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ '''ವು ಚಿಯೆನ್-ಹಾವೊ''' ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. 1972ರಲ್ಲಿ '''ನಿಕ್ಸನ್''' ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಸುಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು 1973ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. 1956ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು, ಈ ನಡುವೆ ಅವರ ಪತಿ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಮರಳಿ ಬಂದಾಗ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾವ ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಪೋಷಕರ ಸಮಾಧಿಗಳು ನಾಶವಾಗಿದ್ದವು. ಅವರನ್ನು '''ಝೌ ಎನ್‌ಲೈ''' ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು, ಅವರು ಸಮಾಧಿಗಳ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದರು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಅವರು ಮೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ತೈವಾನ್‌ಗೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, '''ವು''' ಅವರನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅಗ್ರ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅನೇಕರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಊಹಾಪೋಹಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.'''ಹೆರ್ವಿಗ್ ಶೋಪರ್''', ಅವರು '''ಸಿಇಆರ್‌ಎನ್'''ನ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು “ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು '''ವು''' ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಖಂಡಿತ ಸರಿಯೇ ಆಗಿರಬೇಕು” ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಮೊಸ್‌ಬೌರ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೊಪಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಿಕಲ್ ಸೆಲ್ ಅನೀಮಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿನ ಅನ್ವಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಅನೀಮಿಯಾ ರೂಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಹೀಮೋಗ್ಲೋಬಿನ್‌ಗಳ ವಕ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅಣುಮಟ್ಟದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಚುಂಬಕತ್ವದ ಮೇಲೆಯೂ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ನಂತರ '''ವು''' ಅವರು '''ಬೆಲ್‌ನ ಸಿದ್ಧಾಂತ'''ದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಯಾಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20210530224517/https://www.stlawu.edu/physics/photo-gallery/senior-research-projects-2015-2016</ref> ಜೀವನದ ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ, '''ವು''' ಇನ್ನಷ್ಟು ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1959ರಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ '''ಕರ್ಸನ್ ಹುವಾಂಗ್''' ಅವರ ಅತ್ತೆಮಾವಂದಿರ ಬಂಧನದ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು 1960ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತ '''ಲೆ ಚೆನ್''' ಅವರ ಬಂಧನದ ವಿರುದ್ಧ ತೈವಾನಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರ ಗುರು '''ಹು ಶಿಹ್''' ಅವರ ಸಹಾಯದಿಂದ, '''ಹುವಾಂಗ್''' ಅವರ ಅತ್ತೆಮಾವಂದಿರು ಕೊನೆಗೂ ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡರು. '''ಲೆ''' ಅವರ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷ '''ಚಿಯಾಂಗ್ ಕೈ-ಶೆಕ್''' ಅವರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದರು.1964ರಲ್ಲಿ, '''ಮ್ಯಾಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ'''ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಿಂಗಭೇದದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಿದರು. “ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು, “ಸಣ್ಣ ಅಣುಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಕಗಳು, ಅಥವಾ ಗಣಿತೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಅಥವಾ ಡಿಎನ್‌ಎ ಅಣುಗಳಿಗೆ ಪುರುಷ ಅಥವಾ ಮಹಿಳಾ ರೀತಿಯ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಇದೆಯೇ?” ಎಂದು, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಭಾರೀ ಚಪ್ಪಾಳೆ ದೊರೆಯಿತು. ಪುರುಷರು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ '''ಯುವಾನ್''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ತಕ್ಷಣ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ತಾನು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ '''ವು''' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. 1975ರಲ್ಲಿ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ '''ಸರ್ಬರ್''' ಅವರು '''ವು''' ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪುರುಷ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಇದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ವರದಿ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು '''ವು''' ಅವರ ಸಂಬಳವನ್ನು ಪುರುಷ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗುವಂತೆ ಸರಿಪಡಿಸಿದರು, '''ವು''' ಅವರಿಗೆ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ನಂತರ '''ವು''' ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ನಿರಾಕರ್ಷಕ ಅವಿವಾಹಿತರು ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ. ಇದು ಪುರುಷರ ತಪ್ಪು. ಚೀನಾದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಅವಳು ಯಾರು ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೌಲ್ಯ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಅವಳನ್ನು ಸಾಧನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ ಅವಳು ಸದಾ ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.<ref>https://www.epa.gov/radtown/women-radiation-history-chien-shiung-wu</ref> '''ವು''' ಅವರ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ದೃಢನಿಶ್ಚಯಗಳು ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಸದಾ ಉನ್ನತ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದವು. 1975ರಲ್ಲೇ, ಅಮೆರಿಕನ್ ಫಿಸಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದ '''ವು''', ಅಧ್ಯಕ್ಷ '''ಜೆರಾಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಡ್''' ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಂತೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿನಂತಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ '''ಫೋರ್ಡ್''' ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿ '''ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾಲಿಸಿ''' ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. '''ವು''' ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು, 1989ರಲ್ಲಿ '''ತಿಯನ್‌ಅನ್ಮೆನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್''' ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ನಂತರ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಮನದ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು. 1978ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ '''ವೋಲ್ಫ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ದೊರೆಯಿತು. ಇದರ ಒಂದು ಮಾನದಂಡವೆಂದರೆ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯದೆ ಇದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದವರು. ಅವರು 1981ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು ಮತ್ತು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಎಮೆರಿಟಾ ಆಗಿದರು. ==ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ== '''ವು''' ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜನರ ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯ, ತೈವಾನ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಭೇದಭಾವದ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಎಸ್‌ಟಿಇಎಂ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದವರಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. 1997ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು '''ವು''' ಅವರಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಅವರನ್ನು ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಮೂಲಕ '''ಸೇಂಟ್ ಲ್ಯೂಕ್‌ಸ್–ರೂಸವೆಲ್ಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಕೇಂದ್ರ'''ಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಮೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗಳು '''ಜಾಡಾ ವು ಹಾಂಜಿಯೆ''' ಹೇಳಿದರು, “ನಾನು ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ನಾನು ಚಿಕ್ಕವಳಾಗಿದ್ದೆ, ಆದರೆ ಅವರ ವಿನಯ, ಕಠಿಣ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು, ಇದನ್ನು ನಾನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮೆಚ್ಚುತ್ತೇನೆ.”<ref>https://web.archive.org/web/20170628161439/http://www.columbia.edu/cu/record/archives/vol22/vol22_iss15/record2215.16.html</ref> ಅವರು ನಿವೃತ್ತಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, '''ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'''ವು “ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು” ಎಂಬ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಸ್ವಾಗತ ದೊರೆಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇಯಲ್ಲಿರುವ '''ಕಿಯನ್ ಜಿಯಾ ಫು''' ಉಪಹಾರಗೃಹದಲ್ಲಿ ಭೋಜನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಪೋಲಿಷ್–ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ '''ಐಸಿಡರ್ ರಾಬಿ''' ಅವರು '''ವು''' ಅವರನ್ನು '''ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ'''ಗಿಂತಲೂ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವರಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದರು, ಅವರನ್ನು “ಚೀನಾದ ಮ್ಯಾಡಮ್ ಕ್ಯೂರಿ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ. '''ಮಾರಿಸ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಹಾಬರ್''' ನಂತರ ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು, “ಜನರು ಬೀಟಾ ಕ್ಷಯದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ '''ವು ಚಿಯೆನ್-ಶಿಯುಂಗ್''' ಯಾರಿಗಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ!” ಇತರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, '''ವು''', '''ಲಿಸೆ ಮೈಟ್ನರ್''', ಮತ್ತು '''ಕ್ಯೂರಿ''' ವಿವಿಧ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು; '''ಲಿಯೋನ್ ಲೆಡರ್‌ಮನ್''' ಅವರು '''ಕ್ಯೂರಿ''' ಮತ್ತು '''ವು''' ಇಬ್ಬರೂ '''ಮೈಟ್ನರ್'''ಗಿಂತ ಸಮಾನವಾಗಿ ಮೇಲಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿದರು, ಆದರೆ '''ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್ ಟೆಲೆಗ್ಡಿ''' ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲಿ '''ವು''' ಅವರನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, '''ವು''' ಅವರನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. '''ವು''' ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ, ಅವರ ಭಸ್ಮವನ್ನು ಅವರ ತಂದೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದ '''ಮಿಂಗ್ ದೆ ಶಾಲೆ'''ಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-684-10114-9</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== npqoe0a9axkm3r0mkw14hp8k53p9m27 0 179430 1376781 1375559 2026-07-14T05:31:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1376781 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''ಗುರುಪುರ''' ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ತರೀಕೆರೆ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗುರುಪುರ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Chikmagalur/Tarikere/Gurupura |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-06-21 |archive-date=2025-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250726185120/https://www.onefivenine.com/india/villages/Chikmagalur/Tarikere/Gurupura |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 41 ಕಿ.ಮೀ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ತರೀಕೆರೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 18 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 252 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಗುರುಪುರ ತಲುಪಲು ದಾರಿ== ===ರಸ್ತೆ ಮೂಲಕ=== ತರೀಕೆರೆ ಗುರುಪುರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ತರೀಕೆರೆಯಿಂದ ಗುರುಪುರಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ===ರೈಲು ಮೂಲಕ=== ಗುರುಪುರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ 10 ಕಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಿಲ್ಲ. [[ತರೀಕೆರೆ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗ್ರಾಮಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತರೀಕೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು]] pj2bm0federwbecdn3ur9fxokrhdaxh 3 179708 1376756 2026-07-13T16:52:02Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1376756 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಸಿದ್ದಪ್ಪ ನೀ ಮರಡಿ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೨೨, ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) f2am8ljcil72m7kzs2cs1r9v4qfdikx 3 179709 1376760 2026-07-13T17:22:44Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1376760 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Pranavd341}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೫೨, ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) p8l9feie6l9ztz93e3sl3djyj9v3kli 3 179710 1376783 2026-07-14T06:18:14Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1376783 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Thejas Y L}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೪೮, ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) 4x6cbftc0kuy91vyewl329b88r4gf7e 3 179711 1376786 2026-07-14T08:03:43Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1376786 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Sunder143}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೩, ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) o81p4mg32fglm6b7wgs1icwk3w3c6xv 0 179712 1376790 2026-07-14T08:55:06Z A826 72368 A826 [[ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] ಪುಟವನ್ನು [[ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ತಾಣ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: merge articles 1376790 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಖಜುರಾಹೊ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ತಾಣ]] iohpqw9gj5noetqvequea2trrmoxzpk 3 179713 1376792 2026-07-14T09:18:23Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1376792 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Raj Mendon}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೪೮, ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) ln12w01wot54lnch8kavba3rro6d50p