ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 2037 1376966 1365662 2026-07-20T16:03:53Z ~2026-40651-16 100650 /* ವಿಧ ನತ್ತು ಗಣ */ 1376966 wikitext text/x-wiki '''ಷಟ್ಪದಿ''' ಎಂಬುದು [[ಛಂದಸ್ಸು|ಛಂದಸ್ಸಿನ]] ಒಂದು ಪ್ರಕಾರ. ಪದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆರು ಪಾದಗಳಿದ್ದರೆ ಅದು ಷಟ್ಪದಿ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾದಗಳ ಗಣ/ಮಾತ್ರಾ/ಅಕ್ಷರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಪಾದಗಳುಳ್ಳಟ್ಪದಿಗಳಿವೆ. ಆರು ಪಾದಗಳುಳ್ಳ ಪದ್ಯವು ಷಟ್ಪದಿಯೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ೧, ೨, ೪ ಮತ್ತು ೫ನೇ ಪಾದಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೩ನೆಯ ಮತ್ತು ೬ನೆಯ ಪಾದಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ. ೩ನೆಯ ಪಾದವು ೧ನೆಯ ಪಾದದ ಒಂದೂವರೆಯಷ್ಟಿದ್ದು, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರುವಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಉದ್ದಂಡ ಷಟ್ಪದಿ ಎಲ್ಲಾ ಷಟ್ಪದಿಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. == ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಷಟ್ಪದಿ == ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಷಟ್ಪದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ [[ರಾಘವಾಂಕ|ರಾಘವಾಂಕನು]] ಬಳಕೆಗೆ ತಂದನು. [[ಹಳಗನ್ನಡ]] ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕಂದ]], ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳು, ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದರೆ [[ನಡುಗನ್ನಡ]] ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಷಟ್ಪದಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ. [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ| ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ]] 'ಗದುಗಿನ ಭಾರತ'ವೆಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ''', [[ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ]]ಕವಿಯ '''[[ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ]]''' ಇವೆರಡೂ ಷಟ್ಪದಿ ಕಾವ್ಯಗಳೆ. [[ಮುದ್ದಣ]] ವಿರಚಿತ '''ಶ್ರೀರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ''' ಇರುವುದು [[ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ|ವಾರ್ಧಕ]] ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಷಟ್ಪದಿಗಳು ಇವು. * [[ಶರ ಷಟ್ಪದಿ|ಶರ]] * [[ಕುಸುಮ ಷಟ್ಪದಿ|ಕುಸುಮ]] * [[ಭೋಗ ಷಟ್ಪದಿ|ಭೋಗ]] * [[ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ|ಭಾಮಿನಿ]] * [[ಪರಿವರ್ಧಿನೀ ಷಟ್ಪದಿ|ಪರಿವರ್ಧಿನೀ]] * [[ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ|ವಾರ್ಧಕ]] * [[ಉದ್ದಂಡ ಷಟ್ಪದಿ|ಉದ್ದಂಡ]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿ]] ಜನಪ್ರಿಯ. ಗದುಗಿನ ಭಾರತವಿರುವುದು ಈ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೆ. ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿಯ ಪದ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆರು ಪಾದ(ಅಂದರೆ ಸಾಲು)ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಮೂರನೆಯ, ಆರನೆಯ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೭ ಮಾತ್ರೆಗಳ(೩+೪) ಮೂರುಗಣಗಳೂ ಮತ್ತು ಒಂದು ಗುರು ಇರುತ್ತವೆ. ಮಿಕ್ಕ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೭ ಮಾತ್ರೆಗಳ(೩+೪) ಎರಡು ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಗದುಗಿನ ಭಾರತದ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ: ವೇದ| ಪುರುಷನ | ಸುತನ| ಸುತನ ಸ ಹೋದ|ರನ ಹೆ|ಮ್ಮಗನ| ಮಗನ ತ ಳೋದ|ರಿಯ ಮಾ|ತುಳನ| ಮಾವನ|ನತುಳ|ಭುಜಬಲ|ದಿ ಕಾದು| ಗೆಲಿದನ|ನಣ್ಣ|ನವ್ವೆಯ ನಾದಿ|ನಿಯ ಜಠ|ರದಲಿ| ಜನಿಸಿದ ನಾದಿ| ಮೂರುತಿ | ಸಲಹೊ| ಗದುಗಿನ | ವೀರ|ನಾರಯ|ಣ '|' ಸಂಜ್ಞೆ ಗಣವಿಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಷಟ್ಪದಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಛಂದೋಪ್ರಕಾರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಹ ವಿವರಣೆಯನ್ನು [[ಅ. ರಾ. ಮಿತ್ರ]]ರ 'ಛಂದೋಮಿತ್ರ' ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಷಟ್ಪದಿಗಳ ಉಗಮ ವಿಕಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಸೇಡಿಯಾಪು ಕೃಷ್ಣಭಟ್ಟರ, ಟಿ.ವಿ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ===ಷಟ್ಪದಿ - ವಿವರ=== ;ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಷಟ್ಪದಿ *ಷಟ್ಪದಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮಟ್ಟುಗಳಲ್ಲೊಂದು. ದೇಶ್ಯಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು. ಷಟ್ಪದ, ಷಟ್ಪದಿ, ಷಟ್ಪದಿಕಾ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದೆ. ಅಮ್ಮಿನಬಾವಿ ಶಾಸನ, ಸುಕುಮಾರ ಚರಿತ ಹಾಗೂ ತೆಲುಗಿನ ಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಷಟ್ಪದ ಎಂದು ಬಳಕೆಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಛಂದೋಂಬುಧಿಯ ಪ್ರಚಲಿತ ಪಾಠದಲ್ಲಿ, ಸಂಗೀತರತ್ನಾಕರ, ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ, ಬೃಹದ್ದೇಶೀಗಳಲ್ಲಿ ಷಟ್ಪದಿ ಎಂದು ಬಳಕೆಗೊಂಡಿದೆ. ಜಯಕೀರ್ತಿ ಇದನ್ನೇ ಷಟ್ಪದಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಷಟ್ಪದ, ಷಟ್ಪದಿಗಳು ಜತೆಜತೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಕ್ಷಣಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಎರಡು ರೂಪಗಳೂ ಅಂಶಗಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಜಾತಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮಾತ್ರಾಗಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾದ ಮೇಲೆ ಷಟ್ಪದಿ ಎಂಬುದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ====ಗಣ==== ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂಶಗಣಘಟಿತವಾದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಷಟ್ಪದಿ ಇತ್ತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅಂಶ ಷಟ್ಪದಿಯ ಲಕ್ಷಣ: 6 ಪಾದಗಳು; 1-2ನೆಯ ಮತ್ತು 4-5ನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ 2-2 ವಿಷ್ಣುಗಣಗಳು, 3-6ನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ 2-2 ವಿಷ್ಣುಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ 1-1 ರುದ್ರಗಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಪದ್ಯಾರ್ಥದ ಕೊನೆಗೆ ಯತಿ. 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವೀರಶೈವ ವಚನಕಾರರು ಹಾಗೂ ಅನಂತರದ ಭಕ್ತಿ ಪಂಥದವರು ಮಾಡಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶ್ಯಛಂದಸ್ಸಿನ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ನವೀಕರಣವೂ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಂಪರಾಗತವಾಗಿದ್ದ ಅಂಶಷಟ್ಪದಿ ಮಾತ್ರಾಗಣಾತ್ಮಕ ವಾಗಿ ಮಾತ್ರಾಷಟ್ಪದಿಯಾಯಿತು. ಪೋಲಾಳ್ವ ದಂಡನಾಥ (1224), ರಾಘವಾಂಕ (ಸು.1230), ಕುಮುದೇಂದು (1275)-ಈ ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರಾಷಟ್ಪದಿಯ ಆದ್ಯ ಕೃಷಿಕರು. ====ವಿಧ ಮತ್ತು ಗಣ==== ನಡುಗನ್ನಡ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರಾಷಟ್ಪದಿ ಶರ, ಕುಸುಮ, ಭೋಗ, ಭಾಮಿನೀ, ಪರಿವರ್ಧಿನೀ ಹಾಗೂ ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಗಳೆಂಬ ಆರು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ: * ೧. ಶರಷಟ್ಪದಿ : ನಾಲ್ಕು ಮಾತ್ರೆಯ ಗಣ. ಒಂದು, ಎರಡು, ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೆರಡೂ ಮೂರು, ಆರನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೂರೂ ಒಂದು ಗುರುವೂ ಬರಬೇಕು. U-U ಈ ಗಣ ನಿಷಿದ್ಧ. * ೨. ಕುಸುಮಷಟ್ಪದಿ : ಒಂದು, ಎರಡು, ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಮಾತ್ರೆಯ ಗಣಗಳು ಎರಡೆರಡೂ ಮೂರು, ಆರನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೂರೂ ಒಂದು ಗುರುವೂ ಬರಬೇಕು. U - UU, U - - ಈ ಗಣಗಳು ನಿಷಿದ್ಧ. * ೩. ಭೋಗಷಟ್ಪದಿ : ಒಂದು, ಎರಡು, ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಯ ಗಣ ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕೂ ಮೂರು, ಆರನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾರೂ ಒಂದು ಗುರುವೂ ಬರಬೇಕು. * ೪. ಭಾಮಿನೀಷಟ್ಪದಿ : ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಯ ಗಣದ ಮುಂದೆ ನಾಲ್ಕು ಮಾತ್ರೆಯ ಗಣ ಬರುವ ಹಾಗೆ ಈ ಗಣಗಳು ಒಂದು, ಎರಡು, ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೆರಡೂ ಮೂರು, ಆರನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮೂರೂ ಒಂದು ಗುರುವೂ ಬರಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ U -, U-U ಈ ಗಣಗಳು ನಿಷಿದ್ಧ. * ೫. ಪರಿವರ್ಧಿನೀ ಷಟ್ಪದಿ : ಒಂದು, ಎರಡು, ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಮಾತ್ರಾಗಣ ನಾಲ್ಕು, ನಾಲ್ಕೂ ಮೂರು, ಆರನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾರೂ ಒಂದು ಗುರುವೂ ಬರಬೇಕು. U-U ಗಣ ನಿಷಿದ್ಧ. * ೬. ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ : ಒಂದು, ಎರಡು, ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚಮಾತ್ರಾಗಣ ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕೂ ಮೂರು, ಆರನೆಯ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾರೂ ಒಂದು ಗುರುವೂ ಬರಬೇಕು. U-UU, U - - ಈ ಗಣಗಳು ನಿಷಿದ್ಧ.<ref>[https://kn.wikisource.org/s/1irn ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಷಟ್ಪದಿ]</ref> ==ನೋಡಿ== *[[ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] *[[ಛಂದಸ್ಸು]] ==ಗದುಗಿನ ಭಾರತವು ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ== ಕನ್ನಡ ಭಾರತ, ಗದುಗಿನ ಭಾರತ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬರೆದು ಖ್ಯಾತನಾದ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ. ಈತ ಐರಾವತ ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಷಟ್ಪದಿ}} {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] [[ವರ್ಗ:ಛಂದಸ್ಸು]] n94j23kquslz6zj0bu39xpu2r6lgyu8 0 2247 1376973 1352725 2026-07-21T00:30:08Z CommonsDelinker 768 Patna_Montage_2014.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Gbawdenರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376973 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಊರು | name = ಪಟ್ನಾ<br> पटना<br>ਪਟਨਾ پٹنہ | other_name = | settlement_type = [[ಮಹಾನಗರ]] | image_skyline = | imagesize = 300px | image_alt = | image_caption = Anticlockwise from top: South-West [[Gandhi Maidan Marg]], Stupa of [[Buddha Smriti Park]], Skyline near [[Biscomaun Bhawan]], [[Patna Museum]], [[Statue of Mahatma Gandhi, Gandhi Maidan|Statue of Mahatma Gandhi in Gandhi Maidan]], Mithapur Flyover and river [[Ganges]] | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India#Bihar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location of Patna in Bihar | coordinates = {{coord|25.6|N|85.1|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ರಾಜ್ಯ]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|ಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type3 = Division | subdivision_type4 = [[List of districts of India|ಜಿಲ್ಲೆ]] | subdivision_type5 = Ward | subdivision_name1 = [[ಬಿಹಾರ]] | subdivision_name2 = [[ಮಗಧ]] | subdivision_name3 = [[Patna division|Patna]] | subdivision_name4 = [[Patna district|Patna]] | subdivision_name5 = 72 wards | established_title = Pataliputra | established_date = | founder = [[ಅಜಾತಶತ್ರು]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–Council]] | governing_body = [[Patna Municipal Corporation]] | leader_title1 = Mayor | leader_name1 = Afzal Imam | unit_pref = Metric | area_footnotes = {{refn|group=A|name=PRDA|The metropolis comprises [[PRDA]] area,<ref name="area">{{cite web | archive-date=4 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072731/http://www.urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf | url=http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf | title=CDP Patna | publisher=PATNA&nbsp;— Urban Development Department | work=Infrastructure Professionals Enterprise (P) Ltd, C – 2, Green Park Extension, New Delhi&nbsp;– 110016, INDIA. | date=July 2006 | pages=20, 21 (area) 52 (metropolis), 31 (geography)}}</ref> also includes [[Hajipur]] and [[Sonepur, Bihar|Sonepur]]{{efn|Master plan for Patna (2031), approved by Bihar Cabinet on 27 October 2016.<ref>{{cite web | archive-date=7 August 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160807182141/http://realty.economictimes.indiatimes.com/news/residential/home-still-a-dream-sans-nod-to-map-in-patna/47294944 | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Cabinet-OKs-Patna-master-plan-paves-way-for-big-bulidings-new-airport/articleshow/55100844.cms | title=Bihar Cabinet OKs Patna master plan, paves way for big buildings, new airport | publisher=Economics Times | date=15 May 2015}}</ref> The draft master plan for Patna metropolitan area proposes that [[Patna Metropolitan Region]] would incorporate [[Bihta]], [[Danapur]], [[Khagaul]], Daniyawan, Danaura, [[Fatuha]], [[Khusrupur]], [[Maner]], [[Masaurhi]], [[Naubatpur]], [[Phulwari Sharif]], [[Punpun]] and Sampatchak blocks of Patna district, areas of Vaishali and Saran districts are excluded.<ref>{{cite web | archive-date=9 June 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160609180331/http://urban.bih.nic.in/PMP/Patna-MP-Report-18-11-2014.pdf | url=http://urban.bih.nic.in/PMP/Patna-MP-Report-18-11-2014.pdf | title=Master Plan for Patna, 2031. | publisher=Urban Development & Housing Department, Govt. of Bihar | work=[[Center for Environmental Planning and Technology]] | date=13 August 2015}}</ref>}}}} |area_magnitude = | total_type = [[List of cities in India by population|City]]<!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |area_total_km2 = 99.45 |area_total_sq_mi = 38.40 |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_urban_km2 = 135.79 |area_urban_sq_mi = 52.43 |area_metro_km2 = 234.70 |area_metro_sq_mi = 90.62 | area_rank = | elevation_footnotes = <ref>{{cite web | archive-date=5 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm | url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm | title=CPRS Patna About Us | publisher=CRPS}}</ref> | elevation_m = 53 |elevation_ft = |population_total = 1,683,200 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]]) |population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> |population_footnotes =<ref name="UA1Lakhandabove">{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | format=PDF}}</ref> |population_density_km2 = 16,925 |population_density_sq_mi = |population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) |population_metro = 2,231,554 {{refn|group=A|name=PRDA}} | population_demonym = Patnaite | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Hindi]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|Pincode(s)]] | postal_code = 800 XXX | area_code = [[Telephone numbers in India|+91-612]] | area_code_type = [[Area Code|Area code(s)]] | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]] | registration_plate = BR 01 | unemployment_rate = | blank_name_sec1 = [[UN/LOCODE]] | blank_info_sec1 = IN PAT | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 882 (females per 1000 males)<ref name=UA1Lakhandabove/> [[male|♂]]/[[female|♀]] | website = {{URL|patna.bih.nic.in}}<br>{{url|patnanagarnigam.in}}<br>{{URL|www.paliganjtimes.com}} | footnotes = {{reflist|group=A}} | leader_title2 = Municipal commissioner | leader_name2 = Abhishek Singh | blank2_name_sec1 = Literacy | blank2_info_sec1 = 84.71% | blank3_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituencies | blank3_info_sec1 = [[Patna Sahib (Lok Sabha constituency)|Patna Sahib]] and [[Pataliputra (Lok Sabha constituency)|Pataliputra]] | blank4_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituencies | blank4_info_sec1 = [[Digha (Vidhan Sabha constituency)|Digha (181)]], [[Bankipur (Vidhan Sabha constituency)|Bankipur (182)]], [[Kumhrar (Vidhan Sabha constituency)|Kumhrar (183)]], [[Patna Sahib (Vidhan Sabha constituency)|Patna Sahib (184)]], [[Fatuha (Vidhan Sabha constituency)|Fatuha (185)]], [[Danapur (Vidhan Sabha constituency)|Danapur (186)]], [[Maner (Vidhan Sabha constituency)|Maner (187)]], [[Phulwari (Vidhan Sabha constituency)|Phulwari-SC (188)]], [[Masaurhi (Vidhan Sabha constituency)|Masaurhi (189)]], [[Paliganj (Vidhan Sabha constituency)|Paliganj (190)]] | blank5_name_sec1 = [[Urban planning|Planning]] agency | blank5_info_sec1 = [[Bihar Urban Infrastructure Development Corporation]] | blank2_name_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | blank2_info_sec2 = [[Climatic regions of India|Cwa]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | blank3_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | blank3_info_sec2 = {{convert|1100|mm|in}} | blank4_name_sec2 = Avg. annual temperature | blank4_info_sec2 = {{convert|26|°C|°F}} | blank5_name_sec2 = Avg. summer temperature | blank5_info_sec2 = {{convert|30|°C|°F}} | blank6_name_sec2 = Avg. winter temperature | blank6_info_sec2 = {{convert|17|°C|°F}} }} '''ಪಟ್ನಾ''' [[ಬಿಹಾರ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜಧಾನಿ]]. ಆಧುನಿಕ ಪಟ್ನಾ ನಗರವು [[ಗಂಗಾ ನದಿ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಕೋಸಿ ನದಿ|ಕೋಸಿ]], [[ಸೋನ್ ನದಿ|ಸೋನ್]] ಮತ್ತು [[ಗಂಡಕ್ ನದಿ|ಗಂಡಕ್]] ನದಿಗಳ ದಡದಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಪಟ್ನಾ ವಿಭಾಗದ ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಕತ್ತಕ್ಕೆ 464 ಕಿಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವಾದ [[ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ]] ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿತ್ತು. ಹಳೆಯ ನಗರ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು 19 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಬಂಕೀಪುರ ವಿಭಾಗವಿದೆ. ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೂ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೂ ಆಧುನಿಕ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೨,೩೧,೫೫೪(೨೦೧೧). ==ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಪಟ್ನಾ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸಂಧಿಸ್ಥಳ. ಕಳೆದ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪಟ್ನಾ ಬಹಳಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. 1916ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಪಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 1917ರಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಇಲ್ಲಿಯ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವರೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಭವನ, ವಿಧಾನಸಭಾ ಭವನ, ಪ್ರಾಚ್ಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಇಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಲದ ಹುಸೇನ್ ಶಹನ ಮಸೀದಿಯೂ (1490) ಸಿಕ್ಖರ ಹತ್ತನೆಯ ಗುರುವಾದ ಗೋವಿಂದ ಸಿಂಗನ ಕಾಲದ ಮಂದಿರವೂ ಗೋಲ್‍ಘರ್ ಎಂಬ ಬಂಕೀಪುರದ ಕಣಜವೂ ಇದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಕ್ರಿ.ಪೂ. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ ನಗರ ಕ್ರಿ.ಶ. 7ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅನಂತರ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರೆಗಿನ ಇದರ ಇತಿಹಾಸ ನಮಗೆ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಆಫ್‍ಘನ್ ದೊರೆ ಷೇರ್‍ಶಹ 1541ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಗರಕ್ಕೆ ಪಟ್ನಾ ಎಂದು ಹೆಸರು ಇಟ್ಟ. ಮೊಗಲರ ಆಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮತ್ತೆ ಹಳೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದು ಬಿಹಾರದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಯಿತು. 1586ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ರಾಲ್ಫ್ ಫಿಚ್ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇದನ್ನು ಬಲು ಉದ್ದನೆಯ ಮಹಾನಗರವೆಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ. ಮೊಗಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗ್‍ಜೇóಬ್ (1659-1707) ತನ್ನ ಮೊವ್ಮ್ಮಗನಾದ ಅಜೀóಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅಜೀóಮಾಬಾದ್ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದ. ಈ ನಗರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿಯ ವಶವಾದ್ದು 1765ರಲ್ಲಿ. ಕಂಪನಿಯ ಕಂದಾಯ ವಸೂಲಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮಂಡಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. 1865ರಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಪಟ್ನಾ ಮತ್ತು ಗಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ರೂಪಿತವಾದವು. 1912ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಲ ಆಧಿಪತ್ಯದಿಂದ ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಚನೆಯಾದಾಗ ಪಟ್ನಾ ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. 1936ರಲ್ಲಿ ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಯಿತು. ಬಿಹಾರದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಪಟ್ನಾ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಇದು ಬಿಹಾರದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://patna.nic.in Official website of Patna district] *[http://www.pmcbihar.in Official website of the Municipal Corporation of Patna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108165224/http://patnanagarnigam.in/ |date=2020-01-08 }} * {{Wikivoyage-inline}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಪಟ್ನಾ}} {{ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಿಹಾರ]] 3bvudltre0uxalg8janu8q9bgk3xkej 0 7284 1376981 1341606 2026-07-21T05:01:15Z A826 72368 1376981 wikitext text/x-wiki {{ಚಲನಚಿತ್ರ ಚುಟುಕು}} {{Infobox ಚಲನಚಿತ್ರ | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು = ಕಲ್ಲುವೀಣೆ ನುಡಿಯಿತು | ಚಿತ್ರ = | ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷ = | ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ = | ನಾಯಕ(ರು) = [[ಡಾ. ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] (ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ) | ನಾಯಕಿ(ಯರು) = | ಪೋಷಕ ನಟರು = [[ಜಯಂತಿ]], [[ದಿನೇಶ್]], [[ಧೀರೇಂದ್ರ ಗೋಪಾಲ್]], [[ಜೈಜಗದೀಶ್]]| ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ = | ಚಿತ್ರಗೀತೆ ರಚನೆ = | ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ = | ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಣ = | ನೃತ್ಯ = | ಸಾಹಸ = | ಸಂಕಲನ = | ನಿರ್ದೇಶನ = | ನಿರ್ಮಾಪಕರು = | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು = | ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ = }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] lvbn3xrobnvv14kk8d1vcz1sq2khlq7 0 11977 1377006 1335255 2026-07-21T16:23:15Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Constitution_of_the_United_States,_page_1.jpgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Constitution_of_the_United_States_-_DPLA_-_9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3_(page_1).jpg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1377006 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Constitution of the United States - DPLA - 9ca804144bd5965e992ae3528bc3c6a3 (page 1).jpg|190px|right|thumb|ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯ ಪ್ರಥಮ ಪುಟ]] '''ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ''' [[ಅಮೇರಿಕ ದೇಶ|ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ]] ಉಚ್ಚ [[ಕಾನೂನು|ಕಾನೂನನ್ನು]] ಉಳ್ಳ [[ಸಂವಿಧಾನ]]. ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಇದು [[ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ೧೭]], [[೧೭೮೭|೧೭೮೭ರಂದು]] [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯ|ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯದಲ್ಲಿನ]] [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನ ಸಭೆ|ಸಂವಿಧಾನ ರಚನ ಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡು ಮುಂದೆ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.constitution.org/cons/constitu.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2007-03-17 |archive-date=2007-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070304121708/http://www.constitution.org/cons/constitu.htm |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Constitution.html</ref> ಇಂದಿಗೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂವಿಧಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಸಂವಿಧಾನ]] 3uti8wsdxa3h2ktlhxdar2t6sz7kvj8 0 13545 1377007 1343338 2026-07-21T17:22:00Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Flag_of_Cape_Verde.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1377007 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country or territory |native_name = ''República de Cabo Verde''<br/>''ರೆಪುಬ್ಲಿಕಾ ದೆ ಕಾಬೊ ವೆರ್ದೆ'' |conventional_long_name = ಕೇಪ್ ವೆರ್ದೆ ಗಣರಾಜ್ಯ |common_name = ಕೇಪ್ ವೆರ್ದೆ |image_flag = Flag of Cape Verde (10-17).svg |image_coat = Coat_of_arms_of_Cape_Verde.svg |symbol_type = ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆ |image_map = LocationCapeVerde.svg |national_anthem = ''Cântico da Liberdade'' |official_languages = [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಯ]] |regional_languages = ಕೇಪ್ ವೆರ್ದೆಯ [[ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಭಾಷೆ]] |capital = [[ಪ್ರಾಯಿಯ]] |latd=14 |latm=55 |latNS=N |longd=23 |longm=31 |longEW=W |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |government_type = [[ಗಣರಾಜ್ಯ]] |leader_title1 = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ |leader_title2 = ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ |leader_name1 = ಪೆಡ್ರೊ ಪೀರೇಸ್ |leader_name2 = ಹೊಸೆ ಮಾರಿಯ ನೆವೇಸ್ |area_rank = ೧೭೨ನೇ |area_magnitude = 1 E9 |area = 4,033 |areami² = 1,557 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 420,979 <!--UN WPP--> |population_estimate_rank = 165th <!--UN WPP--> |population_estimate_year = ಜುಲೈ ೨೦೦೬ <!--UN WPP--> |population_census = 507,000 |population_census_year = ೨೦೦೫ |population_density = 126 |population_densitymi² = 326 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 79th |GDP_PPP = $3.055 billion <!--IMF--> |GDP_PPP_rank = 158th |GDP_PPP_year = ೨೦೦೫ |GDP_PPP_per_capita = $6,418 |GDP_PPP_per_capita_rank = 92nd |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ಇಂದ |established_event1 = ಮನ್ನಿತ |established_date1 = [[ಜುಲೈ ೫]] [[೧೯೭೫]] |HDI = 0.722 |HDI_rank = 106th |HDI_year = ೨೦೦೪ |HDI_category = <span style="color:#ffcc00;">ಮಧ್ಯಮ</span> |currency = [[ಕೇಪ್ ವೆರ್ದೆಯ ಎಸ್ಕೊಡೊ]] |currency_code = CVE |country_code = |time_zone = [[Cape Verde Time|CVT]] |utc_offset = -1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = -1 |cctld = [[.cv]] |calling_code = 238 |footnotes = }} '''ಕೇಪ್ ವೆರ್ದೆ ಗಣರಾಜ್ಯ''' ([[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ: ''Cabo Verde'' - ಕಾಬು ವೆರ್ದೆ) [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಆಚೆ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ದ್ವೀಪ]]ಗಳ [[ಗಣರಾಜ್ಯ]]. ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿದ್ದ ಈ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] [[೧೫ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಶೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮ [[ವಸಾಹತು]] ಆಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] ezyoq4vlydoecqk4yxo62rsi8vliekm 0 20643 1377025 1351121 2026-07-22T15:36:21Z Vidya navalur 100453 1377025 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ | native_name = | native_name_lang = ಕನ್ನಡ | other_name = | settlement_type = [[List of districts of Karnataka|District]] of [[Karnataka]] | image_skyline = {{Photomontage |size = 250 |photo1a = KIMS Photo.jpg |photo1b = A beautiful View of Chandramoulesvara temple 1.JPG |photo2a = 11th century Amritesvara temple, Annigeri, Karnataka India - 1.jpg |photo2b = Sindhura-Lakshmana.jpg |photo3a = |photo3b = |photo4a = Hubballi Airport new Terminal.jpg}} | image_alt = | image_caption = Clockwise from top-left: Karnataka Institute of Medical Sciences, Chandramouleshwar Temple, statue of Sindhura Lakshmana, Unkal Lake, Amruteshwara Temple in [[Annigeri]] | nickname = | image_map = Dharwad in Karnataka (India).svg | image_map1 = | map_alt = | map_caption = Location in Karnataka | coordinates = {{coord|15.39|N|75.12|E|type:adm2nd_region:IN|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Seal of Karnataka.svg|Emblem of Karnataka}}[[Karnataka]] | subdivision_type2 = ವಿಭಾಗ | subdivision_name2 = [[ಬೆಳಗಾವಿ ವಿಭಾಗ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ | seat = [[ಧಾರವಾಡ]] | parts_type = [[Taluka]]s | parts = [[Dharwad]], [[Hubli|Hubli Nagara]], [[Hubli]], [[Navalgund]], [[Kundgol]], [[Kalghatgi]], [[Alnavar]], [[Annigeri]]<ref>{{Cite news|date=2021-04-17|title=Districts In Karnataka – A complete list including Taluks(2021)|url=https://aboutkarnataka.com/districts-in-karnataka/|access-date=2022-02-15|website=About Karnataka|language=en-US}}</ref> | government_type1 = | governing_body = | leader_title = [[District magistrate|Deputy Commissioner & District Magistrate]] | leader_name = Divya Prabhu G R J<br>{{small|([[Indian Administrative Service|IAS]])}} | leader_title1 = [[Commissioner of Police (India)|Police Commissioner]], Hubballi-Dharwad City | leader_name1 = | unit_pref =ಮೆಟ್ರಿಕ್ | area_footnotes = | area_total_km2 = 4265 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1,847,023 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | area_code = + 91 (0)836 | area_code_type = Telephone code | registration_plate = KA-25, KA-63 | website = {{URL|dharwad.nic.in}} | footnotes = | demographics1_info1 = [[Kannada]] | leader_name2 = Gunjan Arya, IPS<ref>https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/new-superintendents-of-police-take-charge-in-dharwad-haveri-and-gadag/article69819292.ece</ref> | leader_title2 = [[Superintendent of Police (India)|Superintendent of Police]], Dharwad district | official_name = }} ಧಾರವಾಡ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ; ಧಾರವಾಡ ನಗರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳ. ಉ.ಅ. 15°02' ಮತ್ತು 15°51' ಮತ್ತು ಪೂ.ರೇ. 73°43' ಮತ್ತು 75°35' ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಾಂವಿ ಮತ್ತು ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೂ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಹಾವೇರಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾಂವಿಯೂ ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಗದಗ ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ಧಾರವಾಡ, ನವಲಗುಂದ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕಲಘಟಗಿ ಮತ್ತು ಕುಂದಗೋಳ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಈ ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4,230 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 18,47,023 (೨೦೧೧). ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ - ಧಾರವಾಡ. ==ಸ್ಥಾಪನೆ== ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ 1818 ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಮರಾಠಾ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ತರುವಾಯ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ಇದು ಸುಮಾರು 16 ರಿಂದ 32 ಕಿಮೀ. ಅಗಲವಾದ ಅನಿಯತ ಪಟ್ಟೆಯಾಗಿತ್ತು. 1949 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 1ರಂದು ಮೊದಲಿನ ಜಮಖಂಡಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ 17 ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು 3 ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಮೊದಲಿನ ಮಿರಜ್ ಹಿರಿಯ ಸಂಸ್ಥಾನದ 15 ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು 2 ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಮೊದಲಿನ ಮಿರಜ್ ಕಿರಿಯ ಸಂಸ್ಥಾನದ 72 ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು 1 ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ರಾಮದುರ್ಗ ಸಂಸ್ಥಾನದ 7 ಗ್ರಾಮಗಳು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡುವು. ಅದೇ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ 3 ಗ್ರಾಮಗಳು ಬೆಳಗಾಂವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಮದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿಗೂ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ 10 ಗ್ರಾಮಗಳು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೂ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ 4 ಗ್ರಾಮಗಳು ಹೈದರಾಬಾದಿಗೂ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಂದ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಕಾರ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಯಿತು. 1961 ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 16 ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು 1,408 ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು 17 ಪಟ್ಟಣಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ 1971 ರಲ್ಲಿ 17 ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು 1,359 ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು 18 ಪಟ್ಟಣಗಳಿದ್ದವು. 1969 ರಲ್ಲಿ ಹಾವೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ 21 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ 37 ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸವಣೂರು ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1971ರಲ್ಲಿ ಅಳ್ನಾವರ ಮತ್ತು ಶಿಗ್ಗಾಂವಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. 1962 ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ನಗರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 1961-1971 ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 17 ರಿಂದ 18 ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ==ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ಬಯಲುನಾಡು ಎಂದು ಎರಡು ಬಗೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಕಿರಿ ಅಗಲದ ಪ್ರದೇಶ ಗಡಿನಾಡು. [[ಮಲೆನಾಡು]] ಅತ್ಯಂತ ವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ಗಳ ಪ್ರದೇಶ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಳ್ನಾವರ|ಅಳ್ನಾವರದ]] ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಇರುವ ತೇಗೂರು ಗುಡ್ಡ, ಧಾರವಾಡ [[ಕಲಘಟಗಿ|ಕಲಘಟಗಿಗಳ]] ನಡುವೆ ಇರುವ ಬೂದನ ಗುಡ್ಡ, ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಣೀಗುಡ್ಡ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿಯ ಕಡೂರ ಗುಡ್ಡ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಬೂದನಗುಡ್ಡ ಸುಮಾರು 13 ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 1.6 ಕಿಮೀ ಅಗಲ ಇದೆ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಇದು ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 152 ಮೀ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 745 ಮೀ ಮತ್ತು 719 ಮೀ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ಶಿಖರಗಳುಂಟು. ಧುಂಡಸಿ ಮತ್ತು ಹಾನಗಲ್ಲ ಗುಡ್ಡಗಳು ಚಿಕ್ಕವು. ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಅವು ದುಂಡಗಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಡೂರು ಗುಡ್ಡವಲ್ಲದೆ ಮಾಸೂರು ಮತ್ತು ಮಾರವಳ್ಳಿ ಗುಡ್ಡಗಳೂ ಇವೆ. ಇವು ಕಡಿದಾಗಿವೆ ; ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸರಾಸರಿ ಎತ್ತರ 732 ಮೀ. ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ 825 ಮೀ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಮಲೆನಾಡಿಗೂ (ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ) ಬಯಲುನಾಡಿಗೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಅಗಲ ಸುಮಾರು 32 ಕಿಮೀ. ಇದರ ಪಶ್ಚಿಮ ಮೇರೆ ತೇಗೂರು, ತಡಸ, [[ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ]] ಮತ್ತು ಕೋಡ ; ಪೂರ್ವ ಮೇರೆ ಧಾರವಾಡ, [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]], ಕರಜಗಿ ಮತ್ತು [[ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು|ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು]]. ಪುಣೆ-ಬೆಂಗಳೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಇದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಯ್ದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರಿನ ಹತ್ತಿರ ಐರಣಿ ಗುಡ್ಡವೂ [[ಬ್ಯಾಡಗಿ|ಬ್ಯಾಡಗಿಯ]] ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ದೇವರಗುಡ್ಡವೂ ಇವೆ. ಗಡಿನಾಡಿನ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಬಯಲುನಾಡು ಅಥವಾ ಬೆಳವಲನಾಡು ತಗ್ಗು ದಿನ್ನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ. ಇಲ್ಲಿ [[ಗಜೇಂದ್ರಗಡ]] ಗುಡ್ಡ, [[ನರಗುಂದ]] ಗುಡ್ಡ, [[ನವಲಗುಂದ]] ಗುಡ್ಡ ಮತ್ತು [[ಕಪ್ಪತಗುಡ್ಡ|ಕಪ್ಪತ ಗುಡ್ಡ]]ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಕಪ್ಪತ ಗುಡ್ಡ [[ಗದಗ|ಗದಗದ]] ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ 48 ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಅದು ಎರಡೂ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6 ಕಿಮೀ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 16ಕಿಮೀ ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಡ್ಡ ಶ್ರೇಣಿಗಳೂ ಸಮಾಂತರ ಕಣಿವೆಯೂ ಇವೆ. ಕಪ್ಪತ ಗುಡ್ಡ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ 122 ಮೀ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 937 ಮೀ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಈ ಗುಡ್ಡ ಒಂದೇ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಡಂಬಳದ ಹತ್ತಿರ 3-4 ಸಮಾಂತರ ಶ್ರೇಣಿಗಳಾಗಿ ಕವಲೊಡೆದು ಮುಂದೆ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದೇ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ==ನದಿಗಳು== [[File:unkal1.jpg|thumb|left|200px|ಉಣಕಲ್ ಕೆರೆ]] ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ [[ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿ|ತುಂಗಭದ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ|ಮಲಪ್ರಭಾ]] ನದಿಗಳ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಗಡಿಗುಂಟು. ಸುಮಾರು 32 ಕಿಮೀ ದೂರ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಯಾದ ಬೆಣ್ಣಿಹಳ್ಳದ ಜಲಾಯನ ಪ್ರದೇಶ 5,000 ಚ,ಕಿಮೀ. ಇದು ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಧುಂಡಸಿ ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ಹುಟ್ಟಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ನವಲಗುಂದ ಮತ್ತು [[ರೋಣ]] ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 192 ಕಿಮೀ ಹರಿದು ಮೆಣಸಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಗೂಗಿಹಳ್ಳ, ತುಪ್ಪರಿಹಳ್ಳ, ಹಂದಿಗನಹಳ್ಳ ಮೊದಲಾದವು ಬೆಣ್ಣಿಹಳ್ಳದ ಶಾಖೆಗಳು. ಹಿರೇಹಳ್ಳ, ಗದಗ ಮತ್ತು ರೋಣ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಬೆಲೇರಿಯ ಹತ್ತಿರ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕೊಣ್ಣೂರ ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ರಸ್ತೆಗೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊಳೆ ಆಲೂರು ಹತ್ತಿರ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. [[ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ]] ಧಾರವಾಡದ ಸಮೀಪದ ಸೋಮೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೇಡತಿ ಹಳ್ಳವನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಬೇಡತಿ ಹಳ್ಳಕ್ಕೆ ದುಮ್ಮವಾಡದ ಹತ್ತಿರ ಒಡ್ಡುಹಾಕಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ [[ನೀರಸಾಗರ]]ವೆಂದು ಹೆಸರು. ಈ ಕೆರೆಯಿಂದ ಕುಂದಗೋಳ ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ವರದಾ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿ ಧರ್ಮಾ. ಅದು ಕೂಡಲ ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ವರದಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಗೆ ಒಡ್ಡು ಹಾಕಿ ಶೃಂಗೇರಿ, ಕಂಚಿನೆಗಳೂರ ಹತ್ತಿರ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ತೋಡಿದ್ದಾರೆ. ಕುಮದ್ವತಿ ನದಿ [[ಹಿರೇಕೇರೂರು|ಹಿರೇಕೆರೂರು]] ಮತ್ತು ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 32 ಕಿಮೀ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಹೊಳೆಅನವೇರಿ ಹತ್ತಿರ ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜಲಾಯನ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು 512 ಚ.ಕಿಮೀ. ಈ ನದಿಗೆ ಮಾಸೂರಿನ ಹತ್ತಿರ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿರೇಕೆರೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಮೇರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಗದ-ಮಾಸೂರು ಸರೋವರವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಿರೇಹಳ್ಳ [[ಮುಂಡರಗಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಶಿರಹಟ್ಟಿಹಳ್ಳ ಕಪ್ಪತಗುಡ್ಡದ ನೈಋತ್ಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಡತಿ ಹಳ್ಳ ಮಾತ್ರ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದ ಕಡೆಗೆ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ, ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಮುಖ್ಯ ಹೊಳೆಹಳ್ಳಗಳು ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಕೆರೆಗಳ ಪೈಕಿ ನೀರಸಾಗರ, ಉಣಕಲ್ಲ, ಮದಗ-ಮಾಸೂರು, ಹಿರೇಕೆರೂರು, ಹಾವೇರಿ, ಅಸುಂಡಿ, ಮೆಡ್ಲೇರಿ, [[ಡಂಬಳ]], ಹತ್ತಿಮತ್ತೂರ, ಸವಣೂರು, ಮಾಗಡಿ ಮತ್ತು ಕೆಲಗೇರಿ ಕೆರೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ==ಭೂರಚನೆ == ಜಿಲ್ಲೆಯ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಲಾದಗಿ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸೇರಿದ ಮರಳುಗಲ್ಲು ಹರಡಿದೆ. ಅದು ನರಗುಂದ ಮತ್ತು ನವಲಗುಂದ ಗುಡ್ಡಗಳ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಶಿಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ. ಧಾರವಾಡ ಶಿಲಾಶ್ರೇಣಿಗೆ ಸೇರಿದ ಶಿಲೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧ್ಯ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಡೋಣ ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮತ್ತು ನೈಸ್ ಶಿಲೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ. ==ಮಣ್ಣುಗಳು== ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಣ್ಣುಗಳು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರದ ವಿಭಜಿತ ಶಿಲೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಆದ್ದು. ಅವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ. ಎರೆ, ಹುಳಕೆರೆ, ಕೆಂಪು ಮಸಾರಿ ಮಣ್ಣು, ಮಡಿಕಟ್ಟು ಮಣ್ಣು, ಮತ್ತು ರೇವೆ ಮಣ್ಣುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಎರೆಮಣ್ಣು ನವಲಗುಂದ, ರೋಣ, ಗದಗ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಪೂರ್ವಭಾಗ, ಶಿರಹಟ್ಟೆಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗ, ಕುಂದ ಗೋಳದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಹುಳಕೆರೆ ಮಣ್ಣು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದ ಪೂರ್ವಭಾಗ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗ, ಕೆಂಪು ಮಣ್ಣು ಉತ್ತರಭಾಗದ ಹೊರತಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳ ಗುಡ್ಡಗಳ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿದೆ ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 1,36,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (3,40,000 ಎಕರೆ). ಈ ಮಣ್ಣು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳಿಂದುಂಟಾದ್ದು ಇದು ಕಿರಿ ಆಳವಾಗಿದ್ದು ಬಹಳ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗರಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪುಕೂಡಿದ ಮಡಿಕಟ್ಟಿನ ಮಣ್ಣುಂಟು. ಇದು ಧಾರವಾಡ, ಕಲಘಟಗಿ, ಹಾನಗಲ್ಲ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿವೆ. ==ಕಾಡುಗಳು== ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಾಡು, ಮುಳ್ಳು ಕಾಡು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಾಡುಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗೆ ಸೀಮಿತ. ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮರ [[ತೇಗ]]. ಇಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 9 ರಿಂದ 12 ಮೀ. ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕಾಡುಗಳ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಲಘಟಗಿ, ತಡಸ, ಇವುಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಅವು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ, ಅವು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದವುಗಳಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ವಿರಳವಾಗುತ್ತವೆ. ನದಿಗಳ ದಂಡೆಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಬಿದಿರು ಮೆಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಾನ್ಸೂನ್ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ದನಕರುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಕುವರು. ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ [[ಮಾವು]], [[ಹಲಸು]], [[ಹುಣಸೆ]], [[ಅರಳಿ]], [[ಆಲ]] ಮತ್ತು ಸಿರಸಲ ಮರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲೂ ಹುಲುಸು. ಬೆಳವಲನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಮುಳ್ಳುಗಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಿವೆ. ಮುಳ್ಳುಗಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಲಿ ಮರ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಕಪ್ಪತ ಗುಡ್ಡ, ಗಜೇಂದ್ರಗಡ ಗುಡ್ಡ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳುಂಟು. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶುಷ್ಕ ವಾಯುಗುಣ ಮತ್ತು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಮಣ್ಣುಗಳಿಂದಾಗಿ ಮರ ಸಸ್ಯಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ರಸ್ತೆಗಳಗುಂಟ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇವಿನ ಮರಗಳುಂಟು. ಜವುಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈಚಲ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆ]] [[ಪೇರಳೆ ಹಣ್ಣು|ಪೇರಲ]] [[ಸಪೋಟ|ಚಿಕ್ಕು]] (ಸಪೋಟ) ಮಾವು ಹಲಸು [[ಸೀತಾಫಲ]] [[ನಿಂಬೆ]] [[ತೆಂಗು]] [[ಅಡಿಕೆ]] ಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ==ಪ್ರಾಣಿಗಳು== ಧಾರವಾಡ, ಕಲಘಟಗಿ, ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ಮತ್ತು ಹಾನಗಲ್ಲು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಉಳಿದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಚಿರತೆ, ಕರಡಿ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ಕಾಡುಕೋಣ, ತೋಳ ಮತ್ತು ನರಿಗಳು ಬಹಳ. ಕಪ್ಪತಗುಡ್ಡ ಮತ್ತು ಕಡೂರಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ತೋಳ, ನರಿ, ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು, ಮೊಲ ಚಿಗರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತು ಎಮ್ಮೆ ಆಕಳುಗಳನ್ನೂ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಡು ಕುರಿಗಳನ್ನೂ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಕಾಡುಹಕ್ಕಿಗಳಿವೆ. ನವಿಲು ಪಾರಿವಾಳ ಗೂಬೆ ಗಿಳಿ ಮಂಗಟ್ಟೆ ಹಕ್ಕಿ ಮರಕುಟಿಗ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಎಲ್ಲ ನದಿ ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾತುಕೋಳಿ ಹಾಗೂ ಮೀನುಗಳುಂಟು. ==ವಾಯುಗುಣ== ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯುಗುಣ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿತಕರ. ಆರೋಗ್ಯಕರ. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಪೂರ್ವದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕೋಡ -[[ಬಂಕಾಪುರ|ಬಂಕಾಪುರಗಳ]] ನಡುವಣ ಪಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಾಯುಗುಣ ಅತ್ಯಂತ ಹಿತಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಫೆಬ್ರುವರಿ ಕೊನೆಯಿಂದ ಮೇ ಕೊನೆಯ ವರೆಗೆ ಬಿಸಿಲುಕಾಲ, ಜೂನ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಗಾಲ. ಆಗ ಹವಾ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಹಿಂದೆ ಸರಿದಂತೆ ಈಶಾನ್ಯ ಮಾರುತಗಳಿಂದ ಮಳೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್‍ನಿಂದ ಫೆಬ್ರುವರಿ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಚಳಿಗಾಲ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಉಷ್ಣತೆ ೪೨ ಡಿಗ್ರಿ ವರೆಗೂ ಏರುವುದುಂಟು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಜನವರಿ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ೧೬ ಡಿಗ್ರಿ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ೧೩ ಡಿಗ್ರಿ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 692 ಮಿಮೀ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಂಡರಗಿ ಹತ್ತಿರ 458 ಮಿಮೀ.; ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಕಲಘಟಗಿ ಮತ್ತು ಹಾನಗಲ್ಲುಗಳಾಚೆಗೆ 915 ಮಿಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ನರಗುಂದದ ಹತ್ತಿರ 508-560 ಮಿಮೀ. ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮೇರೆಯ ಹತ್ತಿರ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 965 ಮಿಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇ-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮುಖ್ಯ ಮಳೆ ತಿಂಗಳುಗಳು. ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ಜೂನ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾರು ಮಳೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಮುಂಗಾರಿನಲ್ಲಿ ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ, ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಲ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆ. ಆದರೆ ಹಿಂಗಾರಿನಿಂದ ಬೆಳವಲ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆಗಸ್ಟ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್-ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್-ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರುವರಿ ಅತ್ಯಂತ ಶುಷ್ಕ ಮಾಸ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಳೆ ತಿಂಗಳುಗಳು. == ಜನ, ಭಾಷೆ== {{historical populations|11=1901|12=4,21,619|13=1911|14=3,88,289|15=1921|16=3,97,902|17=1931|18=4,30,554|19=1941|20=4,66,207|21=1951|22=5,51,466|23=1961|24=6,90,668|25=1971|26=8,75,465|27=1981|28=11,49,153|29=1991|30=13,74,895|31=2001|32=16,04,253|33=2011|34=18,47,023|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=center}} {{bar box |title=Religions in Dharwad district (2011)<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11378/download/14491/DDW29C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=Religion |right1=Percent |float=left |bars= {{bar percent|[[Hinduism in Karnataka|Hinduism]]|darkorange|75.26}} {{bar percent|[[Islam]]|green|20.94}} {{bar percent|[[Jainism in Karnataka|Jainism]]|pink|1.57}} {{bar percent|[[Christianity in Karnataka|Christianity]]|dodgerblue|1.56}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.67}} }} ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸೇಕಡ 7.99ರಷ್ಟಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇದು 3ನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಾಸರಿ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಚ.ಕಿಮೀ.ಗೆ ೪೩೩. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ಗಂಡಸರಿಗೆ ೯೬೭ ಹೆಂಗಸರಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಕ್ಷರರು ಸೇಕಡ ೮೦.೩. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣಿಗರು ೫೬.೮೨% ಕೆಲಸಗಾರರು 35.50%. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳು ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಮುಸಲ್ಮಾನರು, ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಜೈನರು, ಅನುಸೂಚಿತ ವರ್ಗಗಳವರು-ಇವರು ಇತರರು. ಹರಿಜನರು, ತಳವಾರರು, ಮೇದಾರರು, ಬೆಸ್ತರು ಮೊದಲಾದವರು ಅನುಸೂಚಿತ ಜಾತಿಯವರು; ಬೇಡರು, ಲಂಬಾಣಿ, ಗೊಲ್ಲರು, ಚಿಕ್ಕಲಿಗರು ಮೊದಲಾದವರು ಅನುಸೂಚಿತ ಪಂಗಡಗಳವರು. ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಧಾರವಾಡ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗದಗ-ಬೆಟಗೇರಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. {{Pie chart |thumb = right |caption = ಭಾಷಾಧಾರಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ<ref name="language"/> |label1 = [[ಕನ್ನಡ]] |value1 = 70.08 |color1 = darkslateblue |label2 = [[ಉರ್ದು]] |value2 = 18.40 |color2 = green |label3 = [[ಮರಾಠಿ]] |value3 = 3.16 |color3 = red |label4 = [[ತೆಲುಗು]] |value4 = 2.36 |color4 = steelblue |label5 = [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] |value5 = 1.46 |color5 = skyblue |label6 = [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] |value6 = 1.24 |color6 = orange |label7 = ಇತರ |value7 = 3.30 |color7 = grey }} ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ. ಸೇ.೭೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಕನ್ನಡ. ಉರ್ದು ಮರಾಠಿ ಕೊಂಕಣಿ ಹಿಂದಿ [[ತುಳು]] [[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ತೆಲುಗು]] [[ತಮಿಳು]] ಇತರ ಮುಖ್ಯಭಾಷೆಗಳು. ==ಕೃಷಿ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೇ. 70 ಜನರ ಕಸುಬು ಬೇಸಾಯ, ಸೇ. 80ರಷ್ಟು ಸಾಗುವಳಿ ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 2,414 ನೀರಾವರಿ ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು 9,793 ನೀರಾವರಿ ಬಾವಿಗಳು ಇವೆ. ಕೆರೆ ನೀರಾವರಿ ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು, ಮುಂಡರಗಿ ಮತ್ತು ಹಿರೇಕೆರೂರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ. ನದಿ ಮತ್ತು ಬಾವಿಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 5,171 ಪಂಪ್‍ಸೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿದೆ. ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯಿಂದ ನರಗುಂದ, ನವಲಗುಂದ, ರೋಣ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾ ನದಿಯಿಂದ ಹಾನಗಲ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಏರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಸಾಗುವಳಿ ನೆಲದ ಸೇ. 6 ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವುಂಟು. [[ಜೋಳ]], [[ಅಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಗೋಧಿ|ಗೋದಿ]] ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು, [[ಹತ್ತಿ]], ಸೇಂಗಾ, [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]], [[ಕಬ್ಬು]] ಮತ್ತು ಕುಸುಬೆ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರೇತರ ಬೆಳೆಗಳು. ಬತ್ತ ಮಲೆನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ. ಗಡಿನಾಡಿನ ಪಶ್ವಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಬತ್ತ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಧಾರವಾಡ, ಕಲಘಟಗಿ, ಹಾನಗಲ್ಲ, ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ಮತ್ತು ಹಿರೇಕೆರೂರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಬತ್ತದ ಬೆಳೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಜೋಳ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ದನಗಳ ಮೇವಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ದನಗಳ ಮೇವಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗದಗ, ರೋಣ, ಹಾವೇರಿ, ನವಲಗುಂದ, ನರಗುಂದ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕುಂದಗೋಳ, ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾರಿ ಜೋಳಗಳೆಂದು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳುಂಟು. ಮುಂಗಾರಿ ಜೋಳ ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾರಿ ಜೋಳ ಬೆಳವಲನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೆಳವಲನಾಡು ಗೋದಿಯ ಬೆಳೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. ನವಲಗುಂದ, ರೋಣ, ಗದಗ, ನರಗುಂದ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕುಂದಗೋಳ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಗದಗ ತಾಲ್ಲೂಕು ಗೋದಿಯ ಕಣಜವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಕುಸುಬೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನವಣೆ ಹಾವೇರಿ, ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ಮತ್ತು ಶಿರಹಟ್ಟಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ; ರಾಗಿ ಹಿರೇಕೆರೂರು, ಹಾನಗಲ್ಲ ಮತ್ತು ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ; ಸಜ್ಜೆ ರೋಣ, ಮುಂಡರಗಿ ಮತ್ತು ಗದಗ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಾವೆ ಹಾವೇರಿ, ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ, ಹಾನಗಲ್ಲ, ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹೆಸರು, ಹುರುಳಿ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ ಮೊದಲಾದ ಬೇಳೆಯ ಕಾಳುಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ಬೇಳೆಯ ಕಾಳುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಎಣ್ಣೆಯ ಕಾಳುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನವಲಗುಂದ, ಗದಗ, ರೋಣ, ಶಿರಹಟ್ಟಿ, ಹಾವೇರಿ, ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ಮತ್ತು ಮುಂಡರಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಶಿರಹಟ್ಟಿ, ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು, ಮುಂಡರಗಿ, ರೋಣ ಮತ್ತು ಹಾವೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಗಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದು ಕುಸುಬೆ, ಎಳ್ಳು, ಔಡಲ-ಇವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳವಲ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕಬ್ಬು ಗಡಿನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ. ಇದು ಮಲೆನಾಡಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯುವುದು. ಹಿರೇಕೆರೂರು, ಹಾನಗಲ್ಲ, ಕಲಘಟಗಿ, ಸವಣೂರು, ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ, ಬ್ಯಾಡಗಿ, ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಹಾವೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಡಗಿ, ಹಾವೇರಿ, ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ಮತ್ತು ಹಿರೇಕೆರೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಬೆಳೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ತಂಬಾಕನ್ನು ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವರು, ಶಿರಹಟ್ಟಿ, ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು, ಕುಂದಗೋಳ ಮತ್ತು ಹಾನಗಲ್ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ತಂಬಾಕು ಬೆಳೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಯ ಬೆಳೆಗಾಗಿ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. ಹತ್ತಿ ಗಡಿನಾಡಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೆಳವಲನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದು. ನವಲಗುಂದ, ಗದಗ, ರೋಣ ಮತ್ತು ಕುಂದಗೋಳ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಹತ್ತಿಯ ಬೆಳೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಹತ್ತಿ ಶಿರಹಟ್ಟಿ, ಹಾವೇರಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ನರಗುಂದ, ಮುಂಡರಗಿ ಮತ್ತು ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಗಡಿನಾಡು ತೋಟಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. ಸವಣೂರ, ಹಾವೇರಿ, ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ಮತ್ತು ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಈ ಬೆಳೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು. ಗೋವನಕೊಪ್ಪ, ಉಣಕಲ್ಲು, ದೇವಿಹೊಸೂರು ಮತ್ತು ಮೋಟೆಬೆನ್ನೂರುಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಧಾರವಾಡದ ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ನವಿಲೂರಿನ ಪೇರಲ, ವಾಸನದ ಬೋರೆಹಣ್ಣು, ಮಲೆನಾಡಿನ ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಮಾವಿನಹಣ್ಣುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಬಾಳೆ ಹಾನಗಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬಂಕಾಪೂರ; ಗೇರುಬೀಜ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ; ನಿಂಬೆ ಹಾವೇರಿ; ಮಾವು ಧಾರವಾಡ, ಹಾನಗಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮುಂಡರಗಿ; ಪೇರಲ ಧಾರವಾಡ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ; ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬದನೆಕಾಯಿ, ಬೆಂಡೆ, ಚಪ್ಪರಬದನೆ ಮೊದಲಾದ ತರಕಾರಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬಟಾಟೆ ಧಾರವಾಡ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ; ಗೆಣಸು ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು, ರೋಣ ಮತ್ತು ಶಿರಹಟ್ಟಿ; ಗಜ್ಜರಿ ಧಾರವಾಡ, ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು, ಶಿರಹಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ರೋಣ; ಮೂಲಂಗಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ; ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಧಾರವಾಡ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು== ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ–ಧಾರವಾಡವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಹತ್ತಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಉಕ್ಕಿನ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ರಬ್ಬರ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ ಹದಗೊಳಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.<ref>https://www.thehindubusinessline.com/news/tsuyo-secures-clearance-for-250-crore-ev-powertrain-facility-in-hubli-dharwad/article70753592.ece</ref> ಧಾರವಾಡದ ಬೇಲೂರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ, ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು, ವಾಹನ ತಯಾರಿಕೆ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿವೆ. ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೂರು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಲೂರು, ಗಾಮನಗಟ್ಟಿ, ಇಟಿಗಟ್ಟಿ, ತಾರಿಹಾಳ್, ಗೋಕುಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/gamanagatti-itigatti-industrial-area-notified-as-special-investment-region/articleshow/125918052.cms</ref> ==ಕೈಗಾರಿಕೆ== ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಹತ್ತಿಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗದಗ, ನರಗುಂದ ಇವು ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಗದಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಗಿರಣಿಗಳೂ ನರಗುಂದ ಹುಲಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ನೂಲಿನ ಗಿರಣಿಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿ ಹಿಂಜುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅರಳೆಯ ಚಪ್ಪಟೆಮಾಡುವ ಉದ್ಯಮಗಳು ಇವೆ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಕೈಮಗ್ಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಉಪ್ಪಿನಬೆಟಗೇರಿ, ಹೊಸರಿತ್ತಿ, ಹೆಬಸೂರು, ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಖಾದಿಬಟ್ಟೆ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಗದಗ-ಬೆಟಗೇರಿ, ಗಜೇಂದ್ರಗಡ, ತುಮ್ಮಿನಕಟ್ಟಿ, ಹಲಗೇರಿ, ಶಿರೋಳ, ಇವು-ಸೀರೆ, ಕುಪ್ಪುಸ, ಧೋತರ, ಹಚ್ಚಡ ಮೊದಲಾದ ಕೈಮಗ್ಗ ಬಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು. ಖಣಗಳಿಗೆ ಗಜೇಂದ್ರಗಡ, ಶಿರೋಳ; ಧೋತರಗಳಿಗೆ ತುಮ್ಮಿನಕಟ್ಟಿ, ಹಲಗೇರಿ; ಗುಡಾರಗಳಿಗೆ ಧಾರವಾಡ, ಹೆಬಸೂರು, ನವಲಗುಂದ, -ಇವು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಕಂಬಳಿ ನೇಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಡ್ಲೇರಿ, ಐರಣಿ, ಲಕ್ಕುಂಡಿ, ಡಂಬಳ, ಗುತ್ತಲ, ಕೊಣ್ಣೂರು, ಕೊಟಬಾಗಿ, ಮೋಟೆಬೆನ್ನೂರು, ನೆಗಳೂರು ಮತ್ತು ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಜಮಖಾನೆಗಳು ನವಲಗುಂದದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗುಡಾರ, ಚವ್ವಾಳಿಗಳು ಹೆಬಸೂರು, ಕಿರೇಸೂರುಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ, ಬ್ಯಾಹಟ್ಟಿ, ಮತ್ತು ಗಜೇಂದ್ರಗಡಗಳು ಗಾಣದ ಎಣ್ಣೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಧಾರವಾಡ, ಬ್ಯಾಹಟ್ಟಿ, ಅರಳಿಕಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಗೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಮಂಡಳದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಎಣ್ಣೆಯ ಗಾಣಗಳಿವೆ. ಧಾರವಾಡ, ಕಲಘಟಗಿ, ಆಳ್ನಾವರ, ತಡಸ, ಅಕ್ಕಿಆಲೂರು, ಮತ್ತು ಹಾನಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬತ್ತದ ಗಿರಣಿಗಳಿವೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟ್ಟಿದ ಅಕ್ಕಿ ತಯಾರಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವಲಕ್ಕಿ, ಚುರಮುರಿ ಭಟ್ಟಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ. ಮಿಶ್ರಿಕೋಟಿ ಸಂಗಮೇಶ್ವರಗಳ ಅವಲಕ್ಕಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ, ಕೂಡಲ-ಇವು ಚುರಮುರಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಮರಗೆಲಸಕ್ಕೆ ಧಾರವಾಡ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕಲಘಟಗಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಬಿದಿರಿನಿಂದ ಬುಟ್ಟಿ, ಮೊರ, ಚಾಪೆ, ಬೀಸಣಿಗೆ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ, ಕಲಘಟಗಿ, ಆಳ್ನಾವರ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಆಳ್ನಾವರ ಬಿದಿರನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗದಗ ಮತ್ತು ಕಲಘಟಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಆಟಿಕೆಯ ಸಾಮಾನುಗಳು, ತೊಟ್ಟಿಲು, ಮಂಚ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೈವುಡ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ, ಅಳ್ನಾವರ ಮತ್ತು ಕಲಘಟಗಿಯಲ್ಲಿ ಮರಕೊಯ್ಯುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ ತಯಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡುವ ಘಟಕಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ, ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲುಚೀಲವೇ ಮುಂತಾದವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಧಾರವಾಡ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗದಗ-ಇವು ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ರೈಲ್ವೆವರ್ಕ್‍ಷಾಪ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ದು. ಧಾರವಾಡ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಇಂಥ ಇನ್ನೊಂದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ, ಧಾರವಾಡ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಬ್ಯಾಡಗಿ, ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಧದಕಡ್ಡಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ, ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ, ಶಿಗ್ಲಿ, ಕಲಘಟಗಿ, ಬೆಳಗಾಲಪೇಟ, ಮುಗದಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಡಂಬಳ, ಧಾರವಾಡ, ಗರಗ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕೊಣ್ಣೂರು, ಲಕ್ಕುಂಡಿ, ಮೆಡ್ಲೇರಿ, ನೆಗಳೂರು, ಗುತ್ತಲ-ಇವು ಚರ್ಮ ಹದ ಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಹಾನಗಲ್ಲ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕಲಘಟಗಿ, ಮುಂಡರಗಿ, ನವಲಗುಂದ, ಇವು ಚರ್ಮದ ಉದ್ಯೋಗದ ಮಹತ್ತ್ವದ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡಗಳಲ್ಲಿ ತಿಜೋರಿ, ಕಪಾಟು, ಕುರ್ಚಿ ಮೊದಲಾದ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಸುಂದತ್ತಾ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೂಲಿನ ವಸ್ತುಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಮೈಸೂರ್ ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್. ಎ.ಕೆ.ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್, ಸಿಮೆಂಟ್ ಕೊಳವೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ; ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಟೈವಾಕ್ ಗಡಿಯಾರದ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ರಟ್ಟು ತಯಾರಿಸುವ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಲಿಕಾರ್ಬ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸುಮಾರು 800 ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳಿವೆ. ==ವಾಣಿಜ್ಯ == ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯದ ಅನಂತರ ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಜೀವನೋಪಾಯ ವ್ಯಾಪಾರ. ಬಹಳ ಜನರು ಚಿಲ್ಲರೆ ಮತ್ತು ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಧಾರವಾಡ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ. ಕಟ್ಟಡದ ಸಾಮಾನು, ಲೋಹ, ಔಷಧ, ಶೃಂಗಾರ ಸಾಮಗ್ರಿ, ಆಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿ, ಸಕ್ಕರೆ, ಅಡಿಕೆ, ಯಾಲಕ್ಕಿ, ಮಸಾಲೆ ಸಾಮಾನು, ಚಿಮಣಿ ಎಣ್ಣೆ, ಕೊಬ್ಬರಿ ಎಣ್ಣೆ, ಉಪ್ಪು, ತಂಬಾಕು, ಸಿದ್ಧ ಉಡುಪು, ಸೀರೆ, ಧೋತರ, ರೇಷ್ಮೆ ಬಟ್ಟೆ, ಆಟದ ಸಾಮಾನು ಮೊದಲಾದವು ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು. ಹತ್ತಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ರಫ್ತಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಸರಕು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ,-ಇವು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸಗಟು ಹತ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು. ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೇಂಗಾ, ಕುಸುಬೆ, ಗೋದಿ, ಜೋಳ, ರಾಗಿ, ಸಾವೆ, ನವಣೆ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಬೆಣ್ಣೆ, ಚರ್ಮ, ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ಇಮಾರತು ಮತ್ತು ಉರುವಲು ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ರಫ್ತಾಗುವ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ, ಗದಗ, ಬ್ಯಾಡಗಿ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಎಲವಿಗೆ, ಕುಂದಗೋಳ, ಸವಣೂರ; ಹೊಳೆಆಲೂರ-ಇವು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪಡಮೂಲೆಯ ಸ್ಥಳಗಳು : ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ==ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ == ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಿರಜ್-ಬೆಂಗಳೂರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಅಳ್ನಾವರ, ಧಾರವಾಡ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕುಂದಗೋಳ, ಗುಡಿಗೇರಿ, ಸವಣೂರು-ಇವು ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಗದಗದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಲು ಇನ್ನೊಂದು ರೈಲುಮಾರ್ಗವಿದೆ. ಗದಗ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಸೊಲ್ಲಾಪುರ ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಗುಂತಕಲ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ಕೂಡುತ್ತವೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಗದಗ, ಅಳ್ನಾವರ-ಇವು ಮುಖ್ಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಂಕ್ಷನ್‍ಗಳು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ, ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ, ಮುಖ್ಯ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು ಇವೆ. ಪುಣೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ತೇಗೂರು, ಧಾರವಾಡ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಶಿಗ್ಗಾಂವಿ, ಬಂಕಾಪುರ, ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ಮತ್ತು ಚಳಿಗೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಾರವಾರ-ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕುಮಟಾ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಸೊಲ್ಲಾಪುರ-ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಇವು ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು. ಗದಗ-ಫಾಲಾ, ಗದಗ-ಬಾದಾಮಿ, ಹಾವನೂರ-ಯಕ್ಕುಂಬಿ, ಶಿರಹಟ್ಟಿ-ಮುಂಡರಗಿ, ಧಾರವಾಡ-ಹಲ್ಯಾಳ, ಧಾರವಾಡ-ಗೋವಾ, ಧಾರವಾಡ-ಸವದತ್ತಿ. ಮಾಸೂರು-ಗುತ್ತಲ, ಹರಿಹರ-ಸಮ್ಮಸಗಿ, ತಡಸ-ಗೊಂದಿ-ಇವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳಿವೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತುಂಗಭದ್ರಾ, ವರದಾ, ಕುಮುದ್ವತಿ ಮತ್ತು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗಳನ್ನು ದಾಟಲು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೋಣಿಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರವುಂಟು. ==ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ನೆಲೆಗಳು == ಇತ್ತೀಚಿನ ವರೆಗೂ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವ ಅನ್ವೇಷಣಕಾರ್ಯ ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನೇನೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಗ್ನೇಯದ ಬಳ್ಳಾರಿ, ಪೂರ್ವದ ರಾಯಚೂರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಕ್ತನ ನೆಲೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಕ್ತನ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರಕಬಹುದೆಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ನಡೆಸಿದ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣದ ಫಲವಾಗಿ ಅನೇಕ ನೆಲೆಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈವರೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನ ಕಾರ್ಯ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಅವಶೇಷಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ್ದು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ, ನವಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಳ್ಳೂರು ನೆಲೆಯ ಸೀಮಿತ ಉತ್ಖನನದಿಂದ ಆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಲ್ಪ ಪರಿಚಯವಾಗಿದೆ. ಈ ವರೆಗೆ ದೊರಕಿರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವ ಪ್ರಾಗಿತಿಹಾಸಕಾಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಿಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಶೇಷಗಳು ಈ ವರೆಗೆ ಕೊಂಚಿಗೇರಿ, ನಲವಾಗಲ್, ನದಿಹರಳಹಳ್ಳಿ, ಜುಮದಾಪುರ, ನಿಟ್ಟೂರು, ಬೆಣಚಿಮಟ್ಟಿ, ಜೀರಿಗೆ ವರ್ದಿ, ಮೆಣಸ್ಗಿ, ವರಗುಂದ ಮತ್ತು ಗುಡಿಸಾಗರ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ಈ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಯೂಲಿಯನ್ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೈಗೊಡಲಿಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಒಂದೆರಡು ಕ್ಲೀವರ್ ಅಥವಾ ಕಲ್ಮಚ್ಚುಗಳೂ ಕೆಲವು ಚಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ಅವಶೇಷಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಆ ಮಾನವನ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಗತಿ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. ನಲವಾಗಲ್ ಮತ್ತು ನದಿ ಮರಳಹಳ್ಳಿ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲವು ಚಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ದೊರಕಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ಲೀಸ್ಟೊಸೀನ್ ಯುಗದ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಷಯ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಹಾಲೊಸೀನ್ ಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲೂ-ಎಂದರೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 10,000 ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3,000ದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರುವ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲಾಯುಗದ ಕಾಲದಲ್ಲೂ-ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಗತಿ ಹಾನಗಲ್ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಗಿರ್ಸಿಕೊಪ್ಪ, ದೋಲೇಶ್ವರ, ಬಾಲಂಬೀಡು, ವೀರಾಪುರ, ಹಾನಗಲ್, ನಲವಾಗಲ್ ಮತ್ತು ನದಿಹರಳ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಬಳಿ ದೊರೆತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲಾಯುಧಗಳಿಂದ ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಯುಧಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಮೊನೆಗಳು. ಹೆರೆಯುವ ಮತ್ತು ಕೊರೆಯುವ ಆಯುಧಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಸಮಾನಾಂತರ ಕೂರಲಗು ಫಲಕಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಈ ನೆಲೆಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಿಲಾಯುಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೊದಲ ಹಂತಕ್ಕೆ ಸೇರುವಂಥವಾಗಿರಬಹುದು. ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹಂತದಿಂದ ಆಹಾರೋತ್ಪಾದನೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಮಾನವ ವಿಕಾಸ ಹೊಂದಿದುದಕ್ಕೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಅನೇಕ ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ನವಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ ಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ದೊರಕಿರುವುದರಿಂದ ಪೂರ್ವ-ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ನವಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳೂ ಉತ್ತರದಿಂದ ತಾಮ್ರಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಭಾವಗಳೂ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದುವೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಕೌಲೆಟ್, ನಲವಾಗಲ ನದಿಹರಳಹಳ್ಳಿ, ಬಟ್ಟೂರು, ಹಾದರಗೇರಿ, ಕುನಬವ, ಹೀರೆಹಾಳ, ಪುರದಕೇರಿ, ಮಣ್ಣೂರು, ಮೆಣಸ್ಗಿ, ನಿಡಗುಂದಿ, ನಿಡಗುಂದಿಕೊಪ್ಪ, ಸವಡಿ, ವರಗುಂದ, ಗುಡಿಸಾಗರ, ಅರಸಂಗೋಡಿ, ಬೈರನಹಟ್ಟಿ, ಹಲಗೊಪ್ಪ, ಕುರಗೋವಿನ ಕೊಪ್ಪ, ಲಿಂಗದಹಾಳ, ಸಿರೋಳ, ಬೆನಕನ ಕೊಪ್ಪ, ಸುರಕೋದ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಈ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಯಗೊಳಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಕೊಡಲಿಗಳೂ ಕೆಲವು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲಾಯುಧಗಳೂ ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಹೊಳಪಾದ ಹೊರಮೈಗಳುಳ್ಳ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳೂ ದೊರಕಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇತ್ತೆನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳೂ ಕೂರಲಗು ಫಲಕಗಳೂ ದೊರಕಿವೆ. ಇವು ತಾಮ್ರಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅನಂತರದ ಕಾಲದ ಕಬ್ಬಿಣಯುಗದ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ ನೆಲೆಗಳು ಮಲಕನಹಳ್ಳಿ, ಕಮದೋಡ್, ಹೊಸೂರು, ಜೆಂಗಡ, ಬೆಳಗಟ್ಟಿ, ಆದ್ರಹಳ್ಳಿ, ದೇವಿಹಾಳ, ಸೋವಿಗಲ್, ಹಳ್ಳೂರು, ಉಣಚಗೇರಿ, ಹಿರೇಹಾಳ, ಗಜೇಂದ್ರಗಡ, ಗಂಡಗೇರಿ, ರಾಜೂರು, ಕಲಕ್ಕಾಳೇಶ್ವರ, ನಾಗರಹಳ್ಳಿ ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಿಲಾವರ್ತುಲಗಳು, ಕೆಲವೆಡೆ ಶವಜಾಡಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಹಳ್ಳಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಲಾತೊಟ್ಟಿಯ ಬಳಕೆ ಈ ಸಮಾಧಿಗಳ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಉಣಚಗೇರಿ ಮತ್ತು ಕಮಲಾಪುರಗಳ ಬಳಿ ಆ ಕಾಲದ ವಸತಿ ನೆಲೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಯುಗದ ಆರಂಭ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಕೆಲವು ವಸತಿನೆಲೆಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ==ಶಾಸನಗಳು== ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 5-6ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರುವ ಸು. 2,200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. 1,200ರಷ್ಟು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವು ವಿವಿಧ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಉಳಿದ ಸುಮಾರು 1,000 ಶಾಸನಗಳು ಇನ್ನೂ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಈಡಾಗಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಬೇಕಾಗಿದೆ. ಗದಗ, ಮುಳುಗುಂದ, ಲಕ್ಕುಂಡಿ, ಸೂಡಿ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ತಂಬೂರ, ಬಂಕಾಪುರ, ದೇವಗೇರಿ, ಹಾವೇರಿ, ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ, ಕಲ್ಕೇರಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಸಂಖ್ಯೆಯ ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಇವು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ದಾನಶಾಸನಗಳು. ವೀರಗಲ್ಲು, ಮಾಸತಿ ಕಲ್ಲು, ಸಲ್ಲೇಖನ ಶಿಲೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಸ್ಮಾರಕ ಶಾಸನಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ; ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ, ಶಂಕರಗಂಡ, ಬಸವೇಶ್ವರ, ಸಿದ್ಧರಾಮ, ಏಕಾಂತದ ರಾಮಯ್ಯ, ಕುಮಾರರಾಮ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಮುಂತಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಶಾಸನ ಅಕ್ಕಿಆಲೂರದ ಬಳಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ 6ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ|ಕದಂಬ]] 2ನೆಯ [[ಕೃಷ್ಣವರ್ಮ 2|ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ]] ಶಾಸನ. ಅವನು ಸ್ವಾಮಿ ಶರ್ಮನಿಗೆ ಕಿರುಕುಪ್ಪಟೂರ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದತ್ತಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಶಾಸನಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಆ ವಂಶದ ಅನೇಕ ರಾಜರ ಶಾಸನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ಇವು ಅವರ ದಾನದತ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ನೀಡುವುವಲ್ಲದೆ ಅವರ ವಂಶಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಇತಿಹಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾದ ಸೇಂದ್ರಕರು ಇಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದು 5-6ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸಿರಗುಪ್ಪಿಯ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಪುರಿಗೆರೆಯ ಜೈನಬಸದಿಗೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]] ಸಾಮಂತ ಆಳುವ ಚಿತ್ರವಾಹನ ಮಾಡಿದ ದಾನವನ್ನು [[ವಿಜಯಾದಿತ್ಯ|ವಿಜಯಾದಿತ್ಯನ]] ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಿಗ್ಗಾವಿಯ ತಾಮ್ರಪಟ (707) ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಿಗೆರೆಯ ಜನರಿಗೆ ಯುವರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ವ್ಯವಹಾರ ನಿಯಮಗಳು 2ನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ [[ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ|ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರದ]] 725ರ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಆಗಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಬೆಳಕು ಬಿದ್ದಿದೆ. ನವಲಗುಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೋಗಾನೂರಿನಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಶಾಸನ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ 4ನೆಯ ಇಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾದ ವಿಷಯ ಇದರಿಂದ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು 973ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಇವನು ತನ್ನ ಮಾವ ಗಂಗ ಮುಮ್ಮಡಿ ಮಾರಸಿಂಹನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಸಮ್ರಾಟನೆಂದು ನಟಿಸುತ್ತ ಆಳುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿಯೂ ಸ್ವತಃ ಜೈನಪಂಥೀಯನಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೈನಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ದಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದುದಾಗಿಯೂ ಈ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಬನವಾಸಿ|ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು|ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ]] ಮಾಂಡಳಿಕರಾಗಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಚೆಲ್ಲಕೇತನ ವಂಶದ ಬಂಕೆಯರಸ, ಲೋಕಾದಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಾದಿತ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹಲವು ಶಾಸನಗಳು ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬನವಾಸಿಯ ಸಾಮಂತ ಮಾತುರವಂಶದ ಗೋವಿಂದರ ಗಂಗಬೂತುಗನ ಅಧೀನನಾಗಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ದೇವಿ ಹೊಸೂರಿನ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. [[ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯ|ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರ ಕಾಲದ ನೂರಾರು ಶಾಸನಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಕೋಟು ಮಚಗಿಯ ಕಮಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ 1012ರ ಶಾಸನದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಅಗ್ರಹಾರ ಮತ್ತು ಉಚಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಗ್ರಾಮಾಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿ, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಪರಾಧಗಳು, ಆಯಾ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ವಿಧಿಸಬೇಕಾದ ಶಿಕ್ಷೆಗಳು-ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ. 1ನೆಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೋಳರು ಬೆಳ್ವೊಲ, ಪುಲಿಗೆರೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದ ಸಂಗತಿ 1071ರ ಒಂದು ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಬನವಾಸಿಯ ಮಹಾ ಮಂಡಲೇಶ್ವರ ಕೀರ್ತಿವರ್ಮ 6ನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಪರವಾಗಿ ದಂಗೆಯೆದ್ದಾಗ, ಅರಸನಾಗಿದ್ದ 2ನೆಯ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಅವನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಿದನೆಂದು ನೀರಲಗಿಯ 1074ರ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು 1076ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಅನಂತರ ತನ್ನ ಸಹಾಯಕನಾದ ತಮ್ಮ ಜಯಸಿಂಹನನ್ನು ಬನವಾಸಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ ವಿಷಯ 1078ರ ನರಗುಂದ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳರ ಮೇಲೆ ಜಯಸಿಂಹ ಜಯ ಗಳಿಸಿ ಅಣ್ಣ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವು ನೀಡಿದ ವಿಚಾರ ನರಗುಂದದ 1080ರ ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. 1117ರ ಧಾರವಾಡದ ದುರ್ಗಾಗುಡಿಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪಟ್ಟದರಸಿ ಮೈಲಾಳ ದೇವಿ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಧಾರವಾಡದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವನು ಭಾನುದೇವ ಅಥವಾ ಭಾಸ್ಕರಯ್ಯ. 2ನೆಯ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಗೋದಾವರಿ (ನರ್ಮದೆ ಎಂದಿರಬೇಕು) ತೀರದ ಕೋಟಿತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ತುಲಾಪುರುಷಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಅಮ್ಮಿನಭಾವಿಯ 1146ರ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. 3ನೆಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ನರಗುಂದ ಶಾಸನ ಅವನನ್ನು ಸರ್ವಜ್ಞ ನೃಪನೆಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ಅವನು ವೇದಪುರಾಣವೇತ್ತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಧಾರವಾಡ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಭಾಗಗಳು, ಅಲ್ಲಿಯ ಮಹಾಜನರು, ನರಗುಂದ ಅಗ್ರಹಾರ-ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃ ಪಂಡಿತನೂ ಅಭಿಲಷಿತಾರ್ಥ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಅಥವಾ ಮಾನಸೋಲ್ಲಾಸ ಗ್ರಂಥದ ಕರ್ತೃವೂ ಆದ ದೊರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ವಿವರಗಳು ದೊರಕಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. 4ನೆಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಕಾಲದ 4 ಶಾಸನಗಳ ಒಂದು ಸಮೂಹ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದೆ; ಅವು [[ಗೋವಾದ ಕದಂಬರು|ಗೋವ ಕದಂಬ]] ಮನೆತನದ 3ನೆಯ ಜಯಕೇಶಿಯ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ನೀಡಿದ ದತ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಜಮೀನಿನ ಕ್ರಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಆಗಿನ ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನೂ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. 1121ರ ಗೋವೆ ಕದಂಬ ವಜ್ರದೇವನ ಧಾರವಾಡ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯ ನಾಲ್ಕು ದೇವಾಲಯಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತು ನಗರ ಜಿನಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿ ಬಿಟ್ಟದತ್ತಿಗಳ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಹಾನಗಲ್ ಕದಂಬ ವಂಶದ ಮಹಾಮಂಡಲೇಶ್ವರ ತೈಲಪದೇವ ಬನವಾಸಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದುದ್ದಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ದೊರಕಿರುವ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಕಳಚುರಿ ವಂಶದ ರಾಯಮುರಾರಿ ಸೋವಿದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ವೊಲನಾಡನ್ನು ಮಹಾದಂಡನಾಯಕ ಧನ್ನುಗಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅಯ್ಯಾವೊಳೆಯ ಐನೂರ್ವರು, ಸೆಟ್ಟಿಗುತ್ತರು ಮೊದಲಾದವರು ಅಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ದಾನದತ್ತಿಗಳ ವಿಷಯವನ್ನು ಗದಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೆಲಹೊಡದ 1174 ರ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. 12 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹಿರೇಕೆರೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಬ್ಬಲೂರಿ 5-6 ಶಾಸನಗಳು ಜೇಡರ ದಾಸಿಮಯ್ಯನ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಏಕಾಂತದ ರಾಮಯ್ಯ ವೀರಶೈವ ಮತದ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಜೈನಮತದ ಖಂಡನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯಲಬುರ್ಗಿಯ ಸಿಂಧಮನೆತನದ ಪೆರ್ಮಾಡಿ ಗೋವೆಯ ಕದಂಬ ಜಯಕೇಶಿ ಮತ್ತು ಹೊಯ್ಸಳ 1ನೆಯ ಬಲ್ಲಾಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನರನ್ನು ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜಧಾನಿ ಬೇಲೂರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ವಿವರಗಳು ಕುಂದಗೋಳ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಂಚಿನಾಳದ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿವೆ. [[ಸೇವುಣ]] 2ನೆಯ ಸಿಂಘಣನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಸೋವೆಯ ನಾಯಕ ಕಬ್ಬೂರ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದಾಗ ಹಾವೇರಿಯ ಮಹಾಜನರು ನೆತ್ತರುಗೆಯ್ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ವಿಷಯವನ್ನು 1230ರ ಕಬ್ಬೂರ ಶಾಸನ ತಿಳಿಸಿದರೆ, ಸಿಂಘಣನು ಚೇದಿ, ಮಾಳವ, ಭೋಜ, [[ಹೊಯ್ಸಳ]], ಸಿಲಾಹಾರ ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಗೆದ್ದುದ್ದಾಗಿಯೂ ಈ ಕದನಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವನ ಸೇನಾನಿ ಸತ್ತದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಸ್ಮಾರಕಾರ್ಥವಾಗಿ ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಲು ತಿಳಿವಳ್ಳಿಯ 1,000 ಮಹಾಜನರು ಆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದತ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿಯೂ 1239ರ ತಿಳಿವಳ್ಳಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಶಂಭುಲಿಂಗ ದೇವಾಲಯದ ಹತ್ತಿರ ಸಿಕ್ಕಿದ 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಯಾಪನೀಯ ಸಂಘ ಮತ್ತು ಪುನ್ನಾಗವೃಕ್ಷಮೂಲ ಸಂಘಗಳ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ]] ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊರಕಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ದಾನದತ್ತಿಗಳ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಗದಗದ 1539ರ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಯುತ್ತರಾಯ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಆನಂದನಿಧಿ ದಾನ ಮಾಡಿದುದಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ|ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ]] ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. [[ಅಮ್ಮಿನಭಾವಿ|ಅಮ್ಮಿನ ಭಾವಿ]], ಹೊಂಬಳ ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಸದಾಶಿವರಾಯನ ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳು ಅವನು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಾಯಿಂದರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಅವರ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದ ಸುಂಕದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ವಿನಾಯತಿ ನೀಡಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ==ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿ ಶಿಲ್ಪ== [[File:11th century Kasivisvesvara temple, Lakkundi, Karnataka India - 03.jpg|thumb|ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]] [[File:11th century Hindu temple stambha, Kasivisvesvara, Lakkundi, Karnataka.jpg|thumb|ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ ಕಾಶಿವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರ ಶಿಲಾ ಕಂಬ]] ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಅನೇಕ ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದವು. ರಾಜಕೀಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದುವು. ಈ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಇಲ್ಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಹಳ ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಈಗ ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವ ವಾಸ್ತು ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ನೂರಾರು ದೇವಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ್ದು [[ಲಕ್ಕುಂಡಿ|ಲಕ್ಕುಂಡಿಯ]] ಬ್ರಹ್ಮ ಜಿನಾಲಯ. [[ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯ]] ಶೈಲಿಯ ಕುಕ್ಕನೂರಿನ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ಗುಡಿಯ ವಾಸ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೂ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೂ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. ಕಟ್ಟಡದ ತಳವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಒರಟಾದ ಮರಳ್ಗಲ್ಲಿನ ಬದಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾದ (ಕ್ಲೋರೈಟ್ ಸಂಬಂಧವಾದ) ಪದರಗಲ್ಲನ್ನು ಬಳಸಿರುವುದರಿಂದ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನಾಜೂಕಾಗಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಸುತ್ತ ಹೊರಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಮೇಲಂತಸ್ತು ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಇದರಿಂದ ಶಿಖರದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅರೆಗಂಬಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗೂಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಕರಗಳ ಮುಖದಿಂದ ಹೊರಟ ಲತೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಮಾನಿನ ಆಕಾರದ ತೋರಣಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಕೀರ್ತಿಮುಖಗಳು, ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಜೀವಮೂರ್ತಿಗಳು, ಗೂಡುಗಳ ನಡುವಣ ಅರೆಗಂಬಗಳ ಮೇಲಿನ ಗೋಪುರಗಳು-ಇವು ದೇವಾಲಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ ಲಾಂಛನವಿರುವ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಮಹಾವೀರನ ಸುಂದರ ಮೂರ್ತಿ ಕುಳಿತಿದೆ. 4 ಅಡಿ 4 ಅಂಗುಲ ಎತ್ತರ ಇರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಗುಂಗುರು ಕೂದಲು ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಬಿದ್ದಿವೆ. ಇಬ್ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಮರಧಾರಿಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಒಳಗಿನ ಹಜಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದುಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸುಂದರವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಗೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಈ ಮಂದಿರ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ್ದಿದಿರಬಹುದು. ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಕಾಶಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಗುಡಿಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಬಹುಶಃ 6 ನೆಯ [[ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ೬|ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ, 1087ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಈ ಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. [[ಚೋಳರು|ಚೋಳರ]] ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಇದು ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಮೇಲೆ ಹೊಯ್ಸಳ 2ನೆಯ ಬಲ್ಲಾಳ ಇಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಈ ನಗರದ ಪುನರ್ನಿಮಾಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಈಗಿನ ಸುಂದರ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅವನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಹೊರಗೋಡೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಉಬ್ಬುಗಳು, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಆಳವಾದ ತಗ್ಗುಗಳು, ಉಬ್ಬುಗಳ ಮೇಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು, ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳು, ಲತಾಗುಚ್ಛಗಳು, ಅಲಂಕರಣ ಪಟ್ಟಿಕೆಗಳು ಇವು ದೇವಾಲಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಎರಡು ಗರ್ಭಗೃಹಗಳುಳ್ಳ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಪೂರ್ವದ ಗುಡಿಗಳಲ್ಲಿ 3 ಅಡಿಗಳ ಎತ್ತರ ಶಿವಲಿಂಗವೂ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣಮೂರ್ತಿಯೂ ಇವೆ. ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ತೆರೆದ ಹಜಾರವಿದೆ. ಪೂರ್ವದ ಗುಡಿಯ ಮುಂದಿನ ನವರಂಗಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವಿದೆ. ಇದರ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಾಲವಂದದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಅದ್ಬುತವಾದವು. ಎರಡು ಕಡೆಗಳ ಕಂಬಗಳ ಒಂದೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಉದ್ದ ಪಟ್ಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೂಬಳ್ಳಿಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವಣ ವರ್ತುಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶಿಲ್ಪಗಳು, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದ ದೇವದೇವಿಯರ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳ ವಿಗ್ರಹಗಳು, ದಾಲವಂದದ ಮಧ್ಯೆ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಲಲಾಟಬಿಂಬ-ಇವು ಒಂದೊಂದು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕುಸುರಿ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ [[ಬೇಲೂರು]] [[ಹಳೇಬೀಡು|ಹಳೇಬೀಡುಗಳಲ್ಲೂ]] ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಲ್ಪರಾಶಿಯ ಛಾಯೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳ ಬಾಗಿಲುವಾಡಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ಹೊರ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಸಜೀವವೆನಿಸುವಷ್ಟು ಸುಂದರವಾದ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. [[ಭಗದತ್ತ|ಭಗದತ್ತನ]] ಆನೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಭೀಮಸೇನ|ಭೀಮ]] ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದು, ಗಜಾರಿಶಿವ , [[ರಾವಣ]] ಕೈಲಾಸವನ್ನೆತ್ತುತ್ತಿರುವುದು- ಇವು ಗಮನಾರ್ಹ ಶಿಲ್ಪಗಳು. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಅರಗಂಬಗಳು ಸಹ ಉತ್ತಮ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲಿನ ಶಿಖರ ಅಂತಸ್ತುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಮೇಲಿನ ಅನೇಕ ಕೆತ್ತನೆ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ; ಬುಡದಿಂದ ತುದಿಯ ವರೆಗೂ ಶಿಲ್ಪ ಸೌಂದರ್ಯ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಕರಿಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಗೋಡೆಗಳಿವೆ ; ಮೇಲ್ಭಾಗ ತೆರಪಾಗಿದೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ ಆಸನಗಳಿವೆ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರ ಅಲಂಕರಣ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಚೌಡದಾನಪುರದ ಮುಕ್ತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರ ನಿರ್ಮಾಣ. ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರುಗಳು ಎರಡು ಕಮಾನುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದು ಹೊಸ ಅಂಶ. ಶಿಖರದ ರೂಪರೇಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಔತ್ತರೇಯ ಶಿಖರಗಳ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಅದು ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಯವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಚಾಳುಕ್ಯ ಶಿಖರದ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತಾ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಕೆಳಗೋಡೆಯ ಉಬ್ಬುಗಳ ಮೇಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳೂ ಗಮನಾರ್ಹ, ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗ, ಅದರ ಬಾಗಿಲ ಮೇಲೆ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲಲಾಟ ಬಿಂಬ, ಮತ್ತೊಂದು ಬಾಗಿಲ ದಾಲವಂದದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಶಿಲ್ಪ ಇವೆ. ನೀರಲಗಿರಿಯ ಸಿದ್ಧರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಚೌಡದಾನಪುರ ಮತ್ತು ಹಾವೇರಿಯ ಗುಡಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದು ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಇದು ವೈಷ್ಣವ ಮಂದಿರವಾಗಿತ್ತು. ಬಾಗಿಲ ಮೇಲಿನ ಲಲಾಟಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಗರುಡನ ಮತ್ತು ಗೋಪಿಯರೊಡಗೂಡಿದ [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣನ]] ವಿಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಹರಳಹಳ್ಳಿಯ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮೇಲಿನ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿ ನವರಂಗದ ಮೂರು ಪಾಶ್ರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳಿವೆ. [[ಗಳಗನಾಥ (ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ)|ಗಳಗನಾಥದ]] ಗಳಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ತಳಪಾಯ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ದು. ಇದು ಮರಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಎತ್ತರವಾದ ವಿಮಾನದ ಭಾರವನ್ನು ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಇಳಿಜಾರಾದ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳುಳ್ಳ ಭದ್ರವಾದ ಜಗತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಅದರ ಮೇಲಿಂದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಮೇಲೆಬ್ಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪೌರಾಣಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ತಿಳಿವಳ್ಳಿಯ ಶಾಂತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆಯೇ ಇದ್ದರೂ ಚಾಳುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಉತ್ಕರ್ಷಸ್ಥಿತಿಯನ್ನರಿಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರು ಇತರ ಅಲಂಕರಣ ಅದ್ಬುತವಾಗಿವೆ. 75 ಅಡಿ ಉದ್ದ 57 ಅಡಿ ಅಗಲ ಇರುವ ಈ ಮಂದಿರದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಸುಂದರ ಗೋಪುರಗಳು, ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪದ್ಮಾಕಾರದ ಫಲಕಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ. [[ಡಂಬಳ|ಡಂಬಳದ]] ದೊಡ್ಡಬಸಪ್ಪನಗುಡಿ ಚಾಳುಕ್ಯ ವಾಸ್ತುನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ದು. ಕಟ್ಟಡದ ತಳವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ವರೆಗೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಯಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣದಾದ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಭಾಮಂಟಪಗಳೆರಡರ ತಳವಿನ್ಯಾಸವೂ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಆ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಶಿಖರದ ವರೆಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಕೋನಗಳೇರ್ಪಟ್ಟು ಅದರ ಮೇಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೆರಳು-ಬೆಳಕಿನಾಟಕ್ಕೆ ದಾರಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿರಬೇಕು. ಶಿಖರದ ಅಂತಸ್ತುಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಇಳಿಜಾರಾದ ಪಾಶ್ರ್ವಗಳುಳ್ಳ ಗುಮ್ಮಟದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮೇಲಿನ ದಾಲವಂದ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವರ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿವೆ. ಮಕರಗಳ ಬಾಲದಿಂದ ಹೊರಟ ಲತಾಗುಚ್ಛಗಳು ಬಹಳ ಅಂದವಾಗಿವೆ. ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಮುಖದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಮೂರ್ತಿಗಳಿವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಹಂಸದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾದವು. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅರೆಗಂಬಗಳ ಅಲಂಕರಣ ಮನೋಹರವಾಗಿದೆ. ಉಣಕಲ್ಲಿನ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ತಳವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ, ಮಧ್ಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಭಾಮಂಟಪವಿದೆ. ಅದರ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಸಣ್ಣ ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪಗಳೂ ಅವುಗಳ ಮುಂದೆ ಮಹಾದ್ವಾರಗಳೂ ಇವೆ. ಎರಡು ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮತ್ತೆರಡರ ಮೇಲೆ ಸರಸ್ವತಿಯ ಶಿಲ್ಪಗಳ ಲಲಾಟಬಿಂಬಗಳಿವೆ. ಇವು ಮೊದಲು ಬಹುಶಃ ಚತುರ್ಮುಖ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಿವೇದಿತವಾದ ಅಪೂರ್ವದೇವಾಲಯ ಆಗಿದ್ದಿರಬಹುದಾದರೂ ಈಗ ವೀರಶೈವರು ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇವಾಲಯದ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮುಖಗಳುಳ್ಳ ಆದರೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ, ತಲೆಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರುವ, ಒಂದು ಶಿಲ್ಪವಿದೆ. ಹೊರಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಶಿವರ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿರುವ ಶಿಲ್ಪಗಳಿವೆ. ಪ್ರವೇಶ ಮಂಟಪಗಳ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಜಾಲಂಧ್ರಗಳಿವೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದ ಈಗಿನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಗೂ ಹಿಂದೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಸ್ಮತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದಾರೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಅರಸು ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಯಾವ ಒಂದರ ರಾಜಧಾನಿಯೂ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 4-5ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಮೌರ್ಯರ ರಾಜ್ಯ ಧಾರವಾಡವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಧಾರವಾಡವೂ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೋಟೆ ಬೆನ್ನೂರು, ಅಗಡಿ, ಸಿಡೇನೂರು ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಮಾರೇ ರಂಗಡಿಗಳೆಂಬ ಡಾಲ್ಮೆನ್‍ಗಳಿಂದ (ಪಾಂಡುಕುಳಿ) ಹೀಗೆಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಇವನ್ನು ಪಾಂಡವರ ಮನೆಗಳೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. [[ರಾಮಾಯಣ]] [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿಯವರ ನಂಬಿಕೆ. ಲೊಕ್ಕಿಗುಂಡಿಯ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಜನ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾನಗಲ್ ವಿರಾಟನಕೋಟೆ, ವಿರಾಟನಗರಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸಾತವಾಹನರು ಕರ್ನಾಟದಲ್ಲಿ ಆಳಿದಾಗ ಧಾರವಾಡ ಪ್ರದೇಶ ಅವರ ಅಧೀನಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಸಮೀಪದ ಕಾರವಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬನವಾಸಿ ಬೆಳಗಾಂವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಡಗಾವ ಮಾಧವಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾತವಾಹನರೊಡನೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸೂಚನೆಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳ ನಡುವಣ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಸಾತವಾಹನರ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಕದಂಬರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಇದು ಕದಂಬ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ|ಕದಂಬರ]] ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳು ಸುದ್ದಿಕುನ್ದೂರು ವಿಷಯ, ಸಿನ್ದುಥಯರಾಷ್ಟ್ರ, ಪಾಂಥಿಪುರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ. ಸುದ್ದಿಕುನ್ದೂರು ಅನಂತರದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿರುವ ಕುನ್ದೂರುನಾಡು (ಕುಂದರು-500) ಎಂದು ಸಿಂಧುಥಯರಾಷ್ಟ್ರ ಸಿಂದಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭಾಗವೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಾಂಥಿಪುರವಿಷಯವೆಂಬುದು ಅನಂತರದ ಪಾನಂಗಲ್ಲು ವಿಭಾಗ. ಕದಂಬರ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ತ್ರಿಪರ್ವತವನ್ನು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತೇಗೂರು, ದೇವಗಿರಿಗಳೊಂದಿಗೂ ಬೆಳಗಾಂವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುರುಗೋಡು ಎಂದೂ ಸಮೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬನವಾಸಿ ಕದಂಬರ ಅನಂತರ 10-11ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತಾಧಿಪತಿಗಳಾಗಿ ಆಳಿದ ಹಾನಗಲ್ಲಿನ ಕದಂಬರು ಧಾರವಾಡದವರೇ. ಬಾದಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಳುಕ್ಯ ಅರಸರು ಕದಂಬರ ಅನಂತರ ಆಳತೊಡಗಿದಾಗ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಅವರ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಮೊದಲ ಅರಸನಾದ [[ಪುಲಕೇಶಿ I|ಪುಲಕೇಶಿಯ]] ಒಂದು ಶಾಸನ ಅಮ್ಮಿನಭಾವಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆ ಶಾಸನದ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಶಾಸನವನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ ಕಲ್ಲಾಗಲಿ ಶಾಸನದ ಸರಿಯಾದ ಪಾಠವಾಗಲಿ ಇದುವರೆಗೆ ಲಭಿಸಿಲ್ಲ. ಅದರ ಕಾಲ 564 ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ [[ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ|ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯವು]] ಎನ್ನಲಾದ ಕೆಲವು ಶಾಸನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭಿಸಿವೆ. ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಿರೇಬದರಿ ಶಾಸನ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತರ ವಂಶದ ಮಾರಕೋನನೆಂಬಾತ ಮಾಡಿದ ದಾನದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಸೂಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸುಮಾರು 7ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಶಾಸನದ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯನನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಕ್ಮೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸುಮಾರು 10-11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಹಲವು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿವೆ. ಇವು ಹಿಂದೆ ನೀಡಿದ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳ ಪ್ರತಿಗಳೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂಥ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಣಪರಾಕ್ರಮ ಮಹಾರಾಜನ ಮಗನಾದ ಎ¾õÉಯಮ್ಮ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯನದು. ಈತ ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಲಕ್ಮೇಶ್ವರ, ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ, ಕುರ್ತಕೋಟಿ, ದೇವಗೇರಿ, ಗಣಜೂರು, ಸಿಡೇನೂರು, ಸಿರಗುಪ್ಪೆ, ಅಡೂರುಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಮನೆತನದ ಅರಸರ ಶಾಸನಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ. ಬೆನಕನಕೊಂಡ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿಯ ವಿಜಯಾದಿತ್ಯನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಆತನ ಸಾಮಂತನಾದ ಸಿರಿಸಾಗರನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಈತ ಆಳುವ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ಮನೆತನಗಳ ನಡುವೆ ಮಧುರ ಬಾಂಧವ್ಯವಿತ್ತು. ಈ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಮಂತ ಮನೆತನ ಸೇಂದ್ರಕರದು. ಬನವಾಸಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ನಾಗರಖಂಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಮೊದಲು ಆಳತೊಡಗಿದ ಸೇಂದ್ರಕ ಕುಲದ ಹಲವರು ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಲಕ್ಮೇಶ್ವರದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತನಾದ ಎ¾õÉಯಮ್ಮ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯನ ಸಾಮಂತ ದುರ್ಗಶಕ್ತಿ. ಇವನು ಸೇಂದ್ರಕ ವಿಜಯಶಕ್ತಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ, ಕುಂದಶಕ್ತಿಯ ಮಗ. ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯ ಸೋದರಮಾವ ಸೇನಾನಂದ ಮಹಾರಾಜ. ಸೇಂದ್ರಕಮನೆತನದ ಈತನ ಸೋದರಿ 1ನೆಯ ಕೀರ್ತಿವರ್ಮನ ಪತ್ನಿ, ವಾಣಸತ್ತಿ (ಶಕ್ತಿ), ಕನ್ನಸಕ್ತಿ, ಭಾನುಶಕ್ತಿ, ಭೀಮಶಕ್ತಿ, ಮಾಧವಸತ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಇತರರೂ ಇಲ್ಲಿಯ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಗದಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೆಲ್ಹೋಡ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಪ್ರಭೂತವರ್ಷ ಜಗತ್ತುಂಗ (ಇಮ್ಮಡಿ ಅಥವಾ ಮುಮ್ಮಡಿ ಗೋವಿಂದ), ಸಿಡೇನೂರಿನ ದೊರಪ್ಪರಸ ಅಥವಾ ಧ್ರುವ, ಮುಮ್ಮಡಿ ಗೋವಿಂದ, ಅಮೋಘವರ್ಷ ನೃಪತುಂಗ ಮುಂತಾದವರ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿತ್ತು ಎಂಬುಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇವರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ ಚೆಲ್ಲಕೇತನ ಮನೆತನದ ಹಲವರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಎ¾ಕೋರಿ ಮೊದಲಿಗ ; ಅಮೋಘವರ್ಷನ ಸಾಮಂತ. ಈತನ ಮಗ ಕೊಳನೂರಿಧಿಪತಿಯೆನಿಸಿದ ಧೋರ. ಧೋರನಿಗೆ ವಿಜಯಾಂಕಾ ಎಂಬ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಾತ ಬಂಕೆಯ ಅಥವಾ ಬಂಕೆಯರಸ. ಬನವಾಸಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಧಿಕಾರಿಯಾದ ಈತ ಅಮೋಘವರ್ಷನ ಬೆನ್ನೆಲುಬಿನಂತಿದ್ದು ರಾಜ್ಯದ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ. ಈತನಿಗೆ ಕುಂದಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಟೆ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು. ಕುಂದಟ್ಟೆ ನಿಡುಗುಂದೆಗೆ 12 ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಭಾಗದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಈತನ ಸೋದರ ಲೋಕಟೆ ಲೋಕಾದಿತ್ಯ-ಇಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣನ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ಬನವಾಸಿ ಪನ್ನಿಚ್ರ್ಛಾಸಿರವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ. ಸಿಡೇನುರು, ಬ್ಯಾಡಗಿ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಶಾಸನಗಳಿವೆ. 896 ರಿಂದ 904-5ರ ವರೆಗೆ ಈತ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ. ಈತನ ಮಕ್ಕಳು ಕಲಿವಿಟ್ಟ, ಧೋರ ಮತ್ತು 2ನೆಯ ಬಂಕೆಯ. ಕಲಿವಿಟ್ಟ ಪುನ್ನವಂತಿ-12ನ್ನು, ಈಗಿನ ಹೊನ್ನತ್ತಿಯ ಸುತ್ತಲ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು, ಆಳುತ್ತಿದ್ದು ಕೆಲಕಾಲದ ಬಳಿಕ, 912-14ರಲ್ಲಿ, ಬನವಾಸಿ ಪ್ರಾಂತಾಧಿಪತಿಯಾದ. ಈತನ ಕಿರಿಯ ಸೋದರನಿಗೆ ಇಮ್ಮಡಿ ಕಲಿವಿಟ್ಟನೆಂಬೊಬ್ಬ ಮಗನಿದ್ದ. ಆತ 10ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವರೆಗೂ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಭಾಗಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡು ಹಲವಾರು ಬಾಡಗಳನ್ನು (ಗ್ರಾಮ) ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದುವು. ಒಂದೊಂದು ವಿಭಾಗದ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದೊಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿ ಹಿರಿದಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಉಳಿದವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಆ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಗ್ರಾಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಾಗಿದ್ದುವು ಎಂಬುದನ್ನು ಈಗ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗಗಳು ಸೇರಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಬನವಾಸಿ ಪನ್ನಿಚ್ರ್ಛಾಸಿರ. ವರದಾ ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಗಳ ನಡುವಣ ಪ್ರದೇಶ- ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಶಿವಮೊಗ್ಗ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಬಾಸವೂರ-140, ಹಾವೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶ. ಬೆಳುಹುಗೆ-70 ಗುತ್ತವೋಳಲು, ನೀರಲಗಿ ಮುಂತಾದ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಅದೇ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭಾಗ. ಬೆಣ್ಣಿವುರ-12 ರಾಣಿಬೆನ್ನುರು ತಾಲ್ಲುಕಿನ ಮೋಟೆ ಬೆನ್ನೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶ. ಚಿಂಚಿಲ-50 ಮುಖ್ಯ ಗ್ರಾಮ ಗದಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಚಿಂಚಲಿ, ಹಿಚಗೆನಾಡು ಹಾವೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಿರಿಯ ಕಿತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಇಚ್ಚಂಗಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಭಾಗ. ರಾಣಿ ಬೆನ್ನೂರಿನ ಇಟ್ಟಗೆ, ಹಿರೆಕೆರೂರಿನ ರಟ್ಟಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಟ್ಟಗೆ -30 ಮತ್ತು ರಟ್ಟಪಳ್ಳಿ-70 ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೂ¾ುಂಬಾಡದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕಾಗಿನೆಲೆ-12 ಹಿರಿಕೆರೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಾಗಿನೆಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ. ಕೊಳನೂರು-30 ಮುಖ್ಯ ಗ್ರಾಮ ನವಲಗುಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೊಣ್ಣೂರು, ಪಾನುಂಗಲ್ಲು-500, ಬೆಳ್ವೊಲ-300, ಪುಲಿಗೆರೆ-300 (ಇವೆರಡೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎರಡ¾ನೂ¾) ಇವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಹಾನಗಲ್ಲು, ಲೊಕ್ಕಿಗುಂಡಿ, ಲಕ್ಮೇಶ್ವರಗಳು ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಹಿರೇಕೆರೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಾತೇನಹಳ್ಳಿ ಹಿಂದೆ ಸತ್ತಳಿಗೆಯಾಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಸತ್ತಳಿಗೆ-70 ಎನಿಸಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ರಮೇಣ ಸತ್ತಳಿಗೆ ಸಾಯಿರವೆನಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಯಿತು. ಧಾರವಾಡದ ಸಮೀಪದ ಗ್ರಾಮವಾದ ನರೇಂದ್ರ ಕುಂದೂರು-500ರ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ. ನರಯಂಗಲ್ಲು-12 ಈಗಿನ ರೋಣ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭಾಗ. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ದೊಡ್ಡ ಸಾಮಂತರು ಮಂಡಲೇಶ್ವರರು ಕ್ರಮೇಣ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದರು. ಇಮ್ಮಡಿ ತೈಲಪ ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿಯ ಹಲವಾರು ಮಾಂಡಲಿಕರು ಆತನ ಅಧೀನತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದರು. 10,12 ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿಯ ಇಂತಹ ಸಾಮಂತರಲ್ಲಿ ಹಲವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. ಸಗರಮಾರ್ತಂಡ, ಸಿಂಹಲಾಂಚ್ಛನ ಇತ್ಯಾದಿ ಬಿರುದಾಂಕಿತರಾದ ಮಣಲೆರ ವಂಶದವರು ಪುಲಿಗೆರೆ 500 ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಹಾಸಾಮಂತರಾಗಿ ಮಹಾಮಂಡಲೇಶ್ವರರಾಗಿ ಮೆರೆದರು. ಇವರಲ್ಲಿ 1 ನೆಯ ಜಯಕೇಶಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮಂತ. ಈತ ಚಾಳುಕ್ಯ ಇಮ್ಮಡಿ ಜಯಸಿಂಹನ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟಕನಾಗಿದ್ದ. ಈತನ ಮಗ ಇಂದ್ರಕೇಶಿಯರಸನಿಗೆ ಇಮ್ಮಡಿ ಜಯಕೇಶಿ ಹಾಗೂ ಮಾರಸಿಂಹ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು. ಇಮ್ಮಡಿ ಜಯಕೇಶಿಯ ಮಗನಾದ ವಜ್ರದಂತ ಕದಂಬ ಕುಲದ ಮಾದಲದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಈತನ ಮಗ ಮುಮ್ಮಡಿ ಜಯಕೇಶಿ ಸುಮಾರು 1155ರ ವರೆಗೂ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಈತ ಚಾಳುಕ್ಯ ಭೂಲೋಕಮಲ್ಲ, ಇಮ್ಮಡಿ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಮುಮ್ಮಡಿ ತೈಲಪರ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ. ಇಂತಹುದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಮಂತ ಮನೆತನ ಗುತ್ತವೊಳಲಿನ ಗುತ್ತರದು. ಗುತ್ತವೊಳಲು ಹಾವೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗುತ್ತಲ. ಈ ಮನೆತನದ ಮೊದಲ ಮಾಂಡಲಿಕ ಮಲ್ಲಿದೇವ. ಈತ ಗುಪ್ತನ ಮಗ ಮಾಗುತ್ತನ ಮೊಮ್ಮಗ. ಈತನ ಹಿರಿಯ ಸೋದರ ಜೋಯಿದೇವ (ಜೋಮ) 1124 ರಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನವತ್ತಿ 12 ಬೆಳುಹುಗೆ 70 ಬೆಣ್ಣಿವೂರು 12 ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತವೊಳಲ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಮಲ್ಲಿದೇವನ ಮಗ ವಿಕ್ರಮಾಧಿತ್ಯ ಇದೇ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು 1162-63 ರಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಈತನ ಮೊಮ್ಮಗ. ಇಮ್ಮಡಿ ಗುತ್ತನ ಮಗನಾದ ಇಮ್ಮಡಿ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ, ಪಾಂಡ್ಯಕುಲದ ಸೋವಲದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಈತನ ಸೋದರಿಯಾದ ವಿಜಯಮಹಾದೇವಿ ಸಾಂತಳಿಮಂಡಲದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಸಿಂಗಿದೇವನ ಪತ್ನಿ. ಇವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಬಲ್ಲಾಳ ಇಮ್ಮಡಿ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಮಗಳಾದ ತುಳುವಲದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾಗಿದ್ದ. ಇಮ್ಮಡಿ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ 1283 ರ ವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ. ಅನಂತರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾತ ಈತನ ಕೊನೆಯ ಪುತ್ರನಾದ ಮುಮ್ಮಡಿ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಈ ಮನೆತನದ ಕೊನೆಯ ಮಾಂಡಲಿಕ ಐವಡಿ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ. ಈತ 1283 ರ ವರೆಗೂ ಇದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ರಟ್ಟವಳ್ಳಿ -70 ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಗೆ -50 ಕೂಡಿದ ನೂ¾ುಂಬಾಡವೆಂಬ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವು ಮಾಂಡಲಿಕರಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಪಾಂಡ್ಯ (1168) ಕಳಚುರಿ ಸೋವಿದೇವನ ಸಾಮಂತ, ಅನಂತರ ಆಳಿದವನು ಗರುಡ ಪಾಂಡ್ಯ. ಇವರೀರ್ವರ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಸ್ವಷ್ಟವಿಲ್ಲ. ಹೊಯ್ಸಳ ಇಮ್ಮಡಿ ಬಲ್ಲಾಳನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ಭುಜಬಳಪಾಂಡ್ಯನನ್ನು ಸುಮಾರು 1185--86ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪಾಂಡ್ಯನೆಂಬಾತ ಕದನದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ ವಿಷಯ ತಿಳಿದಿದೆ. ಈ ವಿಜಯಪಾಂಡ್ಯ ಬಹುಶಃ ಗುತ್ತವಂಶದ ಇಮ್ಮಡಿ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಸೋವಲದೇವಿಯ ತಂದೆ (?) ಯಾಗಿರಬಹುದು. ಇದೇ ಮನೆತನದ ವೀರಪಾಂಡ್ಯ. ಜಗದೇವಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಒಡೆಯರಸನ ಮಗನಾದ ವಿಜಯಪಾಂಡ್ಯರು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಸವೂರು—140 ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1030ರಿಂದ 1130ರ ವರೆಗೆ ಖಚರ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜೀಮೂತವಾಹನಾನ್ವಯ ಪ್ರಸೂತರೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಸುಮಾರು 13 ಜನ ಮಾಂಡಲಿಕರ ಹೆಸರುಗಳು ದೊರಕಿದ್ದರೂ ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲವಾಗಿ ಅವರ ವಂಶಾವಳಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರ ಮೂಡಿಲ್ಲ. ಅವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗ ಕಲಿಯಮ್ಮರಸ. ಈತನ 1034 ಹಾಗೂ 1045ರ ಶಾಸನಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ನೆಲ್ಲಿಯಮ್ಮರಸ, ರಾಜಾದಿತ್ಯ, ಹೆಮ್ಮಾಡಿ, ತೈಲ, ಮಾಚಿದೇವರಸ, ಮಲ್ಲಿದೇವರಸ— ಇವರು ಈ ಕುಲದ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು, ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಕದಂಬ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಅನಂತರ ಸಾಮಂತ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹಾನಗಲ್ಲಿನ, ಗೋವೆಯ, ನೂ¿ುಬಾಡದ ಕದಂಬರು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ನೂ¿ುಂಬಾಡದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯರಿಗೆ ಮೊದಲು ಕದಂಬರು ಆಳಿದರು. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಕಡಂಬರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಈ ವರೆಗೆ ತಿಳಿದಂತೆ ಮೊದಲ ಮಾಂಡಲಿಕ ಬೀರದೇವ, ಚಾಳುಕ್ಯ [[ಇಮ್ಮಡಿ ಜಯಸಿಂಹ(ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯ ಅರಸ)|ಇಮ್ಮಡಿ ಜಯಸಿಂಹ]] ಇವನನ್ನು ಈ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ಬೀರದೇವನ ಅನಂತರ ಆತನ ತಮ್ಮ ಕೇತರಸನೂ ಅನಂತರ ಆತನ ವಂಶಜರೂ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮಡಿ ಕೇತರಸನ ಮಗನಾದ ಇಮ್ಮಡಿ ಬೀರದೇವ ಗುತ್ತವಂಶದ ಬಾಚಲದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾದ. ಇವರ ಮಗ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೇತರಸನೂ ಅದೇ ಗುತ್ತವಂಶದ ಲಳಿಯಾದೇವಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. ಅಲ್ಲದೆ ಸಿಂದ ಕುಲದ ಕಂಚಲದೇವಿ ಈತನ ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ಪತ್ನಿ. ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೇತರಸನಿಗೆ ಗರುಡಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ವೀರಪಾಂಡ್ಯರೆಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು. ಇದೇ ನೂ¿ುಂಬಾಡದಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗರುಡಪಾಂಡ್ಯನೊಬ್ಬ ಆಳಿದನೆಂದು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದೆ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಭಿನ್ನವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ, ಅಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದು. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊನ್ನಾಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬೆಳಗವತ್ರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂದವಂಶದ ಮಾಂಡಲಿಕರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿರೇಕೆರೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. ಕರಹಾಟಪುರವರಾಧೀಶ್ವರ, ಮಾಳತೀದೇವೀ ಲಬ್ಧವರಪ್ರಸಾದ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಇವರು ನಾಗರಖಂಡ—70, ಮಾಸೂರು—12, ಕುಂದೂರು—12, ಕೊಳಗನೂರು-70 ಮುಂತಾದ ಭಾಗಗಳ ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಪಿರಿಯ ಚಟ್ಟರಸ ಇವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗ, ಈತನೂ ಅನಂತರ ಬಂದ ಅಯ್ಯಣ ಜೋಗರಸರೂ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ಚಟ್ಟರಸ, ಈಶ್ವರದೇವ, ಮಾಚರಸ ಮುಂತಾದವರು ಆಳಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮಡಿ ಈಶ್ವರದೇವ (1155—85) ಪ್ರಮುಖ. ಈತನ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಸೇರಿದ್ದುವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬನವಸೆನಾಡೊಳಗಣ ಮಾಸವೂರು—12, ಎಡೆವಟ್ಟೆ—70, ಬಳ್ಳವೆ—70, ನರಿಯಳಿಗೆ—40 ಸಾನ್ತಳಿಗೆ ಸಾಯಿರದೊಳಗ ಮಲೆ—10, ಮುದುವರೆ—30 ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದವು. ಈತನ ರಾಜಧಾನಿ ಹಳ್ಳವುರ (ಹಿರೇಕೆರೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳೂರು). ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ಅನಂತರ ಕಳಚುರಿಗಳ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪಬೇಕಾಯಿತು. ಹೊಯ್ಸಳ, ಕಳಚುರಿ, ಸೇವುಣರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಅಂತಃಕಲಹಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ನರಳಿದರು. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವರು ಹಾನಗಲ್ಲಿನ ಕದಂಬರು. ಚಟ್ಟಯ್ಯ ಈ ಮನೆತನದ ಮೊದಲ ಮಾಂಡಲಿಕ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಕಕ್ಕನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ಈತ ಅನಂತರ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅಧೀನತೆಯನ್ನೊಪ್ಪಿದ. 1015ರ ವರೆಗೆ ಈತ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ. ಬನವಾಸಿ ಪನ್ನಿಚ್ರ್ಛಾಸಿರದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಈತನ ಮಗನಾದ ಜಯಸಿಂಹನ ಮಗ ಶಾಂತಿವರ್ಮ 1075 ಮತ್ತು 1089ರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಈ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂಕಾಪುರದ ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ ಮಯೂರವರ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿದ್ದ. ಈತ ಚಾಳುಕ್ಯ ಐವಡಿ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಸೋದರಿಯಾದ ಅಕ್ಕಾದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾಗಿದ್ದ. 1034—35ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಾನುಂಗಲ್ಲು—500 ಎಂಬ ವಿಭಾಗದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಈತ 1047ರ ವರೆಗೂ ಬದುಕಿದ್ದ. ಅನಂತರ ಈತನ ಮಗ ತೋಯಿಮದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಮಯೂರವರ್ಮನ ತಂದೆ ಅರಿಕೇಸರಿ. ತೋಯಿಮನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸೋದರ ಹರಿಕನ್ತ (ಅರಿಕೇಸರಿ). ಈ ಮೂರು ತಲೆಮಾರಿನವರನ್ನು ಬಂಕಾಪುರದ ಕದಂಬರೆಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಹಾನಗಲ್ಲಿನ ಕದಂಬರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆಯ ಮರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಹಾನಗಲ್ಲಿನ ಜಯಸಿಂಹನ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಗ ತೈಲ. ಆತನ ಮಗ ಕೀರ್ತಿವರ್ಮ ಚಾಳುಕ್ಯ ಸೋದರರಾದ ಇಮ್ಮಡಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಆರ್ವಡಿ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯರ ನಡುವಣ ವಿರಸದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯನ ಪಕ್ಷ ವಹಿಸಿ ಹಿರಿಯನ ಕೋಪಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದ. ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಕಳೆದುಕೊಂಡ. ಅನಂತರ ಹಾನುಂಗಲ್ಲು ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಶಾಂತಿವರ್ಮನ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಾದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮತ್ತು ತೈಲರು ಅರಸರ ಅಂತಃಕಲಹಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗಬೇಕಾಯಿತು. ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಾಳುಕ್ಯ ಬಲವನ್ನು ವರ್ಧಿಸಲು ಇವರು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ಹೊಯ್ಸಳರ, ಕಳಚುರಿಗಳ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದುದರ ಫಲವಾಗಿ ಅವರೊಡನೆ ಕಾದಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇವರು 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ವರೆಗೂ ಹಾಗೂ ಹೀಗೂ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದರು. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ 10—12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ, ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯರ ರಾಜ್ಯಗಳ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಸಾಮಂತರು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾಂಡಲಿಕರಾಗಿ ಆಳಿದರೂ ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೆಲ್ಲ ಸಾರ್ವಭೌಮರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದುವು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮಾತ್ರ ಈ ಅರಸರ ನೇರವಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದುವು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಮುಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ ನಾಲ್ವಡಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲು ಗಂಗವಂಶದ ಇಮ್ಮಡಿ ಮಾರಸಿಂಹ ಯತ್ನಿಸಿದ. ಬಂಕಾಪುರದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಇಂದ್ರನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನಾದರೂ ಆತನ ಉದ್ದೇಶ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇಮ್ಮಡಿ ತೈಲ ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಆ ಬಳಿಕ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳ್ವೊಲ—ಪುಲಗೆರೆ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದುವು. ತನಗೆ ನಿಷ್ಠಾವಂತರಾಗಿದ್ದ ಶೋಭನರಸ ಮುಂತಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ. ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಯುವ ರಾಜನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು. ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಚಾಳುಕ್ಯರು, ಸಾಮಂತರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಶಾಂತಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಘಾತಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅವರು ಮಾಡಿದ ಏರ್ಪಾಡು. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವರ ರಾಜ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯಾಯಿತು. ಎಂತಲೇ ಇವರ ಶತ್ರುಗಳಾಗಿದ್ದ ಚೋಳರು ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಮುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು. ಚೋಳರು ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿ ಹೀಗೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿ, ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೀತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಶಾಂತಿಗೆ ಭಂಗ ತಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಸಾಮಂತರೂ ಅಧಿಕಾರವರ್ಗದವರೂ ಪ್ರಜೆಗಳೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿಯೇ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲೊಕ್ಕಿಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ (ಈಗಿನ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ) ಒಂದು ಟಂಕಶಾಲೆ ಇತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚುಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆರ್ವಡಿ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ಸೋಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಹೊರದೂಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬನವಾಸಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವಾರು ಸಾಮಂತರು ಅವನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಅವನು ಸ್ವತಃ ಅರಸನಾದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸೋದರನಾದ ಜಯಸಿಂಹನನ್ನು ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ. ಆದರೆ ಆತ ಅಣ್ಣನ ಮಾರ್ಗವನ್ನನುಸರಿಸಿ ದಂಗೆ ಎದ್ದಾಗ ಅವನನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಮಂತರು ಚಾಳುಕ್ಯರಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ತೋರಿಸಿದರು. ಚಾಳುಕ್ಯರಾಜ್ಯ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದಾಗ ತಲೆ ಎತ್ತಿದ ಕಳಚುರಿ, ಸೇಉಣ ಹಾಗೂ ಹೊಯ್ಸಳ ಅರಸರು ಈ ಪ್ರದೇಶ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಲು ಹಾತೊರೆದರು. ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕಳಚುರಿ ಬಿಜ್ಜಳ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಚಾಳುಕ್ಯ ಮುಮ್ಮಡಿ ತೈಲನನ್ನು ಕೊಂದು ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರ ಮುಮ್ಮಡಿ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ. ಇಮ್ಮಡಿ ಭೂಲೋಕಮಲ್ಲ, ನಾಲ್ವಡಿ ಸೋಮೇಶ್ವರ--ಇವರಿಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಮಂತರು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು. ಲಕ್ಕುಂಡಿ, ಅಣ್ಣಿಗೆರೆಗಳು ಈ ಅರಸರ ಉಪರಾಜಧಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಕಲ್ಯಾಣದ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕಾಗಿ ಅದುವರೆಗೂ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದ ಕಳಚುರಿ, ಹೊಯ್ಸಳ ಮತ್ತು [[ಸೇವುಣ|ಸೇವುಣರ]] ನಡುವೆ ಜಗಳಗಳಾದುವು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಳಚುರಿ ಬಿಜ್ಜಳನಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಕೆಲವರು ಮಾಂಡಲಿಕರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ ಕಳಚುರಿಗಳು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲವಷ್ಟೆ ಆಳಿದರು, ಆ ಬಳಿಕ ಹೊಯ್ಸಳರೂ ಸೇಉಣರೂ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾದರು. ಹೊಯ್ಸಳ ಇಮ್ಮಡಿ ಬಲ್ಲಾಳ ಉತ್ತರದ ಮಲಪ್ರಭೆಯಿಂದ ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ವರೆಗೂ ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದ ಸೇಉಣ ಭಿಲ್ಲಮನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹೊರದೂಡಿದ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಲಕ್ಕುಂಡಿ ಇವನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸೇಉಣ ಇಮ್ಮಡಿ ಸಿಂಘನ ಆಳತೊಡಗಿದಾಗ ಈ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೊಯ್ಸಳರನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ದೂಡಿದ. ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಅವನ ಅಧೀನಕ್ಕೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳೇರ್ಪಟ್ಟುವು. ಪಶ್ಚಿಮತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂದು ದ್ವಾರದಂತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಲೆ ಎತ್ತಿದ [[ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ಬಹುಮನಿಯ ಸುಲ್ತಾನ]]ರು ತೀರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅರಬ್ ವರ್ತಕರ ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಯಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಕಾರಣ. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಸುಮಾರು 60—70 ಶಾಸನಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಇಮ್ಮಡಿ ಹರಿಹರನ, ದೇವರಾಯನ ಶಾಸನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ದೇವರಾಯನ 1412ನೆಯ ವರ್ಷದ ಲಕ್ಮೇಶ್ವರದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಜೈನಬಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಚಾರ್ಯರ ನಡುವೆ ದೇವಾಲಯಗಳ ಆಸ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದ್ದ ವಿವಾದವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ನಾಗಣ್ಣದಣ್ಣಾಯಕ ಕೈಗೊಂಡ ಏರ್ಪಾಡನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಹಾಗೂ ಬಹಮನಿ ಅರಸರ ನಡುವೆ ಕದನಗಳು ಆರಂಭವಾದಾಗ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಅದರ ಬೇಗೆ ತಟ್ಟಿತು. ಬಂಕಾಪುರದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಫಿರೋಜ್ ಶಾಹ ಎಂಬ ಬಹಮನಿಯ ಸೇನಾನಿ ಮುತ್ತಿದ್ದ. ದೇವರಾಯನನ್ನು ಬಹಮನಿಯ ಸುಲ್ತಾನ ಸೋಲಿಸಿ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆಹೊಡೆದನೆಂದೆಲ್ಲ ಫರಿಷ್ತಾ (1550? —?1626) ಹೇಳಿದ್ದಾನಾದರೂ ಅವೆಲ್ಲ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಗಳು. ದೇವರಾಯನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ವಸಂತೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಭುಜಂಗನಗರ, ಲಕ್ಷ್ಮಣೇಶ್ವರ, ಡಂಬಳ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಾಮಂತರು ಬಂದಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹಾವನೂರು ಲಕ್ಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಡಂಬಳಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಮ್ಮಡಿ ಅಲಾ—ಉದ್—ದೀನ್ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿದ್ದಾಗ ನವಲಗುಂದ ಅವನ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರ್ ಎನಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಆತನ ಭಾವಮೈದ ಜಿಲಾಲ್‍ಖಾನ್ ಅಲಾ--ಉದ್--ದೀನನ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದ. ಆದರೆ ಮಹಮದ್ ಗವಾನ. ಚಾಣಾಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಆ ದಂಗೆಯನ್ನು ಅಡಗಿಸಿದ. ಆಗ ಬಂಕಾಪುರವನ್ನು ಗವಾನ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನಾದರೂ ಅನಂತರ ಅದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಿಜಯನಗರದ ಪಾಲಾಯಿತು. ಬಿಜಾಪುರದಲ್ಲಿ ಯೂಸುಫ್ ಅದಿಲ್ ಷಹ (1479—1510) ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆಳತೊಡಗಿದಾಗ ಧಾರವಾಡದ ಬಹಳ ಭಾಗಗಳು ಆತನ ವಶವಾದುವು. ಆದರೂ [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]] ಹಾಗೂ ಅವನ ಅನಂತರದ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗಗಳು ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದುದೆನ್ನಬಹುದು. ಅಳಿಯ ರಾಮರಾಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಬೆಲಿ--ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಅಹಮದ್‍ನಗರ ಹಾಗೂ ಬಿಜಾಪುರದ ಸುಲ್ತಾನರ ನಡುವಣ ವಿರಸದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮುರ್ತುಜಾ ನಿಜಾಮ್ ಷಹ ಧಾರವಾಡದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಆದಿಲ್ ಷಹನಿಂದ ಕಸಿದ (1569). ಆದರೆ ಬಳಿಕ ಅವರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಆದಿಲ್ ಷಹ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಿದ್ದ. 1573ರಲ್ಲಿ ಅದಿಲ್ ಷಹ ಆ ವೇಳೆಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಧಾರವಾಡವನ್ನು ಮುತ್ತಿದ. ಆರು ತಿಂಗಳುಗಳ ಹೋರಾಟದ ಅನಂತರ ಕೋಟೆ ಅವನ ವಶವಾಯಿತು. ಅನಂತರದ ಗುರಿ ಬಂಕಾಪುರ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿಯ ಸಾಮಂತರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ ವೇಳಪರಾಯ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ. ಆತ ಅರಸನ ಸಹಾಯ ಯಾಚಿಸಿದ. ಅದು ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕಾದಿದ. ಆದಿಲ್ ಷಹನ ಸೇನಾನಿಯಾದ ಮುಸ್ತಫಾ ಖಾನ ಮುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿದ. ಸುಮಾರು 1,1/2 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಕೋಟೆ ಅವನ ವಶವಾಯಿತು. (1575) ಆದಿಲ್ ಷಹ ಅಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸತೊಡಗಿದ. ಅನಂತರದ ಒಂದು ಶತಮಾನಕಾಲ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಜಿ ಬಿಜಾಪುರದ ವಿರುದ್ಧ ಸೈನ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿದಾಗ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನೇಕಾರರು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮಗ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೇಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೊಂದು ಖ್ಯಾತ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. 1673ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಅಣ್ಣಾಜಿದತ್ತು ಈ ನಗರವನ್ನು ಮುತ್ತಿ ಇಲ್ಲಿಯ ವರ್ತಕರನ್ನು ಸುಲಿಗೆಮಾಡಿದ. ಇಂಗ್ಲಿಷರಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕೋಠಿಯೊಂದು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಯ ಸುಮಾರು 2,773 ಪೌಂಡುಗಳಷ್ಟು ವಸ್ತುಗಳು ನಾಶಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟುವೆಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವರ್ತಕರು ದೂರಿದರು. 1673ರಲ್ಲಿ ಅದಿಲ್ ಷಹನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಬಂಕಾಪುರ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಕರೀಂ ಖಾನ ಸವಣೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಬಂಕಾಪುರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ 16 ಪರಗಣಗಳಲ್ಲಿ ನಸರಾಬಾದ ಅಥವಾ ಧಾರವಾಡ ಮತ್ತು ಗದಗುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದುವು. 1686ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಮೊಗಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಾಗ ಈತ ಸವಣೂರನ್ನು ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೊಗಲರ ಅಧೀನತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕಂದಾಯದ ವಸೂಲಿಗೆಂದು ನವಲಗುಂದ, ಶಿರಹಟ್ಟಿ ಹಾವನೂರು, ಡಂಬಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ದೇಸಾಹಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. 1719ರಲ್ಲಿ ಮೊಗಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ಮರಾಠರ ಸಾಹು ಧಾರವಾಡದ ಸರ್ದೇಶಮುಖಿಯನ್ನು ವಸೂಲುಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ವರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ಪಡೆದ. ಗದಗು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸವಣೂರು ನವಾಬ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಬಲನಾದ. ಮೊಗಲರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಂಡು ನಿಜಾಮನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೊಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ಕೊನೆಗೆ ನಿಜಾಮನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೂ ಧಿಕ್ಕರಿಸಿದ. ಮರಾಠರು ಇವನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದರು. ಮರಾಠಾ ಪೇಷ್ವೆಯ ಸೈನ್ಯದ ಎದುರು ಸವಣೂರಿನ ನವಾಬ ಸೋತು ಅಪಾರವಾದ ಹಣವನ್ನು ಮರಾಠರಿಗೆ ತೆರಬೇಕಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಅದಕ್ಕೆಂದು ಬಂಕಾಪುರದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೋಳ್ಕರನಿಗೆ ಒತ್ತೆಯಾಗಿಟ್ಟ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಮಿಶ್ರಿ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ಇವನು ಮೊದಲೇ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದ. ಧಾರವಾಡ, ನವಲಗುಂದ ಗದಗುಗಳನ್ನು ಮರಾಠರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಇನ್ನೆಲ್ಲ ಮರಾಠರು ದೇಸಾಯಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿ ಅವರ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಯ ಕಂದಾಯವನ್ನು ವಸೂಲು ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಮೈಸೂರಿನ [[ಹೈದರಾಲಿ|ಹೈದರ್]] 1763ರಲ್ಲಿ ಸವಣೂರಿನ ನವಾಬನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮುಂದುವರಿದು ಧಾರವಾಡವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ ಮಾಧವ ರಾವ್ ಪೇಷ್ವೆ ಹೈದರನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ. ರಟ್ಟೇಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೈದರನ ಸೈನ್ಯ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ಇಬ್ಬರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೂ ಚಾಕಚಕ್ಯದಿಂದ ಮುಂದುವರಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1765ರಲ್ಲಿ ಹೈದರ್ ಸೋತಾಗ 32 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪೇಶ್ವೆಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಧಾರವಾಡದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಪೇಶ್ವೆ ಮಾಧರಾಯ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಬಳಿಕ ಹೈದರ್ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತೆ ಯತ್ನಿಸಿದ. ಅವನು 1778 ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಧಾರವಾಡ, ಬಾದಾಮಿ, ಜಾಲಿಹಾಳಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ನರಗುಂದ, ನವಲಗುಂದ, ಡಂಬಳ, ಶಿರಹಟ್ಟಿಗಳ ದೇಸಾಯರನ್ನು ಅವರವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಅವರು ಕಂದಾಯ ಕೊಡುವ ಏರ್ಪಾಡನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಸವಣೂರಿನ ನವಾಬ ಹಕಿಮ್ ಖಾನನ ಮಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಮಗನಿಗೆ ತಂದುಕೊಂಡು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ. ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ. [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್|ಟೀಪು ಸುಲ್ತಾನ]] ಆಡಳಿತ ಸೂತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿಯ ದೇಸಾಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನೂ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನೂ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಅವನು ಆಗ್ರಹಮಾಡಿದ. ನರಗುಂದದ ವೆಂಕಟರಾಯ ಈತನ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದು ಮರಾಠರನ್ನು ಸೇರಿದ. ಟೀಪುವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಮರಾಠರೂ ನಿಜಾಮರೂ ಒಂದಾದರು. ಇವರ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಘರ್ಷಣೆಗಳುಂಟಾಗಿ 1790 ರ ವರೆಗೂ ಯಾವ ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಫಲಿತಾಂಶವೂ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸೈನ್ಯ ಮರಾಠರ ನೆರವಿಗೆ ಬಂತು. 1790ರಲ್ಲಿ ಟೀಪು ಸೋತು ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸರಿದ. ಮುಂಬಯಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ ಮರಾಠರಿಗೆ ಸೇರಿತು. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಆದರೂ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಸಂಪತ್ತು ಸುಭಿಕ್ಷಗಳಿದ್ದುವೆಂದು ಮೂರ್ ಎಂಬಾತನ ಬರೆಹದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಧಾರವಾಡದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ ಧೋಂಡಿಯವಾಘನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಟೀಪುವಿನ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಮರಾಠಾ ಯೋಧ ಸಾತಾರಾ ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಲಾಪುರ|ಕೊಲ್ಹಾಪುರ]]ದ ಮರಾಠರ ಮನೆತನಗಳ ನಡುವಣ ಅಹಿತಕರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ದಂಗೆ ಎದ್ದ. ಕರ್ನಲ್ ವೆಲ್‍ಸ್ಲಿಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸೈನ್ಯದ ಮುಂದೆ ಧೋಂಡಿಯ ವಾಘನ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಕುಸಿದುಬಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೀಷರಿಗೂ ಮರಾಠರಿಗೂ ಬೇಸಿನ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಸವಣೂರು. ಬಂಕಾಪುರಗಳು ಇಂಗ್ಲೀಷರ ಕೈಸೇರಿದುವು (1802). 1817 ರ ಪುಣೆ ಒಪ್ಪಂದದಂತೆ ಧಾರವಾಡ, ಕುಸುಗಲ್ಲುಗಳೂ ಇವರಿಗೆ ಸೇರಿದುವು. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕರ್ನಲ್ (ಅನಂತರ ಸರ್ ಥಾಮಸ್) ಮನ್ರೋ ಕಮಿಷನರನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ. ಈತ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಡಗಿಸಿ ಇಂಗ್ಲೀಷರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ. 1830ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. 1857 - 58 ರಲ್ಲಿ ನರಗುಂದದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬನೂ ಮುಂಡರಗಿಯ ಭೀಮರಾಯನೂ ಕೂಡಿ ಬಂಡೆದ್ದರು. ಇವರನ್ನು ಅಡಗಿಸಲು ಹೋದ ವೇಸನನನ್ನು ಸುರೇಬಾನದಲ್ಲಿ ನರಗುಂದದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ ಕೊಂದ. ಆದರೆ ಇವನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದ ಕರ್ನಲ್ ಮಾಲ್ಕೋಮ್ ಈತನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಬೆಳಗಾಮಿನಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಿದ. ಈ ಮೊದಲೇ ಕೊಪ್ಪಳದಲ್ಲಿ ಮುಂಡರಗಿ ಭೀಮರಾಯ ಹತನಾಗಿದ್ದ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಬಂಡಾಯ ಅಡಗಿತು. ಅನಂತರ ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುವವರೆಗೂ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು. ಅನಂತರ ಮುಂಬಯಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್ವಿಂಗಡಣೆಯಾದಾಗ ಇದು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ (ಈಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ) ಸೇರಿತು. === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ === [[File:Bendre.jpg|thumb|right|200px|ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ]] ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸ ಹಂಪ ನಾಗರಾಜಯ್ಯ ("ಹಂಪನ") ಪ್ರಕಾರ , ''ಆದಿಕವಿ'' ("ಮೊದಲ ಕವಿ") ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಕವಿ ಪಂಪ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ]] ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು . [[ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವ]] , [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರ್]] , [[ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿ|ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ]] , [[ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು]] , [[ಕುಮಾರ ಗಂಧರ್ವ]] ಮತ್ತು [[ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್|ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಂಗಲ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಕೆಲವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ . ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾದ [[ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆ|ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ]] , [[ವಿನಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಕಾಕ|ವಿ.ಕೆ. ಗೋಕಾಕ್]] ಮತ್ತು [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್]] ಅವರ ಮೂಲ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಾದ [[ಕೀರ್ತಿನಾಥ ಕುರ್ತಕೋಟಿ]] ಮತ್ತು ಸಿ. ಪಿ. ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮ ಧಾರವಾಡದವರು. ಖ್ಯಾತ ಮರಾಠಿ ಬರಹಗಾರ ಜಿ.ಎ.ಕುಲಕರ್ಣಿ ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲು ಕಾಲ ಬದುಕಿದ್ದರು. ನಟಿಯರಾದ [[ಶಾಂತಾ ಹುಬ್ಳೀಕರ್]] ಮತ್ತು ಲೀನಾ ಚಂದಾವರ್ಕರ್ ಇಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ನ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ನಂದನ್ ನಿಲೇಕಣಿ]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಧಾರವಾಡಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ತೆರಳಿದರು ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಹರ್ಷದ್ ಮೆಹ್ತಾ ಹಗರಣವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಮುಂಬೈ ಮೂಲದ ಹಣಕಾಸು ಪತ್ರಕರ್ತೆ [[ಸುಚೇತಾ ದಲಾಲ್]] . ಲೂಸಿ ಡಿ'ಅಬ್ರೂ (ಇದುವರೆಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಬ್ರಿಟನ್) ಕೂಡ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಧಾರವಾಡವು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ದಲಿತ ಸಮುದಾಯದ ಮೊದಲ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ನಂತರ ದಲಿತ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದ ಪಲ್ವಂಕರ್ ಬಾಲೂ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ . ಭಾರತೀಯ ಬೌಲರ್ [[ಸುನಿಲ್ ಜೋಷಿ|ಸುನಿಲ್ ಜೋಶಿ]] ಕೂಡ ಧಾರವಾಡದವರು. * '''ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ''' [[Image:Dollu-kunitha.jpg|thumb|300px|ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಎಪ್ರಿಲ್ ೮,೨೦೦೬]] ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ. ದೊಡ್ಡ ಡೊಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಬಣ್ಣದ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಡೊಳ್ಳು ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಮಾಡುವ ನೃತ್ಯ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ತುತಿ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. * '''ವೀರಗಾಸೆ''' [[ಚಿತ್ರ:Viragase 02.jpg|thumb|ವೀರಗಾಸೆಯ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ]] [[ವೀರಗಾಸೆ]] ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ. ಇದು ವೀರಭದ್ರ ದೇವರ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರತಿಪಾದಕರನ್ನು ಲಿಂಗದೇವರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರಾವಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. * '''ನಂದಿಕೋಲು ಕುಣಿತ''' ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವು ಶಿವನ ಪುರುಷ ಭಕ್ತರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ನಂದಿ ಕಂಬವು ಸುಮಾರು 18 ಮೊಳ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಮೊಳವು ಒಂದು 'ಧರ್ಮ'ವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಬದ ಉದ್ದವು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಮಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ತಟ್ಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ ಟಸೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕೃತ ಬೆಳ್ಳಿ ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಛತ್ರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದು ಧ್ವಜವಾಗಿದೆ. ಜೋಲಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಕನು ಕಂಬವನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಎರಡೂ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಬದ ಮೇಲಿನ ಮಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ತಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಬಡಿತ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಗಳ ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತನ ಪ್ರೇರಿತ ನೃತ್ಯದ ನೋಟವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವಂತಿದೆ. * '''ಜೋಡು ಹಲಿಗೆ''' ಹಲಿಗೆ ಎಂದರೆ ಇಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರು ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಲಯಬದ್ಧ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸುವ ಎರಡು ತಾಳವಾದ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳು. ವೇದಿಕೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರ ದೈಹಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಚಲನೆಗಳು ವಾದ್ಯದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಸ್ವರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಹಲಿಗಿ (ಮರದ) ಆಕಾರವನ್ನು ಎಮ್ಮೆಯ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೋಲನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈಹಿಕ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವರಗಳು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. * '''ಲಂಬಾಣಿ ನೃತ್ಯ''' ಲಂಬಾಣಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿ ಉಡುಗೆ ತೊಟ್ಟು ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುತ್ತಾ ಹಾಡುತ್ತಾ ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನೃತ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲ. ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆ, ಜೀವನ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. * '''ವೀರಭದ್ರ ಕುಣಿತ''' ಈ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವು ವೀರಭದ್ರನ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ವೀರಭದ್ರನು ತನ್ನ ಮಾವ ದಕ್ಷನಿಗೆ ಪಾಠ ಕಲಿಸಲು ಶಿವನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಣ್ಣ ದೇವರು. ವೀರಭದ್ರನು ಯಾಗದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಧಾರವಾಡ * '''ಹಿರೇಮಠ:''' ಧಾರವಾಡದಿಂದ ಸುಮಾರು 6 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಅಮೀನಭಾವಿ , ''24 ತೀರ್ಥಂಕರ ಬಸದಿ'' , ಹಿರೇಮಠ ಮತ್ತು ಗುಹಾ ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ . ಹಿರೇಮಠವು ಮರದ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಲಗೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತೂರಿನಿಂದ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ . * '''ಧಾರವಾಡ ಕೋಟೆ:''' ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು (ಕೇವಲ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರಗಳು) ಈಗ ಧಾರವಾಡದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 1403 ರಲ್ಲಿ ಧಾರ್ ರಾವ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ * ಉಣಕಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ '''ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು''' ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ''ಉಣಕಲ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ'' ಸೇರಿದೆ . * '''ಉಣಕಲ್ ಸರೋವರವು''' ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮನರಂಜನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದೋಣಿ ವಿಹಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸರೋವರವು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ 3 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. * '''ಭವಾನಿಶಂಕರ್ ದೇವಾಲಯ''' ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಚಾಲುಕ್ಯ ದೇವಾಲಯವು ದೇವರ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. * '''ಅಸರ್''' ಇದನ್ನು 1646 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಶಾ ಅವರು ನ್ಯಾಯ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪ್ರವಾದಿಯವರ ಗಡ್ಡದ ಎರಡು ಕೂದಲನ್ನು ಇರಿಸಲು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲ. * '''ನೃಪತುಂಗ ಬೆಟ್ಟವು''' ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಈಶಾನ್ಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗುಡ್ಡವಾಗಿದೆ. ಗುಡ್ಡದ ತುದಿಯಿಂದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ನಗರದ ನೋಟಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರದ ಅಮರಗೋಳದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದವರೆಗೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ನೋಟವು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. * '''ಸಿದ್ಧಾರೂಢ ಮಠವು ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು,''' ಸ್ವಾಮಿ ಸಿದ್ಧಾರೂಢರು ಬೋಧಿಸಿದ ಅದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು , ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. * '''ಗಾಜಿನ ಮನೆ''' ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಇದು ಗಾಜಿನ ಅರಮನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮಾಜಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು . * '''ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅಮರಗೋಳ್''' ''ಶಂಕರಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಬನಶಂಕರಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ'' ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಇದು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡದ ನಡುವೆಮತ್ತು ನವನಗರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. * '''ಅಣ್ಣಿಗೇರಿಯಲ್ಲಿ''' ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದ ''ಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇದು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 30 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ , ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಗದಗ ನಡುವೆ ಇದೆ . * '''ಕುಂದಗೋಳವು''' ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡದಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ''. ಇದು ಶಂಭುಲಿಂಗ ದೇವಸ್ಥಾನದ'' ನೆಲೆಯಾಗಿದೆಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ^{. [ ''ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ'' ]} ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ. ಭಾರತ ರತ್ನ ಪಂಡಿತ್ ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ ಮತ್ತು ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿತರು ಮತ್ತು ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವರು ಅವರ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದರು. * ಕಲ್ಘಟ್ಗಿ : ** ತಂಬೂರು ಕಲಘಟಗಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 8 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದು ''ಬಸವಣ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ'' ಮತ್ತು ''ದೇವಿಕೊಪ್ಪ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ'' ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ** '''ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು''' ಕಲಘಟಗಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 14 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಭೋಗೇನಗರಕೊಪ್ಪದಲ್ಲಿದೆ. ** '''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ''' ** '''ಶಾಂತಿನಾಥ ಬಸದಿ ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನ''' == ಜನರು, ಭಾಷೆ, ಪದ್ಧತಿಗಳು == ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಕನ್ನಡವನ್ನು '''ಧಾರವಾಡ ಕನ್ನಡ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ . ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಕನ್ನಡಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಪುರುಷರು ಪೇಟ ಅಥವಾ ಫೆಟಾ ಎಂಬ ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ . ಅಲ್ಲದೆ ಅನೇಕರು ತಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಟೋಪಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ == ಜೋಳ, ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಹತ್ತಿ, ಈರುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾವು, ಪಪ್ಪಾಯಿ ಮತ್ತು ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಫ್ಡ್ ರೈಸ್ , ಬೀಟೆಡ್ ರೈಸ್ ಮತ್ತು ಖಾದ್ಯ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಂತಹ ಅನೇಕ ಸಹಾಯಕ ಕೃಷಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿವೆ . == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * ಜಿಎಸ್ ಅಮುರ * ಕೆ.ಎಸ್. ಅಮುರ * ಡಾ.ದ.ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ * ಕುಮಾರ್ ಗಂಧರ್ವ * ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವ * ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ * ಶಾಂತಾ ಹುಬ್ಳೀಕರ್ * ಸುರೇಶ್ ಹೆಬ್ಳಿಕರ್ * ಆರ್.ಸಿ. ಹಿರೇಮಠ * ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ * ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ * ಜಿ.ಎ. ಕುಲಕರ್ಣಿ * ಸರೋಜಿನಿ ಮಹಿಷಿ * ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರ್ * ಸುಧಾ ಮೂರ್ತಿ * ಡಿ.ಸಿ. ಪಾವಟೆ * ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು * ಸಿ.ಪಿ. ಸಿದ್ಧಾಶ್ರಮ ==ತಾಲೂಕುಗಳು== ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯು 8 ಕಂದಾಯ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ * ಧಾರವಾಡ ತಾಲೂಕು * ಅಳ್ನಾವರ ತಾಲೂಕು * ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ತಾಲೂಕು * ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಶಹರ ತಾಲೂಕು * [[ಕುಂದಗೋಳ]] ತಾಲೂಕು * [[ನವಲಗುಂದ]] ತಾಲೂಕು * ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ ತಾಲೂಕು * [[ಕಲಘಟಗಿ]] ತಾಲೂಕು ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಧಾರವಾಡ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ]] 6c2n7wsuankl74ijjr4tto2n49hggv6 0 21304 1377027 1337421 2026-07-22T19:07:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377027 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Osteoporosis | Image =Osteoporosis -- Smart-Servier.jpg | Caption =ಮೂಳೆ ರಚನೆ - ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್ | DiseasesDB = 9385 | ICD10 = {{ICD10|M|80||m|80}}-{{ICD10|M|82||m|80}}| ICD9 = {{ICD9|733.0}} | ICDO = | OMIM = 166710 | MedlinePlus = 000360 | eMedicineSubj = med | eMedicineTopic = 1693 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|ped|1683}} {{eMedicine2|pmr|94}} {{eMedicine2|pmr|95}} | MeshID = D010024 | }} '''ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌''' (=ಅಸ್ಥಿರಂಧ್ರತೆ) [[bone|ಮೂಳೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ರೋಗ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆಗಳು [[ಮೂಳೆ|ಮುರಿಯುವ ಅಥವಾ ಬಿರುಕು ಬಿಡುವ]] ಅಪಾಯದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ]] (BMD) ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡು, ಮೂಳೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಹಾಗೂ ಮೂಳೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಲಾಜೆನ್‌|ಕೊಲಾಜೆನಸ್ ಅಲ್ಲದ]] ಇತರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರೋಟೀನ್‌‌ಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಅನ್ನು; ಮೂಳೆಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ (20-ವರ್ಷದ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮಹಿಳೆಯ ಸರಾಸರಿ) ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು [[ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿ|DXA]] ಅಳತೆ ಮಾಡಿದಂತೆ 2.5ರಷ್ಟು [[ವಿಚಲನ]]ಗೊಂಡು ತೀರಾ ಕೆಳಮಟ್ಟ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂದು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] (WHO) ಹೇಳುತ್ತದೆ, "ಉಲ್ಬಣಿಸಿದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌" ಪದವು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದ ಬಿರುಕು]]ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="WHO1994">{{cite journal |author=WHO |title=Assessment of fracture risk and its application to screening for postmenopausal osteoporosis. Report of a WHO Study Group |journal=World Health Organization technical report series |volume=843 |issue= |pages=1–129 |year=1994 |pmid=7941614 |doi=}}</ref> [[ಋತುಬಂಧ|ಮೆನೋಪಾಸ್‌(ಋತುಬಂಧ)]] ಹಂತ ದಾಟಿದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಅನ್ನು '''ಪೋಸ್ಟ್‌ಮೆನೋಪಾಸ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಪುರುಷರಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದಾಗಿ, ಮತ್ತು ಇತರೆ [[ಮರುಕಳಿಸುವುದು (ಔಷಧ)|ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ]] ರೋಗಗಳು ಅಥವಾ [[ಔಷಧ]]ಗಳ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ರೋಗವು ಯಾರಿಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಬರಬಹುದು, ಅಂದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ತೆಕಾಯ್ಡ್‌|ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ಟಿಕಾಯ್ಡ್‌‌]]ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದಾಗಿ ಬರುವ ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌- ಅಥವಾ [[ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ತೆಕಾಯ್ಡ್‌-ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌|ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ಟಿಕಾಯ್ಡ್‌-ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌]] (SIOP ಅಥವಾ GIOP) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬಿರುಕಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇದು, [[ಜೀವನ ನಿರೀಕ್ಷೆ]] ಹಾಗೂ [[ಜೀವನ ಮಟ್ಟ]]ಗಳ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಲ್ಲದು. ಜೀವನ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಔಷಧಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ; ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಯಾಮ ಹಾಗೂ [[ಬೀಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸುವುದು|ಬೀಳದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ]] ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಔಷಧಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ|ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]], [[D ಜೀವಸತ್ವ]], [[ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌|ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಔಷಧಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಬೀಳದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಲು ನೀಡುವ ಸಲಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳಿಂದ ದಷ್ಟಪುಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು, ಪ್ರಾಪ್ರಿಯೋಸೆಪ್ಷನ್‌-ಸುಧಾರಣಾ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು; ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ವ್ಯಾಯಾಮದ ಸಂವರ್ಧನೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ಗುಣಮುಖಗೊಳ್ಳಬಹುದು. == ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Osteoclast.jpg|200px|right|thumb|"ಫೋಮಿ" ಸೈಟೋಪ್ಲಾಸಂನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜೀವಕೋಶಗಳ ಇರುವುದನ್ನು ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಮೂಳೆ ಕರಗುವಿಕೆ‌|ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆ‌]] ಹಾಗೂ [[ಮೂಳೆ#ರಚನೆ|ಮೂಳೆ ರಚನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಸಮತೋಲನಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಳೆಯ, [[ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜೆ‌ (ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜೆ]]ಯ ನಿರಂತರ ವಿಕಾಸದಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆಯು ಪುನರ್‌ರಚನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಮೂಳೆಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10%ರಷ್ಟು ಯಾವಾಗ ಬೇಕಾದರೂ ಪುನರ್‌ರಚನೆಗೆ ಹೋಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೂಳೆಯ ಬಹುಕೋಶೀಯ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ (BMUs) ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು 1963ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಸ್ಟ್ ಅವರು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.<ref>ಫ್ರಾಸ್ಟ್ HM, ಥಾಮಸ್‌ CC. ಬೋನ್ ರೀಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್‌. ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, IL: 1963.</ref> [[ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌]] ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂಳೆ ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟು ([[ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ), ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌|ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌]] ಜೀವಕೋಶಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಮೂಳೆ ಶೇಖರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Raisz">{{cite journal | author = Raisz L | title = Pathogenesis of osteoporosis: concepts, conflicts, and prospects. | journal = J Clin Invest | volume = 115 | issue = 12 | pages = 3318–25 | year = 2005 | pmid = 16322775 | url = http://www.jci.org/cgi/content/full/115/12/3318 | doi = 10.1172/JCI27071 | access-date = 2009-10-23 | archive-date = 2007-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070824074703/http://www.jci.org/cgi/content/full/115/12/3318 | url-status = dead }}</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬೆಳೆಯುವ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳೆಂದರೆ, ''ಸಾಕಷ್ಟು ಮೂಳೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ'' ಯ ಕೊರತೆ (ಅಸ್ಥಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಅದರಿಂದಾಗಿ ದುರ್ಬಲತೆ ), ಅತಿಯಾದ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆ‌ ಹಾಗೂ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಎಲುಬುಗಳ ಕೊರತೆ. ಈ ಮೂರು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಫಲಿತಾಂಶವು ಎಲುಬಿನ ದುರ್ಬಲ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Raisz" /> ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ; [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್]] ಕೊರತೆಯು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ (e.g. ಋತುಬಂಧದ ಪರಿಣಾಮ‌) ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರ ತಾಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವ ಎಲುಬಿನಲ್ಲಾಗುವ ಹೊಸ ಮೂಳೆಯ ಶೇಖರಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಗರ್ಭಕೋಶ]] ಮತ್ತು [[ಮೆಮರಿ ಗ್ರಂಥಿ|ಹಾಲು ಸ್ರವಿಸುವ ಗ್ರಂಥಿ]]ಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರವಾದ ಮೂಳೆ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ α-[[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ|ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ‍‌]] ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Raisz" /> ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ನಂತೆಯೇ, [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮೆಟಬಾಲಿಸಂ]] ಕೂಡ ಮೂಳೆ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದು, [[ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ|ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]] ಹಾಗೂ [[D ಜೀವಸತ್ವ]] ಕೊರತೆಯು ಮೂಳೆ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಗೆ, [[ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಗ್ರಂಥಿ]]ಗಳು ಕಡಿಮೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದರಿಂದ [[ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು|ಪಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು]]ಗಳನ್ನು (ಪ್ಯಾರಾಥಾರ್ಮೋನು, PTH) ಸ್ರವಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪ್ರಮಾಣ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಮೂಳೆ ಹೀರುವಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಥೈರಾಯ್ಡ್‌]]ನಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಟೋನಿನ್‌]] ಹಾರ್ಮೋನು PTHನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರಮುಖವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮೂಳೆಯ ಶೇಖರಣೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Raisz" /> [[ಚಿತ್ರ:Active osteoblasts.jpg|200px|right|thumb|ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳು,‌ ಎರಡು ಆಸ್ಟಿಯೋಸೈಟ್‌ಗಳುಳ್ಳ ಆಸ್ಟಿಯಾಯ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ತಯಾರುಮಾಡುವ ಶಾಶ್ವತ ಗೂಗ್ಲಿ ಆಪರೇಟಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಹಲವಾರು ಆಣ್ವಿಕಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌‌ಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[RANKL]] (ಗ್ರಾಹಕ ಆಕ್ಯಿವೇಟರ್ ಫಾರ್ [[NF-kB|ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಾರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ κB]] ಲಿಗೆಂಡ್) ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆಣ್ವಿಕಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ (e.g. [[ಲಿಂಫೊಸೈಟ್‌|ಲಿಂಫೊಸೈಟ್‌‌]]ಗಳು), ಹಾಗೂ [[RANK]] (ಗ್ರಾಹಕ ಆಕ್ಟಿವೇಟರ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ κB)ಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. [[Osteoprotegerin|ಆಸ್ಟಿಯೋಪ್ರೊಟೆಜೆರಿನ್‌‌]](OPG)ಗಳಿಗೆ RANKನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುವ ಅವಕಾಶವಿದ್ದರೂ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಯೇ RANKLಅನ್ನು [[ಆಸ್ಟಿಯೋಪ್ರೊಟೆಜೆರಿನ್‌]] (OPG)ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ‌ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. RANKL, RANK ಹಾಗೂ OPGಗಳು [[ಟ್ಯೂಮರ್ ನೆಕ್ರೊಸಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌|ಟ್ಯೂಮರ್ ನೆಕ್ರೊಸಿಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ಗ್ರಾಹಕ‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. [[Wnt ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್ ಪಾತ್‌ವೇ|''wnt'' ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್ ಪಾತ್‌ವೇ]]ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. [[ಈಕೋಸನಾಯ್ಡ್‌|ಈಕೋಸನಾಯ್ಡ್‌‌]]ಗಳ ಹಾಗೂ [[ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್|ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್‌]]ಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಮೂಳೆ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ, ಇಂತಹ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref name="Raisz" /> [[ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆ]]ಯು ಸ್ಪಾಂಜ್-ಮಾದರಿಯ ಎಲುಬಾಗಿದ್ದು, ಉದ್ದ ಮೂಳೆಯ ಹಾಗೂ ಕಶೇರುಕಗಳ(ವರ್ಟಿಬ್ರೇ) ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಮೂಳೆಗಳ ಹೊರ ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಮೂಳೆಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಟಿಕಲ್‌ ಮೂಳೆ]]ಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌‌ಗಳು ಮೂಳೆಗಳ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದರಿಂದ, ಎಲುಬಿನ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಳೆಯ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಚುರುಕುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಮೂಳೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೂ ಸಹ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ, ಮುರಿದ ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆಯ ಸ್ಪೈಕ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಬಲಹೀನಗೊಂಡು ("ಸೂಕ್ಷ್ಮಬಿರುಕುಗಳು"), ದುರ್ಬಲ ಮೂಳೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಾರ್ಟಿಕಲ್‌ ಮೂಳೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಮಣಿಕಟ್ಟು, ಸೊಂಟ ಹಾಗೂ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ ಮೂಳೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದು, ಅತಿಯಾದ ಪುನರ್‌ರಚನೆಯಿಂದ ಅಸಮತೋಲನ ಉಂಟಾದರೆ ಅವುಗಳು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.{{Fact|date=September 2007}} == ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ [[ಯಾವುದೇ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದ|ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ]]; ಆದರೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಜನರ ಮೂಳೆಗಳು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವೇ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗದೆ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ [[fractures|ಮುರಿತಗಳಾ]] ಗುವುದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ [[ಮುರಿತಗಳು]] ಅಥವಾ ''[[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದ ಬಿರುಕು|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿರುಕುಗಳು]]'' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿರುಕುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಬೆನ್ನೆಲುಬು]], [[ಪಕ್ಕೆಲುಬು]], [[ಸೊಂಟ ಮುರಿತ|ಸೊಂಟ]] ಹಾಗೂ [[ಮಣಿಕಟ್ಟು]]ಗಳಲ್ಲಾಗುತ್ತವೆ. === ಮುರಿತಗಳು === [[ಕಶೇರುಕ|ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ]] ವೈಫಲ್ಯದ ("ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಮುರಿಯುವುದು) ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಹಠಾತ್ ಬೆನ್ನುನೋವು, ನರಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು(ನರಗಳ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರತರದ ನೋವು), ಬೆನ್ನುಹುರಿಯು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ [[ಕಾಡ ಈಕ್ವಿನಾ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]]. ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಹಲವು ಬಿರುಕುಗಳು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿದಂತಹ ದೇಹದ ಭಂಗಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಎತ್ತರ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಹಾಗೂ ದೀರ್ಘ ಸಮಯದ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಚಲನೆಗೂ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Kim DH, Vaccaro AR |title=Osteoporotic compression fractures of the spine; current options and considerations for treatment |journal=The spine journal : official journal of the North American Spine Society |volume=6 |issue=5 |pages=479–87 |year=2006 |pmid=16934715 |doi=10.1016/j.spinee.2006.04.013}}</ref> ಉದ್ದ ಮೂಳೆಗಳ ಬಿರುಕುಗಳು ಚಲಿಸಲಾಗದಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬರಬಹುದು. ಸೊಂಟ ಮುರಿತದಿಂದಾಗಿ [[ಡೀಪ್ ವೇಯ್ನ್ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್‌]], [[ಪಲ್ಮನರಿ ಎಂಬಾಲಿಸಮ್‌]] ಮತ್ತು ಸಾವಿನಂತಹ ಅಪಾಯಗಳು ಸಂಭವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ [[ಸೊಂಟ ಮುರಿತ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಬೀಳುವ ಅಪಾಯಗಳು === ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಮಣಿಕಟ್ಟು, ಬೆನ್ನುಹುರಿ ಹಾಗೂ ಸೊಂಟದಲ್ಲಿ ಮುರಿತ ಅಥವಾ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ದೃಷ್ಟಿದೋಷದಂತಹ (e.g. [[ಗ್ಲುಕೋಮಾ]], [[ಮ್ಯಾಕುಲಾರ್ ಡೀಜನರೇಷನ್|ಆಣ್ವಿಕಗಳ ನಾಶವಾಗುವಿಕೆ]]), [[ಸ್ಥಿರತೆಯ ವ್ಯಾಧಿ|ಸ್ಥಿರತೆಯ ವ್ಯಾಧಿಗಳು]] [[ಚಲನೆಯ ವ್ಯಾಧಿ|ಚಲನೆಯ ವ್ಯಾಧಿಗಳು]] (e.g. [[ಪರ್ಕಿನ್‌ಸನ್ಸ್‌ ರೋಗ|ಪರ್ಕಿನ್‌ಸನ್ಸ್‌ ರೋಗಗಳು]]) [[ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ]] [[ಸಾರ್ಕೋಪೇನಿಯಾ|ಸಾರ್ಕೊಪೇನಿಯಾ]] (ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ [[ಅಸ್ಥಿಯ ಮಾಂಸಖಂಡ|ಮೂಳೆಯ ಮಾಂಸಖಂಡ]]ಗಳ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ) ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬೀಳುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. [[ವೈಫಲ್ಯಗಳು (ವೈದ್ಯಕೀಯ)|ನಿತ್ರಾಣ]]ಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ(ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಬರುವ ಅಥವಾ ಬರದಂತೆ ದೈಹಿಕ ಭಂಗಿಯು ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹಾಳಾಗುವುದು) ಬೀಳುವ ಅಪಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು; ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪ್ರಜ್ಞಾಶೂನ್ಯತೆಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದು, [[ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಆರ್ಹೆತ್ಮಿಯಾ|ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಆರ್ಹೆತ್ಮಿಯಾಸ್‌]] (ಏರುಪೇರಾದ ಹೃದಯ ಬಡಿತ), [[ವಾಸೋವ್ಯಾಗಲ್ ಸಿಂಕೋಪ್‌|ವಾಸೋವ್ಯಾಗಲ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಶೂನ್ಯತೆ]], [[ಆರ್ತೋಸ್ಟ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೈಪೋಟೆನ್ಷನ್‌|ಆರ್ತೋಸ್ಟ್ಯಾಟಿಕ್ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ‌]](ನಿಂತಾಗ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಇಳಿಕೆ) ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಧೀನ ತಪ್ಪುವುದು]] ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಾಸ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಜಾರದಂತಹ ನೆಲಹಾಸುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಬಿದ್ದು ಗಾಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸುವ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರತೆಯ ವ್ಯಾಧಿ ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅಪಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite journal |author=Ganz DA, Bao Y, Shekelle PG, Rubenstein LZ |title=Will my patient fall? |journal=JAMA |volume=297 |issue=1 |pages=77–86 |year=2007 |pmid=17200478 |doi=10.1001/jama.297.1.77}}</ref> == ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು == ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತಗಳಿಂದಾಗುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬದಲಾಗಬಹುದಾದ ಹಾಗೂ (ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ) ಬದಲಾಗದ್ದು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೋಗ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೇರಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಔಷಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದೆಂದು ಸೈದ್ಧಾಂತಿವಾಗಿ ಹೇಳಲಾದರೂ, ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಗಳ ಸೇವನೆಯ ನಂತರ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಮ ಅಪಾಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಿಸಿದೆ. === ಗುಣಪಡಿಸಲಾಗದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ === ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ವಯಸ್ಸಾಗುವುದು (ಸ್ತ್ರೀ ಹಾಗೂ ಪುರುಷ ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ) ಹಾಗೂ [[ಹೆಣ್ಣು|ಮಹಿಳೆ]]ಯರಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕತೆ; [[ಮೆನೋಪಾಸ್‌|ಋತುಬಂಧ‌]] ನಂತರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್|ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌]] ಕೊರತೆಗೂ [[ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆ, ಆದರೆ [[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌]] ಕೊರತೆಯು ಅಷ್ಟು (ಅಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ) ಹಾನಿಕಾರಕವಲ್ಲ.ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಯುರೋಪಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು|ಯುರೋಪ್ ಮೂಲದ]] ಅಥವಾ [[ಏಷ್ಯಾ ಜನರು|ಏಷ್ಯಾ ಮೂಲದ]] ಅನುವಂಶೀಯರು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ತುತ್ತಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Melton LJ |title=Epidemiology worldwide |journal=Endocrinol. Metab. Clin. North Am. |volume=32 |issue=1 |pages=1–13, v |year=2003 |pmid=12699289 |doi=10.1016/S0889-8529(02)00061-0}}</ref> [[ಕುಟುಂಬ ಇತಿಹಾಸ (ಔಷಧ)|ಕುಟುಂಬದ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಮುರಿತ ಅಥವಾ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಇದ್ದರೆ, ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟವೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ; ಇಂತಹವರಲ್ಲಿ ಮುರಿತಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ [[ಅನುವಂಶೀಯತೆ|ಅನುವಂಶೀಕ]]ವಾಗಿ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಂದರೆ, ಶೇಕಡಾ 25 ರಿಂದ 80ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸುಮಾರು 30 ವಂಶಾವಾಹಿಗಳು ಕಾರಣವೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref name="Raisz" /> ಒಂದೇ ಲಿಂಗ ಹಾಗೂ ಸಮ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವರಿಗಿಂತ ಈಗಾಗಲೇ ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ದುಪ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Ojo F, Al Snih S, Ray LA, Raji MA, Markides KS |title=History of fractures as predictor of subsequent hip and nonhip fractures among older Mexican Americans |journal=Journal of the National Medical Association |volume=99 |issue=4 |pages=412–8 |year=2007 |pmid=17444431 |doi=}}</ref> === ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ === * ಅತಿಯಾದ [[ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ|ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌]] - ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ (ದಿನಕ್ಕೆ 3 ಘಟಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆ),<ref name="BMJosteoporosis">{{cite journal |author=Poole KE, Compston JE |title=Osteoporosis and its management |journal=BMJ |volume=333 |issue=7581 |pages=1251–6 |year=2006 |month=December |pmid=17170416 |doi=10.1136/bmj.39050.597350.47 |url=}}</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author=Berg KM, Kunins HV, Jackson JL ''et al.'' | title= Association between alcohol consumption and both osteoporotic fracture and bone density | journal=Am J Med | year=2008 | volume=121 | issue=5 | pages=406–18 | doi= 10.1016/j.amjmed.2007.12.012}}</ref> * [[D ಜೀವಸತ್ವ ಕೊರತೆ]]<ref name="micronutrients">{{cite journal |author=Nieves JW |title=Osteoporosis: the role of micronutrients. |journal=Am J Clin Nutr |volume=81 |issue=5 |pages=1232S–1239S |year=2005 |pmid=15883457 |url=http://www.ajcn.org/cgi/content/full/81/5/1232S |month=May |day=01}}</ref> - ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ D ಜೀವಸತ್ವ ಕೊರತೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ D ಜೀವಸತ್ವ ಕೊರತೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು|ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು(PTH)]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> ಮೂಳೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆ‌ ಮಟ್ಟವನ್ನು PTH ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. [[1,25-ಡೈಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಕೋಲೆಕ್ಯಾಸಿಫೆರಾಲ್‌]] ಸೀರಮ್‌ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ, PTH ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> * [[ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ(ಧೂಮಪಾನ)|ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ]] - ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯು ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳ ಕ್ರೀಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಕಾರಿ ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="BMJosteoporosis" /><ref>{{cite journal |author=Wong PK, Christie JJ, Wark JD |title=The effects of smoking on bone health |journal=Clin. Sci. |volume=113 |issue=5 |pages=233–41 |year=2007 |pmid=17663660 |doi=10.1042/CS20060173| url=http://www.clinsci.org/cs/113/0233/cs1130233.htm}}</ref> ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಪ್ರಮಾಣ ಬಹುವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದು, ಕಡಿಮೆ ದೈಹಿಕ ತೂಕ ಹಾಗೂ ಬಹುಬೇಗನೆ ಋತುಬಂಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="WHOcriteria" /> * ಕಡಿಮೆ [[ಶಾರೀರಿಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸೂಚಿ|ಶಾರೀರಿಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸೂಚಿ (ಬಾಡಿ ಮಾಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌)]] - ಅತಿಯಾದ ತೂಕ ಅಂದರೆ ಭಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ [[ಲೆಪ್ಟಿನ್]] ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಸೇವನೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Shapses SA, Riedt CS |title=Bone, body weight, and weight reduction: what are the concerns? |journal=J. Nutr. |volume=136 |issue=6 |pages=1453–6 |year=2006 |pmid=16702302 |url=http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/136/6/1453 |month=Jun |day=01 |access-date=2009-10-23 |archive-date=2008-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080310070815/http://jn.nutrition.org/cgi/content/full/136/6/1453 |url-status=dead }}</ref> * [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]] - ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]], ಜೀವಸತ್ವಗಳಾದ K ಹಾಗೂ C <ref name="micronutrients" /> ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸೇವನೆಯು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮೂಳೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರೆ, ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> * [[ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು|ದೈಹಿಕ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆ]] - ದೈಹಿಕ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಮಾತ್ರ [[ಮೂಳೆ ಪುನರ್‌ರಚನೆ]]ಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ [[ಭಾರ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ]]ಯಂತಹ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಮೂಳೆಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ, ದೈಹಿಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೂಳೆಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು, ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 1 ಅಥವಾ 2%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. {{Fact|date=May 2008}} ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ದೈಹಿಕ ನಿಷ್ಕ್ರೀಯತೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಳೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="WHOcriteria" /> * ಅತಿಯಾದ ಶಾರೀರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು - ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಯಾಮವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮೂಳೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮೂಳೆಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಪಟುಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ತುತ್ತಾಗಿರುವ ಸಾಕಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಯಾಮವು ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ‌. ಇದೆಲ್ಲದರ ಜೊತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಇದರ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ದೂಡುತ್ತವೆ. * [[ಭಾರದ ಲೋಹಗಳು]] - [[ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ]] ಹಾಗೂ ಮೂಳೆ ರೋಗ ನಡುವೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸೇವನೆಯು ಸ್ತ್ರೀ ಹಾಗೂ ಪುರುಷರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಅತಿಯಾದ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಕೊರತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ವೃದ್ಧರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ನೋವು ಹಾಗೂ ಮುರಿತಗಳು ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾದ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯಂ ಸೇವನೆ [[ಆಸ್ಟಿಯೋಮಲಾಸಿಯಾ]] (ಅಸ್ಥಿ ಮೃದುತ್ವ)ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = Staessen J, Roels H, Emelianov D, Kuznetsova T, Thijs L, Vangronsveld J, Fagard R | title = Environmental exposure to cadmium, forearm bone density, and risk of fractures: prospective population study. Public Health and Environmental Exposure to Cadmium (PheeCad) Study Group. | journal = Lancet | volume = 353 | issue = 9159 | pages = 1140–4 | year = 1999 | month = Apr 3 | pmid = 10209978 | doi = 10.1016/S0140-6736(98)09356-8}}</ref> * ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು - ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ತಂಪು ಪಾನೀಯ]]ಗಳು (ಹಲವು [[ಫಾಸ್ಫಾರಿಕ್ ಆಮ್ಲ]] ಹೊಂದಿವೆ) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ;<ref>{{cite journal |author=Tucker KL, Morita K, Qiao N, Hannan MT, Cupples LA, Kiel DP |title=Colas, but not other carbonated beverages, are associated with low bone mineral density in older women: The Framingham Osteoporosis Study |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=84 |issue=4 |pages=936–42 |year=2006 |pmid=17023723 |doi=}}</ref> ಬೇರೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು - ನೇರವಾಗಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರ ಬದಲು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ‌ ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಆಹಾರ ಕ್ರಮದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal |author= |title=Soft drinks in schools |journal=Pediatrics |volume=113 |issue=1 Pt 1 |pages=152–4 |year=2004 |pmid=14702469 |doi=10.1542/peds.113.1.152}}</ref> * [[ಕೆಫೆನ್‌]] – ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಕೆಫೆನ್‌‌ಗೂ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೂ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Waugh EJ, Lam M-A, Hawker GA, ''et al.'' |title=Risk factors for low bone mass in healthy 40–60 year old women: A systematic review of the literature |volume=20 |number=1 |page=1–21 |year=2009 |doi=10.1007/s00198-008-0643-x |journal=Osteoporosis International}}</ref> === ರೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಧಿಗಳು === ಹಲವು ರೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.<ref name="ICSI">{{cite web |url=http://www.icsi.org/osteoporosis/diagnosis_and_treatment_of_osteoporosis__3.html |title=ICSI Health Care Guideline: Diagnosis and Treatment of Osteoporosis, 5th edition |accessdate=2008-04-08 |author=Simonelli, C ''et al.'' |month=July |year=2006 |format=PDF |publisher=Institute for Clinical Systems Improvement |archive-date=2007-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070718014056/http://www.icsi.org/osteoporosis/diagnosis_and_treatment_of_osteoporosis__3.html |url-status=dead }}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು, ಮೂಳೆಯ ಮೆಟಬಾಲಿಸಂ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೆಯೂ ಇರಬಹುದು. * ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, [[ನಿಶ್ಚಲತೆ]]ಯಿಂದ ('ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಇಲ್ಲವೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಿ' ಎಂಬ ನಿಯಮದಂತೆ) ಮೂಳೆಯು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಿದ್ದು ಕಾಲನ್ನು ಮುರಿದುಕೊಂಡು ದೀರ್ಘ ಸಮಯ ನಡೆದಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಇರುವ ಮಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಕ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂಳೆಯ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಆಕಾಶಯಾನ|ಗಗನಯಾತ್ರೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದಿರುವ ಅಥವಾ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಗಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ- ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. * [[ಹೈಪೋಗೊನೆಡಿಸಮ್‌|ಹೈಪೋಗೊನಡಲ್‌]](ಚಿಕ್ಕ ಜನನ ಗ್ರಂಥಿ) ( ರೀತಿಯು ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣ‌. [[ಟರ್ನರ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]], [[ಕ್ಲಿನ್‌ಫೆಲ್ಟರ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]], [[ಕಲಮನ್ನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌|ಕಲ್‌ಮನ್ನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]], [[ಅನೋರೆಕ್ಸಿಯಾ ನರ್ವೋಸ]], [[ಆಂಡ್ರೋಪಾಸ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಹೈಪೊತಲಮಸ್|ಹೈಪೊಥೆಲಮಿಕ್]] [[ಅಮೆನೋರಿಯಾ]] ಅಥವಾ [[ಹೈಪರ್‌ಪ್ರೊಲ್ಯಾಟಿನೆಮಿಯ]]ಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ<ref name="medscapeosteoporosis" />. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್]] ಕೊರತೆಯು ಹೈಪೋಗೊನೆಡಿಸಮ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[ಮೆನೋಪಾಸ್‌|ಋತುಬಂಧ‌]]‌ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ (<45 ವರ್ಷಗಳು) ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆರಂಭಿಕ ಮೆನೋಪಾಸ್‌ ಅಮೆನೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ (>1 ವರ್ಷ) ಕಂಡುಬರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬೈಲ್ಯಾಟರಲ್ [[ಊಫೊರೆಕ್ಟಮಿ]] (ಅಂಡಾಶಯವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದು) ಅಥವಾ [[ಅಕಾಲಿಕ ಅಂಡಾಶಯದ ವೈಫಲ್ಯ|ಅಕಾಲಿಕ ಅಂಡಾಶಯ ವೈಫಲ್ಯ]] ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕುಂಟಿತವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಪುರುಷರಲ್ಲಿ, [[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌]] ಕೊರತೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಂಡ್ರೋಪಾಸ್‌ ಅಥವಾ [[ವೃಷಣ]]ಗಳನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದು ಹಾಕುವುದು) ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. * [[ಕಷಿಂಗ್ಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ಹೈಪರ್‌ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡಿಸಮ್‌]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ತೈರೋಟಾಕ್ಸಿಕೋಸಿಸ್‌]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ಹೈಪೋಥೈರಾಯ್ಡಿಸಮ್‌]], [[ಡಯಾಬಿಟೀಸ್ ಮಿಲೆಟಿಯಸ್‌]] 1 ಹಾಗೂ 2ನೇ ವಿಧಗಳು,<ref name="OsteoporosisMen">{{cite journal|author=Ebeling PR|title=Clinical practice. Osteoporosis in men| journal=N Engl J Med| year=2008| volume=358| issue=14| pages=1474–82| pmid=18385499 |doi=10.1056/NEJMcp0707217}}</ref> [[ಆಕ್ರೋಮೆಗಾಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಆಡ್ರಿನಾಲ್ ಕೊರತೆ]] ಮೂಳೆ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳು. [[ಗರ್ಭ|ಗರ್ಭಧಾರಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಕ್ಟೇಶನ್‌|ಹಾಲೂಡಿಕೆ]]ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೂಳೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದರೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುತ್ತದೆ.<ref name="ICSI" /> * [[ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]], [[ದುರ್ಬಲ ಪೋಷಣೆ|ಪರಿಪೂರ್ಣ ಪೋಷಣೆಯ ಕೊರತೆ]]<ref name="WHOcriteria" /> ಹಾಗೂ [[ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗುವುದು|ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜೀರ್ಣ]] ಆಗುವುದರಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಪೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಎಂದರೆ [[ಕೋಯ್ಲಿಯಾಕ್‌ ರೋಗ]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ಕ್ರಾಹ್‌ನ್ಸ್‌ ರೋಗ|ಕ್ರಾಹ್ನ್ಸ್‌ ರೋಗ]], ಲ್ಯಾಕ್ಟೋಸ್ ಸೈರಿಸದಿರುವುದು, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ<ref name="medscapeosteoporosis" /> ([[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೆಕ್ಟಮಿ|ಜಠರ ಛೇದನ]]ದ ನಂತರ, [[ಕರುಳಿನ ತೆರೆದ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ತೆರೆದ ಕರುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಅಥವಾ ಕರುಳಿನ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ತರದ [[ಯಕೃತ್ತಿನ ರೋಗ|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದ ರೋಗ]] (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪ್ರೈಮರಿ ಬಿಲಿಯರಿ ಸಿರ್ಹಾಸಿಸ್‌|ಪ್ರೈಮರಿ ಬಿಲಿಯರಿ ಸೀರ್‌ಹಾಸೀಸ್‌]])<ref name="medscapeosteoporosis" />). [[ಬುಲಿಮಿಯಾ]]ಗೆ ಒಳಗಾದ ರೋಗಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬರಬಹುದು. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ D ಜೀವಸತ್ವ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ವಿಫಲವಾಗುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನಿತರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಪೋಷಕಗಳು ಅಂದರೆ [[K ಜೀವಸತ್ವ]] ಅಥವಾ [[ಜೀವಸತ್ವ B12 ಕೊರತೆ|B12 ಜೀವಸತ್ವ ಕೊರತೆ]]ಗಳಿಂದಲೂ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬರಬಹುದು. * ಸಂಧಿವಾತ ವ್ಯಾಧಿಗಳಾದ [[ರೂಮತಾಯ್ಡ್ ಆರ್ತ್ರೈಟಿಸ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಆಂಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಸ್ಪಾಂಡಿಲಿಟಿಸ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis">{{cite web |url=http://www.medscape.com/viewarticle/427342 |title=Osteoporosis - Risk Factors, Screening, and Treatment |accessdate=2008-05-11 |last=Kohlmeier |first=Lynn Kohlmeier |year=1998 |publisher=Medscape Portals }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[ಸಿಸ್ಟೆಮಿಕ್ ಲೂಪಸ್ ಎರಿತೆಮಟೋಸಸ್‌]] ಹಾಗೂ ಪಾಲಿಆರ್ಟಿಕ್ಯುಲಾರ್‌ [[ಜುವಿನೈಲ್ ಈಡಿಯೋಪತಿಕ್ ಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್‌|ಜುವಿನೈಲ್ ಈಡಿಯೋಪತಿಕ್ ಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್‌‌]](ಮೂಳೆಗಳ ಕೀಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವಯಂಜನ್ಯ ಸಂಧಿವಾತ ರೋಗ)ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ರೋಗದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾರ್ಟಿಕೋಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಅಪಾಯಕ್ಕೀಡಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹದ ರೋಗಗಳಾದ [[ಅಮಿಲಾಯ್ಡಸಿಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡಸಿಸ್‌|ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡಸಿಸ್‌‌]]ಗಳೂ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. * [[ರೀನಾಲ್ ಕೊರತೆ]]ಯು [[ಆಸ್ಟಿಯೋಡಿಸ್ಟ್ರೋಫಿ]]ಗೆ ಕಾರಣ. * [[ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಮೆಲೋನಿಮ]]<ref name="medscapeosteoporosis" /> ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ [[ಮಾನೋಕ್ಲೋನಲ್‌ ಗೆಮೋಪತಿ|ಮಾನೋಕ್ಲೋನಲ್‌ ಗೆಮ್ಮೋಪತಿಗಳು]],<ref name="OsteoporosisMen" /> [[ಲಿಂಫೋಮ|ಲಿಂಫೋಮಾ]] ಹಾಗೂ [[ಲುಕೆಮಿಯಾ]], [[ಮ್ಯಾಸ್ಟೊಸೈಟಾಸಿಸ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಹಿಮೋಫಿಲಿಯಾ]], [[ಸಿಕ್ಕಲ್-ಸೆಲ್ ರೋಗ|ಸಿಕೆಲ್ ಸೆಲ್‌ ರೋಗ]] ಮತ್ತು [[ಥೆಲಸೆಮಿಯ]]ಗಳಂತಹ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಜೊತೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಬರುವ ಸಂಭವ ಇದೆ. * ಹಲವು ಅನುವಂಶಿಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಆಸ್ಟಿಯೋಜೆನಸಿಸ್ ಇಂಪರ್ಫೆಕ್ಟಾ]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಮಾರ್ಫನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಹಿಮೋಕ್ರೊಮೆಟೋಸಿಸ್‌]]<ref name="WHOcriteria" />, [[ಹೈಪೋಫಾಸ್ಪಟಾಸಿಯ]], [[ಗ್ಲೈಕೋಜೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ರೋಗ|ಗ್ಲೈಕೋಜೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ರೋಗಗಳು]], [[ಹೋಮೋಸಿಸ್ಟಿನ್ಯೂರಿಯಾ]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಎಲರ್ಸ್‌-ಡಾನ್ಲಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]]<ref name="medscapeosteoporosis" />, [[ಪ್ರೋಫೇರಿಯಾ]], [[ಮೆಂಕೆಸ್‌ ರೋಗ|ಮೆಂಕೆಸ್‌' ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌]], [[ಎಪಿಡರ್ಮಾಲಿಸಿಸ್ ಬುಲ್ಲೋಸ]] ಹಾಗೂ [[ಗಾಷರ್ಸ್ ರೋಗ]]. * [[ಈಡಿಯೋಪತಿಕ್‌|ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ]] [[ಸ್ಕಾಲಿಯಾಸಿಸ್‌]](ಬೆನ್ನು ಬಾಗುವುದು)ಗೆ ತುತ್ತಾದ ಜನರೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಮೂಳೆ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದು [[ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ರೀಜನಲ್ ಪೇಯ್ನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌|ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ರೀಜನಲ್ ಪೇಯ್ನ್‌ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌‌]]ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. [[ಪರ್ಕಿನ್‌ಸನ್ಸ್‌ ರೋಗ]] ಹಾಗೂ [[ನಿರಂತರ ಅಬ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಟೀವ್‌ ಪಲ್ಮನರಿ ರೋಗ|ಮರುಕಳಿಸುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ರೋಗ]]ಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದ ಜನರಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. === ಔಷಧ === ಕೆಲವು ಔಷಧಗಳೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಅಪಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಕೇವಲ ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಸೆಳೆವು ನಿವಾರಕ ಔಷಧಗಳು ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಇತರೆ ಔಷಧಗಳಿಂದಲೂ ಇದು ಬರಬಹುದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರಕಿವೆ. * [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌-ಇಂಡ್ಯೂಸ್ಡ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌]] (SIOP) [[ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ತೆಕಾಯ್ಡ್‌]]ಗಳಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ - ಕಷಿಂಗ್ಸ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌‌ಗೆ ಹೋಲುವ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತುದಿ ಭಾಗದ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುವ ಔಷಧವಾದ ಕೃತಕ ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ತೆಕಾಯ್ಡ್‌ ಅಂಶವುಳ್ಳ [[ಪ್ರೆಡ್ನಿಸೋನ್‌]]ನ ನಿರಂತರ ಸೇವನೆಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 30&nbsp;mg ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಟಿಸೋನ್‌ (7.5&nbsp;mg ಪ್ರೆಡ್ನಿಸಲೋನ್‌) ಸೇವಿಸುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಮೀರಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಪ್ರಾಕ್ಸಿಮಾಲಿಸಿಸ್‌ ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |author=Bone and Tooth Society of Great Britain, [[National Osteoporosis Society]], Royal College of Physicians |title=Glucocorticoid-induced Osteoporosis |year=2003 |publisher=Royal College of Physicians of London |location=London, UK |isbn=1-860-16173-1 |url=http://www.rcplondon.ac.uk/pubs/contents/966c62dd-8011-4f65-a61d-dd0c7fe4fa4b.pdf |access-date=2009-10-23 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318182632/http://www.rcplondon.ac.uk/pubs/contents/966c62dd-8011-4f65-a61d-dd0c7fe4fa4b.pdf |url-status=dead }}</ref> ಬದಲೀ ದಿನಗಳಂದು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಆಗದಿರಬಹುದು.<ref name="GIOP">{{cite journal|author=Gourlay M, Franceschini N, Sheyn Y| title=Prevention and treatment strategies for glucocorticoid-induced osteoporotic fractures |journal=Clin Rheumatol| year=2007|volume=26|issue=2|pages=144–53|pmid=16670825 |doi=10.1007/s10067-006-0315-1}}</ref> * [[ಬಾರ್ಬ್ಯುಟೆರೇಟ್‌|ಬಾರ್ಬ್ಯುಟೆರೇಟ್‌‌]]ಗಳು, [[ಫೆನಿಟೋನಿನ್‌]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಕ್ವೀಣಗಳನ್ನು-ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ [[ಆಂಟಿಎಪಿಲೆಪ್ಟಿಕ್‌|ಅಪಸ್ಮಾರ ನಿರೋಧಕ‌‌]]ಗಳು - ಇವುಗಳು D ಜೀವಸತ್ವದ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಂಭವವಿದೆ.<ref name="Petty SJ, O'Brien TJ, Wark JD 2007 129–42">{{cite journal |author=Petty SJ, O'Brien TJ, Wark JD |title=Anti-epileptic medication and bone health |journal=Osteoporosis international |volume=18 |issue=2 |pages=129–42 |year=2007 |pmid=17091219 |doi=10.1007/s00198-006-0185-z}}</ref><ref name="Petty SJ, O'Brien TJ, Wark JD 2007 129–42"/> * [[ತೈರೋಟಾಕ್ಸಿಕೋಸಿಸ್‌]]ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ [[L-ಥೈರೋಗ್ಸೀನ್‌|L-ಥೈರೋಗ್ಸೀನ್‌‌]]ನ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ICSI" /> ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆರಂಭಿಕ ಹೈಪೋಥೈರಾಯ್ಡಿಸಮ್‌. * [[ಹೈಪೋಗೊನೆಡಿಸಮ್‌]]ಗೆ ಹಲವಾರು ಔಷಧಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ‌ [[ಆರೋಮ್ಯಟೇಸ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್ಸ್‌]], [[ಮೆತೋಟ್ರೆಕ್ಸೇಟ್‌]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರೆ ಆಂಟಿ-ಮೆಟಬೊಲೈಟ್ ಔಷಧಗಳು, [[ಡೆಪೊ-ಪ್ರೊವೇರ|ಶೇಖರಣೆಗೊಂಡ ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟೀರೋನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಗೊನೆಡೋಟ್ರೋಪಿನ್-ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಹಾರ್ಮೋನು ಅಗೋನಿಸ್ಟ್‌|ಗೊನೆಡೋಟ್ರೋಪಿನ್-ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಅಗೋನಿಸ್ಟ್ ಹಾರ್ಮೋನು‌]]ಗಳು. * [[ಹೆಪ್ಪುರೋಧಕ|ಹೆಪ್ಪುರೋಧಕ‌]]ಗಳು - ಹಿಪ್ಯಾರಿನ್‌ನ ಸುದೀರ್ಘ ಬಳಕೆಯು ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ,<ref>{{cite journal |author=Ruiz-Irastorza G, Khamashta MA, Hughes GR |title=Heparin and osteoporosis during pregnancy: 2002 update |journal=Lupus |volume=11 |issue=10 |pages=680–2 |year=2002 |pmid=12413068| doi = 10.1191/0961203302lu262oa}}</ref> ಹಾಗೂ [[ವಾರ್ಫೆರಿನ್|ವಾರ್ಫೆರಿನ್‌]]ನ (ಹಾಗೂ ಕೂಮರಿನ್‌ ಸಂಬಂಧಿಗಳು) ಸುದೀರ್ಘ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತದ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Gage BF, Birman-Deych E, Radford MJ, Nilasena DS, Binder EF |title=Risk of osteoporotic fracture in elderly patients taking warfarin: results from the National Registry of Atrial Fibrillation 2 |journal=Arch. Intern. Med. |volume=166 |issue=2 |pages=241–6 |year=2006 |pmid=16432096 |doi=10.1001/archinte.166.2.241|url=http://archinte.ama-assn.org/cgi/content/full/166/2/241}}</ref> * [[ಪ್ರೋಟಾನ್ ಪಂಪ್ ಇನ್‌ಹಿಬಿಟರ್ಸ್‌]] - ಈ ಔಷಧಗಳು [[ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಆಮ್ಲ|ಜಠರದ ಆಮ್ಲ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೀರುವಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author = Yang YX, Lewis JD, Epstein S, Metz DC | title=Long-term proton pump inhibitor therapy and risk of hip fracture | journal=JAMA | year=2006 | volume=296 | pages=2947–53 | pmid=17190895 | doi = 10.1001/jama.296.24.2947}}</ref> [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] ಯುಕ್ತ- [[ಅಂಟಾಸಿಡ್‌ಗಳು|ಅಂಟಾಸಿಡ್‌ಗಳ]] ಬಳಕೆಯಿಂದ ತೀವ್ರ ತರದ [[ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌]] ನಿರ್ಬಂಧ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref name="ICSI" /> * [[ಥಿಯಜೋಲಿಡಿನೆಡಿಯಾನ್‌]]‌ಗಳು (ಡಯಾಬಿಟೀಸ್‌ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ) - [[ರೋಸಿಗ್ಲಿಟಜೋನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಪಿಯೋಗ್ಲಿಟಜೋನ್‌]], [[ಪೆರಾಗ್ಸಿಸೋಮ್ ಪ್ರೊಲಿಫರೇಟರ್-ಆಕ್ಟಿವೇಟೆಡ್ ಗ್ರಾಹಕ ಗಾಮ|PPARγ]] ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳೂ ಕೂಡ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಹಾಗೂ ಮುರಿತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Murphy CE, Rodgers PT |title=Effects of thiazolidinediones on bone loss and fracture |journal=Ann Pharmacother |volume=41 |issue=12 |pages=2014–8 |year=2007 |pmid=17940125 |doi=10.1345/aph.1K286}}</ref> * ಕ್ರಾನಿಕ್ [[ಲೀಥಿಯಂ]] ತೆರಪಿ ಕೂಡ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="ICSI" /> == ರೋಗನಿರ್ಣಯ == [[ಚಿತ್ರ:Bone density scanner.jpg|right|thumb|ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮೂಳೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು [[ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ]] (BMD) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿ (DXA or DEXA). ಅಸಮಾನ್ಯ BMDಗಳ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುವಂತವುಗಳಿಗಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು [[ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳು ಹಾಗೂ [[X-ರೇ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇರಬಹುದಾದ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಜೊತೆಗೆ ಮೂಳೆಗೆ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌|ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌]] [[ಮೆಟಾಸ್ಟಾಸಿಸ್‌|ಮೆಟಾಸ್ಟ್ಯಾಸಿಸ್‌]], [[ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಮೆಲೋನಿಮ]], [[ಕಷಿಂಗ್ಸ್ ರೋಗ]]ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಕೂಡ ಕೂಲಂಕಶ ತಪಾಸಣೆ ನಡಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿ === [[ಡ್ಯುಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ X-ರೇ ಅಬ್ಸಾರ್ಪ್ಷಿಯೋಮೆಟ್ರಿ]]ಯನ್ನು (DXA, ಆಗಿನ DEXA) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ [[ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌ (ಪರೀಕ್ಷೆ)|ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್‌]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ [[ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ|ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ]] 2.5 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿಚಲನಗಳು ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ#T-ಸ್ಕೋರು|T-ಸ್ಕೋರು]] ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ರೋಗ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಅವುಗಳು ಇಂತಿವೆ:<ref name="WHO1994" /><ref name="WHOcriteria">{{cite web |author=WHO Scientific Group on the Prevention and Management of Osteoporosis (2000 : Geneva, Switzerland) |url=http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_921.pdf |title=Prevention and management of osteoporosis : report of a WHO scientific group |year=2003 |accessdate=2007-05-31 |format=pdf |work= |archive-date=2007-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070716094519/http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_921.pdf |url-status=dead }}</ref> * [[ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ#T-ಸ್ಕೋರು|T-ಸ್ಕೋರು]] -1.0 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ "ಸಾಮಾನ್ಯ" * T-ಸ್ಕೋರು -1.0 ಹಾಗೂ -2.5 ನಡುವೆ ಬಂದರೆ "ಕಡಿಮೆ ಮೂಳೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ" (ಅಥವಾ "[[ಆಸ್ಟಿಯೋಪೀನಿಯ]]") * T-ಸ್ಕೋರು -2.5 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿಯಿದ್ದರೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಹಾಗೇನಾದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತ (ಹಾಗೂ "ಲೋ ಟ್ರೌಮಾ-ಮುರಿತ" ಅಥವಾ "ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಟ್ಟದ ಬಿರುಕು" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಅಂದರೆ ಎತ್ತರದಿಂದ ಬಿದ್ದಾಗ ಉಂಟಾಗುವುದಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ "ತೀವ್ರ ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ" ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.<ref name="WHO1994" /> ದಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷಿನಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕ್ಲೀನಿಕಲ್ ಡೆನ್ಸಿಟೋಮೆಟ್ರಿ ಪ್ರಕಾರ 50 ವರ್ಷ ದಾಟಿದ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗವನ್ನು ಬರೀ ಡೆನ್ಸಿಟೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಬಾರದೆಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇದು ಋತುಬಂಧ‌ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ T-ಸ್ಕೋರುಗಳ ಬದಲಿಗೆ Z-ಸ್ಕೋರುಗಳನ್ನು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಳೆ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಬದಲಿಗೆ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದೂ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಬರೀ ಡೆನ್ಸಿಟೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid14742881">{{cite journal |author=Leib ES, Lewiecki EM, Binkley N, Hamdy RC |title=Official positions of the International Society for Clinical Densitometry |journal=J Clin Densitom |volume=7 |issue=1 | pages=1799 |year=2004 |pmid=14742881 | doi=10.1385/JCD:7:1:1}}: [http://www.guideline.gov/summary/summary.aspx?ss=15&amp;doc_id=6567&amp;nbr=4129 "ಡಯಾಗ್ನಾಸಿಸ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಇನ್ ಮೆನ್, ಪ್ರಿಮೆನೋಪಾಸಲ್ ವಿಮೆನ್, ಅಂಡ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್‌"ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224001118/http://www.guideline.gov/summary/summary.aspx?ss=15&doc_id=6567&nbr=4129 |date=2008-02-24 }}.</ref> === ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ === 2002ರಲ್ಲಿ [[U.S. ಪ್ರಿವೆಂಟೀವ್‌ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ ಟಾಸ್ಕ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌|U.S.ಪ್ರಿವೆಂಟೀವ್‌ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ ಟಾಸ್ಕ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌]] (USPSTF) 65 ವರ್ಷಗಳು ದಾಟಿದ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಮೂಳೆ ಡೆನ್ಸಿಯೋಮೆಟ್ರಿ ಜೊತೆಗೆ [[ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ (ಔಷಧ)|ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ‌]]ಗೆ ಕೂಡ ಒಳಪಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು.<ref name="pmid12230355">{{cite journal |author=U.S. Preventive Services Task Force |title=Screening for osteoporosis in postmenopausal women: recommendations and rationale |journal=Ann. Intern. Med. |volume=137 |issue=6 |pages=526–8 |year=2002 |pmid=12230355 |doi=}}</ref> ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕ್ಕೀಡಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ 60 ರಿಂದ 64 ವರ್ಷದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಈ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು. ದೈಹಿಕ ತೂಕ (ತೂಕ < 70&nbsp;kg) ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಧೂಮಪಾನ ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕುರುಹುಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟವು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಹಾಗೂ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿಗೊಮ್ಮೆ ಮಾಡಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೂ ಎಷ್ಟನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರಗಳು ಇಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಸಲಹೆಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿಲ್ಲ. ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ 60–64ನೇ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವಂತಹ [[ವೈದೇಯಕೀಯವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಇರುವ ನಿಯಮಗಳು|ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯಮಗಳು ಇವೆ]]. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರಿಸ್ಕ್ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್‌ಟ್ರ್ಯುಮೆಂಟ್ (ORAI) [[ಸೆನ್ಸಿಟಿವಿಟಿ (ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು)|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದನಾ]] ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="pmid17552058">{{cite journal |author=Martínez-Aguilà D, Gómez-Vaquero C, Rozadilla A, Romera M, Narváez J, Nolla JM |title=Decision rules for selecting women for bone mineral density testing: application in postmenopausal women referred to a bone densitometry unit |journal=J. Rheumatol. |volume=34 |issue=6 |pages=1307–12 |year=2007 |pmid=17552058 |doi=}}</ref> "65ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುರಿತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಹಾಗೂ 80ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಳೇಯ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ಖುದ್ದಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಪುರುಷರು ರೋಗ ತಪಾಸಣೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಖರ್ಚು-ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="pmid17684185">{{cite journal |author=Schousboe JT, Taylor BC, Fink HA, ''et al.'' |title=Cost-effectiveness of bone densitometry followed by treatment of osteoporosis in older men |journal=JAMA |volume=298 |issue=6 |pages=629–37 |year=2007 |pmid=17684185 |doi=10.1001/jama.298.6.629}}</ref> ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಕರ ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌ ಪ್ರಮಾಣ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದರೆ ಅಂದರೆ 300ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಅಂತಹುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ರೋಗ ತಪಾಸಣೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. == ಚಿಕಿತ್ಸೆ == ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಿದ್ದು, ಲಿಂಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳೂ ಸಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. === ಔಷಧ === ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಔಷಧಿಗಳಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1990ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಔಷಧಗಳಾದ ಟೆರಿಪ್ಯಾರತೈಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್‌ಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ;ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಇರುವುದು ಖಚಿತವಾದರೆ, ಅಂತಹವರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರಥಮ ಔಷಧವೆಂದರೆ [[ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌|ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌‌]]ಗಳು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಚಿಸಲಾದ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು ಎಂದರೆ {{As of|2005|alt=presently}} [[ಸೋಡಿಯಂ ಅಲೆಂಡ್ರನೇಟ್]] (ಫೋಸಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌) ದಿನಕ್ಕೆ 10&nbsp;mg ಅಥವಾ ವಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ 70&nbsp;mg, [[ರೆಸಿಡ್ರೊನೇಟ್]] (ಆಕ್ಟೋನೆಲ್‌) ದಿನಕ್ಕೆ 5&nbsp;mg ಅಥವಾ 35&nbsp;mg ವಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಹಾಗೂ ಅಥವಾ [[ಇಬಂಡ್ರೊನೇಟ್‌]] (ಬೊನೀವಾ) ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ. A 2007ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಉತ್ಪಾದಕ ಬೆಂಬಲಿತ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಸೊಂಟ ಮುರಿತದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 5&nbsp;mg [[ಜೊಲೆಂಡ್ರೊನೇಟ್‌|ಜೊಲೆಡ್ರೋನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]] ಸೇವನೆಯು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಮುರಿತವನ್ನು 35%ನಷ್ಟು (13.9ರಿಂದ 8.6%ನಷ್ಟು) ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮುರಿತ ಅಪಾಯವನ್ನು 3.8%ರಿಂದ 1.7%ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಹೊರತಾದ ಮುರಿತದ ಅಪಾಯವನ್ನು 10.7%ರಿಂದ 7.6%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಾವನ್ನು ಮುಂದೂಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ತೋರಿಸಿತು: 1.9 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಧ್ಯಯನದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿದ್ದ 9.6%ನಷ್ಟು (13.3% ನಿರ್ದೇಶಿತ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ) ರೋಗಿಗಳು ಇತರೆ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು, ಇದು ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 28%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite journal |author=Lyles KW, Colón-Emeric CS, Magaziner JS, ''et al.'' |title=Zoledronic acid and clinical fractures and mortality after hip fracture |journal=N Engl J Med |volume=357 |pages=published online [[2007–09–17]] |year=2007 |pmid=17878149 |doi=10.1056/NEJMoa074941 |nopp=true}}</ref> ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಸೇವಿಸಲಾಗುವ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ದೇಹವು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಖಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರದ 30 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಘನ ಅಥವಾ ದ್ರವ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು. ಈ ಔಷಧವು [[ಈಸೋಫೆಗೆಟಿಸ್‌|ಅನ್ನನಾಳದ ಉರಿತ]]ಕ್ಕೆ (ಈಸೋಫೆಗೆಟಿಸ್‌) ಕಾರಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅದು ಪರಿಣಾಮ ತೋರುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ; ವಾರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಮ್ಮೆ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ (ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಈಸೋಫೆಗೆಟಿಸ್ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗಿಂದಾಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಭಿಧಮನಿಯೊಳಗೆ ಜೊಲೆಡ್ರೋನೇಟ್‌ (ಜೊಲೆಡ್ರೋನಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ) ಜೊತೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಇಂತಹ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಈ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವನೆಯು ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಬಾಯಿಯ ರೋಗವಾದ [[ದವಡೆಯ ಆಸ್ಟಿಯೋನೆಕ್ರೊಸಿಸ್‌]] ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Purcell, P. Boyd, I|title=Bisphosphonates and osteonecrosis of the jaw|journal=Medical Journal of Australia|volume=182 |issue=8 |pages=417–418 |year=2005 |pmid= |doi=}}</ref> ಈ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಬಾಯಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ತರಹದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ರೋಗಿಗಳು ಓರಲ್ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ ತೆರಪಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite book |title=[[British National Formulary]] |chapter=6.6.2 Bisphosphonates |edition=54 |pages=p403 |month=September | year=2007 |publisher=[[British Medical Association]] and [[Royal Pharmaceutical Society of Great Britain]]}}</ref> ;ಟೆರಿಪ್ಯಾರತೈಡ್‌ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[ಟೆರಿಪ್ಯಾರತೈಡ್‌]] (ಫೋರ್ಟಿಯೋ, [[ಪುನರ್ಜೋಡಿಸಲಾದದ್ದು|ರೀಕಾಂಬಿನೆಂಟ್]] [[ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನು|ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನ್‌]]ನ ಅವಶೇಷ 1–34) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇದು ಪ್ಯಾರಾಥೈರಾಯ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಮೋನಿನಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸಿ ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡ ರೋಗಿಗಳ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವಂತಹ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ BMD ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರೆ ಹಲವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸುವ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗದವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು (ಈಗಾಗಲೇ ಮುರಿತಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದವರು) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಲೇಖನಿ ಮಾದರಿಯ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನ ಸಾಧನದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಟೆರಿಪ್ಯಾರತೈಡ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. (U.S.ನಲ್ಲಿ,FDAಯು ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನೂ ಹೇರಿಲ್ಲ.) ರೋಗಿಗಳು ಮೊದಲೇ ರೇಡಿಯೇಷನ್ ತೆರಪಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ [[ಪಗೆಟ್ಸ್ ರೋಗ]]ಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ಔಷಧವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು. ;ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್ ಬಾಯಿ ಮೂಲಕ [[ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್]] ಸೇವನೆ ಬದಲೀ ಮೌಖಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಉತ್ಪಾದಕರು ಇದನ್ನು "ದುಪಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮೂಳೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳು" (DABAs) ಎಂಬ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮುರಿತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Meunier PJ, Roux C, Seeman E, ''et al.'' |title=The effects of strontium ranelate on the risk of vertebral fracture in women with postmenopausal osteoporosis |journal=N. Engl. J. Med. |volume=350 |issue=5 |pages=459–68 |year=2004 |pmid=14749454 |doi=10.1056/NEJMoa022436}}</ref> ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್ ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ, ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಇದು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮತ್ತು ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬಾಯಿಯ ಮೂಲಕ 2 g ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಇದಕ್ಕೆ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವಂತಹ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಉನ್ನತ್ ಸ್ಥರದ GI ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್‌ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳಂತಹ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ,. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕರವಾದ [[ವೇನಸ್ ಥ್ರಾಂಬೋಯೆಂಬಾಲಿಸಮ್‌|ವೇನಸ್ ಥ್ರಾಂಬೋಎಂಬಾಲಿಸಮ್‌]] ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆಯಾದರೂ,<ref>{{cite journal |author=O'Donnell S, Cranney A, Wells GA, Adachi JD, Reginster JY |title=Strontium ranelate for preventing and treating postmenopausal osteoporosis |journal=Cochrane database of systematic reviews (Online) |volume= |issue=4 |pages=CD005326 |year=2006 |pmid=17054253 |doi=10.1002/14651858.CD005326.pub3}}</ref> ಅದಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಕಾರಣಗಳು ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್‌ ಖಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಈ ಔಷಧವು ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ (ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ) ಸೇವನೆ ಮಾಡಿದರೆ DXA ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳತೆಗೆ ಸಿಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಅಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜೆ‌‌ಯಲ್ಲಿರುವ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ<ref>{{cite journal |author=Reginster JY, Seeman E, De Vernejoul MC, ''et al.'' |title=Strontium ranelate reduces the risk of nonvertebral fractures in postmenopausal women with osteoporosis: treatment of peripheral osteoporosis (TROPOS) study. |journal=J Clin Endorinol Metab |volume=90 |issue= |pages=2816–22|year=2005 |pmid=15728210 |doi=10.1210/jc.2004-1774}}</ref>, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಗಾದ ರೋಗಿಗಳ ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ದೋಷ ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನೂ ಸಹ ಅಳವಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Blake GM, Fogelman I |title=The correction of BMD measurements for bone strontium content |journal=J Clin Densitom |volume=10 |issue=3 |pages=259–65 |year=2007 |pmid=17543560 |doi=10.1016/j.jocd.2007.03.102}}</ref> ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ರೆನೆಲೇಟ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಔಷಧವಾದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಜೀವಸತ್ವ ಉತ್ಪಾದಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಸಿಟ್ರೇಟ್‌ ಅನ್ನು U.S.ನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಯಾವುದೇ ವಿಧದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು ತುಂಬಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಔಷಧ ಎಂದು ಹಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ಸರ್ವಿಯರ್ ಕಂಪನಿ ರೆನಲೇಟ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ‌ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.{{fact|date=April 2008}} ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಯಾವುದೇ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವಂತಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಉದರದ ಆಮ್ಲದಲ್ಲಿ ಅಯಾನೀಕೃತವಾಗಬೇಕು. ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಕರುಳಿನ ಮೂಲಕ ರಕ್ತ ಪ್ರವಾಹದೊಳಗೆ ಸೇರುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ನಿಂದ ಆವೃತವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸೋಡಿಯಂ ಅಲೆಂಡ್ರನೇಟ್]] (ಫೋಸಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌)ನಂತಹ ಔಷಧಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಮೂಳೆಯ ಮರುಬಳಕೆಗೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸದೆ ಇನ್ನೂ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಮೂಳೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಲೆಂಡ್ರನೇಟ್‌ ಮೂಳೆಯ ಕೊರತೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು; ಜೀವಾವಧಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಮೂಳೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.{{fact|date=April 2008}} ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ-ಯುಕ್ತ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಅನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂನೊಂದಿಗೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಮ್ಯಾಗ್ನೀಸಿಯಂ ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಚಿಕಿತ್ಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು, ಆದರೆ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಸೇವಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲ. ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಖಾಲಿ ಉದರದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಂಷಿಯಂ ಸೇವಿಸಬೇಕು.{{fact|date=April 2008}} ;ಹಾರ್ಮೋನು ಬದಲಾವಣೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ತೆರಪಿ|ಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌ ಬದಲಾವಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ತೆರಪಿ)]] ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಬಳಕೆಗೆ ಬೇರೇನಾದರೂ ಕಾರಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್‌ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಋತುಬಂಧದ (ಮೆನೋಪಾಸ್‌) ನಂತರದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳಿವೆ. ಹೈಪೊಗೊನಾಡಲ್‌ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ [[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌]] ಮೂಳೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ಆದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ, ಮುರಿತಗಳ ಮೇಲೆ ಇದರ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅಥವಾ ಸಹಜ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಪುರುಷರ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದಿಲ್ಲ.<ref name="OsteoporosisMen" /> ;ಸೆಲೆಕ್ಟೀವ್‌ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರೆಸೆಪ್ಟಾರ್ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರ್ (SERM) SERM (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ ಸಮನ್ವಯಕಾರಕ) ಶರೀರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಆಯ್ದ ರೀತ್ಯಾ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವ ಔಷಧಗಳಾಗಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, [[ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ]] (BMD) ಟ್ರಬೇಕ್ಯುಲಾರ್ (ಊತಕದ ಆಸರೆ ಪಟ್ಟಿಯ) ಮೂಳೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತಹ [[ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನದಿಂದ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರಿಂದ, ಮೂಳೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕರಗುವಿಕೆಯ ಸಮತೋಲನದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. [[ರೆಲೋಕ್ಸಿಫೆನ್‌]]ನಂತಹ SERMಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೋಕ್ಲಸ್ಟ್‌‌ಗಳಿಂದಾಗುವ ಮೂಳೆ ಮರುಹೀರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮೂಳೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |author=Taranta A, Brama M, Teti A, ''et al.'' |title=The selective estrogen receptor modulator raloxifene regulates osteoclast and osteoblast activity in vitro |journal=Bone |volume=30 |issue=2 |pages=368–76 |year=2002 |month=February |pmid=11856644 |doi= 10.1016/S8756-3282(01)00685-8|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S8756328201006858}}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ SERMಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Meunier PJ, Vignot E, Garnero P, ''et al.'' |title=Treatment of postmenopausal women with osteoporosis or low bone density with raloxifene. Raloxifene Study Group |journal=Osteoporos Int |volume=10 |issue=4 |pages=330–6 |year=1999 |pmid=10692984 |doi=10.1007/s001980050236 |url=http://link.springer.de/link/service/journals/00198/bibs/9010004/90100330.htm }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಪೋಷಣೆ === ;ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ [[ಆಸಿಫಿಕೇಷನ್‌|ಮೂಳೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ,]] [[ಬೋನ್ ಹೀಲಿಂಗ್‌|ಮೂಳೆಯ ವಾಸಿಯಾಗುವಿಕೆ‌]] ಮತ್ತು ಮೂಳೆಯನ್ನು ಸದೃಢವಾಗಿಡಲು [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]]ನ ಬೆಂಬಲ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಂದು ಅಂಶವೂ ಆಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವನೆಯ ಶಿಫಾರಸು ದೇಶ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಿನ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಹುದಾದ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|US]] ಆರೋಗ್ಯ ನಿಯೋಗಗಳು ದಿನಕ್ಕೆ 1,200 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವನೆಯ ಶಿಫಾರಸ್‌ ಮಾಡಿವೆ. ಆಹಾರ ಕ್ರಮದ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೂರಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಗೊಳಿಸಲು ದಿನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ (500 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ) [[ಡೋಸ್‌ (ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಡೋಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/Bone_Health/Nutrition/default.asp | accessdate = 2008-01-28 | title = Nutrition and Bone Health | publisher = [[National Institute of Arthritis and Musculoskeletal and Skin Diseases|NIAMS]] | date = 2005-11-01 }}</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂನ ಪಾತ್ರವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಪ್ರಮಾಣವು ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. [[ಹಾಲು]] ಮತ್ತು ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇತರ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಪ್ರೊಟೀನ್‌, ಲವಣ ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವ ಸೇವನೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡುವಿಕೆ- ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಮೂಳೆಯ ಖನಿಜೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌<ref name="Harvard">{{cite web | url = http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/calcium.html | title = Calcium & Milk | publisher = Harvard School of Public Health | accessdate = 2008-01-28 | year = 2007 | archive-date = 2007-08-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070825133156/http://www.hsph.harvard.edu/nutritionsource/calcium.html | url-status = dead }}</ref> ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವನೆಯೂ ಒಂದು ಕಾರಣ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. 2007ರ [[WHO]] (ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ) ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅನ್ನು ಆಮ್ಲ ಯುಕ್ತ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌<ref>WHO/FAO/UNUಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪರ್ಟ್‌ ಕನ್ಸಲ್ಟೇಷನ್‌ ಜಂಟೀ ವರದಿ‌(2007) ''[http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_935_eng.pdf ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಅಂಡ್ ಅಮೈನೊ ಆಸಿಡ್‌ ರಿಕ್ವೈರ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಇನ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091009040846/http://whqlibdoc.who.int/trs/WHO_TRS_935_eng.pdf |date=2009-10-09 }}'', pp224-226. ISBN 978-92-4-120935-9</ref><ref>WHO/FAO/UNUತಜ್ಞರ ಎಕ್ಸ್‌ಪರ್ಟ್‌ ಕನ್ಸಲ್ಟೇಷನ್‌ ಜಂಟೀ ವರದಿ‌(2002), ''[http://www.fao.org/DOCREP/004/Y2809E/y2809e0h.htm#bm17 ಹ್ಯೂಮನ್ ವಿಟಮಿನ್ ಅಂಡ್ ಮಿನರಲ್ ರಿಕ್ವೈರ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌]'', pp166-167.</ref> ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಜೊತೆ D ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ [[ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗ|ಯಾದೃಚ್ಚಿಕ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗ]]ಗಳ [[ಮೆಟಾ-ಅನಾಲಿಸಿಸ್|ಮೆಟಾ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌]] ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ (1,200 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು) ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವ (800 IU ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ಆದರೂ ಮೂಳೆಯ ಆರೋಗ್ಯ (ಮುರಿತದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಳೆ ಕೊರೆತ)<ref name="pmid17720017">{{cite journal |author=Tang BM, Eslick GD, Nowson C, Smith C, Bensoussan A |title=Use of calcium or calcium in combination with vitamin D supplementation to prevent fractures and bone loss in people aged 50 years and older: a meta-analysis |journal=Lancet |volume=370 |issue=9588 |pages=657–66 |year=2007 |pmid=17720017 |doi=10.1016/S0140-6736(07)61342-7}}</ref> ವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾದ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದವು. ಚಿಕಿತ್ಸಾ ನಿಯಾಮಾವಳಿಗಳನ್ನು [[ಕಾಂಪ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ (ಔಷಧ)|ಅನುಸರಿಸು]]ವುದರಿಂದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ಮೆಟಾ-ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಜೊತೆಗೆ ನಡೆಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |author=Prince RL, Devine A, Dhaliwal SS, Dick IM |title=Effects of calcium supplementation on clinical fracture and bone structure: results of a 5-year, double-blind, placebo-controlled trial in elderly women |journal=Arch. Intern. Med. |volume=166 |issue=8 |pages=869–75 |year=2006 |pmid=16636212 |doi=10.1001/archinte.166.8.869}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೂರಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ [[ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ಲಿಪೊಪ್ರೋಟೀನ್‌]] (HDL, "ಒಳ್ಳೆಯ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್‌") ಬಗೆಗಿನ ಮುಂಚಿನ ವರದಿಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್‌|ನ್ಯೂಜಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ, 1471 ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ [[ಮಾಕೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್‌ ಸಾವು|ಮಯೊಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಇನ್ಫಾರ್ಕ್ಷನ್‌ (ಹೃದಯಾಘಾತ)]] ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳದ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಸಾರಿತು. ಇದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದಲ್ಲಿ, (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುರಿತದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ) ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೂರೈಕೆಯು ಒಳ್ಳೆಯದಕ್ಕಿಂತ ಹಾನಿಕಾರಕವೇ ಆಗಬಹುದು.<ref name="pmid18198394">{{cite journal |author=Bolland MJ, Barber PA, Doughty RN, ''et al.'' |title=Vascular events in healthy older women receiving calcium supplementation: randomised controlled trial |journal=BMJ |volume= 336|issue= | pages = 262|year=2008 |pmid=18198394 |doi=10.1136/bmj.39440.525752.BE}}</ref> ;D ಜೀವಸತ್ವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[D ಜೀವಸತ್ವ]] ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ವೃದ್ಧರಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ.<ref name="pmid17720017" /><ref>{{cite journal |author=Bischoff-Ferrari HA, Willett WC, Wong JB, Giovannucci E, Dietrich T, Dawson-Hughes B |title=Fracture prevention with vitamin D supplementation: a meta-analysis of randomized controlled trials |journal=JAMA |volume=293 |issue=18 |pages=2257–64 |year=2005 |pmid=15886381 |doi=10.1001/jama.293.18.2257}}</ref> ಆದರೂ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು D ಜೀವಸತ್ವದಿಂದ ಮೂಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆ 1% ಹೆಚ್ಚಾದರೂ ಸೊಂಟ ಮುರಿತವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಕಲ್ಲು|ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು]]ಗಳಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ 17% ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{cite journal |author=Jackson RD, LaCroix AZ, Gass M, ''et al.'' |title=Calcium plus vitamin D supplementation and the risk of fractures |journal=N. Engl. J. Med. |volume=354 |issue=7 |pages=669–83 |year=2006 |pmid=16481635 |doi=10.1056/NEJMoa055218}}</ref> ಎಂದು [[ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿ|ವಿಮೆನ್ಸ್‌ ಹೆಲ್ತ್ ಇನಿಷಿಯೆಟಿವ್‌]] ಅಧ್ಯಯನವು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದೆ. === ವ್ಯಾಯಾಮ === ಎರೊಬಿಕ್ಸ್‌, ಭಾರ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ರೋಧಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಋತುಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ BMDಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೇಳಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Bonaiuti D, Shea B, Iovine R, ''et al.'' |title=Exercise for preventing and treating osteoporosis in postmenopausal women |journal=Cochrane database of systematic reviews (Online) |volume= |issue=3 |pages=CD000333 |year=2002 |pmid=12137611| doi = 10.1002/14651858.CD000333}}</ref> BMD ಮತ್ತು ಮೂಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಇತರೆ ಆಧಾರಲಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಯಾವ ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಅತಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲು ಹಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕಾಲ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಜಿಗಿಯುವ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಸಹಜ ಋತುಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ BMDಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕ್ಸಿಮಲ್‌ (ಸಮೀಪಸ್ಥ) [[ಟಿಬಿಯ|ಟಿಬಿಯ (ಮೊಳಕಾಲು ಮೂಳೆ)]]<ref>{{cite journal |author=Cheng S, Sipilä S, Taaffe DR, Puolakka J, Suominen H |title=Change in bone mass distribution induced by hormone replacement therapy and high-impact physical exercise in post-menopausal women |journal=Bone |volume=31 |issue=1 |pages=126–35 |year=2002 |pmid=12110425| doi = 10.1016/S8756-3282(02)00794-9}}</ref> ದಲ್ಲಿ [[ಜಡತ್ವದ ಅವಧಿ]]ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಟ್ರೆಡ್‌ಮಿಲ್‌ ನಡಿಗೆ, ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್‌ ತರಬೇತಿ, ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುವುದು, ಜಿಗಿಯುವುದು, ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೆನಿಕ್‌ ಋತುಬಂಧಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ L2-L4 BMDಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.<ref>{{cite journal |author=Chien MY, Wu YT, Hsu AT, Yang RS, Lai JS |title=Efficacy of a 24-week aerobic exercise program for osteopenic postmenopausal women |journal=Calcif. Tissue Int. |volume=67 |issue=6 |pages=443–8 |year=2000 |pmid=11289692| doi = 10.1007/s002230001180}}</ref><ref>{{cite journal |author=Iwamoto J, Takeda T, Ichimura S |title=Effect of exercise training and detraining on bone mineral density in postmenopausal women with osteoporosis |journal=Journal of orthopaedic science : official journal of the Japanese Orthopaedic Association |volume=6 |issue=2 |pages=128–32 |year=2001 |pmid=11484097 |doi=10.1007/s007760100059 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Kemmler W, Engelke K, Weineck J, Hensen J, Kalender WA |title=The Erlangen Fitness Osteoporosis Prevention Study: a controlled exercise trial in early postmenopausal women with low bone density-first-year results |journal=Archives of physical medicine and rehabilitation |volume=84 |issue=5 |pages=673–82 |year=2003 |pmid=12736880 |doi=}}</ref> ಶಕ್ತಿ ತರಬೇತಿಯು ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊರದೆಗೆಯಿತು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಡಿಸ್ಟಾಲ್‌]] [[ರೇಡಿಯಸ್‌ (ಮೂಳೆ)|ರೇಡಿಯಸ್‌]] ಮತ್ತು ಸೊಂಟದ BMDಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite journal |author=Kerr D, Morton A, Dick I, Prince R |title=Exercise effects on bone mass in postmenopausal women are site-specific and load-dependent |journal=J. Bone Miner. Res. |volume=11 |issue=2 |pages=218–25 |year=1996 |pmid=8822346 |doi=}}</ref> ವ್ಯಾಯಾಮದ ಜೊತೆಗೆ, [[ಹಾರ್ಮೋನು ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ತೆರಪಿ]] (HRT) ಸೇರಿ ಇತರೆ ಔಷಧ-ಪ್ರಭಾವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು (HRT ಒಂದೇ ಕಾರಣವಾಗದೆ) ಇತರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೂ BMDಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="Villareal2003">{{cite journal|author=Villareal DT, Binder EF, Yarasheski KE, et al.|title=Effects of exercise training added to ongoing hormone replacement therapy on bone mineral density in frail elderly women|journal=J Am Geriatr Soc|year=2003|volume=51|issue=7|pages=985–90|pmid=12834519 | doi = 10.1046/j.1365-2389.2003.51312.x}}</ref> BMD ಹೆಚ್ಚಳದ ಜೊತೆಗೆ, ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲಗಳೇನೆಂದರೆ, ಸಮತೋಲನ, ನಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಬೀಳುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿತ.<ref name="Mayo2005">{{cite journal|author=Sinaki M, Brey RH, Hughes CA, Larson DR, Kaufman KR|title=Significant reduction in risk of falls and back pain in osteoporotic-kyphotic women through a Spinal Proprioceptive Extension Exercise Dynamic (SPEED) program|journal=Mayo Clin Proc|year=2005|volume=80|issue=7|pages=849–55|pmid=16007888|doi=10.4065/80.7.849}}</ref> == ಪೂರ್ವಸೂಚನೆ (ಪ್ರಾಗ್ನೋಸೀಸ್‌) == {| class="wikitable sortable " align="right" |+ ಪ್ರತಿ 1000 ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ-ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳು<td><ref name="pmid17846439">{{cite journal |author=Cranney A, Jamal SA, Tsang JF, Josse RG, Leslie WD |title=Low bone mineral density and fracture burden in postmenopausal women |journal=CMAJ |volume=177 |issue=6 |pages=575–80 |year=2007 |pmid=17846439 |doi=10.1503/cmaj.070234}}</ref></td> ! WHO ವರ್ಗ ! ವಯಸ್ಸು 50-64 | | ಒಟ್ಟಾರೆ |- | ಸಾಮಾನ್ಯ | 5.3 | 9.4 | 6.6 |- | [[ಆಸ್ಟಿಯೋಪೀನಿಯ]] | 11.4 | 19.6 | 15.7 |- | ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ | 22.4 | 46.6 | 40.6 |} ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುವ ಉಲ್ಬಣಗಳಿಂದ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೂ, ''ರೋಗದ ಕಾರಣ'' ದ ಬದಲಿಗೆ ರೋಗದ ''ಜೊತೆಗೇ'' ಅವರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು [[ಡೀಪ್ ವೇನಸ್ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್‌|ಡೀಪ್ ವೇನಸ್ ಥ್ರಾಂಬೋಸಿಸ್‌ (ಗಾಢವಾದ ಸಿರೆಯ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆ)]] ಮತ್ತು/ಅಥವಾ [[ಪಲ್ಮನರಿ ಎಂಬಾಲಿಸಮ್‌|ಪಲ್ಮನರಿ ಎಂಬಾಲಿಸಮ್‌ (ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಧಮನಿರೋಧ)]], [[ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ|ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ (ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಉರಿಯೂತವುಂಟಾಗುವ ವ್ಯಾಧಿ)]]ದಂತಹ ಹಲವು ಉಲ್ಬಣಗಳು ಸಂಭವಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಸೊಂಟ ಮುರಿತದ ನಂತರದ 6-ತಿಂಗಳಿನ ಮರ್ತ್ಯತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 13.5% ಇದೆ. ಸೊಂಟ ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲಿ (ಗಮನಾರ್ಹ) 13%ರಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಸೊಂಟ ಮುರಿದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಚಲನಶೀಲತೆ ಗಳಿಸಲು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಹಾಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Hannan EL, Magaziner J, Wang JJ, ''et al.'' |title=Mortality and locomotion 6 months after hospitalization for hip fracture: risk factors and risk-adjusted hospital outcomes |journal=JAMA |volume=285 |issue=21 |pages=2736–42 |year=2001 |pmid=11386929| doi = 10.1001/jama.285.21.2736}}</ref> ಮರ್ತ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳು ನರಗಳ ಊತಕದಿಂದ, ಸಹಿಸಲಾಗದಂತಹ ತೀವ್ರ ದೀರ್ಘ ಸಮಯದ ನೋವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಕುರೂಪತೆಯೂ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಅಪರೂಪವಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಕಡೆ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳು ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಡುಬ್ಬ ([[ಕಿಫೋಸಿಸ್‌]]) ವಾಗಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗುವ ಆಂತರಿಕ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವು ಉಸಿರಾಟಕ್ಕೆ ತೊಡಕುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು. ಸಾವು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಉಲ್ಬಣಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತಗಳು ಆರೋಗ್ಯ-ಸಂಬಂಧಿತ [[ಜೀವನ ಮಟ್ಟ|ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Brenneman SK, Barrett-Connor E, Sajjan S, Markson LE, Siris ES |title=Impact of recent fracture on health-related quality of life in postmenopausal women |journal=J. Bone Miner. Res. |volume=21 |issue=6 |pages=809–16 |year=2006 |pmid=16753011 |doi=10.1359/jbmr.060301}}</ref> == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:L1 2 vertebral fracture.jpg|right|thumb|ಲ್ಯಾಟರಲ್ ತೋರಾಕೊ-ಲುಂಬರ್ ಸ್ಪೈನ್ X-ರೇ ಅನೇಕ ವೆಡ್ಜ್‌ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ]] 50ರ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಜನ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್ ಇದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{Fact|date=September 2007}} ಇದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ, ಸೊಂಟದ (ಲಂಬರ್‌) [[ಕಶೇರುಕಗಳು|ವರ್ಟಿಬ್ರೆ (ಹುರಿ)]], [[ಸೊಂಟ]] ಮತ್ತು ಮಣಿಕಟ್ಟು ಮುರಿತದ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿರುಕುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. === ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳು === {{main|hip fractures}} ಸೊಂಟ ಮುರಿತಗಳು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ನ ಅತಿ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ 250,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೊಂಟ ಮುರಿತ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="RiggsEtAl2005">{{cite journal | pmid = 8573428 | title = The worldwide problem of osteoporosis: insights afforded by epidemiology. | author = Riggs, B.L.; Melton, Lj 3.r.d. | year = 2005 | journal = Bone }}</ref> 50 ವರ್ಷದ ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳಿಗೆ [[ಫೀಮರ್‌|ಫೀಮರ್‌ (ತೊಡೆಯೆಲುಬು)]] ಮುರಿತದ ಅಪಾಯ 17.5%ರಷ್ಟಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷ-ಮಹಿಳೆಯರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಸೊಂಟ ಮುರಿತದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಆರನೆಯದಿಂದ ಒಂಬತ್ತನೆಯವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ದಶಕದಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ, 80 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವಯಸ್ಸಿನ ಪುರುಷ-ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಸಂಭವವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref name="Merkepid" /> === ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮುರಿತಗಳು === 50 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 35-50%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಬೆನ್ನು ಮೂಳೆ ಮುರಿತ ಸಂಭವಿಸಿದ್ದುಂಟು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 700,000 ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ. ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, 68.8 ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಅಧ್ಯಯನದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ 324 ಜನರು ಒಮ್ಮೆ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು. 18.2%ರಷ್ಟು ಜನರು (ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ) ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು; ಆದರೆ, ಮುಂಚೆಯೇ ಒಮ್ಮೆ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯವು 41.4%ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite journal | author = Cauley JA, Hochberg MC, Lui LY ''et al.'' | year=2007 | title=Long-term Risk of Incident Vertebral Fractures |journal = JAMA |volume =298|pages=2761–2767|doi= 10.1001/jama.298.23.2761 | pmid=18165669}}</ref> === ಮಣಿಕಟ್ಟು === ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ 250,000 [[ಡಿಸ್ಟಾಲ್‌ ರೇಡಿಯಸ್‌ ಮುರಿತ|ಮಣಿಕಟ್ಟು ಮುರಿತಗಳ]] ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="RiggsEtAl2005" /> ಮಣಿಕಟ್ಟು ಮುರಿತಗಳು ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೊರೆಟಿಕ್‌ ಮುರಿತವಾಗಿದೆ. ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಸ್‌ ಫ್ರ್ಯಾಕ್ಚರ್‌ ಸಂಭವಿಸುವ ಜೀವಾವಧಿ ಅಪಾಯವು ಸುಮಾರು 16%ರಷ್ಟಿದೆ. ತಮ್ಮ 70ನೆಯ ವಯಸ್ಸು ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 20%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಕನಿಷ್ಠ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಮಣಿಕಟ್ಟು ಮುರಿತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.<ref name="Merkepid">{{cite web |url=http://www.merckmedicus.com/pp/us/hcp/diseasemodules/osteoporosis/epidemiology.jsp |title=MerckMedicus Modules: Osteoporosis - Epidemiology |accessdate=2008-06-13 |publisher=Merck & Co., Inc |archive-date=2007-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071228030929/http://www.merckmedicus.com/pp/us/hcp/diseasemodules/osteoporosis/epidemiology.jsp |url-status=dead }}</ref> === ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳ ಬಿರುಕುಗಳು === ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಕ, ಅಂದರೆ ಮುವತ್ತೈದ್ದು ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಪುರುಷರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ನ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಚಟುಚಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಈ ಮೂಳೆ ಮುರಿತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಾಟರ್‌-ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ ಅಥವಾ ಜೆಟ್‌ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ ಮಾಡುವಾಗ ಬಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಕೆಲುಬಿನ ಮುರಿತ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಆದರೂ, ಮುರಿತದ ಪತ್ತೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಅ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಡೀರಾನ್‌ ಮಟ್ಟಗಳ ಶೀಘ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರಬಹುದೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. == ನಿಯಂತ್ರಣ == ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಒಂದು. ಆದರೂ, ಔಷಧಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿ, ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಆರ್ಥೆಸೆಸ್‌ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಫಾಲ್ ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್|ಬೀಳದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ]]ವಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಉಲ್ಬಣಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಜೀವನ ಶೈಲಿ === ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಸಹ ತಡೆಯಬಹುದು. [[ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆ]] ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯ|ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌]] ಸೇವನೆಯು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಧೂಮಪಾನದ ಚಟದ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‌ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{fact|date=February 2008}} ;ವ್ಯಾಯಾಮ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಳೆ ಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಯು ಮೂಳೆಯ ಅವನತಿಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ವಾರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ, ಗರಿಷ್ಠ ಯತ್ನದ 70-90%ರಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಓಟ (ಜಾಗಿಂಗ್‌), ಕಾಲ್ನಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುವ ಕಸರತ್ತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ 1,500 ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇವನೆಯು, 9 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಂಬರ್‌ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು 5% ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೋಪೀನಿಯ ಅಥವಾ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಮುರಿತದ ಸಂಭವವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅವರ ವ್ಯಾಯಾಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕು.<ref name="pmid3259410">{{cite journal |author=Dalsky GP, Stocke KS, Ehsani AA, Slatopolsky E, Lee WC, Birge SJ |title=Weight-bearing exercise training and lumbar bone mineral content in postmenopausal women |journal=Ann. Intern. Med. |volume=108 |issue=6 |pages=824–8 |year=1988 |pmid=3259410 |doi=}}</ref> ;ಪೋಷಣೆ ಸರಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ]] ಮತ್ತು [[D ಜೀವಸತ್ವ]] ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರ ಪಥ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ಗೆ ಈಡಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌]] ಬಳಕೆ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[D ಜೀವಸತ್ವ]] ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಪೂರಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]]ಗಳ ರೋಗದಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾರಾಕ್ಯಾಲ್ಸಿಟಾಲ್‌ (ಅಥವಾ 1,25-ಡೈಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಕೋಲೆಕ್ಯಾಸಿಫೆರಾಲ್‌ ಅಥವಾ [[calcitriol|ಕ್ಯಾಸಿಟ್ರಿಯಾಲ್‌]] - ಇದು D ಜೀವಸತ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾದ ರೂಪ) ಸೇರಿದಂತೆ, D ಜೀವಸತ್ವದ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡವು D ಜೀವಸತ್ವದ ಶೇಖರಿತ ರೂಪವಾದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಡಯಾಲ್‌ (25-ಡೈಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಕೋಲೆಕ್ಯಾಸಿಫೆರಾಲ್‌) ನಿಂದ [[ಕ್ಯಾಸಿಟ್ರಿಯಾಲ್‌]] ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗದು. ಹೆಚ್ಚು [[ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌|ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರಕ್ರಮ]] ಸೇವನೆಯು [[ಮೂತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿ, ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Feskanich D, Willett WC, Stampfer MJ, Colditz GA |title=Protein consumption and bone fractures in women |journal=Am. J. Epidemiol. |volume=143 |issue=5 |pages=472–9 |year=1996 |pmid=8610662 |doi=}}</ref> ಇತರೆ ತನಿಖೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಸೇವನೆಯು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೀರುವಿಕೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ತೊಡಕನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ನ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಕ್ರಮದ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಮಧ್ಯಂತರ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸಿಲ್ಲ.<ref name="pmid12936953">{{cite journal |author=Kerstetter JE, O'Brien KO, Insogna KL |title=Dietary protein, calcium metabolism, and skeletal homeostasis revisited |journal=Am. J. Clin. Nutr. |volume=78 |issue=3 Suppl |pages=584S–592S |year=2003 |pmid=12936953 |doi=}}</ref> === ಔಷಧ === ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ [[ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೋನೇಟ್‌]] ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಇತರೆ ಔಷಧಿಗಳ ಪೈಕಿ [[ರೆಲೋಕ್ಸಿಫೆನ್‌]] ಎಂಬ ಒಂದು [[ಸೆಲೆಕ್ಟೀವ್‌ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ಗ್ರಾಹಕ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರ್|ಸೆಲೆಕ್ಟೀವ್ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರೆಸೆಪ್ಟಾರ್ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರ್]] (SERM) ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ತಡೆಗಟ್ಟಲು [[ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್ ರಿಪ್ಲೇಸ್ಮೆಂಟ್ ತೆರಪಿ]] ಒಳ್ಳೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ತೀರಾ ಅನಿವಾರ್ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುವುದು. ಋತುಬಂಧದ (ಮೆನೋಪಾಸ್‌) ನಂತರದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಈಸ್ಟ್ರೊಜೆನ್‌ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬೇಕೇ ಬೇಡವೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳಿವೆ. ಹೈಪೊಗೊನಾಡಲ್‌ ಪುರುಷರ ಮೂಳೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಇರುವುದನ್ನು [[ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌]] ತೋರಿಸಿದೆ, ಆದರೆ 2008ರಲ್ಲಿ, ಮುರಿತಗಳ ಮೇಲೆ ಇದರ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಅಥವಾ ಸಹಜ ಟೆಸ್ಟೋಸ್ಟೀರಾನ್‌ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುರುಷರ ಮೇಲೆ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆದಿಲ್ಲ.<ref name="OsteoporosisMen" /> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಆಷ್ಲಿ ಕೂಪರ್‌]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂಳೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ವಯಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಮೂಳೆ ಮುರಿತದ ಅಪಾಯಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು, ಹಾಗೂ "ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌" ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಕೀರ್ತಿಯು [[ಜೀನ್‌ ಲೋಬ್‌ಸ್ಟಿಯನ್‌]] ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ವೈದ್ಯನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref>ಲೋಬ್‌ಸ್ಟಿಯನ್‌ JGCFM. ''ಲೆರ್‌ಬುಷ್‌ ದೆರ್‌ ಪೆತೋಲಜಿಷಿಯನ್ ಅನಟೊಮಿಯೆ.'' ಸ್ಟಟ್‌ಗರ್ಡ್‌: Bd II, 1835.</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮೆನೇಪಾಸ್‌ ನಂತರದ ಹಂತಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾದ ಎಂಡೋಕ್ರೇನಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ [[ಫುಲ್ಲೆರ್ ಅಲ್‌ಬ್ರೈಟ್‌]] ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal | author=Albright F, Bloomberg E, Smith PH |year=1940 |month= |title= Postmenopausal osteoporosis |journal=Trans. Assoc. Am. Physicians. |volume=55 |pages=298–305}}</ref> ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಬಿಸ್‌ಫಾಸ್ಪೊನೇಟ್‌ಗಳನ್ನು 1960ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author=Patlak M |title=Bone builders: the discoveries behind preventing and treating osteoporosis |journal=Faseb J. |volume=15 |issue=10 |pages=1677E–E |year=2001 |pmid=11481214 |doi= 10.1096/fj.15.10.1677e}}</ref> == ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == 1986ರಂದು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] [[ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಸಂಸ್ಥೆ|ಚಾರಿಟಿ]]ಯು ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ತಪಾಸಣೆ, ನಿಯಂತ್ರಣ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿ [[ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ|ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.<ref>[http://www.nos.org.uk/NetCommunity/Page.aspx?pid=223&amp;srcid=183 "ಎಬೌಟ್ ಅಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120140958/http://www.nos.org.uk/netcommunity/page.aspx?pid=223&srcid=183 |date=2011-01-20 }}, ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ.</ref><ref name="Medical News Today">[http://www.medicalnewstoday.com/articles/100809.php "ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು £3 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, UK"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103215443/http://www.medicalnewstoday.com/articles/100809.php |date=2009-01-03 }}, [[ಮೆಡಿಕಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ಟುಡೇ]], 17 ಮಾರ್ಚ್‌ 2008.</ref> '''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌''' (ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು USAಯ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, D.C.ಯಲ್ಲಿ ಇದೆ) ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಮುರಿತಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಮೂಳೆಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ಗೆ ತುತ್ತಾದವರ ಜೀವನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸಮರ್ಥನೆ, ಜನರು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. [http://www.nof.org http://www.nof.org] '''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್ (IOF)''' (ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ನೆಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದೆ), ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೊಸೈಟಿಗಳು, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರು, ಮೂಳೆ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಹಾಗೂ ರೋಗಿಯ ನಡುವೆ ನಡುವೆ ಜಾಗತಿಕ ಕೊಂಡಿಯಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. [http://www.iofbonehealth.org http://www.iofbonehealth.org] '''ಆರ್ಥೋಪೆಡಿಕ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಸೊಸೈಟಿ''' (ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು USAಯ ರೋಸ್‍ಮೌಂಟ್‌, ILನಲ್ಲಿ ಇದೆ) ಸಂಶೋಧನಾ ಹಾಗೂ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಸೊಸೈಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ಸಂಶೋಧನೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದೆ. [http://www.ors.org http://www.ors.org] == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == * [[ಬೆನ್ನು ನೋವು]] * [[ಬೋನ್ ಸೀಕರ್‌]] * [[ಹಿಪ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟರ್‌]] * [[ಡೆಂಟಲ್ X-ರೇ]] * [[ಆಸ್ಟಿಯೋಪೆಟ್ರಸಿಸ್‌]] * [[ಆಸ್ಟಿಯೋಇಮ್ಯೂನಾಲಜಿ]] * ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ [[ಓವರ್‌ರಿಯಾಕ್ಟಿಮೈಜ್ಡ್‌ ಇಲಿ|ಓವರ್‌ರಿಯಕ್ಟಿಮೈಜ್ಡ್‌ ಇಲಿ]]ಯ ಮಾದರಿ * [[ಆಕಾಶಯಾನ‌ ಆಸ್ಟಿಯೋಪೀನಿಯ]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Musculoskeletal_Disorders/Osteoporosis/}} * [http://osteoed.org/tools.php ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಾಧನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628164221/http://osteoed.org/tools.php |date=2009-06-28 }} * [http://www.who.int/nutrition/topics/5_population_nutrient/en/index25.html ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ, ಪೋಷಣೆ ಹಾಗೂ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090731001915/http://www.who.int/nutrition/topics/5_population_nutrient/en/index25.html |date=2009-07-31 }} [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಮಿತಿ (FAO).|ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಮಿತಿ]] (2003) * [http://www.surgeongeneral.gov/library/bonehealth/ ಬೋನ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌: ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029221954/http://www.surgeongeneral.gov/library/bonehealth/ |date=2009-10-29 }} U.S.ನ [[ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌|ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌‌]]ನಿಂದ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರ್ಜನ್ ಜನರಲ್‌ರ ವರದಿ * [http://www.iofbonehealth.org ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಶನ್] * [http://www.nof.org NOF.org] [[ದಿ ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌|ದಿ ನ್ಯಾಷಿನಲ್ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌]] * [http://www.niams.nih.gov/Health_Info/Bone/ The NIH ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಳೆ ರೋಗಗಳು ~ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ] * [http://www.nos.org.uk NOS.org.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828105811/http://nos.org.uk/ |date=2008-08-28 }} [[ನ್ಯಾಷಿನಲ್‌ ಆಸ್ಟಿಯೊಪೊರೋಸಿಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]] (UK) {{Osteochondropathy}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಯಸ್ಸನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಬರುವ ರೋಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತಃಸ್ರಾವಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಅಸ್ಥಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಧಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] m11c4mlxps0lwbmdvvvynixh6ju4lnm 0 22508 1377033 1339391 2026-07-23T03:36:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377033 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name = Elvis Presley |Img =Elvis_Presley_promoting_Jailhouse_Rock.jpg |Img_capt = Publicity photo for ''[[Jailhouse Rock (1957 film)|Jailhouse Rock]]'' (1957) |Img_alt=A young man dancing, swiveling his hips. He has dark hair, short and slicked up a bit. He wears an unbuttoned band-collared jacket over a shirt with bold black-and-white horizontal stripes. Behind him, on either side, are a pair of barred frames, like prison doors. |Background = solo_singer |Birth_name = Elvis Aaron Presley |Alias = |Height = {{Height|feet=6}} |Spouse = [[Priscilla Presley]] (1967–1973) |Born = {{birth date|1935|1|8}}<br /><small>[[Tupelo, Mississippi|Tupelo]], [[Mississippi]], <br />[[United States]]</small> |Died = {{Death date and age|mf=yes|1977|08|16|1935|01|08}}<br /><small>[[Memphis, Tennessee|Memphis]], [[Tennessee]],<br />[[United States]]</small> |Genre = [[Rock and roll]], [[pop music|pop]], [[rockabilly]], [[country music|country]], [[blues]], [[gospel music|gospel]], [[rhythm and blues|R&B]] |Associated_acts = The Blue Moon Boys, [[The Jordanaires]] |Occupation = Musician, actor, U.S. Army sergeant |Instrument = Vocals, guitar, piano |Years_active = 1954–1977 |Label = [[Sun Records|Sun]], [[RCA Records|RCA Victor]] |URL = [http://www.Elvis.com www.elvis.com] |Notable instruments= [[Martin D-18]] }} '''ಎಲ್ವಿಸ್ ಆರನ್''' (ಅಥವಾ '''ಅರನ್''' {{fn|a}}) '''ಪ್ರೀಸ್ಲಿ''' (ಜನವರಿ 8, 1935 - ಆಗಸ್ಟ್ 16, 1977)ಯು [[ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಓರ್ವ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ನಟ ಆಗಿದ್ದನು. [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕತೆಯ ಮೂರ್ತಿರೂಪ]]ವೇ ಆಗಿದ್ದ ಈತ '''ಎಲ್ವಿಸ್ ''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜನಜನಿತರಾದನು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [["ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್"]] ಅಥವಾ, ಸರಳವಾಗಿ "ದ ಕಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಮಿಸಿಸಿಪಿಯ ಟ್ಯುಪೆಲೋ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತನ್ನ 13ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕುಡುಂಬದೊಡನೆ [[ಟೆನ್ನಿಸ್ಸೀಯ ಮೆಂಫಿಸ್]] ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದನು. 1954ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಸನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] ಕಂಪನಿಯ ಮಾಲಿಕರಾದ [[ಸ್ಯಾಮ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್]][[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಗೀತ]]ದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಾಗಿ ಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಆತನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ಫಿಲಿಪ್ ತನ್ನ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡನು. ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ [[ಸ್ಕಾಟೀ ಮೂರ್]] ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಸ್ ವಾದಕ [[ಬಿಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್]] ರೊಡನೆ ಸೇರಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗವುಳ್ಳ, [[ತಾಳ-ಹಿನ್ನೆಲೆ]]ಯಾಧಾರಿತ [[ಜನಪದ]],[[ರಿದಮ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್]] ವಿಧಗಳು ಮೇಳೈಸಿದಂತಹ [[ರಾಕೆಬಿಲಿ]] ಸಂಗೀತಶೈಲಿಯ ಹರಿಕಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ. [[RCA ವಿಕ್ಟರ್]] ಕಂಪನಿಯು [[ಕರ್ನಲ್ ಟಾಮ್ ಪಾರ್ಕರ್]] ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೂಲಕ ಈ ಗುಂಪಿನ ಗುತ್ತಿಗೆ ಹಿಡಿಯಿತು, ಪಾರ್ಕರ್ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕನಾಗಿ ಎರಡು ದಶಕಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಜೊತೆಗೂಡಿದ್ದನು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮೊದಲ ಸಿಂಗಲ್ (ಒಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹಾಡಿರುವ ತಟ್ಟೆ) "[[ಹಾರ್ಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಟೆಲ್]]" 1956 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯ ಯಶ ಗಳಿಸಿತು. ಆಗತಾನೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್]] ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ ಹಲವಾರು ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ'ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವ ಮೂಲಕವೂ ಜನಪ್ರಿಯನಾದನು. ಈತ ಹಲವಾರು ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮೂಲದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ತುಂಬುವಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದೆ ಕೈ ಆದುದಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಬಿಡುಬೇಸಾದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಾತ್ಮಕತೆ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದನು. ನವೆಂಬರ್ 1956ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ''[[ಲವ್ ಮಿ ಟೆಂಡರ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟನು. 1958ರಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ತನ್ನ ಸಂಗೀತಜೀವನವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿ ವಾಣಿಜ್ಯರೀತ್ಯಾ ಫಲಕಾರಿಯಾದ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಜನತೆಗೆ ನೀಡಿದನು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡದ ಈತ, ಪಾರ್ಕರ್ ನ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದರಲ್ಲಿಯೂ, ಗಾಯನದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಅವು ಯಾವುವೂ ಅವನಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯಶ ತರಲಿಲ್ಲ. ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನೀಡುವ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 7 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಎಂದರೆ 1968ರಲ್ಲಿ, ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ, ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗಳಿಸಿದ [[ಕಂಬ್ಯಾಕ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸ್ಪೆಷಲ್]] ಮೂಲಕ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ [[ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್]] ಕನ್ಸರ್ಟ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಲಾಭದಾಯಕ ಗಾಯನ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನೂ ಕೈಗೊಂಡರು. 1973ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಟಿಲೈಟ್ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ''[[ಅಲೋಹ ಫ್ರಂ ಹವಾಯಿ]] '' ಎಂಬ ಗಾಯನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 1.5 ಬಿಲಿಯನ್ ಜನರು ವೀಕ್ಷಿಸುದರು. ಒಬ್ಬ ರಂಜಕ ನೀಡಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನೇರಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಮಂದಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ವಿಶ್ವದಾಖಲೆಯಾಯಿತು.<ref>ವಿಕ್ಟರ್ 2008, ಪುಟ 10.</ref> ಸೂಚಿತ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಹಳವೇ ಸೇವಿಸಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈತನ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಟ್ಟು 1977ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ 42ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ನಿಧನನಾದನು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಯ ಕುರುಹಾಗಿದ್ದಂತಹವರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಪ್ರಮುಖನಾಗಿದ್ದನು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ವಿವಿಧ ಗಾಯನ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ಕಂಟ್ರಿ (ಜನಪದ), [[ಪಾಪ್]], [[ಬಲ್ಲಾಡ್]], [[ಗಾಸ್ಪೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೂಸ್]] ಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ ಅಪಾರ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ ಈತನ ಕಂಠಸಿರಿ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈತನ ಗಾಯನಮುದ್ರಕಿಗಳೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳು ಕ್ರಯವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web| author = Keene, Nick| title = For the Billionth and the Last Time| publisher = Elvis Australia| date = 2008-04-10| url = http://www.elvis.com.au/presley/one_billion_record_sales.shtml| accessdate = 2009-12-26| archive-date = 2014-04-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20140411113131/http://www.elvis.com.au/presley/one_billion_record_sales.shtml| url-status = dead}}ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ{{cite web|author=Roger Semon and Ernst Mikael Jørgensen|title=Is Elvis the Biggest Selling Recording Artist?|publisher=Elvis.com|date=2001-02-12|url=http://www.elvis.com/news/full_story.asp?id=131|accessdate=2009-12-26}}</ref><ref name="TimeJR">{{cite web| author = Reaves, Jessica| title = Person of the Week: Elvis Presley| work = Time| date = 2002-08-15| url = http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,337778,00.html| accessdate = 2009-12-26| archive-date = 2011-09-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20110917013439/http://www.time.com/time/nation/article/0,8599,337778,00.html| url-status = dead}}</ref><ref name="AP">{{cite web|author=Collins, Dan| title = How Big Was The King?| publisher=CBS News/Associated Press| date = 2002-08-07| url =http://www.cbsnews.com/stories/2002/08/07/entertainment/main517851.shtml|accessdate=2009-12-27 }}</ref> [[ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಅವಾರ್ಡ್]] ಗೆ 14 ಬಾರಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದುದಲ್ಲದೆ [[ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಅಚೀವ್ ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನೂ ತನ್ನ 36ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪಡೆದನು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಹೆಸರು 4 ಮ್ಯೂಸಿಕ್ [[ಹಾಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಿದೆ. {{TOC limit|3}} == ಇತಿಹಾಸ == === 1935–53: ಮೊದಲ ದಿನಗಳು === ==== ಟ್ಯುಪೆಲೋದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ==== [[ಚಿತ್ರ:Elvis' birthplace Tupelo, MS 2007.jpg|thumb|right|alt=Present-day photograph of a whitewashed house, about 15 feet wide. Four bannistered steps in the foreground lead up to a roofed porch that holds a swing wide enough for two. The front of the house has a door and a single paned window. The visible side of the house, about 30 feet long, has two paned windows.|ಟ್ಯುಪೆಲ್ಲೋ, ಮಿಸಿಸಿಪಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ.]] ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಜನವರಿ 8, 1935ರಂದು [[ಮಿಸಿಸಿಪಿಯ ಟ್ಯುಪೆಲೋ]]ದಲ್ಲಿ ವೆರ್ನನ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಡಿಸ್ ಲವ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯವರ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸದನು. ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳುಳ್ಳ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಜನನ ಕಾಲಕ್ಕೆಂದೇ ಈತನ ತಂದೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ '[[ಷಾಟ್ ಗನ್ ಹೌಸ್]]' ನಲ್ಲಿ ಇವನ ಅವಳಿ ಸೋದರನಾದ ಜೆಸ್ಸೆ ಗ್ಯಾರನ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಎಲ್ವಿಸ್ ಗಿಂತಲೂ 35 ನಿಮಿಷ ಮುಂಚೆ ಹುಟ್ಟುವಾಗಲೇ ತೀರಿಕೊಂಡನು. ಒಬ್ಬನೇ ಮಗನಾದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅಚ್ಚಹಮೆಚ್ಚಾಗಿ, ತಾಯಿಯೊಡನಂತೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಗಾಢವಾದ ಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕುಟುಂಬವು [[ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಆಫ್ ಗಾಡ್]] ಚರ್ಚ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾಗ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಗಾಯನದತ್ತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಒಲವು ಮೂಡಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 13-14.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಪೂರ್ವಜರು ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್ -ಐರಿಷ್]] ನವರಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಕೆಲವರು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ನಾರ್ಮನ್ನ]]ರೂ ಇದ್ದರು. ಗ್ಲ್ಯಾಡಿಯ ಪೂರ್ವಜರಲ್ಲೊಬ್ಬರು [[ಚೆರೋಕೀ]] ಯೂ ಇದ್ದು, ಕುಟುಂಬದವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಆಕೆಯ ಮುತ್ತಜ್ಜಿಯೊಬ್ಬಳು ಯಹೂದಿ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಳು.<ref>ಡುಂಡಿ 2004, ಪುಟಗಳು 13,16,20-22, 26</ref> ಕುಟುಂಬದ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಬಳಗದವರು ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಡಿಯದೇ ಮೇಲುಗೈ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ವೆರ್ನನ್ ಒಂದು ಕೆಲಸದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತಾ ಮುಂಬರುವ ಯಾವುದೇ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 11-12. 23-24. ವಿಕ್ಟರ್, 2008, ಪುಟ 419, ವರ್ನನ್ ನು 1933ರಿಂದ 1949ರ ವರೆಗೆಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳ ಸವಿವರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ</ref> ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಹಾರದ ನೆರವು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರ ಮೇಲೆ ಈ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನ ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. 1938ರಲ್ಲಿ, ವೆರ್ನನ್ನನು ತನ್ನ ಯಜಮಾನರು ನೀಡಿದ ಚೆಕ್ಕಿನ ಅಂಕಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಆರೋಪ ಸಾಬೀತಾದಾಗ, ಕುಟುಂಬವು ಇದ್ದ ಮನೆಯನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ವೆರ್ನನ್ ನಿಗೆ ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ಸೆರೆಯಾಯಿತು, ಗ್ಲ್ಯಾಡಿಸ ಮತ್ತು ಎಲ್ವಿಸ್ ಅವರ ಬಳಗದವರೊಡನೆ ವಾಸಿಸತೊಡಗಿದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 12-14.</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1941ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಟ್ಯುಪೆಲ್ಲೋ ಕನ್ಸಾಲಿಡೇಟೆಡ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಗ್ರೇಡ್ ಓದುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದನು. "ಮಾಮೂಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ" ಎಂಬುದು ಇವನ ಬಗ್ಗೆಗಿನ ಅಲ್ಲಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994,ಪುಟ. 15–16.</ref> ಒಮ್ಮೆ, ಬೆಳಗಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಹಾಡಿದ [[ರೆಡ್ ಫಾಲೇ]] ವಿರಚಿತ [[ಕಂಟ್ರಿ]] ಹಾಡಾದ (ಜನಪದಗೀತೆಯಾದ) [[ಓಲ್ಡ್ ಷೆಪ್]] ಗೆ ಮನಸೋತ ಅವನ ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಕರು ಅವನನ್ನು ಗಾಯನಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಸೇರುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. 1945ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3ರಂದು ಮಿಸಿಸಿಪಿ-ಅಲಬಾಮಾ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಅವನ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಾಯನವಾಯಿತು. ಕೌಬಾಯ್ ನಂತೆ ದಿರಿಸು ಧರಿಸಿ, ಕುಳ್ಳನಾದ್ದರಿಂದ ಮೈಕ್ ಎಟುಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕುರ್ಚಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ಈ ಹತ್ತರ ಪೋರ "ಓಲ್ಡ್ ಷೆಪ್" ಹಾಡಿದ. ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 17-18</ref> ಕೆಲವು ತಿಂಗಲುಗಳ ನಂತರ, ಅವನ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಗಿಟಾರ್ ಪಡೆದನು. ಅವನು ಬಯಸಿದ್ದುದು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಹಳವೇ ದುಬಾರಿಯಾದ ಬೈಸಿಕಲ್. ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮೂಲ ಗಿಟಾರ್ ವಾದನಶೈಲಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪಂದಿರಿಂದಲೂ, ಕುಟುಂಬವು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಚರ್ಚ್ ನ ಪಾದ್ರಿಯಿಂದಲೂ ಕಲಿತನು. "ನಾನು ಗಿಟಾರ್ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಜನರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಕೊಂಚ ಕೊಂಚ ಬಾರಿಸುವುದನ್ನು ಕಲಿತೆ" ಎಂದು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ. "ಆದರೆ ನಾನು ಎಂದೂ ಜನರ ಮುಂದೆ ಹಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಹಾಡಲು ಬಹಳ ಮುಜುಗರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು"<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 23</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1946ರಲ್ಲಿ ಆರನೆಯ ದರ್ಜೆಗೆ ಬೇರೆ ಶಾಲೆಯಾದ ಮಿಲಾಮ್ ಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಒಂಟಿಬಡುಕ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮರುವರ್ಷ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಗಿಟಾರ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ಭೋಜನಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸಿ, ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವನನ್ನು [[ಹಿಲಿಬಿಲಿ]] ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ "ಟ್ರ್ಯಾಷಿ" ಹುಡುಗನೆಂದೇ ಗೇಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೇ ಇರುವಂತಹ ಬಡಾವಣೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 23 -26</ref> ಟ್ಯುಪೆಲೋ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ [[WELO]] ದ [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ಸ್ಲಿಮ್]] ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿ ಆಗಿದ್ದಂತಹ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು "ಸಂಗೀತದ ಹುಚ್ಚ" ಎಂದೇ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸಹಪಾಠಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವನನ್ನು ಬಾನುಲಿಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಲಿಮ್ ನ ತಮ್ಮನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಸ್ಲಿಮ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದಂತಹ ತಂತಿ-ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 19-21</ref> ಈ ಅದ್ಭುತ ಹುಡುಗನಿಗೆ 12 ವರ್ಷವಾಗಿದ್ದಾಗ ಸ್ಲಿಮ್ ಇವನಿಗೆ ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಏರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಮೊದಲ ಬಾರಿ ವೇದಿಕಾಭೀತಿಯಿಂದ ಜರ್ಝರಿತನಾದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ನಂತರದ ವಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಸಫಲನಾದನು.<ref>ದುಂಡಿ 2004, ಪುಟ 95-96</ref> ==== ಮೆಂಫಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹದಿಹರೆಯ ==== 1948ರ ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕುಟುಂಬವು [[ಟೆನೆಸ್ಸಿಯ ಮೆಂಫಿಸ್]] ಗೆ ಬಂದಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರಿದೇ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲೇ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದ ನಂತರ ಕೋಟ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಿವಾಸಸಂಕೀರ್ಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳ ಮನೆಯೋದರಲ್ಲಿ ಇರಲು ಅವರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿತವಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 32-33</ref> [[ಹ್ಯೂಮ್ಸ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] ಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಎಂಟನೆಯ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ C ಗ್ರೇಡ್ ದೊರಕಿತು. ಸಂಗೀತದ ಶಿಕ್ಷಕರು "ನಿನಗೆ ಸಂಗೀತಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ ಬಿಡು" ಎಂದುದನ್ನು ಸುಳ್ಳೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮರುದಿನ ತನ್ನ ಗಿಟಾರ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ "ಕೀಪ್ ದೆಮ್ ಕೋಲ್ಡ್ ಐಸೀ ಫಿಂಗರ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿ" ಎಂಬ ಅಂದಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಯನ್ನು ನುಡಿಸಿದನು. "ನಿಮಗೆ ಅವನ ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವನ ಸಹಪಾಠಿಯೊಬ್ಬ ಹೇಳಿದುದಕ್ಕೆ ಆ ಶಿಕ್ಷಕನು ಒಪ್ಪಿದನೆಂದು ಆ ಸಹಪಾಠಿಯು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿಕೊಂಡನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 36</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನರ ಮುಂದೆ ಹಾಡಲು ನಾಚುತ್ತಿದ್ದು ಅವನ ಓರಿಗೆಯವರಿಂದ "ಮಾಮಾ'ಸ್ ಬಾಯ್" (ಅಮ್ಮನ ಮಗ) ಎಂದು ಚುಡಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 35-38</ref> 1950ರಲ್ಲಿ ತನಗಿಂತಲೂ ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷ ಹಿರಿಯನಾದ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ಜೆಸ್ಸೆ ಲೀ ಡೆನ್ಸನ್ ನ ಬಳಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಗಿಟಾರ್ ಕಲಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮೂರು ಜನ ಹುಡುಗರು - ಮುಂದೆ ರಾಕೆಬಿಲಿಯ ಹರಿಕಾರರಾದ [[ಡಾರ್ಸೆ]] ಮತ್ತು [[ಜಾನಿ ಬರ್ಜೆಟ್]] ಸಹೋದರರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ - ಸಣ್ಣ ತಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಚೇರಿ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ ೪೦-41</ref> ಆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಲೋಯೆವ್ ನ ಸ್ಟೇಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅಷರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದನು.<ref>ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೋಫ್ಫೇ ೧೯೯೮, ಪುಟ 20</ref> ಅವನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಬೇರೆ ಕೆಲಸಗಳೂ ಅವನ ಪಾಲಾದವು:ಲೋಯೆವ್ ನ ಪ್ರಿಸಿಷನ್ ಟೂಲ್ಸ್, ಮರ್ಲ್ ಮೆಟಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಅವನು ಕೆಲಕಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿದ್ದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 43,44,49</ref> ತನ್ನ ವ್ಯಾಸಂಗದ ಜೂನಿಯರ್ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಕಪೋಲಕೇಶ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು, ತಲೆಗೂದಲಿಗೆ ಗುಲಾಬಿಯೆಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸಲೀನ್ ಬಳಸಿ ಶೃಂಗರಿಸಿಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಸಹಪಾಠಿಗಳ ನಡುವೆ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತಾದನು. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮೆಂಫಿಸ್ ನ ಸ್ಪಂದನಭರಿತ [[ಬ್ಲೂಸ್]] ತಾಣವಾದ [[ಬಿಯಾಲೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ಗೆ ಬಂದು [[ಲ್ಯಾನ್ಸ್ಕೀ ಬ್ರದರ್ಸ್]] ಎಂಬ ಅಂಗಡಿಯ ಕಿಟಕಿಗಳಲ್ಲಿ ತೂಗುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಚಿತ್ರವಾದ, ಥಳಗುಟ್ಟುವ ಬಟ್ಟೆಗಳತ್ತ ಆಸೆಗಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತಲಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಸೀನಿಯರ್ ದರ್ಜೆಗೆ ಬರುವಾಗ ಆ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿದ್ದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 44.46.51.</ref> ಸಭೆಗಳ ಹೊರಗೆ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡದಿರುವ ಗುಣವನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 1953ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯೂಮ್ಸ್ ನ "ವರ್ಷದ ಗಾಯಕ" ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡನು. ಹಾಡುತ್ತಾ, ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುತ್ತಾ, [[ಟೆರೆಸ್ಸಾ ಬ್ರೂಯರ್]] ನ "[[ಟಿಲ್ ಐ ವಾಲ್ಟ್ಜ್ ಎಗೇಯ್ನ್ ವಿತ್ ಯೂ]]" ಹಾಡಿನಿಂದ ತನ್ನ ಗಾಯನ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಅವನು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಲು ಸಹಾಯಕವಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 52-53</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಗಾಯನ ತರಬೇತಿ ಹೊಂದದ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಓದಿ ತಿಳಿಯದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕಿವಿಯಿಂದಲೇ ಕಲಿತರಿತು, ಅಂತೆಯೇ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಜ್ಯೂಕ್ಸ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಳುಗರ ತಾಣಗಳು ಇರುವಂತಹ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ. ಅವನು [[ಹ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ನೋ]] ನ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ<ref name="G94-171">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 171</ref> ತಿಳಿದಿದ್ದು, ಅನ್ಯ ದೇಶಗಳ ಗಾಯಕರಾದ [[ರಾಯ್ ಆಕಫ್]], [[ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಟಬ್]], [[ಟೆದ್ ಡಫ್ಫನ್]], [[ಜಿಮ್ಮಿ ರಾಡ್ಜರ್ಸ್]], [[ಜಿಮ್ಮೀ ಡೇವಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾಬ್ ವಿಲ್ಸ್]] ರ ಮೇಲೂ ವಿಶೇಷ ಒಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು.<ref name="MW3">ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ವಾಕರ್ 1979, ಪುಟ 3.</ref> [[ದಕ್ಷಿಣದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್]] ಗಾಉಕನಾದ [[ಜೇಕ್ ಹೆಸ್]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿದ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಗಾನಶೈಲಿಯ ಮೆಲೆ ಆತನ ಬಲ್ಲಾಡ್-ಗಾಯನ ಮಾದರಿಯು ಗಮನೀಯವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತ್ತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 46 -48, 358.</ref><ref>{{cite web|author=Wadey, Paul| title = Jake Hess|work=The Independent| date =2004-01-08| url =http://www.independent.co.uk/news/obituaries/jake-hess-549231.html|accessdate=2009-12-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090106225641/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/jake-hess-549231.html|archivedate=2009-01-06}}</ref> ಆ ಊರಿನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ [[ಆಧ್ಯಾತ್ಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಹಾಡು]]ಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಿಳಿಯರ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ತಂಡಗಳು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳುವ ಖಾಯಂ ಶ್ರೋತೃಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೂ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 47 -48, 77 -78.</ref> ವರ್ಣೀಯ ಹಾಡುಗಾರ್ತಿ [[ಸಿಸ್ಟರ್ ರೋಸೆಟ್ಟಾ ಥರ್ಪೆ]]ಯ ಗಾಯನವನ್ನು ಅವನು ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದನು.<ref name="MW3" /> ಅವನ ಓರಿಗೆಯವರಂತೆಯೇ ಅವನೂ [[ವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ಲೂಸ್ ವೆನ್ಯೂಸ್-ಆಫ್ ನೆಸೆಸಿಟಿ ಗೆ ಬಿಳಿಯ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಿರಬಹುದು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 51.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಕೇಂರ್ದಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ "ಪಂಗಡದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು" (ರೇಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿಡದೆ ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದನು: ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಿರಿಚುಯಲ್ಸ್, ಬ್ಲೂಸ್ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆತಾಳಭರಿತ ಲಯದ ನಿನಾದ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್([[ಬ್ಯಾಕ್ ಬೀಟ್]]-ಸೌಂಡ್ ಆಫ್ [[ರಿದಮ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್]] ಇರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 38 -40.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದ ಹಲವಾರು ಗಾನಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಮೆಲೆ ಆಪ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ [[ಆರ್ಥರ್ ಕ್ರುಡುಪ್]] ಮತ್ತು [[ರೂಫಸ್ ಥಾಮಸ್]] ರಂತಹವರ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು.<ref name="GNYT">{{cite web|author=Guralnick, Peter| title = How Did Elvis Get Turned Into a Racist?|work=The New York Times| date =2004-01-08| url =https://www.nytimes.com/2007/08/11/opinion/11guralnick.html?_r=1|accessdate=2007-08-11}}</ref><ref>ಬರ್ಟ್ ರಾಂಡ್ 2000, ಪುಟ 205.</ref> ಬೀಯೆಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗದ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತನಗೆ ಪರಿಚಿತನಿದ್ದನೆಂದು [[ಬಿ.ಬಿ.ಕಿಂಗ್]] ನೆನೆಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಸ್ಜಾಟ್ ಮಾರಿ 1996, ಪುಟ 35.</ref> 1953ರಲ್ಲಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ನಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಸಂಗೀತದಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದನೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 54.</ref><ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998 ಪುಟ 8.</ref> === 1953–55:ಮೊದಲ ಮುದ್ರಿಕಗಳು (ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್) === ==== ಸ್ಯಾಮ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ==== {{List|Elvis Presley's Sun recordings}} ಆಗಸ್ಟ್ 1953ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು [[ಸನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಚೇರಿಗೆ ಪಾದ ಬೆಳೆಸಿದನು. ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಬಹುದಾದ [[ಅಸಿಟೇಟ್ ಡಿಸ್ಕ್]] ನಲ್ಲಿ "[[ಮೈ ಹ್ಯಾಪಿನೆಸ್]]" ಮತ್ತು "ದಟ್ಡ್ ವೆನ್ ಯುವರ್ ಹಾರ್ಟೇಕ್ಸ್ ಬಿಗಿನ್" ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲು ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಸಮಯವನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತಿದ್ದನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದಾದರೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ "ಆ ಡಿಸ್ಕನ್ನು ನನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ಬಯಸಿದ್ದೆ" ಎಂದೂ "ನನ್ನ ಧ್ವನಿ ಹೇಗೆ ಬರಉವುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಿತ್ತು" ಎಂದೂ ನುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಆತ್ಮಕಥೆ ಬರೆದ [[ಪೀಟರ್ ಗುರಾಲ್ನಿಕ್]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಜನರು ತನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತಾಗಬೇಕೆಂಬ ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಹೊತ್ತೇ ಸನ್ ಗೆ ಹೋದನೆಂಬ ವಾದ ಹೂಡುತ್ತಾರೆ. "ನೀವು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಗಾಯಕರು?" ಎಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ಸ್ವಾಗತಕಾರ ಮರಿಯನ್ ಕೀಸ್ಕರ್ ಕೇಳಿದಾಗ "ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯದೂ" ಎಂದಿದ್ದನಂತೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ. "ನೀವು ಯಾರ ರೀತಿ ಹಾಡುತ್ತೀರಿ" ಎಂದು ಆತ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಲು "ನಾನು ಯಾರಂತೆಯೂ ಹಾಡುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದಿದ್ದನಂತೆ. ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನ ನಂತರ ಸನ್ ನ ಮಾಲಿಕ [[ಸ್ಯಾಮ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್]] ನು ಕೀಸ್ಕರ್ ನಿಗೆ ಈ ಹುಡುಗನ ಹೆಸರು ಬರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೇಳಿದಾಗ ಅವನದೇ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯಾದ "ಒಳ್ಳೆಯ ಬಲ್ಲಾಡ್ ಹಾಡುಗಾರ" ಎಂಬುದನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕೀಸ್ಕರ್ ಬರೆದುಕೊಂಡನು. (ಮುಂದೊಮ್ಮೆ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದಂಬ ದೂರಾಲೋಚನೆಯಿಂದ) "ಹೋಲ್ಡ್" ಎಂಬುದನ್ನೂ ತನ್ನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 62 -64.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು 1954ರಲ್ಲಿ "ಐ ವಿಲ್ ನೆವರ್ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಇನ್ ಯುವರ್ ವೇ" ಮತ್ತು "ಇಟ್ ವುಡಂಟ್ ಬಿ ದ ಸೇಮ್ ವಿತೌಟ್ ಯೂ" ಎಂಬ ಹಾಡುಗಳುಳ್ಳ ಎರಡನೆಯ ಅಸಿಟೇಟ್ ಡಿಸ್ಕನ್ನು ಹೊರತಂದರೂ ಯಾವುದೇ ಫಲ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 65</ref> ಅನತಿಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸಾಂಗ್ ಫೆಲೋಸ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ವರ ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಲು ಉತ್ತೀರ್ಣನಾಗಬೇಕಾದ ಧ್ವನಿಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ನಪಾಸಾದನು. "ನನಗೆ ಹಾಡಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದರು" ಎಂದು ಅವನು ಅಪ್ಪನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಳಲು ತೋಡಿಕೊಮಡನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 77</ref> ಸಾಂಗ್ ಫೆಲೋ ಗುಂಪಿನ ಜಿಮ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ ನಂತರ 'ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಲಯಬದ್ಧತೆಗೆ ಗಮನವೀಯದ ಕಾರಣ ಅವನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|author=Cusic, Don| title = Singing with the King|work=Rejoice!|publisher=Elvis World—Japan| year =1988| url =http://www.biwa.ne.jp/~presley/elnews-GospelMusic2.htm|accessdate=2009-12-30}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಕ್ರೌನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಕ್ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 80</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಗಾಯನಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತ ರಾನೀ ಸ್ಮಿತ್ ಸ್ಮಿತ್ಸ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗಾಯಕನ ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿಯಿದೆಯೆಂದೂ ಅದರ ಮುಖಂಡ ಎಡ್ಡೀ ಬಾಂಡ್ ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಸಲಹೆಯಿತ್ತನು. ಅವನ ಗಾಯನ ಖೇಳಿದ ಬಾಂಡ್ "ನೀನು ಎಂದಿಗೂ ಗಾಯಕನಾಗಲಾರೆ. ಟ್ರಕ್ ಓಡಿಸಿಕೊಂಡೇ ಇರು" ಎಂದಿದ್ದ.<ref name="dayjob">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 83</ref> ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ ಸನ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನ ಫಿಲಿಪ್ ವರ್ಣೀಯ ಗಾಯಕರ ತಂಠವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಂತಹ ಹಾಡುಗಾರರ ಶೋಧದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಕೀಸ್ಕರ್ "ಸನ್ ಆಗಾಗ್ಗೆ "ನೀಗ್ರೂ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ನೀಗ್ರೋ ಅನುಭವ ಕೊಡುವ ಬಿಳಿಯ ಗಾಯಕನೊಬ್ಬ ದೊರೆತರೆ ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬಲ್ಲೆ" ಎನ್ನುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ಮಿಲ್ಲರ್ 2000, ಪುಟ 72">ಮಿಲ್ಲರ್ 2000, ಪುಟ 72</ref><ref name="ಮಿಲ್ಲರ್ 2000, ಪುಟ 72"/> ಜುಲೈ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೀಸ್ಕರ್ "ವಿತೌಟ್ ಯು" ಎಂಬ ಒಂದು ಬಲ್ಲಾಡ್ ನ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನ ತುಣುಕನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದು ಈ ಹದಿಹರೆಯದ ಗಾಯಕನಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಬಹುದೆಂದುಕೊಂಡನು. ಕರೆಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಬಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರೂ ಏಕೋ ಅದು ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಫಿಲಿಪ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ತನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಹಾಡಲು ಹೇಳಿದ. ಗಾಯನ ಕೇಳಿ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದ ಫಿಲಿಪ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ [[ವಿನ್ ಫೀಲ್ಡ್ "ಸ್ಕಾಟಿ" ಮೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಅಪ್ ರೈಟ್ (ಲಂಬ) ಬ್ಯಾಸ್]] ವಾದಕ [[ಬಿಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್]] ನನ್ನು ಕರೆದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೊಡನೊಡಗೂಡಿ ಒಂದು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸೆಷನ್ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 10 -11</ref> {{Listen |filename=That's All Right.ogg|title="That's All Right" |description=Presley transformed not only the sound but the emotion of the song, turning what had been written as a "lament for a lost love into a satisfied declaration of independence."<ref>Marcus 1982, p. 174.</ref>}} ಜುಲೈ 5ರ ಇಡೀ ಸಾಯಂಕಾಲ ನಡೆದ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಫಲ ಕಾಣದೆ, ರಾತ್ರಿ ಗಾಢವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ನಿಷ್ಫಲವೆಂಬ ಭಾವ ಮೂಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಕೊಂಚ ಲಾಭ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲವೆಂದು ಮನೆಗೆ ಹೊರಡಬೇಕೆಂದಿರುವಾಗ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 1946ರ ಬ್ಲೂಸ್ ನ ಹಾಡಾದ, ಆರ್ಥರ್ ಕ್ರುಡುಪ್ ವಿರಚಿತ "[[ದಟ್ಸ್ ಆಲ್ ರೈಟ್]]" ಹಾಡತೊಡಗಿದ. "ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡತೊಡಗಿದ, ಕುಣಿಯುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಂದಿಲ್ಲಿಗೆ ಜಿಗಿದಾಡತೊಡಗಿದ, ಬಿಲ್ ಸಹ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಸ್ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಇವನೊಡನೆ ನೆಗೆದಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಾನೂ ಅವರೊಡನೆ ಸೇರಿಬಿಟ್ಟೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೂರ್. ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಬೂತ್ ನ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದು ನಿಂತಿದ್ದ ಸ್ಯಾಮ್ ತಲೆ ತೂರಿಸಿ "ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ?" ಎಂದ. "ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದೆವು ನಾವು. "ಸರಿ. ಮತ್ತೆ ಶುರುಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಿ. ಎಲ್ಲಿಂದ ಆರಂಭಿಸಬೇಕೆಂದು ನೋಡಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡಿ" ಎಂದ ಫಿಲಿಪ್. ಹಾಡು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ತಕ್ಷಣ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಆತ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ಧ್ವನಿ ಅವನಿಗೆ ದೊರಕಿತ್ತು!<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 94 -97</ref> ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮೆಂಫಿಸ್ ನ ಜನಪ್ರಿಯ ಡಿಸ್ಕ್ ಜಾಕಿ [[ದ್ಯೂಯೀ ಫಿಲಿಪ್ಸ್]] ತನ್ನ ''ರೆಡ್, ಹಾಟ್, ಎಂಡ್ ಬ್ಲೂ'' ಷೋನಲ್ಲಿ "ದಟ್ಸ್ ಆಲ್ ರೈಟ್" ಹಾಡನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದ.<ref>ಪಾನ್ಸ್ ಡಿ ಲಿಯಾನ್, 2007, ಪುಟ 43</ref> ಹಾಡುಗಾರ ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಶ್ರೋತೃಗಳು ಫೋನ್ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆ ಹಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಪ್ರಸಾರದ ಕಡೆಯ ೆರಡು ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾ ಫಿಲಿಪ್ಸ್, ಕೇಳುಗರು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಕರಿಯನೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಯಾವ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವವನೆಂದು ಕೇಳಿದ.<ref name="G94-01">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 100 -1</ref> ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮೂವರೂ [[ಬ್ಲೂಗ್ರ್ಯಾಸ್]] ನ ಗೀತೆಯಾದ, [[ಬಿಲ್ ಮನ್ರೋ]] ಬರೆದ "[[ಬ್ಲೂ ಮೂನ್ ಆಫ್ ಕೆಂಟಕಿ]]" ಎಂಬ ಹಾಡನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ, "ಸ್ಲ್ಯಾಪ್ ಬ್ಯಾಕ್" ಎಂದು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ನಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಯೂರಿ-ಮಿಶ್ರಿತ [[ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯ ಅನುಭವ]] ನೀಡುವ ಸದ್ದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು. A ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ "ದಟ್ಸ್ ಆಲ್ ರೈಟ್" ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ "ಬ್ಲೂ ಮೂನ್ ಆಫ್ ಕೆಂಟಕಿ" ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಗಿರುವಂತಹ ಮುದ್ರಿಕೆಯು ತಯಾರಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 102 -4.</ref> ==== ಮೊದಮೊದಲ ಲೈವ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು RCA ಗಾಗಿ ಹಾಡುವಿಕೆ ==== ಈ ಮೂವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಜುಲೈ 17ರಂದು ಬಾನ್ ಏರ್ ಕ್ಲಬ್ ನಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 105.</ref> ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಓವರ್ ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಷೆಲ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಸ್ಲಿಮ್ ವಿಟ್ ಮ್ಯಾನ್]] ತಲೆಬರಹದಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ತಾಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗಾಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಇಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿನ ಮುಂದೆ ಹಾಡಬೇಕಾದುದರಿಂದ ಆದ ಹಿಂಜರಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಲುಗಾಡಿಸುವಂತಾಯಿತು; ಅವನ ದೊಗಲೆಯಾಗಿ ಹೊಲೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ಯಾಂಟ್ ಆ ಚಮಲಗಳನ್ನು ೆದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವೃಂದದಲ್ಲಿದ್ದ ಹುಡುಗಿಯರು ಕಿರುವಲು ಪ್ರೇರೇಪಣೆಯಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 106, 108 -11.</ref> "ಪಕ್ಕವಾದ್ಯಗಳು ನುಡಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವನು ಮೈಕ್ ನಿಂದ ದೂರ ಸರಿದು ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸುತ್ತಾ, ಕಂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಜನರನ್ನು ಹುಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮೂರ್.<ref name="G94-10">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 110.</ref> ಸ್ವಭಾವತಃ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರನಾದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಕೇಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾ ತನ್ನ ಬ್ಯಾಸ್ ಮೇಲೆ ಎರಡೆರಡು ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ನುಡಿಸುತ್ತಾ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು "ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿ, ಕಾಡಿನ ಜನರ ತಮಟೆಯಂತೆಯೋ ಅಥವಾ ಅಂತಹುದೇ ರೀತಿಯ ಭಾರವಾದುದೋ" ಎಂದು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ.<ref name="G94-10" /> ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ತಂಡವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೊಡನೆ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು DJ ಮತ್ತು ಸಂಚಾಲಕನಾದ ಬಾಬ್ ನೀಲ್ ಈ ಮೂವರ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆದನು. ಆಗಸ್ಟ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೂ ಇವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಈಗಲ್ಸ್ ನೆಸ್ಟ್ ಕ್ಲಬ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಾಗಿ ಸನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಮರಳಿದರು.<ref>ನೋಡಿ</ref><ref name="EAP53">[69] ^ [68] ನೋಡಿ{{cite web|title=Elvis Aaron Presley 1953–1955: The Hillbilly Cat|publisher=Elvis Australia|date=|url=http://www.elvispresleymusic.com.au/elvis_presley_1953_1955.html|accessdate=2009-12-30|archive-date=2013-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206081609/http://www.elvispresleymusic.com.au/elvis_presley_1953_1955.html|url-status=dead}}</ref> ಬಲು ಬೇಗನೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ವೃದ್ಧಿಸಿತು. "ಅವನ ಚಲನವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಿಗುವುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಗಮನವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಏನನ್ನೋ ಯತ್ನಿಸದುದನ್ನು ನಂತರ ಬಲು ಬೇಗನೆ ಬೆಳೆಸುವ ಕಲೆ ಅವನಲ್ಲಿತ್ತು"" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮೂರ್.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 119.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಶ್ ವಿಲ್ಲೆ]]ಯ ''[[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಓಲೆ ಓಪ್ರೈ]]'' ಗಾಗಿ ನೀಡಿದ ಏಕೈಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2ರಂದು ನಡೆಯಿತು; ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ನಂತರ ''ಓಪ್ರೈ '' ನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ (ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ) ಜಿಮ್ ಡೆನ್ನಿಯು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ನನ್ನು ಕುರಿತು "ಈ ಹಾಡುಗಾರ ಅಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಹಾಡುಗಾರನಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತಹವನಲ್ಲ" ಎಂದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 128 -30.</ref> ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ''ಓಪ್ರೈ'' {{'}}ನ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯೂ, ಇವನಿಗಿಂತಲೂ ಸಾಹಸವಂತನೂ ಆದ ''[[ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾ ಹೇರೈಡ್]]'' ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿಗದಿಸಿಕೊಂಡನು. [[ಶ್ರೆವೆಪೋರ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು 198 ರೇಡಿಯೋ ನಿಲಯಗಳು 28 ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಿತ್ತರಿಸಿದವು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಂಜರಿಕೆಯ ಕಂಪನಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ ಸಪ್ಪಳವಿಲ್ಲದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದೊರಕಿತು. ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು, ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಎರಡನೆಯ ಸುತ್ತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದಾಗ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮೂಡಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 127 -8. 135 -42.</ref> ನಿಲಯದ ಡ್ರಮ್ಮರ್ [[D.J.ಫಾಂಟಾನಾ]] ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರವನ್ನೇ ಓದಗಿಸಿದ; ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ರಮ್ ಬಾರಿಸಿ ಪಳಗಿದ್ದ ಈತ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕಂಪನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಚಲನೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತಾಳವನ್ನು ಏರಿಸಿ, ಇಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದ.<ref>{{cite web|author=Hayden, Bob| title =The Australian D.J. Fontana Interview 1995|publisher=Elvis Australia| date =2000-06-19| url =http://www.elvis.com.au/presley/interview_djfontana_by_bobhayden.shtml|accessdate=2010-01-02}}</ref> ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ''ಹೇರೈಡ್'' ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪ್ರತಿ ಶನಿವಾರ ಸಂಜೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ಮೂವರೂ [[ಹೂಸ್ಟನ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್]], ಮತ್ತು [[ಟೆಕ್ಸಾರ್ಕಾನಾ, ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್]] ನಂತಹ ಹೊಸ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.<ref name="EAP53" /> 1955ರ ಆದಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ''ಹೇರೈಡ್'' ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಎಡೆಬಿಡದ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಿಂದ ಅವನು ಟೆನೆಸ್ಸಿಯಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ವರೆಗಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾರೆಯೇ ಆದನು. ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನೀಲ್ ಒಂದು ನಿಯಮಿತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸ್ಥಾನದ ಕರಾರಿಗೆ ರುಜು ಹಾಕಿ, ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮದ ಅಂದಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರವರ್ಧಕರಾದ [[ಕರ್ನಲ್ ಟಾಮ್ ಪಾರ್ಕರ್]] ರ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯತ್ತ ಹರಿಸಿದನು. ಪಚ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸದರೂ ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಾರ್ಕರ್ ಕರ್ನಲ್ ಎಂಬ ಗೌರವ ಪದಕವನ್ನು ಕಂಟ್ರಿ ಹಾಡುಗಾರನಾಗಿದ್ದು ಈಗ ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲನಾಗಿದ್ದ [[ಜಿಮ್ಮಿ ಡೇವಿಸ್]] ನಿಂದ ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಕಂಟ್ರಿ ಗಾಯನ ತಾರೆಯಾದ [[ಎಡ್ಡಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್]] ನಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ಈಗ ಆ ದಿಗಂತದ ಹೊಸ ತಾರೆ ಹ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ನೋನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸ್ನೋನ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನೂ ಪಾರ್ಕರ್ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 144, 159, 167 -8.</ref><ref>ನ್ಯಾಷ್, 2003, ಪುಟ 6-12.</ref> ಪ್ರವಾಸವು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನ ಒಡೆಸ್ಸಾ]] ತಲುಪಿದಾಗ ೧೯ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ [[ರಾಯ್ ಆರ್ಬಿನ್ ಸಣ್]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೋಡಿದ; "ಅವನ ಚೈತನ್ಯ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು, ಅವನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕತೆ ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಿಸುವಂತಹುದಾಗಿತ್ತು... ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಬಗೆ ಸಹ ನನಗೆ ತೋಚಲಿಲ್ಲ. ಗಾಯನಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಬಲ್ಲ ಉಲ್ಲೇಖ ಎಲ್ಲೂ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ" ಎಂದನವನು.<ref name="G94-171" /> ''ಲೂಯಿಸೀನಿಯಾ ಹೇರೈಡ್ '' ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ [[KSLA-TV]] ಮೂಲಕ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 3ರಂದು ಟಿವಿ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ. ಕೆಲಕಾಲದಲ್ಲೇ ''[[ಆರ್ಥರ್ ಗಾಡ್ ಫ್ರೇಯವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ CBS ನಡೆಸಿದ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್|ಆರ್ಥರ್ ಗಾಡ್ ಫ್ರೇಯವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ [[CBS]] ನಡೆಸಿದ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪರೀಕ್ಷಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಅನುತ್ತೀರ್ಣನಾದ. ಆಗಸ್ಟ್ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸನ್ "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ, ಸ್ಕಾಟಿ ಎಂಡ್ ಬಿಲ್"ರ ಹತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು ಹೊತಂದಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಡ್ರಮ್ಮರ್ ನ ಸೇರ್ಪಡೆಯೂ ಆಯಿತು. "ದಟ್ಡ್ ಆಲ್ ರೈಟ್" ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳು ನೀಗ್ರೋ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜಾಜ್ ನ R&amp;ಬ ಉಪಮೆಯೆಂದು ಮೆಂಫಿಸ್ ನ ಪತ್ರಕರ್ತನೊಬ್ಬ ಹೇಳಿದರೆ, "ಬ್ಲೂಮೂನ್ ಆಫ್ ಕೆಂಟಕಿ"ಯಂತಹವು "ಹೆಚ್ಚು ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದವು" ಎಂದು ಹಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇವೆರಡರ ಕುತೂಹಲಕರ ಜೋಡಣೆಯು ಇವನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು".<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 163.</ref> ಈ ಅಪರೂಪದ ಸಂಯೋಜನೆಯೇ "[[ರಾಕಬಿಲ್ಲಿ]]" ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು "ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್ ರನ್ ಪಾಪ್" ಎಂದೂ, "ದ ಹಿಲ್ಲಿಬಿಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಟ್" ಎಂದೂ ಮತ್ತು "ದ ಮೆಂಫಿಸ್ ಫ್ಲ್ಯಾಷ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್ 2007, ಪುಟ 53.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ನೀಲ್ ನ ಮ್ಯಾನೇಜ್ ಮೆಂಟ್ ಕರಾರನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೇ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕರ್ ನನ್ನೂ ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಸಲಹೆಗಾರನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 45.</ref> ವರ್ಷದ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಬಹುವಂಶ ಪ್ರವಾಸಗಳಲ್ಲೇ ಈ ಗುಂಪು ನಿರತವಾಯಿತು.<ref name="EAP53" /> "ಹದಿಹರೆಯದ ಹುಡುಗರಿಂದ ಎಲ್ವಿಸ್ ಗೆ ದೊರೆತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಭಯಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಎಷ್ಟೋ ಜನ, ಯಾವುದೋ ಮತ್ಸರದಿಂದ, ಅವನನ್ನು ದ್ವೇಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಟೆಕ್ಡಾಸ್ ನ ಕೆಲವು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ವಿಸ್ ಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಿರಲೆಂದು ನಾವು ಪೊಲೀಸರ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವರು ಒಂದು ಗುಂಪು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಅವನನ್ನು ಅಡ್ಡಗಟ್ಟಲು ಅಥವಾ ಮಟ್ಟಹಾಕಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು"ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ನೀಲ್.<ref>ರೋಜರ್ಸ್ 1982, ಪುಟ 41.</ref> ''ಹೇರೈಡ್'' ನ ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಫಾಂಟಾನಾ ಇವರನ್ನು ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಜೊತೆಗೂಡಿದ ಮೇಲೆ ತ್ರಿವಳಿ ಪಡೆ ಚತುರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಪ್ರಥಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಯಾಗಿದ್ದ "[[ರಾಕ್ ಅರೌಂಡ್ ದ ಕ್ಲಾಕ್]]" ಹಾಡಿದ್ದ "[[ಬಿಲ್ ಹಾಲೀ]]" ಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಜನ 'ವಾವ್' ಎನ್ನಬೇಕಾದರೆ ಕಡಿಮೆ ಬಲ್ಲಾಡ್ ಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಲಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದ, ಹಾಲೇ ಸೂಚಿಸಿದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 217-19.</ref> ಹಲವಾರು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಈ ವೆಳೆಗೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗಾಗಿ ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದು, ನವೆಂಬರ್ 21ರಂದು. ಮೂರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಂಪನಿಗಳು $25,000ವರೆಗೂ ನೀಡಲು ಬಂದಾಗ, ಪಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ [[RCA ವಿಕ್ಟರ್]] ನೊಡನೆ ಸನ್ ಕರಾರನ್ನು ಅಂದಿಗೆ ದಾಖಲೆ ಮೊತ್ತವಾದ $40,000ಗಳಿಗೆ ಪಡೆಯಲು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿತ್ತರು.<ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 29. $೪೦,000ದಲ್ಲಿ $5,000 ಸನ್ ಹಿಂದೆ ನೀಡಬೇಕಿದ್ದ ಗೌರವಧನಕ್ಕೆ ವಜಾ ಆಯಿತು.</ref> ೨೦ ವರ್ಷದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕನಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವನ ತಂದೆಯೇ ಕರಾರಿಗೆ ರುಜು ಹಾಕಬೇಕಾಯ್ತು.<ref>ಎಸ್ಕಾಟ್ಟ್ 1998, ಪುಟ 421.</ref> ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ರೇಂಜ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ನ ಮಾಲಿಕರಾದ ಜೀನ್ ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯನ್ ಏಬರ್ ಬಾಕ್ ರೊಡನೆ ಪಾರ್ಕರ್ ಒಂದು ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಬಂದು, ಎಲ್ವಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಡಿಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಂಗಡಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಹೊರಬಂದ ಎಲ್ಲಾ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ. ಗೀತರಚನಕಾರರು, ಅವರಿಗೆ ಸಂದ ರಾಯಲ್ಟಿ ಹಣದ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಚನೆಯನ್ನು ಹಾಡಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿದಲ್ಲಿ, ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕರಾರಾಯಿತು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 36, 54.</ref>{{fn|b}} ಡಿಸೆಂಬರ್ ಹೊತ್ತಿಗೆ RCA ತನ್ನ ಹೊಸ ಗಾಯಕನಿಗೆ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಪ್ರಚಾರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀಡಿ, ತಿಂಗಳು ಮುಗಿಯುವಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಸನ್ ಗಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳ ಮರುಮುದ್ರಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 29.</ref> === 1956–58: ವಾಣಿಜ್ಯಪರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದ === ==== ಚೊಚ್ಚಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟಿವಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚೊಚ್ಚಲ ಆಲ್ಬಮ್ ==== ಜನವರಿ ೧೦, 1956ರಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ RCA ಗಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗನ್ನು ನ್ಯಾಶ್ ವಿಲ್ಲೆ ಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದನು.<ref name="SC30">ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ ಪುಟ 29</ref> ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವೇ ಎಂದಾಗಿದ್ದ ಮೂರ್, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫಾಂಟಾನಾರೊಂದಿಗೆ RCA ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ [[ಫ್ಫ್ಲಾಯ್ಡ್ ಕ್ರ್ಯಾಮರ್]], ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ [[ಚೆಟ್ ಆಟ್ ಕಿನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಜೋರ್ಡಾನೈಟ್ಸ್]] ವತುರರ ತಂಡದ ಗಾರ್ಡನ್ ಸ್ಟೋಕರ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮೂರು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರನ್ನೂ ಧ್ವನಿಸಂವರ್ಧನೆಗೆಂದು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 235 -6.</ref> ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವಭರಿತ, ವಿಭಿನ್ನವಾದ [[ಹಾರ್ಡ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಟೆಲ್]] ಉತ್ಪಾದಿತವಾಗಿ, ಸಿಂಗಲ್(ಒಬ್ಬನೇ ಹಾಡಿದ ಹಾಡು) ಆಗಿ ಜನವರಿ 27ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="SC30" /> CBS ನ ''[[ಸ್ಟೇಜ್ ಷೋ]]'' ಮೂಲಕ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಡೆಗೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಪಾರ್ಕರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೆ ಕರೆತಂದನು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನ ಮುಖಂಡರೂ ಹಾಗೂ ಸಹೋದರರೂ ಆದ [[ಟಾಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಿಮ್ಮಿ ಡಾರ್ಸೆ]] ವಾರ ಬಿಟ್ಟು ವಾರ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಜನವರಿ 28ರಂದು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡದ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ RCA ಯ ಹೊಸ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡನು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಲ್ ಪೆರ್ಕಿನ್ಸ್]] ನ ರಾಕಬಿಲ್ಲಿ ಆಂಥೆಮ್ [[ಬ್ಲೂ ಸ್ಯೂಡ್ ಶೂಸ್]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಂಟು ಹಾಡುಗಳ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಆಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಾಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ "[[ಐ ಫರ್ಗಾಟ್ ಟು ರಿಮೆಂಬರ್ ಟು ಫರ್ಗೆಟ್]]" ಮುದ್ರಿಕೆಯು [[ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ಪಟ್ಟ|''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' ಕಂಟ್ರಿ ಪಟ್ಟ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>ಸ್ಲಾಟರ್ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಸನ್ 2004, ಪುಟ 21.</ref> ನೀಲ್ ನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಹುದ್ದೆ ವಜಾಗೊಳಿಸಿ, ಮಾರ್ಚ್ 2ರಂದು ಪಾರ್ಕರ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 50,54,64.</ref> {{Listen |filename=Blue Suede Shoes.ogg|title="Blue Suede Shoes" |description=Presley exhorts guitarist Scotty Moore during his [[break (music)|break]]. "Let's go, cat!" was in the Perkins original. "Aw, walk the dog!" is all Elvis.}} RCA ವಿಕ್ಟರ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ [[ಸ್ವಂತ ಹೆಸರಿನ ಚೊಚ್ಚಲ ಆಲ್ಬಮ್]] ಅನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 23ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನು. ಸನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ 5ರೊಸನೆ ಈಗಿನ ಏಳೂ ಸೇರಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಂಟ್ರಿ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕುಣಿಸುವಗುಣವುಳ್ಳ ಪಾಪ್ ಹಾಡು ಇದ್ದವು. ಮತ್ತಿತರ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳು ಮೂಲತಃ ಆಗತಾನೇ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನದ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದ [[ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್]] ಅನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; "ಬ್ಲೂ ಸ್ಯೂಡ್ ಷೂಸ್"- ವಿಮರ್ಶಕ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಹಿಲ್ ಬರ್ನ್]] ರಿಂದ "ಪರ್ಕಿನ್ಸ್ ರ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿದ್ದು" ಎನಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು, ಮತ್ತು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮೂರು R&amp;ಬ ಹಾಡುಗಳು, [[ಲಿಟಲ್ ರಿಚರ್ಡ್]], [[ರೇ ಚಾರ್ಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ದ ಡ್ರಿಫ್ಟರ್ಸ್]] ನ ಹೊದಿಕೆಯ ಹಾಡುಗಳು(ಹೊದಿಕೆಯ ಮೇಳಣ ಟೈಟಲ್ ಸಾಂಗ್) ಾಗಿದ್ದವು. "ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮಿಕ್ಕಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದವು. 1950ರ ದಶಕದ ಮೂಲ R&amp;B ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಗಡುಸು ಕೊನೆಗಳನ್ನು ಪೆಡಸಾಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಬಿಳಿಯ ಕಲಾವಿದರಂತಲ್ಲದೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಅವಕ್ಕೆ ಮರುರೂಪವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದನು. ತನ್ನ ಧ್ವನಿಯ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಲ್ಲದೆ ಪಿಯಾನೋ ಬದಲು ಗಿಟಾರನ್ನು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ವಾದನವನ್ನಾಗಿರಿಸಿಕೊಮಡು ಆ ಶೃತಿಗಳಿಗೆ ಭಂಗ ಬಾರದಂತೆ ಮೂರೂ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಹಿಲ್ ಬರ್ನ್.<ref>{{cite web|author=Hilburn, Robert| title = From the Man Who Would Be King|work= Los Angeles Times| date = 2005-02-06| url =http://articles.latimes.com/2005/feb/06/entertainment/ca-presley6|accessdate=2010-01-04 }}</ref> ಈ ಆಲ್ಬಮ್'' ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಗಿ, ಅದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೧೦ ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಇದ್ದಿತು.<ref name="SC30" /> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಮೂರ್ ಅಥವಾ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ [[ಬೋ ಡಿಡ್ಲೀ]] ಮತ್ತು [[ಚಕ್ ಬೆರ್ರಿ]]ಯಂತೆ ನಾವೀನ್ಯವನ್ನು ಅವಿಷ್ರಿಸುವ ವಾದ್ಯಗಾರನಾಗಿರದಿದ್ದರೂ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಬಿ ರಾಡ್ ಮನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ನ ಮೇಲಿನ ಹೊದಿಕಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ರೂಪವು "''ಗಿಟಾರ್ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು '' ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರಿದ ಚಿತ್ರವು ಗಿಟಾರನ್ನು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು...ಗಿಟಾರ್ ನವ್ಯಸಗೀತದ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವಾಳವಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಯಿತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ರಾಡ್ ಮನ್ 1996, ಪುಟ 28.</ref> ==== ''ಮಿಲ್ಟನ್ ಬರ್ಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'' ಮತ್ತು "ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್" ==== ಏಪ್ರಿಲ್ 3ರಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ [[NBC]]ಯ ''[[ಮಿಲ್ಟನ್ ಬರ್ಲೆ ಷೋ]]'' ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. [[ಸ್ಯಾನ್ ಡೀಗೋ]]ದಲ್ಲಿ [[USS ಹ್ಯಾನ್ ಕಾಕ್|USS ''ಹ್ಯಾನ್ ಕಾಕ್'']] ನ ಡೆಕ್ ನ ಮೇಲೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರದರ್ಶನವು ನಾವಿಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಂಗಳೆಯರಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಚಪ್ಪಾಳೆಗಳನ್ನೂ, ಕೇಕೆಗಳನ್ನೂ ಗಿಟ್ಟಿಸಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 262 -3.</ref> ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಂಡದವರನ್ನು ನ್ಯಾಷ್ ವಿಲ್ಲೆಗೆ ರಿಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗೆಂದು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ ವಿಮಾನದ ಎಂಜಿನ್ ಸ್ಥಬ್ಧವಾಗಿ ಆರ್ಕನ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೇನು ಉರುಳುವಂತಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಮೂವರನ್ನೂ ಭೀತಗೊಳಿಸಿತ್ತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 267.</ref> ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ೧೨ ವಾರಗಳ ನಂತರ "ಹಾರ್ಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಟೆಲ್" ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜನಪ್ರಿಯ ಪಾಪ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ನ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು [[ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್ ಹಾದಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ನ್ಯೂ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಹೊಟೆಲ್ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಸಿನೋ]] ದಲ್ಲಿ ಠಿಕಾಣೆ ಹೂಡಿ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೋಡನು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ವಿಮರ್ಶಕರಿಗಾಗಲೀ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನ ಹೊಟೆಲ್ ನ ಅತಿಥಿಗಳಿಗಾಗಲೀ ಇವರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಗದ ಕಾರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪಾರ್ಕರ್ ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿದನು.<ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 32.</ref> ವೆಗಾಸ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲೇ, ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಪ್ರಬಲವಾದ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿದ್ದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು [[ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕರಾರಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದನು.<ref name="V315">ವಿಕ್ಟರ್ 2008, ಪುಟ 315.</ref> ಮೇ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡು 15 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 15 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ.<ref>ನೋಡಿ{{cite web|author=| title = Elvis Aaron Presley 1956: The King of Rock 'n' Roll|publisher=Elvis Australia| date =| url =http://www.elvispresleymusic.com.au/elvis_presley_1956.html|accessdate=2009-12-31}}</ref> ವೆಗಾಸ್ ನಲ್ಲಿ "[[ಫ್ರೆಡ್ಡೀ ಬೆಲ್ ಎಂಡ್ ದ ಬೆಲ್ ಬಾಯ್ಸ್]]" ರವರ ಹಲವಾರು ಪಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರ 1952ನೆಯ ಇಸವಿಯ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆದ, ಬ್ಲೂಸ್ ನ ಹಾಡುಗಾರ [[ಬಿಗ್ ಮಾಮಾ ಥಾರ್ನ್ ಟನ್"]]ನ "[[ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್ಸ್]]" ಆಲ್ಬಮ್ಮನ್ನು ನಿಬ್ಬೆರಗಾಗಿ ನೋಡಿದ್ದ. ಆ ಹಾಡು ಅವನ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂತ್ಯಗೀತೆಯಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 273, 284.</ref> [[ವಿನ್ಸ್ ಕಾನ್ಸಿನ್ ನ ಲಾ ಕ್ರಾಸೆ]]ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾರ್ತಾಪತ್ರದ ಲೆಟರ್ ಹೆಡ್ ನಲ್ಲಿ [[FBI]]ನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಜೆ. ಎಡ್ಗರ್ ಹೂವರ್]] ಗೆ ಒಂದು ತುರ್ತು ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು. "ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಭದ್ರತೆಗೇ ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿದ್ದಾನೆ... ಅವನ ಚೇಷ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಗಳು ಹದಿಹರೆಯದವರನ್ನು ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಉದ್ರೇಕಗೊಳಿಸುವಂತಿದ್ದವು..... ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹದಿಹರೆಯದವರು ಸಭಾಭವನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕೊಠಡಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು... ಲಾ ಕ್ರಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಹಾನಿಗೆ ದ್ಯೋತಕ ಇಬ್ಬರು ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಹುಡುಗಿಯರು...ಅವರ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ತೊಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ರುಜು ಇತ್ತು..." ಎಂಬ ಒಕ್ಕಣೆ ಅದರಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>ಫೆನ್ಷ್ 2001, ಪುಟ 14 -18.</ref> ಮತ್ತೊಂದು ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಪ್ರವಾಸದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜೂನ್ 5ರಂದು, NBCಯ ಹಾಲಿವುಡ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ''ಮಿಲ್ಟನ್ ಬರ್ಲೆ ಷೋ'' ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಬರ್ಲೆ "ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲಿ ಮಗನೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತನ್ನ ಗಿಟಾರನ್ನು ವೇದಿಕೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ಬರಲು ಒಪ್ಪಿಇಸದನು.<ref name="BG52">ಬರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಿಫಿತ್ 2006, ಪುಟ 52.</ref> ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸನ್ನೆ ಮಾಡಿ ಮೇಲುಸ್ತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ "ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್" ಹಾಡನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಸೊಂಟದ ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ತಿರಿತಿರಿ ತಿರುಗಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ.<ref name="BG52" /> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಈ ವಿಧದ ದೇಹಚಾಲನೆ ವಿವಾದದ ಅಲೆಗಳನ್ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 49. ಆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೀಡಿಯೋ ಆನ್ ಲೈನ್ (ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ನಲ್ಲಿ) ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.{{cite web| title =Elvis Presley Milton Berle Show 5 Jun 1956: Hound Dog|publisher=YouTube| date =| url =https://www.youtube.com/watch?v=X5JALwwaASg|accessdate=2010-01-04}}</ref> ಟಿಲಿವಿಸನ್ ವಿಮರ್ಶಕರು ಕೃದ್ಧರಾದರು: ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' ನ [[ಜ್ಯಾಕ್ ಗೌಲ್ಡ್]] "ಮಿಸ್ಟರ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಗಾಯನ ಕೌಶಲವಿಲ್ಲ.... ಅವನ ವಾಕ್ ಶೈಲಿಯು, ಹಾಗೆಂದು ಅದನ್ನು ಕರೆಯಬಹುದಾದಲ್ಲಿ, ನಿಯಮಿತವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಆಗತಾನೇ ಸಂಗೀತ ಕಲಯಲಾರಂಭಿಸಿದವನ್ಉ ಬಾತ್ ಟಬ್ ನಲ್ಲಿ ಹಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಗೀತದಂತಿದೆ.... ಅವನ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅವನ ತೀವ್ರವಾದ ದೇಹವಚಾಲನೆ... ಬರ್ಲಸ್ಕ್ ರನ್ ವೇ ಯ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೊನ್ನಗೂದಲಿನ ಸುಂದರಿಯರ ಉದ್ರೇಕಕರ ಬಳುಕುವಿಕೆಯಂತೆಯೇ" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref>{{cite web|author=Gould, Jack| title =TV: New Phenomenon—Elvis Presley Rises to Fame as Vocalist Who Is Virtuoso of Hootchy-Kootchy|work=The New York Times| date =1956-06-06| url =http://graphics8.nytimes.com/packages/pdf/archives/elvis-presley-on-milton-berle-show-06-06-1956.pdf|accessdate=2009-12-31}}</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ''[[ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್]]'' ನ ಬೆನ್ ಗ್ರಾಸ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತವು "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಎಂಬುವನ ಮಂಗನಾಟದಿಂದ 'ಹಂದಿಯಂತೆ ಢುರುಕು ಹಾಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತೊಡೆಸಂದಿ'ಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ... ಸೊಂಟದ ಕೆಳಭಾಗ(ಪೆಲ್ವಿಸ್)ವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಎಲ್ವಿಸ್.... ಅಶ್ಲೀಲ ಮತ್ತು ಉದ್ರೇಕಕರವಾದ, ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಸಭ್ಯ ನರ್ತನಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದ, ಪಾಶವೀಗುಣದ ನೃತ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು" ಎಂದು ಬರೆದರು.<ref name="GJ73">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 73.</ref> ದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಿಧ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮೂಲಕ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ [[ಎಡ್ ಸುಲೀವಾನ್]] ಎಲ್ವಿಸ್ "ಕುಟುಂಬದವರು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅನರ್ಹ" ಎಂದನು.<ref name="MarcusEd">{{cite web|author=Marcus, Greil| title =''Elvis Presley: The Ed Sullivan Shows'' DVD Liner Notes Essay|publisher=Elvis Australia| date =2006-10-06| url =http://www.elvis.com.au/presley/dvd/dvd_ed_sullivan_shows_set.shtml|accessdate=2009-12-31}}</ref> ಎಲ್ವಿಸ್ ಖತಿಗೊಂಡದ್ದು ಅವನನ್ನು "ಎಲ್ವಿಸ್ ದ ಪೆಲ್ವಿಸ್" ಎಂದು ಜರೆಯತೊಡಗಿದಾಗ; "ವಯಸ್ಕನಾದವನೊಬ್ಬ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬಾಲಿಶವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿಲ್ಲ" ೆಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ.<ref>ಮಾರ್ಷ್ 1982, ಪುಟ 100. ''TV ಗೈಡ್'' ನ ವರದಿಗಾರನೊಡನೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಆಡಿಯೋ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಆನ್ ಲೈನ್ ಲಭ್ಯವಿದೆ.{{cite web|author=Wilder, Paul| title =Elvis Presley Interview|publisher=YouTube| date =1956-08-06| url =https://www.youtube.com/watch?v=0wM5c0QD5Vo|accessdate=2009-12-31}}</ref> ==== ''ಸ್ಟೀವ್ ಅಲನ್ ಷೋ '' ಮತ್ತು ಸುಲೀವಾನ್ ನ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ==== ಬರ್ಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದನ್ನು NBCಯ ''[[ಸ್ಟೀವ್ ಸುಲೀವಾನ್ ಷೋ]]'' ದಲ್ಲಿಜುಲೈ ಒಂದರಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ನ ಅಭಿಮಾನಿಯೇನಲ್ಲದ ಅಲನ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ನನ್ನು ಬೋಟೈ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಟೈಲ್ ಕೋಟ್ ಧಾರಿಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಟಾಪ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಮತ್ತು ಬೋ ಟೈ ಧರಿಸಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು [[ಬ್ಯಾಸೆಟ್ ಹೌಂಡ್]] ಗಾಗಿ ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ನಿಮಿಷಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲ ಹಾಡಿದನು. ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ ಜೇಕ್ ಆಸ್ಟಿನ್ ಪ್ರಕಾರ "ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅನರ್ಹನೂ, ವಿಚಿತ್ರಲಕ್ಷಣದವನೂ ಎಂದು ಅಲನ್ ತಿಳಿದಿದ್ದನು... ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತನ್ನ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು"<ref>ಆಸ್ಟೆನ್ 2005, ಪುಟ 13.</ref> ಅಲನ್ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ "ವಿಚಿತ್ರ, ಸಣಕಲ, ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗನ ಸೆಳೆತ, ಇಂತಹುದೆಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದ ಚೆಲುವು, ಮತ್ತು ಅವನ ಆಕರ್ಷಕ ಗುಣವೈಚಿತ್ರ್ಯಗಳು ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು" ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ 'ಕಾಮೆಡಿ ಹೆಣೆಯುವಿಕೆ'ಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದೆನೆಂದು ಬರೆದರು.<ref>ಅಲನ್ 1992, ಪುಟ 270.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲು ಈ ಅಲನ್ ಷೋ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅತಿ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಕಿಯೋಘ್ 2004, ಪುಟ 73.</ref> ಆಂದು ರಾತ್ರಿ ಅವನು ''[[ಹೈ ಗಾರ್ಡ್ ನರ್ ಕಾಲಿಂಗ್]] '' ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದನು. ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ಅವನೇನಾದರೂ ಕಲಿತನೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದುದಕ್ಕೆ "ಇಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವೆನೆಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ... ನನ್ನದು ಬರಿದೇ ಸಂಗೀತವಾಗಿರುವಾಗ ಜನರ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದೆಂದು ನನಗನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ... ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಸಂಗೀತವು ಯಾರೇ ಆಗಲಿ ಅವರ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮಂದಿರ ವಿರುದ್ಧ ತಿಉರಗಿಬೀಳಲು ಹೇಗೆ ಪ್ರೇರಕವಾದೀತು" ಎಂದರು.<ref name="GJ73" /> ಮರುದಿನ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು "ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್" ನೊಂದಿಗೆ "[[ಎನಿ ವೇ ಯೂ ವಾಂಟ್ ಮಿ]]" ಮತ್ತು "[[ಡೋಂಟ್ ಬೀ ಕ್ರೂಯೆಲ್]]" ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದನು. ಜೋರ್ಡಾನೈರ್ ಗಳು ''ಸ್ಟೀವ್ ಅಲನ್ ಷೋ'' ದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದಂತೆಯೇ ಇವನೊಡನೆ ಹಾಡಿದರು; 1960ರ ದಶಕಾದ್ಯಂತ ಅವರು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೊಡನೆ ಕಾರ್ಯವೆಸಗಿದರು. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮೆಂಫಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು "ತಿಳಿದಿರಲಿ. ಆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಮಂದಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಬದಲಿಸಲಾರರು. ನಿಜವಾದ ಎಲ್ವಿಸ್ ಎಂದರೆ ಏನೆಂಬುದನ್ನು ನಿಮಗೆ ಈ ರಾತ್ರಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತೇನೆ"ಎಂದನು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 51.</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ವಿಲ್ಲೆ]]ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನೊಬ್ಬನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಾಧುಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆದೇಶವಿತ್ತನು. ಅದರ ನಂತರ ನೀಡಿದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಸ್ಥಬ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದು, ತೀರ್ಪನ್ನು ಅಣಕಿಸುವ ರೀತಿಯೋ ಎಂಬಂತೆ ತನ್ನ ಕಿರುಬೆರಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 80 -81.</ref> "ಡೋಂಟ್ ಬೆ ಕ್ರೂಯಲ್ ಮತ್ತು ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುದ್ರಿಕೆಯು ೧೧ ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಿತು - ಈ ದಾಖಲೆ ೩೬ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿದಿತ್ತು.<ref>ಬ್ರಾನ್ಸನ್, ಫ್ರೆಡ್ (1996 -03 -09 ) "ಪಟ್ಟಿ ಸ್ಥಬ್ದವಾಗಿ ನಿಂತ ದಿನ", ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಪುಟ 102.</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಎರಡನೆಯ ಆಲ್ಬಮ್ಮಿಗೆ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್ ಬರೆದಂತಹ [[ಜೆರ್ರಿ ಲೀಬರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ ಸ್ಟಾಲರ್]] [[ಲವ್ ಮಿ]] ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹಾಡನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೊಡನೆ ನೀಡಿದ ಅಲನ್ಸ್ ಷೋ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ CBSನ ''[[ದ ಎಡ್ ಸುಲೀವಾನ್ ಷೋ]]'' ವನ್ನೂ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು. ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬದಿಗೊತ್ತಿ ಸುಲೀವಾನ್ ಈ ಗಾಯಕನನ್ನು ಮೂರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿಸಿಕೊಂಡು ಹಿಂದೆಂದೂ ಯಾವ ಗಾಯಕನೂ ಪಡೆಯದ $50,000ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.<ref name="Austen16">ಆಸ್ಟೆನ್ 2005, ಪುಟ 16.</ref> ಆ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಸುಮಾರು ೬೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರು, ಎಂದರೆ ಟಿವಿ ನೋಡುಗರಲ್ಲಿ 82.6 ಪ್ರತಿಶತ ಜನರು ನೋಡಿದರು.<ref>ಎಡ್ಗರ್ಟನ್ 2007, ಪುಟ 187.</ref> ಕಾರ್ ಅಪಘಾತದಿಂದ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸುಲೀವಾನ್ ನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಟ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲಾಟನ್]] ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟನು.<ref name="MarcusEd" /> ವದಂತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸೊಂಟದಿಂದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲನ್ ಮತ್ತು ಬರ್ಲೆ ಷೋ ನ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಅವನ ನಿರ್ಮಾಪಕನೊಡನೆ ಕುಳಿತು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಸುಲೀವಾನನು "ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತನ್ನ ಪ್ಯಾಂಟ್ ನ ಕೆಳ-ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ವಸ್ತುವನ್ನು ನೇತಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಅವನು ಕಾಲನ್ನು ಚಲಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಅವನ ಶಿಶ್ನದ ಹೊರರೇಖೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ... ಅದು ಕೋಕ್ ಬಾಟಲ್ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ... ಭಾನುವಾರದ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ನಾವು ಒಪ್ಪುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಇದು ಕುಟುಂಬದವರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನ" ಎಂದನು.<ref name="BB93">ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೊಯೆಸ್ಕಿ 1997, ಪುಟ 93.</ref> ಸುಲೀವಾನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಎದುರಿನಲ್ಲೇ ''[[ಟಿವಿ ಗೈಡ್]] '' ಗೆ "ಅವನ ಟೊಂಕ ತಿರುಗಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಆ ಇಡೀ ಚಲನೆಯನ್ನು ಕ್ಯಾಮರಾ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಬಹುದು" ಎಂದನು.<ref name="Austen16" /> ಸತ್ಯಾಂಶವೆಂದರೆ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ತಲೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದರು. ಅವನ ಪಾದಾರ್ಪಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮರಾವು ಕಾಲನ್ನು ತೋರಿಸದಂತಹ ಕ್ಲೋಸಪ್ ಗಳನ್ನು ಅವನ ನರ್ತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದರೂ, ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿದ್ದ ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅದೇ ಆಗಿತ್ತು - ಕಿರಿಚುವಿಕೆ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 338.</ref><ref name="GibsonEd">{{cite web|author=Gibson, Christine|title=Elvis on Ed Sullivan: The Real Story|work=American Heritage|date=2005-12-06|url=http://www.americanheritage.com/entertainment/articles/web/20050909-elvis-presley-ed-sullivan-show-steve-allen-milton-berle-charles-laughton.shtml|accessdate=2009-12-31|archive-date=2009-09-24|archive-url=https://www.webcitation.org/5k0zFofVC?url=http://www.americanheritage.com/entertainment/articles/web/20050909-elvis-presley-ed-sullivan-show-steve-allen-milton-berle-charles-laughton.shtml|url-status=dead}}</ref> ಬೇರೆಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಈ ''ದ ಎಡ್ ಸುಲೀವಾನ್ ಷೋ '' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೇ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದಂತಹ ರಾಷ್ಟಮಟ್ಟದ ತಾರೆಯಾಗಿಸಿತು.<ref name="MarcusEd" /> ==== ಹುಚ್ಚಾದ ಜನಸಮೂಹ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ==== {{Listen |filename=Hound Dog & intro (live-Ed Sullivan 2).ogg|title="We're gonna do a sad song..." |description=Presley's definition of rock and roll included a sense of humor—here, during his second Sullivan appearance, he introduces one of his signature numbers.}} ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ನೇರಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಜ್ವರದಂತೆ ಏರಿತು. "ಅವನು "ಯೂ ಏಯಂಟ್ ನಥಿಂಗ್ ಬಟ್ ಎ ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್ ಎಂದು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಜನರು ಹುಚ್ಚರಂತಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಗುಂಪು ಗಲಭೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಡಿಕರ್ಸನ್ 1997, ಪುಟ 175.</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಮಿಸಿಸಿಪಿ-ಅಲಬಾಮಾ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ೆರಡು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಪೊಲೀಸರೊಂದಿಗೆ 50 [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ ಮೆನ್]] ಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 343</ref> ''[[ಎಲ್ವಿಸ್]]'', ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಎರಡನೆಯ ಆಲ್ಬಮ್, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನಲಂಕರಿಸಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28ರಂದು ಅವನು ಸುಲೀವಾನನೇ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ಸುಲೀವಾನ್ ಷೋ ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬಂದನು. ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ನ್ಯಾಶ್ ವಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳ ದಹನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="MarcusEd" /> ಅವನ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಲವ್ ಮಿ ಟೆಂಡರ್]] '' ನವೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಥಮಶ್ರೇಣಿ ದೊರೆತಿರದಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರದ ಮೂಲ ಹೆಸರು -'' [[ದ ರೆನೋ ಬ್ರದರ್ಸ್]]'' - ಬದಲಾಯಿಸಿದುದರ ಕಾರಣ ಅವನು ಆಗತಾನೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದ '[[ಲವ್ ಮಿ ಟೆಂಡರ್]]' ಎಂಬ ಬಲ್ಲಾಟ್ ನ ರಿಕಾರ್ಡ್ ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ. ಅದು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಶಿಖರವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ಮೂರರಂದು ತಲುಪಿತ್ತು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವನ ನಾಲ್ಕು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಮೂಲತಃ ಹಾಡೇ ಇರದಿದ್ದ ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ಹಿಡಿಸದಿದ್ದರೂ ಜನಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಯಿತು.<ref name="V315" /> ನಂತರದ ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವೆ ದೊರೆಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಾಲ್ಕರಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಸನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗೆ ಬಂದಾಗ ಅಲ್ಲಿದ್ದ [[ಜೆರ್ರಿ ಲೀ ಲೂಯಿಸ್]] ಮತ್ತು ಪೆರ್ಕಿನ್ಸ್ ರೊಡನೆ [[ಜ್ಯಾಮ್]] ಆಗಿ (ಕೂಡಿ) ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಸನು. ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ನಿಗೆ ಎಲ್ವಸ್ ನ ಹಾಡುಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರವಿರದಿದ್ದರೂ ಆ ಅವಧಿಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಈ ಫಲಿತವು "[[ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಕ್ವಾರ್ಟೆಟ್]] (ಚತುರರು)" ಎಂದೇ ದಂತಕಥೆಯಾಯಿತು - [[ಜಾನಿ ಕ್ಯಾಷ್]] ನೂ ಇದರಲ್ಲಿ ವಾದನ ನುಡಿಸಿರುವನೆಂದು ಬಹಳ ಕಾಲ ನಂಬಲಾಗಿದ್ದರೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವನು ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ನ ಆಗ್ರಹದ ಮೇರೆಗೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರ ಕೆಲವೇ ಹೊತ್ತು ಅಲ್ಲಿದ್ದನಷ್ಟೆ.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 71.</ref> ವರ್ಷಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ''[[ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್]] '' ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸರಕುಗಳೆಲ್ಲಾ ಮಾರಾಟ<ref>ಪಲ್ಲಾಡಿನೋ 1996, ಪುಟ 131.</ref> ವಾದುದರಿಂದ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳ ಹೊರತಾದ $22 ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು "''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' {{'}}" ಪ್ರಕಾರ ಹಾಡುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಂದಿನಿಂದಲೂ ಇವನು 100 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನಕ್ಕಿತ್ತ ಏಕೈಕ ಕಲಾವಿದನೆಂದೂ ದಾಖಲಿಸಿದವು.<ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 37.</ref> ==== ಲೀಬರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲರ್ ಒಗ್ಗೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕರಡು ಸೂಚನೆ ==== ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತನ್ನ ಮೂರನೆಯ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಸುಲೀವಾನ್ ಷೋ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು ಜನವರಿ 6, 1957ರಂದು - ಈ ಬಾರಿ ಅವನನ್ನು ಕ್ಯಾಮರಾ ಸೊಂಟದ ಮೇಲಿನವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರಿಸಿತು. ಕೆಲವು ವಿವರಣಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಪಾರ್ಕರ್ ಸ್ವತಃ ಈ ರೀತಿ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದನಂತೆ.<ref name="GibsonEd" /><ref name="CH117-18">ಕ್ಲೇಟನ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಡ್ 2003, ಪುಟ 117 -8.</ref> ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ವಿಮರ್ಶಕ [[ಗ್ರೇಯ್ಲ್ ಮಾರ್ಕಸ್]] ಇಂತೆನ್ನುತ್ತಾನೆ "ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ತಾನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಾಧಾರಣ ಉಡುಪಿನ ಬದಲಿಗೆ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯವರೋ, ಪಾಷಾಗಳೋ ಧರಿಸುವಂತಹ ಗಾಢವಾದ ದಿರಿಸನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದ. ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಕಪ್, ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಕೇಶ, ಅತಿರೇಕವಾಗಿ ಲೈಂಗಿಕತೆಗೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ರೀತಿ ಬಾಯಿಯ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ''[[ದ ಶೇಕ್]]'' ನಲ್ಲಿನ ''[[ರುಡಾಲ್ಫ್ ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನೋ]] '' ಗಿಂತಲೂ ಅತ್ತತ್ತವಾಗಿದ್ದ.<ref name="MarcusEd" /> ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಸುವಾಗ, ಸುಲೀವಾನ್ ನ ಇಚ್ಛೇಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಮಧುರವಾದ ಒಂದು ಕಪ್ಪು ಜನಾಂಗದವರ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಗೀತೆಯಾದ "[[ಪೀಸ್ ಇನ್ ದ ವ್ಯಾಲಿ]]" ಹಾಡಿದ. ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಗಿದಾಗ ಸುಲೀವಾನ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು "ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಭ್ಯ, ಒಳ್ಳೆಯ ಹುಡುಗ" ಎಂದನು.<ref>ಕಿಯೋಘ್ 2004, ಪುಟ 90.</ref> ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮೆಂಫಿಸ್ [[ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ಬೋರ್ಡ್]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು [[1A ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿ]] ಅದನ್ನು ವರ್ಷದ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚನೆಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 95.</ref> 1957ರ ಮೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಮೂರೂ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳು ಪ್ರಥಮಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು: "[[ಟೂ ಮಚ್]]", "[[ಆಲ್ ಷುಕ್ ಅಪ್]]" ಮತ್ತು "[[(ಲೆಟ್ ಮಿ ಬಿ ಯುವರ್) ಟೆಡ್ಡಿ ಬೇರ್]]". ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಮೆಂಫಿಸ್ ನಿಂದ 8 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು 18 ಕೊಠಡಿಗಳ ಬಂಗಲೆ [[ಗ್ರೇಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಅನ್ನು ತಾನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಾತಾಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಖರೀದಿಸಿದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 395 -97.</ref> ಅವನ [[ಎರಡನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ''[[ಲವಿಂಗ್ ಯೂ]]'' ದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ, ಪ್ರೀಸ್ಲಯ 3ನೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಲ್ಬಂ ಎಂದು ಹೆಸರುಮಾಡಿತು. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಲೀಬರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲರ್ ಬರೆದಿದ್ದು, ಮುಂದೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಜೈಲ್ ಹೌಸ್ ರಾಕ್]]'' ಗೆಂದು ಅವರಿಂದಲೇ ಅದರಲ್ಲಿನ ಆರರ ಪೈಕಿ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆಸಿದರು ಗೀತರಚಮಕಾರರ ಪಡೆಯು ಈ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವೆಸಗಿ ಪ್ರೀಸಲಿಯೊಡನೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿರಿಸಿಕೊಂಡುದರ ಫಲವಾಗಿ ಅವನು ಇವರನ್ನು "ಶುಭಕಾರಕ ತಾಯಿತಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 406 -8, 452.</ref> ಅವರ [[ಟೈಟಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್]] ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಥಮದರ್ಜೆಯ ಹಿಟ್ ಆದಂತೆಯೇ "''[[ಜೈಲ್ ಹೌಸ್ ರಾಕ್]]'' " EP ಸಹ ಆಯಿತು. ಆವರ್ಷ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಮತ್ತೆ 4 ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರವಾಸ<ref name="EAP57">ನೋಡಿ{{cite web|author=| title =Elvis Aaron Presley 1957: The King of Rock 'n' Roll|publisher=Elvis Australia| date =| url =http://www.elvispresleymusic.com.au/elvis_presley_1957.html|accessdate=2010-01-04}}</ref> ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆದನು. "ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಲಿ ಹೋದರೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ ತೊಂದರೆಯೆಂದರೆ ನೀವು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡಬಹುದು" ಎಂದಿತೊಂದು ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ನ ಪತ್ರಿಕೆ.<ref name="G400">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 400.</ref> ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿ [[ವಿಲ್ಲಾನೋವಾ]]ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವನತ್ತ ಮೊಟ್ಟೆ ತೂರಿದರು.<ref name="G400" /> ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಗುಂಪು ದೊಂಬಿ ಎದ್ದು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 430.</ref> 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯರು ಮೂರ್ಛೆಹೋಗಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದ [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಸಿನಾತ್ರಾ]] ಸಹ ಈ ನವೀನ ಗಾಯನ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಅವಹೇಳನಗೈದ. ಮ್ಯಾಗಝೈನೊಂದರಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಸಂಗೀತವು "ವಿಧ್ವಂಸಕ, ಕೊಳಕು, ಕೀಳು ರೀತಿಯದ್ದು, ಹರಿತ... ಅದು ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು. ಅದು ಸತ್ಯವಲ್ಲದ್ದು, ನಕಲಿ. ಅದರಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು ಭಾಗವನ್ನು ಕೀಳುದರ್ಜೆಯ ಗೂಡಾಗಳು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.... ಈ ಕಮಟುವಾಸನೆಯ ಕಾಮೋದ್ದೀಪಕವನ್ನು ನಾನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತೇಮೆ" ಎಂದರು.<ref>ಟರ್ನರ್ 2004, ಪುಟ 104.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೇಳಿದಾಗ "ನನಗೆ ಆತ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಹಕ್ಕಿದೆ ಜಯಶೀಲನೂ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ನಟನೂ ಆದ ಆತ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಾರದಿತ್ತು.... ಅವನು ಒಂದು ನವಪಥ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಂತೆಯೇ ಇದೂ ಒಂದು ಹೊಸಹಾದಿಯಷ್ಟೆ" ಎಂದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 437.</ref> ''[[ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಆಲ್ಬಮ್]]'' ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲು ಲೀಬರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲರ್ ಮತ್ತೆ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಬಂದರು. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರು ಅಲ್ಲೇ ಒಂದು ಹಾಡನ್ನು ರಚಿಸಿದರು "ಸಾಂತಾ ಕ್ಲಾಸ್ ಈಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಇನ್ ಟೌನ್" - ವಕ್ರೋಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಬ್ಲೂಸ್ ಗೀತೆಯದಿ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 431.</ref> ಆ ರಜೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಆಲ್ಬಮ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸತತ ಪ್ರಥಮಶ್ರೇಣಿ ಗಳಿಸಿದ ಆಲ್ಬಮ್ ಆದುದಲ್ಲದೆ [[ಸರ್ವಕಾಲಿಕ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಆಲ್ಬಮ್ ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು]].<ref>{{cite web |author=Freierman, Shelly|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0DE4DD143DF934A35752C0A96E9C8B63 |title=Popular Demand |work=The New York Times |date=2008-01-07 |accessdate=2010-01-01}}</ref><ref>{{cite web |author=Grein, Paul|url=http://www.elvis.com.au/presley/news/top_selling_christmas_albums_208.shtml |title=Elvis Still Holds Top-Selling USA Christmas Album |publisher=Elvis Australia |date=2008-24-24 |accessdate=2010-01-01}}</ref> ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಕೇವಲ ಸಂಬಳ ಮಾತ್ರ ಗಳಿಸಿ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಲಾಭಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇನಿತೂ ಪಡೆಯದ ಮೂರ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ಇತ್ತರು. ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಕರೆತಂದರೂ, ಅವರು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಆಪ್ತವಲಯದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದುದು ಗೋಚರವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 431 -35.</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 20ರಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ನೋಟೀಸ್ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಹಾಲ್ ವಾಲಿಸ್]] $350,೦೦೦ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿದ್ದ ''[[ಕಿಂಗ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್]]'' ಅನ್ನು ಮುಗಿಸಿಕೊಡಲು ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಹೊಸವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟ ಕಲವೇ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಲೀಬರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲರ್ ಬರೆದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಹಾಡಿದ [[ಡೋಂಟ್]] ಎಂಬ ಹಾಡು ಅವನ 10ನೆಯ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. ಮೊದಲ ಹಾಡಾದ "ಹಾರ್ಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಟೆಲ್" ನಿಂದ ಅಂದಿನವರೆಗೆ ಕೇವಲ 21 ತಿಂಗಳುಗಳು ಸಂದಿದ್ದವಷ್ಟೆ. ಜನವರಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಕಿಂಗ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ|''ಕಿಂಗ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್'' ನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ]]ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಲೀಬರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲರ್ ಈ ಬಾರಿಯೂ ಮೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಇದೇ ಕಡೆಯ ಬಾರಿ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 448 -49.</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ಒಂದರಂದು ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದರ ಅಂತ್ಯವೂ ಆಯಿತು. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೊಡನೆ ಭಾಗವಿಹಿಸಿದ್ದು ಅದೇ ಕಡೆಯಾಯ್ತು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 1965ರಲ್ಲಿ ಮಡಿದನು. === 1958-60 : ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಮರಣ === [[ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಮಿತ್, ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್]] ನ ಬಳಿಯಿರುವ [[ಫೋರ್ಟ್ ಷಫೀ]] ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 24ರಂದು ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮಾಹಿತಿ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಆರ್ಲೀ ಮೆಥೆನಿ]]ಗೆ ಈ ಹಾಡುಗಾರ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅವನನ್ನು ಬೆಂಬತ್ತುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಬಸ್ಸಿನಿಂದ ಿಳಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ನೂರಾರು ಜನ ಅವನನ್ನು ಮುತ್ತಿಕೊಂಡರು; ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು ನಂತರ ಅವನೊಡನೆ ಸೇನಾದಳದ ವರೆಗೂ ಬಂದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 461 -74.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತಾನು ಈ ಸೇನಾಸೇವೆಯನ್ನು ಎದುರುನೋಡುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ, ತನ್ನನ್ನು ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಾರದೆಂದೂ "ಸೇನೆಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ತನ್ನನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದೆಂದೂ" ನುಡಿದನು.<ref>ವಿಕ್ಟರ್ 2008, ಪುಟ 27.</ref> ನಂತ್ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನ [[ಫೋರ್ಟ್ ಹುಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಮೆಜೋರಿಯು ಮಾಧ್ಮದವರಿಗೆ ಒಂದು ದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಻ವಕಾಶ ನೀಡಿ, ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಅವರು ಕಾಣುವಂತಿಲ್ಲವೆಂದು ಆಜ್ಞೆಯಿತ್ತಳು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 464 -65.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಮಿಲಿಟರಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆತೊಡಗಿದ ಕೆಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎಡ್ಡೀ ಫಡಲ್ ಎಂಬ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇವನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದ ೊಬ್ಬ ುದ್ಯಮಿಯು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು. ಫಡಲ್ ನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ಗಾಯನಜೀವನ ಕೊನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನುಡಿದು "ಅವನು ಅದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದಾನೆ" ಎಂದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 466 -67.</ref> ಜೂನ್ ನ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಾರದ ರಜೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ನ್ಯಾಷ್ ವಿಲ್ಲೆ ಯಲ್ಲಿ5 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದನು. ತರಬೇತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ. ಆದರೆ ಆಗಸ್ಟ್ ನ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ತಾಯಿಗೆ [[ಹೆಪಟೈಟಿಸ್]] ಇರುವುದು ತಿಳಿದುಬಂತು, ಆಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಬಿಗಡಾಯಿಸಿತು. ತುರ್ತು ರಜೆ ಪಡೆಉ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 12ರಂದು ಮೆಂಫಿಸ್ ಗೆ ಅವಳನ್ನು ಕಾಣಲು ಬಂದನು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ತನ್ನ 46ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದಳು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ದುಃಖಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 474 -80.</ref> ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ಅವನು ವಯಸ್ಕನಾದನಂತರವೂ ಗಾಢವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಅವಳೊಡನೆ ಮಗುವಿನ ಮುದ್ದು ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 13.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Elvis compressed.jpg|thumb|right|alt=Presley stands in a ship's canteen, wearing a stiff black-brimmed military cap, khaki shirt, and dark tie. His hands are cupped at chest height, holding something. Other soldiers stand to either side of and behind him.|USS ಜನರಲ್ ಜಾರ್ಜ್ M.ರಾಂಡಾಲ್ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯತ್ತ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 1958.]] ಫೋರ್ಟ್ ಹುಡ್ ನ ತರಬೇತಿಯ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 3ನೆಯ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಫ್ರೀಡ್ ಬರ್ಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.<ref>ಪಾನ್ಸ್ ಡಿ ಲಿಯಾನ್ 2007, ಪುಟ 115.</ref> ಸೇನಾಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾಗ [[ಆಮ್ಫಿಟಮೈನ್]] ಗುಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಸರ್ಜೆಂಟ್ ನಿಂದ ಪರಿಚುಇಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇವನು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿ ವಾಂಛೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಅವು ಶಕ್ತಿದಾಯಕವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದೃಢತೆಗೂ, ತೂಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಕ್ಕೂ ಉಪಯುಕ್ತವೆಂದು ಸಾರಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನ ಹಲವು ಸ್ನೇಹಿತರೂ ಅವನ್ನು ಸೇವಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 21</ref> ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ [[ಕರಾಟೆಲ್]] ನ ಪರಿಚಯವೂ ಆಗಿ ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಅವನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 47, 49,55,60,73.</ref> ಅವನ ಸಹಸೈನಿಕರು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಇತರ ಸೈನಿಕರಂತೆಯೇ ಯೋಗ್ಯ, ಮಾಮೂಲಿ ಸಿಪಾಯಿಯಂತೆ ಇರಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ, ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಎಲ್ಲೂ ಮೆರೆಸಬಯಸಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಧಾರಾಳ ಸ್ವಭಾವದವನಾಗಿದ್ದನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ತನ್ನ ಸೇನಾ ಸಂಬಳವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದನು, ಸೇನಾದಳಕ್ಕೆ ಟಿವಿ ಸೆಟ್ ಗಳನ್ನು ತಂದಿತ್ತನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ತುಕಡಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದು ಜೊತೆ ಮೇಲುಡುಪನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ಇತ್ತನು.<ref>ಕ್ಲೇಟನ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಡ್ 2003, ಪುಟ 160.</ref> ಫ್ರೀಡ್ ಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 14ರ ಹರೆಯದ ಪ್ರಿಸ್ಸಿಲಾ ಬ್ಯೂಲಿಯೂ ಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು. ಏಳೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಣಯದ ನಂತರ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>ವಿಕ್ಟರ್ 2008, ಪುಟ 415.</ref> ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಗಾಯನ ಜೀವನ ಹಾಳಾಗಬಹುದೆಂಬ ಚಿಂತೆ ಇದ್ದರೂ, ಪಾರ್ಕರ್ ನು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿಪಾಯಿಯಾಗಿ ದುಡಿದರೆ ಜನರ ಗೌರವ ದೊರೆಯುವುದೆಂದೂ, ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದರೆ ಜನರೊಡನೆ ಬೆರೆತು ಗಾಯನ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲಾಗದೆಂದೂ, ಸಿಪಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕರೆದಾಗ ಹಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಬಹುದೆಂದೂ ತಿಳಿಹೇಳಿದನೆಂದೂ ಪ್ರಿಸ್ಸಿಲಾ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾಳೆ.<ref>ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 1985, ಪುಟ 40.</ref> ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ಗಾಯನಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಕಾಳಜಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದವು. ಆದರೆ RCA ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಹಿಲ್ ಎಂಡ್ ರೇಂಜ್ ನ [[ಸ್ಟೀವ್ ಶೋಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ಬಿಯೆಲ್ ಸ್ಟಾಕ್]] ರು ಇವನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ದೂರವಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಯೋಚಿಸಿ ತಕ್ಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಹಲವಾರು ಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಜಯಶಾಲಿಯಾಗುವಂತಹ ಬಿಡುಗಡೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಿವನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಗೇ ಕಾದಿಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 107.</ref> ಅವನು ಸೇನೆ ಸೇರಿ ಹೊರಬರುವ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನ ೪೦ ಹಾಡುಗಳ ಹತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ "[[ವೇರ್ ಮೈ ರಿಂಗ್ ಅರೌಂಡ್ ಯುವರ್ ನೆಕ್]]", ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ "[[ಹಾರ್ಡ್ ಹೆಡೆಡ್ ವುಮನ್]]" ಮತ್ತು "[[ಒನ್ ನೈಟ್]]" ಗಳು 1958ರಲ್ಲೂ,"[[(ನೌ ಎಂಡ್ ದೆನ್ ದೇರ್ ಈಸ್) ಎ ಫೂಲ್ ಸಚ್ ಆಸ್ ಐ]]" ಮತ್ತು ನಂಬರ್ ಒನ್ ಆದ "[[ೆ ಬಿಗ್ ಹಂಕ್ ಆಫ್ ಲವ್]]" 1959ರಲ್ಲೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು.<ref>ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ 2004, ಪುಟ 501.</ref> RCA ಯು ಇದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಳೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ನಾಲ್ಕು ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು - ''[[ಎಲ್ವಿಸ್ ಸ್ ಗೋಲ್ಸನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]]'' (1958) LP ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನಲಂಕರಿಸಿತು. === 1960–67: ಚಲನಚಿತ್ರದತ್ತ ಗಮನ === ==== ''ಮರಳಿ ಬಂದ ಎಲ್ವಿಸ್'' ==== {{Listen |filename=It's Now or Never.ogg|title="It's Now or Never" |description=Presley broke new stylistic ground and displayed his vocal range with this number one hit. The quasi-operatic ballad ends with Presley "soaring up to an incredible top G&nbsp;sharp."<ref>Matthew-Walker 1979, p. 49.</ref>}} ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 1960ರ ಮಾರ್ಚ್ 2ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಗೆ ಮರಳಿ, ಅದೇ 5ರಂದು ಸರ್ಜೆಂಟ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸೇನೆಯಿಮದ ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿದನು.<ref>ಸ್ಲಾಟರ್ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಸನ್ 2004, ಪುಟ 54.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿ]] ಯಿಂದ ಟೆನಿಸ್ಸಿ ವರೆಗೂ ಪಯಣಿಸಿದ ರೈಲನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಜನ ಮುತ್ತಿದರು ಮತ್ತು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಜನರಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಸಬೇಕೆಂದು ಕೋರಲಾಯಿತು.<ref>ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ವಾಕರ್ 1979, ಪುಟ 19.</ref> ಮೆಂಫಿಸ್ ಗೆ ಬರುತ್ತಲೇ ಸ್ಟುಡಿಯೊದತ್ತ ಪಯಣಿಸಿದ ಿಲ್ವಿಸ್. ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಒಬ್ಬನೇ ಹಾಡಿದ ಬಲ್ಲಾಡ್ ಗಳಾದ "[[ಇಟ್ ಈಸ್ ನೌ ಆರ್ ನೆವರ್]]" ಮತ್ತು "[[ಆರ್ ಯೂ ಲೋನ್ಸಮ್ ಟುನೈಟ್?]]" ಹಾಗೂ "ಎ''[[ಲ್ವಿಸ್ ಈಸ್ ಬ್ಯಾಕ್]]'' " ಗಳು ಹೊರಬಂದವು. ಗ್ರೀಲ್ ಮಾರ್ಕಸ್ ನು ಈ ಆಲ್ಬಮ್ ನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು 'ಫುಲ್-ಆನ್' ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ [[ಚಿಕಾಗೋ ಬ್ಲೂಸ್]] "ಮನಸೆಳೆಯುವ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಧ್ವನಿ-ತರಂಗ ಮಿಶ್ರಿತ ಗಿಟಾರ್ ನ ಗಡಚಿಕ್ಕುವಿಕೆ, ಸ್ಕಾಟಿ ಮೂರ್ ನ ಅಸಾಧಾರಣ ವಾದನ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರೀತಿಯ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್ ವಾದನ ನೀಡಿದ [[ಬೂಟ್ಸ್ ರುಡಾಲ್ಫ್]] ರ ಅಮೋಘ ಮಿಳಿತವಿದು" ಎಂದರು. ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ಗಾಯನ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಕಾಮಬಿತ್ತರಿಸುವಂತಿತ್ತು ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.<ref>ಮಾರ್ಕಸ್ 1982, ಪುಟ 279 -80.</ref> ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಮೇ 12ರಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅತಿಥಿಯಾಗಿ "''[[The Frank Sinatra Timex Show: Welcome Home Elvis|ದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಸಿನಾತ್ರಾ ಟೈಮೆಕ್ಸ್ ಸ್ಪೆಷಲ್]]'' " ಷೋ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲನ್ನು ಆಗಷ್ಟೇ ಜರೆದಿದ್ದ ಸಿನಾತ್ರಾಗೂ, ಎಲ್ವಿಸ್ ಗೂ ಇದು ವೈಪರೀತ್ಯವೆಂದನಿಸಿರಲಿಕ್ಕೂ ಸಾಕು. "''ವೆಲ್ ಕಮ್ ಹೋಮ್ ಎಲ್ವಿಸ್'' " ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಮಾರ್ಚ್ ನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಇದೊಂದೇ ಬಾರಿ ಜನರ ಮುಂದೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಯಿತು. ಪಾರ್ಕರ್ 8ನಿಮಿಷದ ಹಾಡಿಗೆ ಹಿಂದೆಂದೂ ಯಾರೂ ಪಡೆಯದ $125,೦೦೦ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕಟ್ಟರು. ಆ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಅಪಾರ ವೀಕ್ಷಕವೃಂದವು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 44, 62 -63. ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 44, 62 -63</ref> ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ''[[G.I. ಬ್ಲೂಸ್]]'' ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನ ಬಲು ಬೇಡಿಕೆಯ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅವನ ಮೊದಲ ಪೂಜ್ಯತೆಗೆ ಸಮಭಂಧಿತ LP ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆದ ''[[ಹಿಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಇನ್ ಮೈನ್]]'' ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅದು ಅಮೆರಿಕದ ಪಾಪ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 13ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಾಗೂ ಬಿರಟನ್ನಿನಲ್ಲಿ 3ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು. ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ನ ಆಲ್ಬಮ್ ಒಂದು ಹೀಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದು ಅತಿಶಯವೇ. ಫೆಬ್ರವರಿ 1961ರಲ್ಲಿ ಇವನು ಮೆಂಫಿಸ್ ನ 24 ಸಂಘಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು. ಅಂದಿನ ಭೋಜನಕೂಟದಲ್ಲಿ ರ್ಕಾ ಯು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅವನ ರೆಕಾರ್ಡ್ಗಳ ಮಾರಾಟ 75 ಮಿಲಿಯನ್ ಮುಟ್ಟಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಒಂದು ಸ್ಮರಣಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>ಗಾರ್ಡನ್ 2005, ಪುಟ 110, 114.</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಸಹಾಯಾರ್ಥವನ್ನು [[ಪರ್ಲ್ ಹಾರ್ಬರ್]] ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಗಾಗಿ ಮಾರ್ಚ್ 25ರಂದು [[ಹವಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref>ಗಾರ್ಡನ್ 2005, ಪುಟ 110, 119.</ref> ==== ಹಾಲಿವುಡ್ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋದದ್ದು ==== {{See also|Elvis Presley acting career}} ಜನಮನ ತಲುಪುವ ಸಮೀಕರಣ ಹೊಮದಿದ, ಮಧ್ಯಮವ್ಯಯದ, ಗಾಯನ-ಹಾಸ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಾಲನ್ನೇ ಪಾರ್ಕರ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದನು. ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದರೂ, ಅಭಿನಯವೇ ಜೀವಾಳವಾದ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಫ್ಲೇಮಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್]]'' (1960) ಮತ್ತು ''[[ವೈಲ್ಡ್ ಇನ್ ದ ಕಂಟ್ರಿ]] '' (1961)ಗಳು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಗಮನೀಯ ಯಶ ಗಳಿಸದ ಕಾರಣ ಅವನು ನಿರ್ದೇಶಿತ ಜಾಡಿಗೆ ಸೇರಿದನು. ನಂತರದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, 27 ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ, ಕಥೆಯ ಹಂದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref>ಪಾನ್ಸ್ ಡಿ ಲಿಯಾನ್ 2007, ಪುಟ 133.</ref> ಅವನ ಚಿತ್ರಗಳು ವಿಶ್ವದ ಬಹತೇಕ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದವು; ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕನು "ಕೀಳು ಅಭಿರುಚಿಯ ಕಂತೆ" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದನು.<ref>ಕೇಯ್ನ್ 2005, ಪುಟ 21.</ref> ಆದರೆ, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಲಾಭ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಹಾಲ್ ವಾಲಿಸ್]] "ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾತ್ರ ಹಾಲಿವುಡ್ ನಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕ" ಎಂದು ನುಡಿದನು.<ref>{{cite web|author=Fields, Curt| title = A Whole Lotta Elvis Is Goin' to the Small Screen|work=Washington Post| date =2007-08-03| url =http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/08/02/AR2007080200660.html|accessdate=2009-12-27}}</ref> 1960ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ 15 ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳನ್ನೂ, 5 EP ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೂರರಂತೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದು, ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಂಗೀತದತ್ತ ಸುಳಿಯಲೂ ಅವಕಾಶವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜೆರ್ರಿ ಲೀಬರ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಸೇನೆಗೆ ಸೇರುವ ಮುನ್ನವೇ ಇದ್ದಿತು; : ಮೂರು ಬಲ್ಲಾಡ್ ಗಲೂ, ಒಂದು ಮಧ್ಯಮಸ್ಥಾಯಿ (ಯ ಹಾಡು), ಮತ್ತು ಒಂದು ಬ್ರೇಕ್ ಬ್ಲೂಸ್ ಬೂಗೀ" ಎನ್ನುವರವರು.<ref name="Guralnick 1994, p. 449">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 449.</ref> ದಶಕ ಕಳೆದಂತೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಗುಣಮಟ್ಟ "ದಿನೇದಿನೇ ಕುಸಿಯಿತು".<ref name="KH67">ಕಿರ್ಚ್ ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್ 1999, ಪುಟ 67.</ref> ''[[ಪ್ಯಾರಾಡೈಸ್, ಹವಾಯಿಯನ್ ಸ್ಟೈಲ್]]'' (೧೯೬೬) ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ [[ಜೂಲೀ ಪ್ಯಾರಿಷ್]] ನು ಅವನ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅವನು ದ್ವೇಷಿದಿದನೆನ್ನುತ್ತಾನೆ.<ref>ಲಿಸಾಂಟಿ 2000, ಪುಟ 19, 136.</ref> "ದ ಜೋರ್ಡಾನೈರ್ಸ್" ನ ಗಾರ್ಡನ್ ಸ್ಟೋಕರ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಮೈಕ್ ನಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ "ಸಾಲುಗಳು ಹೇಗಿದ್ದುವೆಂದರೆ ಅವನ್ನು ಹಾಡಲು ಅವನಿಗೆ ಮನಬಾರದೆಂಬತ್ತಿದ್ದವು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 201.</ref> [[ಡಾಕ್ ಪೋಮಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಟ್ ಷುಮನ್]] ತಂತಹ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಕವಿಗಳಿಂದಲೇ ವಿರಚಿತವಾದ ಒಂದೋ, ಎರಡೋ ಹಾಡುಗಳು ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು, ಆದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಎಲ್ವಿಸ್ ಮತ್ತು ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಅನ್ನು ಅರಿಯದ ಯಾರೋ ಹೇಳಿ ಬರೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಎಲ್ವಿಸ್ ಜೀವನಗಾಥೆ ಬರೆದ [[ಜೆರ್ರಿ ಹಾಲ್ ಕಿನ್ಸ್]] ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್ 2002, ಪುಟ 32.</ref> ಹಾಡುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೇಗೇ ಇದ್ದರೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅವನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಸೊಗಸಾಗಿ ಹಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ವಾಕರ್ 1979, ಪುಟ 66.</ref> ಆದರೆ ರಾಕ್ ವಿಮರ್ಶಕ [[ಡೇವ್ ಮಾರ್ಷ್]] "ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ನಿಜಕ್ಕೂ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ; "ನೋ ರೂಮ್ ಟು ರುಂಬಾ ಇನ್ ಎ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರ್" ಮತ್ತು "ರಾಕ್-ಎ-ಹೂಲಾ-ಬೇಬಿ"ಯಂತಹ ಬರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಇದೇ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೇಳ್ಪಟ್ಟರಂತೆ.<ref name="ಮಾರ್ಷ್ 1980, ಪುಟ 395">ಮಾರ್ಷ್ 1980, ಪುಟ 395.</ref><ref name="ಮಾರ್ಷ್ 1980, ಪುಟ 395"/> ಆ ದಶಕೆ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮೂರು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳು ಪಾಪ್ ನ ಉತ್ತುಂಗ ಶರೇಣಿ ತಲುಪಿದವು ಮತ್ತು ಅವನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳು "[[ಕಾಂಟ್ ಹೆಲ್ಪ್ ಫಾಲಿಂಗ್ ಇನ್ ಲವ್]]"(1961) ಮತ್ತು "[[ರಿಟರ್ನ್ ಟು ಸೆಂಡರ್]]" (1962)ಗಳು ಜನಮನ್ನಣೆಯ ಶಿಖರವೇರಿದವು. ("[[ವೀವಾ ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್]]". 1964ರ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯು ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಳಿಸಿದರೂ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು.) ಆದರೆ, ಕಲಾಕೌಶಲದಂತೆಯೇ, ಹಣ ಸಂಪಾದನೆಯೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಳೆಗಿಳಿಯಿತು. 1964ರಿಂದ 1968ರ 5 ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಒಂದು ಮುದ್ರಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು. "[[ಕ್ರೈಯಿಂಗ್ ಇನ್ ದ ಚಾಪೆಲ್]]" (1965) ಎಂಬ 1960ರಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾತ್ರ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮುದ್ರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಚಲನಚಿತ್ರೇತರ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳಲ್ಲಿ 1962 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ಪಾಟ್ ಲಕ್]]'' ಮತ್ತು 1968ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೆ ಮರಳಿಬಂದಾಗ ಹೊರತಂದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಸಂಬಂಧಿ LP ಆದ ''[[ಹೌ ಗ್ರೇಟ್ ದೌ ಆರ್ಟ್]]'' (1967) ಆಲ್ಬಮ್ ಮಾತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಹೊಂದಿತು. ಅದು ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿ ಅವಾರ್ಡ್]] ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ''ದ ನ್ಯೂ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಗೈಡ್'' ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ "ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅಂದಿನ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಹಾಡುಗಾರರಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಗಾಯಕನಾಗಿದ್ದು ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಗಾಯನದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನು"<ref name="RS650">ಬ್ರಕ್ಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಹೋರ್ಡ್ (ಸಂಪಾದಕರು) 2004, ಪುಟ 650.</ref> 1966ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಗೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಿಗೆ ಮುಂಚೆ, ಭೇಟಿಯಾದ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಪ್ರೆಸ್ಸಿಲಾಳನ್ನು ಬ್ಯೂಲಿಯೂಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಲು ಬಯಸಿದನು. ಮಾರ್ಚ್ 1, 1967ರಂದು, ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್ ನ ತಮ್ಮ ಅಲಾದೀನ್ ಹೊಟೆಲ್ ನ ಕೊಠಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಸಣ್ಣ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರೂ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 261 -63.</ref> ಎಂದಿನಂತೆ ಇದ್ದ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಬದುಕು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1967ರಲ್ಲಿ'' [[ಕ್ಲಾಮ್ ಬೇಕ್]]'' ಎಂಬ LP ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯು ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕುಸಿತ ಕಂಡಾಗಲೇ RCA ನವರಿಗೆ ಎಲ್ಲೋ ಎಡವಟ್ಟಿದೆ ಎನ್ನಿಸಿದ್ದು. ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ ಕೋನಿ ಕಿರ್ಚ್ ಬರ್ಗ್ ಹೇಳುವಂತೆ "ಆ ವೇಳೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಾನಿಯಾಗಿಹೋಗಿತ್ತು". "ಎಲ್ವಿಸ್ ನನ್ನು ಸಂಗೀತ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಪರಿಹಾಸ್ಯದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವನ ಕಟ್ಟಾ ಆಭಿಮಾನಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಮಿಕ್ಕವರೆಲ್ಲಾ ಅವನ ಕಾಲ ಮುಗಿಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು" ಎನ್ನುತ್ತಾರವರು.<ref>ಕಿರ್ಚ್ ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್ 1999, ಪುಟ 73.</ref> === 1968–73: ಮರಳುವಿಕೆ === ==== '68 ಮರಳುವಿಕೆಯ ವಿಶೇಷ ==== {{Main|Elvis (1968 TV program)}} [[ಚಿತ್ರ:Elvis Presley 68 Comeback Special.jpg|thumb|right|alt=Presley, wearing a tight black leather jacket with upturned collar, black leather wristbands, and black leather pants, holds a microphone with a long cord. His hair, which looks black as well, falls across his forehead. In front of him is an empty microphone stand. Behind, beginning below stage level and rising up, audience members watch him. A young woman with long black hair in the front row gazes up ecstatically.| '68 ರ ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಬಹಳ ಕೀರ್ತಿ ತರುವಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref ಹೆಸರು=K263>ಕಿಯೋಘ್ 2004, ಪುಟ. 263.</ref> ಜೂನ್ 29, 1968ರಂದು ತೆಗೆದ ಈ ಫೋಟೋ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ನ ಜುಲೈ 1969ರ ಹೊರಹೊದಿಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref ಹೆಸರು=K263/><ref>[203]</ref>]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳಾದ [[ಲಿಸಾ ಮೇರಿ]]ಯು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧, 1968ರಂದು, ತಾನು ತನ್ನ ಸಂಗೀತಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಜನ್ಮತಾಳಿದಳು.<ref name="pefciv">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 171.</ref> ಜನವರಿ 1967ರಿಂದ ಮೇ 1968ರ ವರೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಹಾಡಿದ 8 ಮುದ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತ್ರ ಮೊದಲ 40ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಕಂಡು, ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 28ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು.<ref>ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ 2004, ಪುಟ 502 -3.</ref> ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ಸ್ಪೀಡ್ ವೇ]] '' ಎಂಬ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯು'' ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ '' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 82ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅಸುನೀಗಿತು. 1960ರ ಸಿನಾತ್ರಾ-ಟೈಮೆಕ್ಸ್ ಸೋ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲವಷ್ಟೆ; ಪಾರ್ಕರ್ ಆಗಲೇ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಟೆಲಿಚಿಷನ್ ನತ್ತ ಹರಿಸಿದ್ದನು. NBCಯೊಡನೆ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ನಾಟಕರೂಪಕವನ್ನೂ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೂ ಅವರು ಹಣ ಹೂಡಿ ನಡೆಸಲು ಒಡಂಬಡಿಸಿದನು.<ref>ಕುಬರ್ಮಿಕ್ 2008, ಪುಟ 4.</ref> ಜೂನ್ ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆದ ಈ '''ಎಲ್ವಿಸ್'' ' ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩, 1968ರಂದು ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ನಂತರ '68 ರ ಮರಳುವಿಕೆಯ ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದೇ ಹೆಸರಾದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳನ್ನೂ, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನ ಮುಂದೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಒಂದು ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ನೀಡಿದ ಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ಬಿಂಬಿಸಿತು. ಇದು 1961ರ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು. ನೇರ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಬಿಗಿಯಾದ ಕಪ್ಪನೆಯ ತೊಗಲ ದಿರಿಸನ್ನು ಶರಿಸಿ, ಬಿಡುಬೀಸಾಗಿ ಗಿಟಾರನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ, ಹಾಡುತ್ತಾ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಂತೆಯೇ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಸಹನಿರ್ಮಾಪಕನಾದ [[ಸ್ಟೀವ್ ಬೈಂಡರ್]] ಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಶಂಕೆಯಿಂದ ಇದ್ದ ಈ ಗಾಯಕನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಹೊರತಾದ ಶೈಲಿಯ, ಪಾರ್ಕರ್ ಮೊದಲೇ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ರೀತಿಯ, ಗಾಯನ ನೀಡಲು ಪೂರಕನಾದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 293.</ref><ref name="Binder">{{cite web|author=| title = Interview with Steve Binder, Director of Elvis' 68 Comeback Special| publisher = Elvis Australia| date =2005-07-08| url =http://www.elvis.com.au/presley/interview_steve_binder.shtml|accessdate=2009-12-29}}</ref> NBCಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಷೋ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಒಟ್ಟು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ೪೨ ಪ್ರತಿಶತ ಜನರಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="K26">ಕುಬರ್ಮಿಕ್ 2008, ಪುಟ 26.</ref> ''ಐ'' ಪತ್ರಿಕೆಯ [[ಜಾನ್ ಲ್ಯಾಂಡಾವ್]] ನು "ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಮತ್ತೆ ದಾರಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ಜಾದೂ ಕಂಡ ಅನುಭವ. ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಹಾಡುಗಾರರು ಇಷ್ಟು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿ ಹಾಡಬಲ್ಲರೆಂಬುದು ಜನರ ೂಹೆಗೆ ನಿಲುಕದ್ದಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ನಿರಾಯಾಸವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೋಗಿಲ್ಲದೆ ಅಲುಗಾಡಿಸಿದ ರೀತಿಗೆ [[ಜಿಮ್ ಮಾರಿಸನ್]] ನ ಮನದಲ್ಲೂ ಮತ್ಸರ ಮೂಡಿರಬೇಕು" ಎಂದನು.<ref>ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್ 2007, ಪುಟ 215.</ref> ದ ನ್ಯೂ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಗೈಡ್ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು "ಇತಿಹಾಸದ ಕಂಪನ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ರಸದೂಟ"ವಿದ್ದ ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದಿದೆ.<ref>ಬ್ರಕ್ಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಹೋರ್ಡ್ (ಸಂಪಾದಕರು) 2004, ಪುಟ 649.</ref> ಜನವರಿ 1969ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಾನೇ ಹಾಡಿದ. ಆ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆಂದೇ ಬರೆದ "[[ಇಫ್ ಐ ಕ್ಯಾನ್ ಡ್ರೀಮ್]]" ಹಾಡು 12ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಇದರ [[ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯ ಆಲ್ಬಮ್]] ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ನಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸಿತು. ಸ್ನೇಹಿತ [[ಜೆರ್ರಿ ಷಿಲ್ಲಿಂಗ್]] ಹೇಳಿದಂತೆ ಈ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ತಾನು "ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಜನರೊಡನೆ ಬೆರೆಯಲಾಗದ, ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ರೀತಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗದ, ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಅವರಿವರ ಅಣತಿ ಬೇಡಬೇಕಿದ್ದ" ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತಂದಿತು.... ಅವನಿಗೆ ಜೈಲಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಂತೆನಿಸಿತು".<ref name="K26" /> "ನಾನು ಎಲ್ವಿಸ್ ನಿಗೆ ಆ 60 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಾಗ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ರೂಮ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಅವನು "ಸ್ಟೀವ್, ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಮಹತ್ತರವಾದ ಅಂಶವಿದು. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಾರದ ಯಾವುದೇ ಹಾಡನ್ನು ಇನ್ನುಮುಂದೆ ಹಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಇಂದು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದನೆಂದು ಬೈಂಡರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="K26" /><ref name="K26" /> ==== ''ಫ್ರಮ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಇನ್ ಮೆಂಫಿಸ್ '' ಮತ್ತು ದ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ==== {{Listen |filename=Power of My Love.ogg|title="Power of My Love" |description=Beginning with his American Sound recordings, soul music became a central element in Presley's fusion of styles. Here, he revels in lyrics full of sexual innuendo.<ref>Jorgensen 1998, p. 277.</ref>}} ಮರಳಿಬಂದಂದಿನ ವಿಶೇದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ಉತ್ಸಾಹಿತನಾದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಎಡೆಬಿಡದೆ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೌಂಡ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ, ಜಗನ್ಮಾನ್ಯವಾದ ''[[ಫ್ರಮ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಇನ್ ಮೆಂಫಿಸ್]]'' ಹೊರತಂದರು. ''ಎಲ್ಚಿಸ್ ಈಸ್ ಬ್ಯಾಕ್'' ನಂತರ, 1969ರ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಇದು ಜಾತ್ಯತೀತವಾದ ಮೊದಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ, ಅರ್ಪಣಾಭಾವದಿಂದ ಹೊರತರಲ್ಪಟ್ಟ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಗಿತ್ತು. "ಚಲನವಿತ್ರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ವಿಸ್ ನನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿದ್ದಂತಹ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತದ ಹೊಳಹುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಹಾಡಿದಂತಹ ಮೇರುಕೃತಿ ಇದು. ಕಂಟ್ರಿ ಹಾಡುಗಳು (ಜನಪದ), ಸೋಲ್ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕರ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಹಾಡಿ, ಬೆರಗಾಗುವಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಡೇವ್ ಮಾರ್ಷ್.<ref>ಮಾರ್ಷ್ 1980, ಪುಟ 396.</ref> ಆ ಆಲ್ಬಮ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ "[[ಇನ್ ದ ಘೆಟ್ಟೋ]]" ಇದ್ದು, ಆ ಹಾಡು ಪಾಪ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು - 1963ರ "ಬೊಸ್ಸಾ ನೋವಾ ಬೇಬಿ" ಯ ನಂತರ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಅಲ್ಲದ ಮೊದಲ ಹಿಟ್ ಹಾಡು ಇದಾಯಿತು. ".ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೊಬ್ಬನೇ ಹಾಡಿದ, ಻ಮೆರಿಕನ್ ಸೌಂಡ್ ಸೆಷನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಆಲ್ಬಮ್ ನಿಂದ ಚುನಾಯಿತವಾದ "[[ಸಸ್ಪಿಷಿಯಸ್ ಮೈನ್ಡ್ಸ್]]", "[[ಡೋಂಟ್ ಕ್ರೈ ಡ್ಯಾಡಿ]]" ಮತ್ತು "[[ಕೆಂಟಕಿ ರೈನ್]]" ಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಾತುರನಾಗಿದ್ದ. ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ (ಮರಳಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ) ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಪಂಚೆ ವಿವಿಧ ಎಡೆಗಳಿಂದ ಆಮಂತ್ರಣಗಳು ಬಂದವು. [[ಲಂಡನ್ ಪಲಡಿಯಮ್]] ಇವನ ಒಂದು ವಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ $28,000 ನೀಡಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಿತು. ಅವನು "ನನಗೆ ಅಷ್ಟು ಸಾಕು, ಆದರೆ ಎಲ್ವಿಸ್ ಗೆ ಎಷ್ಟು ನೀಡುವಿರಿ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.<ref name="Gordon146">ಗಾರ್ಡನ್ 2005, ಪುಟ 146.</ref> ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್ ನ, ನಗರದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಳಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸದಾದ [[ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೊಟೆಲ್]] ತಾನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದೇನೆಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು. ಜುಲೈ 31ರಂದು ಆರಂಭಿಸಿ ಇವನು ಅಲ್ಲಿ 57 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಿತ್ತು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಉತ್ತುಮ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದವರನ್ನು, ಒಂದು ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, [[ಸೋಲ್]] ಮತ್ತು ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಹಾಡುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕರನ್ನೂ ವೃಂದಗಾಯಕರನ್ನಾಗಿ ನಿಯಮಿಸಿಕೊಂಡನು.<ref name="Gordon146" /> ಆದರೂ ಅವನು ಅಧೀರನಾಗಿದ್ದನು; ಏಕೆಂದರೆ ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, 1956ರಲ್ಲಿ, ಅವನು ನೀಡಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ನೀರಸವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸೋ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಗೆ ಮರಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಆ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿಸುವ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪಾರ್ಕರ್ ಇವನನ್ನು ಮತ್ತೂ ಮೇಲೊಯ್ಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುತವರ್ಜಿಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಂಡನು. ಹೊಟೆಲ್ ಮಾಲಿಕನಾದ [[ಕಿರ್ಕ್ ಕೆರ್ಕೋರಿಯನ್]] ಅಲ್ಲಿನ ಚೊಚ್ಚಲ ಕಾಯ್ರಕ್ಮರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಿಂದ ರಾಕ್ ಜರ್ನಲಿಸ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಕರೆಸಲು ತನ್ನ ವಿಮಾನವನ್ನೇ ಇತ್ತನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 346 -47.</ref> ಯಾರೂ ಪರಿಚಯಿಸದೆಯೇ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ವೇದಿಕೆಗೆ ಬಂದನು. Tಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ೨,೨೦೦ ಜನರಿಂದೊಡಗೂಡಿದ ಆ ಗುಂಪು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಎದ್ದು ನಿಂತು ಗೌರವ ಸೂಚಿಸಿತು - ಒಮ್ಮೆ ಅವನು ಹಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಾಡಿದ ನಂತರ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ"ಕಾಂಟ್ ಹೆಲ್ಪ್ ಫಾಲಿಂಗ್ ಇನ್ ಲವ್" ಹಾಡನ್ನು ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಹಾಡಿದಾಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಗೌರವ ಸಂದಿತು.(70ರ ದಶಕದ ಬಹಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸುವ ಮುನ್ನ ಿದು ಕೊನೆಯ ಹಾಡಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು).<ref>ಗಾರ್ಡನ್ 2005, 149 -50.</ref> ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದನಂತರ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬಾತ್ಮೀದಾರನು ಅವನನ್ನು "ಕಿಂಗ್" ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸಿದಾಗ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿದ್ದ [[ಫ್ಯಾಟ್ಡ್ ಡಾಮಿನೋ]] ಕಡೆ ಬೆರಳು ಮಾಡಿ ಆತ ಕಿಂಗ್ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದನು. "ನಾನಲ್ಲ. ನಿಜವಾದ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ನ ಕಿಂಗ್ ಆತ" ಎಂದನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ.<ref>ಕುಕ್ 2004, ಪುಟ 39.</ref> ಮರುದಿನ ಪಾರ್ಕರ್ ಹೊಟೆಲ್ ನವರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ೫ ವರ್ಷದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಪ್ರತಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಬೇಕೆಂದೂ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಟೆಲ್ $1 ಮಿಲಿಯನ್ ನೀಡುವುದೆಂದೂ ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 259, 262.</ref> "ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ನಂಬಲಾಗದಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಅಚ್ಚರಿಯದೆಂದರೆ ಅವನ ಬಾಳ್ಕೆ ಬರುವ ಗುಣ; ಮೀಟಿಯೋರ್ ಗಳಂತೆ ಮೇಲೆ ಹೋದವರು ಧೂಮಕೇತುಗಳಂತೆ ನೆಲಕಚ್ಚುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕತೆ ಅಚ್ಚರಿ ತರಿಸುವಂತಹುದು" ಎಂದಿತು ''[[ನ್ಯೂಸ್ ವೀಕ್]]'' <ref>ಮೋಯರ್ 2002, ಪುಟ 73.</ref> ''[[ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್]]'' ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು "ಅಸಾಮಾನ್ಯ, ಅವನ ಮರುಹುಟ್ಟನ್ನು ಅವನೇ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನು" ಎಂದಿತು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 287.</ref> ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಗಾಯನರಹಿತ ಚಿತ್ರವಾದ "''[[ಚೇಂಜ್ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಬಿಟ್]]'' " ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅದೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ "''[[ಫ್ರಂ ಮೆಂಫಿಸ್ ಟು ವೆಗಾಸ್/ಫ್ರಂ ವೆಗಾಸ್ ಟು ಮೆಂಫಿಸ್]]'' " ಎಂಬ ಜೋಡಿ ಆಲ್ಬಮ್ LPಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ನಲ್ಲಿನ ನೇರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿದ್ದವು, ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೆಷನ್ಸ್ ನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದ ತುಣುಕುಗಳು ಇದ್ದವು. ಸಹ ಹೊರಬಂದಿತು; ಮೊದಲ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಹೊರಬಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕೊನೆಯ ಪಾಪ್ ಹಾಡಾದ "ಸಸ್ಪಿಷಿಯಸ್ ಮೈಂಡ್ಸ್" ಬೇಡಿಕೆಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಅಗ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಷೋ ಗರ್ಲ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಕ್ಯಾಸೆಂಡ್ರಾ ಪೀಟರ್ ಸನ್]], ನಂತರ ಟೆಲಿಚಿಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ವಿರಾ ಎಂದು ಹೆಸರಾದವಳು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದಳು. "ನಾನು ಅವನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಅವನು ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ನಾನು ಮರಿಜ್ವಾನಾ ಸೇದುತ್ತೇನೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅವನು ದಂಗಾದನು. "ಮತ್ತೆಂದೂ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬೇಡ" ಎಂದನವನು" ಎನ್ನುತ್ತಾಳಾಕೆ.<ref name="Stein" /><ref name="Stein" /> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮೋಜಿಗಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೇ ಅಲ್ಲದೆ ಕುಡಿತದಿಂದಲೂ ದೂರವೇ ಿದ್ದನು. ಅವನ ಕುಟುಂಬದ ಹಲವಾರು ಮಂದಿ ಕುಡುಕರಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಹಾಗಾಗದಿರಲು ಬಯಸಿದ್ದನು.<ref>ಮೇಸನ್ 2007, ಪುಟ 81.</ref> ==== ಮತ್ತೆ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ನಿಕ್ಸನ್ ರೊಡನೆ ಭೇಟಿ ==== 1970ರ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗೆ ಕರಾರಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲ ಕಂತಾದ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ, ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಉಪಕ್ರಮಿಸಿದನು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಆಲ್ಬಮ್ಮಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ''[[ಆನ್ ಸ್ಟೇಜ್]]'' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 94.</ref> ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಆರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ-ಸಂಖ್ಯೆಯು ದಾಖಲೆಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು [[ಹೂಸ್ಟನ್ ಆಸ್ಟ್ರೋಡೋಮ್]] ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದನು.<ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 95.</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ತಾನು ಹಾಡಿದ "[[ದ ವಂಡರ್ ಆಫ್ ಯೂ]]" ಹಾಡು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.ಅದು ಅಮೆರಿಕದ [[ಸಮಕಾಲೀನ ವಯಸ್ಕ (ಅಡಲ್ಟ್ ಕಾಂಟೆಂಪೊರರಿ)]]ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲೂ ಶಿಖರವೇರೊತು. [[MGM]] ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಿಹರ್ಸಲ್ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿ ಎರಡನ್ನೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.''[[Elvis: That's the Way It Is]]'' ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಈಗ ಜಂಪ್ ಸೂಟ್ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು; ಈ ದಿರಿಸೇ ಅವನ ನೇರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ಲಾಂಛನದಂತಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಗಲೇ, $50,೦೦೦ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಕೊಲ್ಲುವುದಾಗಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಒಢ್ಡಿದರು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿ, ತನಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ, 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ಇಂತಹ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದನು.<ref>ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್ 2007, ಪುಟ 253.</ref> [[FBI]] ಈ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಲ ಬೂಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ [[ಡೆರಿಂಗರ್]] ಅನ್ನೂ, ತನ್ನ ಸೊಂಟದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ.೪೫ ಪಿಸ್ತೂಲನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ವೇದಿಕೆ ಏರಿದನು. ಆದರೆ ಕಚೇರಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಜರುಗಿದವು.<ref>ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್ 2007, ಪುಟ 254.</ref><ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 96.</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7ರಂದು ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್ ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಒಂದು ವಾರ ಕಾಲದ ಗಾಯನಕಚೇರಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡು ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ, 1958ರ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದೆಡಯೂ ಮತ್ತೊಂದು ವಾರದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡನು.<ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 99.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Elvis-nixon.jpg|thumb|left|250px|alt=A mutton-chopped Presley, wearing a long velour jacket and a giant buckle like that of a boxing championship belt, shakes hands with a balding man wearing a suit and tie. They are facing camera and smiling. Five flags hang from poles directly behind them.|ಪ್ರೀಸ್ಲಿ U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್ ರನ್ನು ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ನ ಓವಲ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ ಸಂದರ್ಭ, ಡಿಸೆಂಬರ್ 21, 1970.]] ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧, 1970ರಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್]] ರೊಡನೆ [[ವೈಟ್ ಹೌಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನೂಹ್ಯವಾದ ಭೇಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೇಶಪ್ರೇಮವನ್ನೂ ಮತ್ತು [[ಹಿಪ್ಪಿ]]ಗಳ [[ಮಾದಕವ್ಯಸನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ಬಗ್ಗೆ ತನಗಿದ್ದ ತಿರಸ್ಕಾರವನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದನು. [[ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಬ್ಯೂರೋ]]ದ ಬ್ಯಾಡ್ಜ್ ಒಂದನ್ನು ತನಗೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ನಿಕ್ಸನ್ ರನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಬಳಿ ಇದ್ದ ಅಂತಹದೇ ಇತರ ಸಂಗ್ರಹಿತವಾದ ವಸ್ತುಗಳೊಡನೆ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಯತ್ನದ ಕುರುಹಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ ಕುರುಹಾಗಿಯೂ ಹೊಂದಲು ಬಯಸಿದನು. ಈ ಭೇಟಿಯಿಂದ ಮೊದಲೇ ಮುಜುಗರಗೊಂಡಿದ್ದ ನಿಕ್ಸನ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೇ ಯುವಕರಿಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾದ ಸಂದೇಶ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಹುದೆಂದೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದೂ ಹೇಳಿದರು." ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು [[ದ ಬೀಟಲ್ಸ್]] ತಂಡವು ಅಮೆರಿಕ-ವಿರೋಧಿಯೂ ಮತ್ತು ಮಾದಕ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿದ್ದೂ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತನಗೆ ತೋಚುತ್ತಿದೆ ಎಂದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 419-22.</ref> (ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ದ ಬೀಟಲ್ಸ್ ರೊಡನೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಲ ಕಳೆದಿದ್ದರು.) ಈ ಭೇಟಿಯ ವರದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ [[ಪಾಲ್ ಮೆಕಾರ್ಟ್ನಿ]]ಯು ನಂತರ ಇಂತೆಂದನು - "ನನಗೆ ದ್ರೋಹವಾದಂತೆನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.... ತಮಾಷೆಯೆಂದರೆ ನಾವು (ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ) ಮಾದಕಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆವು, ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಏನಾಯಿತು ನೋಡಿ", - ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸಾವಿನ ಕುರಿತಾದ ಮಾತಿದು; ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸಾವು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳ ಅತಿಯಾದ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>ದ ಬೀಟಲ್ಸ್ 2000, ಪುಟ 192.</ref> ತನ್ನ ನುಡಿಗಳಿಗೇ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಬೀಟಲ್ಸ್ ರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಜನವರಿ ೧೬, 1971ರಂದು [[U.S. ಜೂನಿಯರ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆ ವರ್ಷದ ಹತ್ತು ಅಸಾಧಾರಣ ಯುವಕಪ್ರತಿಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 321. </ref> ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಂಫಿಸ್ ನಗರವು [[ಹೆದ್ದಾರಿ 51 ದಕ್ಷಿಣ]] ರಸ್ತೆಯ, ಗ್ರೇಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇರುವಂತಹ ಭಾಗದ ರಸ್ತೆಯನ್ನು "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಬೋಲ್ ವಾರ್ಡ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು [[ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಅಚೀವ್ ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್]] ಪಡೆದ ಮೊದಲ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಗಾಯಕ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದನು.(ಆಗ ಇದನ್ನು ಬಿಂಗ್ ಕ್ರಾಸ್ ಬೈ ಅವಾರ್ಡ್ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು). ಇದನ್ನು ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್ ನ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] ನವರು ನೀಡಿದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 299 -300.</ref> ಮೂರು ಹೊಸ, ಚಲನಚಿತ್ರೇತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳು 1971ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು; ಕಡೆಯ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳಷ್ಟು ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ! ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದುದು ''[[ಎಲ್ವಿಸ್ ಸಿಂಗ್ಸ್ ದ ವಂಡರ್ ಫುಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್]]''. "ಎಲ್ಲಾ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸತ್ಯಸ್ಯ ಸತ್ಯ" ಎಂದರು ಗ್ರೇಲ್ ಮಾರ್ಕಸ್. "ಹತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಆರ್ದ್ರತೆ ತುಂಬಿದ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಹಾಸುಗಳ ಮಧ್ಯೆ, ಪ್ರತಿ ಹಾಸುಗಳನ್ನೂ ಮನಮುಟ್ಟುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ವಿನಯತೆಯಿಂದ ಹಾಡುತ್ತಾ, ಎಲ್ವಿಸ್ ಗಂಡು ಬೆಕ್ಕಿನಂತೆ ಆರು ಹೊಳೆಹೊಳೆವ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ "[[ಮೆರ್ರಿ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಬೇಬಿ]]" ಎಂಬ ದೊಡ್ಡದನಿಯ ಹಳೆಯ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ರೌನ್]] ಬ್ಲೂಸ್ ಅನ್ನು ಹಾಡಿರುವ ರೀತಿ.... ಪಾಪವು ಅವನ ಜಡತೆಯಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅವನ ಪಾಪಕಾರ್ಯಗಳೇ ಅವನಲ್ಲಿ ಜೀವ ತುಂಬಿದವು"<ref>ಮಾರ್ಕಸ್ 1982, 284 -85.</ref> ==== ಮುರಿದು ಬಿದ್ದ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ''ಅಲೋಹ ಫ್ರಮ್ ಹವಾಯೀ'' ==== {{See also|Aloha from Hawaii}} MGM ಮತ್ತೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದು ಏಪ್ರಿಲ್ 1972ರಲ್ಲಿ. ಈ ಬಾರಿಯ ''[[ಎಲ್ವಿಸ್ ಆನ್ ಟೂರ್]]'' [[ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೆಂದು ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಅವಾರ್ಡ್]] ಗಳಿಸಿತು. ಅವನ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಆಲ್ಬಮ್ ''[[ಹಿ ಟಚ್ಡ್ ಮಿ]]'', ಅದೇ ತಿಂಗಳು ಬಿಡುಗಡೆ ಕಂಡು, ಅವನಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉತ್ಸಾಹಪೂರಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಅವಾರ್ಡನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್]], ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ನಡೆದಿರದಂತಹ ನಾಲ್ಕು ಸತತ ತುಂಬಿದ ಗೃಹಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು ೧೪ ದಿನಗಳ ಪ್ರವಾಸವು ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 308.</ref> ಜುಲೈ 10ರಂದು ನಡೆದ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿ ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ LP ಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು''[[Elvis: As Recorded at Madison Square Garden]]'' ಮತ್ತು ಅದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ "[[ಬರ್ನಿಂಗ್ ಲವ್]]" ಎಂಬ ಹಾಡೊಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು - ಇದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ U.S. ಪಾಪ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಕೊನೆಯ ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. "'ಆಲ್ ಶುಕ್ ಅಪ್' ನ ನಂತರ ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ಬಹಳ ಸಂತಸ ನೀಡುವಂತಹ ಹಾಡಿದು" ಎಂದು ಬರೆದರು ಕಾಕ್ ವಿಮರ್ಶಕ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ರಿಸ್ತ್ ಗಾವ್]]. "ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೆ 'ಇಟ್ ಈಸ್ ಕಮಿಂಗ್ ಕ್ಲೋಸರ್, ದ ಫ್ಲೇಮ್ಸ್ ಆರ್ ನೌ ಲಿಕಿಂಗ್ ಮೈ ಬಾಡಿ' ಎಂದು ಕರ್ತನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಹೊರಟವನನತೆ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯ? [[ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ರೌನ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಕಪ್ ಬ್ಯಾಂಡ್]] ನೊಡನೆ ನೀಡಿದ ಈ ಹಾಡು ಅಮೋಘ".<ref>ಮಾರ್ಕಸ್ 1982, 283.</ref> [[ಚಿತ್ರ:ElvisPresleyAlohafromHawaii.jpg|thumb|right|alt=Presley, mutton-chopped and fuller-faced, sings into a handheld microphone. A golden lei is draped around his neck, and he wears a high-collared white jumpsuit resplendent with red, blue, and gold bangles.|ಅಲೋಹ ಫ್ರಮ್ ಹವಾಯೀ ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ, ಉಪಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಜನವರಿ 14, 1973ರಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಕಾಯಿತು.ಗಾಯಕನೇ ತನ್ನ ದಿರಿಸಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಗಿಡುಗನ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಧರಿಸಿ "ಅಮೆರಿಕ' ಎಂದು ಜಗತ್ತಿಗೇ ಹೇಳಲು ಇಂತಹುದೊಂದು ಬೇಕು" ಎಂದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ. 478.</ref>]] ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಬರುಬರುತ್ತಾ ದೂರವಾಗತೊಡಗಿದ್ದು, ಸಹ-ವಾಸ ವಿರಳವಾಯಿತು. 1971ರಲ್ಲಿ ಅನ್ಉ ಜಾಯ್ಸ್ ಬೋವಾಳೋಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಬಂಧದ ಮೂಲಕ - ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯದಂತೆಯೇ - ಅವಳಿಗೆ ಗರ್ಭ ತುಂಬಿದ್ದೂ, ಗರ್ಭಪಾತವಾಗಿದ್ದೂ ಆಯಿತು. ಅವನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬೋವಾ ಗ್ರೇಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗೆ ಬರಬಹುದೆಂದೂ, ಅವನು ಪ್ರಿಸ್ಸಿಲಾಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಬಯಸಿದ್ದಾನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಲೇ ಬಂದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 451, 446, 453.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯೇ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದ ಕರಾಟೆ ಗುರು ಮೈಕ್ ಸ್ಟೋನ್ ನೊಡನೆ ತನಗೆ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರಿಸ್ಸಿಲಾ ಹೇಳಿದ ನಂತರ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ದಂಪತಿಗಳು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೩, 1972ರಂದು ಬೇರೆಯಾದರು. ಪ್ರಿಸ್ಸಿಲಾಳು ಎಲ್ವಿಸ್ ನಿಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊರಗೆಡವಿದಾಗ "ನನ್ನನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸಂಭೋಗಿಸಿ ಒನ್ನ ನಿಜವಾದ ಗಂಡಸು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಸಂಭೋಗಿಸುವುದು ಹೀಗೆ ಎಂದನು" ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ ಪ್ರಿಸ್ಸಿಲಾ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 456.</ref> ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಒಮ್ಮೆ ಮೆಂಫಿಸ್ ನ [[ಬ್ಯೂಟಿ ಕ್ವೀನ್]] ಆಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಗೀತರಚನಕಾರ್ತಿಯಾದ [[ಲಿಂಡಾ ಥಾಂಪ್ಸನ್]] ಳೊಡನೆ, ಅವರು 1976ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದನು.<ref>ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್ 2007, ಪುಟ 291.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 18, 1972ರಂದು ಗುಜರಾಯಿಸಿದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 474.</ref> ಜನವರಿ 1973ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಎರಡು ಸಹಾಯಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು [[ಕುಲ್ ಲೀ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಫಂಡ್]] ಗಾಗಿ ಅವಕಾಶದ ಸಾಗರವನ್ನೇ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''[[ಅಲೋಹ ಫ್ರಂ ಹವಾಯೀ]] '' ಗಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟನು ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳು ನೇರ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಕೆಡಿಸಿದರೆ ತೊಂದರೆಯಾದೀತೆಂದು ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ನೀಡಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಎರಡನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತಾಯಿತು. ಅಂದುಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಜನವರಿ 14ರಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ''ಅಲೋಹ ಫ್ರಮ್ ಹವಾಯೀ'' ಉಪಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ನೇರ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು 1.5 ಬಿಲಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ತಲುಪಿತು.<ref>ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೊಯೆಸ್ಕಿ 1997, ಪುಟ 364.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ವೇಷಭೂಷಣಗಳು ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಧರಿದುವಂತಹ ಉಡುಪಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವನ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ದಿರಿಸಿನಿಂದ ಻ವನು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದು ರೂಢಿಯಾಯಿತು. [[ಬಾಬ್ಬೀ ಆನ್ ಮೇಸನ್]] "ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಗಿದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಅಮೆರಿಕನ್ ಈಗಲ್ ಕೇಪ್ ಅನ್ನು ಹರಡಿದಾಗ, ಹಾಗೆ ಹರಡಿದಾಗ ಮೂಡುವ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹರಡಿಕೊಂಡ ಗಿಡುಗನ ಚಿತ್ರವು ಅವನ ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹರವಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ದೇವನಂತಾಗುತ್ತಾನೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ಮೇಸನ್ 2007, ಪುಟ 141.</ref> ಅದರೊಡನೆ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆಲ್ಬಮ್ ಒಂದು ವರ್ಷಕಾಲ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸಿತು. ಅದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಜೀವಿತದಲ್ಲಿ ಶಿಖರ ತಲುಪಿದ ಕಡೆಯ U.S. ನ ಪಾಪ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಯಿತು. ಅದೇ ತಿಂಗಳು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜನರು ವೇದಿಕೆಗೆ ನುಗ್ಗಿ ಅವನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ರಕ್ಷಣಾಭಟರು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವೇದಿಕೆಗೆ ಹಾರಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅವನ ಕರಾಟೆ ಕಲಿತದ್ದು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಒಬ್ಬ ಆಗಂತುಕನನ್ನು ತಾನೇ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆಸೆದ. ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಅವನು ಸ್ಟೋನ್ ನೇ ತನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಇವರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಧೃಢವಾಗಿ ನಂಬಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ಆ ಆಗಂತುಕರು ಕೇವಲ ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹಿ ತರುಣರೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಕೆರಳಿದ ಅವನು "ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ನೋವಿದೆ.... ಸ್ಟೋನ್ ಸಾಯಲೇಬೇಕು." ಎಂದನು. ಅವನ ರಂಪಾಟವು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಔಷಧಗಳನ್ನು ನೀಡಿಯೂ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆರಡು ದಿನಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಕೂಗಾಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾಗ ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತ ಹಾಗೂ ಅಂಗರಕ್ಷಕನಾದ [[ರೆಡ್ ವೆಸ್ಟ್]] ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಹಿಡಿದು ಸುಪಾರಿ ನೀಡಿ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿಸುವ ಯೋಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮಾತುಗಳು ಅವನಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿ ತಂದವು."ಅಹ್ ಹೆಲ್, ನಧ್ಯಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೇ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡೋಣ. Maybe it's a bit heavy."<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 488 -90.</ref> ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಅ === 1973–77: ಆರೋಗ್ಯ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಸಾವು === ==== ವೈದ್ಯಕೀಯ ತೊಂದರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಡೆಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸೆಷನ್ ಗಳು ==== ಅಕ್ಟೋಬರ್ 9, 1973ರಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನ ದೊರಕಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 329.</ref> ಅವನ ಆರೋಗ್ಯ ಹದಗೆಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ವರ್ಷ ಎರಡು ಬಾರಿ [[ಬಾರ್ಬಿಟ್ಯುರೇಟ್]] ನ ಸೇವನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಮೊದಲನೆಯ ಸಲ ತನ್ನ ಹೊಟೆಲ್ ನ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರು ದಿನ ಕೋಮಾದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು. 1973ರ ಕಡೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಡೆಮೆರಾಲ್]] ಚಟದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಅರ್ಧ ಕೋಮಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯ ಡಾ.[[ಜಾರ್ಜ್ ಸಿ ನಿಖೋಪೌಲಸ್]] ನ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು "ವೈದ್ಯರಿಂದ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಮಾಮೂಲಿ ಮಾದಕವ್ಯಸನಿಯು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅನುಭವಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ".<ref name="DrFeelgood">{{cite web|author=Higginbotham, Alan| title = Doctor Feelgood| work= The Observer|publisher=Guardian.co.uk| date =2002-08-11| url =https://www.theguardian.com/theobserver/2002/aug/11/features.magazine27|accessdate=2009-12-29}}</ref> ಅವನು ಮರಳಿದ ದಿನದಿಂದಲೂ ವರ್ಷಗಳುರುಳಿದಂತೆ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ನೀಸುತ್ತಾ ಬಂದು, 1973ರಲ್ಲಿ ೧೬೮ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಅವನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಅವಿಶ್ರಾಂತ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಕಿಯೋಘ್ 2004, ಪುಟ 238.</ref> ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, 1974ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತೊಂದು ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಸನು.<ref>ನೋಡಿ{{cite web|author=| title = Elvis Aaron Presley 1973–1974: Aloha from Hawaii| publisher=Elvis Australia| date = | url =http://www.elvispresleymusic.com.au/elvis_presley_1973_1974.html|accessdate=2010-01-05 }}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ದೇಹಸ್ಥಿತಿಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟಿತು. ಕೀ ಬೋರ್ಡ್ ವಾದಕ [[ಟೋನಿ ಬ್ರೌನ್]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೇರಿಲ್ಯಾಡ್]] ಗೆ ಕಚೇರಿ ನಡೆಸಲು ಬಂದುದನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ: "ಅವನು ತನ್ನ ಲಿಮೋಸಿನ್ ನಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಿದ್ದನು, ಮಂಡಿಯೂರಿ ಬಿದ್ದನು. ಜನರು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮುಂದೆ ಬಂದರು, ಆದರೆ ಅವನು 'ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಬೇಡ' ೆಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ನೆ ಮಾಡಿ ದೂರ ತಳ್ಳಿದನು. ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಏರಿದ ಮೈಕನ್ನು ಕಂಬದ ಹಾಗೆ ಆತುಕೊಂಡು ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ನಿಮಿಷ ನಿಂತುಕೊಂಡನು. ಎಲ್ಲರೂ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಪ್ರವಾಸ ನಡೆಯುವುದು ನಿಶ್ಚಿತವೇ? ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಂತಿತ್ತು".<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 547.</ref> ಗಿಟಾರಿಸ್ಟ್ ಜಾನ್ ವಿಲ್ ಕಿನ್ ಸನ್ "ಅವನು ಬಹಳ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ. ಅವನು ತೊದಲುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಬಹಳವೇ ನಾಶವಾಗಿದ್ದನು... ಅವನು ಮಾದಕವಸ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡದ್ದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿಯುವಂತಿತ್ತು. ಅವನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಏನೋ ಆಪತ್ತು ಉಂಟಾಗಿರುವುದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಎಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಹಾಡಿನ ಪದಗಳು ಏನೂ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ... ನಾನು ಅತ್ತದ್ದು ನೆನಪಿದೆ. ಅವನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಸಹ ಒದ್ದಾಡಿದನು" ಎಂದು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.<ref name="Hop136">ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್ 1986, ಪುಟ 136.</ref> ವಿಲ್ ಕಿನ್ ಸನ್ ಕೆಲವು ರಾತ್ರಿಗಳ ನಂತರ ಡೆಟ್ರಾಯ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ "ಅವನನ್ನು ಅವನ ಡ್ರೆಸಿಂಗ್ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದೆ. ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅವನು ಅಲುಗಾಡಲೂ ಆಗದೆಂತಿದ್ದನು. ಎಷ್ಟೋ ಬಾರಿ ನಾನು 'ಬಾಸ್, ಈ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದುಬಿಡಬಾರದೇ...?"ಎನ್ನುವ ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಮ್ಮೆ ಹಾಗೆ ಉಪಾಯವಾಗಿ ಹೇಳಿಯೂ ನೋಡಿದೆ. ಅವನು ನನ್ನ ಭುಜ ತಟ್ಟುತ್ತಾ "ಎಲ್ಲಾ ಸರಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬೇಡ" ಎಂದರು.<ref name="Hop136" /><ref name="Hop136" /> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತುಂಬಿದ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮೂಂದುವರಿಸಿದನು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಮರ್ಶಕ [[ಮೆಜೋರಿ ಗಾರ್ಬರ್]] ವಿವರಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಈಗ ಒಬ್ಬ ಆಡಂಬರದ ಪಾಪ್ ಮುಲುಗುವವನಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವನು [[ಪರಿಣಾಮಹೀನ]]ನಾಗಿದ್ದ. ಅವನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೂ ಸಹ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನ ತಾಯಂದರು ಮತ್ತು ನೀಲಿಗೂದಲಿನ ಅಜ್ಜಿಯರೋ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>ಗಾರ್ಬರ್ 1997, ಪುಟ 364.</ref> ಜುಲೈ 13, 1976ರಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ತಂದೆಯು [[ಮೆಂಫಿಸ್ ಮಾಫಿಯಾ]] ಅಂಗರಕ್ದಕ ರೆಡ್ ವೆಸ್ಟ್, (1950ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದವನು), ಸೋನಿ ವೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹೆಬ್ಲರ್ ರನ್ನು "ಖರ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ" ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 50, 248.</ref><ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 139.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಆಗ [[ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಅವನು ಆ ಮೂವರನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಅಂಜುಕುಳಿಯಾಗಿದ್ದನು ಎನ್ನುವರು. ಪ್ರೀಸ್ಲಯ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಒಡನಾಡಿ ಜಾನ್ ಒಗ್ರಾಡಿಯು ಅಂಗರಕ್ಷಕರನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಲು ಕಾರಣ ಅವರು ಇವನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಡನೆ ಒರಟಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಕೇಸುಗಳು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್ 1986, ಪುಟ 354.</ref> ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರಾದ ಡೇವಿಡ್ ಇ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಕೊಫ್ಫೇಯವರು ಅಂಗರಕ್ಕಕರು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮಾದಕವಸ್ತುವಿನ ಅವಲಂಬನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಲಾಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 140.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯಲು ಬಯಸುವುದು ತಗ್ಗಿದಂತೆ ಅವನಿಂದ ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳ ಹೊಳೆಯನ್ನೇ ಪಡೆದಿದ್ದ RCA ಯವರು ಆತಂಕಿತರಾದರು. 1973ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 18 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು, ಸುಮಾರು ಎರಡು ಆಲ್ಬಮ್ ಗೆ ಆಗುವಷ್ಟು ವಸ್ತು ಒದಗಿಸಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 1974ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಹೋಗಲೇ ಇಲ್ಲ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 560.</ref> ಪಾರ್ಕರ್ RCA ಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕಚೇರಿಯ ರೆಕಾರ್ಡ್ ನೀಡಿದ.''[[Elvis: As Recorded Live on Stage in Memphis]]'' <ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 336.</ref> ಮಾರ್ಚ್ 20ರಂದು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆದು ಅದರಲ್ಲಿ "ಹೌ ಗ್ರೇಟ್ ದೌ ಆರ್ಟ್" ನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವಿದ್ದು ಅದು ಅವನಿಗೆ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ ತಂದಿತು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 381.</ref> (ಅವನು - 14 ಬಾರಿ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು - ಮೂರು ಬಾರಿ ಪಡೆದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಗೆಲುವುಗಳು ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳಿಗೇ ಸಂದಿದ್ದವು) ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಮಾರ್ಚ್ 1975ರಲ್ಲಿ ಹಾಲಿವುಡ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದನು, ಆದರೆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸೆಷನ್ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಪಾರ್ಕರ್ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಫಲ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 584 -85.</ref> 1976ರಲ್ಲಿ RCAಯು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮನೆಗೇ ಒಂದು ಸಂಚಾರಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಕಳುಹಿಸಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಎರಡು ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 593 -95.</ref> ಅಂತಹ ಆರಾಮವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುವುದು ತ್ರಾಸವೆನಿಸಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 595.</ref> {{Listen |filename=Hurt (Presley).ogg|title="Hurt" |description=A R&B hit for [[Roy Hamilton]] in 1955 and a pop hit for [[blue-eyed soul]] singer [[Timi Yuro]] in 1961, Presley's [[Southern soul|deep soul]] version was picked up by country radio in 1976.<ref>Jorgensen 1998, p. 397.</ref>}} ಅವನ ಲೇಬಲ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಇದ್ದರೂ, 1973ರಿಮದ 1976ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಆರು ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳಲ್ಲಿನ ಇಡೀ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದನು. ಈಗ ಅವನು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರದಲ್ಲಿರದಿದ್ದರೂ, ಆರು ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಮೂರು ಒಂದನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇ ಲಗ್ಗೆ ಇಟ್ಟವು: ''[[ಪ್ರಾಮಿಸ್ಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]]'' (1975), ''[[ಫ್ರಂ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಬೋಲ್ ವಾರ್ಡ್, ಮೆಂಫಿಸ್. ಟೆನಿಸ್ಸಿ]] '' (1976) ಮತ್ತು ''[[ಮೂಡೀ ಬ್ಲೂ]]'' (1977 ) ಆ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳು.<ref>ಕಾಲ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಕೀತ್ (2004 -09 -18 ). "ದ ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕ್ರಾಸೋವರ್'ಸ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಹಿಟ್ಸ್", ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಪುಟ 24.</ref> ಅವನ ಒಂಟಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳ ಕಥೆಯೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗೇನಿರಲಿಲ್ಲ - ಯಾವುದೇ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾಪ್ ಹಿಟ್ ಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಜನಪದ (ಕಂಟ್ರಿ) ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಲ್ಲದೆ ವಯಸ್ಕರ ಸಮಕಾಲೀನ ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಬಲನಾಗಿದ್ದನು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದು ಅವನು ಬದುಕಿದ್ದಾಗಲೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಕಂಡ ಎಂಟು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಿಂಗಲ್ ಗಳು (ಆಲ್ಬಮ್ ಅಲ್ಲದೆ ಬಿಡಿಯಾದವು) ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹತ್ತರ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದವು - 1974ರಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕು ಆ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದವು. "[[ಮೈ ಬಾಯ್]]" 1975ರ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯ AC ಹಿಟ್ ಆಯಿತು ಮತ್ತು "[[ಮೂಡೀ ಬ್ಲೂ]]" 1976ರಲ್ಲಿ ಕಂಟ್ರಿಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ನಂತರ ACಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="W273">ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ 2006, ಪುಟ 273.</ref> ಪ್ರಾಯಶಃ ವಿಮರ್ಶಕರೂ ಮೆಚ್ಚಿದ ಅವನ ಜೀವನದ ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಆ ವರ್ಷ ಹೊರಬಂದು, ಗ್ರೇಲ್ ಮಾರ್ಕಸ್ ಅದನ್ನು "ಹರ್ಟ್" ಎಂಬ ಸೋಲ್ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲಿನ ಅವನ "ಧರ್ಮದರ್ಶನದ ಧಾಳಿ" ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>ಮಾರ್ಕಸ್ 1982, ಪುಟ 284.</ref> "ಅವನು ಹಾಡಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಇದ್ದಿದ್ದರೆ, ಅಚ್ಚರಿ ಪಡಬೇಕಾದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಆಯಸ್ಸಿತ್ತು ಎಂದಲ್ಲ, ಆ ವರ್ಷ ಅವನು ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತಲ್ಲಾ ಎಂಬುದು" ಎಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದರು ಡೇವ್ ಮಾರ್ಷ್.<ref>ಮಾರ್ಷ್ 1999, ಪುಟ 430.</ref> ==== ಅಂತಿಮ ವರ್ಷ ಹಾಗೂ ಸಾವು ==== ವರದಿಗಾರ ಟೋನಿ ಸ್ಕೆರ್ ಮನ್ 1977ರ ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತನ್ನ ನೀಳ, ಶಕ್ತಿಯುತ ಕಾಯದ ಬಯಾನಕ ರೇಖಾಚಿತ್ರದಂತಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಬಹಳ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಫಾರ್ಮಕೋಪೋಯಿಯಾ ದ ದೈನಂದಿನ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಮಂದವಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಲು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಬಹಳ ಒದ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದನು" ಎಂದು ಬರೆದನು.<ref>{{cite web|author=Scherman, Tony|title=Elvis Dies|work=American Heritage|publisher=|date=2006-08-16|url=http://www.americanheritage.com/articles/web/20060816-elvis-presley-graceland-overdose-codeine-ginger-alden.shtml|accessdate=2009-12-29|archive-date=2009-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327143140/http://www.americanheritage.com/articles/web/20060816-elvis-presley-graceland-overdose-codeine-ginger-alden.shtml|url-status=dead}}</ref> [[ಲೂಯಿಸಿಯಾನಾದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ಗಾಯಕನು ಒಂದು ಗಂಟೆಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಮಾತುಗಳು ಅರ್ಥವಾಗದ ರೀತಿ ಇದ್ದವು.<ref name="G9-628">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 628.</ref> [[ಬೇಟನ್ ರೌಜ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಬರಲೇ ಇಲ್ಲ; ತನ್ನ ಹೊಟೆಲ್ ನ ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ಏಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮಿಕ್ಕ ಪ್ರವಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರದ್ದು ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="G9-628" /> ಆರೋಗ್ಯ ಬಲು ಬೇಗ ಹಾಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅವನು ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರವಾಸದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಿಕೊಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದ ರಾಪಿಡ್ ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ "ಅವನು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಎಷ್ಟು ಆತಂಕಿತನಾಗಿದ್ದನೆಂದರೆ ಮಾತುಗಳು ಹೊರಡುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು", ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ ರಾಯ್ ಹೇಳಿದಂತೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು "ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ವಲನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದನು".<ref>ರಾಯ್ 1985, ಪುಟ 71.</ref> ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ಕನು ಅವನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು " ಅವರ ಆಶಾಭಂಗವಾದುದನ್ನು ಕೂಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲಾ ಎಲ್ವಿಸ್ ನನ್ನು ಮುಟ್ಟದೆಯೇ ಹೋಗಿಬಿಡುವಂತಿತ್ತು. ಅವನ ಪ್ರಪಂಚ ಈಗ ಬಹುತೇಕ ತನ್ನ ಕೊಠಡಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು [[ಆಧ್ಯಾತ್ಮ]]ದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದನು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 634.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಬಿಲ್ಲಿ ಸ್ಮಿತ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತನ್ನ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಮಾತುಕತೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನೂ, ಆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಮಾಂಟಿ ಪೈಥಾನ್]] ನ ಚಿತ್ರಣಗಳನ್ನೂ, ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನೂ ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನೂ ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಆದರೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಮನೋವಿಕಲ್ಪಿತ ಭ್ರಾಂತಿಗೊಳಗಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದು [[ಹೊವಾರ್ಡ್ ಹ್ಯೂಸ್]] ನಂತೆ ಆಡುತ್ತಿದ್ದನು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸ್ಮಿತ್.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 212, 642.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಜೀವಿತದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಡೆಯ ಮುದ್ರಿಕೆ "[[ವೇ ಡೌನ್]]" ಜನವರಿ ಆರರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲೀಸ್]] ನ [[ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಅರೀನಾ]] ದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 26ರಂದು ಅವನ ಕಡೆಯ ಕಚೇರಿ ನಡೆಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Elvis grave Graceland.jpg|thumb|230px|alt=A long, ground-level gravestone reads "Elvis Aaron Presley", followed by the singer's dates, the names of his parents and daughter, and several paragraphs of smaller text. It is surrounded by flowers, a small American flag, and other offerings. Similar grave markers are visible on either side. In the background is a small round pool, with a low decorative metal fence and several fountains.|ಗ್ರೇಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಅಂತಿಮ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ತಾಣ.]] ಹೋದ ವರ್ಷ ವಜಾ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರು ಅಂಗರಕ್ಷಕರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕ ''ಎಲ್ವಿಸ್: ವಾಟ್ ಹ್ಯಾಪನ್ಡ್?'' ಆಗಸ್ಟ್ ಒಂದರಂದು ಪ್ರಕಟಿತವಾಯಿತು.<ref name="Stanley-148">ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 148.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ದಾಸನಾದ ವರ್ಷಗಳ ವಿವರಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾದವು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮಲಸಹೋದರ ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿಯು "ಅವನು ಇದರಿಂದ ಬಹಳ ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳಗಾದನು. ಅವನ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರೇ ಅವನ ಜೀವನ ಹಾಳಾಗುವಂತಹ ಗಂಭೀರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಅವನ ದ್ರೋಹಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅವರು ಬರೆದದ್ದು ಸತ್ಯಾಂಶವಾಗಿತ್ತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref name="DS">{{cite web|author=Patterson, Nigel| title =Interview: David Stanley Talks to EIN|work=|publisher=Elvis Information Network| date =2003-01-30| url =http://www.elvisinfonet.com/stanley.html|accessdate=2009-12-29}}</ref> ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವನು ಹಲವಾರು ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದನು -ಗ್ಲಾಕೋಮಾ, ಅತಿಯಾದ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ, ಯಕೃತ್ತಿನ ಜಖಂ, ಕೊಲಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಊತ - ಎಲ್ಲವೂ ಸೇವಿಸಿದ ಡ್ರಗ್ ಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆದದ್ದೋ ಅಥವಾ ಉಲ್ಬಣಿಸಿದ್ದೋ ಆಗಿದ್ದವು. 1990ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಎಕ್ಸ್-ರೇಗಳನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಡಾ.ನಿಕೋಪೌಲಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಬಹುಶಃ ನರದೌರ್ಬಲ್ಯವುಂಟುಮಾಡುವ ಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್ ನಿಂದಲೂ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದು, ತತ್ಕಾರಣ ನೋವುನಿವಾರಕ ಔಷಧಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತರಾದರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref name="DrFeelgood" /> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಈಗ ಹೊಸ ಗೆಳತಿ [[ಜಿಂಜರ್ ಆಲ್ಡೆನ್]] ಳೊಡನೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವೆನೆಂದು ಹೇಳಿ ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನೂ ನೀಡಿದ್ದರೂ, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿಯು ಅವಳು ಅವನನ್ನು ತೊರೆದುಹೋಗದಂತೆ ಮಾಡಲಷ್ಟೇ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದನೆಂದೂ, ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಬಯಕೆ ಅವನಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="DS" /> ಆಗಸ್ಟ್ 16, 1977ರ ಸಂಜೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಮೆಂಫಿಸ್ ನಿಂದ ವಿಮಾನ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಡಬೇಕಿತ್ತು. ಆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅವನು ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟಿತನಾಗಿ ಬಚ್ಚಲುಮನೆಯ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದುದನ್ನು ಆಲ್ಡೆನ್ ಕಂಡಳು. ಅವನನ್ನು ಉಸಿರಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಯತ್ನಗಳು ಫಲಕಾರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಸಾವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ 3:30ಕ್ಕೆ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 645 -48.</ref> ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾರ್ಟರ್]] ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾ "ಅವನು ಅಮೆರಿಕದ ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದನು" ಎಂದರು.<ref name="JC">{{cite web|author=Woolley, John T., and Gerhard Peters|title=Jimmy Carter: Death of Elvis Presley Statement by the President|work=American Presidency Project|publisher=University of California–Santa Barbara|date=1977-08-17|url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=7969%2F|accessdate=2009-12-29|archive-date=2017-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171101190121/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=7969%2F|url-status=dead}}</ref> ತೆರೆಡಿಟ್ಟ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣಲು ಗ್ರೇಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಹೊರಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಸೇರಿದರು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸೋದರಸಮಬಂಧಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ ಬಿಲ್ಲಯ ಮ್ಯಾನ್ ಶವದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಗುಪ್ತವಾಗಿ $18,೦೦೦ ಪಡೆದನು.ಆ ಚಿತ್ರವು ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎನ್ ಕ್ವೈರರ್]] '' {{'}}ನ ಮೂಖಪುಟವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ಆಗದಷ್ಟು ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು.<ref name="Hopkins-386">ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್ 2007, ಪುಟ 386.</ref> ಆಲ್ಡನ್ ಎ''ನ್ ಕ್ವೈರರ್ '' ಗೆ ತನ್ನ ಕಥೆ ನೀಡಲು $105,000 ಗಳ ಮೊತ್ತ ಪಡೆಯಲು ಒಪ್ಪಿದರೂ, ನಂತರ ಅದಕ್ಕೇ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಡೆಗೂ ನೀಡಿದುದರಿಂದ ಒಪ್ಪಿದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಡೆದಳು.<ref name="G9-660">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 660.</ref> ತನ್ನ ಉಯಿಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ಏನನ್ನೂ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref name="LoveMe">{{cite web|author=McVeigh, Tracy| title = Love Me Tender| work= The Observer|publisher=Guardian.co.uk| date =2002-08-11| url =https://www.theguardian.com/music/2002/aug/11/elvis25yearson.elvispresley3|accessdate=2009-12-29}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 18ರ ಗುರುವಾರದಂದು ಗ್ರೇಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಶವಸಂಸ್ಕಾರವು ನಡೆಯಿತು. ಗೇಟ್ ನ ಹೊರಗೆ ಕಾರೊಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸ್ತೋಮದೊಳಕ್ಕೇ ನುಗ್ಗಿ ಬಂದುದರಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಸತ್ತರು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯವಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಳು.<ref>ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ-ವಾಕರ್ 1979, ಪುಟ 26.</ref> ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಹಿಲ್ ಸ್ಮಶಾನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80,000 ಜನರು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ನಿಂತು ಅಂತಿಮ ವಿದಾಯ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು; ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಮ್ಮನ ಸಮಾಢಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಹೂಳಲಾಯಿತು.<ref>ಪೆಂಡರ್ಗಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಪೆಂಡರ್ಗಾಸ್ಟ್ 2000, ಪುಟ 108.</ref> ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ "ವೇ ಡೌನ್" ದೇಶದ ಮತ್ತು UK ಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು.<ref name="W273" /><ref name="WKB" /> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಕದಿಯುವ ಯತ್ನವು ಆಗಸ್ಟ್ ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ವಲಯ ಪರಿಮಿತಿಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿಯ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗ್ರೇಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಮೆಡಿಟೇಷನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2ರಂದು ಹೂಳಲಾಯಿತು.<ref name="G9-660" /> === 1977ರಿಂದ === 1977ರಿಂದ 1981ರ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಹಾಡಿದ್ದ, ಮರಣದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, ಆರು ಸಿಂಗಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳು ದೇಶದ ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ಹಿಟ್ಸ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೆರೆದವು.<ref name="W273" /> 1982ರಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತನ್ನ ಗೇಟ್ ಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಈ ಸಮಾಧಿಯು ವೈಟ್ ಹೌ್ಸ್ ನ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.<ref>ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೊಯೆಸ್ಕೆ 1997, ಪುಟ 433.</ref> ಈ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣ ([[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕ್]]) ಎಂದು 2006ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=1146152923&ResourceType=Building|title=Graceland|publisher=National Park Service|accessdate=2010-01-07|archive-date=2011-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230214217/http://tps.cr.nps.gov/nhl/detail.cfm?ResourceId=1146152923&ResourceType=Building|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಖ್ಯಾತಿಯ ತಾಣ ([[ಹಾಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]])ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ: [[ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]] (1986), [[ಕಂಟ್ರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]] (1998), [[ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]] (2001) ಮತ್ತು [[ರಾಕಬಿಲಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]] (2007). 1984ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ [[W.C. ಹ್ಯಾಂಡಿ ಅವಾರ್ಡ್]] ಅನ್ನು [[ಬ್ಲೂಸ್ ಫೌಂಡೇಷನ್]] ನವರು ನೀಡಿದರೆ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] ನವರು ಮೊದಲ ಗೋಲ್ಡನ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಅವಾರ್ಡನ್ನು ನೀಡಿದರು. 1987ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅವಾರ್ಡ್]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಅವಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಮೆರಿಟ್ ನೀಡಿತು.<ref>ಕುಕ್ 2004, ಪುಟ 33.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ [[ಜಂಕೀ XL]] ರಿಮಿಕ್ಸ್ ಆದ "[[ಎ ಲಿಟಲ್ ಲೆಸ್ ಕಾನ್ವರ್ಸೇಷನ್]]" ("ಎಲ್ವಿಸ್ vs JXL ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಹಾಡನ್ನು }[[Nike]] ಜಾಹಿರಾತಿಗಾಗಿ [[2002ರ FIFA ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್]] ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅದು 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಹಿಟ್ಸ್ ನ ಸಂಪುಟವಾದ ''[[ELV1S]] '' ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅದೂ ಸಹ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. 1969ರಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ "ರಬ್ಬರ್ ನೆಕಿಂಗ್" ಎಂಬ ರೀಮಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಹೊರತಂದು, ಅದು U.S. ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಖರವೇರಿತು. "ದಟ್ಸ್ ಆಲ್ ರೈಟ್" ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 50ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು ಮರುಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಸಹ 1970ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.<ref>ಬ್ರಾನ್ಸನ್, ಫ್ರೆಡ್ (2004-07-03). "ಚಾರ್ಡ್ ಬೀಟ್", ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಪುಟ 1.</ref> ಎರಡನೆಯದಂತೂ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಅಗಾಧವಾದ ಹಿಟ್ ಆಗಿ ಪಾಪ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ಮೂರು ಹಳೆಯ ರೆಲಾರ್ಡ್ ಗಳಾದ "ಜೈಲ್ ಹೌಸ್ ರಾಕ್", "ಒನ್ ನೈಟ್"/"ಐ ಗಾಟ್ ಸ್ಟಂಗ್" ಮತ್ತು "ಇಟ್ಸ್ ನೌ ಆರ್ ನೆವರ್" ಹಾಡುಗಳು ಮರುಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬಿರ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು. ಒಟ್ಟು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ 17 ಹಾಡುಗಳು ಆ ವರ್ಷ ಮರುಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಟಾಪ್ ಫೈವ್ ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದವು. ''[[Forbes]]'' ಸತತವಾಗಿ 5ನೆಯ ತರ್ಷವೂ ಗತಿಸಿದ ತಾರೆಯರ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯದೇ ಎಂದಿತು - ಸಂದ ಆದಾಯ $45 ಮಿಲಿಯನ್.<ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/business/2007/10/29/dead-celebrity-earning-biz-media-deadcelebs07_cz_lg_1029celeb_land.html |title=Top-Earning Dead Celebrities |publisher=Forbes.com |last=Goldman |first=Lea |last2=Ewalt |first2=David M. (eds.) |date=2007-10-29 |accessdate=2010-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071101050914/http://www.forbes.com/business/2007/10/29/dead-celebrity-earning-biz-media-deadcelebs07_cz_lg_1029celeb_land.html|archivedate=2007-11-01}}</ref> 2009ರಲ್ಲಿ ಅವನು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿದ್ದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.forbes.com/2009/10/27/top-earning-dead-celebrities-list-dead-celebs-09-entertainment_land.html |title=Top-Earning Dead Celebrities |publisher=Forbes.com |last=Pomerantz |first=Dorothy |last2=Rose |first2=Lacey |last3=Streib |first3=Lauren |last4=Thibault |first4=Marie |date=2009-10-27 |accessdate=2010-01-05 |archiveurl=https://archive.today/20120731182631/http://www.forbes.com/2009/10/27/top-earning-dead-celebrities-list-dead-celebs-09-entertainment_land.html |archivedate=2012-07-31 |url-status=live }}</ref> 2007ರ ವರೆಗೆ'' ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' {{'}} ನ ಉತ್ತಮ 40 ರಲ್ಲಿ 104 ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ, ಉತ್ತಮ 100 ರಲ್ಲಿ 151 ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಭಾಜನನಾದನು.<ref>{{cite web|author=Hilburn, Robert |url=http://www.latimes.com/entertainment/la-et-backtracking30oct30,0,1043136.story |title=This Fan of Charts Is No. 1, with a Bullet |work=Los Angeles Times |date=2007-10-30 |accessdate=2010-01-17}}</ref> ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಂಬರ್ ಒನ್ ಹಿಟ್ಸ್ (21) ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ಹಿಟ್ಸ್ (76) ನೀಡಿದ ದಾಖಲೆಯೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯದೇ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web| title =The 'Battle' For Most Number 1s|publisher=everyHit.com| date =| url =http://www.everyhit.com/|accessdate=2010-01-20}} {{cite web| title =Record Breakers and Trivia: Singles: Artists: Sales/Chart Performance |publisher=everyHit.com| date =| url =http://www.everyhit.com/|accessdate=2010-01-20}}</ref> == ಸಂಗೀತದ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ == === ಪ್ರಭಾವಗಳು === ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದುದು [[ಗಾಸ್ಪೆಲ್]] ಗಳು. "ಟ್ಯೂಪೆಲ್ಲೋದಲ್ಲಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಆಫ್ ದಿ ಗಾಡ್ ಚರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ನಾವು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಎರಡು ವರ್ಷದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ನನ್ನ ತೊಡೆಯಿಂದಿಳಿದು ಹೋಗಿ ಏಯ್ಲ್ ನಲ್ಲಿ ಓಡುತ್ತಾ ಸಾಗಿ ವೇದಿಕೆ ಏರಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುವವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನಿಂತು, ಅವರೊಡನೆ ತಾನೂ ಹಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು" ಎಂದು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಅವನ ತಾಯಿ.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 14.</ref> ನಂತರ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ತ್ರಿವಳಿಗಳಾಗಿ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬ ಹಾಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 15.</ref> ಮೆಂಫಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆಯುವ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಗಾಯನ ಕೇಳಲು ಅಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಿಸ್ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೆನ್ ಕ್ವಾರ್ಟೆಟ್]] ಎಂಬ ಗುಂಪಿನ ಗಾಯನ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ, ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮುಂದಿನ ವೇದಿಕಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರಭಾವವು ಬೀಜವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. {{blockquote|The Statesmen were an electric combination... featuring some of the most thrillingly emotive singing and daringly unconventional showmanship in the entertainment world... dressed in suits that might have come out of the window of Lansky's.... Bass singer Jim Wetherington, known universally as the Big Chief, maintained a steady bottom, ceaselessly jiggling first his left leg, then his right, with the material of the pants leg ballooning out and shimmering. "He went about as far as you could go in gospel music," said Jake Hess. "The women would jump up, just like they do for the pop shows." Preachers frequently objected to the lewd movements... but audiences reacted with screams and swoons.<ref>Guralnick 1994, pp. 47–48.</ref>}} ಹದಿಹರಯ ತಲುಪಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದಉದಾಗಿದ್ದು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗೀತೆಗಳ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಯಾವುದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತರಬೇತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವನ ಧಾರಣಶಕ್ತಿ ಅಮೋಘವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಗೀತಜ್ಞಾನವು ವೃದ್ಧಿಸಿದ್ದು, 1954ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ 19ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವೃತ್ತಿಪರ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನತರ ಜೆರ್ರಿ ಲೀಬರ್ ಮತ್ತು ಮೂಕ್ ಸ್ಟಾಲರ್ ಬ್ಲೂಸ್ ನ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಅಪಾರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾದರು.<ref>ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್ 2000, ಪುಟ 211.</ref> ಮರುವರ್ಷ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ "ನನಗೆ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರತಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೀತೆಯೂ ತಿಳಿದಿದೆ" ಎಂದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 430. ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯ ಆಡಿಯೋ ಆನ್ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ:{{cite web|author=| title =Elvis Aaron Presley 1957: The King of Rock 'n' Roll|publisher=Elvis Australia| date =| url =http://www.elvispresleymusic.com.au/elvis_presley_1957.html|accessdate=2010-01-04}} ನೋಡಿ ''ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಕಾನ್ ಫರೆನ್ಸ್'', ಆಗಸ್ಟ್ 31, 1957.</ref> === ಪ್ರಕಾರಗಳು === ಸಂಗೀತ ವಿದ್ನಾನ್ ಪಾಲ್ ಫ್ರೀಡ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ [[ರಾಕಬಿಲಿ]] ಶೈಲಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ. ಅದರ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳು " ಮುಖ್ಯವಾಗಿ... ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯಿಂದ ರಚಿತವಾದವು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಅವನ ತಂಡದವರು ಸನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ "ಹಸಿಹಿಸಿಯಾದ, ಭಾವಭರಿತ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ುಚ್ಚಾರಣೆಯ ರೀತಿಯನ್ನಳವಡಿಸಿ ಬ್ಲೂಸ್ ನ ಲಯಬದ್ಧ ಸಂಗೀತದತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿ, ತಂತಿವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಗೂಡುಗಳಿದ್ದ ತಂತಿಯುಳ್ಳ ಜನಪದರ ರಿದಂ ಗಿಟಾರ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದರು.<ref name="F45">ಫ್ರೀಡ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ 1996, ಪುಟ 45.</ref> "ದಟ್ಸ್ ಆಲ್ ರೈಟ್"ನಲ್ಲಿ ಮೂರ್ ರ ಒಂಟಿ ಗಿಟಟಾರ್ ವಾದನವು ತಂಡದ ಮೊದಲ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಗಿದ್ದು ಅದು [[ಮೆರೀ ಟ್ರಾವಿಸ್]] ಶೈಲಿಯ ಕಂಟ್ರಿ ಬೆರಳಿನಿಂದ- ಎತ್ತಿ ಮೀಟುವಿಕೆ, ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಬೂಗೀಯಿಂದ ಬಾಗು-ನಿಲುವು-ಜಾರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್ ಆಧಾರಿತ ವಕ್ರ-ಸ್ವರಗಳು, ಏಕತಂತಿ ಮೀಟುವಿಕೆಗಳು ಈ ಮಿಶ್ರ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮಿಳಿತವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="F45" /> RCA ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ನ ಸದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ,ರಾಕಬಿಲಿಯಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಕಂಠಗಳಿಂದ ಸಮೂಹಗಾಯನ ಹೊಮ್ಮಿ,ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರದನಿ ಹೊರಡಿಸುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಗಿಟಾರ್<ref>ಜಿಲ್ಲೆಟ್ 2000, ಪುಟ 113.</ref> ಗಳು, ಮತ್ತು ದೃಢವಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾದ ನಡತೆ ಕಂಡುಬಂದವು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 39.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಬೇರೆಡೆಗಳಿಂದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಕಬಿಲಿ/ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಗೆ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತಿಳಿದದ್ದೇ. ಅವನು ತನ್ನ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಿಳಿದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಇತರ ವಿಧದ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಸನ್ ನ ಪಾಪ್ ಮಟ್ಟದ [[ಬ್ಲೂ ಮೂನ್]] ಅನ್ನು ಜನಪದದ ಬಲ್ಲಾಡ್ ಆದ "ಹೌ ಈಸ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ಯೂ"ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ LP ಯಲ್ಲಿ "ಸಾಂತಾ ಕ್ಲಾಸ್ ಈಸ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಇನ್ ಟೌನ್" ಅನ್ನು ಬ್ಲೂಸ್ ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳುಳ್ಳ ''ಪೀಸ್ ಇನ್ ದ ವ್ಯಾಲೀ '' EP ಯು ಮಿಲಯನ್ ಮಾರಾಟವಾಗುವಂತಹುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿ, ಅದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ EP ಎಂದು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಯಿತು.<ref>ವುಲ್ಫ್ 1994, ಪುಟ 14.</ref> ತನ್ನ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. {{Listen |filename=Run On.ogg|title="Run On" |description=From ''[[How Great Thou Art (Elvis Presley album)|How Great Thou Art]]'' (1967), a traditional song popular in the black gospel tradition. The arrangement evokes "the percussive style of the 1930's [[Golden Gate Quartet]]."<ref>Wolfe 1994, p. 22.</ref><ref>Keogh 2004, p. 184.</ref>}} 1960ರಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಸೇವೆಯಿಂದ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದರ ಶೈಲಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಮೃದುವಾಗಿತ್ತು. ಸೇನಾನಂತರದ ಅವನ ಮೊದಲ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆದ, ನಂಬರ್ ಒನ್ ಹಿಟ್ ಆದ "[[ಸ್ಟಕ್ ಆನ್ ಯು]]" ಈ ಬದಲಾದ ಧೋರಣೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. RCA ಯ ಪ್ರಚಾರ ವಸ್ತಗಳು ಅದನ್ನು "ಮೃದುವಾದ ರಾಕ್ ಬೀಟ್" ಎಂದು ಕರೆದವು; ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಾಫರ್ ಎರ್ನಸ್ಟ್ ಜಾರ್ಗೆನ್ ಸನ್ ಅದನ್ನು "ಅಪ್ ಬೀಟ್ ಪಾಪ್" ಎಂದು ಕರೆದನು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 123.</ref> "ಎ''ಲ್ವಿಸ್ ಈಸ್ ಬ್ಯಾಕ್'' " ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಆಧುನಿಕ-R&amp;B ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದು, 1966 -67ರಲ್ಲಿ "ಡೌನ್ ದ ಆಲೀ" ಮತ್ತು "[[ಹೈ-ಹೀಲ್ ಸ್ನೀಕರ್ಸ್]]" ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯತು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 213, 237.</ref> ಈ ಗಾಯಕನು 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದ ಬಹುಪಾಲು ಹಾಡುಗಳು ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದು, ಹಲವೊಮ್ಮೆ ಬಲ್ಲಾಡ್ ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದು, 1960ರ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ "[[ಆರ್ ಯೂ ಲೋನ್ ಸಮ್ ಟು ನೈಟ್]]" ನಂತಹವಾಗಿದ್ದವು. ಆ ಹಾಡು ಭಾವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟಂತಹುದಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತನ್ನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆಂದು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದವು ಮೋದಮಯವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 142 -143.</ref> 1968ರ ಮರಳಿಬಂದಾಗಿನ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಹಲವಾರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಲ್ಲಾಡ್ ಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದರೂ, ಪ್ರದರ್ಶನದ ದನಿಯು ಅಬ್ಬರದ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ನದೇ ಆಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೀದಾಸಾದಾ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. "ಅವು ಸಿಗುವುದು ವಿರಳ" ಎಂಬುದು ಅವನಿತ್ತ ವಿವರಣೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 343.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೊರತಾದುದೆಂದರೆ "ಬರ್ನಿಂಗ್ ಲವ್", ಅವನ ಕೊನೆಯ ಪಾಪ್ ಚಾರ್ಟ್ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಹಾಡದು. ಅವನ 1950ರ ಹಾಡುಗಳಂತೆಯೇ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮುಂದಿನ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳು ಪಾಪ್ ಮತ್ತು ಕಂಟ್ರಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೇರೆಯ ರೂಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಂತಹದ್ದಾಗಿದ್ದವು. ಅವನ ನ್ಯಾಸಮಯ ಹರಹು ಈಗ ಸಮಕಾಲೀನ [[ರಾಕ್]] ದನಿ ಮತ್ತು [[ಸೋಲ್]] ಮತ್ತು [[ಫಂಕ್]] ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತು. ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಆಫ್ ಮೆಂಫಿಸ್'' ಹಾಗೂ "ಸಸ್ಪಿಷಿಯಸ್ ಮೈಂಡ್ಸ್", ಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಿದ್ದು, ಎರಡೂ ನೂತನವಾದ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ಸೋಲ್ ಮಿಶ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. 70ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಲವಾರು ಸಿಂಗಲ್ ಹಾಡುಗಳು ಕಂಟ್ರಿ ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದವು. ನ್ಯಾಷ್ ವಿಲ್ಲೆಯ ದನಿ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರಿದಮಿಕ್ ಗುಣಪೂರಿತವಾದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಗೀತದತ್ತ ಆಗ ತಿರುಗಿತ್ತು.<ref>ಪಾನ್ಸ್ ಡಿ ಲಿಯಾನ್ 2007, ಪುಟ 199.</ref> === ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರ === ಸಂಗೀತ ವಿಮರ್ಶಕ [[ಹೆನ್ರಿ ಪ್ಲೆಸಂಟ್ಸ್]] ನು "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ದನಿ ಬ್ಯಾರಿಟೋನ್ ಎಂದೂ, ಅಲ್ಲ, ಅದು ಟೆನರ್ ಎಂದೂ ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ದನಿವಿಸ್ತಾರ ಒಂದು ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಂಪಾಸ್ ನಂತೆ. ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳ ಅಪಾರ ವಿಸ್ತಾರವು ಅವನ ಕಂಠದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮೂದಲು ಕಾರಣವಿರಬೇಕು" ಎಂದನು.<ref name="Pleasants">ಪ್ಲೆಸಂಟ್ಸ್ 2004, ಪುಟ 260.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯದು ಏರು ಬ್ಯಾರಿಟೋನ್ ಎನ್ನುವ ಈತ ಅವನ ವಿಸ್ತಾರವು ಎರಡು ಆಕ್ಟೇವ್ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದೂ, "ಕೆಳಸ್ತರದ ಬ್ಯಾರಿಟೋನ್ G ಯಿಂದ ಮೇಲುಸ್ತರದ ಟೆನರ್ B ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರವಿದ್ದು, ಕಳ್ಳಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ D-flat ತಲುಪಬಹುದೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಉತ್ತಮ ಆಕ್ಟೇವ್ ಮಧ್ಯಮದಲ್ಲಿದ್ದು, D-flat ನಿಂದ D-flat ವರೆಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಶೃತಿ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕೆಳಗೆ ಹಿಡಿಯಲು ಅನುಕೂಲಕರ."<ref name="Pleasants" /> ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್ ನ ಪ್ರಕಾರ ಅವನ ಕಂಠವು ಕೆಳಸ್ತರದಲ್ಲಿ "ಬದಲಾಗುವಂತಹುದೂ, ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದುದೂ" ಆಗಿದ್ದು, ಮೇಲು ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ "ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದ್ಭುತ" ವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದು "ಒಪೇರಾದವರೂ ಅಸೂಯೆ ಪಡುವಂತಹ ತುಂಬಿದ ದನಿಯ G ಗಳು ಮತ್ತು A ಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಿದ್ದನು."<ref name="Pleasants" /> ವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಲಿಂಡ್ಸೇ ವಾಟರ್ಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಎರಡೂಕಾಲು ಆಕ್ಟೇನ್ ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ, "ಅವನ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಭಾವುಕತೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಿದ್ದು ನಯವಾದ ಪಿಸುಗುಟ್ಟುವಿಕೆಯಿಂದ, ನಿಟ್ಟುಸಿರಿನಿಂದ, ಕಿರುಚುವುದರವರೆಗೂ, ಗುಟುರುಗಳು, ಗೊಣಗಾಟಗಳು ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ಒರಟುತನವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದ ಅವನ ದನಿ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಶಾಂತತೆಯಿಂದ, ಶರಣಾಗತಿಯಿಂದ ಭಯದವರೆಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಲ್ಲದ್ದಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅವನ ದನಿಯನ್ನು ಆಕ್ಟೇವ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗದು, ಡೆಸಿಬಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಬೇಕು; ಆಗಲೂ ಸವಿಯಾದ ಪಿಸುಗುಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಅಸದಳವಾಗುತ್ತದೆ"ಎನ್ನುತ್ತಾರವರು.<ref>ವಾಟರ್ಸ್ 2003, ಪುಟ 205.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಯಾವಾಗಲೂ "ಮುಕ್ತ, ಗೊಗ್ಗರು, ಮಾರ್ದವ, ಕಿರುಚುವಿಕೆ, ಕೂಗುವಿಕೆ, ಅಳುವಿಕೆ, ವರ್ಣೀಯರ ಬಿಡುಬೀಸಾದ ರಿದಂ-ಎಂಡ್-ಬ್ಲೂಸ್ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಹಾಸುಗಾರರಂತೆಯೇ ಹಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ಧ್ವನಿಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಸಮರ್ಥನಿದ್ದನು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್ಸ್.<ref name="Pleasants" /> == ಸಾವಿನ ಕಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು == ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ "ಡ್ರಗ್ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಬಹಳವೇ ಹೊಂದಿದ್ದನು" ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾ " "ಅವನಿಗೆ ಅಲರ್ಜಿ ಇದ್ದ [[ಕೋಡೀನ್]] ಗುಳಿಗೆಗಳನ್ನು ಸೇಸಿಸುವುದರ ಕಾರಣ ಅವನಿಗೆ [[ಅನಾಫೈಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಷಾಕ್]] ಆಗಿದ್ದನ್ನು ಯಾರೂ ಅಲ್ಲಗೆಳೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ದೊರೆತ ಎರಡು ಲ್ಯಾಬ್ ವರದಿಗಳು [[ಪಾಲಿಫಾರ್ಮಸಿ]] ಯೇ ಅವನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಗಾಢವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ; ಒಂದರ ಪ್ರಕಾರ "ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ 14 ಔಷಧಿಗಳಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು"<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 652.</ref> ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪೆಥಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಮೈಕಲ್ ಬೇಡೆನ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತೆನ್ನುತ್ತಾ "ಎಲ್ವಿಸ್ ಗೆ ಹೃದಯದ ಖಾಯಿಲೆ (ಎನ್ ಲಾರ್ಜ್ ಡ್ ಹಾರ್ಟ್) ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಇದ್ದಿತು. ಅದು, ಮತ್ತು ಅವನ ಮಾದಕವ್ಯಸನ, ಅವನಿಗೆ ಮಾರಕವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವನ ಸ್ಥಿತಿ ಅರಿಯುವುದು ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು; ಅದು ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ವಿಷಯ"<ref name="Baden">ಬೇಸನ್ ಮತ್ತು ಹೆನ್ನೆಸ್ಸೀ 1990, ಪುಟ 35.</ref> ಮೂಲತಃ ಅವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತ ಇಬ್ಬರು ವೈದ್ಯಕೀಯದವರ ಯೋಗ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಯಿತು. ಮರಣೋತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮುಗಿದು ಟಾಕ್ಸಿಕಾಲಜಿಯ ವರದಿಗಳು ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ [[ಮೆಡಿಕಲ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್]] ಡಾ. ಜೆರ್ರಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಂ [[ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಆರ್ಹಿತ್ಮಿಯಾ]] ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಪರಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬದುಕಿರುವವರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ.<ref name="Tru">{{cite web|author=Ramsland, Katherine| title = Cyril Wecht: Forensic Pathologist—Coverup for a King|publisher=TruTV.com| date =| url =http://www.trutv.com/library/crime/criminal_mind/forensics/cyril_wecht/4.html/|accessdate=2010-01-04 }}</ref> ಏನೋ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಭ ಆರೋಪ ಹರಡಿತು.<ref name="Baden" /> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯ ಡಾ.ನಿಕೋಪೌಲಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸಾವಿಗೆ ಯಾವ ವಿಧದಲ್ಲೂ ಕಾರಣರಲ್ಲವೆಂದು ಅವರನ್ನು ಅಪರಾಧದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಹೊರಬಂದ ಸುದ್ದಿಗಳು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆ ಮೂಡಿಸುವಂತಿದ್ದವು. "1977ರ ಮೊದಲ ಎಂಟು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಆತನು 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿದ್ರಾಗುಳಿಗೆಗಳು, ಆಮ್ಫಿಟಮೈನ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದಕವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಔಷಧವೆಂದು ಬರೆದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು." ಅವನ ಲೈಸೆನ್ಸನ್ನು ಮೂರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ವಜಾ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ಸಿಯ ವ್ಯದ್ಯಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯು ಅಧಿಕ-ಔಷಧನೀಡಿಕೆಯ ಹೊಸ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಿದಾಗ ಆ ರದ್ದತಿಯನ್ನು ಸರ್ವಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="DrFeelgood" /> 1994ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಮರಣೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ ಡಾ. ಜೋಸೆಫ್ ಡೇವಿಸ್ "ಹೆಚ್ಚಿನ ಔಷಧ ಸೇವನೆಯು ಅವನಿಗೆ ಮಾರಕವಾಯಿತೆಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವು ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸೂಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮಹತ್ತರವಾದ [[ಹೃದಯಾಘಾತ]]ದತ್ತಲೇ ಬೆರಳು ಮಾಡುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref name="DrFeelgood" /> [[ವಿವಿಧ ಔಷಧಗಳ ಏಕಕಾಲಿಕ ಸೇವನೆಯ ಮಾದಕತೆ]]ಯು ಮಾರಕವಾಯಿತೆಂಬುದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾದರೂ, ಪಾಲಿಫಾರ್ಮಸಿ (ವಿವಿಧೌಷಧ)ಯು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿತೆಂಬುದು ನಿರ್ವಿವಾದ.<ref name="Tru" /> == ವರ್ಣೀಯ ವಿಷಯಗಳು == ಮೆಂಫಿಸ್ ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ "ದಟ್ಸ್ ಆಲ್ ರೈಟ್" ಅನ್ನು ಡ್ಯೂಯೀ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದಾಗ ಬಾನುಲಿಕೇಂದ್ರವನ್ನು ದೂರವಾಣಿ ಮತ್ತು ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ಶ್ರೋತೃಗಳು ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ವರ್ಣೀಯನೆಂದು ಬಗೆದು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆ ಹಾಡುಗಳ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref name="G94-01" /> ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿವೆತ್ತ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾಡುಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ತೋರುತ್ತಿದ್ದು, ವರ್ಣಭೇದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಗ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದ ಕರಿಯರ ಮೇಲಿನ ತಾತ್ಸಾರವನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. 1956ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಾನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ "ದಟ್ಸ್ ಆಲ್ ರೈಟ್" ಸೃಷ್ಠಿಸಿದ [[ಆರ್ಥರ್ ಕ್ರುಡುಪ್]] ನಾನು ಈಗ ಬಾಜ್ಸ್ ಬಾರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಬಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲಾ ನಾನೂ ಆರ್ಥರ್ ನ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವಂತಹ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಾಗುವ ಸ್ಥಾನ ತಲುಪಿದಾಗ ಜಗದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಂದೂ ಇರದ ಸಂಗೀತಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದೆನು ಎಂದನು.<ref name="GNYT" /> ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯಾದ'' ದ ಮೆಂಫಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' " ಈ "ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ವಿಸ್ಮಯ"ವು "ಮೆಂಫಿಸ್ ನ ವರ್ಣೀಯ ವಿಭಜನೆಯ ಕಾನೂನನ್ನು ತರಿದನು" - "ವರ್ಣಿಯರ ರಾತ್ರಿ" (ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಮೀಸಲಿದ್ದ ಅವಧಿ)ಯಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೋಜು ಉದ್ಯಾನ (ಅಮ್ಯೂಸ್ ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್)ಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಈ ಭೇದಕ್ಕೆ ಭಂಗ ತಂದನು" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="GNYT" /> ಅಂತಹ ನುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ವರ್ಣೀಯರ ತನ್ನ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ವರ್ಣೀಯರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ತಂದುದಲ್ಲದೆ ತಾರಾಪಟ್ಟವನ್ನೂ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="GNYT" /> ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹಲವು ಬಿಳಿಯ ವಯಸ್ಕರು, "''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' {{'}} ನ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಷಾ ಹೇಳಿದಂತೆ, "ಅವನನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ, ಅವನನ್ನು ನೀತಿಭ್ರಷ್ಠನೆಂದು ಜರೆದರು. ವಯಸ್ಕರ ದ್ವೇಷದ ಹಿಂದೆ ನೀಗ್ರೋ-ವಿರೋಧಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹವಿದ್ದಿತು. 'ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್' ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ ಹಿಂದಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಉಗಮವನ್ನು ಮಾತಾಪಿತೃಗಳು ಅರಿತಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅವರಿಗೆ ದೃಶ್ಯ ಹಾಗೂ ಶ್ರವ್ಯದ ಮೂಲಕ ಕಾಮದ ಮೂರ್ತಿಸ್ವರೂಪವೇ ಆದನು"<ref>ಡೆನಿಸಾಫ್ 1975, ಪುಟ 22.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಸದಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, 1957ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು "ನೀಗ್ರೋಗಳು ನನ್ನ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳವುದು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಪಾದರಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಷ್ ಮಾಡವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಲ್ಲರು" ಎಂದನೆಂದು ಗಾಳಿಸುದ್ದಿ ಹರಡಿತು. ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಜೆಟ್]]'' ನ ಬಾತ್ಮೀದಾರನಾದ ಲೂಯೀ ರಾಬಿನ್ ಸನ್ ಈ ಕಥೆಯ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿದನು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯೊಡನೆ ಅವನ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ''[[ಜೈಲ್ ಹೌಸ್ ರಾಕ್]]'' ನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಿದನು. ಅವನು ತಾನು ಅಂತಹ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿಯೇ ಇಲ್ಲವೆಂದೂ, ಅಂತಹ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ತನಗಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಹೇಳಿದನು. ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಗೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅಂತಹ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿರಬಹುದಾದುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಯ ವರ್ಣನೀತಿ ವಿರೋಧಿ ಗುಣದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಜನರ ಪುಷ್ಟೀಕರಣ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="GNYT" /><ref name="FSU">{{cite web|author=Pilgrim, David|title=Question of the Month: Elvis Presley and Racism|publisher=Jim Crow Museum at Feris State University|date=March 2006|url=http://www.ferris.edu/JIMCROW/question/mar06/|accessdate=2009-12-28|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106054126/http://www.ferris.edu/JIMCROW/question/mar06/|url-status=dead}}</ref> ಬ್ಲೂಸ್ ನ ಹಾಡುಗಾರ [[ಐವರಿ ಜೋ ಹಂಟರ್]] ಒಂದು ಸಂಜೆ ಗ್ರೇಸ್ ಲ್ಯಂಡ್ ಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಈ ವದಂತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಭೇಟಿಯ ನಂತರ "ಅವನು ನನಗೆ ಬಹಳ ಆದರ ತೋರಿದನು, ಅವನೊಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ನನಗನ್ನಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 426.</ref> ಅಂದುನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಆ ಗಾಳಿಮಾತನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲಾದರೂ, ದಶಕಗಳ ನಂತರವೂ ಆ ವದಂತಿಯನ್ನು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Kolawole">ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆ{{cite web|author=Kolawole, Helen| title = He Wasn't My King|work=Guardian| date = 2002-08-15| url =https://www.theguardian.com/music/2002/aug/15/elvis25yearson.elvispresley|accessdate=2009-12-27}}</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಯನ್ನು ವರ್ಣವಿರೋಧ ನೀತಿಗೆ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿಯಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಲಾಂಛನಾತ್ಮಕವಾಗಿಯಾಗಲೀ ವಿಖ್ಯಾತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ತಾನೇ 1989ರಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ರಾಪ್ ಸಂಗೀತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡಾದ "[[ಫೈಟ್ ದ ಪವರ್"]] ನಲ್ಲಿನ "[[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಎನಮಿ]]" ಎಂಬ ಚರಣದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಾಲುಗಳು:"ಎಲ್ವಿಸ್ ವಾಸ್ ದ ಹೀರೋ ಆಫ್ ಮೋಸ್ಟ್/ ಬಟ್ ಹಿ ನೆವೆರ್ ಮಂಟ್ ಷಿಟ್ ಟು ಮಿ/ಸ್ಟ್ರೈಟ್ ಅಪ್ ರೇಸಿಸ್ಟ್ ದಟ್ ಸಕ್ಕರ್ ವಾಸ್/ಸಿಂಪಲ್ ಎಂಡ್ ಪ್ಲೇಯ್ನ್."<ref name="Myrie">ಮೈರೀ ೨೦೦೯, ಪುಟ 123 -24.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಮೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನೂ, ಹಣವನ್ನೂ ಪಡೆದುದು ಅವನ ಕಾಲದವರೇ ಆದ ಹಲವಾರು ಕಪ್ಪು ಗಾಯಕರಿಗೆ ದೊರೆಯದ ಕಾರಣ ಅಂತಹ ವಿಷ ಕಾರುವಂತಹ ಧೋರಣೆಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="FSU" /> 21ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಕರಿಯರ ಸಂಗೀತವನ್ನು "ಕದ್ದಿದ್ದ"ನೆಂಬ ವಾದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಮಂದಿ ಅಹುದಹುದೆಂದರು.<ref name="Kolawole" /><ref name="Myrie" /> ಇಂತಹ ವಾದವನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ಪ್ರಮುಖರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರಾದ [[ಜ್ಯಾಕಿ ವಿಲ್ಸನ್]] "ಬಹಳ ಜನರು ಎಲ್ವಿಸ್ ಕರಿಯರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕದ್ದಿದ್ದಾನೆಂದು ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರತಿಯೊನ್ನ ಸೋಲೋ ಜನರಂಜಕನೂ ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ದಿಟ" ಎಂದು ವಾದಿಸಿದನು.<ref>{{cite web|author=Blank, Christopher| title = Elvis & Racism|publisher=Elvis Australia| date = 2006-07-15| url =http://www.elvis.com.au/presley/elvis_not_racist.shtml|accessdate=2009-12-28}}</ref> ತನ್ನ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತಾನು ಆ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಆಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡೇ ಇದ್ದನು. 1968ರ ತಾನು ಮರಳಿಬಂದು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದಾಗ ಇದ್ದ ಸಭಿಕರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಅವನು "ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ನ ಮೂಲವೇ ಗಾಸ್ಪೆಲ್, ರಿದಮ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್, ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ಚಿಮ್ಮಿದಂತಹುದು. ಜನರು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದರು, ವಾದನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು, ಅದರೊಡನೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಅದರ ಬೇರು ಅದೇ" ಎಂದನು. ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ "ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಆಗ ಅದನ್ನು ರಿದಮ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು" ಎಂದಿದ್ದನು.<ref>ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್ 2000, ಪುಟ 198.</ref> == ಕರ್ನಲ್ ಪಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಇತರರ ಪ್ರಭಾವ == === ಪಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಏಬರ್ ಬಾಕರು === {{See also|Colonel Tom Parker}} ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕನಾದ ನಂತರ ಕರ್ನಲ್ ಟಾಮ್ ಪಾರ್ಕರ್ ತನ್ನ ಕಕ್ಷಿದಾರನ ಗಾಯನಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಗಾಢವಾದ ಹತೋಟಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದನು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಅವಮು ಮತ್ತು ಅವನ ಹಿಲ್ ಎಂಡ್ ರೇಂಜ್ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಏಬರ್ ಬಾಕರು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಗೀತರಚನಕಾರರಾದ ಜೆರ್ರಿ ಲೀಬರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ ಸ್ಟಾಲರ್ ರಲ್ಲಿದ್ದ ಆತ್ಮೀಯ ಸಂಬಂಧವು ತಾವು ಅಂತಹ ಹತೋಟಿ ಪಡೆಯಲು ಮುಳುವಾಗುವುದೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 415 -17, 448 -49.</ref> 1958ರಲ್ಲಿ ಲೀಬರ್ ನಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ನ ಮೂಲಕ, ಬೇಕೆಂದೋ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲದೆಯೋ, ಪಾರ್ಕರ್ ಆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಹಾಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಒಂದು ಹಾಳೆಯು ಪಾರ್ಕರ್ ನ ಸಹಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಿಯನ್ನು ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಒಂದು ಗೆರೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಖಾಲಿ ಇದ್ದು, ಅದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಹಾಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಲೀಬರ್ ಎಣೆಸಿದ್ದನು. "ತಪ್ಪೇನೂ ಇಲ್ಲ ಹುಡುಗ, ಸುಮ್ಮನೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸು" ಎಂದು ಆದೇಶವಿತ್ತಿದ್ದನು ಪಾರ್ಕರ್, "ಚಿಂತಿಸಬೇಡ, ಅದನ್ನು ಆಮೇಲೆ ತುಂಬೋಣ". ಲೀಬರ್ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಬರಹಗಾರರೊಂದಿಗಿನ ಫಲಪ್ರದವಾದ ಮೈತ್ರಿಯು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1994, ಪುಟ 452–53.</ref> ಇತರ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಗೀತರಚನಕಾರರು ತಮ್ಮ ಗೌರವಧನದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕರಾರಿನಂತೆ ಕೊಡಲಿಚ್ಛಿಸದೆಯೋ ಅಥವಾ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಬರೆದುಕೊಡಲು ಬಯಸದೆಯೋ ದೂರವೇ ಉಳಿದರು.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 198.</ref> 1967ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಬಹುತೇಕ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಬಂದ ಆದಾಯದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಪಾರ್ಕರ್ ಗೆ ಸಲ್ಲುವುದೆಂದು ಒಪ್ಪಂದವಾಯಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 248.</ref> 1972ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಬಂದ ಲಾಭದ ಮೂರನೆಯ ೊಂದು ಭಾಗ ಪಾರ್ಕರ್ ದಾಯಿತು;<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 304, 365.</ref> 1976ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಗಳಿಕೆಯ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1999, ಪುಟ 358, 375.</ref> ಪ್ರಿಸ್ಸಿಲಾ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು "ಎಲ್ವಿಸ್ ತನ್ನ ಗಾಯನದ ಉದ್ಯಮದ ಭಾಗವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಏನನ್ನೂ ಓದದೆಯೇ ಅವನು ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದನು" ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ.<ref name="Pr188">ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 1985, ಪುಟ 188.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ಉದ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪುವ ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮಾರ್ಟಿ ಲ್ಯಾಕರ್ ಪಾರ್ಕರ್ ನನ್ನು "ಗಲಿಬಿಲಿಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ವಂಚಿಸುವ ಕಲಾವಿದ" ನೆಂದೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ದುರುಪಯೋಗ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡನೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web|author=Lollar, Michael| title =Parker's Shadowy Past News to Memphis Mafia| publisher= Elvis Australia| date =2005-03-18| url =http://www.elvis.com.au/presley/parkers_shadowy_past_news_to_memphis_mafia.shtml|accessdate=2010-01-04}}</ref> 1969ರಲ್ಲಿ ಮೆಂಫಿಸ್ ನ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಚಿಪ್ಸ್ ಮೊಮನ್]] ಮತ್ತು ಅವನಿಂದ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೌಂಡ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದೇ ಲ್ಯಾಕರ್. ಹಿಲ್ ಎಂಡ್ ರೇಂಜ್ ರವರು ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಹೂಡುತ್ತಿದ್ದ ಹತೋಟಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೌಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆದ ಹಾಡುಗಳು ಮೂಡಿಬಂದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೊಮನ್ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಡನೆ ಹೆಣಗಬೇಕಿತ್ತು; ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಅವನಿಗೆ ಸರಿಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೊಮನ್ ಇನ್ನು ಬೇಡವೆಂದು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲು ಬಯಸಿದಾಗ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಹಿಲ್ ಎಂಡ್ ರೇಂಜ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಸ್ಟುಡಿಯೋದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ.<ref>ಕ್ಲೇಟನ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಡ್ 2003, ಪುಟ 262 -65.</ref> RCA ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೊವಾನ್ ಡಿಯರಿಯು ನಿರ್ಮಾಪಕನ ಹಾಡುಗಳ ಅಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನ ಗುನಮಟ್ಟವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರೂ,<ref>ಕ್ಲೇಟನ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಡ್ 2003, ಪುಟ 267.</ref> ಮೊಮನ್ ನ ಹೆಸರು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗದೆ, ತನ್ನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಗೌರವಧನವೂ ಸಿಗದ ಕಾರಣ ಅವನು ಕುಪಿತನಾದ.<ref>ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ 1998, ಪುಟ 281.</ref> 1974ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ಬಂದ ಸುದ್ದಿಯು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಲು ಹೊರಡುವನೆಂಬ ವದಂತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು. ಪಾರ್ಕರ್ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಮೀನಮೇಷ ಎಣಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಹತ್ತಿರದವರು ಪಾರ್ಕರ್ ನ ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಹೊಂದುವಂತೆಯೂ, ಅವನು ಪಾಸ್ ಪೋರ್ಟ್ ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಹುಡುಕುವಂತೆಯೂ ಆಯಿತು. ಪಾರ್ಕರ್ ಹೊರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆನ್ನುತ್ತಾ, ಅಲ್ಲಿನ ರಕ್ಷಣಾವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಭದ್ರವೆಂದೂ, ಪ್ರದರ್ಶನಕೇಂದ್ರಗಳು ಇಂತಹ ತಾರೆಯರ ಭೇಟಿಗೆ ತಕ್ಕುದಲ್ಲವೆಂದೂ ಹೇಳಿ ಆ ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ತಣ್ಣೀರೆರೆಚಿದನು.<ref>ಸ್ಟಾನ್ಲೀ ಮತ್ತು ಕೋಫೇ 1998, ಪುಟ 123.</ref> ಪಾರ್ಕರ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹತೋಟಿ ಇರಿಸಿದ್ದನು. 1957ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮಿಟ್ ಚಮ್]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಥಂಡರ್ ರೋಡ್]] '' ನಲ್ಲಿ ಸಹನಟನಾಗಲು ಕೋರಿದನು.<ref>ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೊಯೆಸ್ಕೆ 1997, ಪುಟ 125.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಗೆ ತಾರಾಮೌಲ್ಯ ನೀಡುವಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ''[[ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮಿಡ್ ನೈಟ್ ಕೌಬಾಯ್]] '' ಗಳಲ್ಲೂ ನೀಡಲು ಮುಂದೆ ಬಂದಿದ್ದರೆಂದು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಲೈನ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.<ref>ಕ್ಲೇಟನ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಡ್ 2003, ಪುಟ 226.</ref> 1974ರಲ್ಲಿ [[ಬಾರ್ಬರಾ ಸ್ಟ್ರೀಸ್ಯಾಂಡ್]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ತನ್ನೊಡನೆ ''[[ಎ ಸ್ಟಾರ್ ಈಸ್ ಬಾರ್ನ್]]'' ನ ರೀಮೇಕ್ ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಆಹ್ವಾನವಿತ್ತಳು.<ref name="G99-563">ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 563 -65.</ref> ಎರಡೂ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಆಭಿನಯಿಸಲು ತಯಾರಿದ್ದರೋ ಏನೋ, ಆದರೆ ಪಾರ್ಕರ್ ನ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಪಾರ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಹಿಲ್ ಎಂಡ್ ರೇಂಜ್ ಮಾಲಿಕರ ಸಮಕ್ಷಮಕ್ಕೆ ಲೀಬರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಲರ್ ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಗಂಬೀರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಂದಾಗ ಪಾರ್ಕರ್ ನಡೆದುಕೊಂಡ ರೀತಿಯು ಅವನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ. "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಎಂಬ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅಡಚಣೆ ತರಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಡ, ಎಚ್ಚರ!" ಎಂದು ಜೀನ್ ಏಬರ್ ಬಾಕ್ ತನಗೆ ಹೇಳಿದನೆಂದು ಲೀಬರ್ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="Guralnick 1994, p. 449" /> === ಮೆಂಫಿಸ್ ಮಾಫಿಯಾ === {{Main|Memphis Mafia}} 1960ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೂ ಅವನ ಜೊತೆಗಿದ್ದ ಸ್ನೇಹಿತರ ಗುಂಪನ್ನು ಮೆಂಫಿಸ್ ಮಾಫಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>ಪಾನ್ಸ್ ಡಿ ಲಿಯಾನ್ 2007, ಪುಟ 139 -40.</ref> "ಪರೋಪಜೀವಿಗಳಂತಹ ಅವರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟುದರಿಂದ, ಚಟದ ಗುಲಾಮನಾಗಿ ಅಚೇತನನಾದರೂ ಯಾರೂ ಅವನಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳದಿದ್ದುದು ಅಚ್ಚರಿಯೇನಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಅವನು ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಂತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯಾವಾಗಲೂ ತೆರೆದಿರುವುದು ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಿತ್ತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಪತ್ರಕರ್ತ ಜಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್.<ref>{{cite web|author=Harris, John| title = Talking about Graceland| work= Guardian| date =2006-03-27| url =https://www.theguardian.com/commentisfree/2006/mar/27/talkingaboutgraceland|accessdate=2010-01-04 }}</ref> ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ಕಡೆಯ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಯಾನೋ ನುಡಿಸಿದ [[ಟೋನಿ ಬ್ರೌನ್]] ಅವನ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನೂ, ಅದರತ್ತ ತುರ್ತಾಗಿ ಗಮನ ನೀಡಬೇಕಾದುದನ್ನೂ ಮನಗಂಡನು: "ಆದರೆ ಎಲ್ವಿಸ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಆ ಚಿಕ್ಕ ಗುಂಪಿನ ನಡುವೆಯೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ನಾವೇನೂ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಆ ಗುಂಪು... ಅವನ ಮಿತ್ರರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡವರು"ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಬ್ರೌನ್.<ref>ಕ್ಲೇಟನ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಡ್ 2003, ಪುಟ 339.</ref> ಮೆಂಫಿಸ್ ಮಾಫಿಯಾವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಮಾರ್ಟಿ ಲ್ಯಾಕರ್ "ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರ ತಾನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ.... ನಾವು ಅವನೊಂದಿಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅವನು ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ಬೇಗನೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದನು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ಕಾನೆಲಿ 2008, ಪುಟ 148.</ref> 1964ರಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾರಿ ಗೆಲ್ಲೆರ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕೇಶವಿನ್ಯಾಸಕನಾದನು. ಇವನು ಮೆಂಫಿಸ್ ಮಾಫಿಯಾದ ಅನ್ಯರಂತಿಲ್ಲದೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ತನ್ನೊಡನೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಗುಪ್ತವಾದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆತಂಕಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: "ನಾನು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ ಒಂದು ಗುರಿ ''ಇರಲೇ ಬೇಕು''...ಒಂದು ಕಾರಣ ಇರಲೇಬೇಕು... ನಾನೇ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಆಗಲು... ದೇವರ ಮೇಲೆ ಆಣೆ ಮಾಡಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಎಷ್ಟು ಒಂಟಿತನ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇನೆಂದು ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಖಾಲಿ ಖಾಲಿಯಾದಂತೆ ಅನುಭವಿಸುವೆನೆಂತಲೂ"<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 174.</ref> ತದನಂತರ ಗೆಲ್ಲೆರ್ ಅವನಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಓದುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಗುರಾಲ್ನಿಕ್ 1999, ಪುಟ 175.</ref> ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅಂತಹ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲೇ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸ ಹೋದೆಡೆಯೆಲ್ಲಾ ಟ್ರಂಕ್ ಗಟ್ಟಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದನು.<ref name="DrFeelgood" /> == ಲೈಂಗಿಕ ಲಾಂಛನ (ಸೆಕ್ಸ್‌ ಸಿಂಬಲ್‌) == {{Further|[[Relationships of Elvis Presley]]}} [[ಚಿತ್ರ:Girls Girls Girls Poster B.jpg|thumb|left|alt=Movie poster with Presley on the left, holding a young woman around the waist, her arms draped over his shoulders. To the right, five young women wearing bathing suits and holding guitars stand in a row. The one in front taps Presley on the shoulder. Along with title and credits is the tagline "Climb aboard your dreamboat for the fastest-movin' fun 'n' music!"|ಗರ್ಲ್ಸ್! ಆಲ್ಬಮ್ ನ ತಲೆಬರಹ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಕ್ರಯ.ಗರ್ಲ್ಸ್! ಗರ್ಲ್ಸ್! (1962) ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸೆಕ್ಸ್ ಸಿಂಬಲ್ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡದ್ದು.]] ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಕಾಮೋತ್ತೇಜಕ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕ್ಕನುಗುಣವಾದ ರೂಪಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಮನ್ನಣೆಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನನ್ನು 1968ರ ಮರಳಿಬಂದಾಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೋಡುವವರೆಗೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಸ್ಟೀವ್ ಬೈಂಡರ್]] "ನಾನು ಬಾಣದಷ್ಟೇ ನೇರ (ಕೊಂಕುರಹಿತ), ನಾನು ಹೇಳಬೇಕಾದ್ದೆಂದರೆ, ಗಂಡಾಗಲಿ, ಹೆಣ್ಣಾಗಲಿ, ಅವನನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿದರಾಯ್ತು, ನಿಂತು ನೋಡಲೇಬೇಕು. ಅವನು ಅಂತಹ ಸ್ಫುರದ್ರೂಪಿ. ಅವನು ಮಹಾತಾರೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ ಅದರಿಂದ ೇನೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.ಅವನು ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದರೆ ಸಾಕು, ಒಬ್ಬ ವಿಶೇಷ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref name="Binder" /> ಅವನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಶಾರೀರಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಗಳು ಅವನ ಉದ್ರೇಕದಾಯಕ ರೂಪವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲು ಕಾರಣವಾದವು. 1970ರಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜ್ ಮೆಲ್ಲಿ]] ಅವನನ್ನು "ಲೈಂಗಿಕ ಉಪಮೆಗಳ ಮಾಲಿಕ, ಗಿಟಾರನ್ನು ಲಿಂಗದಂತೆಯೂ, ಹುಡುಗಿಯಂತೆಯೂ ಹಿಡಿದು ಆಡಿಸುವವನು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದನು.<ref>ರಾಡ್ಮನ್ 1996, ಪುಟ 58.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮರಣಾನಂತರ ಅವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ [[ಲೆಸ್ಟರ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ಡ್]] "ಅಸಭ್ಯವಾದ, ವ್ಯಕ್ತವಾದ, ಆಶ್ಲೀಲವಾದ ಲೈಂಗಿಕ ಹುಚ್ಚನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ತಂದೊಡ್ಡಿದವನು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>ರಾಡ್ಮನ್ 1996, ಪುಟ 58 -59.</ref> ಎಡ್ ಸುಲೀವಾನ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಶರಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೋಡಾ ಬಾಟಲ್ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳಿದುದರ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಅದು ಅಂತೆಯೇ ಇರಿಸಿದ ಶೌಚದ ಕಾಗದದ ಡುರುಳಿಯೆಂದೂ, ಸೀಸದ ತುಂಡೆಂದೂ ವದಂತಿಗಳು ಹಬ್ಬಿದವು.<ref>ಗಾರ್ಬರ್ 1997, ಪುಟ 366.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಹೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿರುವಂತಹ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವನ ಬಿಂಬಿತವು ಅಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದುದಲ್ಲವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. 1959ರಲ್ಲಿ ''[[ಸೈಟ್ ಎಂಡ್ ಸೌಂಡ್]]'' {{'}} ನ ಪೀಟರ್ ಜಾನ್ ಡೈಯರ್ ಅವನ ತೆರೆಯ ಮೇಲಿನ ರೂಪವನ್ನು "ಉಭಯಲಿಂಗಗಳನ್ನೂ ಕೆಣಕುವಂತಹ ರೂಪ" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಡೈಯರ್ 1959 -60, ಪುಟ 30.</ref> ''ಜೈಲ್ ಹೌಸ್ ರಾಕ್'' " ಹಾಡಿನ ನೃತ್ಯರೂಪಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ "ಉದ್ರೇಕಕರ ನುಲಿಯುವಿಕೆ"ಯು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ "ಶೃಂಗಾರಸ ಭರಿತತೆಯಲ್ಲಿ ಮನೋಹಾರಿಯಾದ, ಸಲಿಂಗೋದ್ರೇಕಾಪೂರಿತವೂ ಆಗಬಹುದಾದಂತಹ, ಪುರುಷನ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಬ್ರೆಟ್ ಫಾರ್ಮರ್.<ref>ಫಾರ್ಮರ್ 2000, ಪುಟ 86.</ref> ಯ್ವೋನೆ ಟಾಕ್ಸರ್ ಕಂಡಂತೆ "ಎಲ್ಚಿಸ್ ಕರ್ಷವಿಕರ್ಷಗಳ ಮಿಳ್ರಣವಾಗಿದ್ದು ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಸ್ತ್ರೀತ್ವವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಲೇ ಬಿಳಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದವರ ಪೌರುಷಭರಿತ ಢಾಳಾದ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನೂ ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು"<ref>ಟಾಸ್ಕರ್ 2007, ಪುಟ 208.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ಲಾಂಛನ (ಸೆಕ್ಡ್ ಸಿಂಬಲ್) ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸುವ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಅವನು ವಿವಿಧ ಹಾಲಿವಟುಡ್ ತಾರೆಯರು ಮತ್ತು ತಾರಾಲೋಕಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ ಇಡುತ್ತಿರುವವರೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಣಯದಾಟಗಳು; 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ನಟಾಲಿ ವುಡ್]] ನಿಂದ 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಆನ್-ಮಾರ್ಗರೇಟ್]] ವರೆಗೂ ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಡಿಸ್ ಬರ್ಜೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಬಿಲ್ ಷೆಪರ್ಡ್]] ಡೊಂದಿಗೆ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲೂ ಅವನ ಹೆಸರು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮೊದಲ ಗೆಳತಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾದ ಮೆಂಫಿಸ್ ನ [[ಜೂನ್ ಜುವಾನಿಕೋ]], ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕರ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಚಾರ ದೊರೆಯುವ ಹೆಣ್ಣುಗಳೊಡನೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಓಡಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದನೆಂದು ನಿಂದಿಸಿದಳು.<ref name="Stein">{{cite web|author=Stein, Ruthe|title=Girls! Girls! Girls!|work=San Francisco Chronicle|date=1997-08-03|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/1997/08/03/PK55860.DTL|accessdate=2009-12-29|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604141214/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/1997/08/03/PK55860.DTL|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಹಾಲಿವುಡ್ ಗೆ ಹೊಂಡಿಕೊಳ್ಳಲೇ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಗಹನತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲೇ ಇಲ್ಲ.<ref name="KH109">ಕಿರ್ಚ್ ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್ 1999, ಪುಟ 109.</ref> == ಕೀರ್ತಿ ಪರಂಪರೆ == {{Further|[[Cultural impact of Elvis Presley]]; [[Elvis Presley phenomenon]]; [[Cultural depictions of Elvis Presley]]}} {{quotation|His music and his personality, fusing the styles of white country and black rhythm and blues, permanently changed the face of American popular culture. His following was immense, and he was a symbol to people the world over of the vitality, rebelliousness, and good humor of his country.|President [[Jimmy Carter]]<br />August 17, 1977<ref name=JC/>}} 1956ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ (ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್) ಜಾಡನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಕಲ್ಚರ್ (ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ ಹರಹು ವಿಸ್ತೃತವಾಯಿತು.<ref name="AP" /> ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಎಂಬ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ ಇವನು ಅದನ್ನು ಒಂದು ಸಂಗೀತದ ರೂಪವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುವ ಮುಖ್ಯಶಕ್ತಿಯಾದನಲ್ಲದೆ ಆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಯುವಜನರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿಯೂ, ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಮನೋಧಾವದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿಯೂ ಬಿಂಬಿಸಿದನು.<ref>ಸ್ಯಾಡೀ 1994, ಪುಟ 638.</ref> ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಸರ್ವವರ್ಣಗಳಿಂದಲೂ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕರಿಯರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು.<ref>ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್ 2000, ಪುಟ 94.</ref> ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಲಿಟಲ್ ರಿಚರ್ಡ್ "ಅವನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವವನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಒಂದು ವರವಾಗಿದ್ದನು. ಅವರು ಕರಿಯರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕಪ್ಪು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದ,<ref>ರಾಡ್ಮನ್ 1996, ಪುಟ 193.</ref> "ಅವನು ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ನೂತನ ಜಗವನ್ನೇ ತೆರೆದ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಆ[[ಲ್ ಗ್ರೀನ್]].<ref name="Mooney">{{cite web|author=Mooney, Bel|title=The Elvis Encyclopedia by Adam Victor|work=The Times|publisher=|date=2002-10-17|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/non-fiction/article4961597.ece3|accessdate=2010-01-05}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ತಾರೆಯರು ಮುಟ್ಟಬಲ್ಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸಮೂಹಮಾಧ್ಯಮಯುಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ: 21ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕನ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲೇ, ಅವನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ.<ref>ಆರ್ನೆಟ್ 2006, ಪುಟ 400.</ref> thumb|right|alt=A horizontally formatted stamp with a close-up illustration of a young, smiling Presley. A bank of spotlights shines behind him.|1988ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆ ಬಿಡು್ಡೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಚಿತ್ರ ಹೊತ್ತ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ. ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಹೆಸರು, ರೂಪ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಜಗದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ತಕ್ಷಣ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>ಡಾಸ್ 1999, ಪುಟ 2.</ref> ಅವನನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡುವವರ ಸಂತತಿಯೇ ಬೆಳೆದಿದೆ.<ref>ಲಾಟ್ಟ್ 1997, ಪುಟ 192.</ref> ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ (ಜನಪದ ಸಂಗೀತ)ನ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದನೆಂದೂ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದೂ ನಿರ್ಣಯಿಸಿವೆ.{{fn|c}} "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶಕ್ತಿ" ಎಂದರು ಸಂಕಲನಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕ [[ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಬೆರ್ನ್ ಸ್ಟೀನ್]]."ಅವನು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಲಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಲಿಸಿದನು - ಸಂಗೀತ, ಭಾಷೆ, ವಸ್ತ್ರ. ಅದು ಒಂದು ನೂತನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನ - 60ರ ದಶಕ ಅದರಿಂದಲೇ ಹೊಮ್ಮಿದ್ದು"<ref>ಕಿಯೋಘ್ 2004, ಪುಟ 2.</ref> ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಗಾಯನವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಕೇಳಿದಾಗ "ಜೈಲಿನಿಂದ ನುಗ್ಗಿ ಹೊರಬಂದಂತಹ ಅನುಭವಯಿತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ [[ಬಾಬ್ ಡೈಲಾನ್]].<ref name="Mooney" /> ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಗತಿಸಿದ 25 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ'' ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ನ ಸಂಪಾದಕೀಯವು "ಇಂದು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಭಾಹೀನ ನಕಲಿಗಳು ಮತ್ತು ನೋಡಲಾಗದಂತಹ ಕಪ್ಪು ವೆಲ್ವೆಟ್ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಎಂದಿನದೋ ಆದ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನಾಗಿಸಬಹುದಷ್ಟೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ವಿಸ್ ಬೀಳುವ ಮುನ್ನ ಆತ ಅದರ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದ. ಅಪ್ಪಟ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶಕ್ತಿ... ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಮೆಚ್ಚಲಾಗಿರುವುದೇಕೆಂದರೆ ಅವನ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ಗಾಢವಾದ-ಅಬ್ಬರದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಶೆಯೇರಿಸುವ ಶೈಲಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ."<ref>{{cite web| title = Long Live the King| work = The New York Times| date = 2002-08-16| url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0CE0DD143DF935A2575BC0A9649C8B63| accessdate = 2009-12-30| archive-date = 2008-01-19| archive-url = https://web.archive.org/web/20080119104830/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B0CE0DD143DF935A2575BC0A9649C8B63| url-status = dead}}</ref> ಅವನ ಸಾಧನೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅವನ ಅವಗುಣಗಳೂ ಕೂಡ ಅವನ ಕೀರ್ತಿಶಿಖರಕ್ಕೆ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳೇ ಆದವೆಂದು ಹಲವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ಆಭಿಮತ, ಗ್ರೇಯ್ಲ್ ಮಾರ್ಕಸ್ ನ ವಿವರಣೆಯಂತೆ: <blockquote> ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಅಮೆರಿಕನ್ ಜೀವನದ ಒಂದು ಅಪ್ರತಿಮ ರೂಪ, ಸಾಮಾನ್ಯವಿರಲಿ, ಇಂತೆಂದು ಹೇಳುವಂತಿರಲಿ, ಅವನ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಯಾವುದೇ ಹೋಲಿಕೆಗಳಿಗೂ ಮೀರಿದ್ದು... ಅವನ ಸಂಗೀತದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಸ್ತಾರವು ಎಷ್ಟು ಹಿರಿದೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳು, ಶುದ್ಧ ಕಂಟ್ರಿ ಗಾಸ್ಪೆಲ್, ಮತ್ತು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕಚಡವಾದ ಬ್ಲೂಸ್... ಎಲ್ವಿಸ್ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ''ಕಲಾವಿದ'', ಮಹಾನ್ ''ರಾಕರ್'' (ರಾಕ್ ಸಂಗೀತಗಾರ), ಮಹಾನ್ ''ಕೀಳುಮಟ್ಟ ಪಸರಿಸುವವನು'', ಮಹಾನ್ ''ಪ್ರೇಮಿ'', ಮಹಾನ್ ''ಬೋರ್ ಹೊಡೆಸುವವ'', ಮಹಾನ್ ''ಪುರುಷತ್ವದ ಸಂಕೇತ'', ಮಹಾನ್ ''ತುಚ್ಛ'', ಬಲು ''ಒಳ್ಳೆಉ ವ್ಯಕ್ತಿ'' ಮತ್ತು, ಹೌದು, ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಗಿ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಮಾರ್ಕಸ್ 1982, ಪುಟ 141 -2.</ref> </blockquote> == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {{Main|Elvis Presley discography}} {{See also|List of Elvis Presley songs|Elvis Presley hit singles|Elvis Presley hit albums}} ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳು ಹೊರಬಂದಿವೆ. ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತದ ಸಿಂಗಲ್ (ಒಂದೇ ಹಾಡು ಅಥವಾ ಒಬ್ಬನೇ ಹಾಡಿದ ಹಾಡು)ಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯೂ ಆದನು. ಅವನ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆದವಕ್ಕೂ ಇತರ ರೀತಿಯದಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಮಬ್ಬುಮಬ್ಬಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ 1960ರ ಧಶಕದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಅವನ ಬಹುತೇಕ ಅಳ್ಬಮ್ ಗಳು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವನ ಬಹುಪ್ರಚಾರಿತವಾದ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಮಾರಾಟವಾದ LPಗಳು ಅವನ ಕಚೇರಿಗಳದ್ದಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಗ್ರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಂಗಲ್ ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ: ಪ್ರಮುಖವಾದ U.S. ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' ಪಾಪ್ ಪಟ್ಟಿ: ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' ಕಂಟ್ರಿ ಪಟ್ಟಿ: ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ದ ಜನ್ರೆ ಪಟ್ಟಿ (1964ಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಕಂಟ್ರಿ ಆಲ್ಬಮ್ ಪಟ್ಟಿ ಇರಲಿಲ್ಲ): ಮತ್ತು ಆಧಿಕೃತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಾಪ್ ಪಟ್ಟಿ.{{fn|d}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಐದೋ, ಆರೋ R&amp;B ಸಿಂಗಲ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ವಯಸ್ಕರ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಿಂಗಲ್ ಗಳು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಶಿಖರವೇರಿದವು.1964ರಲ್ಲಿ ಅವನ "[[ಬ್ಲೂ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್]]" ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಆಗ ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' ರಜಾದಿನದ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲ ಪಾಪ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ಕಾಲ್ ಫೀಲ್ಡ್, ಕೀತ್ (2004 -09 -18 ) "ದಿ ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕ್ರಾಸೋವರ್'ನ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಹಿಟ್ಡ್," ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್''. ಪುಟ 24. ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ 2004ರಲ್ಲಿ, "ಡೋಂಟ್ ಬಿ ಕ್ರೂಯಲ್"ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಎರಡು A-ವಿಭಾಗಗಳುಳ್ಳ "ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್" ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಆರು ಸಿಂಗಲ್ ನಂಬರ್ ಒನ್ R&amp;B ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳು ಹೊರಬಂದವೆಂದು ಎಣಿಸುತ್ತಾರೆ. (ಪುಟ 500 -1; ಕಾಲ್ ಫೀಲ್ಡ್ "ಡೋಂಟ್ ಬಿ ಕ್ರೂಯಲ್" ಅನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ".</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ಗಳಲ್ಲದೆ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಅವನ ಹಾಡುಗಳು ನಂಬರ್ ಒನ್ ಹಿಟ್ಸ್ ಆದವು. === ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳು === {| class="wikitable sortable " style="text-align:center" |- ! rowspan="2"| ವರ್ಷ ! rowspan="2"| ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು ! rowspan="2"| ವಿಧಗಳು ! colspan="3"|ಪಟ್ಟಿಯ ಸ್ಥಾನಗಳು |- style="font-size:smaller" ! width="60"| [[US]]<ref>ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ 2007, ಪಾಸ್ಸಿಮ್.</ref> ! width="60"| [[US ಕಂಟ್ರಿ]]<ref>ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ 2008, ಪಾಸ್ಸಿಮ್.</ref> ! width="60"| [[UK]]<ref name="WKB">ವಾರ್ವಿಕ್, ಕಟ್ನರ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೌನ್ 2004, ಪುಟ 860 -66. ನೋಡಿ[382]</ref> |- | rowspan="2"| 1956 | align="left"| ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ'' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ/ಕಾಂಪ್. | 1 | ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | 1 |- | align="left"| ''[[ಎಲ್ವಿಸ್]] '' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ | 1 | ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | 3 |- | rowspan="2"|1957 | align="left"| ''[[ಲವಿಂಗ್ ಯೂ]]'' | ಸೌಂಡ್/ಸ್ಟುಡಿಯೋ | 1 | ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | 1 |- | align="left"| ''[[ಎಲ್ವಿಸ್'ಸ್ ಕ್ರಿಸ್ ಮಸ್ ಆಲ್ಬಮ್]]'' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ | 1 | ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | 2 |- | rowspan="2"|1960 | align="left"| ''[[ಎಲ್ವಿಸ್ ಈಸ್ ಬ್ಯಾಕ್!]]'' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ | 2 | ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | 1 |- | align="left"| ''[[G.I. ಬ್ಲೂಸ್]]'' | ಧ್ವನಿಪಥ | 1 | ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | 1 |- | rowspan="2"|1961 | align="left"| ''[[ಸಂಥಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಎವೆರಿಬಡಿ]]'' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ | 1 | ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | 2 |- | align="left"| ''[[ಬ್ಲೂ ಹವಾಯೀ]]'' | ಧ್ವನಿಪಥ | 1 | ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | 1 |- | 1962 | align="left"| ''[[ಪಾಟ್ ಲಕ್]]'' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ | 4 | ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ | 1 |- | 1964 | align="left"| ''[[ರೋಸ್ಟಬೌಟ್]]'' | ಧ್ವನಿಪಥ | 1 | — | 12 |- | 1969 | align="left"| ''[[ಫ್ರಂ ಎಲ್ವಿಸ್ ಇನ್ ಮೆಂಫಿಸ್]]'' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ | 13 | 2 | 1 |- | 1973 | align="left"| ''[[Aloha from Hawaii: Via Satellite]]'' | ನೇರ | 1 | 1 | 11 |- | 1974 | align="left"| ''[[Elvis: A Legendary Performer Volume 1]]'' | ಸಂಗ್ರಹ (ಕಂಪೈಲೇಷನ್) | 43 | 1 | 20 |- | | 1975 | align="left"| ''[[ಪ್ರಾಮಿಸ್ಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]]'' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ | 47 | 1 | 21 |- | 1976 | align="left"| ''[[ಫ್ರಂ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಬೋಲ್ ವಾರ್ಡ್, ಮೆಂಫಿಸ್, ಟೆನಿಸ್ಸಿ]]'' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ | 41 | 1 | 29 |- | rowspan="3"|1977 | align="left"| ''ಎಲ್ವಿಸ್'ಸ್ 40 ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ '' | ಕಂಪೈಲೇಷನ್ | — | — | 1 |- | align="left"| ''[[ಮೂಡೀ ಬ್ಲೂ]]'' | ಸ್ಟುಡಿಯೋ/ನೇರ | 3 | 1 | 3 |- | align="left"| ''[[ಎಲ್ವಿಸ್ ಇನ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್]]'' | ನೇರ | 5 | 1 | 13 |- | 2002 | align="left"| ''[[ELV1S: 30#1 ಹಿಟ್ಸ್]]'' | ಕಂಪೈಲೇಷನ್ | 1 | 1 | 1 |- | 2007 | align="left"| ''ದ ಕಿಂಗ್ '' | ಕಂಪೈಲೇಷನ್ | — | — | 1 |- |} === ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಏಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಡಿದ ಹಾಡು === {| class="wikitable sortable " style="text-align:center" ! rowspan="2"| ವರ್ಷ ! rowspan="2"| ಏಕ ! colspan="3"| ಪಟ್ಟಿಯ ಸ್ಥಾನ |- style="font-size:smaller" ! width="45"| [[US]]<ref>ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ 2004, ಪುಟ 500 -4.</ref> ! width="45"| [[US ಕಂಟ್ರಿ]]<ref>ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ 2006, ಪುಟ 271 -73.</ref> ! width="45"| [[UK]]<ref name="WKB" /> |- | rowspan="6"| 1956 | align="left"| "[[ಐ ಫರ್ಗಾಟ್ ಟು ರಿಮೆಂಬರ್ ಟು ಫರ್ಗೆಟ್]]" | — | 1 | — |- | align="left"| "[[ಹಾರ್ಟ್ ಬ್ರೇಕ್ ಹೊಟೆಲ್]]" | 1 | 1 | 2 |- | align="left"| "[[ಐ ವಾಂಟ್ ಯೂ, ಐ ನೀಡ್ ಯೂ, ಐ ಲವ್ ಯೂ]]" | 1 | 1 | 14 |- | align="left"| "[[ಡೋಂಟ್ ಬಿ ಕ್ರೂಯಲ್]]" | 1 | 1 | 2 |- | align="left"| "[[ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್]]" | 1 | 1 | 2 |- | align="left"| "[[ಲವ್ ಮಿ ಟೆಂಡರ್]]" | 1 | 3 | 11 |- | rowspan="4"| 1957 | align="left"| "[[ಟಚ್ ಮಿ]]" | 1 | 3 | 6 |- | align="left"| "[[ಆಲ್ ಷುಕ್ ಅಪ್]]" | 1 | 1 | 1 |- | align="left"| "(ಲೆಟ್ ಮಿ ಬಿ ಯುವರ್ )ಟೆಡ್ಡಿ ಬೇರ್" | 1 | 1 | 3 |- | align="left"| "[[ಜೈಲ್ ಹೌಸ್ ರಾಕ್]]" | 1 | 1 | 1 |- | rowspan="2"| 1958 | align="left"| "[[ಡೋಂಟ್]]" | 1 | 2 | 2 |- | align="left"| "[[ಹಾರ್ಡ್ ಹೆಡೆಡ್ ವುಮನ್]]" | 1 | 2 | 2 |- | rowspan="3"| 1959 | align="left"| "[[ಒನ್ ನೈಟ್]]"/"[[ಗಾಟ್ ಸ್ಟಂಗ್]]" | 4/8 | 24/— | 1 |- | align="left"| "[[ಎ ಫೂಲ್ ಸಚ್ ಆಸ್ ಐ]]"/ಐ ನೀಡ್ ಯುವರ್ ಲವ್ ಟುನೈಟ್" | 2/4 | — | 1 |- | align="left"| "[[ಎ ಬಿಗ್ ಹಂಕ್ ಆಫ್ ಲವ್]]" | 1 | — | 4 |- | rowspan="3"| 1960 | align="left"| "[[ಸ್ಟಕ್ ಆನ್ ಯು]]" | 1 | 27 | 3 |- | align="left"| "[[ಇಟ್ ಈಸ್ ನೌ ಆರ್ ನೆವೆರ್]]" | 1 | — | 1 |- | align="left"| "[[ಆರ್ ಯೂ ಲೋನ್ ಸಮ್ ಟುನೈಟ್]]?" | 1 | 22 | 1 |- | rowspan="3"|1961 | align="left"|"[[ವುಡನ್ ಹಾರ್ಟ್]]" | — | — | 1 |- | align="left"| "[[ಸರೆಂಡರ್]]" | 1 | — | 1 |- | align="left"|"[[(ಮೇರೀ ಈಸ್ ದ ನೇಮ್) ಹಿಸ್ ಲೇಟೆಸ್ಟ್ ಫ್ಲೇಮ್"]]/"[[ಲಿಟಲ್ ಸಿಸ್ ಟರ್]]" | 4/5 | — | 1 |- | rowspan="4"|1962 | align="left"|"[[ಕಾಂಟ್ ಹೆಲ್ಪ್ ಫಾಲಿಂಗ್ ಇನ್ ಲವ್]]"/"ರಾಕ್ ಎ-ಹೂಲಾ ಬೇಬಿ" | 2/23 | — | 1 |- | align="left"| "[[ಗುಡ್ ಲಕ್ ಚಾರ್ಮ್]]" | 1 | — | 1 |- | align="left"|"[[ಷಿ ಈಸ್ ನಾಟ್ ಯು]]" | 5 | — | 1 |- | align="left"|"[[ರಿಟರ್ನ್ ಟು ಸೆಂಡರ್]]" | 2 | — | 1 |- | 1963 | align="left"|"[[(ಯು ಆರ್ ದ) ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ಡಿಸ್ ಗೈಸ್]]" | 3 | — | 1 |- | 1965 | align="left"| "[[ಕ್ರಯಿಂಗ್ ಇನ್ ದ ಚಾಪೆಲ್]]" | 3 | — | 1 |- | 1969 | align="left"| "[[ಸಸ್ಪಿಷಿಯಸ್ ಮೈಂಡ್ಸ್]]" | 1 | — | 2 |- | 1970 | align="left"| "[[ದ ವಂಡರ್ ಆಫ್ ಯು]]" | 9 | 37 | 1 |- | rowspan="2"|1977 | align="left"| "[[ಮೂಡೀ ಬ್ಲೂ]]" | 31 | 1 | 6 |- | align="left"| "[[ವೇ ಡೌನ್]]" | 18 | 1 | 1 |- | 1981 | align="left"| "<small>ಗಿಟಾರ್ ಮ್ಯಾನ್" (ಮರುಬಿಡುಗಡೆ)</small> | 28 | 1 | 43 |- | 2002 | align="left"| "[[ಎ ಲಿಟಲ್ ಲೆಸ್ ಕಾನ್ವರ್ಸೇಷನ್]]" <small>[[JXL]] ರಿಮಿಕ್ಸ್ </small> | 50 | — | 1 |- | rowspan="3"| 2005 | align="left"| "ಜೈಲ್ ಹೌಸ್ ರಾಕ್" (<small>ಮರುಬಿಡುಗಡೆ</small>) | — | — | 1 |- | align="left"| "ಒನ್ ನೈಟ್"/"ಗಾಟ್ ಸ್ಟಂಗ್" (<small>ಮರುಬಿಡುಗಡೆ</small>) | — | — | 1 |- | align="left"| "ಇಟ್ ಈಸ್ ನೌ ಆರ್ ನೆವೆರ್" <small>(ಮರುಬಿಡುಗಡೆ)</small> | — | — | 1 |- |} == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {{Main|Elvis Presley acting career#Filmography}} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Elvis Presley}} * [[ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ.]] * [[ಮೊತ್ತವಾಗಿ ಸಿಂಗಲ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿರುವ UK ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಗೌರವಸೂಚಕ ಬಿರುದುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{refbegin|2}} * {{fnb|a}}ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಮಧ್ಯದ ಹೆಸರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಿವಾದವಿದೆ. ಅವನನ್ನು ಹೆರಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಡಾ. ವಿಲಿಯಮ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಹಂಟ್ "Elvis Aaron ಪ್ರೆಸ್ಲೆಯ್" ಎಂದು ತನ್ನ ಲೆಡ್ಜರ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆದನು. ಸರ್ಕಾರವು ನೀಡಿದ ಜನನ ಪತ್ರಿಕೆಯು "Elvis Aron Presley" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರೀಸ್ಲೀಗಳ ಸ್ನೇಹಿತನೂ, ಅವರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಮೂಹದ ಸದಸ್ಯನೂ ಆದ Aaron ಕೆನಡಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಮಗುವಿಗೆ ಇಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಎರಡನೆಯ ಹಾಗೂ ಸತ್ತು ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗನಾದ ಜೆಸ್ಸೆ ಗಾರನ್ ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿನ ಒಂಟಿ A ಗೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಇದನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲೂ ಒಂದೇ A ಯನ್ನು ಇಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿರಬಹುದು. 1950ರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಭದ್ರತಾ ಸಂಖ್ಯೆ (ಸೋಷಿಯಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ನಂಬರ್)ಗೆಂದು ನೀಡಿದ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಡ್ರಾಫ್ಟ್ ನೋಟೀಸಿನಲ್ಲಿ ಆರೋನ್ ಎಂದಿದ್ದು, ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದನ್ನೇ ಸರಿಯಾದ ಪದರಚನೆಯೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದದಿರಬಹುದು. ಮುಂದೆ, ಅವನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಬಿಬ್ಲಿಕಲ್ ರೀತಿಗೆ ತನ್ನ ಮಧ್ಯನಾಮವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಹೋದಾಗ, ಅವನ ಜನನ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ A ಇದ್ದರೂ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ Aaron ಎಂದೇ ಇದ್ದುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಅವನ ತಂದೆಯು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಗೋರಿಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ Aaron ಎಂದೇ ಬರೆಸಿದನು ಮತ್ತು ಅದೇ ಅವನಿಗೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಪೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಆಯಿತು.<ref>{{cite web|author=| title = Elvis Aaron Presley 1935–1953: The Early Years of a Legend|publisher=Elvis Australia| date =| url =http://www.elvispresleymusic.com.au/elvis_presley_1935_1953.html|accessdate=2009-12-28}}</ref><ref>{{cite web|author=| title =FAQ: Elvis' Middle Name, Is It Aron or Aaron? | publisher=Elvis Australia| date =2008-01-25 | url =http://www.elvis.com.au/presley/article_aron_or_aaron.shtml|accessdate=2009-12-31 }}</ref><ref>ಸೆರ್ನಿ 2006, ಪುಟ 627.</ref> * {{fnb|b}}1956-57ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು ಹಲವು ಹಾಡುಗಳ ಸಹಲೇಖಕನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರಾದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೈವಾಡವೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. "[[ಹಾರ್ಟ್ ಬ್ಏಕ್ ಹೊಟೆಲ್]] ": "[[ಡೋಂಟ್ ಬಿ ಕ್ರೂಯಲ್]]": ತನ್ನ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರದ, ವಿತ್ರದ ಹೆಸರಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯಾದ "[[ಲವ್ ಮಿ ಟೆಂಡರ್]]" ಸೇರಿ ನಾಲ್ಕೂ ಹಾಡುಗಳು; "[[ಪಾರಲೈಜ್ಡ್]]"; ಮತ್ತು "[[ಆಲ್ ಷುಕ್ ಅಪ್]]". ಅವನು ಸಹಲೇಖಕನಾಗಿ ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ರೆಡ್ ವೆಸ್ಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು ಅವು 1961-62ರಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆದವು:"[[ದಟ್ಸ್ ಸಮ್ ಒನ್ ಯು ವಿಲ್ ನೆವೆರ್ ಫರ್ಗೆಟ್]]" ಮತ್ತು "[[ಯೂ ವಿಲ್ ಬಿ ಗಾನ್]]" * {{fnb|c}}[[VH1]] 1998ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯನ್ನು "100 ಮಹೋನ್ನತ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಕಲಾವಿದರು" ಪೈಕಿ #8 ನೆಉ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|author= | url=http://www.rockonthenet.com/archive/1998/vh1artists.htm| title= 100 Greatest Artists of Rock & Roll| publisher=VH1| year=1998 | accessdate=2009-12-29}}</ref> 2001ರಲ್ಲಿ [[BBC]]ಯು "ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಸೆಂಚುರಿ"ಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|author= | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1281522.stm| title= Sinatra Is Voice of the Century| publisher=BBC News| date=2001-04-18| accessdate=2009-12-29}}</ref> ''[[ರೋಲಿಣಗ ಸ್ಟೋನ್]]'' 2004ರಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು "ಚಿರಂಜೀವಿಗಳು: ಸರ್ವಕಾಲಿ 50 ಮಹೋನ್ನತ ಕಲಾವಿದರು" ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.<ref>{{cite web| author=| url=http://www.rollingstone.com/news/story/5939214/the_immortals_the_first_fifty| title=The Immortals: The First Fifty| publisher=RollingStone.com| date=2004-04-15| accessdate=2009-12-29| archive-date=2010-04-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20100411041126/http://www.rollingstone.com/news/story/5939214/the_immortals_the_first_fifty| url-status=dead}}</ref> [[CMT]] 2005ರಲ್ಲಿ "ಕಂಟ್ರಿ ಸಂಗೀತ ಕಂಡ 40 ಮಹಾನ್ ಪುರುಷರು" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ 5ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|author= | url=http://www.cmt.com/shows/dyn/greatest_series/76607/episode_countdown.jhtml| title= 40 Greatest Men in Country Music| publisher=CMT| year=2005| accessdate=2009-12-29}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ [[ಡಿಸ್ಕವರಿ ಚಾನಲ್]] "ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಅಮೆರಿಕನ್" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ 8ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|author= | url=http://dsc.discovery.com/convergence/greatestamerican/greatestamerican.html| title= Greatest American| publisher=Discovery Channel| year=2005| accessdate=2009-12-29}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ ''[[ವರೈಟಿ]]'' "ಶತಮಾನದ 100 ಪ್ರತಿಮೆಗಳು" ಪೈಕಿ ಅವನನ್ನು ಮೊದಲ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನಾಗಿಸಿತು.<ref>{{cite web|author= | url=http://www.variety.com/index.asp?layout=variety100| title= 100 Icons of the Century| publisher=Variety.com| year=2005| accessdate=2009-12-29}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ '' [[ದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಂತ್ಲಿ]]'' ಯು "ಅಮೆರಿಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ 100 ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು" ಪೈಕಿ ಅವನಿಗೆ 66ನೆಯ ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|author= | url=https://www.theatlantic.com/doc/200612/influentials| title= The Top 100| work=The Atlantic Monthly| date=December 2006| accessdate=2009-12-29}}</ref> * {{fnb|d}} (1) ವರ್ಷ ಎಂದು ಕೊಟ್ಟಿರುವುದು ಆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಯಾವ ವರ್ಷ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತೋ ಆ ವರ್ಷವೇ ಹೊರತು ಆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷವಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1974ರಲ್ಲಿ ''ಎಲ್ವಿಸ್'ಸ 40 ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್'' ಎಂಬ ಬಡ್ಜೆಟ್ ಆರ್ಕೇಡ್ ನ ಅಂಕಿತ ಹೊತ್ತ ಸಂಗ್ರಹವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ನಲ್ಲಿ 4ನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಆಲ್ಬಮ್ ಆಗಿತ್ತು; ಅ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಟ್ಟಿಯು ಅಂತಹ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಳೆರ್ಜೆಯ ಮಧ್ಯಮಾಂಕಿತ ಟಿವಿ-ಪ್ರಚಾರಿತ ಆಲ್ಬಮ್ ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.''ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ವಿಸ್'ಸ 40 ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್1'' 15 ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. 1975ರಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ, 1977ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ನಿಧನಾನಂತರ ಈ ಆಲ್ಬಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|author= | url=http://www.elvis.com.au/presley/elvis_presley_uk_number_1_albums.shtml| title= Elvis Presley's UK No. 1 Albums | publisher=Elvis Australia | date=2007-08-25 | accessdate=2009-12-27}}</ref> (2) 1958ರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಪಾಪ್ ಮತ್ತು ಕಂಟ್ರಿ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಮಾಡುವ ಬದಲು, ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗಕ್ಕೂ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಮಾರಾಟದ ಅಂಕಿ ಅಂಶ, ಜ್ಯೂಕ್ ಬಾಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಂತಹವರ ಸಂಖ್ಯೆ, ಜಾಕಿ ಸ್ಪಿನ್ (ಬಾನುಲಿ ಪ್ರಸಾರ) ಮತ್ತು ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತದ ಬಾಬ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟಾಪ್ 100. ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' ಈಗ ಮಾರಾಟದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನೇ ಆಯಾ ಅವಧಿಯ ಆಳತೆಗೋಲಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೊಯೆಲ್ ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ ಐತಿನಾಸಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಿಗೆ (ಅಂತಹ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗಳಿಗೆ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು, ತಾವು ವಿವಿಧ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಸ್ಥಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇರೆಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. 1956-58ರ ಕಾಲದ ಇಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳೂ U.S. ನ ಪಾಪ್ ಹಿಟ್ ಗಳಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲವೂ ಮಾರಾಟದಲ್ಲೂ ಮತ್ತು, ಮೂರರ ಹೊರತಾಗಿ, ದ ಟಾಪ್ 100 ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾದವು. "ಐ ವಾಂಟ್ ಯೂ, ಐ ನೀಡ್ ಯೂ, ಐ ಲವ್ ಯೂ" (ಮೂರು) "ಹೌಂಡ್ ಡಾಗ್"(ಎರಡು, ಅದರ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲೇ ಇರುವ "ಡೋಂಟ್ ಬಿ ಕ್ರೂಯಲ್") ಮತ್ತು "ಹಾರ್ಡ್ ಹೆಡೆಡ್ ವುಮನ್" (ಎರಡು). (3) ಹಲವಾರು ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಸಿಂಗಲ್ ಗಳು ಎರಡು A-ಸೈಡ್ ಗಳಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್ ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು; ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಸಿಂಗಲ್ ಗಳ ಆಯಾ ಪಕ್ಕಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'' ನಿಂದ ಶ್ರೇಣೀಕೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. {{refend}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|3}} == ಆಕರಗಳು == {{refbegin|2}} * ಅಲನ್ ಸ್ಟೀವ್ (1992). ''ಹೈ-ಹೋ ಸ್ಟೀವೆರಿನೋ'' !; ಮೈ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್ ಇನ್ ದ ವಂಡರಫುಲ್ ವ್ಹಾಕೀ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಟಿವಿ. ''ಥಾರ್ನ್ ಡೈಕ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ''.''ISBN 0-7910-6772-6'' * ಆರ್ನೆಟ್ಟ್, ಜೆಫ್ರೀ ಜೆನ್ಸನ್ (2006). ''ಅಡಾಲ್ ಸೆನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಅಡಲ್ಟ್ ಹುಡ್: ಎ ಕಲ್ಚರಲ್ ಅಪ್ರೋಚ್ '' (ಮೂರನೇ ಎಡಿಷನ್) ಪಿಯರ್ ಸನ್ ಪ್ರೆಂಟೈಸ್ ಹಾಲ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಆಸ್ಟೆನ್, ಜೇಕ್ (2005). ''TV-A- ಗೋ=ಗೋ: ರಾಕ್ ಆಮ್ TV ಫ್ರಮ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ ಐಡಲ್.'' ಚಿಕಾಗೋ ಮರುಪರಿಶೀಲನ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಬೇಡೆನ್, ಮೈಕಲ್ ಎಮ್. ಜ್ಯುಡಿತ್ ಆಡ್ಲರ್ ನೊಡನೆ ಹೆನ್ನೆಸ್ಸೋ (1990 ). ''ಅನ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಡೆತ್: ಕನ್ ಫೆಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ಮೆಡಿಕಲ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'' ಬ್ಯಾಲಂಟೈನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ದ ಬೀಟಲ್ಸ್ (2000). ''ದ ಬೀಟಲ್ಸ್ ಆಂಥಾಲಜಿ''. ಕ್ರಾನಿಕಲ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * (ಬರ್ಟ್ ರಾಂಡ್ ಮೈಕಲ್ ಟಿ.2000). ''ರೇಸ್, ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ಎಲ್ವಿಸ್''. ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಬ್ರಕೆಟ್, ನಾಥನ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಹೋರ್ಡ್ (ಸಂಪಾದಕರು) (2004 ). 2004 ''ದ ನ್ಯೂ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ಆಲ್ಬಮ್ ಗೈಡ್ '' (4ನೆಯ ಮುದ್ರಣ) ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಸ್ಟರ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಬ್ರಾನ್ಸನ್, ಫ್ರೆಡ್ (1985 ). ''ದ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಹಿಟ್ಸ್''. ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಬ್ರೌನ್, ಪೀಟರ್ ಹ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಟ್ ಹೆಚ್. ಬ್ರೋಯೆಸ್ಕಿ (1997 ). ''ಡೌನ್ ಎಟ್ ದ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ಲೋನ್ಲೀ ಸ್ಟ್ರೀಟ್. ಲೈಫ್ ಎಂಡ್ ಡೆತ್ ಆಫ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ.'' ಸಿಗ್ನೆಟ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಬರ್ಕ್, ಕೆನ್ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನ್ ಗ್ರಿಫಿತ್ (2006 ). ''ದ ಬ್ಲೂಮೂನ್ ಬಾಯ್ಸ್: ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲೀಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್''. ಚಿಕಾಗೋ ಮರುಪರಿಶೀಲನ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಕೇಯ್ನ್, ಆಂಡ್ರೂ (2005 ). ''ಇಂಟರ್ ಪ್ರೆಟಿಂಗ್ ರಾಕ್ ಮೂವೀಸ್: ದ ಪಾಪ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಎಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಬ್ರಿಟನ್''. ಪಾಲ್ ಗ್ರೇವ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಸೆರ್ನಿ, ಜಾನ್ (2006 ). "ವೈಟಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್", ಇನ್ ''ದ ಸೋರ್ಸ್: ಎ ಗೈಡ್ ಬುಕ್ ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ ಜೀನಿಯಾಲಜಿ'' (ಮೂರನೆಯ ಮುದ್ರಣ), ಸಂ. ಲೋರೆಟ್ಟೋ ಡೆನಿಸ್ ಝಕಸ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಡ್ರಾ ಹಾರ್ಗ್ರೀವ್ಸ್ ಲ್ಯೂಬ್ ಕಿಂಗ್. ಆನ್ಸೆಸ್ಟ್ರಿ ಪ್ರಕಾಶನ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಕ್ಲೇಟನ್, ರೋಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಕ್ ಹರ್ಡ್ (2003). ''ಎಲ್ವಿಸ್: ಬೈ ಡೋಸ್ ಹೂ ನ್ಯೂ ಹಿಮ್ ಬೆಸ್ಟ್''. ವರ್ಜಿನ್ ಪ್ರಕಾಶನ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಕಾನೆಲಿ, ಚಾರ್ಲೀ (2008). ''ಇನ್ ಸರ್ಚ್ ಆಫ್ ಎಲ್ವಿಸ್: ಎ ಜರ್ನೀ ಟು ಫೈಂಡ್ ದ ಮ್ಯಾನ್ ಬಿನೇತ್ ದ ಜಂಪ್ ಸೂಟ್''. ಲಿಟಲ್, ಬ್ರೌನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಕುಕ್, ಜೋಡಿ (2004). ''[http://www.nps.gov/nhl/designations/samples/tn/Graceland.pdf Graceland National Historic Landmark Nomination Form]'' (PDF). ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಆಂತರಿಕ ಇಲಾಖೆ * ಕರ್ಟಿನ್, ಜಿಮ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಕರ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ರೆನಾಟಾ ಜಿಂಟರ್ (1998). ''ಎಲ್ವಿಸ್: ಅನ್ ನೋನ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಬಿಹೈಂಡ್ ದ ಲೆಜೆಂಡ್''. ಸೆಲಿಬ್ರಿಟಿ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಡೆನಿಸಾಫ್ ಆರ್. ಸೆರ್ಜೀ (1975). ''ಸಾಲಿಡ್ ಗೋಲ್ಡ್: ದ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ. '' ನ್ಯೂ ಬ್ರನ್ಸ್ ವಿಕ್, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ: ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಡಾಸ್ ಎರಿಕಾ ಲೀ (1999). (0}ಎಲ್ವಿಸ್ ಕಲ್ಚರ್: ಫ್ಯಾನ್ಸ್, ಫೇಯ್ತ್ ಎಂಡ್ ಇಮೇಜ್. ಕಾನ್ಸಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-7910-6772-6 * [[ಡುಂಡಿ ಎಲೇಯ್ನ್]] (2004). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಎಂಡ್ ಗ್ಲ್ಯಾಡಿಸ್'' (2ನೆಯ ಮುದ್ರಣ) ಮಿಸಿಸಿಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಡೈಯರ್, ಪೀಟರ್ ಜಾನ್ (1959–60). "ದ ಟೀನೇಜ್ ರೇವ್". ''ಸೈಟ್ ಎಂಡ್ ಸೌಂಡ್'' 29, ನಂಬರ್ 1, (ಚಳಿಗಾಲ). * ಎಡ್ಗರ್ಟನ್, ಗ್ಯಾರಿ ಆರ್. (2007). ''ದ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್''. ಕೋಲಂಬಿಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಎಸ್ಕಾಟ್, ಕಾಲಿನ್ (1998). "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ", ''ದ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಕಂಟ್ರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ '' ನಲ್ಲಿ, ಸಂ. ಪಾಲ್ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಬರಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಫಾಕ್, ಉರ್ಸುಲಾ ಏ ಎಂಡ್ ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಫಾಕ್ (2005). ''ಯೂತ್ ಕಲ್ಚರ್ ಎಂಡ್ ದ ಜನರೇಷನ್ ಗ್ಯಾಪ್.'' ಅಲ್ಗೋರಾ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಫಾರ್ಮರ್, ಬ್ರೆಟ್ (2000). ''ಸ್ಪೆಕ್ಟಾಕ್ಯುಲರ್ ಪ್ಯಾಷನ್ಸ್: ಸಿನೆಮಾ, ಫ್ಯಾಂಟಸಿ, ಗೇ ಮೇಲ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ಷಿಪ್ಸ್ '' (2ನೇ ಮುದ್ರಣ) ಡ್ಯೂಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಫರೆನ್, ಮಿಕ್, ಮತ್ತು ಪಿಯರ್ಸ್ ಮಾರ್ಚ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ (1977). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ ಓನ್ ವರ್ಡ್ಸ್''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಆಮ್ನಿಬಸ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಫೆನ್ಷ್, ಥಾಮಸ್ (2001). ''ದ FBI ಫೈಲ್ಸ್ ಆನ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ''. ನ್ಯೂ ಸೆಂಚುರಿ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಫ್ರೀಡ್ ಲ್ಯಾಡರ್, ಪಾಲ್ (1996). ''ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್: ಎ ಸೋಷಿಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''. ವೆಸ್ಟ್ ವ್ಯೂ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಗಾರ್ಬರ್, ಮೆಜೋರೀ (1997). ''ವೆಸ್ಟೆಡ್ ಇಂಟೆರೆಸ್ಟ್ಸ್: ಕ್ರಾಸ್-ಡ್ರೆಸಿಂಗ್ ಎಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಆಂಗ್ಸೈಟಿ''. ರೂಟ್ ಲೆಡ್ಜ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಜಿಲ್ಲೆಟ್, ಚಾರ್ಲೀ (2000). "ದ ಫೈವ ಸ್ಟೈಲ್ಸ್ ಆಫ್ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್", ''ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಈಸ್ ಹಿಯರ್ ಟು ಸ್ಟೇ: ಎನ್ ಆಂಥಾಲಜಿ'', ಯಿಂದ. ಸಂ. ವಿಲಿಯಮ್ ಮ್ಯಾಕ್ಕೀನ್. W.W. ನಾರ್ಟನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಗಾರ್ಡನ್, ರಾಬರ್ಟ್. (2005) ''ದ ಕಿಂಗ್ ಆನ್ ದ ರೋಡ್''. ಬೌಂಟಿ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಗಫ್ಫೆ, ಎಲಿಜಬೆತ್ E. (2006). ''ರೆಟ್ಝೋ: ದ ಕಲ್ಚರ್ ಆಫ್ ರಿವೈವಲ್''. ರಿಯಾಕ್ಷನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಗುರಾಲ್ನಿಕ್, ಪೀಟರ್ (1994). ''ಲಾಸ್ಟ್ ಟ್ರೈನ್ ಟು ಮೆಂಫಿಸ್: ದ ರೈಸ್ ಆಫ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ''. ಬೋಸ್ಟನ್, ಲಿಟಲ್, ಬ್ರೌನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಗುರಾಲ್ನಿಕ್, ಪೀಟರ್ (1999) ''ಕೇರ್ ಲೆಸ್ ಲವ್: ದ ಅನ್ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ''. ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಗುರಾಲ್ನಿಕ್, ಪೀಟರ್ ಮತ್ತು ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್ (1999) ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಡೇ ಬೈ ಡೇ: ದ ಡಿಫೈನೆಟಿವ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ಲೈಫ್ ಎಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್''. ಬ್ಯಾಲಂಟೈನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್, ಜೆರ್ರಿ (1986). ''ಎಲ್ವಿಸ್: ದ ಫೈನಲ್ ಇಯರ್ಸ್''. ಬರ್ಕ್ಲೀ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್, ಜೆರ್ರಿ (2002 ). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಇನ್ ಹವಾಯೀ''. ಬೆಸ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಹಾಪ್ ಕಿನ್ಸ್, ಜೆರ್ರಿ (2007). ''ಎಲ್ವಿಸ್: ದ ಬಯಾಗ್ರಫಿ''. ಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಜಾರ್ಗೆನ್ಸನ್, ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ (1998). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ - ಎ ಲೈಫ್ ಇನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್: ದ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸೆಷನ್ಸ್''. ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಕಿಯೋಘ್, ಪಮೇಲಾ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ (2004). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ: ದ ಮ್ಯಾನ್, ದ ಲೈಫ್, ದ ಲೆಜೆಂಡ್''. ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಸ್ಟರ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಕಿರ್ಚ್ ಬರ್ಗ್, ಕೋನೀ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್ (1999). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ, ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್ ಎಂಡ್ ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡ್ರೀಮ್''. ಜೆಫರ್ ಸನ್ NC:ಮ್ಯಾಕ್ ಫರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಕ್ಯುಬರ್ನಿಕ್, ಹಾರ್ವೆ (2008). ''ದ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ '೬೮ ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಪೆಷಲ್'' ಕದ ಬುಕ್ ಲೆಟ್. RCA/BMG. UPC 88697306262. * ಲಿಸಾಂಟಿ, ಟಾಮ್ (2000). ''ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಫೀಮೇಲ್ಸ್ ಆಫ್ 60ಸ್ ಸಿನೆಮಾ: ಬೈಕರ್, ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ೨೦ ತಾರೆಯರ ಸಂದರ್ಶನ''. ಮ್ಯಾಕ್ ಫರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಲಿಸಾಂಟಿ, ಟಾಮ್ (2003) ''ಡ್ರೈವ್-ಇನ್ ಡ್ರೀಮ್ ಗರ್ಲ್ಸ್: ಎ ಗೆಲಾಕ್ಸಿ ಆಫ್ ಬಿ-ಮೂವೀ ಸ್ಟಾರ್ಲೆಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಸಿಕ್ಸ್ಟೀಸ್''. ಮ್ಯಾಕ್ ಫರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಲಾಟ್, ಎರಿಕ್ (1997). ಆಲ್ ಎ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಮೆನ್: ಎಲ್ವಿಸ್' ಇಂಪರ್ಸೊನೇಟರ್ಸ್ ಎಂಡ್ ್ಐಟ್ ವರ್ಕಿಂಗ್-ಕ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಸ್ಕ್ಯುಲೈನಿಟಿ" ಇನ್ ''ರೇಸ್ ಎಂಡ್ ದ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಸ್ಕ್ಯುಲೈನಿಟೀಸ್'' ". ಸಂ. ಹ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೆಕೋಪೌಲಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕಲ್ ಉಬೆಲ್. ಡ್ಯೂಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮಾರ್ಕಸ್, ಗ್ರೇಯ್ಲ್ (1982) ''ಮಿಸ್ಟರಿ ಟ್ರೈನ್: ಇಮೇಜಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ ಇನ್ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್''. E.P. ದತ್ತನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮಾರ್ಷ್, ಡೇವ್ (1980). "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ", "''ದ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಗೈಡ್'' " ನಲ್ಲಿ, (2ನೇ ಮುದ್ರಣ), ಸಂ. ಡೇವ್ ಮಾರ್ಷ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸ್ವೆನ್ಸನ್. ವರ್ಜಿನ್. ISBN 0-907080-00-6. * ಮಾರ್ಷ್, ಡೇವ್ (1982). ''ಎಲ್ವಿಸ್'' ಟೈಮ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮಾರ್ಷ್, ಡೇವ್ (1999). ''ಎ ಹಾರ್ಟ್ ಆಫ್ ರಾಕ್ & ಸೋಲ್: ದ ೧೦೦೧ ಗ್ರಾಟೆಸ್ಟ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಎವರ್ ಮೇಡ್''. ಡಾ ಕ್ಯಾಪೋ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮೇಸನ್, ಬಾಬ್ಬಿ ಆನ್ (2007). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ''. ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ISBN 0-14-303889-3. * ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ-ವಾಕರ್, ರಾಬರ್ಟ್ (1979). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ '' ''ಎ ಸ್ಟಡಿ ಇನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್''. ಟರ್ನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವೆಲ್ಸ್: ಮಿದಾಸ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮಿಲ್ಲರ್, ಜೇಮ್ಸ್ (2000). ''ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಇನ್ ದ ಡಸ್ಟ್ ಬಿನ್: ದ ರೈಸ್ ಆಫ್ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ 1947–1977 ''. ಫೈರ್ ಸೈಡ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮೂರ್, ಸ್ಕಾಟಿ ಎಂಡ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಕರ್ಸಮ್ (1997). ''ದಟ್ಸ್ ಆಲ್ ರೈಟ್ ಎಲ್ವಿಸ್''. ಸ್ಕಿರ್ಮರ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮಾರಿಸನ್, ಕ್ರೈಗ್ (1998). ''ಗೋ ಕ್ಯಾಟ್ ರೋ'' !: ''ರಾಕಬಿಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಎಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಮೇಕರ್ಸ್'' ''ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್. '' ''ISBN 0-7910-6772-6'' * ಮೋಯರ್, ಸೂಸನ್ M. (2002). ''ಎಲ್ವಿಸ್: ದ ಕಿಂಗ್ ರಿಮೆಂಬರ್ಡ್''. ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ LLC. ISBN 1-58261-558-6. * ಮೈರೀ, ರಸೆಲ್ (2009). '''ಡೋಂಟ್ ರೈಮ್ ಫಾರ್ ದ ಸೇಕ್ ಆಫ್ ರಿಡಿಂಗ್': ದ ಆಥರೈಸ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಎನೆಮಿ'' ' ಕ್ಯಾನನ್ ಗೇಟ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ನ್ಯಾಷ್, ಅಲನ್ನಾ (2003). ''ದ ಕರ್ನಲ್: ದ ಎಕ್ಟ್ರಾ ಆರ್ಡಿನರಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಕರ್ನಲ್ ಟಾಮ್ ಪಾರ್ಕರ್ ಎಂಡ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ''. ಸೈಮನ್ ಎಂಡ್ ಸ್ಕಸ್ಟರ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಪಲ್ಲಾಡಿನೋ, ಗ್ರೇಸ್ (1996). ''ಟೀನೇಜರ್ಸ್: ಎನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''. ವೆಸ್ಟ್ ವ್ಯೂ. ISBN 0-7910-6772-6 * ಪೆಂಡರ್ ಗಾಸ್ಟ್, ಟಾಮ್, ಎಂಡ್ ಸಾರಾ ಪೆಂಡರ್ ಗಾಸ್ಟ್ (2000). ''ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಕಲ್ಚರ್'', 4ನೇ ಮುದ್ರಣ. ಸೇಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್ಸ್, ಹೆನ್ರಿ (2004). "ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ", ''"ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್: ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ ಮೀಡಿಯಾ ಎಂಡ್ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಸ್ಟದೀಸ್ '' ನಲ್ಲಿ. ಸಂಪುಟ 3:''ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್'', ಸಂ. ಸೈಮನ್ ಫ್ರಿತ್. ರೂಟ್ ಲೆದ್ಜ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಪಾನ್ಸ್ ಡಿ ಲಿಯಾನ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ L. (2007). ''ಫಾರ್ಚುನೇಟ್ ಸನ್: ದ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ''. ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಪ್ರೀಸ್ಲಿ, ಪ್ರೆಸ್ಸಿಲಾ (1985). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಎಂಡ್ ಮಿ''. ನಯೂಯಾರ್ಕ್: G.P.ಪುಟ್ನಾಮ್ಸ್ ಸನ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ರೋಜರ್ಸ್, ಡೇವ್ (1982). ''ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್''. ರೂಟ್ ಲೆದ್ಜ್ ಎಂಡ್ ಕೀಗನ್ ಪಾಲ್, ISBN 0-7100-0938-0. * ರಾಡ್ಮನ್, ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ B. (1996). ''Elvis After Elvis, The Posthumous Career of a Living Legend''. ಎಲ್ವಿಸ್ ಅಫ್ಟರ್ ಎಲ್ವಿಸ್, ದ ಪಾಸ್ಚುಮಸ್ ಕೆರಿಯರ್ ಆಫ್ ಎ ಲಿವಿಂಗ್ ಲೆಗೆಂಡ್. ಲಂಡನ್: ರೂಟ್ ಲೆದ್ಜ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ರಾಯ್, ಸ್ಯಾಮುಯಲ್ (1985). ''ಎಲ್ವಿಸ್: ಪ್ರಾಫೆಟ್ ಆಫ್ ಪವರ್''. ಬ್ರಾಂಡೆನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಸ್ಯಾಡೀ, ಸ್ಟಾನ್ಲಿ (ಎಡ್) (1994). ''ದ ನಾರ್ಟನ್/ಗ್ರೋವ್ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್'' (ರಿವೈಸ್ಡ್ ಎಡಿಷನ್) W.W. ನಾರ್ಟನ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಸ್ಲಾಟರ್, ಟಾಡ್, ವಿತ್ ಅನ್ನೆ E. ನಿಕ್ಸನ್ (2004). ''ದ ಎಲ್ವಿಸ್ ಆರ್ಕೀವ್ಸ್ ''. ಆಮ್ನಿಬಸ್ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಸ್ಟಾನ್ಲಿ, ಡೇವಿಸ್ E., ಎಂಡ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಕೋಫೇ (1998). ''ದ ಎಲ್ವಿಸ್ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ''. ಲಂಡನ್: ವರ್ಜಿನ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * [[ಸ್ಝಾಟ್ ಮೇರಿ, ಡೇವಿಡ್]] (1996). ''ಟೈಮ್ ಟು ರಾಕ್: ಎ ಸೋಷಿಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್'' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಸ್ಕಿಮರ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಟಾಸ್ಕರ್, ಯ್ವೋನೆ (2007). "ಕೌಗರ್ಲ್ ಟೇಲ್ಸ್" ಇನ್ ''ಜೆನ್ರೆ, ಜೆಂಡರ್, ರೇಸ್, ಎಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿನೆಮಾ: ಎನ್ ಆಂಥಾಲಜಿ'', ಸಂ. ಜೂಲೀ F. ಕಾಡೆಲ್. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವೆಲ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಥಾಮ್ಸನ್, ಡೇವಿಡ್ (1998). ''ಎ ಬಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷ್ ನರಿ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ '' (3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ) ನಾಪ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಟರ್ನರ್, ಜಾನ್ ಫ್ರೈನ್ (2004). ''ಫ್ರಾಂಕ್ ಸಿನಾತ್ರಾ''. ಟೈಲರ್ ಟ್ರೇಡ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ವಿಕ್ಟರ್, ಆಡಮ್ (2008). ''ದ ಎಲ್ವಿಸ್ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ{/೦.}'' ಓವರ್ ಲುಕ್ ಡಕ್ ವರ್ತ್, ISBN 0-7910-6772-6 * ವಾರ್ವಿಕ್, ನೀಲ್, ಜಾನ್ ಕುಟ್ನರ್, ಎಂಡ್ ಟೋನಿ ಬ್ರೌನ್ (2004). ''ದ ಕಂಪ್ಲಿಟ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಾರ್ಟ್ಸ್: ಸಿಂಗಲ್ಸ್ & ಆಲ್ಬಮ್ಸ್ '' (3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ) ಆಮ್ನಿಬಸ್ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ವಾಟರ್ಸ್, ಲಿಂಡ್ಸೇ (2003). "ಕಮ್ ಸಾಫ್ ಟ್ಲೀ ಡಾರ್ಲಿಂಗ್, ಹಿಯರ್ ವಾಟ್ ಐ ಸೇ: ಲಿಸನಿಂಗ್ ಇನ್ ಅ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಾಕ್ಷನ್ - ಎ ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್ ಟು ದ ವರ್ಕ್ ಆಫ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಂಜಮಿನ್, ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಎಂಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ರಿಸ್ತಗು." ''ಬೌಂಡರಿ '' ೨, 30 ನಂಬರ್ 1,(ಬೇಸಿಗೆ). * [[ವಿಟ್ ಬರ್ನ್, ಜೋಯೆಲ್]] (2004). ''ದ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಟಾಪ್ 40 ಹಿಟ್ಸ್ '' (8ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ) ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ವಿಟ್ ಬರ್ನ್, ಜೋಯೆಲ್ (2006). '' ದ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಟಾಪ್ 40 ಕಂಟ್ರಿ ಹಿಟ್ಸ್'' (2ನೆಯ ಮುದ್ರಣ). ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಬೂಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ವಿಟ್ ಬರ್ನ್, ಜೋಯೆಲ್ (2007). (0}ಜೋಯೆಲ್ ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ದ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಲ್ಬಮ್ಸ್ (6ನೆಯ ಮುದ್ರಣ) ರೆಕಾರ್ಡ್ ರಿಸರ್ಚ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ವಿಟ್ ಬರ್ನ್, ಜೋಯೆಲ್ (2008). ''ಜೋಯೆಲ್ ವಿಟ್ ಬರ್ನ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಹಾಟ್ ಕಂಟ್ರಿ ಆಲ್ಬಮ್ಸ್ : ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ 1964ರಿಂದ 2007 ''. ರೆಕಾರ್ಡ್ ರಿಸರ್ಚ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ವುಲ್ಫ್, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ (1994). ''ಅಮೇಝಿಂಗ್ ಗ್ರೇಸ್: ಹಿಸ್ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಪರ್ ಫಾರ್ಮೆನ್ಸಸ್''.CD ಬುಕ್ ಲೆಟ್. RCA/BMG. UPC 7863664212. {{refend}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == {{refbegin|2}} * ಅಲನ್, ಲ್ಯೂ (2007). ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಎಂಡ್ ದ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ರಾಕ್''. ಜೆನೆಸಿಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಆನ್ ಮಾರ್ಗ್ರೇಟ್ ಎಂಡ್ ಟಾಡ್ ಗೋಲ್ಡ್ (1994). ''ಆನ್ ಮಾರ್ಗ್ರೇಟ್: ಮೈ ಸ್ಟೋರಿ''. G.P. ಪುಟ್ನಾಮ್ಸ್ ಸನ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಕ್ಯಾಂಟರ್, ಲೂಯಿಸ್ (2005). ''ಡ್ಯೂಯೀ ಎಂಡ್ ಎಲ್ವಿಸ್: ದ ಲೈಫ್ ಎಂಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ರಾಕ್ ಎಂಡ್ ರೋಲ್ ಡೀಜೇ''. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಡಿಕರ್ಸನ್, ಜೇಮ್ಸ್ L. (2001). ''ಕರ್ನಲ್ ಟಾಮ್ ಪಾರ್ಕರ್ : ದ ಕ್ಯೂರಿಯಸ್ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ'ಸ್ ಎಕ್ಸೆಂಟ್ರಿಕ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್''. ಕೂಪರ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಫಿನ್ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಸುಝೇನ್ (1997). ''ಚೈಲ್ಡ್ ಬ್ರೈಡ್: ದ ಅನ್ ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಪ್ರಿಸ್ಸಿಲಾ ಬ್ಯೂಲಿಯೂ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ''. ಹಾರ್ಮನಿ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * [[ಗೋಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್,]] ಆಲ್ಬರ್ಟ್ (1981). ''ಎಲ್ವಿಸ್''. ಮ್ಯಾಕ್‌ಗ್ರಾವ್‌-ಹಿಲ್‌. ISBN 0-7910-6772-6 * ಗೋಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್, ಆಲ್ಬರ್ಟ್ (1990). ''ಎಲ್ವಿಸ್: ದ ಲಾಸ್ಟ್ 24 ಅವರ್ಸ್.'' ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮಾರ್ಕಸ್, ಗ್ರೇಯ್ಲ್ (1999). ''ಡೆಡ್ ಎಲ್ವಿಸ್: ಎ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ ಆಫ್ ಎ ಕಲ್ಚರಲ್ ಒಬ್ಸೆಷನ್''. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮಾರ್ಕಸ್, ಗ್ರೇಯ್ಲ್ (2000). ''ಡಬಲ್ ಟ್ರಬಲ್: ಬಿಲ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಎಂಡ್ ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿ ಇನ್ ಎ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ನೋ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ಸ್''. ಪಿಕಾಡೋರ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ಮೋಷಿಯೋ, ಜೋ (2007). ''ದ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಸೈಡ್ ಆಫ್ ಎಲ್ವಿಸ್''. ಸೆಂಟರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ನ್ಯಾಷ್ ಅಲನ್ನಾ, ಎಟ್ ಆಲ್. (2005) ''ಎಲ್ವಿಸ್ ಎಂಡ್ ದ ಮೆಂಫಿಸ್ ಮಾಫಿಯಾ''. ಆರಮ್. ISBN 0-7910-6772-6 * ವೆಸ್ಟ್, ರೆಡ್, ಸನ್ನಿ ವೆಸ್ಟ್, ಎಂಡ್ ಡೇವ್ ಹೆಬ್ಲರ್ (ಆಸ್ ಟೋಲ್ಡ್ ಟು ಸ್ಟೀವ್ ಡನ್ಲೀವಿ) (1977). ''ಎಲ್ವಿಸ್: ವಾಟ್ ಹ್ಯಾಪನ್ಡ್?'' ಬಂತಮ್ ಬುಕ್ಸ್. ISBN 0-7910-6772-6 {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Elvis Presle}} * {{imdb name|id=0000062|name=Elvis Presley}} * [http://www.elvis.com/ Elvis Presley Enterprises] ಎಲ್ವಿಸ್ ಪ್ರೀಸ್ಲಿಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್. * [http://interviews.elvis.com.au/ Elvis Presley Interviews] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210430120748/http://interviews.elvis.com.au/ |date=2021-04-30 }} ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪರವಾನಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ವಿಸ್ ನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸೈಟ್. * {{dmoz|Arts/Music/Bands_and_Artists/P/Presley,_Elvis|Elvis Presley}} * [http://www.genealogy.com/famousfolks/elvis-presley/index.html Elvis Presley Ancestry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424040625/http://www.genealogy.com/famousfolks/elvis-presley/index.html |date=2010-04-24 }} at [[Genealogy.com]] {{Persondata |NAME=Presley, Elvis Aaron |ALTERNATIVE NAMES=Presley, Elvis Aaron |SHORT DESCRIPTION=American singer, song producer and actor; "The King of Rock'n'Roll" |DATE OF BIRTH={{birth date|mf=yes|1935|1|8|mf=y}} |PLACE OF BIRTH=[[Tupelo]], [[Mississippi]], U.S. |DATE OF DEATH={{death date|mf=yes|1977|8|16|mf=y}} |PLACE OF DEATH=[[Memphis, Tennessee|Memphis]], [[Tennessee]], USA }} {{DEFAULTSORT:Presley, Elvis}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೩೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೭ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ -ಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] jknub6ut0uel3llekvw0rkewc8sjavk 0 23053 1376976 1372174 2026-07-21T03:15:26Z CommonsDelinker 768 Bocconi-entrance-vel.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Infrogmationರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = Milan | official_name = ''Comune di Milano'' | native_name = ''Milano'' | image_skyline = Milan collage.jpg | imagesize = 270px | image_alt = | image_caption = A collage of Milan: The [[Navigli]] to the top left, followed by the [[Via Dante]] which leads to the [[Castello Sforzesco]], then by the [[Galleria Vittorio Emanuele II]], the [[Royal Palace of Milan]], the [[Milan Stock Exchange]], a view of the city and finally the [[Duomo di Milano|Duomo]]. | image_shield = CoA Città di Milano.svg | shield_alt = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | latd = 45 |latm = 27 |lats = 51 |latNS = N | longd = 09 |longm = 11 |longs = 25 |longEW = E | coordinates_type = | coordinates_display = title | coordinates_footnotes = | region = [[Lombardy]] | province = [[Province of Milan|Milan]] (MI) | frazioni = | mayor_party = PdL | mayor = Letizia Moratti | area_footnotes = | area_total_km2 = 183.77 | population_footnotes = <ref>‘City’ population (i.e. that of the ''[[comune]]'' or municipality) from [http://demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html=Montlhy demopgrahic balance: Januray-April 2009]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]].</ref> | population_total = 1301394 | population_as_of = 30 April 2009 | pop_density_footnotes = | population_demonym = Milanesi | elevation_footnotes = | elevation_m = 120 | twin1 = | twin1_country = | saint = [[Ambrose]] | day = [[December 7]] | postal_code = 20100, 20121-20162 | area_code = 02 | website = {{official|http://www.comune.milano.it}} | footnotes = }} '''ಮಿಲನ್''' ; ({{lang-it|'''Milano'''}}, {{audio|It-Milano.ogg|<small>listen</small>}} {{IPA-it|miˈla(ː)no}}; [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೋಂಬಾರ್ಡ್]], '''''ಮಿಲನ್'' ''' {{audio|Milan.ogg|<small>listen</small>}}) [[ಇಟಲಿ]] ದೇಶದ ಒಂದು [[ನಗರ]] [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] [[ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲನ್ ಪ್ರಾಂತ]]ದ ಒಂದು [[ರಾಜಧಾನಿ]]. ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 1,300,000 ಇದ್ದು, ಈ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ ಅಂದಾಜು 4,300,000 ಜನರಿರುವ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಇದು [[ಐದನೆ ದೊಡ್ಡ]] ನಗರ.<ref>[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas]</ref> ಈ [[ಮಿಲನ್ ಮಹಾನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ]] ಇಡೀ ಇಟಲಿಯಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು OECD ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ 7,400,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0406041E.PDF|format=PDF|title=Competitive Cities in the Global Economy|author=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]]|accessdate=2009-04-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614043229/http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0406041E.PDF|archivedate=2007-06-14}}</ref> ಸೆಲ್ಟಿಕ್ [[ಜನಾಂಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಇನ್ಸ್‌ಬ್ರರು]] ಈ ನಗರವನ್ನು ''[[ಮೀಡಿಯೋನಮ್]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ 222 BCಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೋಮನ್ನರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದಡಿ ಈ ನಗರ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ನಂತರ 1500ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]], [[ಸಪೋರ್ಜಾ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ]]ರು ಮತ್ತು 1700ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]ನ್ನರು ಆಳಿದರು 1796ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್]] 1805ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ [[ಇಟಾಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.<ref name="britannica.com">{{cite web|author=Britannica Concise Encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/382069/Milan# |title=Milan (Italy) - Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref><ref name="World">{{cite web |url=http://www.worldtravelguide.net/city/82/city_guide/Europe/Milan.html |title=Milan Travel Guide |publisher=www.worldtravelguide.net |accessdate=2010-01-04 }}</ref> [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು, ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಯೂರೋಪಿನ ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ನಂತರ [[2ನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ನಗರ ವಿರೂಪಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 1943ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜರ್ಮನಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ ಪ್ರತಿರೋದದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref name="britannica.com"/> ಇಷ್ಟಾದರೂ ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಯುದ್ಧೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref name="britannica.com"/> [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸ್ಮೊಪಾಲಿಟನ್]] ನಗರವಾಗಿರುವ ಮಿಲನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ 13.9% ವಿದೇಶೀಯರು.<ref name="Official ISTAT estimates">[http://demo.istat.it/str2008/index.html Official ISTAT estimates]</ref> ಈ ನಗರ ಯೂರೋಪಿನ ಮುಖ್ಯ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ<ref>{{cite web|url=http://www.sacred-destinations.com/italy/milan |title=Milan, Italy - Milan Travel Guide |publisher=Sacred-destinations.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಮತ್ತು $115 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ [[GDP]] ಇರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ 26ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು [[EU]]ನ ಮುಖ್ಯ [[ವ್ಯಾಪಾರ]]<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/economics/usb-purchasing-power.html |title=World's richest cities by purchasing power |publisher=City Mayors |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಮತ್ತು [[ಹಣಕಾಸು]] ಕೇಂದ್ರ ([[ಮಿಲನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] ನೋಡಿ). [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]] 2004ರಲ್ಲಿ € 241.2 ಬಿಲಿಯನ್ (US$ 312.3 ಬಿಲಿಯನ್)ಗಳಷ್ಟು [[GDP]]ಸಾಧಿಸಿ ಯೂರೋಪಿನ 4ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. €35,137 (US$ 52,263) ತಲಾವಾರು [[GDP]] ಇರುವ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಲಿಯಲ್ಲೇ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಅದು [[EU]] ಸರಾಸರಿಯ 161.6% ನಷ್ಟು ಇದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.observatoribarcelona.org/eng/Indicadors.php?IdentificadorTema=1&Identificador=11 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2007-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070806145437/http://www.observatoribarcelona.org/eng/Indicadors.php?IdentificadorTema=1&Identificador=11 |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬಾ ದುಬಾರಿ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ 11ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living - The world's most expensive cities 2009 |publisher=City Mayors |date=2009-07-07 |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ 28ನೆಯ ಪ್ರಭಾವಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ನಗರವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="mori-m-foundation.or.jp">{{Cite web |url=http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-08 |archive-date=2014-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140629143736/http://www.mori-m-foundation.or.jp/english/research/project/6/pdf/GPCI2009_English.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ವಾಣಿಜ್ಯ]], [[ಕೈಗಾರಿಕೆ]], [[ಸಂಗೀತ]], [[ಕ್ರೀಡೆ]], [[ಸಾಹಿತ್ಯ]], [[ಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಧ್ಯಮ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸ ರಾಜಧಾನಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; [[GaWC]] ಶ್ರೇಷ್ಠ ದರ್ಜೆ ನಗರವಾಗಿ [[ಆಲ್ಫಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್]] ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="lboro.ac.uk">{{cite web |url=http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |title=GaWC - The World According to GaWC 2008 |publisher=Lboro.ac.uk |date=2009-06-03 |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811203314/http://www.lboro.ac.uk/gawc/world2008t.html |url-status=dead }}</ref> ಲೋಬಾರ್ಡ್ ಮಹಾನಗರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಫ್ಯಾಷನ್]] ಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು [[ವಯಾ ಮೊಂಟೆನಾಪೊಲಿಯೋನ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]] ಮತ್ತು ಪಿಯಝಾ ಡುಯೊಮೊ (ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹಳೆಯ [[ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಕೀರ್ಣ]]ವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ) ಮುಂತಾದ ಫ್ಯಾಷನ್ ಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಮಂತ [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಅನನ್ಯ ಪಾಕ ವಿದ್ಯಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (''[[ಪ್ರಾನೆಟೋನ್]]'', ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಕೇಕ್ ಮತ್ತು ''[[ರಿಸೊಟ್ಟೊ]] ಅಲ್ಲಾ ಮಿಲಾನೀಸ್'' ಮುಂತಾದ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸುಗಳ ತವರಾಗಿದೆ). ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಆಪರ್ಯಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಪರಂಪರೆಯಿದೆ; ಇದು [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ ವರ್ದಿ]] ಯಂತಹ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ([[ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲಾಸ್ಕಾಲಾ]]ದಂತಹ) ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ತವರು. ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ಮ್ಯೂಜಿಯಂಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ([[ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಬ್ರೆರಾ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಜಫೋರ್ಜೆಸ್ಕೊ]]) ಮತ್ತು [[ಎ.ಸಿ.ಮಿಲನ್]] ಮತ್ತು [[ಎಫ್.ಸಿ.ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಜನಾಲೆ ಮಿಲಾನೊ]] ನಂತಹ ಎರಡು ಹೆಸರಾಂತ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪರಂಪರೆಗಳಿರುವ ಕಾರಣ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಯೂರೋಪಿನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ; 2008ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ 1914 ಮಿಲಿಯನ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="euromonitor1">{{cite web|url=http://www.euromonitor.com/_Euromonitor_Internationals_Top_City_Destinations_Ranking |title=Euromonitor Internationals Top City Destinations Ranking > Euromonitor archive |publisher=Euromonitor.com |date=2008-12-12 |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಈ ನಗರ ಹಿಂದೆ 1906ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು; ಮುಂದೆ 2015ರಲ್ಲಿ [[ಜಾಗತಿಕ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ]]ಕ್ಕೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲಿದೆ.<ref name="MilanTourist">{{cite web |url=http://www.milan.world-guides.com/ |title=Milan Tourism and Tourist Information: Information about Milan Area, Italy |publisher=www.milan.world-guides.com |accessdate=2010-01-04 |archive-date=2010-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100408130506/http://www.milan.world-guides.com/ |url-status=dead }}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರವಾಸಿಗಳನ್ನು ಮಿಲನೀಸ್ (ಇಟಾಲಿಯನ್: {{lang|it|''Milanesi''}}ವಾಡಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ ಅಥವಾ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ {{lang|it|''Meneghini''}} {{lang|it|''Ambrosiani''}}) ಮಿಲನ್ ನಗರವಾಸಿಗಳು ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ''"ನೈತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ"'' ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="britannica.com"/> == ಇತಿಹಾಸ == {{See also|List of rulers of Milan|Governors of the Duchy of Milan}} === ಶಬ್ದವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ === ''ಮಿಲನ್ '' ಎಂಬ ಶಬ್ಧ ಲ್ಯಾಟಿನ್ನಿನ ''ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರ್ಯಾನ್ಸಿನ ಗ್ಯಾಲೊ-ರೋಮನ್ ನಿವೇಶನಗಳಾದ [[ಮಿಡಿಯೋಲಾನಮ್ ಸ್ಯಾಂಟೋನಮ್]] (ಸೈನೈಟ್ಸ್) ಮತ್ತು [[ಮಿಡಿಯೋಲಾನವ್ ಔಲೆರ್ಕೋರಮ್]] (Évreux)ಗಳಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಗುರುತು ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ ( ವೆಲ್ಷ್ ಶಬ್ಧವಾಗಿರುವ ’ಲನ್’ನ ಮೂಲ, ಅಂದರೆ ಚರ್ಚಿನ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುಯರಿ). ಆದ್ದರಿಂದ ''’ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್’'' ಕೇಂದ್ರೀಯ ನಗರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿ]]ನ ಸ್ಯಾಂಕ್ಚುಯರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="World"/><ref name="InternationalStudent">{{cite web |url=http://internationalrelations.unicatt.it/it/international_student/the_history_of_milan |title=The History of Milan | Relazioni Internazionali - Università Cattolica del Sacro Cuore |publisher=internationalrelations.unicatt.it |accessdate=2010-01-14 }}</ref> ನಗರದ ಹೆಸರಿನ ಶಬ್ಧ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಒಂದು [[ಹಂದಿ]]ಯನ್ನು [[ಆಂಡ್ರಿಯ ಆಲ್ಸಿಯಾಟೊ]]ನ ''ಎಂಬ್ಲೆಮಾಟಾ'' ದಲ್ಲಿ (1584) ಸೊಗಸಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿರುವ [[ನಗರದ ಮೊದಲ ಗೋಡೆ]]ಯ ತಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿ ಹಂದಿಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರ ಕಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ''ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್‌'' ನ ಮೂಲವನ್ನು "ಅರೆ-ಉಣ್ಣೆ" ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ;<ref>''medius'' + ''lanum'' ; Alciato's "etymology" is intentionally far-fetched.</ref> ಇದನ್ನು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕೀರ್ತಿ ತಮ್ಮ [[ಲಾಂಛನ]]ದಲ್ಲಿ ಟಗರು ಮತ್ತು ಹಂದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಪಂಗಡ]]ಗಳಾದ [[ಬಿಟುರಿಜ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅಯೆಡುಯ್]] ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ;<ref>''Bituricis vervex, Heduis dat sucula signum.''</ref> "ಆದ್ದರಿಂದ ನಗರದ ಸಂಕೇತ ಉಣ್ಣೆ ಧರಿಸಿರುವ ಹಂದಿ; ಒಂದು ಕಡೆ ಮೊನಚು ಕೂದಲು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ತೆಳು ಉಣ್ಣೆಯಿರುವ ದ್ವಿರೂಪಿ ಪ್ರಾಣಿ".<ref>''Laniger huic signum sus est, animálque biforme, Acribus hinc setis, lanitio inde levi.''</ref> ಪ್ರಕಾಂಡ ಪಂಡಿತ ಮತ್ತು ಸಂತನಾಗಿದ್ದ [[ಆಂಬ್ರೋಸ್‌]]ಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಆದ ಹೆಸರನ್ನು ಆಲ್ಸಿಯಾಟೊ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.emblems.arts.gla.ac.uk/french/emblem.php?id=FALc002 |title=Alciato, ''Emblemata'', Emblema II |publisher=Emblems.arts.gla.ac.uk |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2012-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120113214852/http://www.emblems.arts.gla.ac.uk/french/emblem.php?id=FALc002 |url-status=dead }}</ref> ಈ ನಗರದ ಜರ್ಮನ್ ಹೆಸರು ''ಮೈಲ್ಯಾಂಡ್'' ಎಂದಿದ್ದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್]] ನುಡಿಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೆಸರು ಮಿಲನ್. === ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಅವಧಿ === {{Main|Mediolanum}} [[ಚಿತ್ರ:Ruins-imperial-complex-milan-.jpg|thumb|left|ಮಿಲನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿಗಳ ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಅರಮನೆಗಳುಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನಸ್ ಮತ್ತು ಲಿಕಿನಿಯಸ್ ಇಲ್ಲಿಂದ ಮಿಲನ್ ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿದರು.]] [[400 BC]] ಯ ಆಚೆ ಈಚೆ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ [[ಇನ್ಸಬ್ರೆಸ್]] ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನವಸತಿ ಹೂಡಿದರು. [[222 BC]]ರಲ್ಲಿ ಈ ಜನವಸತಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ರೋಮನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಕ ಜನತೆ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಮೆದ್ಲಾನ್ ಮೂಲದ ಮಿಲನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕೂಡ [[ಮಿಡಿಯೊಲಾನಮ್]] ಹೆಸರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಿದರು.<ref name="InternationalStudent"/> ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ರೋಮನ್ ಹಿಡಿತದ ನಂತರ 293 AD ಯಲ್ಲಿ ಡಯೊಕ್ಲೆಷಿಯನ್ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಪಶ್ಚಿಮ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ. [[ಡಯೊಕ್ಲಿಷಿಯನ್]] ಪೂರ್ವ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ( ರಾಜಧಾನಿ [[ನಿಕೊಮಿಡಿಯಾ]]) ಇರುವ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಅವನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿಮಿಯಾನಸ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕ್ಕೊಂಡ. ತಕ್ಷಣ [[ಮ್ಯಾಗ್ಸಿಮಿಯನ್]] ಬೃಹತ್ ಸರ್ಕಸ್, ಥರ್ಮಾಯ್ ಎರ್ಕುಲಿ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು,{{convert|470|x|85|m|ft|lk=out|abbr=on}} ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದೆ.ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನ್ I]], [[ಮಿಲನ್‌ನ ಕಾಯಿದೆ]] 313ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನ]]ರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂಗ್ರ್ಯವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದ.<ref name="Edict">{{cite web |url=http://www.christianitytoday.com/ch/1990/issue28/2809.html |title=313 The Edict of Milan |3=Christian History |publisher=www.christianitytoday.com |accessdate=2010-01-14 |archive-date=2009-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090910201345/http://www.christianitytoday.com/ch/1990/issue28/2809.html |url-status=dead }}</ref> 402ರಲ್ಲಿ [[ವಿಷಿಗೋತರು]] ನಗರವನ್ನು ದಿಗ್ಭಂಧಿಸಿಕೊಂಡರು, ಆಗ ಅರಮನೆ ವಾಸವನ್ನು [[ರಾವೆನ್ನಾ]]ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ (452ರಲ್ಲಿ) ಹೂಣರು ನಗರದ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದರು. 539ರಲ್ಲಿ [[ಬೈಜಾಂಟಿನ್‌]]ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್ I]] ವಿರುದ್ಧ ಹೂಡಿದ [[ಗಾಥಿಕ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ [[ಒಸ್ಟ್ರೊಗೋಥರು]] ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ನಾಶಮಾಡಿದರು. 569ರ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ [[ಲೊಂಗೊಬಾರ್ಡರು]] (ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ ಮೂಲ) ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಸಣ್ಣ [[ಬೈಜಾಂಟಿನ್ ಸೇನೆ]]ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲೋಬಾರ್ಡರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರೋಮನ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮಿಲನ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>''[[Versum de Mediolano civitate]]'' ನೋಡಿ.</ref> 774ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್‌ಮ್ಯಾಗ್ನೆ]] ಮಹತ್ತರ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿ ತನ್ನನ್ನು "ಲೊಂಬಾರ್ಡರ ರಾಜ" ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂದಾಗ ಮಿಲನ್ [[ಫ್ರಾಂಕರಿಗೆ]] ಶರಣಾಯಿತು (ಈ ಹಿಂದೆ ಜರ್ಮಾನಿಕ್ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಗಳು ಅನೇಕ ಸಲ ಪರಸ್ಪರ ಕಾದಾಡಿ ವಶಪಡಿಸಿಕ್ಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಬೇರೆ ಜನರ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ರಾಜಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ). [[ಲೊಂಬಾರ್ಡರ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಿರೀಟಾವಧಿ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಇದಾದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. === ಮಧ್ಯ ಕಾಲೀನ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:IMG 3734 - Milano - Stemma visconteo- sull'Arcivescovado - Foto di Giovanni Dall'Orto - 15-jan-2007.jpg|thumb|150px|ಬಿಸ್ಕಿಯೋನ್: ಪಿಯಾಝಾ ಡುಯೊಮೊನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಅರಮನೆಯ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಲಾಂಛನ.IO<HANNES> ಅಕ್ಷರಗಳು ಆರ್ಚ್ ಬಿಷಪ್ ಜಿಯೊವಾನಿ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ (1342-1354)ಯ ಸಂಕೇತ.]] [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ ಪೊ ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯಿಂದ ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನ ಆಚೆಗಿನ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ತನಗಿದ್ದ ಹತೋಟಿಯಿಂದಾಗಿ ಮಿಲನ್ ನಗರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಕಾಣತೊಡಗಿತು. 1162ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಡರಿಕ್ I ಬಾರ್ಬರೊಸ್ಸಾ]] ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ನಗರಗಳ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಬಹುಪಾಲು ನಾಶವಾಯಿತು. 1167ರಲ್ಲಿ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ಲೀಗ್]] ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ಈ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1183ಯಲ್ಲಿ [[ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ]]ದಲ್ಲಿ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ನಗರಗಳು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಡ್ಯೂಕಿ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಕ್ಕಿತು. 1208ರಲ್ಲಿ [[ರಾಂಬೆರ್ಟಿನೊ ಬುವಾಲೆಲ್ಲಿ]] 1242ರಲ್ಲಿ [[ಲೂಕಾ ಗ್ರಿಮಾಲ್ಟಿ]] ಮತ್ತು 1208ರಲ್ಲಿ [[ಲುಚೆಟೊ ಗಟ್ಟಿಲುಸಿಯೊ]] ಇವರುಗಳು ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಪೊಡೆಸ್ತಾ]] ಆಗಿ ಒಂದೊಂದು ಕಾಲಾವಧಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [[ಮಿಡಿವಿಯಲ್ ಕಮ್ಯೂನ್‌]]ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ಥಾನವಾದ ಹಿಂಸೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ: 1252ರ ಮಿಲನೀಸ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚ್‌ನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯ ಕೊಲೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ''ಕೊಂಟಾಡೊ'' ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಕಾಲ್ಗಡದಿಂದ ಅದು [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ ಮಾರ್ಟಿರ್]] ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು, [ಬಲಭಾಗದ ಚಿತ್ರ]; ಕೊಲೆಪಾತಕರು ಅವರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಮತ್ತು ''ಪೊಡೆಸ್ತಾ'' ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಆಯುಧಪಾಣಿಯಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. 1256ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖರನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟಿಸಲಾಯಿತು. 1259ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಲ್ಡ್‌]]ನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ [[ಕ್ಯಾಪಿಟಾನೊ ಡೆಲ್ ಪೊಪೊಲೊ]] ಆಗಿ ಚುನಾಯಿತನಾದ ''ಮಾರ್ಟಿನೊ ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ'' ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಿದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿ, ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ತೋಡಿಸಿ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದ.ಅವನ ನೀತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಮಿಲಾನಿಸ್ ಬೊಕ್ಕಸ ಬರಿದಾಯಿತು. ಅಮಾನವೀಯ ಲೋಭಿತನದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಜನ ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದರು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಡೆಲ್ಲಾತೊರ್ರೆಯ ಪಾರಂಪರಿಕ ಶತ್ರು ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಗೆ ಜನಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಬಂತು.22 ಜುಲೈ 1262ರಂದು ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ [[ಕೊಮೊನ ಬಿಷಪ್]], ರಾಯ್‌ಮೊಂಡೊ ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ [[ನಗರದ IV]] ಪೋಪ್, [[ಒಟ್ಟೋನ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]]ಯನ್ನು [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್]] ಪದವಿಗೇರಿಸಿದ. ನಂತರ ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ, [[ಕಟಾರ್|ಕತಾರ್]] ವಿತಂಡವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ಆಪ್ತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ದ್ರೋಹಾರೋಪ ಮಾಡಿದ, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ, ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ ಮೇಲೂ ಇದೇ ದ್ರೋಹಾರೋಪ ಹೊರಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರದಿಂದ ಉಚ್ಛಾಟಿಸಿ ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಇದಾದ ನಂತರ ಶುರುವಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ದಶಕಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆದು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಧಕ್ಕೆಯುಂಟಾಯಿತು.1263ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೊನ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ಉಚ್ಛಾಟಿತರ ಗುಂಪು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಗರದ ವಿರುದ್ಧ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ನಂತರ [[ದೇಸಿಯೊ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. [[ಡೆಲ್ಲಾ ತೊರ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹೊರಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ [[ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು [[15ನೆಯ ಶತಮಾನ]]ದ ತನಕ ಆಳಿದ.ಮಿಲನ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸದ ಬಹುಪಾಲು ಗ್ವೆಫ್ಫರು ಮತ್ತು ಘಿಬೆಲಿನ್ನರು ಎಂಬ ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾದಾಟದ ಕತೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಗ್ವೆಲ್ಫರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಜರ್ಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ "ಘಿಬಲಿನ್" ಗೆಳೆತನದ ಆಧಾರದಿಂದ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಯ ಕುಟುಂಬ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>ಹೆನ್ರಿ ಎಸ್ ಲುಕಾಸ್,, ''The Renaissance and the Reformation'' (ಹಾರ್ಪರ್ &amp; ಸಹೋದರರು: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1960) ಪು. 37.</ref> 1395ರಲ್ಲಿ, ಈ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬ ವೆನ್ಸೆಸ್ಲಾಸ್ (1378-1400) ಮಿಲನೀಸರನ್ನು ಡ್ಯೂಕ್ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ.<ref>''Ibid.'', ಪು. 38.</ref> 1395ರಲ್ಲಿ, [[ಗಿಯಾನ್ ಗಲೆಜ್ಜೊ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಡ್ಯೂಕ್ ಪದವಿಗೇರಿದ. ಘಿಬೆಲಿನ್ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿಯ ಕುಟುಂಬ 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ತನಕ, ಒಂದೂವರೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕಾರ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ರಾಬರ್ಟ್ ಎಸ್.ಹೊಯ್ಟ್ &amp; ಸ್ಟಾನ್ಲೆ ಚೊಡೊರೊ ''Europe in the Middle Ages'' (ಹರ್ಕೋರ್ಟ್, ಬ್ರೇಸ್ &amp; ಜೊವಾನೊವಿಚ್: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1976) ಪು. 614.</ref> === ನವೋದಯ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸಫೋರ್ಜಾ ಕುಟುಂಬ === [[ಚಿತ್ರ:Milano Castello 1.jpg|thumb|left|150px|ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಎಸ್‌ಫೋರ್ಜೆಸ್ಕೊ, ಜಫೋರ್ಜಾ ಕುಟುಂಬದ ಅಧಿಕಾರ ಸಂಕೇತ]] [[ಚಿತ್ರ:Milano - Mappa della città nel 1621.jpg|thumb|right|150px|17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್]] 1447ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಡ್ಯೂಕ್]] [[ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಮಾರಿಯಾ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ಮುಂದೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲ ಗಂಡುಮಗನಿಲ್ಲದೆ ಸತ್ತ; ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ವಂಶಾವಳಿ ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ಕಾಯಿದೆ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೋಷಕ ಸಂತ ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಸ್‌ನಿಂದ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="lucas:268">ಹೆನ್ರಿ ಎಸ್.ಲುಕಾಸ್, ''The Renaissance and the Reformation'' ಪು. 268.</ref> ಗ್ವೆಲ್ಫ್ ಮತ್ತು ಘಿಬೆಲಿನ್ ರಾಜಕೀಯ ಬಣಗಳೆರಡೂ ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆದರೂ, [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಸಫೋರ್ಜಾ]]ದ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸಫೋರ್ಜಾ]] 1450ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂದಾಗ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪತನಗೊಂಡಿತು; ಇದು ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ನವೋದಯ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="InternationalStudent"/><ref name="lucas:268"/> === ಫ್ರೆಂಚ್, ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಂಗಡಗಳ ಅವಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:Martin van Meytens 001.jpg|thumb|150px|right|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಣಿ ಮರಿಯಾ ತೆರೇಸ-I 1740 ರಿಂದ 1780ತನಕ ಮಿಲನ್‌ನ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಡ್ಯೂಕ್ಸ್.]] 1492ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೊರೆ [[ಲೂಯಿಸ್ XII]] ಮೊದಲಿಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಪದವಿ ಅರಸಿದ. ಅಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದವರು [[ಸ್ವಿಸ್ ಮರ್ಸೆನರಿಗಳು]]. ಸ್ವಿಸ್ಸರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ [[ಮರಿಗ್ನಾನೊ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಲೂಯಿಸ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ದೊರೆ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ I]] ಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಪದವಿಯ ಭರವಸೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. 1525ರಲ್ಲಿ ಪಾವಿಯಾ ಕದನದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ V]], ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ I ನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ [[ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] ಕೈ ಸೇರಿತು.<ref>ಜಾನ್ ಲೊತೊರ್ಪ್ ಮೋಟ್ಲೆ, ''The Rise of the Dutch Republic'' ಸಂಪುಟ. II (ಹಾರ್ಪರ್ ಸಹೋದರರು: ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1855) ಪು. 2.</ref> 1556ರಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ V ತನ್ನ ಮಗ [[ಫಿಲಿಪ್ II]] ಮತ್ತು ಸಹೋದರ [[ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ I]] ಪರವಾಗಿ ಪದತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದಾಗ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಸೇರಿದಂತೆ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೊತ್ತುಗಳು, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ನ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಂಶಾವಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಫಿಲಿಫ್ IIನಿಗೆ ಸೇರಿದವು; ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್‌ನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ವಂಶಾವಳಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾದಿಪತ್ಯದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1629–31ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಲನ್‌ನ ಪ್ಲೇಗ್ ಉಪದ್ರವ]] 130,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 60,000 ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಶತಮಾನದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೊನೆಯ [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ]] [[ಕಪ್ಪು-ಸಾವಿ]]ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ಲೇಗ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಸಿಪೊಲ್ಲಾ, ಕಾರ್ಲೊ M. ''Fighting the Plague in Seventeenth Century Italy''. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೋನ್ಸಿನ್ ಪ್ರೆಸ್, 1981.</ref> 1700ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ II]]ನ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ವಂಶಾವಳಿ ಪತನಗೊಂಡಿತು. ಅವನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯನ್ನು [[ಅಂಜೌನದ ಫಿಲಿಪ್‌]]ಗೆ ವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಫ್ರೆಂಚರು 1701ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸೊತ್ತುಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು; [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸಕ್ಸೆಷನ್ ಕದನ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1706ರಲ್ಲಿ, [[ರಾಮಿಲೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟೂರಿನ್‌]]ನ ಫ್ರೆಂಚರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್‌ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗರು]] ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. 1713ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಉಟ್ರೆಕ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದ]], ಸ್ಪೆಯಿನ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೊತ್ತುಗಳು, [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಮತ್ತು ಅದರ ರಾಜಧಾನಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿತು. === 19ನೆಯ ಶತಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Episodio delle cinque giornate (Baldassare Verazzi).jpg|thumb|left|150px|ಮಿಲನ್‌ನ ದೇಶ ಪ್ರೇಮಿಗಳು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೇನೆ ವಿರುದ್ಧ ಐದು ದಿನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಾದಾಡಿದರು.]] 1796ರಲ್ಲಿ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಸಿಸಾಲ್ಪಿನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌]]ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಇಟಲಿ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ]]ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ ಡುಯೊಮೊ ಆಗಿ ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಆಕ್ರಮಣ ಕೊನೆಗೊಂಡ ನಂತರ [[ವಿಯೆನ್ನಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] 1815ರಲ್ಲಿ [[ವೆನೆಟೊ]] ಜೊತೆಗೆ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ಅನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಹತೋಟಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿತು.<ref>{{cite web | last= Bloy| first = Marjie| authorlink =| coauthors =| title = The Congress of Vienna, 1 November 1814 — 8 June 1815| work =| publisher = The Victorian Web| date = 30 April 2002| url = http://www.victorianweb.org/history/forpol/vienna.html| doi =| accessdate = 2009-06-09}}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಹಾಡು ಮತ್ತು [[ಅಪೆರಾ]]ಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 1770ರಲ್ಲಿ [[ವುಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಅಮೆಡಿಯುಸ್ ಮೊಟ್ಜಾರ್ಟ್|ಮೊಜಾರ್ಟ್]], [[ಟೀಟ್ರೊ ರೀಗಿಯೊ ಡ್ಯೂಕಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಪೆರಾ ಪ್ರೀಮಿಯಮ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ. ನಂತರ ತನ್ನ [[ಬೆಲಿನಿ]], [[ಡೊನಿಜೆಟಿ]], [[ರೋಸ್ಸಿನಿ]] ಮತ್ತು ವರ್ದಿ ಮುಂತಾದವರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ [[ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]] ಜಗತ್ತಿನ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ [[ವರ್ದಿ]] ಸ್ವತಃ "Casa di Riposo per Musicisti" ನಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾದ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಂಗಭೂಮಿಗಳೆಂದರೆ ''ಲಾ ಕ್ಯಾನೊಬಿಯಾನ'' ಮತ್ತು ''ಟೀಟ್ರೊ ಕರ್ಕಾನೊ''.1848 ಮಾರ್ಚ್ 18ರಂದು ಮಿಲನೀಸರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ ಎದ್ದರು, ಈ "[[ಐದು ದಿವಸಗಳ]]" [[ಇಟಾಲಿಯನ್:]] ಬಂಡಾಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಲೀ ಕಿಂಕ್ ಜಿಯೊರ್ನಾಟೆ'' ಮಾತು ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ [[ರಾದೆಟ್‌ಸ್ಕಿ]] ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಆದರೂ ಜುಲೈ 24ರಂದು [[ಕುಸ್ಟೊಜಾ]]ದಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ರಾದೆಟ್‌ಸ್ಕೀ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೇಲಿನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಗಳು [[ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾದ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ]] ಕಟ್ಟಾಳುಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಏಕೀಕರಣ]]ದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೋಸ್ಕರ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯಲು ಕರೆಕೊಟ್ಟರು. ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು 1859ರಲ್ಲಿ [[ಸೊಲ್ಫೆರಿನೊ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾವನ್ನು ಮಣಿಸಿದರು.<ref name="Solferino">{{cite web | title = Solferino | author = Graham J. Morris | url = http://www.battlefieldanomalies.com/solferino/08_the_battle.htm | accessdate = 2009-06-09 | archive-date = 2009-06-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090630084539/http://www.battlefieldanomalies.com/solferino/08_the_battle.htm | url-status = dead }}</ref> ಈ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದೆ ಇದು ಇಟಲಿಯ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಸಾಧಿಸಿತು; 1861ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ [[ಇಟಾಲಿ ರಾಜ್ಯ]]ವೆಂದು ಮರುನಾಮಕರಣವಾಯಿತು.[[ಇಟಲಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಏಕೀಕರಣ]] ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ರೈಲುದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಸುಗಮವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ರೈಲುದಾಣವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವಿಪರೀತ [[ಹಣದುಬ್ಬರ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ [[ಬಾವಾ-ಬೆಕ್ಕಾರಿಸ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ]]ದಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ವಿಚಲಿತಗೊಂಡಿತಾದರೂ ಅಗಾಧ ಕೈಗಾರೀಕರಣದಿಂದ ಅದು ಇಟಾಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮೈದಳೆಯಿತು. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಇಟಲಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದವು; ಈ ನಗರ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ [[ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರ]]ವಾಯಿತು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಯಿಂದ ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅಗಾಧವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂದಿತು.<ref name="World"/> === 20ನೆಯ ಶತಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Tentoonstelling Milaan - p1906-213.jpg|thumb|left|1906ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನದ ಮುಕ್ಯ ಹಜಾರದ ದೃಶ್ಯ]] 1919ರಲ್ಲಿ, [[ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲೊನಿ]] [[ಕಪ್ಪು ಅಂಗಿ ಪಡೆ]]ಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದ, ಇವರು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಚಳುವಳಿ]], 1922ರಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ [[ರೋಮ್‌ನ ಮಾರ್ಚ್]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ತುಂಬಾ ನೊಂದಿತು. 1943ರಲ್ಲಿ [[ಇಟಲಿ ಯುದ್ಧ ತ್ಯಜಿಸಿ]]ದರೂ ಜರ್ಮನ್ನರು 1945ರ ತನಕ [[ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ]]ಯ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿಟ್ದ್ದರು. ಮಿಲನ್ ಮೇಲೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳ [[ಅತಿಕೆಟ್ಟ]] ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆದದ್ದು 1944ರಲ್ಲಿ, ಬಹುಪಾಲು ದಾಳಿ [[ಮಿಲನ್‌ನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 1943ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿತ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಾದಾಟಗಳು ನಡೆದವು. [[ಚಿತ್ರ:Pirelli T1.png|thumb|right|150px|ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳೂತ್ತಿರುವ ಪೈರೆಲಿ ಟವರ್, ಯುದ್ದೋತ್ತರ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಪವಾಡದ ಸಂಕೇತ.]]ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅಮೇರಿಕಾದ [[1ನೆಯ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆ]] ತನ್ನ [[ಪೊ ಕಣಿವೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]]ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಿಲನ ನಗರದ ಕಡೆಗೆ ಬರತೊಡಗಿತು. ಆದರೆ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಚಳುವಳಿ]]ಗಾರರು ಅವರು ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಬಂಡೆದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿದರು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲೊನಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಇ[[ಟಾಲಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌]]ನ (''Repubblica Sociale Italiana'',ಅಥವಾ RSI) ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬಂಡಾಯಗಾರರು ಡೊಂಗೊ ಹತ್ತಿರ ಸೆರೆ ಹಿಡಿದು ಕೊಂದು ಹಾಕಿದರು. 1945ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 29ರಂದು, ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರ ಮೃತದೇಹಗಳನ್ನು ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ತಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚೌಕ ಪಿಯಾಜೆ ಲೊರೆಟೊನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಧಿಗಳಿಲ್ಲದಂತೆ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನೇತು ಹಾಕಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 102-12689, Mailand, Signallampen im Straßenverkehr.jpg|thumb|left|20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಬದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್‌ನ ಪಿಯಾಝಾ ಡೆಲ್ ಡುಯೊಮೊದ ದೃಶ್ಯ]] ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದಿಂದ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಯಹೂದಿಗಳಿಂದ ಗಿಜಿಗಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[ನಿರಾಶ್ರಿತ ಶಿಬಿರ]]ದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. 1950 ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ [[ಆರ್ಥಿಕ ಪವಾಡ]]ದಿಂದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಇಟಲಿ]]ಯ ಜನ ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿ 1971ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,723,000ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. 1970ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕುಗ್ಗತೊಡಗಿತು, ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಗರದ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಜನತೆ ಕೇಂದ್ರ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಹೊರವಲಯದ ಸುತ್ತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹೊಸ ಅರೆ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref name="ISTAT">{{cite web |url=http://demo.istat.it/unitav/index.html?lingua=eng |title=Italian Population Life Tables by province and region of residence |publisher=demo.istat.it |accessdate=2010-01-14 |archive-date=2010-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100726112213/http://demo.istat.it/unitav/index.html?lingua=eng |url-status=dead }}</ref> ಇದೇಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಹಿಂಡು ಹಿಂಡು ವಿದೇಶಿ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸತೊಡಗಿತು ವಿದೇಶಿಯರ ಈ ವಲಸೆಯ ಹೊಸ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಮಿಲನೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ತನೆ ತಲೆಯೆತ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ ಚೈನಾಟೌನ್ ಕಾರಣ, ಇದು [[ಪಾಲೊ ಸರ್ಪಿ]], ವಯಾ ಬ್ರಮಾಂಟೆ, ವಯಾ ಮೆಸ್ಸಿನಾ ಮತ್ತು ವಯಾ ರೋಸ್ಮಿನಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಆಗಿದ್ದು, [[ಝೆಜಿಯಾಂಗ್‌]]ನಿಂದ [[ವಲಸೆ ಬಂದ ಚೀನೀಯರು]] ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಇಂದು ನಗರದ ಮನಸೆಳೆಯುವ ದೃಶ್ಯಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಲಿಯ [[ಫಿಲಪಿನೊ ಜನರ]] ಪೈಕಿ ಮೂರನೆ ಒಂದು ಪಾಲು ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿದೆ;<ref>{{cite web | last=| first =| authorlink =| coauthors =| title = Backgrounder: Profile of Filipinos in Northern Italy| work =| publisher = Republic of the Philippines Office of the Press Secretary| month = February | year = 2009| url = http://www.ops.gov.ph/feb-visits2009/backgrounder.htm#Northern%20Italy| format =| doi =| accessdate = 2009-06-21}}</ref> 33,000 ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಗಣನೀಯ ಗಾತ್ರದ ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1000 ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ಕೊಡುತ್ತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web| last = Uy| first = Veronica| authorlink = | coauthors = | title = Filipinos populating Milan, as 3 are born there daily--exec| work = | publisher = INQUIRER.net| date = 29 April 2008| url = http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20080429-133398/Filipinos-populating-Milan-as-3-are-born-there-daily--exec| format = | doi = | accessdate = 2009-06-21| archive-date = 2009-09-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20090911043554/http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20080429-133398/Filipinos-populating-Milan-as-3-are-born-there-daily--exec| url-status = dead}}</ref> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸದೃಢಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ, 2001ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಮಾತ್ರ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ISTAT"/> == ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Milan,_administrative_divisions_-_Nmbrs_-_colored.svg|thumb|right|ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] === ರಾಜಕೀಯ === {{See also|Mayors of Milan}} * ಮೇಯರ್‌ನ ಹೆಸರು: [[ಲೆಟಿಝಿಯಾ ಮೊರಟ್ಟಿ]] * ಚುನಾವಣೆ ನಡೆದ ದಿನಾಂಕ: ಮೇ 30, 2006 * ಪಕ್ಷ: [[ದ ಪೀಪಲ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್]] ಒಂಬತ್ತು ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಯುಳ್ಳ ನಗರಗಳಾಗಿ ಮಿಲನ್ ಅನ್ನು ವಿಭಾಗಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಂಟು [[ಕೇಂದ್ರ-ಬಲಭಾಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆn (1-8) ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಕೇಂದ್ರ-ಎಡಭಾಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ (9). === ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು === ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ''ಜೋನಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಉಪ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. 1999ಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ 21 ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ''ವಲಯ'' ಗಳಿದ್ದವು; 1999ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಲಯಗಳನ್ನು 21ರಿಂದ 9ಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸಲು ಇಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಇಂದು ''ವಲಯ 1'' ಸ್ಪಾನಿಷ್-ಎರಾ ಸಿಟಿ ಗೋಡೆಗಳ ಒಳಗಿನ "ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕೇಂದ್ರ"ದಲ್ಲಿದೆ; ಉಳಿದ 8 ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಲಯಗಳು 1ನೇ ವಲಯದ ಗಡಿಯಿಂದ ನಗರಮಿತಿಯ ಗಡಿಗಳಾನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.comune.milano.it/dseserver/WebCity/Documenti.nsf/a05ac22aa8296639012567b6005b1193/24ebbbc42dccc2a0c1256d570040abac?OpenDocument |title=web site of Milan |access-date=2010-04-08 |archive-date=2007-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070729092029/http://www.comune.milano.it/dseserver/WebCity/Documenti.nsf/a05ac22aa8296639012567b6005b1193/24ebbbc42dccc2a0c1256d570040abac?OpenDocument |url-status=dead }}</ref> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == === ಭೂಲಕ್ಷಣ === ಮಿಲನ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಪದನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದು [[ಟಿಸಿನೊ]] ಮತ್ತು [[ಅಡ್ಡಾ]] ನದಿ ಮತ್ತು [[ಪೊ]] ನದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಇವು [[ಆಲ್ಪ್ಸ್‌]]ನ ಮೊದಲ ತೊರೆಗಳಾಗಿವೆ ನಗರದ ಭೂವಿಸ್ತೀರ್ಣ 181 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 122 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 181&nbsp;km² ಹಾಗೂ ಇದು [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ]]ದಿಂದ 122 ಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. === ಹವಾಗುಣ === ಮಿಲನ್‌ನ [[ಹವಾಮಾನ ತೇವಾಂಶಭರಿತ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯ]]ದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ]] ''Cfa'' )<ref>{{Cite web |url=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/World_Koppen_Map.png |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-08 |archive-date=2013-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901172138/http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/32/World_Koppen_Map.png |url-status=dead }}</ref> ದ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯ ಒಳನಾಡು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ; ತೇವಾಂಶಭರಿತವಾದ ಸೆಕೆಯ ಬೇಸಗೆ, ಚಳಿಯ ತೇವ ಜಿನುಗುವ ಮಾಗಿಕಾಲ ; ಇಟಲಿಯ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾ [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಹವಾಮಾನ ಲಕ್ಷಣ]]ಗಳಿಗಿಂಗ ಇದು ಭಿನ್ನ.<ref name="NatGeo">{{cite web |url=http://travel.nationalgeographic.com/places/cities/city_milan.html |title=Milan, Italy facts, Milan, Italy travel videos, flags, photos - National Geographic |publisher=travel.nationalgeographic.com |accessdate=2010-01-04 }}</ref> ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಂಡುಬರುವುದು {{convert|-3|to|4|°C|0|abbr=on}}ಜನವರಿ ಮತ್ತು {{convert|19|to|30|°C|0|abbr=on}}ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ. ಮಾಗಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮಪಾತ ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕಳೆದ 15-20ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಹಿಮಪಾತದ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣ 35 ಮತ್ತು 45 ಸೆಂ.ಮೀ (16"/18"); 30-50ಸೆಂ.ಮೀ ನಷ್ಟು ಒಂಟಿ ಹಿಮಪಾತ ಆಗಾಗ ಆಗುತ್ತಿದ್ದು 1985ರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಮಪಾತ 80-100 ಸೆಂ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ತೇವಾಂಶದ ಪ್ರಮಾಣ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೊಂಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸರಾಸರಿ 1000ಮಿ.ಮೀ (40&nbsp;ಇಂಚು).<ref name="NatGeo"/> ದಕ್ಷಿಣದ ನೆರೆಯಲ್ಲಿ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೂ, [[ನಗರ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಧ್ವೀಪ]] ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ನಗರಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ವಾಡಿಕೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವನ್ನು ಪೊ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಮ ಕವಿದ ನಗರವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. {{Milan weatherbox}} == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ದೃಶ್ಯಗಳು == === ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ === {{See also|List of buildings in Milan|Villas and palaces in Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Santa Maria delle Grazie Milano 07-08-2007.JPG|thumb|left|ಸಂತ ಮರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೆ ಗ್ರೇಝೀ]] [[ಚಿತ್ರ:Lombardia Milano9 tango7174.jpg|thumb|right|ಸ್ಯಾನ್ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಯಾನ ಪುರಾತನ ಬಿಸಿಲಿಕಾದ ರೋಮನೆಸ್ಕ್ ಬಂಗಲೆ]] ಪುರಾತನ ರೋಮನ್ ವಸಾಹತಿನ ಕೆಲವು ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಉಳಿದಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದವು. [[4ನೆಯ ಶತಮಾನ CE]]ದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಸ್‌]]ಗೆ ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕೇಂದ್ರದ ಮರುವಿನ್ಯಾಸ ( ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರಿಗಳು ಈಗ ಇಲ್ಲವಾಗಿದ್ದರೂ), ನಗರದ ಪ್ರವೇಶಧ್ವಾರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಬೇಸಿಲಿಕಾಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವವಿತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಗಿಯಾ]], [[ಬ್ರೊಲೊಸ್‌ನ ಸ್ಯಾನ್ ನಜಾರೊ]], [[ಸ್ಯಾನ್ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಯಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಯೂಸ್ಟೊರ್ಜಿಯೇ]]ಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾಣುತ್ತ ಇಂದಿಗೂ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕೌಶಲ್ಯದ ಚರ್ಚುಗಳಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದೆವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Leonardo da vinci, Institut de France, Manoscritto B, c. 95r.jpg|thumb|left|ಮಿಲನ್‌ನ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಅವಧಿಯ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಯೋಜನೆಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ.(ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಹಸ್ತಲಿಖಿತ B)]] ಇಟಲಿಯ [[ಗಾಥಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೇ ಎಂದರೆ ಅದು [[ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] ಇದು [[ರೋಮ್‌]]ನ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ]],<ref name="nytimes frommer's">{{cite web |title = Duomo |work = Frommer's |url = http://travel.nytimes.com/travel/guides/europe/italy/milan/25103/duomo/attraction-detail.html |accessdate = 2009-06-01 }}</ref> [[ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಸೆವೈಲ್]] ಮತ್ತು [[ಐವರಿ ಕೋಸ್ಟ್‌]]ನ ಹೊಸ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ನಂತರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್.<ref name="nytimes frommer's"/> 1386 ಮತ್ತು 1577ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಮೃತ ಶಿಲೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಚಿನ್ನದ ಮಡೋನಾ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮಿಲನ್‌ನ ಜನ ಇದನ್ನು ''ಮದುನಿನಾ'' ( ಪುಟ್ಟ ಮಡೋನಾ) ಎಂದುಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ನಗರದ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Lombardia Milano3 tango7174.jpg|thumb|right|ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್: ಮಡೊನ್ನಾ ಡೆಲ್ ಆಲ್ಬೆರೊ ಚಾಪಲ್, ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮರಿಯಾ ರಿಕ್ಕಿನೊ (1614).]] 14 ಮತ್ತು 15ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯೆ [[ಸಫೋರ್ಝಾ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಅಲಂಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಸಪೋರ್ಜೆಕೊ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಗೋಡೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ಶಿಕಾರಿವನ [[ಸೆಪ್ರಿಯೋ]]ಮತ್ತು [[ಕೊಮೊ ಸರೋವರ]]ಗಳಿಂದ ಬೇಟೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದ ನವೋದಯಕಾಲದ ಸೊಗಸಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳೆಂದರೆ [[ಫ್ಲಾರೆಂಟಿನ್]] ಮುಂದೆ ಎತ್ತರದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿತನಾದ [[ಫಿಲರೆಟ್]] ಮತ್ತು ಸೇನಾತಜ್ಞ [[ಬಾರ್ಥಲೋಮಿಯೊ ಗಡಿಯೊ]].<ref>[http://www.milanocastello.it/ing/lungaRicostruito.html ‘The Castle Reconstructed by the Sforza’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030830184307/http://www.milanocastello.it/ing/lungaRicostruito.html |date=2003-08-30 }}, ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಎಸ್ಫಾರ್ಜೆಸ್ಕೊ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್.</ref> ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸೊಪೊರ್ಜಾ ಮತ್ತು ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ [[ಕೊಸಿಮಾ ಡಿ ಮೆಡಿಸಿ]] ಇವರುಗಳ ನಡುವೆ ಉಂಟಾದ ರಾಜಕೀಯ ಬಾಂಧವ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಫಲಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಯಿತು, ಮಿಲನೀಸ್ ಕಟ್ಟಾಡಗಳ ಮೇಲೆ ನವೋದಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಾದರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ [[ಬ್ರುನೆಲೆಶ್ಚಿ]]ಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದವು. ಟುಸ್ಕಾನ್ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ತೋರುವ ಮೊದಲ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಂದರೆ [[ಮೆಡಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್]] (ಈಗ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವಾರ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ)ಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಪಲಾಝೊ, ಮಿಲನ್ ಬ್ರಾಂಚ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸ್ಯಾನ್ ಲೊರೆಂಝೊಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ [[ಪೋರ್ಟಿನಾರಿ ಚಾಪೆಲ್]]. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಫಿಲಾರೆಟ್, [[ಒಸ್ಪಡಲೆ ಮಗ್ಗಿಯೊರೆ]] ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಸಪೋರ್ಜಾ]]ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಫೋರ್ಜಿಂಡಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ [[ಮಾದರಿ ನಗರ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ''ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕುರಿತಂತೆ ಪ್ರಭಾವಿ ಗ್ರಂಥ'' ರಚನೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ, ಅವನು ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದ ಆಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ. 1482ರ ಆಜುಬಾಜಿನಿಂದ ನಗರ 1499ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರ ಕೈವಶವಾಗುವ ತನಕ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿಕ್ಕ [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾವಿಂಚಿ]]ಯನ್ನ್ನು ''ಟಿಬ್ಯೂರಿಯೊ'' ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ [[ದಾಟು ಗೋಪುರ]] ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.universalleonardo.org/lifeevent.php?event=275 ‘First Milanese period 1481/2 - 1499 (1487)’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620105957/http://universalleonardo.org/lifeevent.php?event=275 |date=2010-06-20 }}, ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ.</ref><ref>[http://www.universalleonardo.org/lifeevent.php?event=276 ‘First Milanese period 1481/2 - 1499 (1488)’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620105905/http://universalleonardo.org/lifeevent.php?event=276 |date=2010-06-20 }}, ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ.</ref> ಕೇಂದ್ರೀಯವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನು ಫಿಲರೆಟ್ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವಿನ್ಯಾಸ ಕಲೆಗಳು (ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿದೆ) ರೂಪುಗೊಂಡವು, ಇವು [[ಡೊನಾಟೊ ಬ್ರಮಾಂಟೆ]] ಮತ್ತು ಇತರರ ವಿನ್ಯಾಸಕಲೆಗಳಾ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಮಾಂಟೆ ಕೈಗೊಂಡ ಕೆಲಸಗಳೆಂದರೆ [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಪ್ರೆಸೊ ಸ್ಯಾನ್ ಸ್ಯಾಟಿರೊ]](ಒಂಭತ್ತನೆ ಶಮಾನದ ಪುಟ್ಟ ಚರ್ಚಿನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ), ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್ ಆಫ್ [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲೆ ಗ್ರಾಝಿ]] ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಗಿಯೊ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೂರು ಪ್ರಾರ್ಥನಾಲಯಗಳು, ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒದಗಿ ಬರುವ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಬೇಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸಾನ್ ಲೊರೆಂಜೋ.<ref name="murray">{{cite book | first= Peter|last= Murray| year=1986| title= The Architecture of the Italian Renaissance| chapter=Milan: Filarete, Leonardo Bramante| editor= | others= | pages=105–120 | publisher= Thames and Hudson| id= | url= | authorlink= }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Milano - Palazzo Litta in un'incisione del Settecento.jpg|thumb|left|ಹೊಸ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪಲಝೊ ಲಿಟ್ಟಾದ ಹದಿನೆಂಟನೆ ಶತಮಾನದ ಕೆತ್ತನೆ, 1761ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.]] [[ಚಿತ್ರ:XIX century print, Piazza della Scala, Milano.jpg|thumb|left|ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾದ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಚಿತ್ರಣ, 1770ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು.]] [[ಪ್ರತಿ-ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ]] ಕಾಲವೆಂದರೆ ಅದು [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ]]ದ ಅವಧಿ, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಸಮರ್ಥಶಾಲಿಗಳಿದ್ದರು: ಒಬ್ಬ [[ಸೇಂಟ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೊರೊಮಿಯೋ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರ ಸಂಬಂಧಿ [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಫೆಡರಿಕೊ ಬೊರೊಮಿಯೊ]]. ತಮ್ಮನ್ನು ಅವರು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನರ ಜನತೆಯ ನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳೆಂದು ಹೇರಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮಾರಿಯಾ ರಿಚ್ಚಿನೊ]] ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೀಪದ [[ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಬೈಬ್ಲಿಯೋಟಿಕಾ ಅಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಒಂದು ನಾಡಿ ಮಿಡಿತವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೆಲೆಗ್ರಿನೊ ಟಿಬಾಲ್ಡಿ, ಗಲಿಯಾಝೊ ಅಲೆಸ್ಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ರಿಚ್ಚಿನೊ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂವರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಅನೇಕ ಚಂದದ ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರೊಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Wittkower">{{cite book | first= Rudolf|last= Wittkower| year=1993| title= Pelican History of Art| chapter= Art and Architecture Italy, 1600-1750| editor= | others=1980 | pages= | publisher= Penguin Books| id= | url= | authorlink= }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:8859 - Milano - P.za Belgiojoso - Palazzo Belgiojoso - Foto Giovanni Dall'Orto - 14-Apr-2007.jpg|thumb|right|200px|ನಿಯೊಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಪಲಾಝೊ ಬೆಲ್ಗಿಯೊಜೊಸ್ಕೊ, ನೊಬೆಲ್ ಮಿಲನೀಸ್ ಬೆಲ್ಗಿಯೊಜೊಸ್ಕೊ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ 1772 ಮತ್ತು 1781ರ ನಡುವೆ ಕಟ್ಟಿದ್ದು.]] [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಮರಿಯಾ ತೆರೇಸ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪಾರುಪತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಳು ಅವಳು ಗಹನವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅವಳು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನಗರದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿವೆ, 3 ಆಗಸ್ಟ್ 1778ರಲ್ಲಿ ಉಧ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಾ ಇದು ಇಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಅಪೇರಾ ಹೌಸ್]] ಪೈಕಿ ಒಂದು. ಇದಕ್ಕೆ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುವ ಮ್ಯೂಸಿಯೊ [[ಟೀಟ್ರಾಲೆ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಲಾದ ಚರಿತ್ರೆ ಕುರಿತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ಕರಡುಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ದಾಖಲೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. ಲಾ ಸ್ಕಲಾದಲ್ಲಿ [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾದ ಬ್ರಾಲೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್]] ಆಫ್ ಕೂಡಾ ಇದೆ. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸಾರ್ವಭೌಮರು ಬ್ರೆರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ [[ಜೆಸುಯಿಟ್]] ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಒಳಗೊಂಡ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ, ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ವನ]]ಗಳಾಗಿ ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು, ಇಲ್ಲಿ [[ಕಲಾಗ್ಯಾಲರಿ]], [[ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದರ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Einblick Galerie Viktor Emanuel Mailand.jpg|thumb|right|200px|ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯಲ್-IIಯ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಡೋಮ್ಡ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್.]] 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆ ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದ [[ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್]] ಸಂವೇದನೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಅದರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಉಂಟುಮಾಡಿತು. 1800ರ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಗರದ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಾಪರ್ಟೆ]]ಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಾ ರಿಯಾಲೆ ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಸಲ ವಿಲ್ಲಾ ಡೆಲ್ ಬೆಲ್ಜಿಯೊಸೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವೆ (ಪಲಝೊ ಬಿಗಿಯೊಸೊ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ) ಕಟ್ಟಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಇದು ಗಿಮಾರ್ಡಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕಿ ಸಮೀಪದ ವಯಾ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟ್ರೊನಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು 1790ರಲ್ಲಿ [[ಲಿಯೊಪೊಲ್ಡೊ ಪೊಲಾಕ್]] ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ.<ref name="ReferenceA">http://www.aboutmilan.com/monuments-in-Milan.html</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಬೊನಾಪರ್ಟೆಯ ಕುಟುಂಬ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜೊಸೆಫಿನ್ ಬೊನಾಪರ್ಟೆ]] ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕೌಂಟ್ [[ಜೋಸೆಫ್ ರಾಡೆಟ್ಸ್‌ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಯೂಜಿನ್ ಡಿ ಬ್ಯೂಹಾರ್ನಿಸ್]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="ReferenceA"/> [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭೂವಿನ್ಯಾಸ ಶೈಲಿಯ ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ಇದನ್ನ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯ [[ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಇದನ್ನು ಆರ್ನೆಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಥಂಭಗಳು, ವಿಶಾಲ ಕೋಣೆಗಳು, ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಹರಳಿನ ಗೊಂಚಲು ದೀಪಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಇಲ್ಲಿ d'Arte Contemporanea (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ''ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪೊರರಿ ಆರ್ಟ್'' ) ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="ReferenceA"/> ದ ಪಲಝೊ ಬೆಲ್ಗಿಯೊಜೊಸೊ ಕೂಡ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ವೈಭವಯುತ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಿಲನೀಸ್ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ''ಆರ್ಕೊಡೆಲ್ಲಾ ಪೇಸ್'' ಅಥವಾ ಆರ್ಚ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್ ಕೆಲವು ಸಲ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್ '' (ಸೆಂಪಿಯೋನ್ ಆರ್ಚ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಕೊ ಸಿಂಪಿಯೋನ್‌ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಿಯಾಝಾ ಸೆಂಪಿಯೋನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಅನೇಕ ಸಲ ಇದನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಕ್ ಡಿ ಟ್ರಿಯೋಂಫ್‌ನ ಕಿರುರೂಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆರ್ಚ್‌ನ ಕಾಮಗಾರಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ I ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1806 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವನು [[ಲೂಯಿಗಿ ಕಾಗ್ನೊಲಾ]]. ಆರ್ಕ್ ಡಿ ಟ್ರಿಯೋಂಫ್‌ಗೆ ಆದಂತೆಯೇ 1826ರಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ಗೆ [[ವಾಟರ್ಲೂ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ಆದ ಸೋಲಿನಿಂದ ಈ ಸ್ಮಾರಕದ ಆರ್ಚ್‌ನ ಕಾಮಗಾರಿ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು, ಆದರೆ 1815ರ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತು [[ವಿಯೆನ್ನಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]]ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ ಫ್ರಾನ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್(ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಜೋಸೆಫ್) -I]] ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ. 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1838ರ ವೇಳೆಗೆ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಪೆವೆರಿಲ್ಲಿ]] ಈ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ.<ref name="ReferenceA"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ 1817ರಲ್ಲಿ [[ಪೈಯರೊ ಗಿಲಾರ್ಡೊನಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪಲಾಜೊ ಡೆಲ್ ಗವರ್ನೊ.<ref name="ReferenceA"/> [[ಚಿತ್ರ:Milano Guastalla Velasca.jpg|thumb|left|ಟೊರ್ರೆ ವೆಲಸ್ಕಾ, BBPRನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಮಿಲನ್‌ನ 1950ರ ಚಿಹ್ನೆ.]] 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣ ಕುರಿತಂತೆ ಇತರೆ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತಗೊಂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, [[ಎರಡನೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಸಂಕೇತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಚಾಲನೆಗೆ ಬಂದ ಮಹತ್ತರ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ]]ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. 1865 ಮತ್ತು 1877ರ ನಡುವೆ ಏಕೀಕೃತ ಇಟಲಿಯ ಮೊದಲ ದೊರೆ [[ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್‌ II]]ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ [[ಗಿಯುಸೆಪ್ ಮೆಂಗೋನಿ]], ಗ್ರೇಟ್ [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್- II]] ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ಇದು [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪಿಯಾಝಾ ಡೆಲ್ ಡೊಮೊ]]ವನ್ನು ಲಾ ಸ್ಕಲಾ ಮುಂದಿರುವ ಚೌಕಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಚಾವಣಿಯುಳ್ಳ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ. ಈ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವು ಆರ್ಚಿಂಗ್ [[ಗಾಜು]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸ್ಟ್ ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ ಚಾವಣಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರ್ಕೇಡ್‌ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿನ್ಯಾಸ, [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌]]ನ [[ಸೈಂಟ್-ಹ್ಯೂಬರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೈಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ ಬರ್ಗ್‌]]ನ [[ಪಸ್ಸಾಝ್]] ಆರ್ಕೇಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಮಾದರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ [[ಲಂಡನ್ನಿ]]ನ [[ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಆರ್ಕೇಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಮತ್ತೊಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮದರ್ಶಿತ್ವದ ಎಕ್ಲೆಟಿಕ್ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದರೆ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಮಶಾನ (ಪದದ ಅರ್ಥ: "''ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಮಶಾನ'' ಅಥವಾ ''ಸ್ಮಶಾನ'' ") ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸ್ಟಾಜಿಯೋನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಲೂಕಾ ಬೆಲ್‌ಟ್ರೀಮಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು 1863ರಿಂದ 1866ರ ತನಕ [[ನಿಯೊ-ರೋಮನೆಸ್ಕ್]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜಟಿಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಅನೇಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. [[ಆರ್ಟ್ ನೊವೆಯಾವು]], [[ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್]] ರೂಪದ ಶೈಲಿಯು [[ಸಿಟಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ (Stazione Centrale)]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಎರಡನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧೋತ್ತರದ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಅವಧಿ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅಗಾಧ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಬಲಿಷ್ಟ ಚಾಲನೆಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಚರಿತ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, [[ಗಿಯೊ ಪೋಂಟಿ]]ಯ [[ಪೈರೆಲ್ಲಿ ಟವರ್]] (1955-1959), [[ವೆಲಾಸ್ಕಾ ಟವರ್]] (1958), ಹೊಸ ಜನವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ರ್ಹೋ]] ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಹೊಸ [[ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಕೇಂದ್ರ]], ಈ ಹಿಂದಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಆಧುನಿಕ ಜನವಸತಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಿಟಿ ಲೈಫ್]] ನಂತಹ ವಹಿವಾಟು ಮತ್ತು ಜನವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಈ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪ ನವೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. {{clear}} === ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Parco Sempione -Milano.bmp.jpg|thumb|left|ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್, ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಾರ್ಕ್.]] [[ಚಿತ್ರ:9331 - Milano - Giardini Pubblici - Foto Giovanni Dall'Orto 22-Apr-2007 (ijs).jpg|thumb|175px|right|ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕಿ ಡಿ ಪೋರ್ಟಾ ವೆನೆಜಿಯಾ, 1780ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ಉಳಿದಿರುವ ಮಿಲನ್ನಿನ ಅತಿಹಳೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು.]] ತನ್ನ ಗಾತ್ರದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಹಸಿರು ಕವಚ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ<ref name="slideshare1">{{cite web|url=http://www.slideshare.net/mtmexperience/tourist-characteristics-and-the-perceived-image-of-milan |title=Tourist Characteristics and the Perceived Image of Milan |publisher=Slideshare.net |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ತೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಮ್ಮೆ ಈ ನಗರಕ್ಕಿದೆ. 1857 ಮತ್ತು 1862ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದವನು [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ಪೆ ಬಾಲ್ಜಾರೆಟ್ಟೊ]]. "ಗ್ರೀನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಜಿಲ್ಲೆ"ಯ ಪಿಯಾಜಾಲೆ ಒಬೆರ್ದಾನ್ (ಪೊರ್ಟಾ ವೆನೆಝಿಯಾ), [[ಕೊರ್ಸೊ ವೆನೆಜಿಯಾ]] ವಯಾ ಮಾನಿನ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref name="aboutmilan1">{{cite web|url=http://www.aboutmilan.com/gardens-and-parks-in-milan.html |title=Gardens and Parks in Milan |publisher=Aboutmilan.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವ್ನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಪಾರಂಪರಿಕ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತೋಟ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="aboutmilan1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಾನವನಗಳೆಂದರೆ ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್ ([[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಸಫಾರೆಸ್ಕೊ]] ಹತ್ತಿರ), ಪಾರ್ಕೊ ಫೊರ್ಲಾನಿ, ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕಿ, ಹಿಯಾರ್ಡಿನೊ ಡೆಲ್ಲಾ ವಿಲ್ಲಾ ಕಮ್ಯೂನಾಲ್, ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಡೆಲ್ಲಾ ಗ್ವಾಸ್ತಾಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕೊ ಲ್ಯಾಂಬ್ರೊ. ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದು ಪಿಯಾಝೊ ಸಿಂಪಿಯೋನ್ ಹತ್ತಿರ [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಸಫಾರ್ಜೆಸ್ಕೊ]] ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್ ನಡುವೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಎಮಿಲಿಯೊ ಅಲೆಮ್ಯಾಗ್ನಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇದರಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಅರೆನಾ, Civico Acquario di Milano (ಮಿಲನ್‌ನ ನಾಗರೀಕ ಮತ್ಸ್ಯಾಗಾರ), ಒಂದು ಗೋಪುರ, ಒಂದು ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ, ಕೆಲವು ಕೋಳಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಇವೆ.<ref name="aboutmilan1"/> ಪಾರ್ಕೊ ಫೊರ್ಲಾನಿ 235 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವನ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ,<ref name="aboutmilan1"/> ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೊಳ ಇದೆ. ಗಿಯಾರ್ದಿನಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು, ಈಗ ಉಳಿದಿರುವ ಈ ಉದ್ಯಾನವನ ಸ್ಥಾಪನೆ ಶುರುವಾದದ್ದು ನವೆಂಬರ್ 1783ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಗಿದಿದ್ದು 1790ರ ಆಜುಬಾಜಿನಲ್ಲಿ.<ref>{{cite web|url=http://www.storiadimilano.it/citta/Porta_Orientale/giardini.htm |title=Storia di Milano ::: Giardini pubblici |publisher=Storiadimilano.it |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಇದನ್ನು ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತೋಟದಂತೆ ಭೂವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊಳ, [[ಮೂಸಿಯೊ ಸಿವಿಕೊ ಡಿ ಸ್ಟೋರಿಯ ನ್ಯಾಚುರಲೆ ಡಿ ಮಿಲನ್]] ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಾ ರಿಯಾಲೆಗಳು ಇವೆ. ಗಿಯಾರ್ಡಿನಿ ಡೆಲ್ಲಾ ಗ್ವಾಸ್ಟಲಾ ಕೂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ತೋಟಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಿಂಗರಿಸಿದ ಮೀನಿನ ಕೊಳವಿದೆ.ಮಿಲನ್ ನಗರ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, [[ಒರ್ಟೊ ಬಟಾನಿಕೊ ಡಿಡಾಟ್ಟಿಕೊ ಸ್ಪೆರಿಮೆಂಟಾಲೆ ಡೆಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಾ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ]] ( ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟೊ ಡಿ ಸೈನ್ಸ್ ಬಾಟಾನಿಕೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಸಸ್ಯ ತೋಟ), [[ಒರ್ಟೊ ಬಾಟಾನಿಕೊ ಡಿ ಬ್ರೆರಾ]] ( 1774ರಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಣಿ ಮರಿಯಾ ತೆರೆಸಾ]]ಳ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ 1774 ಫುಲ್ಗೆಂಜಿಯೊ ವಿಟ್‌ಮನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಸ್ಯತೋಟ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಹಾಳಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಇದನ್ನು 1998ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು) ಮತ್ತು [[ಒರ್ಟೊ ಬಟಾನಿಕಾ ಡಿ ಕ್ಯಾಸ್ಕಿನಾ ರೋಸಾ]]. 23 ಜನವರಿ 2003ರಲ್ಲಿ [[ಗಾರ್ಡನ್ ಆಫ್ ದ ರೈಟಿಯಸ್‌]] ಅನ್ನು ಮೊಂಟೆ ಸ್ಟೆಲ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮಾನವತೆ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳು ಮತ್ತು ನರಮೇಧವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದವರ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಈ ತೋಟ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. [[ಯೆರೆವಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಸರಜೇವೊ]], [[ಸ್ವೇತ್ಲಾನ ಬ್ರಾಝ್]] ಮತ್ತು [[ಪೈಯಟ್ರೊ ಕುಕಿಯುಕಿಯನ್‌]]ನ ಧೀಮಂತರು ಈ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ರೈಟಿಯಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದು [[ಮೊಶೆ ಬೆಜ್‌ಸ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಂದ್ರೆಯ್ ಸಖಾರೊವ್]] ಇವರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿರುವ ಗಿಡಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಯೋಗವೊಂದು ವರ್ಷದ "ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿ"ಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಈ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಅವರ ಧೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಿಲಪ್ ಷಾ‌ನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಅದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಮಿಲಪ್‌ನ ಹೆಸರಿನ ಲಯಗಳು ಮಿಲನ್‌ನ ಪ್ರಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ತಾಳೆಯಾಗಿರುವುದು. == ಜನಸಾಂದ್ರತೆ == {{Main|Demographics of Italy}} {{Historical populations |type = |footnote = Source: [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]] 2001 |1861 |267618 |1871 |290514 |1881 |354041 |1901 |538478 |1911 |701401 |1921 |818148 |1931 |960660 |1936 |1115768 |1951 |1274154 |1961 |1582421 |1971 |1732000 |1981 |1604773 |1991 |1369231 |2001 |1256211 |2009 Est. |1301394 }} 2009 ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,301,394 ದೇಶವಾಸಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. 1971ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ [[ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿ]] ತಲುಪಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ನಿರ್ಕೈಗಾರಿಕಾಕೀಕರಣ]]ದ ದೆಸೆಯಿಂದ ಉಪನಗರಗಳು ಮೇಲೆದ್ದು ನಗರ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ಮೂರನೆಯ ಒಂದರಷ್ಟು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ [[ಪ್ರಾಂತ]]ಗಳಿಗೆ ಬಹುಪಾಲು ಹೊಂದಿಕೊಂದತಿರುವ ಮಿಲನ್ [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 4.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಇದು ಇಡೀ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲೇ ಐದನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 1950-60ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ತಲೆಯೆತ್ತತೊಡಗಿದ ಉಪನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಜನವಸತಿಗಳು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, ಜನಸಂಚಾರದ ದಟ್ಟಣೆ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ನಗರದ ಗಡಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಂದಾಚಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು 7.4 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಮೆಟ್ರೋ ಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿದೆ.<ref>[http://www.oecdbookshop.org/oecd/get-it.asp?REF=0406051E.PDF&amp;TYPE=browse OECD Territorial Review - Milan, Italy]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20081205140422/http://urbact.eu/fileadmin/subsites/Metrogov/pdf/Milan_s2.pdf Competitiveness of Milan and its metropolitan area]</ref> ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ದಟ್ಟಾಣೆಯಿರುವ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ''[[ನೀಲಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿ]]'' ನ ಭಾಗವೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gert">{{cite web | author=Gert-Jan Hospers| year=2002| title=Beyond the Blue Banana? Structural Change in Europe's Geo-Economy | format=PDF | work=42nd EUROPEAN CONGRESS of the Regional Science Association Young Scientist Session - Submission for EPAINOS Award August 27–31, 2002 - Dortmund, Germany | url=http://www.ersa.org/ersaconfs/ersa02/cd-rom/papers/210.pdf | accessdate=2006-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929001624/http://www.ersa.org/ersaconfs/ersa02/cd-rom/papers/210.pdf|archivedate=2007-09-29}}</ref> === ವಲಸೆ === ಎರಡನೆ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ವಲಸೆಗಾರರ ಎರಡು ಅಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು, ಒಂದು [[ಇಟಲಿ]]ಯಿಂದ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ, ಎರಡನೆಯದು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆ. ಈ ಎರಡು ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆಗಳು ಎರಡು ಭಿನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಹಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲೆತವು. ಮೊದಲನೆಯ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆ 1950-60ರ ಉನ್ನತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಾನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಅಗಾಧ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಪವಾಡದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿದಾರರು. ಎರಡನೆಯ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆ ಸೇವಾಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರೀಕರಣೋತ್ತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಭಾಗೀದಾರರು. ಮೊದಲನೆಯದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶ, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ]]ದ ನಗರಗಳು, [[ಪೂರ್ವ]]ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ ಇತರೆ ಪ್ರಾಂತಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಎರಡನೆಯದು [[ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ]], [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿ]]ನ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಇಟಾಲಿಯನೇತರ ವಲಸೆಗಾರರ ಅಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. 1990ರ ಆಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಿ ವಲಸೆಗಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿತ್ತು, ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸೇವಾಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ( ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಮಾಣಿಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಕೆಲಸಗಾರರು ಮತ್ತು ಮನೆಗೆಲಸಗಾರರು) ಅಥವಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="unpop">{{cite paper | url=http://www.feem.it/NR/Feem/resources/EURODIVPapers/ED2006-025.pdf | title=WMapping Diversity in Milan. Historical Approaches to Urban Immigration | format=PDF | publisher=Department of Italian, University College London | author=John Foot | date=2006 | accessdate=2009-10-12 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ [[ISTAT]] ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿರುವಂತೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ 181,393 ವಲಸೆಗಾರರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13.9% ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Official ISTAT estimates"/> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{Main|Economy of Milan}} ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜಗತ್ತಿನ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, 2004ರಲ್ಲಿ ಅದರ GDP € 241.2 ಬಿಲಿಯನ್ (US$ 312.3 ಬಿಲಿಯನ್) ಇತ್ತು.<ref>[[GRPಯಿಂದ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]</ref> ಮಿಲನ್ ಏನಾದರೂ ಒಂದು ದೇಶವಾಗಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅದು ಜಗತ್ತಿನ 28ನೆಯ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಿಲನ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಇಡೀ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದು<ref>[[GDPಯಿಂದ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ (ನಾಮಿನಲ್)]]</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್]] ([[ಬೊರ್ಸಾ ಇಟಾಲಿಯಾನ]] ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ [[ಹಿಂಟರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಇಟಲಿಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರ. [[ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟಿ]]ನ "ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌"ದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಗರಗಳು ಎಂಬ ಆರ್ಥಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ ಜೆ ಟೈಲರ್ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಇ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಹತ್ತು [["ಆಲ್ಫಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಿಟೀಸ್‌"]]ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇತರೆ ನಗರಗಳೆಂದರೆ ([https://web.archive.org/web/20050223113811/http://www.brookings.edu/metro/pubs/20050222_worldcities.htm Key Findings], {{PDFlink|[http://www.brookings.edu/dybdocroot/metro/pubs/20050222_worldcities.pdf Full Report]|940&nbsp;KB}}), [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], [[ಸೌಲ್|ಸಿಯೋಲ್]], [[ಮಾಸ್ಕೋ|ಮಾಸ್ಕೊ]], [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]], [[ಟೊರೊಂಟೊ]], [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಬುಯೆನೊಸ್ ಏರೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್]]. [[12ನೆಯ ಶತಮಾನ]]ದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಶಲಕಲೆ ಏಳಿಗೆ ಕಂಡಿತ್ತು, [[ಗುರಾಣಿ]] ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನೀರಾವರಿ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಲೊಂಬಾರ್ಡಿನ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯನ್ನು ಫಲವತ್ತು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಉಣ್ಣೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮುಂದೆ [[ರೇಷ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆ]]ಗೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು.[[ವೆನಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್]] ನಗರಗಳಂತೆ [[ಐಷಾರಾಮಿ ವಸ್ತು]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತೆಂದರೆ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು "''ಮಿಲನರ್'' " ಅಥವಾ "''ಮಿಲ್ಲನರ್'' " ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶಬ್ಧದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅಂದರೆ ಸೊಗಸಾದ ಆಭರಣಗಳು, ಬಟ್ಟೇ, ಹ್ಯಾಟುಗಳು ಮತ್ತು ಐಷಾರಾಮಿ ದಿರಿಸುಗಳು. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಶಬ್ಧ [[ಮಿಲಿನರಿ]] ಅಂದರೆ ಹ್ಯಾಟುಗಳ ತಯಾರಕ ಅಥವಾ ಮಾರಾಟಗಾರ ಎಂಬ ಅವತರಣಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.[[ಉತ್ತರ ಯೂರೋಪಿ]]ನಲ್ಲಿ ಆದ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮಿಲನ್ನಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಸರಕುಗಳು ಸಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ತೊರೆಗಳ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜಲಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಿತು.19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಏಷಿಯಾದಿಂದ ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ಫೈಲೊಕ್ಸೆರಾ ಕೀಟದಿಂದ ಹರುಕಾದ ರೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ವೈನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಗ್ಗದ ಬೆಲೆಗೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು ಮುಂದೆ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಜವಳಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ನಂತರ ಲೋಹ, ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇಂದು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜವಳಿ, ಗಾರ್ಮೆಂಟ್ಸ್, ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ([[ಆಲ್ಫಾ ರೋಮಿಯೋ]]) ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಭಾರಿ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ [[ಫೈಯೆರಾಮಿಲಾನೊ]]ನಲ್ಲಿ ''ಫೈಯರಾ ಮಿಲಾನೊ ಸಿಟಿ'' ಎಂಬ ಸುಮಾರು [[ಭೂ ಪ್ರದೇಶ]]ವಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸೈಕಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಗುರುತರವಾದ ಕಟ್ಟಾಡಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೆಡಾವಿ, ಅದರ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಸಿಟಿಲೈಫ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ]] ಕಲ್ಪಿಸಲು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದ ಉಪನಗರ [[ರ್ಹೊ]] ನಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಸಂತೆ ಮೈದಾನ ಫೈಯರಾಮಿಲಾನೊವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. === ಮಿಲನ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಭವಿಷ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Expo2015Milan.jpg|thumb|right|200px|ಎಕ್ಪೋ 2015 ಲೋಗೊ]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ಈಗ ಮರು-ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬಳಾಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಹಳೆಯ ಫೈಯೆರಾ ನಿವೇಶನದ ಸಿಟಿಲೈಫ್ ಯೋಜನೆ ಹೊಸ ಸಂತ ಗಿಯೂಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾರಿಬಾಲ್ಡಿ-ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ವಲಯದ ಪೋರ್ಟಾ ನೋವಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಈ ಮರು ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ನಗರ ಮರುವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ [[ರೆಂಝೊ ಪಿಯಾನೊ]],[[ನೊರ್ಮನ್ ಫೋಸ್ಟರ್]], [[ಜಹಾ ಹದೀದ್]], [[ಮ್ಯಾಸ್ಸಿಮಿಲಿಯಾನೊ ಫುಕ್ಸಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡೇನಿಯಲ್ ಲಿಬೆಸ್ಕಿಂಡ್]] ಇವರುಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎದ್ದು ಕಾಣುವ [[ಡೊಮೊ]] ಮತು [[ಪೈರೆಲ್ಲಿ ಗೋಪುರ]]ಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿಸುವ ಈ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲು ಮಾಡಲಿವೆ.ಆಧುನೀಕರಣದ ಈ ಭರಾಟೆಯಿಂದ ನವೀಕರಣಾಗೊಂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ [[Expo 2015]] ಕ್ಕೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲಿದೆ. === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ === 2008ರ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸಿಟಿ ಪವರ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ವಿಶ್ವದ 27ನೆಯ ಬಲಿಷ್ಠ ನಗರವೆಂದು, 2009ರಲ್ಲಿ 203.5 ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ 28ನೆಯ ಬಲಿಷ್ಠ ನಗರವೆಂಬ ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ, ಈ ದರ್ಜೆ [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ]]ಗಳ ನಂತರದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಮುಂದಿರುವ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ನಗರಗಳು [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]], [[ಫುಕುವೋಕ]] [[ತಾಯ್‍ಪೇಯ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಸ್ಕೋ|ಮಾಸ್ಕೊ]].<ref name="mori-m-foundation.or.jp"/> ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಾ ಪ್ರಕಾರ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ 29ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ 30ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 18ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಬದುಕಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ 18ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧೀ ವಿಷಯಗಳಾಲ್ಲಿ 27ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮೀಪ್ಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 15ನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="mori-m-foundation.or.jp"/> ಜೀವನಾಧಾರದ ಅಂಕಿ ಆಂಶಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ದೇಶಗ ಪೈಕಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 12ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ 13ನೆಯ ಸ್ಥಾನ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ 8ನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಬಾಳ್ವಿಕೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 11ನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="mori-m-foundation.or.jp"/> === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === {{Main|Tourism in Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Atrium of the Basilica of Sant'Ambrogio.jpg|thumb|left|ಸಂತ ಅಂಬೋಜಿಯೊನ ದ ಬೆಸಿಲಿಕಾ.]] 2007ರಲ್ಲಿ 1902 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ 1914 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ 42 ಮತ್ತು 52ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="euromonitor1"/> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮೂಲವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪೈಕಿ 56% ರಷ್ಟು ಯೂರೋಪಿನಿಂದ ಬಂದರೆ 44% ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು 56% ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref name="slideshare1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಪೈಕಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]] (16%), [[ಜರ್ಮನಿ]] (9%) ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] (6%)ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="slideshare1"/> ಇದೇ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ [[ಚೀನೀಯರು]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನಿ]] ಪ್ರವಾಸಿಗರು [[ವಿಶ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು ರಂಜನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.<ref name="slideshare1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ[[ಡುಯೊಮೊ]] ಮತ್ತು [[ಪಿಯಾಝಾ]], [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]], [[ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೋ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]], [[ಗ್ಯಾಲೆರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೊರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ II]], [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಸ್ಫೋರ್ಝೆಸ್ಕೊ]], [[ಪಿನಾಟೆಕಾ ಬ್ರೆರಾ]] ಮತ್ತು [[ವಯಾ ಮಾಂಟೆನಪೊಲಿಯೊನೆ]] ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು. ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರು [[ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]], [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಜಪಾರೆಸ್ಕೊ]] ಮತ್ತು [[ಟೀಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ಗಳಿಗೆ ಬೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾದ [[ಬೇಸಿಲಿಕಾ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಬ್ರೋಗಿಯೋ]], [[ನಾವಿಗ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೆರಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಗೆ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇವು ಅಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಲ್ಲ.<ref name="slideshare1"/> ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಟ್ರಾ ಲಗ್ಸೂರಿಯಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಹೋಟೆಲುಗಳಿವೆ, [[ಟೌನ್ ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಲೆರಿಯಾ]] ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಥಮ [[ಸಪ್ತತಾರಾ]] ಹೋಟೆಲು, [[ಸೊಸಿಯೆಟೆ ಜನರಾಲೆ ಡಿ ಸರ್ವೈವಲೆನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಸೂಚಿಸಿರುವಂತೆ [[ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಹೋಟೆಲ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.theage.com.au/travel/heaven-at-the-worlds-first-sevenstar-hotel-20090103-79de.html |title=Heaven at Milan's Town House Galleria hotel |publisher=[[The Age]] |date=7 January 2009 |accessdate=21 January 2009 |archive-date=18 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090118144723/http://www.theage.com.au/travel/heaven-at-the-worlds-first-sevenstar-hotel-20090103-79de.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 343 ರಾತ್ರಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ, ವಿದೇಶಿಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲಾವಧಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು 77%ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ 2-5 ರಾತ್ರಿಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ.<ref name="slideshare1"/> 75%ನಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಹೋಟೆಲುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಗುತ್ತಾರೆ, 4-ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಟೆಲುಗಳು (47%) ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, 5-ಸ್ಟಾರ್ಸ್, ಅಥವಾ 3-ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯ ಹೋಟೆಲುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 11% ಮತ್ತು 15% ರಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Milan|List of Milanese people}} === ಮೂರ್ತ ಕಲೆ === {{See also|List of Milanese painters}} [[ಚಿತ್ರ:Raffaello - Spozalizio - Web Gallery of Art.jpg|thumb|right|ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಡಿ ಬ್ರೆರಾ, ರಾಫೆಲ್‌ನಿಂದ ದ ಮ್ಯಾರಿಯೇಜ್ ಆಫ್ ವರ್ಜಿನ್]] [[ಚಿತ್ರ:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|thumb|left|200px|ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊನ ದ ಲಾಸ್ಟ್ ಸಪ್ಪರ್.]] ಶತಮಾನಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಮಹತ್ವದ ಕಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಕಲಾಶಾಲೆಗಳು, ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ([[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ದಂತಹವು) ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಕಲೆ [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, [[ವಿಸ್ಕೊಂಟಿ]] ಕುಟುಂಬ ಮಹಾನ್ ಕಲಾ ಪೋಷಕರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಗರ [[ಗಾಥಿಕ್ ಕಲೆ]] ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ([[ಮಿಲನ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] ಗಾಥಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೊಗಸಾದ ಕಲಾಕೃತಿ).<ref name="aboutmilan.com">{{cite web|url=http://www.aboutmilan.com/art-and-culture-of-milan.html |title=Art and Culture of Milan: from the past to the contemporary |publisher=Aboutmilan.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಅವಧಿಯೆಂದರೆ 14 ಮತ್ತು [[15ನೆಯ ಶತಮಾನ]]ದ ನಡುವಿನ [[ಜಫೋರ್ಜಾ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿ. [[ಜಫೋರ್ಜಾ ಕ್ಯಾಸಲ್]] ನವೋದಯದ ಸೊಗಸಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗಳವಾದರೆ ಫಿಲರೆಟ್ [[ಒಸ್ಪೆಡಾಲ್ ಮ್ಯಾಗಿಯೋರ್]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು,<ref name="Castello Sforzesco">{{Cite web |url=http://www.milanocastello.it/intro.html |title=Castello Sforzesco |access-date=2010-04-08 |archive-date=2003-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030207215706/http://www.milanocastello.it/intro.html |url-status=dead }}</ref> [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾ ಡಾವಿಂಚಿ]]ಯಂತಹ ಅನನ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಫ್ರೆಸ್ಕೊ ಆಫ್ ದ [[ಲಾಸ್ಟ್ ಸಪ್ಪರ್]] ಮತ್ತು [[ಕೋಡೆಕ್ಸ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕಸ್‌]]ನಂತಹ ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗದಂತಹ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದರು. ಮಿಲನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಬ್ರಮಾಂಟೆ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ, [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಲ್ ಗ್ರೇಜಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋರೈಸುವ ಚೆಲುವಿನ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್ ಅನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಬ್ರಮಾಂಟಿ, ಇದೇ ರೀತಿ [[ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್ಸೊ ಸ್ಯಾನ್ ಸಟೈರೊ]] ಚರ್ಚನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು ಕೂಡ ಆತನೆ ಆಗಿದ್ದುದು ವಿಶೇಷ. 17 ಮತ್ತು 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾರಖ್]] ಕಲಾ ಸಂವೇದನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಆ ಅವಧಿಯ [[ಕ್ಯಾರವಾಗಿಯೋ]] ನಂತಹ ಅನೇಕ ಮಹತ್ವದ ಕಲಾವಿದರು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣ ಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿತು. ಕ್ಯಾರವಾಗಿಯೋನ ಮಹತ್ವದ ಬ್ಯಾರಖ್ ಕಲಾಕೃತಿ "''[[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಆಫ್ ಫ್ರೂಟ್]]'' " ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಬೈಬ್ಲಿಯೋಟಿಕ್ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವನ ''[[ಸಪ್ಪರ್ ಅಟ್ ಎಮ್ಮಾಸ್]]'' ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು [[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="aboutmilan.com"/> ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]ನ್ನರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಿಲನೀಸ್ [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪರಂಪರೆ]] ಅವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಬಹುಶಃ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ [[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಹಯೇಜ್‌]]ನ "''[[ದ ಕಿಸ್ಸ್]]'' ".<ref name="aboutmilan.com"/> ಮುಂದೆ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಇಟಲಿ [[ಫ್ಯೂಚರಿಸಂ]]ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. 1909ರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯೂಚರಿಸಂ‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಮಾರಿನೆಟ್ಟಿ]] ತನ್ನ "''[[ಫ್ಯೂಚರಿಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ]]'' "(ಇಟಾಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ, ''Manifesto Futuristico'' ದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವಂತೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ "''grande...tradizionale e futurista'' " (ಇದರರ್ಥ ''ಪಾರಂಪರಿಕ ಭವ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾವಿಷ್ಯಿಕ'' ). [[ಉಂಬರ್ತೊ ಬೊಸಿಯೊನಿ]] ಕೂಡಾ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಫ್ಯೂಚರಿಸ್ಟಿಕ್ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದ.<ref name="aboutmilan.com"/> ಇಂದು, ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="aboutmilan.com"/> === ವಿನ್ಯಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:SofaDueFoglie.png|thumb|left|ಜಿಯೊ ಪೊಂಟಿಯಿಂದ ಡ್ಯುಯೆ ಫೋಗ್ಲಿ ಸೋಫಾ.]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ [[ವಿನ್ಯಾಸ]] ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಗರವೆಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="wiley.com">{{cite web |url=http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470026839.html |title=Design City Milan |publisher=Wiley |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2010-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101206052654/http://www.wiley.com/WileyCDA/WileyTitle/productCd-0470026839.html |url-status=dead }}</ref> ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ನಗರ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪುರಾತನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಪೀಟೋಪರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಸಂತೆ [[ಫೈಯರೋ ಮಿಲಾನೊ]]ವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು ಮಿಲನ್ ನಗರ.<ref name="wiley.com"/> ''"ಫುವೊರಿ ಸಲೋನ್"'' ಮತ್ತು "''ಸಲೋನ್ ಡೆಲ್ ಮೊಬೈಲ್'' " ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಾರಂಭ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಆತಿಥ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಿದೆ. 1950 ಮತ್ತು 60ರಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ, ಯೋರೋಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಭಾಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರ, [[ಟ್ಯೂರಿನ್]] ನಗರದೊಂದಿಗೆ [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಯುದ್ಧೋತ್ತರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. [[ಪೈರೆಲಿ ಟವರ್]] ಮತ್ತು [[ಟೊರ್ರೆ ವೆಲಾಸ್ಕಾ]]ದಂತಹ ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಾಡಗಳನ್ನ ಕಟ್ಟಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವುದಾದರೆ, [[ಬ್ರೂನೊ ಮುನಾರಿ]], [[ಲೂಸಿಯೊ ಫೊಂಟಾನ]], [[ಎನ್ರಿಕೊ ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ಪೈಯೆರೊ ಮನ್‌ಜೋನಿ]] ಮುಂತಾದವರು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.frieze.com/issue/article/milan_turin |title=Frieze Magazine &#124; Archive &#124; Milan and Turin |publisher=Frieze.com |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2010-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100110123141/http://www.frieze.com/issue/article/milan_turin |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಹಿತ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Francesco Hayez - Ritratto di Alessandro Manzoni.jpg|thumb|right|150px|ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ಮಂಜೋನಿ.]] 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ, ಮತ್ತು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ನವೋದಯ]]ಕ್ಕೆ ಫಲವತ್ತಾದ ನೆಲೆಗಟ್ಟು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಇಲ್ಲೇ. ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''[[ಡೆಯ್ ಡೆಲಿಟ್ಟಿ ಇ ಡೆಲ್ ಪೆನೆ]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಮೂಲಕ [[ಬೆಕಾರಿಯಾದ ಸೀಜೆರ್, ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್]]ಮತ್ತು ''Il ಕೆಫೆ'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಮೂಲಕ ಕೌಂಟ್ [[ಪೈಯಾತ್ರೊ ವೆರ್ರಿ]] ಹೊಸ [[ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗೀಯ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು, ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೂ ಈ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳು ಸಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಳುವಳಿಯ]] ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯರು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಹತ್ವದ ಲೇಖಕರು [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಾವ್ಯ]]ದ ಎದುರಿಗೆ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಪರಂಪರೆಯ ಬಲಾಢ್ಯತೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ ಪಾರಿನಿ]] ಮತ್ತು [[ಯೂಗೊ ಫೊಸ್ಕೊಲೊ]] ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಯುವಕವಿಗಳು ಈ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕುಸುರಿ ಕೃತಿಗಳೆಂದು ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ದಿಗ್ಗಜರೆಂದು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ತೋರಿದರು. ಫೊಸ್ಕೊಲೊನ ಕವನ ''[[ದೆಯ್ ಸೆಪೊಲ್ಕ್ರಿ]]'', ನಗರವಾಸಿಗಳ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡ ನೆಪೊಲಿಯನಿಕ್ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದದ್ದು.19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೂರನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕ [[ಅಲೆಜಾಂಡ್ರೊ ಮನ್‌ಜೋನಿ]] ಬರೆದ ''[[I ಪ್ರಾಮೆಸಿ ಸ್ಪೋಸಿ]]'' ಕಾದಂಬರಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಂನ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ''[[Il ಕನ್ಸಿಲಿಯೇಟರ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ, ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕವನ, ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದ [[ಸಿಲ್ವಿಯಾ ಪೆಲಿಕೊ]],[[ಗಿಯೊವಾನಿ ಬರ್ಕೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಲುಡ್ವಿಕೊ ಡಿ ಬ್ರೆಮೆ]]ಯವರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.1861ರಲ್ಲಿ [[ಇಟಲಿಯ ಏಕೀಕರಣ]]ದ ನಂತರ ಮಿಲನ್ ನಗರ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು; ಆದರೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಯೂರೋಪಿನ ಇತರೆ ದೇಶಗಳ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಗಳಾದ: [[ರಿಯಾಲಿಸಂ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯಾಚುರಲಿಸಂ]]ಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದು ''[[ವೆರಿಸ್ಮೊ]]'' ಎಂಬ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಚಳುವಳಿಗೆ ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟಿತು. ''ವೆರಿಸ್ತಾ'' ಸಂವೇದನೆಯ ಮಹಾನ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಗಿಯೊವಾನಿ ವೆರ್ಗಾ]] ಸಿಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಆದರೆ ಆತ ತನ್ನ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ. === ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳು === {{See also|Music of Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Teatro alla Scala interior Milan.jpg|thumb|left|175px|ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಲಾ ಸ್ಕಲಾ ಅಪೆರಾಹೌಸ್‌ನ ಒಳಾಂಗಣ.]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಅಪೇರಾ]] ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ತುಂಬಾ ಮಹತ್ತರವೆನಿಸಿಕೊಂಡ [[ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]] ಅಪೇರಾ ಹೌಸ್ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ, ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅದು ಅನೇಕ ಅಪೇರಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ಕೊಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Willey |first=David |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4430214.stm |title=Europe &#124; La Scala faces uncertain future |publisher=BBC News |date=2005-11-12 |accessdate=2010-01-03}}</ref> 1842ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಯೂಸೆಪ್ ವರ್ದಿ]]ಯ ''[[ನಬೂಕೊ]]'', [[ಅಮಿಲ್ ಕಾರೆ ಪೊಂಚಿಯೆಲಿ]]ಯ ''[[ಲಾ ಗಿಯಾಕೊಂಡ]]'', 1904ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಪುಕ್ಕಿನಿ]]ಯ ''[[ಮೇಡಮಾ ಬಟರ್ಫ್ಲೈ]]'', 1926ರಲ್ಲಿ [[ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಪುಕ್ಕಿನಿ]]ಯ ''[[ತುರಂದೊತ್]]'' ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ಯಾಬಿಯಾ ವಾಚ್ಚಿ]]ಯ ''[[ತೆನೆಕೆ]]'' ಹೆಸರಿಸ ಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಅಪೇರಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು. [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ಡೆಗ್ಲಿ ಆರ್ಕಿಮ್‌ಬೋಲ್ಡಿ]], [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ದಲ್ ವರ್ಮೆ]], [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ಲಿರಿಕೊ (ಮಿಲನ್)]] ಮತ್ತು [[ಟಿಯೆಟ್ರೊ ರೀಗಿಯೊ ಡ್ಯೂಕಲ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ರಂಗಭೂಮಿಗಳು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ [[ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ]]ಗಳಿದ್ದು ಚರಿತ್ರೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಂಗೀತ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, [[ಗಿಯೊಸೆಪ್ ಕೈಮೊ]], [[ಸೈಮನ್ ಬಾಯ್ಲಿಯು]], [[ಹೊಸ್ತೆ ಡಾ ರೆಗಿಯಾ]], [[ವರ್ದಿ]], [[ಗಿಯೂಲಿಯೊ ಗಾಟಿ ಕಸಾಜಾ]], [[ಪಾಲೊ ಚೆರಿಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಲಿಸ್ ಎದುನ್‌]]ರಂತಹ ಅನೇಕ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು ಮಿಲನ್ ನಗರದವರು ಅಥವಾ ಮಿಲನ್ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಡೈನಾಮಿಸ್ ಎನ್ಸೆಂಬಲ್]], [[ಸ್ಟಾರ್ಮಿ ಸಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಮರಾಟ ಮೀಡಿಯೊಲಾನೆನ್ಸ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಆಧುನಿಕ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು. === ಫ್ಯಾಷನ್ === [[ಚಿತ್ರ:9036 - Milano, C.so Venezia - Giuseppe Sommaruga, Pal. Castiglioni (1904) - Foto Giovanni Dall'Orto 22-Apr-2007.jpg|thumb|right|ಕಾರ್ಸೊ ವೆನೆಝಿಯಾ, "ಮಿಲನ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲ್ಯಾಟೆರಲ್" ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.]] {{Main|Fashion in Milan|Milan Fashion Week}}[[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]], [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]], [[ರೋಮ್]] ಮತ್ತು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]]ನ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಜಗತ್ತಿನ [[ಫ್ಯಾಷನ್ ರಾಜಧಾನಿ]] ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="languagemonitor.com">{{cite web|url=http://www.languagemonitor.com/popular-culture/fashion |title=The Global Language Monitor » Fashion |publisher=Languagemonitor.com |date=2009-07-20 |accessdate=2010-01-03}}</ref> ಪ್ರಮುಖ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಷನ್]] ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಾದ [[ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನೊ]], [[ಗುಕ್ಕಿ]], [[ವರ್ಸಾಕ್]], [[ಪ್ರದಾ]], [[ಅರ್ಮಾನಿ]] ಮಾತು [[ಡೊಲ್ಕಿ ಮತ್ತು ಗಬ್ಬಾನ]] ಈಗ ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿರುವ [[ಅಬೆರ್‌ಕ್ರೊಂಬೀ &amp; ಫಿಚ್]] ಫ್ಲ್ಯಾಗ್‌ಷಿಪ್‌ನಂತಹ ಅನೇಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫ್ಯಾಷನ್ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮಿಲನ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇತರೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಲಂಡನ್, ಟೋಕಿಯೊ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಹಾನಗರಗಳಂತೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಕೂಡ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು [[ಫ್ಯಾಷನ್ ವೀಕ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಲಿದೆ. ಮಿಲನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಪ್‌ಸ್ಕೇಲ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಜಿಲ್ಲೆ "''[[quadrilatero della moda]]'' " (ಇದರರ್ಥ, "ಫ್ಯಾಷನ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲ್ಯಾಟೆರಲ್")ದಲ್ಲಿ [[ವಯಾ ಮೊಂಟೆನಾಪೊಲಿಯೋನ್]], [[ವಯಾಡೆಲ್ಲಾ ಸ್ಪೈಗಾ]], [[ವಯಾ ಸಂತ ಆಂಡ್ರಿಯಾ]], [[ವಯಾ ಮನ್‌ಜೋನಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೊರ್ಸೊ ವೆನೆಜಿಯಾ]]ದಂತಹ ನಗರದ ಮಹತ್ತರ ಶಾಪಿಂಗ್ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯ ಇಮ್ಯಾನುಯಲೆ II]], [[ಪಯಾಝಾ ಡೆಲ್ ಡುಯೊಮೊ]], [[ವಯಾ ದಂತೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಸೊ ಬುಯೆನ್ಸ್ ಏರೆಸ್]] ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಪಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಚೌಕಗಳು. ಮಿಲನ್ ನಗರ ಫ್ಯಾಷನ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾದ ಪ್ರದಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಮಾರಿಯೊ ಪ್ರದಾ]] ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. === ಮಾಧ್ಯಮ === ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು TV ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಶನ್‌ಗಳಂತವುಗಳ ಸೇವೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಿಲನ್ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. <div></div> ==== ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ==== {{col-begin}} {{col-3}} * ''[[ಕೊರ್ರಿಯೆರೆ ಡೆಲ್ಲಾ ಸೆರಾ]]'' * ''[[Il ಫೋಗ್ಲಿಯೊ]]'' * ''[[Il ಗಿಯೊರ್ನಾಲೆ]]'' * ''[[Il ಗಿಯೊರ್ನೊ]]'' * ''[[Il ಸೋಲ್ 24 ಒರೆ]]'' * ''[[Il ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ]]'' {{col-break}} * ''[[ಲಾ ಗಝೆಟ್ಟಾ ಡೆಲ್ಲೊ ಸ್ಪೋರ್ಟ್]]'' * ''[[ಲಾ ಪದನಿಯಾ]]'' * ''[[ಲಿಬೆರೊ]]'' * ''[[MF ಮಿಲನೊ ಫೈನಾಂಜಾ]]'' {{col-end}} ==== ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳು ==== * ''[[ಲಾ ಸೆಟ್ಟಿಮನ ಎನಿಗ್ಮಿಸ್ಟಿಕಾ]]'' * ''[[ಅಬಿತಾರೆ]]'' (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಕ್ಯಾಸಬೆಲ್ಲಾ]]'' (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಡೋಮಸ್]]'' (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಪನೋರಮಾ]]'' (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ) * ''[[ಜೆಂಟೆ]]'' (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ) ==== ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳು ==== {{col-begin}} {{col-3}} * ''[[R101]]'' * ''[[RTL 102.5]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ 105 ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]]'' * ''[[ವರ್ಜಿನ್ ರೇಡಿಯೊ ಇಟಾಲಿಯಾ]]'' {{col-break}} * ''[[ರೇಡಿಯೊ ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೊ]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ 24]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ ಡೀಜೆ]]'' * ''[[ರೇಡಿಯೊ ಕ್ಲಾಸಿಕಾ]]'' {{col-end}} === ರಜಾದಿನಗಳು === * ಮಾರ್ಚ್ 18-ಮಾರ್ಚ್ 22: [[ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ದಿನಗಳು]]1848ರ ಕ್ರಾಂತಿ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ. * ಏಪ್ರಿಲ್ 25: ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮಿಲನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡದ್ದು. * ಡಿಸೆಂಬರ್ 7: ಸೇಂಟ್ ಅಂಬ್ರೋಸ್‌ನ ಫೀಸ್ಟ್ (''ಫೆಸ್ಟಾ ಡಿ ಸಂತ್ ಅಂಬ್ರೊಗಿಯೊ'' ). * ಡಿಸೆಂಬರ್ 12: ಪಿಯಾಝಾ ಫೊಂಟಾನ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ. === ಭಾಷೆ === {{Main|Milanese}} [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಭಾಷೆ ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್‌ಸಬ್ರಿಕ್ ಎನ್ನಲಾಗುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲರು. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಕರು ಪಾರಂಪರಿಕ [[ಮಿಲನೀಸ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿನ ನಗರ ತಳಿಯ ಭಾಷೆ ಆದರೆ ಮಿಲನೀಸ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷಾತಳಿ ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಬೇಕಿಲ್ಲ. === ಧಾರ್ಮಿಕತೆ === [[ಚಿತ್ರ:Milano-san lorenzo02.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನ ಬೆಸಿಲಿಕಾ]] ಸಮಸ್ತ ಇಟಲಿಯ ಹಾಗೆ ಮಿಲನ್ನಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ]]ರು. ಇದು [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] [[ಆರ್ಚ್‌ಡಯೋಸಿಸ್ ಆಫ್ ಮಿಲನ್‌]]ನ ಪೀಠ. ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಗಳೆಂದರೆ: [[ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚುಗಳು]],<ref>{{cite web|url=http://maps.google.it/maps?hl=it&um=1&ie=UTF-8&q=chiesa+ortodossa+milano&fb=1&view=text&sa=X&oi=local_group&resnum=1&ct=more-results&cd=1 |title=chiesa ortodossa milano - Google Maps |publisher=Maps.google.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]],<ref>{{cite web |url=http://www.lankaramaya.com/ |title=Lankarama Buddhist Temple - Milan,Italy |publisher=Lankaramaya.com |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2019-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508203144/http://www.lankaramaya.com/ |url-status=dead }}</ref> [[ಜುದಾಯಿಸಂ]],<ref>{{cite web|url=http://www.mosaico-cem.it/ |title=Jewish Community of Milan |publisher=Mosaico-cem.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]]<ref>{{cite web|url=http://orthodoxeurope.org/page/8/4.aspx |title=Islam in Italy » Inter-Religious Dialogue » OrthodoxEurope.org |publisher=OrthodoxEurope.org<! |date=2002-12-04 |accessdate=2009-03-13}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.americanchronicle.com/articles/viewArticle.asp?articleID=7230 |title=Milan: The Center for Radical Islam in Europe |publisher=American Chronicle |date= |accessdate=2009-03-13 |archiveurl=https://archive.is/20120720194131/http://www.americanchronicle.com/articles/view/7230 |archivedate=2012-07-20 |url-status=live }}</ref> ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟಿಸಂ]].<ref>{{cite web |author=Cini |url=http://www.protestantiamilano.it/ |title=Centro Culturale Protestante - Protestanti a Milano delle Chiese Battiste Metodiste Valdesi |language={{It icon}} |publisher=Protestantiamilano.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2010-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528114502/http://www.protestantiamilano.it/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.milanovaldese.it/ |title=Chiesa Evangelica Valdese - Milano |publisher=Milanovaldese.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಮಿಲನ್‌ಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಚರಣೆಯಿದೆ, ಇದು [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಆಚರಣೆ]] (ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ: ''ರೈಟೊ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯಾನೊ'' ). ಇದು ವಾಡಿಕೆಯ (ಇತರೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಳಸುವ ''ರೋಮನ್'' ಆಚರಣೆ), ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಕೊಂಚ ಭಿನ್ನ, ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರರ್ಥನಾ [[ನುಡಿಗಟ್ಟು]], ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ.(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಉಪವಾಸ]] ಆಚರಣೆ, ನಿಗದಿತ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನಾಂಕದ ಬದಲು ಕೆಲವು ದಿವಸಗಳ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದೇ ರೀತಿ ಕಾರ್ನಿವಾಲ್ ಉತ್ಸವದ ದಿನಾಂಕದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ). ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಸುತ್ತಲಿನ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಾಅದ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಕಿನೊ]]ದ [[ಸ್ವಿಸ್]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ [[ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಂಗೀತ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಮಂತ್ರ ಪಠನೆ]] ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಪಠನೆ [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಪಠನೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್‌ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರೆಂಟ್]] (1545–1563) ಸ್ಥಾಪಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.newadvent.org/cathen/01389a.htm |title=Catholic Encyclopedia: Ambrosian Chant |publisher=Newadvent.org |date=1907-03-01 |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಈ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಅನನ್ಯವಾದ ''ಸ್ಕೊಲಾ ಕ್ರಾಂಟೋರಮ್'' ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ರೋಮ್ ನಗರದ "ಫಾಂಟಿಫಿಕಲ್ ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್" (PIAMS) ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕಾಲೇಜು[http://www.unipiams.org/en/1 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091012143753/http://www.unipiams.org/en/1 |date=2009-10-12 }}. === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಹಲವಾರು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಟಾಲಿಯನ್) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ ಇದರಲ್ಲಿ: ''"[[ಕಾಲ್ಮಿ ಕೋರಿ ಅಪ್ಪಾಷನಾಟಿ]]"''', ''' '' '''"[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]"'', '' "[[ಲಾ ಮಲ ಆರ್ಡಿನಾ]]"'', "'' [[ಮಿಲನೊ ಕಾಲಿಬ್ರೊ 9]]''", "'' [[ಮಿರಾಕಲ್ ಇನ್ ಮಿಲನ್]]"'', '' "[[ಲಾ ನೊಟ್ಟೆ]]''", ಮತ್ತು "'' [[ರೊಕ್ಕೊ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]]''". '' ''' === ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Panettone aufgeschnitten freigestellt.jpg|thumb|right|ಪ್ಯಾನೆಟ್ಟೊನೆ, ಮಿಲನೆಸ್ ಟ್ರೆಡಿಷನಲ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಕೇಕ್]] ಇಟಲಿಯ ಬಹಳಷ್ಟು ನಗರಗಳಂತೆ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಜುಬಾಜಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿನ ಟಿಪಿಕಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರಶೈಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ [[ಪಾಸ್ತಾ]] ಬದಲು [[ಅಕ್ಕಿ]] ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಅಷ್ಟಾಗಿ [[ಟೊಮ್ಯಾಟೊ]] ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಿಲನೀಸ್‌ನ ಆಹಾರವೆಂದರೆ ಕೊಟೊಲೆಟಾ ಅಲಾ ಮಿಲನೀಸ್, ಬನ್ನಿನಂತಹ ಕರು ಮಾಂಸ (ಹಂದಿ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ ಚಿಕನ್ ಕೂಡ ಬಳಸಬಹುದು)ದ ಕಟ್ಲೆಟನ್ನು ಬೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯುತ್ತಾರೆ (ಇದು ವಿಯೆನ್ನೀಸ್‌ನ "ವೈನೆರ್‌ಷ್ನಿಟ್ಜೆಲ್" ತಿನಿಸಿಗೆ ಸಾಮ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಮೂಲದ್ದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು "ವೈನೆರ್‌ಷ್ನಿಟ್ಜೆಲ್" ಕೊಟೊಲೆಟಾ ಅಲಾ ಮಿಲಾನೀಸ್‌ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ).[[ಚಿತ್ರ:Milan Montenapoaleone 14.JPG|thumb|left|ಮಿಲನ್‌ನ ಹೆಸರಾಂತ ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿನ ಕೇಕುಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಸ್ಟ್ರಿಗಳು, ವಯಾ ಮಾಂಟೆನಪೊಲೆಯೊನೆ ಫ್ಯಾಷನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಾಸ್ಟಿಸ್ಸೆರಾ.]] ಮಿಲನ್ನಿನ ಇತರೆ ಟಿಪಿಕಲ್ ಆಹಾರಗಳೆಂದರೆ ''[[ಕ್ಯಾಸೊಯೂಲಾ]]'' ( ಬೇಯಿಸಿದ ಹಂದಿಮಾಂಸ ಮತ್ತು [[ಸಾಸೇಜ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸವಾಯ್ ಕೋಸು]], [[ಒಸೊಬುಕೊ]] (ಬೇಯಿಸಿದ ಕರುವಿನ ಕಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ''ಗ್ರೆಮೊಲಾಟಾ'' ಎಂಬ ಸಾಸು, [[ರೆಸೊಟ್ಟೊ ಅಲಾ ಮಿಲನೀಸ್]] ( ಹಸುವಿನ ಮೂಳೆಗಳೊಳಗಿನ ಅಸ್ಥಿರಜ್ಜುವಿನ ಜೊತೆ ಕೇಸರಿ ಪುಡಿ), ''ಬುಸೆಕಾ'' ಬೋಟಿ ಮತ್ತು ಹುರುಳಿಕಾಯಿ, ''ಬ್ರಸಾಟೊ'' ( ಬೇಯಿಸಿದ ಹಸು ಅಥವಾ ಹಂದಿಮಾಂಸದ ಜೊತೆಗೆ ವೈನ್ ಮತ್ತು ಆಲೂಗಡ್ಡೆ). ಋತುಗಾಲ ಸಂಬಂಧಿ ಪೇಸ್ಟ್ರಿಗಳೆಂದರೆ [[ಕಾರ್ನಿವಾಲ್]] ಉತ್ಸವಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ''ಚಿಯಾಚಿಯೇರೇ'' (ಸಕ್ಕರೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಹೋಳುಗಳು ಮತ್ತು ''ಟೊರ್ಟಿಲಿ '' ( ಹುರಿದ ಗುಂಡಗಿನ ಕುಕೀಸ್), [[ಈಸ್ಟರ್]] ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಸುವ ''ಕೊಲೊಂಬಾ'' (ಪಾರಿವಾಳದ ಆಕಾರದ ಹೊಳಪಿನ ಕೇಕ್) [[ಸರ್ವಾತ್ಮರ ಹಬ್ಬ]]ಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ''ಪೇನ್ ಡೆಯ್ ಮೊರ್ಟಿ'', ("Deads' Day bread"ಮ್ ಚಕ್ಕೆಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿಕ ಕುಕೀಸ್) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಹಬ್ಬಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ [[ಪ್ಯಾನಿಟೋನ್]]. [[ಸಲಾಮಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತ ಕಾಳು ನುಚ್ಚಿನ ತಿಂಡಿ ''ಸಲಾಮೆ ಮಿಲನೊ'', ಇಟಲಿಯಾದ್ಯಂತ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ತುಂಬಾ ಹೆಸರಾಂತ ಮಿಲನೀಸ್ ಚೀಸ್ ಎಂದರೆ ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರಿರುವ [[ಗೊರ್ಗೊನ್‌ಜೋಲಾ]], ಆದರೆ ಇಂದು ಹೆಚ್ಚು ಗೊರ್ಗೊನ್‌ಜೋಲಾ ತಯಾರಕರು ಇರುವುದು ಸೀಡ್ ಮೊಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ.ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅನನ್ಯ ತಿನಿಸುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಲೋಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದ [[ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆಫೆ]]ಗಳು ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸೊಗಸಾದ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಬಹುತೇಕ ನಗರದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ತುಂಬಾ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಬ್ರೆರಾ ಮತ್ತು [[ನಾವಿಗ್ಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇಂದು ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ವಯಾ ಮಾನ್‌ಜೋನಿ]] ಅರ್ಮಾನಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ನೊಬು]] ಎಂಬ ಜಪಾನೀಸ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ನಗರದ ನವಶೈಲಿಯ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.worldtravelguide.net/city/82/restaurant/Europe/Milan.html |title=Milan Restaurants |publisher=Worldtravelguide.net |date= |accessdate=2010-01-22}}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಕೆಫೆ ಎಂದರೆ 1817ರಲ್ಲಿ ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲ್ಲ ಸ್ಕಲಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ''ಪ್ಯಾಸ್ಟಿಸ್ಸೆರೀ'', ಇದು [[ಹಾಂಕಾಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಶಾಖೆ ತೆರೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.pasticceriacova.com/storia/history.html |title=Cova Pasticceria Confetteria - dal 1817 |publisher=Pasticceriacova.com |date= |accessdate=2010-01-22 |archive-date=2010-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100326120531/http://www.pasticceriacova.com/storia/history.html |url-status=dead }}</ref> ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಫ್ಫಿ ಕೆಫೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಜುಕ್ಕಾ ಕೆಫೆ ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ’ಕೆಫೆಗಳು’. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟುಗಳೆಂದರೆ ಹೋಟೆಲ್ ಫೋರ್ ಸೀಸನ್ಸ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ’ಲಾಬ್ರಿಕಿಯೋಲಾ’, ಮರಿನೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ ಮತ್ತು ಚಾಂಡೆಲಿಯೆರ್. ಇಂದು [[ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ ವಿಟ್ಟೋರಿಯೊ ಇಮ್ಯಾನುಯಲ್-II]]ನಲ್ಲಿ [[ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್]] ನಂತಹ [[ಫಾಸ್ಟ್-ಫುಡ್]] ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಕೂಡಾ ಇದೆ, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ [[ವಯಾ ಡೆಲ್ಲಾಸ್ಪೈಗಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕವಾರಿನಂತಹ ಬಾಟಿಕ್ ಕೆಫೆಗಳಿವೆ, ಇದರ ಮಾಲೀಕ ಲಗ್ಸುರಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ಗೂಡ್ಸ್ ಬ್ರಾಂಡಿನ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕವಾಲಿ]]. === ಕ್ರೀಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:San Siro wide.jpg|thumb|center|600px|ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೋ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ, ಯೂರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]] ಇತರೆ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ 1934 ಮತ್ತು 1990 ರಲ್ಲಿ[[FIFA ವಿಶ್ವಕಪ್]] ಮತ್ತು 1980ರಲ್ಲಿ [[UEFA ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್]] ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೆಷನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ [[ಇಟಲಿಯ ಕ್ರೀಡೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[A.C. ಮಿಲನ್]] ಮತ್ತು [[F.C. ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಝನಾಲೆ ಮಿಲಾನೊ]] ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳ ತವರು. ಮೊದಲಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಮಿಲನ್" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದ ಉಚ್ಛಾರಣೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ನಗರದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಮಿಲನೀಸ್ ಹೆಸರಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ), ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು "ಇಂಟರ್" ಆಯಿತು. ಈ ಎರಡು ತಂಡಗಳ ನಡುವಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಮಿಲನ್ ಡೆರ್ಬೀ ಅಥವಾ [[ಡೆರ್ಬಿ ಡೆಲ್ಲಾ ಮಡೋನ್ನಿನಾ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ ( ಮಿಲನ್ ನಗರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳ [[ಡುಯೊಮೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ]] ಶಿಖರದಲ್ಲಿರುವ [[ವರ್ಜಿನ್ ಮೇರಿ]]ಯ [[ಮಡೋನ್ನಿನಾ]] ಪ್ರತಿಮೆಯ ಗೌರವಾರ್ಥ).ಯೂರೋಪಿಯನ್ ನಗರಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡೂ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕಪ್ ([[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]]) ಮತ್ತು ದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಪ್ ([[FIFA ಕ್ಲಬ್ ವಿಶ್ವ ಕಪ್]]) ಗೆದ್ದು ಕೊಂಡದ್ದು ಮಿಲನ್ ನಗರವೊಂದೇ. ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಒಂಭತ್ತು ಚಾಂಪಿಯನ್ ಲೀಗ್ ಹೆಸರುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಾನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ಮಿಲನ್ ಮೆಡ್ರಿಡ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೊ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ 5-ಸ್ಟಾರ್ ದರ್ಜೆಯ UEFA 85,700-ಆಸನಗಳಿರುವ ಗಿಯೋಸೆಪ್ ಮೀಜ್ಜಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಯಾನ್ ಸಿರೊ [[ಸಿರಿ A]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ತನ್ನ ಇಡೀ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೊದಲ ತಂಡ ಸಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದ್ದರೆ ಮಿಲನ್ 2ನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಕಾಲಮಾನಗಳನ್ನು ಟಾಪ್-ಫ್ಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದಿದೆ.ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರರು ಮಿಲನ್ ನಗರ ಅಥವಾ ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಟಗಾರರೆಂದರೆ: [[ವ್ಯಾಲೆಂಟಿನೊ ಮಝೊಲ]], [[ಪೌಲೊ ಮಾಲ್ಡಿನಿ]], [[ಜಿಯುಸೆಪ್ಪೆ ಮಿಯಝಾ]], [[ಜಿಯಾಕಿಂಟೊ ಫಾಚೆಟ್ಟಿ]], [[ಲುಯಿಜಿ ರಿವಾ]], [[ಗಯೆಟನೊ ಸ್ಕಿರಿಯ]], [[ಜಿಯುಸೆಪ್ಪೆ ಬರ್ಗೊಮಿ]], [[ವಾಲ್ಟರ್ ಜೆಂಗಾ]], [[ಆಂಟೋನಿಯೊ ಕಾಬ್ರಿನಿ]], [[ರಾಬರ್ಟೊ ಡೊನಾಲ್ಡಿನಿ]], [[ಜಿಯಾನ್ಲುಕ ವಿಯಲ್ಲಿ]], [[ಸಿಲ್ವಿಯೊ ಪಿಯೊಲಾ]], [[ಗೇಬ್ರಿಯೆಲೆ ಒರಿಯಾಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಿಯೊವನ್ನಿ ತ್ರಪಟ್ಟೊನಿ]] ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Fale F1 Monza 2004 40.jpg|thumb|right|ಮೊಂಝಾ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ರೇಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ನ ಆಸನಗಳು]] * ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಮೊನ್ಜಾ]] [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್]] ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ನಗರದ ಹತ್ತಿರದ ವಿಶಾಲ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ [[ಕಾರು ರೇಸಿ]]ನ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. 1950ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿತ್ತಾದರೂ ಈಗಿನ [[F1]] ರೇಸಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸುಮಾರು 137,000. 1980 ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ F1 ಸ್ಪರ್ಧೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಿಂದ ಇದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. * [[ಒಲಿಂಪಿಯಾ ಮಿಲನೊ]] ([[ಅರ್ಮಾನಿ]] ಪ್ರಾಯೋಜನೆ) ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಇಟಾಅಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿಯನ್ [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]] ತಂಡ. ಇದು ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಇಟಾಅಲಿಯನ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿಯೇ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ತಂಡ. ಒಲಿಂಪಿಯಾ ಆಟವಾಡುವುದು ಡಚ್‌ಫೋರಮ್ ಅರೆನಾದಲ್ಲಿ (ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 14,000). * [[ರೈನೋ ಮಿಲನೊ ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಕ್ಲಬ್, ಇದು ನಾಲ್ಕು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ನ ಐದು ಫೌಂಡೇಶನ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು. * [[CUS ಮಿಲನೊ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್]] ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್, ಇದು ಎಂಟು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸ್ಕುಡೆಟ್ಟಿ‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. * [[ಅಮಾತೊರಿ ರಗ್ಬಿ ಮಿಲನೊ]] 18 [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಇಟಲಿಯ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾದ ರಗ್ಬಿ ತಂಡ. * ಮಿಲನ್‌ನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ [[ಐಸ್ ಹಾಕಿ]] ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮಗಳ ನಡುವೆ 30 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿವೆ. [[ವೈಪರ್ಸ್ ಮಿಲನೊ]] ಕಳೆದ 7 [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ಗಳ]] ಪೈಕಿ 5ನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, [[ಅಲ್ಪೆನ್ಲಿಗಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಕೊಪ್ಪಾ ಇಟಾಲಿಯ]] ತಂಡಗಳು ಈ ಆಟಗಳ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಾಯಕರು. ಅವರು ನಿಯಮಿತ ಕಾಲಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಗೋರಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ (ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 4,500)ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇ ಆಫ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫೋರಂನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾರೆ. * ಮಿಲನ್ ನಗರ ಪ್ರತಿವರ್ಷ 18 ಟೆನ್ನಿಸ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನಡಿ ಬೊನ್ಫಿಗ್ಲಿಯೊ ಟ್ರೋಫಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ ಯುವ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್, ಅವರು ಮಿಲನ್ ಟೆನಿಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 8000. ಹಿಂದಿನ ವಿಜೇತರಾದ ತಚ್ಚಿನಿ, [[ಜಾನ್ ಕೊಡೆಸ್]], [[ಅಡ್ರಿಯಾನೊ ಪನಟ್ಟಾ]], [[ಕೊರ್ರಾಡೊ ಬರಝುಟ್ಟಿ]], ಮೊರೆನೊo, [[ಬ್ಜಾರ್ನ್ ಬೊರ್ಗ್]], ಸ್ಮಿಡ್, [[ಇವಾನ್ ಲೆಂಡ್ಲ್]], [[ಗೈ ಫಾರ್ಗೆಟ್]], [[ಜಿಮ್ ಕೊರಿಯರ್]], [[ಗೋರನ್ ಇವಾನಿಸೆವಿಕ್]], [[ಯೆವ್ಗೆನಿ ಕಾಫೆಲ್ನಿಕೊವ್]], ಮತ್ತು [[ಗಿಲ್ಲೆರ್ಮೊಕೊರಿಯಾ]]. * [[ಮಿಲನ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್]] ಇದು ಮಿಲನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೆಂಬರ್‌ನಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುವ [[ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಓಟ]] * ಮಿಲನ್, ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ಬ್ಯಾಂಡಿ]] ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ತವರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=57 |title=Federation of International Bandy-About-About FIB-National Federations-Italy |publisher=Internationalbandy.com |date= |accessdate=2010-01-03 |archive-date=2009-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091002070035/http://www.internationalbandy.com/viewNavMenu.do?menuID=57 |url-status=dead }}</ref> === ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Brera Astronomical Observatory.jpg|thumb|left|175px|1764ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ದ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಬ್ರೆರಾ ಆಸ್ಟ್ರೋನಾಮಿಕಲ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ.]] ಮಿಲನ್ ನಗರ ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಯೂರೋಪಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೇಂದ್ರ. ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಗರವಾಗಿರುವ ಮಿಲನ್ ಭೂಖಂಡದ [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]], [[ಲಂಡನ್]], [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ, ಈ ನಗರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಿಲನ್ ಕೂಡ "ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಸಿಟೀಸ್"ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಾಗ 1800ರ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 1900ರ ಆದಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಂಡಗಿತು.<ref name="milanocittadellescienze.it">{{cite web |author=info@area97.it |url=http://www.milanocittadellescienze.it/html/home_eng.php |title=MILANO Città delle Scienze |publisher=Milanocittadellescienze.it |date= |accessdate=2010-01-22 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054506/http://www.milanocittadellescienze.it/html/home_eng.php |url-status=dead }}</ref> ನೆರೆಯ [[ಪಾವಿಯಾ]]([[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್]] ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದ ಕೆಲವರ್ಷ ಕಳೆದದ್ದು ಇಲ್ಲಿ)ದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಿಲನ್ ತನ್ನ ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸತೊಡಗಿತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸತೊಡಗಿತು.<ref name="milanocittadellescienze.it"/> ಮಿಲನ್ ನಗರ "Milano, City of Science" (''Milano, Città delle Scienze'' in Italian)ಎಂಬ ಕುತೂಹಲಕರ ಯೋಜನೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಲಿದ್ದು ಇದು ಸೆಂಪಿಯೋನ್‌ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಯುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆ 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1997ರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಫೊಂಡಾಜಿಯೋನ್ ಸ್ಟೆಲಿನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಾರಂಭ.<ref>{{cite web|url=http://www.iop.org/EJ/abstract/0031-9120/32/6/005 |title=Young scientists in Milan |publisher=Iop.org |date=1997-09-13 |accessdate=2010-01-22}}</ref> ಬಹುಶಃ ಮಿಲನ್‌ನ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ ಎಂದರೆ 1764ರಲ್ಲಿ [[ಜೆಸೂಯಿಟ]]ರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಬ್ರೆರಾ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]], 1773ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿದೆ ರೂಪಿಸಿದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರವೇ ಇದರ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:polimi.jpg|thumb|right|ದ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲನೊದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ]] [[ಚಿತ್ರ:IMG 5741 - Milano - Ca' Granda - Facciata - Foto Giovanni Dall'Orto - 21-Feb-2007.jpg|thumb|right|ಮಿಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೇಂದ್ರ ಕಟ್ಟಡ, ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಎಂದು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದು]] [[ಚಿತ್ರ:HDR - Chiostro Università Cattolica.jpg|thumb|right|ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಕಂಟ್ರಿಯಾರ್ಡ್‌ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.]] [[ಚಿತ್ರ:Milano Pinacoteca di Brera1.JPG|thumb|right|ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಒಳಾಂಗಣ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ 39 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು(44 ಬೋಧಕರು, 174,000 ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಇದು ಸಮಸ್ತ ಇಟಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ 10%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮ),<ref>{{cite web|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDMHome|2=Milan|title=official website|publisher=Comune.milano.it|date=|accessdate=2009-03-13|archive-date=2010-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414044059/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDMHome|url-status=dead}}</ref> ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಡೀ ಇಟಲಿಯಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪದವೀಧರರು ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರರನ್ನು (ಕ್ರಮವಾಗಿ 34,000 ಮತ್ತು 5,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು) ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.esfr.org/media/esfr-congress-milano-2010.pdf |title=European Society pieg.qxp |format=PDF |date= |accessdate=2009-07-08 |archive-date=2009-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090704140328/http://www.esfr.org/media/esfr-congress-milano-2010.pdf |url-status=dead }}</ref> === ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === 29 ನವೆಂಬರ್ 1863ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ಗಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಬ್ರೈಯೊಷಿ]] (ಅದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ), [[ಲುಯಿಗಿ ಕ್ರೆಮೊನಾ]], ಮತ್ತು [[ಗಿಯೂಲಿಯೊ ನಟ್ಟಾ]] (1963ರಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನ ಪುರಸ್ಕೃತ) ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರೊಫೆಸರುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು 16 ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸ]]ದ 9 ಜಾಲಗಳನ್ನಾಗಿ ಮರು ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಭಾಗವಿರುವ ಇದು [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದ 7 ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 9 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟರೆ 16 ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 40,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿಗೆ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕೊ ಡಿ ಮಿಲಾನೊವನ್ನು ಇಟಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.polimi.it/english/about_the_university/?id_nav=-2 |title=Politecnico di Milano - POLInternational English - About the University |publisher=Polimi.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2009-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090304051831/http://www.polimi.it/english/about_the_university/?id_nav=-2 |url-status=dead }}</ref> 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1923ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಮಿಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಇದರಲ್ಲಿ 9 ಬೋದಕರು, 58 ವಿಭಾಗಗಳು, 48 ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿ 2,500 ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾಶೀಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮಿಲನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು 65,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ತಾನೂ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ [[ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ]] ಸಂದರ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.unimi.it/ENG/ |title=The University of Milan - Welcome |publisher=Unimi.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಮಿಲನ್ ಬಿಕೊಕ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವನ್ನು 10 ಜೂನ್ 1998ರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಇಟಲಿ]]ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಿಲನ್‌ನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಉಕ್ಕು ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊ ಮೆಕಾನಿಕ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಬೃಹತ್ ಇಟಾಅಲಿಯನ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಚಿಪ್ಪೆದ್ದು ಹೋಗಿದ್ದ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಬಿಕೊಕ್ಕಾ ಎಂಬ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿಯಲ್ಲಿ B.Sc.ಯಿಂದ Ph.D.ತನಕ ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದವಿಗಳು, [[ಮೆಟೀರಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್]], ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, [[ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಫಿಸಿಕ್ಸ್, ಮ್ಯಾತಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್, ಬಯಾಲಜಿ, ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ, ಕಂಪ್ಯೂಟೇಷನ್ ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥ್ ಸೈನ್ಸ್‌]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |author=PCAM |url=http://www.pcam-network.eu/milanobicocca.htm |title=PCAM - University of Milano-Bicocca |publisher=Pcam-network.eu |date= |accessdate=2009-03-13 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1902ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಲೂಯಿಗಿ ಬೊಕೊನಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವನ್ನು [[ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜನರಲ್‌]]ನ [[ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ 20 [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಾಲೆ]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ದೊಡ್ಡ ಮಲ್ಟಿನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಂಪನಿ]]ಗಳು ಪದವೀಧರ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ತೋರಿದ ಆಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಇದು 2007ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ 17ನೇ ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿತು, ಈ ಕೀರ್ತಿ ಸಲ್ಲುವುದು ಇಲ್ಲಿ [[M.B.A.]] ಪದವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ.<ref>{{cite web |url=http://mba.sdabocconi.it/home/main.php?id=12001&ym=2007-09 |title=Conferenze, ospiti, news ed eventi legati agli MBA della SDA Bocconi &#124; MBA SDA Bocconi |publisher=Mba.sdabocconi.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409123912/http://mba.sdabocconi.it/home/main.php?id=12001&ym=2007-09 |url-status=dead }}</ref> ಹಣ ಕುರಿತ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]] ಪತ್ರಿಕೆ ಬೊಕೊನಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.oie.gatech.edu/sa/programs/show.html?id=bocc |title=Gatech :: OIE :: GT Study Abroad Programs |publisher=Oie.gatech.edu |date=2006-04-07 |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080508020611/http://www.oie.gatech.edu/sa/programs/show.html?id=bocc |url-status=dead }}</ref> ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಫೈನಾನ್ಷಿಯರ್ ಟೈಮ್ಸ್]], [[ಎಗ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್ ಎಜುಕೇಷನ್]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನತ್ತಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಿಗಟ್ಟಿದ ಬೊಕೊನಿ ಯೂರೋಪಿನ 5ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 15ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.corriere.it/vivimilano/cronache/articoli/2008/05_Maggio/12/sda_bocconi.shtml |title=Sda Bocconi supera London Business School - ViviMilano |publisher=Corriere.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> 1921ರಲ್ಲಿ [[ಫಾದರ್ ಆಗಸ್ಟಿನೊ ಗೆಮೆಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್]] 42,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.<ref>{{cite web |url=http://www.unicatt.it/inaugurazione/2003/pdf/D1Rettore.pdf |title=Autore |format=PDF |date= |accessdate=2009-07-08 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207170900/http://www.unicatt.it/inaugurazione/2003/pdf/D1Rettore.pdf |url-status=dead }}</ref> 1968ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್]], ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಫ್ಯಾಷನ್, [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ]] ಮತ್ತು ಅದರ ನಿಂದನೆ, [[ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳು]], ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸರಬರಾಜು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು [[ಫೆಲ್‌ಟ್ರೆ]], ಈ ಎರಡೂ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 10,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.crui.it/marcopolo/eng/Libera%20Universit%C3%A0%20di%20Lingue%20e%20Comunicazione%20IULM_eng.htm |title=Libera Università di Lingue e Comunicazione IULM |publisher=Crui.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2007-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026213121/http://www.crui.it/marcopolo/eng/Libera%20Universit%C3%A0%20di%20Lingue%20e%20Comunicazione%20IULM_eng.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಸೇಂಟ್ ರ್ಯಾಫೆಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು [[ಸೇಂಟ್ ರ್ಯಾಫೆಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌]]ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಟಿಸಿಲಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ]], ವಿವಿಧ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ, ನ್ಯೂರಾಲಜಿ, ನ್ಯೂರೋ ಸರ್ಜರಿ, ಡಯಬೆಟಾಲಜಿ, [[ಮಾಲಿಕ್ಯುಲರ್ ಬಯಾಲಜಿ]], AIDS ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಇದು [[ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಸೈನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.unisr.it/view.asp?id=2395 |title=Vita-Salute San Raffaele University - Università Vita-Salute San Raffaele |publisher=Unisr.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2006-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060813072806/http://www.unisr.it/view.asp?id=2395 |url-status=dead }}</ref> 1996ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಟೆಥೀಸ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]], ಖಾಸಗಿಯಾದ [[ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಇದು ದೈತ್ಯ ಜಲಚರಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಟೆಥೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರಹಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ದೈತ್ಯ ಜಲಚರಗಳಾ ಬಗ್ಗೆ ಬೃಹತ್ತಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಏಳು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಜೀವ ಪ್ರಬೇಧಗಳ 1,300 ಜೀವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಟೆಥೀಸ್‌ನ ಸ್ವಂತ ಫೋಟೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಆರ್ಕೈವ್‌ನಲ್ಲಿ 200,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೈತ್ಯ ಜಲಚರ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಟೆಥೀಸ್‌ನ ಜಲಚರ ಸಂಶೋಧನಾ ತಜ್ಞತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಯುರೋಪಿಯ ಕಮಿಷನ್ ಹಣಕಾಸು ನೆರವಿರುವ "ಯುರೋಪ್ಲುಕ್ಸ್" ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.tethys.org/index_e.htm |title=Tethys Research Institute |publisher=Tethys.org |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080609110922/http://www.tethys.org/index_e.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಬ್ರೆರಾದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿರುವ ಇದು ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಕಲೆ (ತೈಲಚಿತ್ರ ಕಲೆ, ಶಿಲ್ಪ ಕಲೆ, ಗ್ರಾಥಿಕ್, ಫೋಟೊ, ವೀಡಿಯೊ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. 3,500 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 45 ದೇಶಗಳ 850 ವಿದೇಶೀಯರು ಇರುವ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿರುವ ಇಟಾಲಿಯ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್. 2005ರಲ್ಲಿ [[UNESCO]] ಈ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಬೋಧನೆಯನ್ನು "A5" ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ.1980ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ಮಿಲನ್‌ನ ನ್ಯೂ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]], ಖಾಸಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ, ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್, ಡೆಪ್ಲೊಮೊ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ರಾಡ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಇದರ ದೃಶ್ಯಕಲೆ, [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಡಿಸೈನ್]], ಫ್ಯಾಷನ್, ಮೀಡಿಯಾ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಥಿಯೇಟರ್ ಡಿಸೈನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಮಾನ್ಯತೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಇಟಲಿಯ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು 40 ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 1,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.naba.it/home_page.php |title=NABA Nuova Accademia di Belle Arti Milano |publisher=Naba.it |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> ದ [[ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಡಿಸೈನ್]] ಒಂದು [[ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಇದು ಫೋಟೊಗ್ರಫಿ, ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂವಹನ ಸೇರಿದಂತೆ ಫ್ಯಾಷನ್, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು [[ಆಂತರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ]] ಮತ್ತು ಆಡಿಯೋ ವಿಷುಯಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿದೆ. 1966ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂದು 8,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಇದೆ.[[ಮರಂಗೋನಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ಫ್ಯಾಷನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಗಿದ್ದು ಮಿಲನ್ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಲಂಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿವೆ. 1935ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಈ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫ್ಯಾಷನ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೈನ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಕಸುಬುದಾರರನ್ನು ತರಬೇತುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.[[ಮಿಲನ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ]], ಮಿಲನ್ ನಗರ ನೆಪೋಲಿಯಾನಿಕ್ [[ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಇಟಲಿ]]ಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ 1807ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜಾಜ್ಞೆ]]ಯ ಮೇರೆಗೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಸಂಗೀತ ಕಾಲೇಜು. ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂತ ಮಾರಿಯಾ ಡೆಲ್ಲಾ ಪ್ಯಾಶಿಯೋನ್‌ನ [[ಬ್ಯಾರಖ್]] ಚರ್ಚಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ 18 ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು. ಇಂದು ಅದು 1,700 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, 240 ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು 20 ಮೇಜರ್‌ಗಳು ಇರುವ ಇಟಲಿಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂಗೀತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.<ref>{{cite web |url=http://www.consmilano.it/erasmusEST.htm |title=Conservatorio di musica "G.Verdi" di Milano |publisher=Consmilano.it |date= |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2008-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614182256/http://www.consmilano.it/erasmusEST.htm |url-status=dead }}</ref> === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕಲಾಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === ಮಿಲನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಇದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.aboutmilan.com/museums-in-Milan.html |title=Museums in Milan |publisher=Aboutmilan.com |date= |accessdate=2010-01-03}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:8829 - Milano - Via Manzoni - Palazzo Poldi Pezzoli - Foto Giovanni Dall'Orto 14-Apr-2007.jpg|thumb|right|ದ ಪೋಲ್ಡಿ ಪೆಝೊಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.]]ಮಿಲನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರದ [[ಮೊಂಟೆನಪೊಲಿಯೊನೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಬಗಟ್ಟಿ ವಾಲ್ಸೇಷಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]<ref>http://www.museobagattivalsecchi.org/english/montenapoleone/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ [[ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮನೆ. ಬೇರಾನ್ಸ್ ಬಗಟ್ಟಿಯ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರನಾಯ್ಸೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಶೃಂಗಾರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಆತನ ಇಚ್ಛೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವರ ಈ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಕಲಾಸಕ್ತರು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಮಿಲನೀಸ್ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಮನೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕೂಡಾ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ''ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಇನ್ ಮೆಜೆಸ್ಟಿ, ವರ್ಜಿನ್, ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ಸ್'', ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಿಯೊವಾನಿ ಪೈಯತ್ರೊ ರಿಝೋಲಿ, ಅಕಾ ಜಿಯಾಂಪೈಯತ್ರಿನೊ]], 1540ರಲ್ಲಿ ([[ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡಾವಿಂಚಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಕಲಾವಿದ]]) ಮುಂತಾದವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿವೆ.[[ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಡಿ ಬ್ರೆರಾ]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲೊಂದು ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಇದು [[ಬ್ರೆರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ನಿವೇಶನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಪೈಯೆರೊ ಡೆಲ್ಲಾ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕಾ‌]]ನ ''[[ಬ್ರೆರಾ ಮಡೋನ್ನಾ]]'' ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾಕೃತಿ ಕೂಡಾ ಇದೆ. [[ಚಿತ್ರ:DSC01666 Museo di storia naturale di Milano - Foto di G. Dall'Orto - 20-12-2006.jpg|thumb|right|ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮಿಲನ್‌ನ ಸಿವಿಕ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.]] [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್ಲೊ ಎಸ್ಫಾರ್ಝೆಸ್ಕೊ]] ಮಿಲನ್‌ನ ಕ್ಯಾಸಲ್, ಅದು ಈಗ ಅನೇಕ ಕಲಾಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಇರುವ ನಾಗರೀಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದುದೆಂದರೆ ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಡೆಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಇಸ್‌ಫಾರ್ಜೆಸ್ಕೊ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೈಖೇಲ್ ಏಂಜೆಲೋ]]ನ ಕೊನೆಯ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಾದ ''[[ರೊಂದಾನಿನಿ ಪೈಯೆಟಾ]] '', [[ಆಂಡ್ರಿಯಾ ಮ್ಯಾಂಟೆಗ್ನಾ]], ''[[ಟ್ರಿವುಲ್ಝಿಯೊ ಮಡೋನ್ನಾ]]'' ಮತ್ತು [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾವಿಂಚಿ]]ಯ ''[[ಕೋಡೆಕ್ಸ್ ಟ್ರಿವುಲ್ಜಿಯಾನಸ್]]'' ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂಜಿಯಂ ಆಫ್ ಏನ್ಷಿಯಂಟ್ ಆರ್ಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಫರ್ನೀಚರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳು, ಆರ್ಕಿಯಲಾಜಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅಷಿಲ್ಲೆ ಬೆರ್ಟಾರೆಲಿಯ ಮುದ್ರಣಗಳಿವೆ. ಜಿಯೊಸೆಪ್ಪೆ ಡಿ ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫೋರಿಸ್ (1803–1837) ತನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ 1838ರಲ್ಲಿ [[Museo Civico di Storia Naturale di Milan]] (ಮಿಲನ್ ನಗರದ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಗಿಯೊರ್ಗಿಯೊ ಜಾನ್]] (1791–1866).The [[Museo della Scienza e della Tecnologia "Leonardo da Vinci"]] ಮಿಲನ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕುರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಇದನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಲಾಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಲಿಯೊನಾರ್ಡೊ ಡಾ ವಿಂಚಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[Museo Poldi Pezzoli]] ನಗರದ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಹತ್ತರವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಕಂಡೊಟ್ಟಿಯೆರೊ [[ಗಿಯಾನ್ ಗಿಯಾಕೊಮೊ ಟ್ರೈವುಲ್ಜಿಯೊ]] ಕುಟುಂಬದ ಗಿಯಾನ್ ಗಿಯೊಕೊಮೊ ಪೊಲ್ಡಿ ಪೆಜ್ಜೋಲಿ ಮತ್ತು ಆತನ ತಾಯಿ ರೋಸಾ ಟ್ರಿವೂಲ್ಜಿಯೊ ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಇಟಾಲಿ ಮತ್ತು ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡಿಷ್/ ಫ್ಲೆಮಿಷ್ ಕಲಾಕಾರರ ಕೃತಿಗಳ ಖಾಸಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:5267MilanoPalBrera.JPG|thumb|right|ದ ಪಿನಾಕೊಟಿಕಾ ಬ್ರೆರಾ]] [[Museo Teatrale alla Scala]] ಮಿಲನ್ ನಗರದ [[ಟಿಯಾಟ್ರೊ ಅಲ್ಲಾ ಸ್ಕಲಾ]]ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಇದು [[ಅಪೇರಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಪೇರಾ ಹೌಸ್‍ಗಳ]] ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತದಾದರೂ ಅದರ ಕಾರ್ಯ ಇಟಲಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಂಗ ಚರಿತ್ರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ''[[ಕಮೆಡಿಯಾ ಡೆಲ್ ಆರ್ಟೆ]]'' ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗನಟಿ [[ಎಲಿನೋರಾ ಡ್ಯೂಸ್‌]]ಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿದೆ.[[Museum of the Risorgimento]] (''Museo del Risorgimento'' ) 1796ರಿಂದ (ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ಮೊದಲ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೇ) 1870ರ ತನಕ (ಇಟಲಿಯ ರಾಜಸತ್ತೆಗೆ ರೋಮ್ ನಗರದ ಲಗತ್ತು) [[ಇಟಲಿಯ ಏಕೀಕರಣ]] ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಪಾತ್ರ ( ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ [[Five Days of Milan]]) ಕುರಿತ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ. ಇದು 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪಲಾಝೊ ಮೊರಿಗ್ಗಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ [[ಬಾಲ್ದಸ್ಸಾರ್ ವೆರಾಜ್ಜಿ]], ''ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ದಿನಗಳ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ'', [[ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಹಯೇಜ್‌]]ನ 1840ರ ''[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್-I]] ನ [[:File:Francesco Hayez 047.jpg|ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]] '' ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ.ಲಾ [[ಟ್ರೈಯೆನಾಲೆ]] ಡಿ ಮಿಲಾನೊ ವಿನ್ಯಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಆಚರಣಾಗೃಹ, ಇದು [[ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲೊ ಇಸ್ಫೋರ್ಜೆಸ್ಕೊ]]ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಉದ್ಯಾನ ಭೂಮಿ ಪಾರ್ಕೊ ಸೆಂಪಿಯೋನ್‌ನ ಕಲಾಕಟ್ಟಡದ ಅರಮನೆಯ ಒಳಗಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಿನ್ಯಾಸ, ನಗರ ಯೋಜನೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುವ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಡುವ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == {{Main|Transport in Milan}} [[ಚಿತ್ರ:Milano-stazione101.jpg|thumb|right|ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮಿಲಾನೊ ಸೆಂಟ್ರಾಲೆ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಬೊಲೊಗ್ನಾ]] ಬಿಟ್ಟರೆ ಮಿಲನ್ ನಗರ ಇಟಲಿಯ ಎರಡನೆಯ ರೈಲು ಕೇಂದ್ರ, ಮಿಲನ್‌ನ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪೈಕಿ [[ಮಿಲನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಇಟಲಿಯ ಜನಜಂಗುಳಿ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮಿಲನ್‍ನ ಪ್ರಥಮ ರೈಲುದಾರಿ, [[ಮಿಲನ್ ಮತ್ತು ಮೊನ್ಜಾ ರೈಲು ದಾರಿ]] 17 ಆಗಸ್ಟ್ 1840ರಂದು ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು. 13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಿಂದ ಎರಡು [[ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು]] ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೊಲ್ಗೊನಾ]], [[ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್]], [[ರೋಮ್]], [[ನಪ್ಲೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸಾಲೆರ್ನೊ]] ಮಾರ್ಗವು ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಟ್ಯೂರಿನ್]] ಮಾರ್ಗವು ಇನ್ನೊಂಡು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇದೆ. [[ಆಜಿಯೆಂಡಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮಿಲನೇಸಿ]](ATM) ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರವೇಶದ ಒಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ]] ಮೂರು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ರೈಲುದಾರಿ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಮ್, [[ಟ್ರಾಲಿ-ಬಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬಸ್ಸು ಮಾರ್ಗಗಳು]] ಈ ಇಷ್ಟು ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ATM ಟ್ರಾಮ್‌ವೇ ಸಾರಿಗೆ 1928ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ, ಈಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ಪೀಟರ್ ವಿಟ್ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲ 86 ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವ 1,400&nbsp;ಕಿಮೀ ದೂರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಜೊತೆಗೆ ATM, ಸೊಸ್ತಾಮಿಲಾನೊ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಕಾರ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಗರದ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವಲಯ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ ಚೇಂಜ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ವದಿ [[ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.ಮಿಲನ್ ನಗರ 80 ಕಿಮೀಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪರ್ಕಜಾಲದ [[ಮಿಲನ್ ಮೆಟ್ರೋ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಮೂರು [[ಉಪಮಾರ್ಗ]]ಗಳ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದು ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ದಾರಿ, ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಸಿರು ದಾರಿ, ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಳದಿ ದಾರಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಮಾರ್ಗ ಸೂಚಿಗಳಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Milano - mappa rete metropolitana (schematica).svg|thumb|left|ಮಿಲಾನೊ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ನಕ್ಷೆಸುಬುರ್ಬನ್ ರೈಲ್ವೇಸ್‌ನ ನೀಲಿದಾರಿಯು ಪಾಸ್ಸಂಟೆ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:137MilanoTram.JPG|thumb|right|ಮಿಲನ್‌ನ ಟ್ರಾಮ್‌ಗಳ ಒಂದು ಪಿಯಾಝಾ ಫೊಂಟಾನ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್.]] ಹತ್ತು ಸಬ್ ಅರ್ಬನ್ ದಾರಿಗಳಿರುವ [[ಸಬ್ ಅರ್ಬನ್ ರೈಲ್ವೆ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಾನ್ನು ಮಿಲನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ದಾರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು ಆದರೆ ಜನವರಿ 2009ರ ತನಕ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಳಿದ ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಟ್ರಾಮ್ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲ{{convert|160|km}} ಸುಮಾರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು 19 ದಾರಿಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://world.nycsubway.org/eu/it/milan.html |title=world.nycsubway.org/Europe/Italy/Milan (Urban Trams) |publisher=World.nycsubway.org |date=2003-12-08 |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಸುಮಾರು 1,070&nbsp;km ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುವ [[ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ]] ಸೇವೆ ಇದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ''ಕಮ್ಯೂನ್ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ '' ಪರವಾನಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳೂ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಪ್ರಯಾಣ ದರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆದ ವೇಳೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಿಸಿದ ದೂರದ ಆಧಾರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈಗಿರುವ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರುಗಳ ಲಾಬಿಯಿಂದ ಪರವಾನಗಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ. [[ಜನಜಂಗುಳಿಯ ವೇಳೆ]] ಅಥವಾ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಿಗುವುಕು ಕಷ್ಟ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಮುಷ್ಕರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸಿಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮಿಲನ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳಿವೆ. [[ಮಾಲ್ಪೆನ್ಸಾ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಇಟಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡನೆಯದು, ಕೆಳ ನಗರಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ''ಮಾಲ್ಪೆನ್ಸಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' ರೈಲು ಸೇವೆ ಇದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಮಾರು 23.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದೆ. ನಗರ ಮಿತಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ [[ಲೈನೇಟ್ ಏರ್‍ಪೋರ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಹಾರಾಟ ಕಡಿಮೆ ದೂರ ಕ್ರಮಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾರಾಟಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, 2007ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಂದ 9 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಬರ್ಗಾಮೊ]] ನಗರದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ [[ಒರಿಯೊ ಅಲ್ ಸಿರಿಯೊ]] ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮಿಲನ್ ನಗರದ ಸುಲಭ ದರಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ಸೌಕರ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ (2007ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ). == ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == {{See also|List of twin towns and sister cities in Italy}} === ಅವಳಿ ನಗರಗಳು — ಸಹೋದರ ನಗರಗಳು === ಮಿಲಾನ್ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳ ಜೊತೆ[[ಅವಳಿಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ]] :<ref name="Milan">{{cite web|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2009-07-17|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}</ref> {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top" | * {{flagicon|PER}} [[ಅರೆಕ್ವಿಪಾ]], [[ಪೆರು]] * {{flagicon|Iran}} [[ಮಶ್ಶಾದ್]], [[ಇರಾನ್]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]]<ref name="Birmingham">{{cite web |url=http://www.birmingham.gov.uk/twins |title=Partner Cities |publisher=Birmingham City Council |accessdate=2009-07-17 |archive-date=2009-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090915223157/http://www.birmingham.gov.uk/twins |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|COL}} [[ಬೊಗೋಟಾ]], [[ಕೊಲಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] * {{flagicon|SEN}} [[ಡಾಕರ್]], [[ಸೆನೆಗಲ್]] <small>''( 1974ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|GER}} [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಫರ್ಟ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]] <small>''( 1969ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="Frankfurt">{{cite web|url=http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|title=''Frankfurt -Partner Cities''|publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 [http://www.frankfurt.de Stadt Frankfurt am Main]|accessdate=2008-12-05|archive-date=2007-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20071107080201/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=502645|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|MEX}} [[ಗುದಲಜರ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]| | * {{flagicon|Palestinian Authority}} [[ಬೆಥ್ಲೆಹೆಮ್]], [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನಿಯನ್ ಅಥಾರಿಟಿ]] <small>''( 2000 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="BethlehemTwinning">{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |title=::Bethlehem Municipality:: |publisher=www.bethlehem-city.org |accessdate=2009-10-10 |archive-date=2019-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107051824/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php%20 |url-status=dead }}</ref><ref name="PalestineTwinning">''{{cite web|url=http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html|title=Twinning with Palestine|accessdate=2008-11-29|publisher=<small> [[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 1998-2008 The Britain - Palestine Twinning Network|archive-date=2012-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20120628210624/http://www.twinningwithpalestine.net/groupsinternational.html|url-status=dead}}''</ref><ref>[http://www.bethlehem-city.org/English/Twinning/index.php The City of Bethlehem has signed a twinning agreements with the following cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228042036/http://www.bethlehem-city.org/English/Twinning/index.php |date=2007-12-28 }} ಬೆಥ್ಲೆಹ್ಯಾಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.</ref></small> * {{flagicon|POL}} [[ಕ್ರಾಕೊವ್]], [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್]] <small>''( 2003 ರಿಂದ)'' <ref name="Kraków">{{cite web|url=http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/?LANG=UK&MENU=l&TYPE=ART&ART_ID=16|title=Kraków otwarty na świat|publisher=www.krakow.pl|accessdate=2009-07-19|last=|first=}}</ref></small> * {{flagicon|FRA}} [[ಲಿಯಾನ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] <small>''( 1967 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="Partner">{{cite web|url=http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|title=''Partner Cities of Lyon and Greater Lyon''|publisher=[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 Mairie de Lyon|accessdate=2008-11-29|archive-date=2009-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719003816/http://www.lyon.fr/vdl/sections/en/villes_partenaires/villes_partenaires_2/?aIndex=1|url-status=dead}}</ref></small> * {{flagicon|AUS}} [[ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] <small>''( 2004 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small><ref name="Melbourne">{{cite web|url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&pg=2979|title=City of Melbourne&nbsp;— International relations&nbsp;— Sister cities|publisher=City of Melbourne|accessdate=2009-07-07|archive-date=2008-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080926111720/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&pg=2979|url-status=dead}}</ref> * {{flagicon|JPN}} [[ಒಸಾಕಾ]], [[ಜಪಾನ್]] <small>''( 1981 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|RUS}} [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]], [[ರಷಿಯಾ]] <small>''( 1961ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref>''{{cite web |url=http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |title=Saint Petersburg in figures - International and Interregional Ties |publisher=Saint Petersburg City Government |accessdate=2008-10-23 |archive-date=2009-02-24 |archive-url=https://archive.today/20090224073839/http://eng.gov.spb.ru/figures/ities |url-status=dead }}''</ref></small> * {{flagicon|BRA}} [[ಸಾವೊ ಪಾಲೊ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಝಿಲ್]] <small>''(1961 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="São Paulo">{{cite web |url=http://www.netlegis.com.br/indexRJ.jsp?arquivo=/detalhesNoticia.jsp&cod=41796 |title=''São Paulo - Sister Cities Program'' |publisher=<small>[[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2005-2008 Fiscolegis - Todos os direitos reservados Editora de publicações periodicas - LTDA / [[ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯ|©]] 2008 City of São Paulo |accessdate=2008-12-09 |archive-date=2012-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120517032850/http://www.netlegis.com.br/indexRJ.jsp?arquivo=%2FdetalhesNoticia.jsp&cod=41796 |url-status=dead }}</ref><ref name="São Paulo"/><ref name="São Paulo2">[http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/relacoes_internacionais/cidadesirmas/index.php?p=1066 International Relations - São Paulo City Hall - Official Sister Cities]</ref></small>| | * {{flagicon|BRA}} [[ಮ್ಯಾಕೀಯೊ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಝಿಲ್]] * {{flagicon|People's Republic of China}} [[ಶಾಂಘಾಯ್]] [[ಚೀನಾ|ಚೈನಾ]]ದಲ್ಲಿ <small>''( 1979 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|ISR}} [[ಟೆಲ್ ಅವಿವ್]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]] <small>''(1997 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/><ref name="Tel Aviv">{{cite web |url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |title=Tel Aviv sister cities |accessdate=2009-07-14 |publisher=Tel Aviv-Yafo Municipality |language=Hebrew |archive-date=2009-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090214183503/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/Cityhall/TwinCities/Index.asp |url-status=dead }}</ref></small> * {{flagicon|CAN}} [[ಟೊರೊಂಟೊ]], [[ಕೆನಡಾ]] <small>''(2003 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|USA}} [[ಚಿಕಾಗೊ]], [[ಯುನಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] <small>''(1962 ರಿಂದ)'' <ref name="Milan"/></small> * {{flagicon|TUR}} [[ಇಝ್ಮೀರ್]], [[ಟರ್ಕಿ]] * {{Flagicon|CYP}} [[ನಿಕೊಶಿಯಾ]], [[ಸೈಪ್ರಸ್|ಸಿಪ್ರಸ್]] |} ;ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನ ಇತರೆ ರೂಪಗಳು, ಪಾಲುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಸ್ನೇಹ {| cellpadding="10" |- style="vertical-align:top" | * {{flagicon|Jordan}} [[ಜೋರ್ಡನ್‌]]ನ [[ಅಮ್ಮನ್]] * {{flagicon|Thailand}}[[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] * {{flagicon|SRB}}[[ಸೆರ್ಬಿಯ|ಸೆರ್ಬಿಯಾ]]ದ [[ಬೆಲ್‌ಗ್ರೇಡ್]] * {{flagicon|BRA}}[[ಬ್ರೆಝಿಲ್‌]]ನ [[ಬೆಲೊ ಹಾರಿಝಾಂಟೆ]] | | | * {{flagicon|ARG}} [[ಅರ್ಜೆಂಟಿನಾ]]ದ [[ಬುಯೊನೊಸ್ ಏರೆಸ್]] * {{flagicon|KOR}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]ದ [[ಡೇಗು]] * {{flagicon|COL}} [[ಕೊಲಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ [[ಮೆಡೆಲಿನ್]] | | | * {{flagicon|Belarus}} [[ಬೆಲಾರಸ್‌]]ನ [[ಮಿನ್‌ಸ್ಕ್]] * {{flagicon|CAN}} [[ಕೆನಡಾ]]ದ[[ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್]] * {{flagicon|Bulgaria}} [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]]ದ [[ಸೋಫಿಯಾ]] * {{flagicon|Croatia}} [[ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾ]]ದ [[ಝಾಗ್ರೆಬ್]] |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{portal|Italy|Flag of Italy.svg}} * [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]] * [[ಮಿಲನ್‌ನ ಮೇಯರ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಿಲನ್‌ನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಿಲನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]] * [[ಮಿಲನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] == ಆಕರಗಳು == * [[The decline and fall of the Roman Empire]] ([[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಗಿಬ್ಬನ್]]) * The later [[Roman empire]] (ಜೋನ್ಸ್), ಬ್ಲಾಕ್‌ವೆಲ್ ಮತ್ತು ಮೊಟ್, [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್]] * Milano romana / Mario Mirabella Roberti (ರುಸ್ಕೊನಿ ಪ್ರಕಾಶಕ) 1984 * Marchesi, i percorsi della Storia Minerva Italica (It) * Acts of [[international convention]] "Milan Capital"), Convegno archeologico internazionale Milano capitale dell'impero romano 1990; Milano Altri autori: Sena Chiesa, Gemma Arslan, Ermanno A. * Milano tra l'eta repubblicana e l'eta augustea: atti del Convegno di studi, 26-27 marzo 1999, Milano * Milano capitale dell'impero romano: 286-402 d.c. – (Milano) : Silvana, (1990). – 533 p.: ill. ; 28&nbsp;cm. * Milano capitale dell'Impero romano: 286-402 d.c. - album storico archeologico. – Milano: Cariplo: ET, 1991. – 111 p.: ill.; 47&nbsp;cm. (Pubbl. in occasione della Mostra tenuta a Milano nel) 1990. * Agostino a Milano: ''il battesimo'' - Agostino nelle terre di Ambrogio: 22-24 aprile 1987 / (relazioni di) Marta Sordi (et al.) Augustinus publ. * Anselmo, Conte di Rosate: istoria milanese al tempo del [[Barbarossa]] / Pietro Beneventi, Europia publ. === ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Milano}} * [http://www.atm-mi.it/ATM/eng/ ATM - Milan's Transportation Company] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221212311/http://www.atm-mi.it/ATM/eng |date=2009-02-21 }} * [http://milan.arounder.com City of Milan - official Virtual Tour website] * [http://www.comune.milano.it City of Milan - official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ |date=2001-06-15 }} * {{It icon}} [http://www.sottomilano.it Rete Metropolitana di Milano] * {{wikivoyage|Milan}} * [http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php The Milan Garden of the Righteous] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818010749/http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php |date=2009-08-18 }} * [http://www.נופש-טיסות.com/,23,נופש_טיסה_מילאנו.html Milan in Hebrew מילאנו]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Regional capitals of Italy}} {{Province of Milan}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿ]] 3a7wb0m2aesc705nkpy6zxybcbdgq4x 0 23527 1377028 1337498 2026-07-22T19:26:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377028 wikitext text/x-wiki '''ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್''', ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ (ಇ-ಶಾಪಿಂಗ್)'''ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್''' ಅಥವಾ '''eCommerce''' ಎಂದೇ ಪರಿಚಿತ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ [[ಸೇವೆ]]ಗಳನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾದ ಅಂತರಜಾಲ ಹಾಗು ಇತರ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಜಾಲ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಮಾರಾಟಮಾಡುವುದು. ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮಾಣವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಂತರಜಾಲದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಅಸಾಧಾರಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಹಣದ ವರ್ಗಾವಣೆ]], [[ಸಪ್ಲೈ ಚೈನ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]], [[ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]], [[ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]], [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಡಾಟಾ ವಿನಿಮಯ]](EDI), [[ಸರಕು-ಸಂಗ್ರಹ ನಿರ್ವಹಣಾ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಡಾಟಾ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್]] ನ್ನು ಕಡೇಪಕ್ಷ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಚಕ್ರದ ಕೆಲವು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಾದ [[ಇ-ಮೇಲ್]] ನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು, [[ಪರಿಣಾಮಸಿದ್ಧ]] ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಲವು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವು, ಯಾವುದೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೌತ ವಸ್ತುಗಳ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ನ ಕಿರುಕೋಳ ಮಾರಾಟಗಾರರನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ [[ಇ-ಟೈಲರ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಆನ್ಲೈನ್ ಕಿರುಕೋಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು '''ಇ-ಟೈಲ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ದೊಡ್ಡ ಕಿರುಕೋಳ ಮಾರಾಟಗಾರರು [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್]] ನ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಸಲಾಗುವ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು [[ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ]] ಅಥವಾ B2B ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ B2B ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಸ್ತು ವಿನಿಮಯ]]) ಅಥವಾ ಸೀಮಿತ ಹಾಗು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ, ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದದ ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ([[ಖಾಸಗಿ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]). ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವು ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಹಾಗು ಗ್ರಾಹಕರುಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು [[ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಗ್ರಾಹಕರವರೆಗೆ]] ಅಥವಾ [[B2C]] ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾದ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು [[Amazon.com]]ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. [[ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್]] ಎಂಬುದು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರದ ಒಂದು ರೂಪ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವವನು ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಅಂತರಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟಗಾರನ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿಧಾನ ಯಾವುದೇ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾರಾಟ ಹಾಗು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಹಾರವು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಅದು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹೊಸ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಾಗಿ Amazon.com ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದರೆ, ಮಾರಾಟ ಹಾಗು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯಾಪಾರದ [[eBay.com]]ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಇ-ಬಿಸನೆಸ್ಸ್]] ನ ಮಾರಾಟದ ಭಾಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಣದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರದ ಹಣ ಸಂದಾಯಕ್ಕೆ ಡಾಟಾದ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ==== ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ==== ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವು ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂಲತಃ, ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವೆಂದರೆ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು, [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಡಾಟಾ ವಿನಿಮಯ]](EDI)ಹಾಗು [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ]] ಮುಂತಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡನ್ನೂ 1970ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕವಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳಾದ [[ಖರೀದಿ ಆದೇಶ]] ಅಥವಾ [[ಇನ್ವಾಯ್ಸ್]] ಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. [[ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಗಳ]] ಅಂಗೀಕಾರ ಹಾಗು ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ, [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ನಗದು ಗಣಕ ಯಂತ್ರಗಳು]](ATM) ಹಾಗು 1980ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತವಾದ [[ದೂರವಾಣಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]] ಗಳು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರದ ಇತರ ರೂಪಗಳು. ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ನ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವೆಂದರೆ ವಿಮಾನ ಯಾನಕ್ಕೆ ಮುಂಗಡವಾಗಿ ಟಿಕೆಟನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು USAನಲ್ಲಿ [[ಸಬ್ರೆ]] ಹಾಗು UKಯಲ್ಲಿ [[ಟ್ರವಿಕಾಮ್]] ಮಾದರಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿತು. ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್, ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವಾದ ಇದು [[IBM PC]], [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]], [[ಆಪಲ್ Inc.]] ಹಾಗು ದಿ [[ಅಂತರಜಾಲ|ಇಂಟರ್ನೆಟ್]]/wwwಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 1979ರಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ [[ಮೈಕಲ್ ಆಲ್ಡ್ರಿಚ್]], 26" ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ನನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ನಿಜಾವಧಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವರ್ಗಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಂದು ದೂರವಾಣಿ ಸಂಪರ್ಕ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು.<ref>2008 ಅಲ್ಡ್ರಿಚ್.M ''ದಿ ಇನ್ವೆನ್ಟರ್'ಸ್ ಸ್ಟೋರಿ'' ಅಲ್ಡ್ರಿಚ್ ಅರ್ಚಿವ್, ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬ್ರೈಟನ್ [http://www.aldricharchive.com/inventors_story.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110314065004/http://www.aldricharchive.com/inventors_story.html |date=2011-03-14 }}</ref> ಮೊದಲು ದಾಖಲುಗೊಂಡ B2B 1981ರ ಥಾಮ್ಸನ್ ಹಾಲಿಡೆಸ್<ref>1998 ಪಾಲ್ಮರ್ C ''ಯೂಸಿಂಗ್ ಇಟ್ ಫಾರ್ ಕಾಂಪಿಟಿಟಿವ್ ಅಡ್ವಾನ್ಟೇಜ್ ಅಟ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಹಾಲಿಡೆಸ್ '' ಲಾಂಗ್ ರೇಂಜ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಸಂಪುಟ 21 ನಂ 6 ಪುಟ 26-29 ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೆಜಿಕ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಜರ್ನಲ್. ಲಂಡನ್‌ ಪೆರ್ಗಮೊನ್ ಪ್ರೆಸ್ [ಈಗ ಎಲ್ಸೇವಿಯರ್ B.V. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1988. ಒರಿಜಿನಲ್ ಸ್ಟೋರಿ ಅಟ್ [http://www.aldricharchive.com/downloads/Thomson.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707110629/http://www.aldricharchive.com/downloads/Thomson.pdf |date=2011-07-07 }}</ref>, ಮೊದಲು ದಾಖಲುಗೊಂಡ B2C ಎಂದರೆ 1984ರ [[ಗೇಟ್ಸ್ ಹೆಡ್]] ಸಿಸ್/[[ಟೆಸ್ಕೋ]].<ref>1984 ''ವಿಡಿಯೋಟೆಕ್ಸ್ ಟೇಕ್ಸ್ ಗೇಟ್ ಹೆಡ್ ಟೆಲಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಇಂಟು ದಿ ಹೋಂ'' ದಿ ಇನ್ಕಾರ್ಪೋರೇಟೆಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ IEEE. ಲಂಡನ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1984 p6 [http://www.aldricharchive.com/downloads/videotex%20takes%20gateshead.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707105309/http://www.aldricharchive.com/downloads/videotex%20takes%20gateshead.pdf |date=2011-07-07 }}</ref> ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಮನೆಯಿಂದ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ್ದು Mrs ಜೇನ್ ಸ್ನೌಬಾಲ್, 72, ಗೇಟ್ಸ್ ಹೆಡ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಮೇ 1984ರಲ್ಲಿ.<ref>2008 ಅಲ್ಡ್ರಿಚ್ M ''ಫೈನ್ಡಿಂಗ್ Mrs ಸ್ನೋಬಾಲ್'' ಅಲ್ಡ್ರಿಚ್ ಅರ್ಚಿವ್, ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬ್ರೈಟನ್ [http://www.aldricharchive.com/snowball.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201207045137/http://www.aldricharchive.com/snowball.html |date=2020-12-07 }} ಆನ್ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ ವಿಥ್ Mrs ಸ್ನೋಬಾಲ್ ಬೈ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಗಿಂಟಿ ಆಫ್ ITN ಲಂಡನ್ ಇನ್ 1984 ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು</ref> ಕಳೆದ 1980ರಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ UKಯಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡ್ರಿಚ್ ಹಲವು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಾದ [[ಫೋರ್ಡ್]], [[ಪ್ಯುಗೆಯೋಟ್]][ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಟಾಲ್ಬೋಟ್ ಮೋಟೊರ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು], [[ಜನರಲ್ ಮೋಟೊರ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ನಿಸ್ಸಾನ್]] ನ ತಯಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.aldricharchive.com/pioneer_cs.html |title=''ಪಯೋನೀರ್ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡೀಸ್'' ಅಲ್ಡ್ರಿಚ್ ಅರ್ಚಿವ್, ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬ್ರೈಟನ್ |access-date=2010-06-02 |archive-date=2010-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100204050310/http://www.aldricharchive.com/pioneer_cs.html |url-status=dead }}</ref> ಕಳೆದ 1984/5ರ ನಿಸ್ಸಾನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಕಾರನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೆ ಖರೀದಿಸಲು ಹಾಗು ಕಾರಿನ ಹಣ ಪಾವತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ತಾಳೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>1988 ''ಬಿಹೈಂಡ್ ದಿ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ವ್ಹೀಲ್ ಅಟ್ ನಿಸ್ಸಾನ್'' ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ಲಂಡನ್ [http://www.aldricharchive.com/downloads/Nissan.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707105449/http://www.aldricharchive.com/downloads/NISSAN.pdf |date=2011-07-07 }}</ref> ಆಲ್ಡ್ರಿಚ್ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗು ಅದನ್ನು ಬಳಸಲು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ವಿವರಣೆ ಎರಡನ್ನೂ ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ಅವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಹಾಗು ಅವರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕದ್ದು ಬಳಸಲಾಯಿತು. 1980ರಲ್ಲೇ ಅವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 2010ರ ಅಂತರಜಾಲ ಶಾಪಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಷ್ಟೇ ವೇಗವಾಗಿದ್ದವು. ಅವರು ಟೆಲಿಫೋನ್ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದಲ್ಲದೇ ಬ್ರಾಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ದೊರಕದ ಕಾರಣ ಟೆಲಿಫೋನ್ ತಂತಿಗಳನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಪಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ; ಹಾಗು ಅವರ ವಿಚಾರಗಳ ಆಧಾರವೇ ಇಂದಿನ ಅಂತರಜಾಲ ಶಾಪಿಂಗ್. ಕಳೆದ 1990ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ವ್ಯಾಪಾರಸಂಸ್ಥೆಯ ವ್ಯವಹಾರ ಯೋಜನಾ]]ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ERP), [[ಡಾಟಾ ಮೈನಿಂಗ್]] ಹಾಗು [[ಡಾಟಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂಗ್ರಹಣೆ]] ಒಂದು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ ಸರಕಿನ ಮಾರಾಟ, 1982ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯವಾದ [[ಬಾಸ್ಟನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್]], ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗಳ ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ಜಾಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ, [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್]] ನ ಆನ್ಲೈನ್ ಸಲಹೆಯು ಸೇರಿದೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಅಂತರಜಾಲ{{Clarify|date=March 2009}} ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 1991ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಕಳೆದ 1990ರಲ್ಲಿ [[ಟಿಮ್ ಬರ್ನರ್ಸ್-ಲೀ]] [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್]] ನ [[ಅಂತರಜಾಲ ವೀಕ್ಷಣೆ]]ಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಅಂತರಜಾಲವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ, ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪ್ರತಿದಿನದ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್/www ಬಳಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಕಳೆದ 1991ರ ತನಕ [[ಅಂತರಜಾಲ]]ದ ಮೇಲೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[[ಕೆವಿನ್ ಕೆಲ್ಲಿ]]: [https://www.wired.com/wired/archive/13.08/tech.html?pg=2 ವೀ ಆರ್ ದಿ ವೆಬ್] [[ವೈರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್]], ಇಸ್ಶ್ಯೂ 13.08, ಆಗಸ್ಟ್ 2005</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 1994ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಅಂತರಜಾಲವು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಭದ್ರತಾ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಐದು ವರ್ಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ [[DSL]] ಅಂತರಜಾಲದ ಎಡೆಬಿಡದ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಕಳೆದ 2000ರದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಾಗು ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್]] ನ ಮೂಲಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಜನರು ಭದ್ರತಾ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಹಾಗು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಹಣ ಸಂದಾಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಂತರಜಾಲದ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ "[[ಇ ಕಾಮರ್ಸ್]]" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. === ಟೈಮ್ ಲೈನ್ === * 1979: [[ಮೈಕಲ್ ಆಲ್ಡ್ರಿಚ್]] [[ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್]] ನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. * 1981: [[ಥಾಮ್ಸನ್ ಹಾಲಿಡೆಸ್]], UK ಮೊದಲ B2B ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ. * 1982: [[ಮಿನಿಟೆಲ್]] [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ದೇಶಾದ್ಯಂತ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಟೆಲಿಕಾಮ್]] ಪರಿಚಯಿಸಿತು; ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. * 1984: [[ಗೇಟ್ಸ್ ಹೆಡ್]] SIS/[[ಟೆಸ್ಕೋ]] ಮೊದಲ B2C ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಹಾಗು Mrs ಸ್ನೋಬಾಲ್,72, ಮನೆಯಿಂದ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಆನ್ಲೈನ್ ಗ್ರಾಹಕಿ * 1985: [[ನಿಸ್ಸಾನ್]] UK ಕಾರುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಆನ್ಲೈನ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅನ್ನು ತಾಳೆ ಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹಣ ಸಂದಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * 1987: [[ಸ್ವೆರ್ಗ್]] ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಗಣಕ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಸರಕನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಚಿಸುವ ಲೇಖಕರಿಗೆ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಹಾಗು ತಂತ್ರಾಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. * 1990: [[ಟಿಮ್ ಬರ್ನರ್ಸ್-ಲೀ]] ಮೊದಲ ಅಂತರಜಾಲ ವೀಕ್ಷಣೆ 0}ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್, ನ್ನು [[NeXT]]ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. * 1992: J.H. ಸ್ನಿಡೆರ್ ಹಾಗು ಟೆರ್ರ ಜಿಪೊರಿನ್ ಫ್ಯೂಚರ್ ಶಾಪ್ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ: ಹೌ ನ್ಯೂ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ವಿಲ್ ಚೇಂಜ್ ದಿ ವೇ ವಿ ಶಾಪ್ ಅಂಡ್ ವಾಟ್ ವಿ ಬೈ. ಸೇಂಟ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌. ISBN 0-312-06359-8 * 1994: [[ನೆಟ್ಸ್ಕೇಪ್]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ನಾವಿಗೇಟರ್ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು, ಮೊಜಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂಕೇತ ನಾಮದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಪಿಜ್ಜಾ ಹಟ್]] ತನ್ನ ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಆನ್ಲೈನ್ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ನ ಮೂಲಕ ಹೂವಿನ ಸರಬರಾಜು ಹಾಗು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ಚಂದಾ ಪಾವತಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನ. [[ಪ್ರೌಢ]]ರ ವಸ್ತುಗಳು ಸಹ ವಾಣಿಜ್ಯಕವಾಗಿ ದೊರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಇದೆ ರೀತಿ ಕಾರುಗಳು ಹಾಗು ಬೈಕುಗಳು ಸಹ. [[ನೆಟ್ಸ್ಕೇಪ್]] 1.0, 1994ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.[[SSL]] ಗೂಢ ಲಿಪೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಯಿತು. * 1995: ಜೆಫ್ಫ್ ಬೆಜೊಸ್ [[Amazon.com]] ನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ-ಉಚಿತ 24 ಗಂಟೆಗಳ, ಏಕೈಕ-ಅಂತರಜಾಲ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ರೇಡಿಯೋ HK ಹಾಗು [[NetRadio]] ತಮ್ಮ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. [[ಡೆಲ್]] ಹಾಗು [[ಸಿಸ್ಕೋ]] ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಅಂತರಜಾಲವನ್ನು ಹುರುಪಿನಿಂದ ಬಳಸುತ್ತವೆ. [[eBay]]ಯನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ ಪಿಯೇರ್ರೆ ಒಮಿಡ್ಯರ್ ಹರಾಜು ಜಾಲವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. * 1998: [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳು]]ಅಂತರಜಾಲದಿಂದ ಖರೀದಿಮಾಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಮುದ್ರಿಸಲು ಅಂತರಜಾಲದಿಂದ ಡೌನ್ ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. * 1999: [[Business.com]] US $7.5 ಮಿಲ್ಯನ್ ಗೇ ಇಕಂಪನೀಸ್ ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಿತು, ಇದು 1997ರಲ್ಲಿ US $149,000ಕ್ಕೆ ಖರೀದಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಒಂದು ಸಮಾನವಾದ ಫೈಲ್ ಶೇರಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ [[ನ್ಯಾಪ್ಸ್ಟರ್]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. [[ATG ಸ್ಟೋರ್ಸ್]] ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು. * 2000: ದಿ [[ಡಾಟ್-ಕಾಮ್ ಬಸ್ಟ್]]. * 2002: [[eBay]] [[PayPal]]ನ್ನು $1.5 ಮಿಲ್ಯನ್ ಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಕಿರುಕೋಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ [[CSN ಸ್ಟೋರ್ಸ್]] ಹಾಗು [[NetShops]]ಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಾಹಕಕ್ಕಿಂತ ನಿಗದಿತ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. * 2003: [[Amazon.com]]ಮೊದಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿತು. * 2007: [[Business.com]] ನ್ನು [[R.H. ಡೋನ್ನೆಲ್ಲಿ]] $345 ಮಿಲ್ಯನ್ ಗೆ ಕೊಂಡುಕೊಂಡರು. * 2009: [[Zappos.com]]ನ್ನು [[Amazon.com]] $928 ಮಿಲ್ಯನ್ ಗೆ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web| url=https://techcrunch.com/2009/07/22/amazon-buys-zappos/|title=Press Release |publisher= TechCrunch}}</ref> ರೀಟೈಲ್ ಕಾನ್ವರ್ಜೆನ್ಸ್, ಖಾಸಗಿ ಮಾರಾಟ ಅಂತರಜಾಲದ ನಿರ್ವಾಹಕ RueLaLa.comನ್ನು [[GSI ಕಾಮರ್ಸ್]]$180 ಮಿಲ್ಯನ್ ಗೆ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ 2012ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ $170 ಮಿಲ್ಯನ್ ಹಣಸಂದಾಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು<ref>{{Cite web| url=http://www.reuters.com/article/idUSBNG53538820091027/|title=Press Release |publisher= Reuters}}</ref>. * 2010: US eCommerce ಹಾಗು ಆನ್ಲೈನ್ ರೀಟೈಲ್ ಮಾರಾಟವು $173 ಬಿಲ್ಯನ್ ಮಾರಾಟದ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 2009ರ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಂತ ಶೇಖಡಾ 7ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web| url=https://techcrunch.com/2010/03/08/forrester-forecast-online-retail-sales-will-grow-to-250-billion-by-2014/|title=US Online Retail Forecast, 2009 To 2014|publisher= Forrester Research, Inc.}}</ref>. == ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಬಳಕೆಗಳು == ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬಳಕೆಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ: * [[ಇಮೇಲ್]] * [[ವ್ಯಾಪಾರಸಂಸ್ಥೆಯ ವಸ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ]] * [[ತಕ್ಷಣದ ಸಂದೇಶ ಸೇವೆ]] * [[ಸುದ್ದಿಗುಂಪುಗಳು]] * [[ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್]] ಹಾಗು ಬೇಡಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆ * [[ಆನ್ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವ್ಯವಹಾರ]] * [[ಆನ್ಲೈನ್ ಕಚೇರಿ ಗುಂಪು]]ಗಳು * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಹಣ ಸಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳು * [[ಶಾಪಿಂಗ್ ಕಾರ್ಟ್ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್]] * [[ದೂರವಾಣಿ ಸಮಾಲೋಚನೆ]] * [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟಿಕೆಟ್]]ಗಳು == ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು == ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು [[ಫೆಡರಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕಮಿಷನ್]](FTC)ನಿಂದ ನಿಯಮಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಮೇಲ್ ಗಳು, ಆನ್ಲೈನ್ ಜಾಹಿರಾತು ನೀಡಿಕೆ ಹಾಗು ಗ್ರಾಹಕರ [[ಗೋಪ್ಯತೆ]] ಸೇರಿದೆ. [[2003ರ CAN-SPAM ಆಕ್ಟ್]] ಇಮೇಲ್ ಮುಖಾಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೇರ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. [[ಫೆಡರಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕಮಿಷನ್ ಆಕ್ಟ್]] ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಜಾಹಿರಾತುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಬದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾಹಿರಾತು ನೀಡಿಕೆ, ಹಾಗು ಜಾಹಿರಾತುಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿರಬೇಕು ಹಾಗು ಮೋಸಗೊಳಿಸಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web | url= http://www.ftc.gov/bcp/conline/pubs/buspubs/ruleroad.shtm | title= Advertising and Marketing on the Internet: Rules of the Road | publisher= [[Federal Trade Commission]] | access-date= 2010-06-02 | archive-date= 2007-12-26 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071226052310/http://www.ftc.gov/bcp/conline/pubs/buspubs/ruleroad.shtm | url-status= dead }}</ref> FTC ಆಕ್ಟ್ (ಕಾನೂನು) ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಧಿ 5ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅಹಿತಕರವಾದದ್ದು ಹಾಗು ವಂಚನೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಲುವಾಗಿ FTC ಹಲವಾರು ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಸಂಘಟಿತ ಖಾಸಗಿ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಆಶಾದಾಯಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಭದ್ರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯು ಸೇರಿದೆ.<ref>{{Cite web| url= http://www.ftc.gov/privacy/privacyinitiatives/promises.html |title= Enforcing Privacy Promises: Section 5 of the FTC Act |publisher= [[Federal Trade Commission]]}}</ref> ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಸಂಘಟಿತ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯ ನೀತಿಯು FTCಯ ಕಾನೂನಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ 2008ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ 2008ರ ದಿ ರಯಾನ್ ಹೈಟ್ ಆನ್ಲೈನ್ ಫಾರ್ಮಸಿ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಆಕ್ಟ್, [[ಆನ್ಲೈನ್ ಫಾರ್ಮಸಿ]]ಗಳ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು [[ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ಸಬ್ಸ್ಟೆನ್ಸಸ್ ಆಕ್ಟ್]] ಮೂಲಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{Cite web | url= http://www.govtrack.us/congress/bill.xpd?bill=h110-6353&tab=summary | title= H.R. 6353: Ryan Haight Online Pharmacy Consumer Protection Act of 2008 | publisher= [[Govtrack]] | access-date= 2010-06-02 | archive-date= 2012-01-18 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120118082852/http://www.govtrack.us/congress/bill.xpd?bill=h110-6353&tab=summary | url-status= dead }}</ref> == ಪ್ರಕಾರಗಳು == ಆಧುನಿಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವು ತಕ್ಷಣದ ಆನ್ಲೈನ್ ಬಳಕೆಯಾದ(ಡಿಜಿಟಲ್ ) "ಅಂಕೀಯ" ವಸ್ತುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸರಕುಗಳು ಹಾಗು ಸೇವೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯವರೆಗೆ ಹಾಗು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರದ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ "ಮೆಟಾ" ಸೇವೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಿನಸಿಯವರೆಗೆ, ದುಬಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಾದ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ತನಕ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಖರೀದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಅದೆಂದರೆ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ ಪಾವತಿ, ಸಾಮಾನು ಖರೀದಿ, ಒಂದು ಅಕೌಂಟ್ ನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಹಣದ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಹಾಗು ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ತಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಉಪಕ್ರಮಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ನ ಮೂಲಕ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಂಘಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗು ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಡಾಟಾವನ್ನು(ಅಂಕಿಅಂಶ) ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಡಾಟಾ ಸಮಗ್ರತೆ ಹಾಗು ಭದ್ರತೆಗೆ ಇಂದಿನ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಗಾಢವಾದ ಹಾಗು ಒತ್ತುಕೊಡುವಂತಹ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಡಾಟ್-ಕಾಂ ಸಂಸ್ಥೆ]] * [[ಇ-ಸರಕಾರ]] * [[ಇ-ವಾಣಿಜ್ಯ]] * [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಹಣ]] * [[ಅಂತರಜಾಲ ವ್ಯಾಪಾರ]] * [[ಮೊಬೈಲ್ ಕಾಮರ್ಸ್]] * [[ಪೈಡ್ ಕಂಟೆಂಟ್]] * [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ]] * [[ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್]] * [[B2B ಇ-ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] * [[ಶಾಪಿಂಗ್ ಕಾರ್ಟ್ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ನ ತುಲನೆ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist}} == ಆಕರಗಳು == {{Refbegin}} * {{cite book | last = Chaudhury | first = Abijit | coauthors = Jean-Pierre Kuilboer | year = 2002 | title = [[e-Business]] and e-Commerce Infrastructure | publisher = McGraw-Hill | isbn = 0-07-247875-6 }} * {{Citation | last1 = Frieden | first1 = Jonathan D. | author1-link = Jonathan D. Frieden | last2 = Roche | first2 = Sean Patrick | author2-link = Sean Patrick Roche | title = E-Commerce: Legal Issues of the Online Retailer in Virginia | journal = Richmond Journal of Law & Technology | volume = 13 | issue = 2 | date = 2006-12-19 | url = http://law.richmond.edu/jolt/v13i2/article5.pdf | format = PDF | access-date = 2010-06-02 | archive-date = 2007-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070925210502/http://law.richmond.edu/jolt/v13i2/article5.pdf | url-status = dead }} * {{Citation | last1 = Graham | first1 = Mark | title = Warped Geographies of Development: The Internet and Theories of Economic Development | journal = Geography Compass | volume = 2 | issue = 3 | year = 2008 | url = http://geospace.co.uk/files/compass.pdf | format = PDF | doi = 10.1111/j.1749-8198.2008.00093.x | pages = 771 | access-date = 2010-06-02 | archive-date = 2008-10-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081029084143/http://geospace.co.uk/files/compass.pdf | url-status = dead }} * [http://www.usatoday.com/tech/news/2003-12-22-shoppers_x.htm ಕೆಸ್ಸ್ಲರ್, M. (][http://www.usatoday.com/tech/news/2003-12-22-shoppers_x.htm 2003). ][http://www.usatoday.com/tech/news/2003-12-22-shoppers_x.htm ಮೋರ್ ಶಾಪರ್ಸ್ ಪ್ರೊಸೀಡ್ ಟು ಚೆಕ್ಔಟ್ ಆನ್ಲೈನ್. ][http://www.usatoday.com/tech/news/2003-12-22-shoppers_x.htm ಜನವರಿ 13, 2004ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ] * {{cite book | last = Nissanoff | first = Daniel | year = 2006 | title = '''FutureShop''': How the New Auction Culture Will Revolutionize the Way We Buy, Sell and Get the Things We Really Want | publisher = The Penguin Press | isbn = 1-59420-077-7 | edition = Hardcover | pages = 246 pages }} * {{cite book | last = Seybold | first = Pat | year = 2001 | title = Customers.com | publisher = Crown Business Books (Random House) | isbn = 0-609-60772-3 }} * {{cite book | last = Miller | first = Roger | year = 2002 | title = The Legal and E-Commerce Environment Today | publisher = Thomson Learning | isbn = 0-324-06188-9 | edition = Hardcover | pages = 741 pages }} {{Refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikibooks|The Information Age}} {{wikibooks|E-Commerce and E-Business}} * [http://business.gov/guides/e-commerce/ US ಸ್ಮಾಲ್ ಬಿಸನೆಸ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಲಾಸ್ ಅಂಡ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080610100959/http://www.business.gov/guides/e-commerce/ |date=2008-06-10 }} {{DEFAULTSORT:Electronic Commerce}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಿರ್ವಹಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ವೆಬ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ವೆಬ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್]] [[ವರ್ಗ:ಹಣಕಾಸು]] 1rb3nikc4um75r6p8xrjvphhemdqykj 0 23820 1376968 1366423 2026-07-20T23:13:41Z CommonsDelinker 768 L'Ange_du_Foyeur.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Yannರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376968 wikitext text/x-wiki "'ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿ"' : - ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಳವಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು ಈ ಪ್ರಕಾರದ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರ ದೃಶ್ಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಹಾಗೂ ಬರವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಅಚ್ಚರಿ, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕಗಳು ಹಾಗೂ [[ತರ್ಕಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ]] ಅಂಶಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೃತಿಗಳು ಸಾಧನಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ನವ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಕಲಾವಿದರು ಹಾಗೂ ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಳವಳಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಯಕ [[ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್]], ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯು ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಳವಳಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯು [[ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]] ಕಾಲದ [[ದಾದ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತು ಹಾಗೂ ಈ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಆಗಿದೆ. ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಿಂದ, ಚಳವಳಿಯು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸಿತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ [[ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ|ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು]], [[ಸಾಹಿತ್ಯ]], [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ಸಂಗೀತ]] ಹಾಗೂ ಭಾಷೆಗಳು, ಜೊತೆಗೆ [[ರಾಜಕೀಯ |ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆ]] ಮತ್ತು ರೂಢಿ, [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿದ್ದಾಂತ|ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಿದ್ದಾಂತದ]] ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. == ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆ == [[ಚಿತ್ರ:The real me by Achraf Baznani.jpg|thumb]] ಮೊದಲನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧವು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಚದುರಿಸಿತು ಹಾಗೂ ವಿಪರೀತ ತರ್ಕಾಧಾರಿತ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ [[ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ|ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ]] ಮೌಲ್ಯಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಭಯಾನಕ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ದಾದದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ದಾದವಾದಿಗಳು [[ಕಲಾ-ವಿರೋಧಿ]] ಸಭೆಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಬರವಣಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲಾಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ದಾನಂತರ ಅವರು ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾದ ಮೇಲೆ ದಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು. [[ವೈದ್ಯಕೀಯ]] ಮತ್ತು [[ಮಾನಸಿಕ ತಜ್ಞತೆ|ಮಾನಸಿಕ ತಜ್ಞತೆಯಲ್ಲಿ]] ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್]], ಯುದ್ಧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ[[ನರರೋಗ]] ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ, ಅಲ್ಲಿ ಆತ [[ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿ-ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದ]] ಸೈನಿಕರನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಿಸಲು [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌|ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ನ]] ಮಾನಸಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡನು. ಈತ ಯುವ ಲೇಖಕ [[ಜಾಕ್ವೆಸ್ ವಾಚೆ|ಜಾಕ್ವೆಸ್ ವಾಚೆಯನ್ನು]] ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ, ವಾಚೆಯು ಲೇಖಕ ಹಗೂ [[ಪ್ಯಾಟಾಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಪ್ಯಾಟಾಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಸ್ಥಾಪಕನಾದ [[ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಜರ್ರಿ|ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಜರ್ರಿಯ]] ಮಾನಸ ಪುತ್ರನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು, ಹಾಗೂ ಯುವ ಬರಹಗಾರನ ಕಲಾ-ವಿರೋಧಿ ಮನೋಭಾವ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಾಪಿತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದೆಡೆಗಿನ ಉಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲು ಮುಂದಾದನು.<ref name="ReferenceA">''[[ಸರೆಯಾಲಿಸ್ಟ್ ಮೆನಿಫಾಸ್ಟೋದಲ್ಲಿ]]'' ಬ್ರೆಟಾನ್, "Vaché ಈಸ್ ಇನ್ ಮಿ ," .</ref> ಆನಂತರ ಬ್ರೆಟನ್, " ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ನಾನು [[ರಿಮ್‌ಬಾಡ್]], ಜ್ಯಾರಿ, [[ಅಪೋಲಿನೇರ್]], [[ನೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟ್ರಿಮೊಂಟ್]] ಜೊತೆಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಜಾಕ್ವೆಸ್ ವಾಚೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತುಂಬಾ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ".<ref name="ReferenceA"/> ಹಿಂದೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬ್ರೆಟನ್ ದಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು, [[ಲೂಯಿಸ್ ಅರಗಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲಿಪ್ ಸೂಪಾಲ್ಟ್]] ಇವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಲಿಟರೇಚರ್‌]]'' ನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅವರು [[ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಬರವಣಿಗೆ|ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಬರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ]] ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು- ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಾಡದೆ ಸಹಜವಾದ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಕನಸುಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಬ್ರೆಟನ್ ಮತ್ತು ಸೊಪಾಲ್ಟ್ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣಾವಾದದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಅರಸಿಹೋದರು ಹಾಗೂ ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್‌]]'' ನ್ನು ಬರೆದರು. ಅವರು ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ತಂಡಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣಾವಾದವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾದ ದಾಳಿಗಿಂದ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ತಂತ್ರವೆಂದು ನಂಬಿದರು. ಬ್ರೆಟನ್‌, ಅರಗಾನ್, ಮತ್ತು ಸೋಪಾಲ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ, ತಂಡವು [[ಪಾಲ್ ಎಲ್ಯುಆರ್ಡ್]], [[ಬೆಂಜಾಮಿನ್ ಪರ್ಟೆ]], [[ರಿನೆ ಕ್ರಿವೆಲ್]], [[ರಾಬರ್ಟ್ ಡೆಸ್‌ನಾಸ್]], [[ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಬ್ಯಾರನ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮೊರಿಸ್]], [[ಪಿರ್ರೆ ನ್ಯಾವಿಲ್ಲೆ]], [[ರಾಗರ್ ವಿಟ್ರಾಕ್]], [[ಗಾಲ ಎಲ್ಯುಆರ್ಡ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್]], [[ಸಾಲ್ವೇಡರ್ ಡಾಲಿ]],[[ಮ್ಯಾನ್ ರೇ]], [[ಹನ್ಸ್ ಆರ್ಪ್]], [[ಜಾರ್ಜಸ್ ಮಾಲ್ಕಿನ್]], [[ಮೈಕೆಲ್ ಲೆರಿಸ್]], [[ಜಾರ್ಜೆಸ್ ಲಿಂಬೋರ್]], [[ಆಂಟೋನಿನ್ ಆರ್ಟಾಡ್]], [[ರೇಮಂಡ್ ಕ್ವೀನಿ]], [[ಆಂಡ್ರೆ ಮಸ್ಸನ್]], ಜೋನ್ ಮಿರೊ, ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಡಚ್ಯಾಂಪ್, [[ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಪ್ರಿವೆರ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಯೂಸ್ ಟ್ಯಾಂಗ್ವೆ]] ಇವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ತಂಡವು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.<ref name="Diary of a Genius">''ದ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವರ್ಲ್ದ್ ಆಫ್ ಕೊಟೇಶನ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖ [[ದಾಲಿ ಸಲ್ವಾಡೋರ್]], ''[http://www.bartleby.com/66/82/15682.html ಡೈರಿ ಆಫ್ ಜೀನಿಯಸ್]'' (೧೯೯೬)</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೇ, ದಾದ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗುರುತುಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ಣನೀಯ ಅಭಿವ್ಯಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಬೇಕೆಂದು ಎಣಿಸಿದರು, ಆದರೆ [[ಹೆಗಲಿಯನ್ ತಾರ್ಕಿಕ ವಾದ|ಹೆಗಲಿಯನ್ ತಾರ್ಕಿಕ ವಾದದ]] ಪ್ರಕಾರ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಭಾವವು ಕಲ್ಪನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಅವರು [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ತಾರ್ಕಿಕ ವಾದವನ್ನೂ |ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ತಾರ್ಕಿಕ ವಾದವನ್ನೂ ಹಾಗೂ]] ಆ ರೀತಿಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿಗಳಾದ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಂಜಾಮಿನ್ |ವಾಲ್ಟರ್ ಬೆಂಜಾಮಿನ್ ಮತ್ತು]] [[ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಯುಸ್‌|ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಯುಸ್‌ರ]] ಕೃತಿಗಳೆಡೆಗೂ ಸಹ ಕಣ್ಣುಹಾಯಿಸಿದರು. ಮುಕ್ತ ಒಡನಾಟ, ಕನಸಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ನ ಕೆಲಸಗಳು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿಗಳಿಗೆ, ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು [[ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯ|ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವನ್ನು]] ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಉನ್ಮಾದದ ಭಾವವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಆನಂತರ, [[ಸಾಲ್ವಡೊರ್ ಡಾಲಿ]] ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: "ಹುಚ್ಚುಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ನನ್ನ ನಡುವೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ ನಾನು ಹುಚ್ಚನಲ್ಲ".<ref name="Diary of a Genius" /> ಈ ತಂಡವು ಜನತೆ ಯಾವುದನ್ನು ಹುಸಿ ತರ್ಕಬದ್ಧತೆ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಚನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ಮಾನವ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅದರ ಖಾಸಗಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿತ್ತು. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ನಿಜವಾದ ಗುರಿ "ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅದೊಂದೇ!" ಎಂದು ಬ್ರೆಟನ್ ಘೋಷಿಸಿದನು. ಈ ಗುರಿಗಾಗಿ, ಅನೇಕ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿಗಳು [[ಸಮತಾವಾದ]] ಮತ್ತು [[ಅರಾಜಕತಾವಾದ|ಅರಾಜಕತಾವಾದದೊಂದಿಗೆ]] ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. "೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಮೊದಲ [["ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ"]] ಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದರು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಸರ್ಚ್‌|ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ''[[ಲಾ ರೆವೊಲ್ಯುಷನ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟೆ]]'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. === ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ === ಬ್ರೆಟನ್ ೧೯೨೪ ರ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು, ಇದು ತಂಡದ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು, ನವ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದದ ಕೃತಿಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ನವ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಸ್ವಯಪ್ರೇರಿತವಾದದ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆತ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಈ ರೀತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾನೆ: {{quotation|'''Dictionary:''' Surrealism, n. Pure psychic automatism, by which one proposes to express, either verbally, in writing, or by any other manner, the real functioning of thought. Dictation of thought in the absence of all control exercised by reason, outside of all aesthetic and moral preoccupation.<br /><br /> '''Encyclopedia:''' Surrealism. Philosophy. Surrealism is based on the belief in the superior reality of certain forms of previously neglected associations, in the omnipotence of dream, in the disinterested play of thought. It tends to ruin once and for all other psychic mechanisms and to substitute itself for them in solving all the principal problems of life.}} === ''ಲಾ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟೆ'' === ನವ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯ ತರುವಾಯ, ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿಗಳು ''ಲಾ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟೆ'' ಯ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ೧೯೨೯ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ನವಿಲೆ ಮತ್ತು ಪಿರೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶನದ ಆರಂಭಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಮರ್ಶೆ ''[[ಲಾ ನೇಚರ್]]'' ಮೇಲೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ನಮೂನೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ನಮೂನೆಯು ವಂಚನೀಯವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳಿಗೆ’ ಪತ್ರಿಕೆಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹಗರಣದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಠ್ಯದ ಕಾಲಮ್ಮುಗಳೊಂದಿಗೆ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಅಡಕಿದ ಅನೇಕ ಪುಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕಲೆಯ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಿಯಾರ್ಗಿಯೊ ಡಿ ಷಿರಿಕೊ]], ಅರ್ನೆಸ್ಟ್, ಮ್ಯಾಸ್ಸನ್ ಹಾಗೂ ಮ್ಯಾನ್‌ರೇಯ ಕೃತಿಗಳು ಇದ್ದವು. === ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಸರ್ಚ್(ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಭಾಗ) === ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಸರ್ಚ್(ಸೆಂಟ್ರೇಲ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟೆ)ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಕಛೇರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಸಭೆ ಸೇರಲು ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಸಮಾದಿ ಸ್ಥಿತಿಯಡಿ ಮಾತನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. == ವಿಸ್ತರಣೆ == ಮಧ್ಯ-೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕೆಫೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಭೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈ ಕೆಫೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿಗಳು ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸುವ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು, ನವ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದದ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ [[ತಂತ್ರಗಳಾದ]] [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಚಿತ್ರಬಿಡಿಸುವುದನ್ನು]] ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಬ್ರೆಟನ್, ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲಂತೆ ಹಾಗೂ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆ|ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಗೆ]] ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಕಾಣುವುದರಿಂದ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲೇ ಸಂದೇಹಪಟ್ಟಿದ್ದನು. [[ಫ್ರೊಟ್ಟೇಜ್ |ಫ್ರೊಟ್ಟೇಜ್ ಮತ್ತು]] [[ಡೆಕಾಲ್ಕೊಮೇನಿಯಾ]] ದಂತಹ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ಈ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಲಾಯಿತು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ನವ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಇದು [[ಜಿಯಾರ್ಗಿಯೊ ಡೆ ಷಿರಿಕೊ]], [[ಸಾಲ್ವೆಡಾರ್ ಡಾಲಿ]], [[ಎನ್ರಿಕೊ ಡೊನಾಟಿ]], [[ಆಲ್ಪರ್ಟೊ ಜಿಯಾಕಮೆಟಿ]], [[ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್ ಹ್ಯುಗೊ]], [[ಮೆರೆಟ್ ಒಪೆನ್ಹಿಯಮ್]], [[ಟಾಯೆನ್]], [[ಗ್ರೆಗೊರ್ ಮೈಕೊಂಝ್]], ಹಾಗೂ [[ಲೂಯ್ಸ್ ಬನೆಲ್‌|ಲೂಯ್ಸ್ ಬನೆಲ್‌ರನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ರೆಟನ್ [[ಪಾಲ್ಬೊ ಪಿಕಾಸೋ]] ಹಾಗೂ [[ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಡಚ್ಯಾಂಪ್‌|ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಡಚ್ಯಾಂಪ್‌ನನ್ನು]] ಪ್ರಶಂಶಿಸಿದರೂ ಹಾಗೂ ಚಳವಳಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಓಲೈಸಿದರೂ ಅವರು ಗೌಣವಾಗಿ ಉಳಿದರು<ref name="tomkins">[[ತಾಮ್ಕಿನ್ಸ್,ಕಾಲ್ವಿನ್]], ''ಡಚ್ಯಾಂಪ್: ಎ ಬೈಯೊಗ್ರಫಿ'' . ಹೆನ್ರಿ ಹಾಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿ, Inc, ೧೯೯೬. ಐಎಸ್ ಬಿಎನ್ ೦-೧೯-೨೧೧೫೭೯-೦</ref>. ಮಾಜಿ ದಾದವಾದಿ [[ಟ್ರಿಸ್ಟಾನ್ ಝಾರಾ]], [[ರೀನೆ ಚಾರ್]] ಹಾಗೂ [[ಜಾರ್ಜಸ್ ಸ್ಯಾಡೊಲ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಲೇಖಕರು ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವಾಯತ್ತ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿ ತಂಡವು ರಚನೆಯಾಯಿತು. ತಂಡವು ಸಂಗೀತಗಾರ, ಕವಿ, ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ [[ಇ.ಎಲ್.ಟಿ. ಮೆಸೆನ್ಸ್]], ಚಿತ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ಲೇಖಕ [[ರೆನೆ ಮಗ್ರಿಟೆ]], [[ಪೌಲ್ ನೊ]], [[ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಲೆಕಮ್ಟೆ]], ಹಾಗೂ [[ಆಂಡ್ರೆ ಸೊರಿಸ್‌|ಆಂಡ್ರೆ ಸೊರಿಸ್‌ರನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ಲೇಖಕ [[ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಕುತಿನೇರ್‌|ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಕುತಿನೇರ್‌ನಿಂದ]] ಅವರುಗಳು ಒಡನಾಡಿಗಳಾದರು. ಅವರು ನಿಯತವಾಗಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ಜೊಮನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಗ್ರಿಟೆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ಹೋಗಿ, ಬ್ರೆಟನ್‌ನ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪದೇ ಪದೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="grove"/> [[ದಾದ]] ಮತ್ತು [[ಘನವಾದ(ಕ್ಯೂಬಿಸಂ)|ಘನವಾದ(ಕ್ಯೂಬಿಸಂ)ದಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಲಾವಿದರು, [[ವ್ಯಾಸಿಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿನ್‌ಸ್ಕಿ|ವ್ಯಾಸಿಲಿ ಕ್ಯಾಂಡಿನ್‌ಸ್ಕಿಯ]] ಅಮೂರ್ತತೆ, [[ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾದ]], ಹಾಗೂ [[ಉತ್ತರ-ಸಮಷ್ಟಿ ಪರಿಣಾಮ ಪದ್ಧತಿ]] ಸಹ ಹಳೆಯ "ರುಧಿರತೆ" ಯಾದಂತಹ [[ಹೈರೊನಿಮಸ್ ಬಾಷ್]], ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕಪಟತೆಗೆ ತಲುಪಿತು. ೧೯೨೩ರ [[ಆಂಡ್ರೆ ಮಸ್ಸನ್‌|ಆಂಡ್ರೆ ಮಸ್ಸನ್‌ನ]] [[ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು]] [[ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಮನಸ್ಸಿನ]] ಭಾವದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಬಿಂದುವಾಗಿ ಹಾಗೂ ದಾದದಿಂದ ಬಿಡುವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಗಯಾಕೊಮೆಟ್ಟಿಯ ೧೯೨೫ ಟೋರ್ಸೊ, ಇದು ಆತನ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸರಳೀಕೃತ ರೂಪಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನಪೂರ್ವ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್‌|ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್‌ನಿಂದ]] ೧೯೨೭ ರಿಂದ ''ದಿ ಕಿಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ(ಲೆ ಬೈಸೆರ್)'' ಕಲಾ ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಡುವೆ ದಾದ ಮತ್ತು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲು ಬಳಸಿದ ರೇಖೆಯ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆ ೧೯೨೫'ರ ಮಿನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದಾದಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ''ಸಣ್ಣ ಮಶೀನ್‌ನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ(ಒನ್ ಮಿನಿಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ದಾದಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಸೆಲ್ಬಸ್ಟ್ ಕನ್ಸ್‌ಸ್ಟ್ರುಅರ್ಟಸ್ ಮಶೀನ್‌ಚೆನ್)'' .<ref>[http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_md_45_6.html ಲಿಂಕ್ ಟು ಗುಗ್ಗೆನ್ಹೇಮ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922202832/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_md_45_6.html |date=2008-09-22 }} ಪೇಟಿಂಗ್‌ನ ನಕಲುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು.</ref><ref>[http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_md_45_4.html ಲಿಂಕ್ ಟು ಗುಗ್ಗೆನ್ಹೇಮ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104115005/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_md_45_4.html |date=2008-11-04 }} ಪೇಟಿಂಗ್‌ನ ನಕಲುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು.</ref> ಮೊದಲನೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಂತರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಾಮೋದ್ರೇಕ ಉಪಬರಹವನ್ನು ಹೊಂದಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರೆ, ಎರಡನೆಯದು ಕಾಮೋದ್ರೇಕವನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹಾಗೂ ನೇರವಾಗಿ ತೋರಿಸಿತು. ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರ ವಕ್ರರೇಖೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಭಾಗಿಸುವ ರೇಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ [[ಮಿರೊ|ಮಿರೊನ]] ಹಾಗೂ [[ಪಿಕಾಸೊ|ಪಿಕಾಸೊನ]] ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಮೊದಲನೆಯದು ನೇರವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಆನಂತರ [[ಪಾಪ್‌ಕಲೆ|ಪಾಪ್‌ಕಲೆಯಂತಹ]] ಚಳವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:The Red Tower.jpg|left|thumb|ಜಾರ್ಜಿಯೊ ಡೆ ಚಿರೊಕೊ ದ ರೆಡ್ ಟವರ್ (ಲಾ ಟೂರ್ ರೊಝ್) (1913).]] ಜಿಯಾರ್ಜಿಯೊ ಡೆ ಷಿರಿಕೊ ಮತ್ತು ಆತನ ಹಿಂದಿನ [[ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ ಕಲೆ|ಮೆಟಾಫಿಸಿಕಲ್ ಕಲೆಯ]] ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯ ದೃಶ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳ ನಡುವೆ ಜೋಡಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರೇಖಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ೧೯೧೧ ಮತ್ತು ೧೯೧೭ರ ನಡುವೆ ಆತ ಒಂದು ಅಲಂಕಾರಿಕವಲ್ಲದ ರೇಖೆಗಳ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಆತನಂತರ ಈತನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಇತರರು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ''ಕೆಂಪು ಗೋಪುರ(ಲಾ ಟೂರ್ ರೋಗ್)'' ವು ೧೯೧೩ ರಿಂದ ಕಠಿಣ ವರ್ಣ ವಿರೋಧಗಳು ಮತ್ತು ಆನಂತರದ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ಅವಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ನಿದರ್ಶನೀಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆತನ ೧೯೧೪ ರ ''ನಾಸ್ಟಾಲ್ಜಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ಪೊಯೆಟ್(ಲಾ ನಾಸ್ಟಾಲ್ಜಿ ಡು ಪೊಯೆಟೆ)'' ನೋಡುಗನಿಂದ ಮುಖ ತಿರಿಗಿಸಿಕೊಂಡ ರೇಖಾಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಮುರಿದುಹೋದ ಗಾಜುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮೀನು ಒಂದು ಉಪಶಮನವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_md_35_1.html ಲಿಂಕ್ ಟು ಗುಗ್ಗೆನ್ಹೇಮ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005114623/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_md_35_1.html |date=2008-10-05 }} ಪೇಟಿಂಗ್‌ನ ನಕಲುಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಮಾಹಿತಿಗಳು.</ref> ಈತ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದು, ಈತನ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಹೆಬ್ಡೊಮೆರಸ್ ]]'' ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬರಹ ತಡೆಗುರುತುಗಳು, ವಾಕ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣ ಬಳಸಿ ಒಂದು ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಇದರ ಚಿತ್ರಣಗಳ ಸುತ್ತ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರಚಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಒಂದು ಕನಸುಚಿತ್ರಣಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಲೆಟ್ಸ್ ರಸ್ಸೆಸ್ ಗೆ ರೂಪಿಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಆತನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಒಂದು ಅಲಂಕಾರಿಕ ರೂಪದ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಜನ ಮಾನಸದಲ್ಲಿನ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಕಲಾವಿದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ: ಡಾಲಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗ್ರಿಟೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈತ ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಿದ್ಡಾಂತವಾದ ಗುಂಪನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ, ಮಿರೊ ಮತ್ತು ಮಸ್ಸನ್ ಚಿತ್ರಕಲೆಗೆ ನವ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಗ್ಯಾಲರಿ ಪಿರ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ''ಲಾ ಪೈಂಚುರ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟೆ '' ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಮಸ್ಸನ್, [[ಮ್ಯಾನ್ ರೇ]], [[ಕ್ಲೀ]], ಮಿರೊ ಮತ್ತು ಇತರರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯು ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ(ಇದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲತಃ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಸಹ)ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ದಾದ ದಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ [[ಫೋಟೊಮಾಂಟೇಜ್‌|ಫೋಟೊಮಾಂಟೇಜ್‌ನಂತಹ]] ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತರುವಾಯದ ವರ್ಷ, ೧೯೨೬ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೬ರಂದು [[ಗ್ಯಾಲರಿ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟೆ]] ಮ್ಯಾನ್ ರೇ ಯ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬ್ರೆಟನ್ ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ''ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಹಾಗೂ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು '' ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು, ಇದು ಚಳವಳಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು, ಆದರೂ ಆತ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ೧೯೬೦ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದ. === ಮುಂದುವರೆದ ಬರವಣಿಗೆ === ನಾಯಕ ಬ್ರೆಟನ್ ಪ್ರಕಾರ ''[[ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಫೀಲ್ಡ್ಸ್(ಲೆಸ್ ಚ್ಯಾಂಪ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ಸ್)]]'' (ಮೇ-ಜೂನ್೧೯೧೯) ಮೊದಲ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ''ಲಿಟರೇಚರ್ '' ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತತೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕನಸುಗಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಮತ್ತು ಕಥಾ ಮಾದರಿಗಳೆರಡು ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅರ್ಥಗಳೆಡೆಗಿನ ಉಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುನುಗುನಿಸುವಿಕೆ, ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಒಳಹರಿವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಒಳಹರಿವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒತ್ತು ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ "ದೃಶ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವ"ದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಳಾರ್ಥಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥಗಳಿಗೂ ಅವರು ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದರು. ನವ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಲೇಖಕರು ಅಪರೂಪವಾಗಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ, ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣೀಯವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಒಂದು ತೋರಿಕೆಯ ಗ್ರಹಿಸುವಿಕೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಬ್ರೆಟನ್‍ನ ಒಂದು ಉನ್ನತ ವಾಸ್ತವದ ಎಡೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಬರವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನೀಡಿದ ಆರಂಭಿಕ ಮಹತ್ವದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ - ಬ್ರೆಟನ್‍ನ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ - ಶುದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವೆಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತೋ ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನಿಜವಾದ "ಚಿಂತನೆ ದೂರವಾಗಿತ್ತು". ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬ್ರೆಟನ್ ತಾನೇ ಆನಂತರ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಹಾಗು , ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮದಾಯಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರವೇಶಗಳ ಅವಶ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಇತರೆ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಘಟಕಗಳು, ಜೋಡಣೆ ಕೃತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದಂತೆ [[ಪಿರ್ರೆ ರೆವರ್ಡಿ|ಪಿರ್ರೆ ರೆವರ್ಡಿಯ]] ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ಒಂದು ಚಕಿತಗೊಳಿಸುವ ನೆರೆಹೊರೆಗಳ ಮಾದರಿಯಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಉದ್ಭವಿಸಿವೆ. ಹಾಗೂ- ಮ್ಯಾಗ್ರಿಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ(ಒಂದು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ತಂತ್ರಗಳಿಗಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಜೋಡಣೆ ಕೃತಿಗಾಗಲೀ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲ)- ವಿಪ್ಲವದ ಕೂಡಿಸುವಿಕೆ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಪ್ರಕಟನೆಗೆ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಯಿತು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಸತತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವುದೆಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿತ್ತು- ಆಧುನಿಕಕ್ಕಿಂತ ಆಧುನಿಕವಾಗುವುದಕ್ಕೆ-ಹಾಗಾದುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸವಾಲುಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸ್ಥಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿತ್ತು. ನವ್ಯ ಸಿದ್ಡಾಂತವಾದಿಗಳು [[ಕಾಮ್ಟೆ ಡೆ ಲಾಟ್ರೆಮಾಂಟ್]] ಎಂಬ ಗುಪ್ತನಾಮದಿಂದ ಹೆಸರಾದ ಐಸಿಡೋರ್ ಡಕಾಸ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ "ಒಂದು ಒಲಿಯುವ ಯಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಛತ್ರಿಯ ವಿಭಜಿಸುವ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ವಿಧಿ ಸಂಧಿಸುವಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿ" ಎಂಬ ಸಾಲಿನಿಂದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡರು, ಹಾಗು [[ಅರ್ಥರ್ ರಿಮ್‌ಬಾಡ್]], ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ಈ ಇಬ್ಬರು ಲೇಖಕರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳವಳಿಯ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನವ್ಯ ಸಿದ್ಡಾಂತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು, [[ಕ್ರೆವೆಲ್‌ನ]] ''ಮಿ. ನೈಫ್ ಮಿಸ್ ಫೋರ್ಕ್'' (೧೯೩೧), [[ಅರಗಾನ್‌ನ]] ''ಐರೆನ್ಸ್ ಕಂಟ್'' (೧೯೨೭), ಬ್ರೆಟನ್‌ನ ''ಸರ್ ಲಾ ರೂಟ್ ಡೆ ಸಾನ್ ರೊಮ್ಯಾನೊ'' (೧೯೪೮), [[ಪೆರೆಟ್‌ನ]] ''ಡೆತ್ ಟು ದಿ ಪಿಗ್ಸ್'' (೧೯೨೯), ಹಾಗೂ [[ಆರ್ಟಾಡ್‌ನ]] ''ಲೆ ಪೆಸೆ-ನೆರ್ಫ್ಸ್'' (೧೯೨೬). ಲ ರೆವೊಲ್ಯುಷನ್ ಸರ್ರಿಯಲಿಸ್ಟೆ ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢವಾಗಿ ತುಂಬಿದ ಬರಹಗಳ ಕಾಲಮ್ಮುಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕಲೆಯ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಡೆ ಷಿರಿಕೊ, ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್, ಮಸ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ ರೇ ಇವರ ಕೃತಿಗಳು ಇದ್ದವು. ಇತರೆ ಕೃತಿಗಳು ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಕಾವ್ಯಗಳು, ಕರಪತ್ರಗಳು, ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸೈದ್ದಾಂತಿಕ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. === ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === {{Main|List of surrealist films}} ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತವಾದಿಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: * [[ರೆನಿ ಕ್ಲೇರ್‌|ರೆನಿ ಕ್ಲೇರ್‌ನ]] ''[[ಎಂಟ್ರಾ ’ಕ್ಟೆ]] '' (೧೯೨೪) * [[ಜರ್ಮೈನ್ ಡ್ಯುಲಕ್‌|ಜರ್ಮೈನ್ ಡ್ಯುಲಕ್‌ನ]] ಹಾಗೂ ಆಂಟೋನಿನ್ ಆರ್ಟಾಡ್‌ನ ಚಿತ್ರಕತೆಯ ''[[ಲ ಕಾಕ್ವಿಲೆ ಎಟ್ ಲೆ ಕ್ಲರ್ಜಿಮ್ಯಾನ್]] '' (೧೯೨೮) * [[ಮ್ಯಾನ್ ರೇ|ಮ್ಯಾನ್ ರೇಯ]] ''[[L'Étoile de mer]]'' (೧೯೨೮) * ಲುಯ್ಸ್ ಬನೆಲ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ವೆಡಾರ್ ಡಾಲಿಯ ''[[ಅನ್ ಚಿಯೆನ್ ಅಂಡಾಲ್]] '' (೧೯೨೯) * ಬನೆಲ್ ಮತ್ತು ಡಾಲಿಯ L'Âge d'Or (೧೯೩೦) * ''[[ಜೀನ್ ಕಾಕ್ಟೆ|ಜೀನ್ ಕಾಕ್ಟೆಯ]] [[Le sang d'un poète]](೧೯೩೦)'' === ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರಿಂದ ಸಂಗೀತ ಕಲೆ === {{Main|Surrealist music}} ೧೯೨೦ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂಯೋಜಕರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಅಥವಾ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಚಳುವಳಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. ಅವರುಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೊಹುಸ್ಲಾವ್ ಮಾರ್ಟಿನು]], [[ಆಂಡ್ರೆ ಸೌರಿಸ್]], ಮತ್ತು [[ಎಡ್‌ಗರ್ಡ್ ವರೆಸಿ]] ಇವರುಗಳು ಅವನ ಬರಹ ''ಆರ್ಕೆನಾ'' ಇದು ಒಂದು ಕನಸಿನ ಅನುಕ್ರಮದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.{{Citation needed|date=June 2007}} ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೌರಿಸ್‌ನು ಚಳುವಳಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಘಟಿತನಾಗಿದ್ದನು: ಅವನು ಮೆಗ್ರಿಟ್‌ನ ಜೊತೆ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಮತ್ತು [[ಪೌಲ್ ನೌಗೆ|ಪೌಲ್ ನೌಗೆಯ]] ಪ್ರಕಟಣೆ ''ಅಡಿಯು ಮಾರಿ'' ಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಗುಂಪು [[ಲೆಸ್ ಸಿಕ್ಸ್‌|ಲೆಸ್ ಸಿಕ್ಸ್‌ನ]] [[ಜರ್ಮೈನ್ ಟೈಲ್‌ಫೆರ್]] ಹಲವಾರು ಬರಹಗಳನ್ನು ಬರೆದನು, ೧೯೪೮ ರ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ''ಪ್ಯಾರಿಸ್-ಮ್ಯಾಗಿ'' ([[ಲೈಸ್ ಡಿಹಾರ್ಮ್‌|ಲೈಸ್ ಡಿಹಾರ್ಮ್‌ನಿಂದ]] ಘಟನಾವಳಿ), ದ ಒಪೆರಾಸ್ ''ಲಾ ಪೆಟಿಟ್ ಸಿರೇನ್'' (ಫಿಲಿಪ್ ಸೌಪೌಲ್ಟ್‌ನ ಪುಸ್ತಕ) ಮತ್ತು ''ಲಾ ಮೈಟ್ರೆ'' (ಯುಜಿನ್ ಅಯೋನೆಸ್ಕೊನ ಪುಸ್ತಕ) ಇವುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿವೆ{{Citation needed|date=March 2007}} ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=March 2007}} ಟೈಲ್‌ಫೆರ್‌ನು ಕ್ಲೌಡ್ ಮರ್ಸಿ, ಹೆನ್ರಿ ಜೀನ್‌ಸನ್‌ನ ಪತ್ನಿಯ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನೂ ಬರೆದನು, ಅವಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರವು ಮೆಗ್ರಿಟ್‌ನಿಂದ ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೯೪೬ ರ ವರೆಗೆ ಬ್ರೆಟನ್ ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧ ''ಸೈಲೆನ್ಸ್ ಈಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ '' (ಮೌನವು ಬಂಗಾರ)ಜೊತೆ ಸಂಗೀತಕಲೆಯ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತೋರಿಸಿದರೂ ಕೂಡ, ನಂತರ [[ಪೌಲ್ ಗ್ಯಾರನ್‌|ಪೌಲ್ ಗ್ಯಾರನ್‌ನಂತಹ]] ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ- ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವನ್ನು - [[ಜಾಜ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲ್ಯೂಸ್‌|ಬ್ಲ್ಯೂಸ್‌ರ]] ಆಶುರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಜಾಜ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯೂಸ್ ಸಂಗೀತಕಾರರು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಈ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[1976 ರ ಜಾಗತಿಕ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರದರ್ಶನ|1976 ರ ಜಾಗತಿಕ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರದರ್ಶನವು]] [["ಹನಿಬೊಯ್" ಎಡ್‌ವರ್ಡ್ಸ್‌|"ಹನಿಬೊಯ್" ಎಡ್‌ವರ್ಡ್ಸ್‌ನ]] ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. == ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣ == ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು: ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಪರಿಪಾಠಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಅಂಗೀಕೃತ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕಲೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಎರಡನ್ನೂ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬಂತೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಯೋಜನೆಯು ಯುರೋಪಿನಿಂದ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ (೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ ಚಿಲಿಯಲ್ಲಿ ''[[ಮ್ಯಾಂಡ್ರಗೋರಾ]]'' ಗುಂಪಿನ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ) [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ]], [[ದ ಕ್ಯಾರಿಬೀನ್]] ಮತ್ತು ಏಷಿಯಾದಾದ್ಯಂತ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ತತ್ತ್ವವಾದ ಎರಡೂ ಆಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಅತಿರಿಕ್ತ-ತೀವ್ರವಾದಿ, [[ಸಮತಾವಾದಿ]], ಅಥವಾ [[ಅರಾಜಕತಾವಾದಿ|ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಯಾಗಿತ್ತು]]. ಡಾಡಾದಿಂದ ವಿಭಜನೆಯು, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರನ್ನು ಸಮತಾವಾದಿಗಳಂತೆ, ಅರಾಜಕತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಸಮತಾವಾದಿಗಳ ನಡುವಣ ಒಂದು ವಿಭಜನೆ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಬ್ರೆಟನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಚರರು, ಅಲ್ಲಿ IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅರಾಜಕತೆಗೆ ಒಂದು ತೆರೆದಿರುವಿಕೆ ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ ಕೂಡ, [[ಲಿಯೋನ್ ಟ್ರೊಟ್‌ಸ್ಕಿ]] ಮತ್ತು ಅವನ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಡ ವಿರೋಧಪಕ್ಷ|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಡ ವಿರೋಧಪಕ್ಷವನ್ನು]] ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಪೆರೆಟ್]], ಮೇರಿ ಲೊ, ಮತ್ತು ಜೌನ್ ಬ್ರೀ ಯಂತಹ ಕೆಲವು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರು [[ತೀವ್ರವಾದಿ ಸಮತಾವಾದ|ತೀವ್ರವಾದಿ ಸಮತಾವಾದದ]] ವಿಧಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. [[ಡಾಲಿ|ಡಾಲಿಯು]] ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಪ್ರಾನ್ಕೋ|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಪ್ರಾನ್ಕೋನ]] ಉಗ್ರ ಬಲಪಂಥೀಯ(ಪ್ರತಿಗಾಮಿ) ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದನು ಆದರೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಗತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವನು ಬ್ರೆಟನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂಘಟಕರಿಂದ, ದ್ರೋಹ ಮಾಡಿದ್ದನು ಮತ್ತು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪೆರೆಟ್, ಲೋ, ಮತ್ತು ಬ್ರೀ [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಪಿಒಯುಎಮ್]] ಅನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಬ್ರೆಟನ್‌ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, [[ಸಮತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷ|ಸಮತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷದ]] ಜೊತೆ, "ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ವತಂತ್ರತೆ"ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ರೆಟನ್‌ನ ಗುಂಪು ಮೂಲಭೂತ ನಿರ್ಮಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ [[ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗ|ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗದ]] ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಪಕ್ಷದ ಜೊತೆಗಿನ ಅವರ ಹೋರಾಟವು ೧೯೨೦ ರ ನಂತರದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ (ಬಂಡಾಯಗಾರ) ಅವಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಹಲವಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬ್ರೆಟನ್ ಜೊತೆಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತರಾಗಿದ್ದರು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಲೂಯಿಸ್ ಅರಾಗೊನ್]], ಅವನು ಸಮತಾವಾದಿಗಳ ಜೊತೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲೆಸ ಮಡಲು ತನ್ನ ಗುಂಪನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ''ಜನವರಿ ೨೭, ೧೯೨೫ ರ ಪ್ರಕಟನೆ'' ಯಲ್ಲಿ,<ref>{{cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/mod/1925Surrealism.html |title=Modern History Sourcebook: A Surrealist Manifesto, 1925 |publisher=Fordham.edu |date=1925-01-27 |accessdate=2009-12-26}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ಯಾರಿಸ್-ಆಧಾರದ [[ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್ ಸುರ್ರೀಲಿಸ್ಟ್ ರಿಸರ್ಚ್]] (ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವಿಭಾಗ) (ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್, ಲೂಯಿಸ್ ಅರಾಗೊನ್, ಮತ್ತು ಅಂಟೋನಿಯನ್ ಅರ್ಟೌಡ್, ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ಎರಡು ಡಜನ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ)ನ ಸದಸ್ಯರು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿತ್ತು, ೧೯೩೦ರ ನಂತರ ಹಲವಾರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರು ಸಮತಾವಾದದ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿನ ಈ ಪೃವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆ (ಕಾಗದ ಪತ್ರ)ಯು ಬ್ರೆಟನ್ ಮತ್ತು [[ಡಿಯೆಗೊ ರಿವೆರಾ|ಡಿಯೆಗೊ ರಿವೆರಾರ]] ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಒಂದು ''ಸ್ವತಂತ್ರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕಲೆಗೆ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ'' ಯಾಯಿತು,<ref>[http://www.generation-online.org/c/fcSurrealism1.html Generation-online.org]{{Dead link|date=December 2009}}</ref> ಆದರೆ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಬ್ರೆಟನ್ ಮತ್ತು [[ಲಿಯೋನ್ ಟ್ರೊಟ್‌ಸ್ಕಿ|ಲಿಯೋನ್ ಟ್ರೊಟ್‌ಸ್ಕಿಯವರಿಂದ]] ಸಹ-ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಲೆವಿಸ್,ಹೆಲೆನಾ. ''ದೊಡಾ ಟರ್ನ್ಸ್ ರೆಡ್'' . ೧೯೯೦. ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ೧೯೨೦ ಯಿಂದ ೧೯೫೦ವರೆಗಿನ ಸರೆಯಾಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಅಹಿತಕರವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳ ಇತಿಹಾಸ</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೩೩ ರಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೇನೆಂದರೆ ಒಂದು ಬಂಡವಾಳಷಾಹಿ ಸಮಾಜದ ಒಳಗಿನ ಒಂದು ’ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗದ ಸಾಹಿತ್ಯ’ವು ಡೆಸ್ ಎಕ್ರಿವೇನ್ಸ್ ಎಟ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನರೀಸ್ ಸಂಘಟನೆಯ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ ಮುರಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸಮತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಬ್ರೆಟನ್‌, ಎಲೌರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೆವೆಲ್‌ರ ಉಚ್ಛಾಟನೆ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="grove"/> ೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಗುಂಪು ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಮತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಮತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷದ]] ಕಠಿನ ಎಡಪಕ್ಷದವರು, [[ಮೊರೊಕ್ಕೋ|ಮೊರೊಕ್ಕೋದಲ್ಲಿನ]] ಪ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ [[ರಿಫ್‌|ರಿಫ್‌ನ]] ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಅಬ್ಡ್-ಎಲ್-ಕ್ರಿಮ್‌|ಅಬ್ಡ್-ಎಲ್-ಕ್ರಿಮ್‌ನನ್ನು]] ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಜೊತೆಗೂಡಿದರು. ಜಪಾನಿನ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಯಭಾರಿ, [[ಪೌಲ್ ಕ್ಲೌಡೆಲ್‌|ಪೌಲ್ ಕ್ಲೌಡೆಲ್‌ಗೆ]] ಒಂದು ತೆರೆದ ಪತ್ರಕ್ಕೆ, ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಗುಂಪು ಘೋಷಿಸಿತು: :"ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರಾದ ನಾವು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾದಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಇದರ ತೀವ್ರ ಮತ್ತು ವಸಾಹತು ವಿಧದಿಂದ ಒಂದು ಸಿವಿಲ್ ಯುದ್ಧವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ನಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೇ ನಾವು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. "ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ನಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಯ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಶ್ರಮಿಕವರ್ಗದ ಮತ್ತು ಇದರ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ವಸಾಹತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆಡೆಗಿನ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ವರ್ಣದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಕಡೆಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೀಸಲಿಡುವುದು." "ಮರ್ಡೆರಸ್ ಹ್ಯೂಮಾನಿಟೇರಿಯನಿಸಮ್"(೧೯೩೨) ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿರುದ್ಧದ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕವರ್ಗದ ರಾಜಕೀಯ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ರೆನೆ ಕ್ರೆವೆಲ್‌|ರೆನೆ ಕ್ರೆವೆಲ್‌ನಿಂದ]] ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, [[ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್]], [[ಪೌಲ್ ಎಲೌರ್ಡ್]], [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಪೆರೆಟ್]], [[ಯ್ವೂಸ್ ಟ್ಯಾಂಗೆ|ಯ್ವೂಸ್ ಟ್ಯಾಂಗೆಯವರುಗಳಿಂದ]] ಸಹಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್ವಾನ್ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರಾದ [[ಪೈರೆ ವೊಯೊಟ್ಟೆ]] ಮತ್ತು [[ಜೆ.ಎಮ್. ಮೊನೆರೊಟ್]] ಬಹುಶಃ ನಂತರದಲ್ಲಿ "ಬ್ಲಾಕ್ ಸುರ್ರೀಲಿಸಮ್" (ಕಪ್ಪು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ)<ref>[[ಕಿಲ್ಲೆ,ರಾಬಿನ್ ಡಿ.ಜಿ.]] ''ಎ ಪೊಯಟಿಕ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಕೊಲೊನಿಯಾಲಿಜಂ'' . ನವೆಂಬರ್ ೧೯೩೨</ref> ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಇದನ್ನು ಮೂಲ ದಾಖಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್‍ನಲ್ಲಿ ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿನ [[ಐಮ್ ಸಿಸಾಯರ್]] ಮತ್ತು ಬ್ರೆಟನ್ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ’ಬ್ಲಾಕ್ ಸುರ್ರೀಲಿಸಮ್’ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದರ ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿತು. [[ಮಾರ್ಟೀನಿಕ್‌|ಮಾರ್ಟೀನಿಕ್‌ನ]] [[ನೆಗ್ರಿಟ್ಯೂಡ್]] ಚಳುವಳಿಯ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿರೋಧದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬರಹಗಾರರು, ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತು, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿಧಾನವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು - ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮೂಲಸ್ವರೂಪ ವಸ್ತು ನಿಷ್ಠದ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆ. ಇದು ಇತರ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಅಂಗೀಕೃತ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ನಂತರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. [[ರೆನೆ ಮೆನಿಲ್]], [[ಲೂಸಿ ಥಿಸೀ]], [[ಅರಿಸ್ಟೈಡ್ ಮೌಗೀ]] ಮತ್ತು ಇತರರಜೊತೆಗೂಡಿ ಸೆಸೈರ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ''[[ಟ್ರಾಪಿಕ್ಸ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡಿತು.<ref>[[ಕಿಲ್ಲೆ,ರಾಬಿನ್ ಡಿ.ಜಿ.]] "ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ : Aimé Césaire, ನೆಗ್ರಿತ್ಯೂಡ್, &amp; ಸರೆಯಾಲಿಜಂನ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು". ಜುಲೈ ೨೦೦೧</ref> ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ವರ್ಣಕಲಾವಿದೆ ಜಾಕೆಲಿನ್ ಲಂಬಾ ಜೊತೆ ಟ್ರೊಟ್‌ಸ್ಕಿಯನ್ನು ಸಂಧಿಸಲು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೋಕ್ಕೆ]] ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದನು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿರಬೇಕಾದ ಆಸಕ್ತಿಕರ ವಿಷಯ; [[ಡಿಯೆಗೊ ರಿವೆರಾ|ಡಿಯೆಗೊ ರಿವೆರಾನ]] ಮೊದಲ ಪತ್ನಿ ಗೌಡಲ್ಯೂಪೆ ಮರಿನ್‌ರ ಅಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು; ಅವನು [[ಫ್ರಿಡಾ ಕಹ್ಲೋ|ಫ್ರಿಡಾ ಕಹ್ಲೋಳನ್ನು]] ಸಂಧಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವಳ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೋಡಿದನು. ಬ್ರೆಟನ್ ಕಹ್ಲೋಳನ್ನು "ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ" ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref>{{cite web |url=http://www.fridakahlofans.com/chronologyenglish.html |title=Frida Kahlo, Paintings, Chronology, Biography, Bio |publisher=Fridakahlofans.com |date= |accessdate=2009-12-26 |archive-date=2010-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100402091826/http://www.fridakahlofans.com/chronologyenglish.html |url-status=dead }}</ref> === ಆಂತರಿಕ ರಾಜಕಾರಣ === ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ [[ರೋಗರ್ ಗಿಲ್‌ಬರ್ಟ್-ಲೆಕೊಮೆಟ್]], [[ಮೌರಿಸ್ ಹೆನ್ರಿ]] ಮತ್ತು ಜೆಕೊಸ್ಲಾವಾಕಿಯಾದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ [[ಜೋಸೆಫ್ ಸಿಮಾ]] ಅವರುಗಳು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ''ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಜಿಯು'' ಸುತ್ತಲಿನ ಅನುಯಾಯಿ ಗುಂಪನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಬ್ರೆಟನ್‌ನು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರನ್ನು ಅವರ "ನೈತಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ"ಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (ವಿಮರ್ಶೆ) ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದನು, ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ''[[ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ ಡು ಸುರ್ರೀಲಿಸಮ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣವು ಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರಲು ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಬಿಡಲಾಯಿತು, ಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರಲು ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದವರ ಯಾದಿಯು [[ಲೈರಿಸ್]], [[ಜಾರ್ಜ್ಸ್ ಲಿಂಬರ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮೊರಿಸ್]], [[ಬ್ಯಾರನ್]], [[ಕೀನೋ]], [[ಪ್ರಿವರ್ಟ್]], [[ಡೆಸ್ನೊಸ್]], [[ಮಾಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಬೊಯ್‌ಫಾರ್ಡ್]] ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ವರ್ಜಿತ ಸದಸ್ಯರು, ಬ್ರೆಟನ್‌ನು [[ಮುಳ್ಳಿನ ಕಿರೀಟ|ಮುಳ್ಳಿನ ಕಿರೀಟವನ್ನು]] ಧರಿಸಿರುವ ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಮ್ಮ ಪಾಂಪ್ಲೆಟ್ (ಕರಪತ್ರ) ''[[ಅನ್‌ಕ್ಯಾಡವ್ರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಟನ್‌ನನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತ ಒಂದು ಪ್ರತಿಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕರಪತ್ರವು [[ಅನಟೋಲ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌|ಅನಟೋಲ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ]] ಬ್ರೆಟನ್ ಇಷ್ಟಪಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಮೊದಲಿನ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅನಟೋಲ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನ ನಿರ್ವಿವಾದವಾದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬ್ರೆಟನ್‌ನು೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ್ದನು (ಸವಾಲುಹಾಕಿದ್ದನು ). ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ೧೯೨೯-೩೦ ರ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತು ''ಅನ್‌ಕೆಡವ್ರ್‌'' ನ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬ್ರೆಟನ್ ನೋಡಿದಂತೆ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಕೇಂದ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾದ ಅರಾಗೊನ್, ಕ್ರೆವೆಲ್, ಡಾಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂನೆಲ್ ಇವರುಗಳು ಗುಂಪು ಕಾರ್ಯುಚಟುವಟಿಕೆ ಯೋಜನೆಗೆ, ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯಕ್ಕಾಗಿಯಾದರೂ, ನಿಜವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿನ ಡಾಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂನೆಲ್‌ರ ಸಿನೆಮಾ [[L'Age d'Or]] ಯಶಸ್ಸು (ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ವಿವಾದ (ವಿರೋಧ)) ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಹಲವರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಮತ್ತು ೧೯೩೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಣಿತ ಹೊಸ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿತು. ಅಸಂತುಷ್ಟ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರು [[ಜೊರ್ಜ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟೈಲ್‌|ಜೊರ್ಜ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟೈಲ್‌ನಿಂದ]] ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ''[[ದಾಖಲೆ]]'' ಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸಂಚರಿಸಿದರು, ಜೊರ್ಜ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟೈಲ್‌‌ನ ಆದರ್ಶವಾದಿ-ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕತೆ (ಭೌತಿಕತೆ)ಯು ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಾನವರ ಮೂಲ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="grove"/><ref name="pompidou">[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾಂಪಿಡೊಯ್]] ನಿಂದ [http://www.cnac-gp.fr/education/ressources/ENS-Surrealistart-EN/ENS-Surrealistart-EN.htm ಸರೆಯಾಲಿಸ್ಟ್ ಆರ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918070327/http://www.cnac-gp.fr/education/ressources/ENS-Surrealistart-EN/ENS-Surrealistart-EN.htm |date=2012-09-18 }} . ೨೦೦೮ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೩ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹಲವಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಎದೆಗುಂದುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ೧೯೩೧ ರಲ್ಲಿ ''ದಾಖಲೆಗಳು'' ಅಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬ್ರೆಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಟೈಲ್‌ರ ನಡುವಿನಂತಹ ಸಾಮರಸ್ಯಗಳು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಾಗೊನ್ ೧೯೩೨ರಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು [[ಸಮತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷ|ಸಮತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಬದ್ಧನನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಗುಂಪನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಹಲವಾರು ಸದಸ್ಯರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಎರಡೂ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ವರ್ಷಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಾಟನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟರು, ಹಾಗೆಯೇ ಇತರರು ತಮ್ಮದೇ ಸ್ವಂತ ಶೈಲಿಯ ಸೃಜನಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಗುಂಪನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಗುಂಪು ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಟನ್ "ಇದು ಅರಾಜಕತೆಯ ಕಪ್ಪು ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು" ಎಂದು ಬರೆದನು.<ref name="anarchosurrealism">{{cite web|url=http://libcom.org/history/1919-1950-the-politics-of-surrealism |title=1919-1950: The politics of Surrealism by Nick Heath |publisher=Libcom.org |date= |accessdate=2009-12-26}}</ref> " ಬ್ರೆಟನ್‌ನು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಾಜಕತೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಾಜಕತೆಗೆ]] ತನ್ನ ಬೆಂಬಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಫೊಂಟೆನಿಸ್‌ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫೊರ್ಮಿಸ್ಟರು ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಾಜಕತೆಯನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಮತಾವಾದ ಇಚ್ಛಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿಯನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ನಂತರದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದನು. ಮೇಧಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಅವನು ಅಲ್ಜೀರಿಯನ್ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಎಫ್‌ಸಿಎಲ್ (Federation Communiste Libertaire) ತೀವ್ರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಸಿಎಲ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು ಅವನು ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಫೊಂಟೆನಿಸ್ ವಿಲ್ಸ್ಟ್‌ಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದನು. ಅವನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅರಾಜಕತಾ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿನ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬದಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಯೋಜಿತ ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಗಳಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಾಜಕತಾವಾದದ ಜೊತೆಗೆ ಅವನು ಮತ್ತು ಪೆರೆಟ್ ಇಬ್ಬರೂ ಕೂಡ ಐಕ್ಯತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಾಜಕತಾವಾದದ ಜೊತೆ ೧೯೬೦ ರ ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ವಿರೋಧಿ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು."<ref name="anarchosurrealism"/> == ಸುವರ್ಣ ಯುಗ == ೧೯೩೦ರ ಆದ್ಯಂತ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜನಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಚರವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಒಂದು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಗುಂಪು]] ಮತ್ತು, ಬ್ರೆಟನ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ೧೯೩೬ [[ಲಂಡನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರದರ್ಶನ|ಲಂಡನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರದರ್ಶನವು]] ಆ ಅವಧಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಗರ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಡಾಲಿ ಮತ್ತು ಮೆಗ್ರಿಟ್ ಚಳುವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಡಾಲಿಯು ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿದನು, ಮತ್ತು ೧೯೩೦ ಮತ್ತು ೧೯೩೫ ರ ನಡುವೆ ಗೋಚರ ಶೈಲಿಯ ತ್ವರಿತಗತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದನು. ಒಂದು ಗೋಚರ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಒಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು: ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಂಘಟನೆಯ ಹೊರತಾಗಿರುವ ಒಂದು ಬಲವಂತಪಡಿಸುವ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ನೋಡುಗನಿಂದ ಅನುಭೂತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಹತ್ವದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರ ಮೂಲಕ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುವುದು. ೧೯೩೧ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕ ವರ್ಣಕಲಾಕಾರರು ರಚಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಶೈಲಿಯ ವಿಕಸನದ ಪರಿವರ್ತನ ಕಾಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು: ಮೆಗ್ರೆಟ್‌ನ ''ವೊಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೇಸ್ (La Voix des airs)'' <ref>{{cite web |url=http://www.guggenheimcollection.org/site/movement_work_md_Surrealism_92_2.html |title=Surrealism - Magritte - Voice of Space |publisher=Guggenheim Collection |date= |accessdate=2009-12-26 |archive-date=2008-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081017055236/http://www.guggenheimcollection.org/site/movement_work_md_Surrealism_92_2.html |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ತೂಗುಹಾಕಿರುವ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಗೋಳಗಳಿದ್ದವು. ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಭೂದೃಶ್ಯ [[ವ್ಯೂಸ್ ಟಾಂಗೆ|ವ್ಯೂಸ್ ಟಾಂಗೆಯ]] ''[[:Image:Premontory Palace.jpg|ಭೂಶಿರ ಅರಮನೆಯು (Palais promontoire)]]'' ಅದರ ಕರಗಿದ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ದ್ರವದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ದ್ರವದ ಆಕಾರಗಳು ಡಾಲಿಯ ಬರಹದ ಗುರುತಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅವನ ''[[ದ ಪರ್ಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೆಮೊರಿ]]'' (ನೆನಪಿನ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ), ಅದು ಕರಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ವಾಚ್ (ಕೈಗಡಿಯಾರದ) ಚಿತ್ರದ ಇಳಿಬೀಳುವ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು - ಅಮೂರ್ತ ಮತ್ತು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಣನೆಯ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನ - ನವೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ವರ್ಗಾವಣೆ (ಹಸ್ತಾಂತರ)ಯ ಜೊತೆ ನಿಲ್ಲಲು, ಮನಸಿನೊಳಗೆ ಇನ್ನೂ ಆಳವಾಗಿ ತಲುಪಲು ಒಂದು ಅರಿವಿನ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜನಗೊಂಡು, "ಒಂದು ವೈಯುಕ್ತಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡುವುದ"ಕ್ಕಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೯೩೧ ಮತ್ತು ೧೯೩೩ ರ ನಡುವೆ, ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಗುಪು ''[[ಲಿ ಸುರ್ರೀಲಿಸಮ್ ಔ ಸರ್ವಿಸ್ ದಿ ಲಾ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್]]'' ಎಂಬ ನಿಯತಕಾಲಿಕವನ್ನು ''ಲಾ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ ಸುರ್ರೀಲಿಸ್ಟ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ೧೯೩೬ ರಿಂದ ೧೯೩೮ ರ ವರೆಗೆ [[ವೋಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಪಾಲೆನ್]], [[ಗೊರ್ಡನ್ ಅನ್ಸ್ಲೋ ಫೋರ್ಡ್]], ಮತ್ತು [[ರೊಬೆರ್ಟೋ ಮಟ್ಟಾ]] ಗುಂಪನ್ನು ಸೇರಿದರು. ಪಾಲೆನ್ [[ಫ್ಯೂಮೇಜ್]] ಮತ್ತು ಅನ್ಸ್ಲೋ ಫೋರ್ಡ್ [[ಕೌಲೇಜ್‌|ಕೌಲೇಜ್‌ಗಳನ್ನು]] ಹೊಸ ಚಿತ್ರಸಹಿತವಾದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ವೈಯುಕ್ತಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ನಂತರ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಗುಂಪನ್ನು ಛಿದ್ರ ಮಾಡಿತು, ಮೆಗ್ರಿಟ್ ಮತ್ತು ಡಾಲಿ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೋಚರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ವರ್ಣಕಲೆಯನ್ನು ಮೀರಿ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಹಣವನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ವ್ಯಾಪಿಸಿತು, ಒಂದು [[ಮ್ಯಾನ್ ರೇ|ಮ್ಯಾನ್ ರೇಯ]] ಸ್ವಯಂ ವರ್ಣಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು, ಅದರ ಗುಂಪಿನ ಬಳಕೆಯು [[ರೊಬರ್ಟ್ ರೌಶ್ಚೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌|ರೊಬರ್ಟ್ ರೌಶ್ಚೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ]] ಕಾಲೇಜ್ ಬೊಕ್ಸಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು. ೧೯೩೦ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಾಹಕ [[ಪೆಗ್ಗಿ ಗುಗೆನ್‌ಹೈಮ್]] [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌ಳನ್ನು]] ಮದುವೆಯಾದನು ಮತ್ತು [[ವ್ಯೂಸ್ ಟೆಂಗೆ]] ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ ಕಲಾಕಾರ [[ಜಾನ್ ಟುನ್ನಾರ್ಡ್‌|ಜಾನ್ ಟುನ್ನಾರ್ಡ್‌ರಂತಹ]] ಇತರ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ಬರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದನು. '''೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು''' * ೧೯೩೬ - ''[[ಲಂಡನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರ ಪ್ರದರ್ಶನ]]'' ವು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಹೆರ್ಬರ್ಟ್ ರೀಡ್‌|ಹೆರ್ಬರ್ಟ್ ರೀಡ್‌ನಿಂದ]] [[ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್‌|ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್‌ನ]] ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಜೊತೆ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. * ೧೯೩೬ - ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ನವ್ಯ ಕಲೆಯ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ನವ್ಯ ಕಲೆಯ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು]] ''ಡಾಡಾ ಮತ್ತು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ'' ದ ಅದ್ಭುತ ಕಲೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. * ೧೯೩೮ - ಒಂದು ಹೊಸ ''ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರದರ್ಶನ'' ವು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ೬೦ ಕಲಾಕಾರರ ಜೊತೆ ಬ್ಯೂಕ್ಸ್ ಕಲಾ ಚಿತ್ರಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ೩೦೦ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ವಸ್ತುಗಳು, ತೇಪೆಚಿತ್ರಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಬಯಸಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು [[ಮಾರ್ಕೆಲ್ ಡಿಶಾಂಪ್‌|ಮಾರ್ಕೆಲ್ ಡಿಶಾಂಪ್‌ನನ್ನು]] ಕರೆಯಿತು. ಪ್ರದರ್ಶನದ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಅವನು [[ಸೆಲ್ವಾಡೊರ್ ಡಾಲಿ|ಸೆಲ್ವಾಡೊರ್ ಡಾಲಿಯ]] ''[http://www.humboldt.edu/~cs7005/45sd.html ರೇನಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (ಕಿಟಕಿಯ ಒಳಗಡೆಗೆ ನೀರಿನ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಲ ಹನಿ ಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಚಾಲಕನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಕ್-ತಲೆಯಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಂತ ಬಸವನ ಹುಳುವಿನ ಜೊತೆ ತೆವಳುತ್ತಿರುವ ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಮನುಷ್ಯಾಕೃತಿ)ಯು ಪೂರ್ತಿ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಪೋಷಾಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷಕರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು. ''ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮಾರ್ಗ'' ವು ಪ್ರವೇಶಾಂಗಣದ ಒಂದು ಬದಿಯನ್ನು ವಿಚಿಧ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯಾಕೃತಿ ಪೋಷಾಕಿನ ಜೊತೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವನು ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಗಣವನ್ನು ನೆಲದೊಳಗಿನ ಗುಹೆಯಂತೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಒಂದು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಅಗ್ಗಿಷ್ಟಿಕೆಯಿಂದ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ೧,೨೦೦ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಕೇವಲ ಬೆಳಕಿನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಏಕೈಕ ಬೆಳಕಿನ ಬಲ್ಬಿನ ಜೊತೆ ರಚಿಸಿದನು,<ref>{{cite web|url=http://www.toutfait.com/issues/volume2/issue_4/interviews/hirschhorn/popup_8.html |title=Marcel Duchamp |publisher=Toutfait.com |date= |accessdate=2009-12-26}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ಪೋಷಕರು ಕಲಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಹೊಳಪು ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟರು. ನೆಲಭಾಗವು ನಿರ್ಜೀವ ಎಲೆಗಳು, ಜರೀಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಹಾಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾಫಿಯ ಸುಡುವ ಸುವಾಸನೆಯು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಾನ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಾಧಾನವು ನೋಡುಗರನ್ನು ಅಪಮಾನಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="tomkins"/> ==== II ನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಅವಧಿ ==== IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧವು ಯುರೋಪಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವ, ಮತ್ತು ನಾಜಿನೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಲಾಕಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ಅನಾಹುತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಕಾರರು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕ್ವೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತರರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ನ್ಯೂ ಯೊರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಲಾ ಸಮುದಾಯವು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಯೋಜನೆಗಳ ಜೊತೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು [[ಅರ್ಷಿಲ್ ಗೊರ್ಕೆ]], [[ಜಾಕ್‌ಸನ್ ಪೊಲಾಕ್]], [[ರಾಬರ್ಟ್ ಮದರ್‌ವೆಲ್]], ಮತ್ತು [[ರಾಬರ್ಟೋ ಮಟ್ಟಾ]] ಮುಂತಾದವರ ಜೊತೆ ಈಗಾಗಲೇ ಕೈಗೂಡಿಸಿದ್ದರು, ಕೆಲವು ಸಂದೇಹ ಮತ್ತು ಸಂಕೋಚದ ಜೊತೆಗೇ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಲಾರರ ಜೊತೆಗೇ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಎಚ್ಚರವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಕನಸಿನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳು ಚುರುಕಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು. [[ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ]] ನಂತರ, ಅಮೇರಿಕಾದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ಅವಂತ್-ಗಾರ್ಡೆ|ಅವಂತ್-ಗಾರ್ಡೆಯ]] ಅಭಿರುಚಿಯು [[ಪೆಗ್ಗಿ ಗುಗನ್‌ಹೀಮ್]], [[ಲಿಯೋ ಸ್ಟೇನ್‌ಬರ್ಗ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೇಮಂಟ್ ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್]] ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಮೂಲ ಅಭಿರುಚಿ ತಯಾರಕರ ಬೆಂಬಲದ ಜೊತೆ, [[ಅಮೂರ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿವಾದ]] (ಆತ್ಮಾಭಿವ್ಯಕ್ತ ವಾದ)ದ ಕಡೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ತಿರುಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿನ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಲಾಕಾರರ ಸ್ವಯಂ-ಗಡಿಪಾರಿನ್ ಜೊತೆಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್) ಕಲಾಕಾರರ ಅಮೂರ್ತವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ನೇರವಾಗಿ ಸಭೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, [[ಅರ್ಶಿಲ್ ಗೊರ್ಕೆ]] ಮತ್ತು [[ವೊಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಪಾಲೆನ್]] ಈ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಲೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ನವ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರು ಮಾಡಿದಂತೆ, ಪ್ರಭಾವಿಸಿದರು, ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಮಾನವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವದ ವರ್ಷ-ಧಾರೆ ಎಂದು ಆಚರಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ಅಮೂರ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿದಾರರ ಮೊದಲಿನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಎರಡೂ ಚಳುವಳಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೋರಿಕೆಯ ವಿಷಯಗಳು, ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಕಲಾಕಾರರಲ್ಲಿನ [[ಡಾಡಯಿ|ಡಾಡಯಿಸ್ಟಿಕ್]] ಹ್ಯೂಮರ್‌ಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯ (ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ) ನಡುವಿನ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಬಂಧವನ್ನು, [[ರಾಶೆನ್‌ಬರ್ಗ್]] ಬಂಧಕಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ಸ್ಟಾರ್ಕರ್ ಬೆಳಕನ್ನು ಹರಡುವಂತೆ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. [[ಪೋಪ್-ಕಲೆ|ಪೋಪ್-ಕಲೆಯ]] ಉದಯದವರೆಗೂ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಧಿಡೀರ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಏಕೈಕ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪೋಪ್‌ಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಹ್ಯೂಮರ್ ವಿಶದವಾದ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು, ಅನೇಕವೇಳೆ ಅದು ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧವು ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿತು (ಮಂಕಾಗಿಸಿತು). ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ [[ವೀಸ್ ಟೊಂಗಿ]] ಅಮೇರಿಕಾದ ಸವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ [[ಕೇ ಸಾಗೆ|ಕೇ ಸಾಗೆಯನ್ನು]] ಮದುವೆಯಾದರು. ೧೯೪೧ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರೆಟನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸಗೆ ಹೋದನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಲ್ಪ-ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ''[[ವಿವಿವಿ]]'' ಗೆ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್]], ಮಾರ್ಸೆಲ್ ಡಿಶಾಂಪ್, ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಲಾಕಾರ [[ಡೇವಿಡ್ ಹೇರ್]] ಜೊತೆ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಕವಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹೆನ್ರಿ ಫೋರ್ಡ್]], ಮತ್ತು ಅವನ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ''[[ವ್ಯೂ]]'' ಇವು ಬ್ರೆಟನ್‌ಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ‌ನಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಒಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಡಿಶಾಂಪ್ ಮೇಲಿನ ''ವ್ಯೂ'' ನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅವನ ಅನುಬಂಧಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿತು, ಬ್ರೆಟನ್‌ನಿಂದ ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರೆಟನ್‌ನ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಡಿಶಾಂಪ್‌ನು [[ಫ್ಯೂಚರಿಸಮ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯುಬಿಸಮ್‌|ಕ್ಯುಬಿಸಮ್‌ಗಳಂತಹ]] ಮೊದಲಿನ ನವ್ಯ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದನು. [[ವೋಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಪಾಲೆನ್]] ೧೯೪೨ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಟನ್ ಜೊತೆ ರಾಜಕೀಯ/ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂತರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಗುಂಪನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು, ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಿಯತಕಾಲಿಕ [[ಡೈನ್]] ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧವು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದರೂ ಕೂಡ, ಕಾರ್ಯಗಳು ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮೆಗ್ರಿಟ್‌ನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಲಾಕಾರರು ತಮ್ಮ ಶಬ್ದ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಚಳುವಳಿಯ ಹಲವಾರು ಸದಸ್ಯರು ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಸೇರುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಡಾಲಿಯು ಬ್ರೆಟನ್‌ನಿಂದ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ಅವನು ೧೯೩೦ ರಿಂದ "ಸಮಯದ ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನ" ("ಪರ್ಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಟೈಮ್") ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಂದು ನಂತರದ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನು ವರ್ಣನೆಯ ಒಬ್ಬ ನಿಚ್ಚಣಿಕೆಯೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಅವಧಿಯು ಭೂತಕಾಲದ ಜೊತೆ ತುಂಬಾ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಒಂದು ವಿರಾಮವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಕೆಲಸದ ಕೆಲವು ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಮತ್ತು ಹಲವು ಥೈರಿಯನ್ ಆಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಅಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಚಳುವಳಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುವ ಕೆಲಸಗಳು ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೪೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಭಾವವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಮಾರ್ಕ್ ರೋಥ್ಕೊ]] [[ಬಯೋಮೊರ್ಫಿಕ್]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು, ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಮೂರ್]], [[ಲೂಸಿಯನ್ ಫ್ರೇಡ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಬಾಕನ್]] ಮತ್ತು [[ಪೌಲ್ ನಾಶ್]] ಇವರುಗಳು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೊದಲ ಬ್ರಿಟಿಷ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಕೊನ್ರೋಯ್ ಮ್ಯಾಡಕ್ಸ್‌|ಕೊನ್ರೋಯ್ ಮ್ಯಾಡಕ್ಸ್‌ನ]] ಕಾರ್ಯವು ಈ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ೧೯೩೫ ರಿಂದ, ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಸರಿಯಾಗಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸದ ಕಾರಣ ಅವನನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತ್ತು. ಮ್ಯಾಡಕ್ಸ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನವು, ''ಅನಿಯಮಿತ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ'' ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. ಅವನು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಒಬ್ಬ-ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದನು, ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು. ವಾಸ್ತವಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಗ್ರಿಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ನೈಜವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ೧೯೫೧ ರಲ್ಲಿನ ''ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು (Les Valeurs Personneles)'' <ref>{{Cite web |url=http://www.sfmoma.org/MSoMA/newAWScreen.asp?awScreenNum=5139 |title=SFmoma.org |access-date=2010-06-29 |archive-date=2008-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081001014708/http://www.sfmoma.org/MSoMA/newAWScreen.asp?awScreenNum=5139 |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ೧೯೫೪ ರ ''ಎಂಪೈರ್ ಆಫ್ ಲೈಟ್ (L’Empire des lumières)'' ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥತೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಥಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_92_1.html |title=Artist - Magritte - Empire of Light - Large |publisher=Guggenheim Collection |date= |accessdate=2009-12-26 |archive-date=2008-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014205747/http://www.guggenheimcollection.org/site/artist_work_lg_92_1.html |url-status=dead }}</ref> ಮೆಗ್ರಿಟ್, ''ಪರ್ವತಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅರಮನೆ (La Chateau des Pyrenees)'' ಯಂತಹ <ref>[https://web.archive.org/web/20070203230530/http://bertc.com/images/magritte_12ai.jpg Bertc.com]{{Dead link|date=December 2009}}</ref> ಕಲಾತ್ಮಕ ಶಬ್ದಭಂಡಾರವನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಒಂದು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಡೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ೧೯೩೧ ರಿಂದ ''ವೊಯಿಕ್ಸ್‌'' ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಚಳುವಳಿಯ ಇತರ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಕಲಾಕಾರರಲ್ಲಿ [[ರೊಬೆರ್ಟೊ ಮಟ್ಟಾ]] (ಅವನ ಸ್ವಂತ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ)ರಂತಹ ಬಹಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು "ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಇರಲ್ಪಟ್ಟರು." <ref name="tomkins"/> ೧೯೫೬ ರ [[ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿ|ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ವಿನಾಶದ ನಂತರ, [[ಎಂಡ್ರೆ ರೋಜ್‌ಸ್ಡಾ]] ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಎಲ್ಲೆ ಮೀರಿದ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಬರಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ ವಾಪಸಾದನು. ಫರ್ಸ್ಟನ್‌ಬರ್ಗ್ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿನ (೧೯೫೭) ಅವನ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮುನ್ನುಡಿಯು ಬ್ರೆಟನ್ ಯೆಟ್‌ನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="breton">ಬ್ರೆಟಾನ್,‍ಆ‍ಯ್‌೦ದ್ರೆ. ''ಸರೆಯಾಲಿಜಂ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪೇಂಟಿಗ್ '' , ಐಕಾನ್, ೧೯೭೩</ref> ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಕಲಾಕಾರರು ಅವರಿಗಾಗಿಯೇ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಾವುಟವನ್ನು ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. [[ಡೊರೊಥಿಯಾ ಟ್ಯಾನಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಲೂಯಿಸ್ ಬುರ್ಜ್ವಾ]] ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೧೯೭೦ ರಿಂದ ಟ್ಯಾನಿಂಗ್ ಜೊತೆಗೆ ''ರೇನಿ ಡೇ ಕ್ಯಾನಪಿ'' ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಡಿಶಾಂಪ್, ಒಂದು ಇಣುಕು ಕಿಂಡಿಯ ಮೂಲಕ ನೋಡಬಹುದಾದ ಒಂದು ಹೆಂಗಸಿನ ನಿಜವಾದ ವರ್ಣನೆಯ ಜೊತೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು. ಬ್ರೆಟನ್‌ನು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಟಣೆ ''[[ದ ಪವರ್ ಆಫ್ ಲೈಟ್]] '' (ಬೆಳಕಿನ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನದ ಮಹತ್ವ (ಶಕ್ತಿ))ನ ಜೊತೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಬರೆದನು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಸಿದನು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಬ್ರೆಟನ್‌ನ ಮರಳುವಿಕೆಯು, ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಒಂದು ಹೊಸ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ವಿಚಾರವಾದ ಮತ್ತು ದ್ವಿವಿಧತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವನ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳು ಒಂದು ಹೊಸ ಶ್ರೋತೃಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸಂಬಂಧಗಳ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಮಾನವೀಯತೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತು ದುಃಖಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಬಂಡಾಯ ಎಂದು ಬ್ರೆಟನ್ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದನು. '''೧೯೪೦ರ, ’೫೦ರ ಮತ್ತು ’೬೦ರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು''' * ೧೯೪೨ - ''ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೊದಲ ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು'' - ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ - ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಲಾಕಾರರು ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಮತ್ತೆ ಡಿಶಾಂಪ್‌ನನ್ನು ಕರೆದರು. ಈ ಬಾರಿ ಅವನು ಒಂದು ೩-ಆಯಾಮದ ತಂತಿಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಕೋಣೆಯ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ನೇಯ್ದನು, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೋಡಲಾಗದಷ್ಟು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಿದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.toutfait.com/issues/volume2/issue_4/interviews/hirschhorn/popup_9.html |title=Marcel Duchamp |publisher=Toutfait.com |date= |accessdate=2009-12-26}}</ref> ಅವನು ಒಬ್ಬ ಸಂಘಟನಾಕಾರನ ಮಗನ ಜೊತೆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೆ ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಕರೆತರುವಂತೆ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿದನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವಾಗ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ತಯಾರಾದ ಪೋಷಕರು ಬಂದರೋ ಆಗ ಅವರು ಕ್ರೀಡಾ ಪೋಷಾಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಡಜನ್ ಮಕ್ಕಳು ಚೆಂಡನ್ನು ಒದೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸಾಗಿಸುವುದನ್ನು, ಮತ್ತು ಹಗ್ಗದ ಆಟ ಆಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪೂರ್ಣಪಟ್ಟಿಗೆ ಅವನ ರಚನೆಯು, ಹಲವಾರು ಭಂಗಿಯ ಕಲಾಕಾರರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ, "ಹುಟ್ಟು ಹಾಕು "ಎಂಬುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="tomkins"/> * ೧೯೪೭ - ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಪ್ಯಾರಿಸ್ * ೧೯೫೯ - ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಪ್ಯಾರಿಸ್ * ೧೯೬೦ - ''ಮಾಂತ್ರಿಕರ (ಮೋಡಿಗಾರರ) ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆ '' - ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ == ಬ್ರೆಟನ್-ನಂತರದ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ == ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಚಳುವಳಿಗೆ ಕೊನೆಯೆಂಬುದು ಇದ್ದರೆ, ಆ ಕೊನೆಯ ಬಗೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧವು ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ನಿಷೇಧ ಮಾಡಿತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಸರೇನ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯನ್]] (೧೯೭೦), "೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್‌ನ ಮರಣವು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಒಂದು ಸಂಘಟಿತ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ಕೊನೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತು" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಚಳುವಳಿಯ ಸಾವಿನಸುದ್ದಿಯನ್ನು ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಸಲ್ವಾಡರ್ ಡಾಲಿಯ ಮರಣದ ಜೊತೆ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ಕೂಡ ನಡೆದಿದ್ದವು.{{Citation needed|date=March 2008}} ೧೯೬೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಜೊತೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತರಾದ ಕಲಾಕಾರರು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರು [[ಸಿಚುಯೇಷನಿಸ್ಟ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಗುಂಪುಗೂಡಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಗೈ ಡಿಬೋರ್ಡ್‍‌|ಗೈ ಡಿಬೋರ್ಡ್‍‌ನು]] ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿಮರ್ಶಕನಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ದೂರ ಮಡಿಕೊಂಡನು, [[ಅಸ್ಗರ್ ಜೋರ್ನ್‌|ಅಸ್ಗರ್ ಜೋರ್ನ್‌ನಂತಹ]] ಇತರರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೇ೧೯೬೮ ರ ಘಟನೆಗಳು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಹಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸೊರ್ಬಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಚಿಮ್ಮಿಸಿದ-ಚಿತ್ರಗಳ ಘೋಷಣೆಗಳು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದವು. [[ಜೋನ್ ಮಿರೋ]] ಇದನ್ನು ''ಮೇ ೧೯೬೮'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಅಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಗುಂಪು|ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಗುಂಪುಗಳಂತಹ]], ಪ್ರಸ್ತುತಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಂಪುಗಳೂ ಕೂಡ ಇದ್ದವು. ೧೯೬೦ ರ ತರುವಾಯ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಮಿಶ್ಚೆಟ್ನಿಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಎಂದು ನಂಬಿರುವುದರ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು, [[ಎಗ್ ಟೆಂಪೆರಾ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಫ್ಯೂಕ್ಸ್‌|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಫ್ಯೂಕ್ಸ್‌ನಿಂದ]] ಪುನರ್‌ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಯುಲ್ ಪೇಂಟ್‌ನ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಮಿಶ್ರಣ, ಡಾಲಿಯ ಒಂದು ಸಮಕಾಲೀನ, ಮತ್ತು ಈಗ [[ರೊಬರ್ಟ್ ವೆನೊಸಾ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ ಮಾರ್ಸ್‌|ಕ್ರಿಸ್ ಮಾರ್ಸ್‌ರನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಮೊಡೆರ್ನ್ ಆರ್ಟ್ (ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದ ನವ್ಯ ಕಲೆಯ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ)ದ ಮೊದಲ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ, ಮೈಕೆಲ್ ಬೆಲ್, ಈ ಶೈಲಿಯನ್ನು "ವಾಸ್ತವಿಕತಾವಾದದ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ" ಎಂದು ಕರೆದನು, ಅದು ನಿಖರವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕನಸಿನ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಸದೃಶ ಜಗತ್ತಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ರಾಬರ್ಟ್ ವಿಕ್ರಿ|ರಾಬರ್ಟ್ ವಿಕ್ರಿಯಂತಹ]] ಇತರ [[ಟೆಂಪೆರಾ]] ಕಲಾಕಾರರು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರತಿಮಾವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ೧೯೮೦ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಐರನ್ ಕರ್ಟೇನ್]](ಕಠಿಣ ಪರದೆ) ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು [[ಓರೆಂಜ್ ಅಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್]] (ಕಿತ್ತಳೆಯ ಪರ್ಯಾಯ)ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾದ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿರೋಧದ ಚಳುವಳಿಯ ಜೊತೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆರೆಂಜ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಇದು [[ವ್ರೋಕ್ಲಾ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ [[ವಾಲ್ಡೆಮರ್ ಫಿಡ್ರಿಕ್]] (ಅಲಿಯಾಸ್ ’ಮೇಜರ್’)ನಿಂದ ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಂಕೇತವಾದ ಮತ್ತು ಪರಿಭಾಷೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ [[ಜಾರುಜೆಲ್‌ಸ್ಕಿ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ-ವಿರುದ್ಧದ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಗೀರುಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಮೇಜರ್ ಸ್ವತಃ "ಮೆನಿಫೆಸ್ಟೊ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸುರೀಲಿಸಮ್" (ಸಾಮಜಿಕ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ)ನ ಬರಹಗಾರನಾಗಿದ್ದನು. ಈ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅವನು ಸಮಾಜವಾದಿ (ಸಮತಾವಾದಿ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತುಂಬಾ ನವ್ಯ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿದೆ, ಅದು ಸ್ವತಃ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಲಾಚಿತ್ರಗಳು ಪೋಷಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಜೊತೆಗೂ ಕೂಡ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ಗುಗ್ಗನ್‌ಹೈಮ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ಗುಗ್ಗನ್‌ಹೈಮ್ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು]] ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ''ಟು ಪ್ರೈವೇಟ್ ಐಸ್'' , ಮತ್ತು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ [[ಟೇಟ್ ಮೊಡರ್ನ್]] ೧೭೦,೦೦೦ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ಮೆಟ್]] ''ಡಿಸೈರ್ ಅನ್‌ಬೌಂಡ್'' ಎಂಬ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ [[ಸೆಂಟರ್ ಜೊರ್ಜ್ಸ್ ಪಾಂಪಿಡು|ಸೆಂಟರ್ ಜೊರ್ಜ್ಸ್ ಪಾಂಪಿಡುನಲ್ಲಿ]] ''ಲಾ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ ಸುರೀಲಿ'' ಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು. == ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪರಿಣಾಮ == ಯಾವಾಗ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿತ್ತೋ, ಆಗ ಇದು ಅವುಗಳನ್ನು ಅತಿಶಯಿಸಲು ಹೇಳಿತು; ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಹಲವಾರು ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಈ ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇವಲ ಸ್ವಯಂ-ಗುರುತಿಸಿದ "ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕ"ರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಥವಾ ಬ್ರೆಟನ್‌ನಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ, ಇದು ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ದಂಗೆಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಯೋಜನೆಗಳು [[ಹೆಗೋ]], [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌‌|ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌‌ರ]] ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿದೆ, ಅದರ ವಕೀಲರ ಪ್ರಕಾರ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಯೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ತತ್ತ್ವಮೀಮಾಂಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ|ತತ್ತ್ವಮೀಮಾಂಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಅಶ್ಟನ್ ಸ್ಮಿತ್]], [[ಮಾಂಟೆಗ್ಯೂ ಸಮರ್ಸ್]], [[ಹೊರೆಸ್ ವಾಲ್‌ಪೋಲ್]], [[ಫಾಂಟೊಮಸ್]], [[ದ ರೆಸಿಡೆಂಟ್ಸ್]], [[ಬಗ್ಸ್ ಬನ್ನಿ]], [[ಕೊಮಿಕ್ ಸ್ಟಿಪ್ಸ್]], ಮಂಕಾದ ಕವಿ [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಲ್ ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್]] ಮತ್ತು [[ಹೊಬೊ]] ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಮರಿಸ್ಟ್ [[ಟಿ-ಬೋನ್ ಸ್ಲಿಮ್‌|ಟಿ-ಬೋನ್ ಸ್ಲಿಮ್‌ರಂತೆ]] ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರೂ ಕೂಡ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಎಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟರು. [[ಫ್ರೀ ಜಾಜ್]] ([[ಡೊನ್ ಚೆರ್ರಿ]], [[ಸನ್ ರಾ]], [[ಸೆಸಿಲ್ ಟೇಲರ್]] ಇತ್ಯಾದಿ)ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಿಮಿತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದ ಮುಖಾಮುಖಿಯಂತವುಗಳಲ್ಲಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಎಳೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಬೇಕು. ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಮಾಜದ ವಿರುದ್ಧ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಂಡಾಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಂತೆ ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು [[ರಸವಿದ್ಯಾ ತಜ್ಞ]], ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ [[ಡಾಂಟೆ]], [[ಹಯೋರಾನಮಸ್ ಬಾಷ್]], [[ಮಾರ್ಕ್ವಿಸ್ ದೇ ಸಾದೆ]], [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಫೋರಿಯರ್]], [[ಕೊಮ್ಟ್ ದೇ ಲೊಟ್ರೆಯಾಮೌಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥರ್ ರಿಂಬೌಡ್]] ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ-ಅಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೂ ಕೂಡ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ ಒಂದು ಮುಂದುವರೆದ ಮೂಲವನ್ನು ದೊರಕಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ನಂಬಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಿಂತ ಸಾಧನವಾದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಅಮೂಲಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ - ಹೇಗೆಂದರೆ ಕೆಲವು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವೇ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು, ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸೇರುವುದು ಅಥವಾ ಮೈತ್ರಿ ಹೊಂದುವುದು - ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ - ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ವತಂತ್ರತೆ ಮತ್ತು ನಿಗ್ರಹಿತ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ನಡುವಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಎರಡೂ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ [[ನ್ಯೂ ಲೆಫ್ಟ್‌|ನ್ಯೂ ಲೆಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೇ 1968 ರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ|ಮೇ 1968 ರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ]] ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ "ಕಲ್ಪನಾ ಶಕ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲದರ ಶಕ್ತಿ" ಘೋಷಣೆಯು ಫ್ರೆಂಚರ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿತು. ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಚಳುವಳಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅಥ್ವಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಅವಧಿಯು [[ನವಕಾಲೀನನಂತರದ ಕಾಲಮಾನ]] (ಪೋಸ್ಟ್‌ಮೊಡರ್ನ್ ಇರಾ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಅಲ್ಲಿ [[ನವಕಾಲೀನಕಾಲಮಾನದ]] ಪ್ರಮುಖ ಉಲ್ಲೆಖದ ಮೇಲೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂಗೀಕಾರವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಹಲವಾರು ನಿರೂಪಣಾ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳು ನವಕಾಲೀನನಂತರದ ಕಾಲಮಾನವು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ತದ್ರೂಪವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಬಹುಶಃ ನವಕಾಲೀನ ಕಾಲಮಾನದೊಳಗಿನ ಬರಹಗಾರರು, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಜೊತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದ್ದವರು [[ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ದ ಅಬ್ಸರ್ಡ್]](ಅಸಂಬದ್ಧತೆಯ ರಂಗಭೂಮಿ)ನಾಟಕದ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಇವು ಒಂದು ಸಂಘಟಿತ ಚಳುವಳಿಗಳಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಈ ನಾಟಕಬರಹಗಳು ಕೆಲವು ನಿರೂಪಣಾ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳ ಸಮಾನತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಈ ಸಮಾನತೆಗಳು ಬಹುಶಃ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿ ಹುಡುಕಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. [[ಏಜೆನ್ ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತುಂಬಾ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದನು, ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅವನು, ಬ್ರೆಟನ್‌ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಒಬ್ಬ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಆಲೋಚನೆಕಾರ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು. [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಲ್ ಬೆಕೆಟ್‌|ಸ್ಯಾಮ್ಯುಲ್ ಬೆಕೆಟ್‌ನೂ]] ಕೂಡ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದನು, ಅವನು ಹಲವಾರು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷಿಗೆ ತುರ್ಜುಮೆ (ಅನುವಾದ) ಕೂಡ ಮಾಡಿದನು; ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು ಬೆಕೆಟ್‌ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತ [[ಜೇಮ್ಸ್ ಜೊಯ್ಸ್‌|ಜೇಮ್ಸ್ ಜೊಯ್ಸ್‌ನ]] ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನು ನಿಕಟ ಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. [[ಬೀಟ್ ಜನರೇಷನ್]] (ತಲೆಮಾರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ)ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯ ಜೊತೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಸಂಘಟಿತವಾದ ಹಲವರು ಬರಹಗಾರರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಫಿಲಿಪ್ ಲಮೆಂಟಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಟೆಡ್ ಜೋನ್ಸ್]] ಇವರುಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಸೆದೆಬಡಿಯುವ ಮತ್ತು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎರಡರ ಬರಹಗಾರರಾಗಿಯೂ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹಲವಾರು ಇತರ ಸೆದೆಬಡಿಯುವ ಬರಹಗಾರರು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು [[ಬೊಬ್ ಕೊಫ್‌ಮೆನ್]] , [[ಗ್ರೆಗೊರಿ ಕೊರ್ಸೊ]], ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಲೆನ್ ಜಿನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] ಇವರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯುವ [[ಬೊಬ್ ಡೈಲಾನ್‌|ಬೊಬ್ ಡೈಲಾನ್‌ನ]] [[ಜಾಗೃತಿಯ ಕಾಲುವೆ|ಜಾಗೃತಿಯ ಕಾಲುವೆಯ]] (stream of consciousness) ಹಲವು ಕವಿತಾ ಬರಹಗಳು, ಸಿ ೧೯೬೦ ರ ಮತ್ತು [[ಡೈಲಾನ್‌|ಡೈಲಾನ್‌ನ]] ಕೆಲವು ಇತ್ತೀಚಿನ ಬರಹಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, (ಸಿ. ೧೯೮೦ ರ ಮತ್ತು ೨೦೦೬ ರ ನಡುವೆ)ಅವುಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಮಂದ್ರಸ್ವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ [[ದ ಬೀಟ್‌ಲೆಸ್‌|ದ ಬೀಟ್‌ಲೆಸ್‌ನ]] ಹಲವರು ಕವಿತೆ ಬರಹಗಳು ೧೯೬೦ ರ ಮಧ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋಭ್ರಾಮಕಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದವು. [[ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆ]], ಇದು ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಾರ್ಧದ ಬರಹಗಾರರ ನಡುವಿನ ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬರಹಗಾರರ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಕನಸಿನ-ತರಹದ ತನ್ನ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥತೆಯ ಜೊತೆ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಸುವ್ಯಕ್ತ ಸಮಾನತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಲಾಕಾರರ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಫ್ರಿಡಾ ಕಹ್ಲೊ]]) ಮೇಲೆ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಭಾವವು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯಿತು. === ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರ ಗುಂಪುಗಳು === :''[[:ವರ್ಗ:Surrealist groups]] ನ್ನೂ ನೋಡಿ.'' {{Expand section|date=December 2007}} ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳು ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟನ್‌ನ ಮರಣದ ನಂತರ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಮೂಲ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಗುಂಪು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ಜೀನ್ ಶ್ಯುಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. === ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ === ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಾಂತದ ರಂಗಭೂಮಿಯು ಅಜಾಗೃತ ಅನುಭವ, ಲಹರಿಯ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಸಂಧಿ ತಪ್ಪಿದ ವಿನ್ಯಾಸ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದು ಏಕೀಕರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.english.uiuc.edu/lit_resources/English%20102/Miscellaneous/Terms/samuel_beckett_terms.htm |title=ಸ್ಯಾಮ್ಯೂವೆಲ್ ಬೆಕೆಟ್ ಟಮ್ಸ್ |access-date=2010-06-29 |archive-date=2006-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061009042412/http://www.english.uiuc.edu/lit_resources/English%20102/Miscellaneous/Terms/samuel_beckett_terms.htm |url-status=dead }}</ref> ಮೂಲ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಅಂಟೋನಿನ್ ಅರ್ತೋಡ್‌|ಅಂಟೋನಿನ್ ಅರ್ತೋಡ್‌ನು]] ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಂಗಭೂಮಿಯನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೂಲ ಆಶಯದ ಅಡ್ಡ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನು, ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ರಂಗಭೂಮಿಯು ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಮೋಡಿಯಂತಹ ಅನುಭವವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸಿದನು. "ಅಸತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆ"ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಭಾಷಣೆಯು ತರ್ಕಸಮ್ಮತವಾದದ್ದು ಎಂದು ಆಲೋಚಿಸಿದನು, ಅದು ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತಕ್ಷಣದ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದ ಒಂದು ಹೊಸ ನಾಟಕೀಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಡುವುದು, ನಿರ್ವಾಹಕರ ಮತ್ತು ನೋಡುಗರ ಅಜಾಗೃತ ಮನಸುಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುವುದು, ಒಂದು ಬಗೆಯ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ನಡವಳಿಕೆ<ref>{{cite web |url=http://www.holycross.edu/departments/theatre/eisser/semiotics.html |title=Artaud and Semiotics |publisher=Holycross.edu |date= |accessdate=2009-12-26 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906153307/http://www.holycross.edu/departments/theatre/eisser/semiotics.html |url-status=dead }}</ref>. ಅರ್ಟೌಡ್‌ನು [[ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಕ್ರೂಯೆಲ್ಟಿ]] (ನಿಷ್ಕರುಣೆ ಅಥವಾ ಕ್ರೌರ್ಯದ ರಂಗಭೂಮಿ)ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅಲ್ಲಿ ಭಾವಪರವಶತೆಗಳು, ಭಾವನೆಗಳು, ಮತ್ತು ತತ್ವ ಮೀಮಾಂಸೆಗಳು ಬರಹದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ, ಒಂದು ತತ್ವ ಮೀಮಾಂಸೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ, ಅನ್ಯೋಕ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿ, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಕನಸುಗಳಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.arts.gla.ac.uk/Slavonic/Absurd.htm |title=The Theatre Of The Absurd |publisher=Arts.gla.ac.uk |date= |accessdate=2009-12-26 |archive-date=2009-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090823075755/http://www.arts.gla.ac.uk/Slavonic/Absurd.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ ಭಾವಾತಿರೇಕಗಳು [[ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಅಬ್ಸರ್ಡ್‌|ಥಿಯೇಟರ್ ಆಫ್ ಅಬ್ಸರ್ಡ್‌ಗೆ]] ಕಾರಣವಾದವು, ಇದರ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯು, ಭಾಗಶಃ, ನಿಶ್ಯಬ್ದ ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂಚಿನ ಶಬ್ದಸಹಿತ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿನ ([[ಲೌರೆಲ್ ಎಂಡ ಹಾರ್ಡಿ]], ಡ[[ಬ್ಲು.ಸಿ.ಫೀಲ್ಡ್ಸ್]], [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]]) ಮೌಖಿಕ ಅಸಂಗತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ಬಂದವು. [[ವರ್ಜಿನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್‌|ವರ್ಜಿನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್‌ನ]] ಏಕೈಕ ನಾಟಕ ಫ್ರೆಷ್‌ವಾಟರ್ ಒಂದು ಸಂಘಟಿತ ಅನನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. === ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾ === :''[[ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಿನೆಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸಿನೆಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೂ]] ನೋಡಿ'' {{Expand section|date=December 2007}} === ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ (ಕಾಮಿಡಿ) === {{Main|Surreal humour}} == ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು == === ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತಾವಾದಿ === [[ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತಾವಾದಿ|ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತಾವಾದಿಗಳು]] ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಈ ಹಿಂದೆ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ್ದರು, ಅವರು ಪ್ರತಿಪದಿಸಿದ್ದೇನೆಂದರೆ, ಪ್ರಶಂಸಾ [[ಮಹಿಳಾ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ|ಮಹಿಳಾ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ]] ([[ಲಿಯೋನೊರಾ ಕ್ಯಾರಿಂಗ್‌ಟನ್]], [[ಲಿಯೋನೊರಾ ಫಿನಿ]], [[ಕೇ ಸೇಜ್]], [[ಡೊರೊಥಿಯಾ ಟ್ಯಾನಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ರೆಮೆಡಿಯೋಸ್ ವರೋ‌|ರೆಮೆಡಿಯೋಸ್ ವರೋ‌ರಂತಹ]])ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಒಂದು ಗಂಡಸರ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ಗಂಡಸರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತಾವಾದಿ ವಿಮರ್ಶಕರು, ಇದು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಡೆಗೆ ಪುರಾತನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹೇಗೆಂದರೆ ಅವರನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಏಕಪ್ರಕಾರದ ಮತ್ತು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಿಗೂಡಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="greer">[[ಗ್ರೀರ್,ಜರ್ಮನಿ]] , [http://arts.guardian.co.uk/art/visualart/story/0,,2026710,00.html?gusrc=rss&amp;feed=40 "ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಸರೆಯಾಲಿಜಂನ ಹೆಂಗಸರು ತಾವು ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ವಿಚಾರಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ][http://arts.guardian.co.uk/art/visualart/story/0,,2026710,00.html?gusrc=rss&amp;feed=40 ಆದರೆ ಅವರು ಕೇವಲ ಗಂಡಸರ ಎರೊಟಿಕ್ ರೋಮಾಂಚಕತೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಈಡೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರಾ ?"], ''[[ಗಾರ್ಡಿಯನ್ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್]] '' , ಮಾರ್ಚ್ ೫, ೨೦೦೭. ೨೦೦೮ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೩ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸ್ತ್ರೀ ಸಮಾನತಾವಾದಿಗಳ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಗೌಥಿಯರ್]] ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು. ಅವಳ ಬರಹ ''ಸುರೀಲಿಸಮ್ ಎಟ್ ಸೆಕ್ಸುವಲೈಟ್‌'' ನ (೧೯೭೧)<ref>ಗಾಲಿಮರ್ಡ್, ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಇಡೀಸ್, ೧೯೭೧</ref> "[[ದ ಅವಂತ್ ಗಾರ್ಡೆ]]" ಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮಹತ್ವವಾಗಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು. === ಫ್ರಾಯ್ಡಿಯನ್ === ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸೈಕೋಅನಲಿಟಿಕಲ್ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಅವನ ಟೀಕೆಯ ಜೊತೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗೆಗೆ ಅವನಿಗೆ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಕರವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದು ಅವರ ಅಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವರ ಜಾಗೃತಿ. ಅವನ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ ಅಹಂನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ಅಜಾಗೃತಿಯ ವಿಮೋಚನೆಯಂತೆ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಕರಿಂದ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾನಸಿಕ ಅನೈಚ್ಛಿಕತೆಯ ಜೊತೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಕನಸಿನಲ್ಲಿನ ಕನಸಿನ ಪರಾಮರ್ಶೆಯಂತಹ ಸನಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಮೂಲತತ್ವದ ಪ್ರಕಾರ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಕವಿತೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಯಾವಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಹಂನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕಾರ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಅಜಾಗೃತಿಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮಾದ. ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತದಲ್ಲಿ, ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಜಾಗೃತಿಯದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಜಾಗೃತಿ ಮನಸ್ಸಿನದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅವರು ಅಜಾಗೃತಿಯ ಜೊತೆ ತಾವು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ವಂಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸರಿಯಾದ ಸೈಕೋಅನಲಿಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅಜಾಗೃತಿಯು ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೇ ತಾನೇ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸೈಕೋಅನಲಿಟಿಕ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಹೊದಿಕೆ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=March 2007}} === ಅವಕಾಶವಾದಿ === ಯಾವಾಗ [[ಅವಕಾಶವಾದಿ ಅಂತರಾಷ್ಟೀಯ]] ಕೋರ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಿಂಜ್‌ಗಳ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇತರರು ಚಳುವಳಿಯ ತೊಂಬಾ ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ೧೯೫೦ ರ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರ ನಂತರದ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಅವಕಾಶವಾದಿ ಅಂತರಾಷ್ಟೀಯತೆಯು ಆದ್ದರಿಂದ ನವ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅಂಗೀಕೃತ ಪದ್ಧತಿಯ ಒಂದು ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ನಿರಂತರತೆಯಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು.{{Citation needed|date=March 2007}} == ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು == {{Col-begin}} {{Col-1-of-3}} * [[ಪ್ರತಿ-ಕಲೆ]] * [[ಚಿಕಾಗೋ ನವ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಗುಂಪು]] * [[ಅದ್ಭುತವಾದ ಕಲೆ]] {{Col-2-of-3}} * [[ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆ]] * [[ಹೊಸ-ಉಜ್ವಲ ವರ್ಣಚಿತ್ರ]] {{Col-end}} {{Portal|Philosophy}} == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == '''[[ಆ‍ಯ್‌0ದ್ರೆ ಬ್ರೆಟಾನ್]]''' * ''ಮೆನಿಫೆಸ್ಟೋಸ್ ಆಫ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ'' ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಎರಡನೇಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಮೂರನೇಯ ಮೆನಿಫೆಸ್ಟೋ ಆಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ, ''ದ ಸೊಲುಬ್ಲೆ ಫಿಶ್'' ಕಾದಂಬರಿ,ಮತ್ತು ನವ್ಯಸಿದ್ಧಾಂತ ಚಳುವಳಿಯ ರಾಜಕೀಯ ರೂಪಹೊಂದಿದೆ. ISBN ೦-೮೦೫೭-೭೦೫೩-೪. * ''ವಾಟ್ ಈಸ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ: ಸೆಲೆಕ್ಟೇಡ್ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ರೆ ಬ್ರೆಟಾನ್ '' . ISBN ೦-೦೩-೦೬೩೭೪೮-೧ * ''ಕಾನ್ವರ್ಸೆಷನ್ಸ್: ದ ಆಟೋಬೈಯಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ'' (ಗಾಲಿಮರ್ಡ್ ೧೯೫೨) (ಪ್ಯಾರಗಾನ್ ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಹೌಸ್ rev. ed. ೧೯೯೩). ISBN ೧-೫೫೪೩೯-೦೦೬-೦. * ''ದ ಎಬ್ರಿಡ್ಜ್ಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ'' , ಪುನರ್‌ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ: ** ಬೊನೆಟ್,ಮಾರ್ಗರೈಟ್, ಎಡಿಶನ್. (೧೯೮೮). ''Oeuvres complètes'' , ೧:೩೨೮. ಪ್ಯಾರಿಸ್: ಎಡಿಶನ್ಸ್ ಗಾಲಿಮರ್ಡ್. '''ಇತರ ಮೂಲಗಳು''' * ಆಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯನ್,ಸರೆನೆ. ''ನವ್ಯಸಿದ್ಧಾಂತ ಚಳುವಳಿ ಕಲೆ '' ಲಂಡನ್: ಥೇಮ್ಸ್ &amp;ಹಡ್ಸನ್, ೧೯೭೦. * [[ಅಪೊಲಿನಾರೆ,ಗಲ್ಲಾಮೆ]] ೧೯೧೭, ೧೯೯೧. ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ನೋಟ್ ಫಾರ್ ''ಪ್ಯಾರಡೆ'' , printed in ''Oeuvres en prose complètes'' , ೨:೮೬೫-೮೬೬, Pierre Caizergues and Michel Décaudin, eds. ಪ್ಯಾರಿಸ್: ಎಡಿಶನ್ಸ್ ಗಾಲಿಮರ್ಡ್. * ಬ್ರೊಂಟ್ಚಿ,ಅಲಾಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡಿಂಗ್, ಮೆಲ್, ಎಡಿಶನ್. ''ಎ ಬುಕ್ ಅಫ್ ಸರೆಯಾಲಿಸ್ಟ್ ಗೇಮ್ಸ್ '' ಬರ್ಕ್‌ಲೆ, ಸಿಎ: ಶಂಬಲಾ, ೧೯೯೫. ISBN ೧-೫೫೪೩೯-೦೦೬-೦. * [[ಕಾವ್ಸ್, ಮೇರಿ ಆ‍ಯ್‌ನ್]] ''ಸರೆಯಾಲಿಸ್ಟ್ ಪೇಂಟರ್ಸ್ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪೊಯಟ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎಂಥಾಲಜಿ'' ೨೦೦೧, ಮಿಟ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. * ದರೊಜೊಯ್,ಗೆರಾರ್ಡ್ ,''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಸರೆಯಾಲಿಸ್ಟ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್ '' ಆಲಿಸನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡಾರ್ಸನ್‌ರಿಂದ ಅನುವಾದ ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ೨೦೦೪. ISBN ೦-೦೩-೦೬೩೭೪೮-೧ * ಪ್ಲಾಹುಟೇಜ್, ಫ್ಯಾಬ್ರಿಸ್, ''Nouveau Monde et Nouveau Mythe. '' ''Mutations du surréalisme de l'exil américain à l'écart absolu (೧೯೪೧–೧೯೬೫)'' , Les presses du réel, Dijon, ೨೦೦೭. * ಲೇವಿಸ್,ಹೆಲೆನಾ. ''ದೊಡಾ ಟರ್ನ್ಸ್ ರೆಡ್.'' ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್, ಸ್ಕಾಟ್ಯಾಂಡ್: ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೦. * _____. ''ದ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ'' ೧೯೮೮ * ಲಾ ಮೇರಿ, ಬ್ರಿಯಾ ಜುವಾನ್, ''ರೆಡ್ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ನೋಟ್‌ಬುಕ್'' , ಸಿಟಿ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್, ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ, ೧೯೭೯, ISBN ೦-೮೭೨೮೬-೧೩೨-೫ * ಮೆಲ್ಲಿ, ಜಾರ್ಜ್ ''ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಆಫ್ ದ ಸರೆಯಾಲಿಸ್ಟ್ '' ಥೇಮ್ಸ್ &amp;ಹಡ್ಸನ್. ೧೯೯೧. * ಮೊಯಿಬಿಯಸ್, ಸ್ಟೀಫನ್. ''Die Zauberlehrlinge. '' ''Soziologiegeschichte des [[Collège de Sociologie]]. '' ''ಕೊಂನ್ಸ್ಟಾಂಜ್: ಯುವಿಕೆ ೨೦೦೬. '' ''ಎಬೌಟ್ ದ [[ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಾಲಜಿ]], ಇಟ್ಸ್ ಮೆಂಬರ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸೋಷಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್.'' * Nadeau, Maurice. ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ'' ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಜ್, ಮಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್: ಬೆಕ್‌ನ್ಯಾಪ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೮೯. ISBN ೦-೫೯೫-೨೦೨೮೪-೫. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == === ಆ‍ಯ್‌೦ದ್ರೆ ಬ್ರೆಟಾನ್‌ರ ಬರವಣಿಗೆಗಳು === * [http://www.tcf.ua.edu/Classes/Jbutler/T340/SurManifesto/ManifestoOfSurrealism.htm ಆ‍ಯ್‌0ದ್ರೆ ಬ್ರೆಟಾನ್‌ರಿಂದ ''ಮೆನಿಫ್ಯಾಸ್ಟೋ ಆಫ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ'' . ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209063222/http://www.tcf.ua.edu/Classes/Jbutler/T340/SurManifesto/ManifestoOfSurrealism.htm |date=2010-02-09 }}[http://www.tcf.ua.edu/Classes/Jbutler/T340/SurManifesto/ManifestoOfSurrealism.htm 1924.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209063222/http://www.tcf.ua.edu/Classes/Jbutler/T340/SurManifesto/ManifestoOfSurrealism.htm |date=2010-02-09 }} * [http://pers-www.wlv.ac.uk/~fa1871/whatsurr.html ''ವಾಟ್ ಈಸ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ?'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160207230811/https://pers-www.wlv.ac.uk/~fa1871/whatsurr.html |date=2016-02-07 }}[http://pers-www.wlv.ac.uk/~fa1871/whatsurr.html ಬ್ರೆಟಾನ್‌ರಿಂದ ಭಾಷಣ,ಬ್ರುಸೆಲ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160207230811/https://pers-www.wlv.ac.uk/~fa1871/whatsurr.html |date=2016-02-07 }} === ಸ್ಥೂಲಾವಲೋಕನ ಜಾಲತಾಣಗಳು === * [http://www.Surrealisme.nl ಡಚ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ], * [[ಸೆಂಟರ್ ಪಾಂಪಿಡೊಯ್‌|ಸೆಂಟರ್ ಪಾಂಪಿಡೊಯ್‌ನಿಂದ]] [http://www.cnac-gp.fr/education/ressources/ENS-Surrealistart-EN/ENS-Surrealistart-EN.htm ಟೈಮ್‌ಲೈನ್ ಆಫ್ ಸರೆಯಾಲಿಜಂ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918070327/http://www.cnac-gp.fr/education/ressources/ENS-Surrealistart-EN/ENS-Surrealistart-EN.htm |date=2012-09-18 }} . * {{fr icon}} [http://www.site-magister.com/surrealis.htm Le Surréalisme] * [http://www.Surrealist.com Surrealist.com], ಕಲಾಂದೋಲನದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಜೊತೆಗೆ ಕಲಾವಿದರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕಲೆ. === ನವ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಚಳುವಳಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ === * {{cite web|url=http://libcom.org/history/1919-1950-the-politics-of-surrealism |title=1919-1950: The politics of Surrealism |accessdate=2009-05-17 |last=Heath |first=Nick |publisher=Libcom.org }} * {{cite web|url=http://www.marcuse.org/herbert/pubs/70spubs/73surreal/arsenalindex.htm |title=Herbert Marcuse and Surrealism |accessdate=2009-05-17 |last=Rosemont |first=Franklin |year=1989 |work=Arsenal vol. 4 }} * {{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk/2007/mar/28/topstories3.artnews |title=How the surrealists sold out |accessdate=2009-05-17 |last=Kennedy |first=Maev |date=2007-03-27 |work=[[The Guardian]] }} === ಸರೆಯಾಲಿಸ್ಟ್ ಕವಿತೆ === * === ಸರೆಯಾಲಿಸ್ಟ್ ಕವಿತೆ === * {{cite web |url=http://alangullette.com/essays/lit/surreal.htm |title=The Theory and Techniques of Surrealist Poetry |accessdate=2009-05-17 |last=Gullette |first=Alan |archive-date=2011-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718140135/http://alangullette.com/essays/lit/surreal.htm |url-status=dead }} * {{cite web|url=http://www.textetc.com/modernist/surrealism.html |title=Surrealism in Poetry |accessdate=2009-05-17 |last=Holcombe |first=C. J. }} * {{cite web|url=http://www.alb-neckar-schwarzwald.de/surrealism/surrealism.html |title=A sample of French Surrealist poetry |accessdate=2009-05-17 }} * {{cite book | last = Jackaman | first = Rob | authorlink = | coauthors = | title = The course of English surrealist poetry since the 1930s | publisher = Edwin Mellen Press | year = 1989 | location = Lewiston | pages = | url = http://books.google.co.uk/books?id=DV9_6DAOSscC | doi = | id = | isbn = 0889469326 }} {{Westernart}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನವ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಚಳುವಳಿ]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಟ್ ಮೂವೆಮೆಂಟ್ (ಕಲಾಂದೋಲನ)]] b9s3z39mtz32x25qzvpvcwvftlgyfsd 0 24033 1377036 1340164 2026-07-23T07:08:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377036 wikitext text/x-wiki {{Chembox | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 451527415 | ImageFile1 = File:Ozone-1,3-dipole.svg | ImageFile1_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageName1 = Skeletal formula of ozone with partial charges shown | ImageFileR2 = Ozone-CRC-MW-3D-vdW.png | ImageFileR2_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameR2 = Spacefill model of ozone | ImageFileL2 = Ozone-CRC-MW-3D-balls.png | ImageFileL2_Ref = {{chemboximage|correct|??}} | ImageNameL2 = Ball and stick model of ozone | IUPACName = Trioxygen | OtherNames = 2λ⁴-trioxidiene; ''catena''-trioxygen |Section1={{Chembox Identifiers | IUPHAR_ligand = 6297 | CASNo = 10028-15-6 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 24823 | ChemSpiderID = 23208 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | UNII = 66H7ZZK23N | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | EINECS = 233–069–2 | MeSHName = Ozone | RTECS = RS8225000 | ChEBI_Ref = {{ebicite|correct|EBI}} | ChEBI = 25812 | Gmelin = 1101 | SMILES = [O-][O+]=O | StdInChI = 1S/O3/c1-3-2 | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChI = 1/O3/c1-3-2 | StdInChIKey = CBENFWSGALASAD-UHFFFAOYSA-N | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | InChIKey = CBENFWSGALASAD-UHFFFAOYAY }} |Section2={{Chembox Properties | Solvent = other solvents | O=3 | Appearance = Colourless to pale blue gas<ref name=PGCH/> | Odour = Pungent<ref name=PGCH/> | Density = 2.144 mg cm⁻³ (at 0&nbsp;°C) | Solubility = 1.05 g L⁻¹ (at 0&nbsp;°C) | SolubleOther = Very soluble in [[carbon tetrachloride|CCl₄]], [[sulfuric acid]] | MeltingPtK = 81 | BoilingPtK = 161 | RefractIndex = 1.2226 (liquid), 1.00052 (gas, STP, 546 nm&nbsp;— note high dispersion)<ref>{{cite journal|last1=Cuthbertson|first1=Clive|last2=Cuthbertson|first2=Maude|title=On the Refraction and Dispersion of the Halogens, Halogen Acids, Ozone, Steam Oxides of Nitrogen, and Ammonia|journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society A]]|date=1914|volume=213|issue=497–508|pages=1–26|doi=10.1098/rsta.1914.0001|url=https://archive.org/stream/philtrans08506476/08506476#page/n17/mode/1up|accessdate=4 February 2016|bibcode = 1914RSPTA.213....1C }}</ref> | VaporPressure = 55.7 atm<ref>Gas Encyclopedia; [https://encyclopedia.airliquide.com/ozone Ozone]</ref> ({{convert|−12.15|C|F K|disp=or}}){{efn|This vapor pressure is for the [[critical temperature]], which is below [[room temperature]].}} | MagSus = +6.7·10⁻⁶ cm³/mol }} |Section3={{Chembox Structure | SpaceGroup = C_2v | Coordination = Digonal | MolShape = Dihedral | OrbitalHybridisation = ''sp''² for O1 | Dipole = 0.53 D }} |Section4={{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = 142.67 kJ mol⁻¹ | Entropy = 238.92 J K⁻¹ mol⁻¹ }} |Section5={{Chembox Hazards | GHSPictograms = {{GHS09}}{{GHS03}}{{GHS08}}{{GHS05}}{{GHS06}} | GHSSignalWord = Danger | HPhrases = {{H-phrases|270|314|318}} | NFPA-H = 4 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 4 | NFPA-S = Ox | IDLH = 5 ppm<ref name=PGCH>{{PGCH|0476}}</ref> | REL = C 0.1 ppm (0.2 mg/m³)<ref name=PGCH/> | PEL = TWA 0.1 ppm (0.2 mg/m³)<ref name=PGCH/> | LCLo = 12.6 ppm (mouse, 3 hr)<br/>50 ppm (human, 30 min)<br/>36 ppm (rabbit, 3 hr)<br/>21 ppm (mouse, 3 hr)<br/>21.8 ppm (rat, 3 hr)<br/>24.8 ppm (guinea pig, 3 hr)<br/>4.8 ppm (rat, 4 hr)<ref>{{IDLH|10028156|Ozone}}</ref> }} |Section8={{Chembox Related | OtherCompounds = [[Sulfur dioxide]]<br />[[Trisulfur]]<br />[[Disulfur monoxide]]<br />[[Cyclic ozone]] }} }} ಓಝೋನ್‌‌'''''' ('''O₃''' ), ಅಥವಾ '''ಟ್ರೈಆಕ್ಸಿಜನ್‌''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ತ್ರಿಪರಮಾಣ್ವಕ [[ಅಣು]]ವಾಗಿದ್ದು, ಮೂರು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] [[ಪರಮಾಣು]]ಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ದ್ವಿಪರಮಾಣ್ವಕ]] ಭಿನ್ನರೂಪಕ್ಕಿಂತ (O₂) ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಒಂದು [[ಭಿನ್ನರೂಪ]] ಇದಾಗಿದೆ. ಕೆಳಮಟ್ಟದ [[ವಾತಾವರಣ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಒಂದು [[ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೇಲುಮಟ್ಟದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ [[ಓಝೋನ್‌‌ ಪದರ]]ವು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಾನಿಕಾರಕ [[ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕು]] [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಲುಪುವುದನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. [[ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣ]]ದಾದ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಬಳಕೆಯ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಧಾತು]]ವೊಂದರ ಭಿನ್ನರೂಪವಾಗಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಓಝೋನ್‌‌, ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ]]ವಾಗಿ [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್‌ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ ಸ್ಕಾನ್‌ಬೀನ್‌‌‌]] ಎಂಬಾತನಿಂದ 1840ರಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಮಿಂಚಿನ]] ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ವಾಸನೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವ ಓಝೀನ್‌ (ὄζειν, "ವಾಸನೆ ಬೀರುವುದು") ಎಂಬ [[ಗ್ರೀಕ್‌]] ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಹೆಸರನ್ನು ಅವನು ಓಝೋನ್‌ಗೆ ಇರಿಸಿದ.<ref name="ozo">{{cite journal |last=Rubin |first=Mordecai B.|year=2001 |title=The History of Ozone. The Schönbein Period, 1839–1868 |journal=Bull. Hist. Chem. |volume=26 |issue= 1|url=http://www.scs.uiuc.edu/~mainzv/HIST/awards/OPA%20Papers/2001-Rubin.pdf |accessdate= 2008-02-28 |format=PDF}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.todayinsci.com/10/10_18.htm#Schonbein|title=Today in Science History|accessdate=2006-05-10}}</ref> ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೂತ್ರವಾದ O₃ ಎಂಬುದು, [[ಜಾಕ್ವೆಸ್‌-ಲೂಯಿಸ್‌ ಸೋರೆಟ್‌]]<ref>{{cite journal |title = Recherches sur la densité de l'ozone |author = Jacques-Louis Soret |journal = [[Comptes rendus de l'Académie des sciences]] |volume = 61 |pages = 941 |year = 1865 |url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3018b/f941.table}} </ref> ಎಂಬಾತನಿಂದ 1865ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡುವವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾನ್‌ಬೀನ್‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ 1867ರಲ್ಲಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವವರೆಗೆ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="ozo" /><ref>{{cite web|url=http://gcmd.gsfc.nasa.gov/Resources/FAQs/ozone.html|title=Ozone FAQ|publisher=Global Change Master Directory|accessdate=2006-05-10|archive-date=2006-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20060601061532/http://gcmd.gsfc.nasa.gov/Resources/FAQs/ozone.html|url-status=dead}}</ref> == ಭೌತಿಕ ಗುಣಗಳು == ಓಝೋನ್‌‌ ಒಂದು ನಸುನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಅನಿಲವಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಕರಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಇಂಗಾಲದ ಟೆಟ್ರಾಕ್ಲೋರೈಡ್‌]] ಅಥವಾ ಫ್ಲೂರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳಂಥ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪಟುತ್ವವಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯುದ್ವೇಲೆನ್ಸೀಯವಲ್ಲದ ದ್ರಾವಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕರಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ದ್ರಾವಕಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ನೀಲಿ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. –112&nbsp;°C ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ, ಇದು ಬಾಷ್ಪೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಒಂದು ಕಡುನೀಲಿ [[ದ್ರವ]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಅನಿಲ ರೂಪದ ಓಝೋನ್‌‌ ಮತ್ತು ದ್ರವ ಓಝೋನ್‌‌ಗಳೆರಡೂ ಆಸ್ಫೋಟಿಸಬಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ದ್ರವವನ್ನು ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುವಿನವರೆಗೆ ಬಿಸಿಯಾಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು ಅಪಾಯಕರ. –193&nbsp;°Cಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ತಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ನೇರಳೆ-ಕಪ್ಪು [[ಘನವಸ್ತು]]ವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title = Oxygen |work = WebElements |url = http://www.webelements.com/webelements/scholar/print/oxygen/key.html |accessdate = 2006-09-23 |archive-date = 2008-02-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080214032520/http://www.webelements.com/webelements/scholar/print/oxygen/key.html |url-status = dead }}</ref> ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 0.01 [[ppm]]ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಜನರು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಚೆಲುವೆಕಾರಿಯನ್ನು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುವಂಥ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. 0.1ರಿಂದ 1 ppmನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಓಝೋನ್‌ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅದು ತಲೆನೋವುಗಳು, ಉರಿಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದ ಸಾಗುನಾಳಗಳಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="brown">{{cite book |first = Theodore L. Brown |coauthors = H. Eugene LeMay Jr., Bruce E. Bursten, Julia R. Burdge |editor = Nicole Folchetti |title = Chemistry: The Central Science |edition = 9th |origdate = 1977 |year = 2003 |publisher = Pearson Education |isbn = 0-13-066997-0 |pages = 882–883 |chapter = 22 }}</ref> ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಕೂಡಾ ಲ್ಯಾಟೆಕ್ಸ್‌‌, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಕುಗಳು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಂಥ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ ಒಂದು [[ಪಾರಕಾಂತೀಯ ಪದಾರ್ಥ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಜೋಡಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, O₂ ಒಂದು ಅನುಕಾಂತೀಯ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಜೋಡಿಯಾಗಿರದ ಎರಡು ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಓಝೋನ್ ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ == ರಚನಾ ಸ್ವರೂಪ == [[ಮೈಕ್ರೋತರಂಗ ರೋಹಿತದರ್ಶನ]]ದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪುರಾವೆಯ ಅನುಸಾರ ಓಝೋನ್‌‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಬಗ್ಗಿರುವ ಅಣುವಾಗಿದ್ದು, C_2v [[ಸಮಪಾರ್ಶ್ವತೆ]]ಯನ್ನು ([[ನೀರಿನ]] ಅಣುವನ್ನು ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. O – O ಅಂತರಗಳು 127.2 pmನಷ್ಟಿವೆ. O – O – O ಕೋನವು 116.78°ಯಷ್ಟಿದೆ.<ref>ಟಕೆಹಿಕೊ ಟನಾಕಾ; ಯೊನೆಝೊ ಮೊರಿನೊ. ಕೋರಿಯೋಲಿಸ್‌ ಇಂಟರಾಕ್ಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅನ್‌ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್‌ ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಫಂಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಓಝೋನ್‌ ಫ್ರಂ ದಿ ಮೈಕ್ರೋವೇವ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಾ ಇನ್‌ ದಿ ಎಕ್ಸೈಟೆಡ್‌ ವೈಬ್ರೇಷನಲ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌, ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮಾಲ್‌ಕ್ಯುಲರ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ'' '''1970''', ''33'', 538–551.</ref> ''sp'' ² ಎಂಬುದು ಕೇಂದ್ರಭಾಗದ ಪರಮಾಣುವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಒಂದು ಏಕಾಂಗಿ ಜೋಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಕರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ವಿದ್ಯುದ್ವೇಲೆನ್ಸೀಯ ಅಣುವಾಗಿದ್ದು, 0.5337 [[D]]ಯಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು [[ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಅಣುವಿನ ಚಲನೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ..<ref>ಕೆನ್ನೆತ್‌ M. ಮ್ಯಾಕ್‌; J. S. ಮೂಯೆಂಟರ್‌. ಸ್ಟಾರ್ಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಝೀಮನ್‌ ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಓಝೋನ್‌‌ ಫ್ರಂ ಮಾಲ್‌ಕ್ಯುಲರ್‌ ಬೀಮ್‌ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಕೋಪಿ. ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌'' '''1977''', ''66'', 5278–5283. {{doi|10.1063/1.433909}}</ref> ಬಂಧಕತೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅನುರಣನ ಸಂಕರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಏಕಬಂಧ]]ವಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಜೋಡಿಬಂಧ]]ವಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಲಾ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ 1.5ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಒಟ್ಟಾರೆ [[ಬಂಧದ ಅನುಕ್ರಮ]]ವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <center>[[ಚಿತ್ರ:Ozone-resonance-Lewis-2D.svg|400px|ಓಝೋನ್‌‌ ಅಣುವಿನ ಅನುರಣನ ಲೆವಿಸ್‌ ರಚನೆಗಳು]]</center> == ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು == ಓಝೋನ್‌‌, O₂ಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಬಲವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಬಲವಾದ [[ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಕ]] ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಇದು ಉನ್ನತ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರವೂ ಆಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ದ್ವಿಪರಮಾಣ್ವಕ ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹ್ರಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ವಾತಾವರಣದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧಗಂಟೆಯ ಒಂದು ಅರ್ಧ-ಜೀವಿತವು ಇರುತ್ತದೆ):<ref>[http://gcmd.gsfc.nasa.gov/Resources/FAQs/ozone.html ಅರ್ತ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ FAQ: ವೇರ್‌ ಕೆನ್‌ ಐ ಫೈಂಡ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಎಬೌಟ್‌ ದಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಹೋಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಓಝೋನ್‌‌ ಡಿಪ್ಲೀಷನ್‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060601061532/http://gcmd.gsfc.nasa.gov/Resources/FAQs/ozone.html |date=2006-06-01 }} ''ಗೊಡಾರ್ಡ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ಫ್ಲೈಟ್‌ ಸೆಂಟರ್‌'', ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಪೇಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌, ಮಾರ್ಚ್‌ 2008.</ref> :2 O₃ → 3 O₂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ತಾಪ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒತ್ತಡದೊಂದಿಗೆ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಓಝೋನ್‌ನ [[ಥಟ್ಟನೆ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಒಂದು ಕಿಡಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, ಮತ್ತು 10 wt% ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|url=http://www.iitk.ac.in/che/jpg/papersb/full%20papers/K-106.pdf|doi=10.1016/j.jlp.2005.07.020|title=Explosion properties of highly concentrated ozone gas|year=2005|last1=Koike|first1=K|last2=Nifuku|first2=M|last3=Izumi|first3=K|last4=Nakamura|first4=S|last5=Fujiwara|first5=S|last6=Horiguchi|first6=S|journal=Journal of Loss Prevention in the Process Industries|volume=18|pages=465|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327085613/http://www.iitk.ac.in/che/jpg/papersb/full%20papers/K-106.pdf|archivedate=2009-03-27}}</ref> === ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ === ಬಹುಪಾಲು [[ಲೋಹಗಳನ್ನು]] ([[ಬಂಗಾರ]], [[ಪ್ಲಾಟಿನಂ]], ಮತ್ತು [[ಇರಿಡಿಯಂ]]ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಅವುಗಳ ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಸ್ಥಿತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಲೋಹಗಳ [[ಆಕ್ಸೈಡು]]ಗಳಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: : 2 Cu⁺ + 2 H₃O⁺ + O₃ → 2 Cu²⁺ + 3 H₂O + O₂ === ಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳೊಂದಿಗೆ === [[ನೈಟ್ರಿಕ್‌ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು]] [[ಸಾರಜನಕದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌]] ಆಗಿಯೂ ಸಹ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ: : NO + O₃ → NO₂ + O₂ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ದೀಪ್ತಿ]]ಯ ಜೊತೆಗೂಡುವಿಕೆಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. NO₂ವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ: : NO₂ + O₃ → N₂O₃ + O₂ ಹೀಗೆ ರೂಪುಗೊಂಡ N₂O₃ಯು NO₂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು [[N2O5|N₂O₅]]ನ್ನು ರೂಪಿಸಬಲ್ಲದು: ಘನರೂಪದ [[ನೈಟ್ರೈಲ್‌]] ಪರ್‌‌ಕ್ಲೋರೇಟ್‌‌ನ್ನು NO₂, ClO₂, ಹಾಗೂ O₃ ಅನಿಲಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು: : 2 NO₂ + 2 ClO₂ + 2 O₃ → 2 NO₂ClO₄ + O₂ ಅಮೋನಿಯಂ [[ಲವಣ]]ಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದು [[ಅಮೋನಿಯಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಿ [[ಅಮೋನಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟನ್ನು]] ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ: : 2 NH₃ + 4 O₃ → NH₄NO₃ + 4 O₂ + H₂O ಕೋಣೆ ತಾಪದಲ್ಲೂ ಸಹ ಓಝೋನ್‌‌ [[ಇಂಗಾಲ]]ದೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡನ್ನು]] ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ: : C + 2 O₃ → CO₂ + 2 O₂ === ಗಂಧಕದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳೊಂದಿಗೆ === [[ಸಲ್ಫೈಡು]]ಗಳನ್ನು [[ಸಲ್ಫೇಟು]]ಗಳಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಸೀಸದ(II) ಸಲ್ಫೈಡು]] [[ಸೀಸದ(II) ಸಲ್ಫೇಟಾಗಿ]] ಉತ್ಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: : PbS + 4 O₃ → PbSO₄ + 4 O₂ ಓಝೋನ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಧಾತುರೂಪದ [[ಗಂಧಕ]] ಅಥವಾ [[ಗಂಧಕದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡು]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಗಂಧಕಾಮ್ಲ]]ವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು: : S + H₂O + O₃ → H₂SO₄ :: 3 SO₂ + 3 H₂O + O₃ → 3 H₂SO₄ [[ಅನಿಲದ ಸ್ಥಿತಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಓಝೋನ್‌‌ [[ಜಲಜನಕದ ಸಲ್ಫೈಡಿನ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಗಹೊಂದಿ ಗಂಧಕದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ: : H₂S + O₃ → SO₂ + H₂O ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು [[ಜಲೀಯ]] ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಪೈಪೋಟಿಯ ಏಕಕಾಲಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧಾತುರೂಪದ ಗಂಧಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು [[ಗಂಧಕಾಮ್ಲ]]ವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ: : H₂S + O₃ → S + O₂ + H₂O :: 3 H₂S + 4 O₃ → 3 H₂SO₄ === ಇತರ ತಲಾಧಾರಗಳು === ಓಝೋನ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು [[ಪರಮಾಣು]]ಗಳು ಕೂಡಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು. [[ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]] ಹಾಗೂ ಓಝೋನ್ ಜೊತೆಗಿನ [[ತವರದ(II) ಕ್ಲೋರೈಡಿನ]] ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು: : 3 SnCl₂ + 6 HCl + O₃ → 3 SnCl₄ + 3 H₂O ತಂಪಾದ [[ಜಲರಹಿತ]] [[ಪರ್‌‌ಕ್ಲೋರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]]ದಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಅಯೋಡೀನ್‌‌]]ನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಯೋಡೀನ್‌‌ ಪರ್‌‌ಕ್ಲೋರೇಟ್‌‌ನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. : I₂ + 6 HClO₄ + O₃ → 2 I(ClO₄)₃ + 3 H₂O === ದಹನ === [[ದಹನ]] ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅನಿಲಗಳನ್ನು ದಹನಕ್ಕೊಳಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು; [[ದ್ವಿ-ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದಲ್ಲಿ (O₂) ದಹನಕ್ಕೊಳಪಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ತಾಪಗಳನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವುದು [[ಇಂಗಾಲ ಸಬ್‌ನೈಟ್ರೈಡಿನ]] ದಹನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೂಡಾ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ತಾಪಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ: : 3 C₄N₂ + 4 O₃ → 12 CO + 3 N₂ ಶೈತ್ಯಜನಕ ತಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. 77 K (−196&nbsp;°C) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ, ಪರಮಾಣು ಸ್ಥಿತಿಯ [[ಜಲಜನಕ]]ವು ದ್ರವ ಓಝೋನ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಜಲಜನಕದ ಒಂದು [[ಸೂಪರ್‌‌‌ ಆಕ್ಸೈಡು]] [[ಪರಮಾಣುಗುಚ್ಛ]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ದ್ವಯಾಣುವಿನ ರೂಪತಳೆಯುತ್ತದೆ]]:<ref name="Horvath M. 1985. pg 44">{{cite book|year=1985|title=Ozone|pages=44–49|isbn=|author=Horvath M., Bilitzky L., Huttner J.}}</ref> : H + O₃ → HO₂ + O :: 2 HO₂ → H₂O₄ === ಓಝೋನೈಡುಗಳಿಗೆ ಅಪಕರ್ಷಣವಾಗುವಿಕೆ === ಓಝೋನ್‌‌ನ ಅಪಕರ್ಷಣವು [[ಓಝೋನೈಡ್‌]] ಋಣ ಅಯಾನನ್ನು, ಅಂದರೆ O₃^–ನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಋಣ ಅಯಾನಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸ್ಫೋಟಕ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಶೈತ್ಯಜನಕ ತಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ [[ಕ್ಷಾರೀಯ ಲೋಹಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಓಝೋನೈಡುಗಳು ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿವೆ. KO₃, RbO₃, ಮತ್ತು CsO₃ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಅದರದರ ಸೂಪರ್‌‌‌ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಬಹುದು: : KO₂ + O₃ → KO₃ + O₂ ಮೇಲೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆ KO₃ನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಇದನ್ನು [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸೈಡು]] ಮತ್ತು ಓಝೋನ್‌‌ನಿಂದಲೂ ರೂಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ:<ref>{{Housecroft2nd|page=439}}</ref> : 2 KOH + 5 O₃ → 2 KO₃ + 5 O₂ + H₂O Na⁺ ಅಥವಾ Li⁺ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು [[ಅಯಾನು ವಿನಿಮಯ ರಾಳ]]ದ ಮೇಲೆ ದ್ರವ NH₃ನಲ್ಲಿನ CsO₃ನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ NaO₃ ಹಾಗೂ LiO₃ನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು:<ref>{{Housecroft2nd|page=265}}</ref> : CsO₃ + Na⁺ → Cs⁺ + NaO₃ ಅಮೋನಿಯಾದಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]]ನ ಒಂದು ದ್ರಾವಣವು ಓಝೋನ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಅಮೋನಿಯಂ ಓಝೋನೈಡನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ ಓಝೋನೈಡನ್ನು ಅಲ್ಲ:<ref name="Horvath M. 1985. pg 44" /> : 3 Ca + 10 NH₃ + 6 O₃ → Ca·6NH₃ + Ca(OH)₂ + Ca(NO₃)₂ + 2 NH₄O₃ + 2 O₂ + H₂ === ಉಪಯೋಗಗಳು === [[ನೀರಿನಿಂದ]] [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್‌‌]]ನ್ನು ತೆಗೆದು ಶೋಧಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು [[ಅವಕ್ಷೇಪ]]ವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ: : 2 Mn²⁺ + 2 O₃ + 4 H₂O → 2 MnO(OH)₂ (s) + 2 O₂ + 4 H⁺ [[ಸೈನೈಡು]]ಗಳನ್ನು [[ಸೈನೇಟು]] ಆಗಿಯೂ ಓಝೋನ್‌ ನಿರ್ವಿಷಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸದರಿ ಸೈನೇಟು ಸಾವಿರಪಟ್ಟಿನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. : CN^- + O₃ → {{chem|CNO|-}} + O₂ [[ಯೂರಿಯಾ]]ವನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಘಟಿಸುತ್ತದೆ:<ref>{{cite book|year=1985|title=Ozone|pages=259, 269–270|isbn=|author=Horvath M., Bilitzky L., Huttner J.}}</ref> :(NH₂)₂CO + O₃ → N₂ + CO₂ + 2 H₂O [[ಓಝೋನ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ [[ಆಲ್ಕೀನುಗಳನ್ನು]] ಸೀಳಿಬಿಟ್ಟು [[ಕಾರ್ಬನಿಲ್‌]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. :[[ಚಿತ್ರ:Ozonolysis Scheme.png|350px|center|ಓಝೋನ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸಿದ ಯೋಜನೆ]] == ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ == [[ಚಿತ್ರ:Atmospheric ozone.svg|thumb|ಉನ್ನತಿಯ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿ ಆಂಶಿಕ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣದ ಓಝೋನ್‌ನ ವಿತರಣೆ.]][[ಚಿತ್ರ:Nimbus ozone Brewer-Dobson circulation.jpg|thumb|ನಿಂಬಸ್‌-7 ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಸಾಂದ್ರತೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:IM ozavg ept 200006.png|thumb|EP-TOMS ಉಪಗ್ರಹದ ಸಾಧನದಿಂದ 2000ದ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಒಟ್ಟು ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆ.]] ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಓಝೋನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು (ಒಂದು ಲಂಬವಾದ ಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌ ಪ್ರಮಾಣ) ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು [[ಡಾಬ್ಸನ್‌ ಏಕಮಾನ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಪ್ರಮಾಣಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು [[ಪ್ರತಿ ಶತಕೋಟಿಗಿರುವ ಭಾಗಗಳು]] (ppb) ಅಥವಾ μg/m³ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಓಝೋನ್‌‌ ಪದರ === {{Main|Ozone layer}} ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟಗಳು [[ವಾಯುಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ಕಿಮೀ ಹಾಗೂ 50 ಕಿಮೀ ನಡುವಿನ (ಅಥವಾ ಸುಮಾರು 6 ಮತ್ತು 31 ಮೈಲುಗಳ ನಡುವಿನ)[[ಓಝೋನ್‌‌ ಪದರ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ. UV ಕಿರಣಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, [[ಸೂರ್ಯ]]ನಿಂದ ಬರುವ ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕಿನ ಅಲ್ಪ ತರಂಗಾಂತರಗಳೊಂದಿಗಿನ (320 nmಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ) [[ಫೋಟಾನುಗಳನ್ನು]] ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಈ UV ಕಿರಣಗಳು ಶೋಧಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬಹುತೇಕ [[ಜೀವ]] ಸ್ವರೂಪಗಳಿಗೆ ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿನ [[D ಜೀವಸತ್ತ್ವ]]ದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದೇ ತರಂಗಾಂತರಗಳು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ನೇರಳಾತೀತ ಕಿರಣಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದರಿಂದಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: :O₂ + [[ಫೋಟಾನು]] (ವಿಕಿರಣ < 240 nm) → 2 O :O + O₂ → O₃ ಆಮ್ಲಜನಕದೊಂದಿಗೆ ನೇರಳಾತೀತ ಕಿರಣಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದರಿಂದಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ: :O₃ + O → 2 O₂ ಎರಡನೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮುಕ್ತ ಪರಮಾಣುಗುಚ್ಛಗಳ ಹಾಜರಿಯಿಂದ [[ವೇಗವರ್ಧನೆಗೀಡಾಗುತ್ತದೆ]]. ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್‌ (OH), ನೈಟ್ರಿಕ್‌ ಆಕ್ಸೈಡು (NO) ಹಾಗೂ ಪರಮಾಣು ಸ್ಥಿತಿಯ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ (Cl) ಮತ್ತು ಬ್ರೋಮೀನ್‌ (Br) ಈ ಪರಮಾಣುಗುಚ್ಛಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಪ್ರಮಾಣವು [[CFC]]ಗಳ ಹಾಗೂ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬ್ರೋಮೀನ್‌ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದೇ ಥರದ ಸಾವಯವ ಅಣುಗಳ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬಹುಪಾಲು ಕುಸಿಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು, ಇವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಿಂತ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌-ಬರಿದುಮಾಡುವ ವೇಗವರ್ಧಕಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಪಾಲು ಕೇವಲ 0.00006%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. {{See also|Ozone-oxygen cycle|Ozone depletion}} === ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಓಝೋನ್‌‌ === ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು‌ (ಅಥವಾ ಹವಾಗೋಲದ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು‌) [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]<ref name="who-Europe">WHO-ಯುರೋಪ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್‌: [https://web.archive.org/web/20030509153931/http://www.who.dk/document/e79097.pdf ಹೆಲ್ತ್‌ ಆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಏರ್‌ ಪಲೂಷನ್‌ (2003)] (PDF)</ref> ಹಾಗೂ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳು (ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ-EPA) ಒಂದು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿವೆ. ಇದು [[ಕಾರಿನ ಎಂಜೀನುಗಳಿಂದ]] ಅಥವಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ [[ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌‌]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಾರಜನಕ ಆಕ್ಸೈಡು]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಾಯುವಿನ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಬೆಳಕಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಓಝೋನ್‌‌ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಬೀಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳವರೆಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಆಲ್ಡಿಹೈಡ್‌‌]]ಗಳಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಓಝೋನ್‌‌ ನೇರವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ, ಸದರಿ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸ್ವತಃ [[ಹೊಗೆ ಮಂಜಿನ]] ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. UV ಬೆಳಕಿನಿಂದಾಗುವ ಓಝೋನ್‌‌ [[ದ್ಯುತಿವಿಭಜನೆ]]ಯು [[ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್‌ ಪರಮಾಣುಗುಚ್ಛ]]ವಾದ OHನ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನವಾಗುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕಣ್ಣಿನ ಪ್ರಬಲವಾದ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿಗಳಾಗಿ ವರ್ತಿಸಬಲ್ಲ [[ಪೆರಾಕ್ಸಿಅಸೈಲ್‌ ನೈಟ್ರೇಟುಗಳಂಥ]] ಹೊಗೆ ಮಂಜಿನ ಘಟಕಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಮೊದಲ ಹಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹವಾಗೋಲದ ಓಝೋನ್‌‌ನ ವಾತಾವರಣದ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಸುಮಾರು 22 ದಿನಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ; ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮೂಲನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸಂಚಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ಅದು ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಲಾದ OHನ್ನು ನೀಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು OH ಹಾಗೂ ಪೆರಾಕ್ಸಿ ಪರಮಾಣುಗುಚ್ಛವಾದ HO₂ನೊಂದಿಗಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ (ಸ್ಟೀವನ್‌ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು, 2006).<ref>{{cite web|author=Stevenson et al.|year=2006|url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2005JD006338.shtml|title=Multimodel ensemble simulations of present-day and near-future tropospheric ozone|publisher=[[American Geophysical Union]]|accessdate=2006-09-16|archive-date=2011-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104195423/http://www.agu.org/pubs/crossref/2006/2005JD006338.shtml|url-status=dead}}</ref> ಕೆಲವೊಂದು ಸಸ್ಯ ಜಾತಿಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಮಾಡುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಹಾಗೂ ನೆಲ-ಮಟ್ಟದ ಓಝೋನ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಳದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ವ್ಯಾವಸಾಯಿಕ ಇಳುವರಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಪಕರ್ಷಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite web|date=2003-07-31|url=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/MediaAlerts/2003/2003073015111.html|title=Rising Ozone Levels Pose Challenge to U.S. Soybean Production, Scientists Say|publisher=NASA Earth Observatory|accessdate=2006-05-10}}</ref><ref name="arb.ca.gov">{{cite web|last=Mutters|first=Randall|year=1999|month=March|url=http://www.arb.ca.gov/research/abstracts/94-345.htm|title=Statewide Potential Crop Yield Losses From Ozone Exposure|publisher=California Air Resources Board|accessdate=2006-05-10|archive-date=2004-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20040217151427/http://www.arb.ca.gov/research/abstracts/94-345.htm|url-status=dead}}</ref> ಮೇಲಕ್ಕೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಓಝೋನ್‌‌ ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳೊಂದಿಗಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಹೂಸ್ಟನ್‌]], ಹಾಗೂ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ನಗರ]] ಇವು ಸೇರಿವೆ. ಹೂಸ್ಟನ್‌ ನಗರವು ಸುಮಾರು 41 ppbಯಷ್ಟು ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ನಗರ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಸುಮಾರು 125 ppbಯಷ್ಟು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref name="arb.ca.gov" /> ==== ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Ozone cracks in tube1.jpg|thumb|right|ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್‌‌ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆ]] ತನ್ನ ಸರಪಳಿ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್‌‌]], [[ನೈಟ್ರೈಲ್‌ ರಬ್ಬರ್‌]], ಮತ್ತು [[ಸ್ಟೈರೀನ್‌-ಬ್ಯೂಟಾಡಯೀನ್‌]] ರಬ್ಬರ್‌‌ನಂಥ ಓಲಿಫಿನಿಕ್‌ ಅಥವಾ [[ಜೋಡಿಬಂಧ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ [[ಪಾಲಿಮರ್‌‌‌]]ನ ಮೇಲೆ ಓಝೋನ್‌‌ ಅನಿಲವು ದಾಳಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾಲಿಮರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಾಳಿಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಿರುಕುಗಳು ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಉದ್ದವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿರುಕು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಉತ್ಪನ್ನದಿಂದ ಒಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊರೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಣಗಳಂಥ [[ಓಝೊನೆಂಟ್‌ ನಿರೋಧಕ]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಇಂಥ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಸಂರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಆ ಭೌತದ್ರವ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆ]]ಯು ಕಾರಿನ ಟೈರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಟೈರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅದನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, [[ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಟು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[O-ವರ್ತುಲ]]ಗಳಂಥ ಅನೇಕ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸಂಪೀಡಿತ ವಾಯು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಳಗಡೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಓಝೋನ್‌‌ನಿಂದ ದಾಳಿಗೊಳಗಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. [[ಇಂಧನ ಕೊಳವೆ ಮಾರ್ಗ]]ಗಳನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಲವರ್ಧಿತ ರಬ್ಬರ್‌‌ ಕೊಳವೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವೂ ಸಹ ದಾಳಿಗೆ ಈಡಾಗಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉಪಕರಣದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಗಳ ಓಝೋನ್‌ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಎಂಜಿನು ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[DC]] [[ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮೋಟಾರುಗಳ]] ನಿಕಟ ಸಾಮೀಪ್ಯದಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್‌‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವುದು ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು. ಮೋಟಾರಿನ [[ದಿಕ್ಪರಿವರ್ತಕ]]ವು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕಿಡಿಗಳು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ‌. ==== ಒಂದು ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲವಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ==== [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ನೆಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇತ್ತಾದರೂ, ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ-ಪೂರ್ವ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಈಗ ಬಹಳ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಸಹ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಉನ್ನತಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web|year=1998|url=http://reports.eea.europa.eu/TOP08-98/en/page004.html|title=Tropospheric Ozone in EU - The consolidated report|publisher=European Environmental Agency|accessdate=2006-05-10|archive-date=2006-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20060824065451/http://reports.eea.europa.eu/TOP08-98/en/page004.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Atmospheric Chemistry and Greenhouse Gases|url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/142.htm|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change|accessdate=2006-05-10|archive-date=2006-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20060710143636/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg1/142.htm|url-status=dead}}</ref> ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ [[ಹವಾಗೋಲ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಅವರೋಹಿತ]] ಶಕ್ತಿಯ ಪೈಕಿ ಕೆಲಭಾಗವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಒಂದು [[ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ]]ವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ ಓಝೋನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಈ ಹೆಚ್ಚಳವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಳವಳಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ನ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಮಾಣಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರ, ಏಕೆಂದರೆ ಭೂಮಂಡಲದಾದ್ಯಂತ ಇದು ಏಕರೂಪದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿರ್ಧಾರಣೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[IPCC]] [[ಮೂರನೇ ನಿರ್ಧಾರಣಾ ವರದಿ]]<ref>{{cite web|year=2001|url=http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/|title=Climate Change 2001|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change|accessdate=2006-09-12|archive-date=2006-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20060927142155/http://www.grida.no/climate/ipcc_tar/wg2/197.htm|url-status=dead}}</ref>) ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಹವಾಗೋಲದ ಓಝೋನ್‌‌ನ [[ವಿಕಿರಣ ಒತ್ತಡಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]]ಯು [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌]]ನ ಸುಮಾರು 25%ನಷ್ಟಿದೆ. == ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು == === ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Alder showing ozone discolouration.jpg|thumb|right|ಓಝೋನ್‌‌ ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಗೆಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಪು ಭೂರ್ಜಮರದ ಎಲೆ.<ref name=EONASA>[49]</ref>]] ಮಾಲಿನ್ಯದ ಉನ್ನತ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿನ ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶದ UV ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಉನ್ನತ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು [[ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುರಾವೆಯೇ ಇದೆ.<ref name="who-Europe" /><ref>[https://web.archive.org/web/20040626201154/http://www.euro.who.int/document/E82790.pdf ಆನ್ಸರ್‌ ಟು ಫಾಲೋ-ಅಪ್‌ ಕ್ವೆಶ್ಚನ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ CAFE (2004)] (PDF)</ref> ಚಂಡಮಾರುತಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗೂ [[ಅಸ್ತಮಾ]]ದಿಂದ ನರಳುವವರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವಿರುವುದು ಕೂಡಾ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal|first=W. |last =Anderson |coauthors = G.J. Prescott, S. Packham, J. Mullins, M. Brookes, and A. Seaton| title = Asthma admissions and thunderstorms: a study of pollen, fungal spores, rainfall, and ozone|journal = QJM: an International Journal of Medicine|volume = 94|issue = 8|pages = 429–433|publisher = Oxford Journals|year=2001 |doi= 10.1093/qjmed/94.8.429| pmid = 11493720}}</ref> ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಂಥ ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು, ಅಳೆಯಬಹುದಾದ [[ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು]] ಯಾವ ಮಟ್ಟಗಳು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ವಿಸ್ತೃತ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಓಝೋನ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು, ಅಕಾಲಿಕ ಸಾವು, ಅಸ್ತಮಾ, [[ಶ್ವಾಸನಾಳಗಳ ಒಳಪೊರೆಗಳ ಉರಿಯೂತ]], [[ಹೃದಯಾಘಾತ]], ಹಾಗೂ ಹೃದಯ-ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯೊಂದಿಗಿನ (EPA) ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುವ ಜನರು 40 ppbಯಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳಿಂದ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಬಲ್ಲರು.<ref name="pmid18629332">{{cite journal |author=Weinhold B |title=Ozone nation: EPA standard panned by the people |journal=Environ. Health Perspect. |volume=116 |issue=7 |pages=A302–A305 |year=2008|pmid=18629332 |pmc=2453178 |doi=10.1289/ehp.116-a302}}</ref> ನೆಲ-ಮಟ್ಟ ಓಝೋನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಗಾಳಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲು [[ಶುದ್ಧ ಗಾಳಿಯ ಕಾಯಿದೆ]]ಯು EPAನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳ ಅನುಸರಣೆಯಿಂದ ಆಚೆನಿಲ್ಲುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 2008ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, EPA ಸಂಸ್ತೆಯು ತನ್ನ ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು 80 ppbಯಿಂದ 75 ppbಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿತು. ಸದರಿ ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು 60 ppbಗೆ ತಗ್ಗಿಸುವಂತೆ ಸಂಸ್ಥೆಯದೇ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಹಾಗೂ [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು 51 ppbಯನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅನೇಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ಕೂಡಾ 60 ppb ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹುಪಾಲು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಂತಗಳು ಅನುಸರಣೆಯಿಂದ ಆಚೆಗಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ EPAಯು ಈಗಾಗಲೇ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು 75 ppbಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ ನೂರಾರು ನಗರಗಳು ಅನನುವರ್ತನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಬಂದಂತಾಗಿವೆ. ಪ್ರಮಾಣಕವನ್ನು ಮತ್ತೆ 60 ppbಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿದಲ್ಲಿ USನ ಬಹುಪಾಲು ನಗರಗಳು ಅನನುವರ್ತನೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಸಂಭವ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣಕದೊಂದಿಗಿನ ಅನುಸರಣೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಯಾರಕರು, ನೌಕರರು, ಮತ್ತು ಇತರರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="pmid18629332" /> ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಸಲುವಾಗಿ, EPAಯು ಒಂದು ವಾಯು ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. 85ರಿಂದ 104 [[ppb]]ವರೆಗಿನ ಎಂಟು-ಗಂಟೆಯ ಸರಾಸರಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು "ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, 105 ppbಯಿಂದ 124 ppbವರೆಗಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು "ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ" ಎಂದು ಹಾಗೂ 125 ppbಯಿಂದ 404 ppbವರೆಗಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು "ಅತ್ಯಂತ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ"ವೆಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web|work = AIRNow.gov|title = Smog - Who does it hurt? What You Need to Know About Ozone and Your Health|url = http://www.airnow.gov/index.cfm?action=health2.smog1#4|accessdate = 2007-07-10|archive-date = 2008-01-17|archive-url = https://web.archive.org/web/20080117062339/http://www.airnow.gov/index.cfm?action=health2.smog1#4|url-status = dead}}</ref> ಛಾಯಾ ನಕಲುಯಂತ್ರಗಳಂಥ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣದ ಒಂದು ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[ಒಳಾಂಗಣ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ]]ದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಓಝೋನ್‌‌ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಯುಗ]]ದಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಜಾನಪದ ಕಲ್ಪಿತ ಕಥೆಯು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಓಝೋನ್‌‌ನಿಂದ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ವಾಸನೆಯು ಬಂದಿತು, ಮತ್ತು ಈ ವಾಸನೆಯು "ಉತ್ತೇಜಿಸುವ" ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>ಆಶ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಷತ್ತು: [http://www.ashfield-dc.gov.uk/ccm/navigation/environment/pollution/air-pollution/monitored-air-pollutants/ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610143306/http://www.ashfield-dc.gov.uk/ccm/navigation/environment/pollution/air-pollution/monitored-air-pollutants/ |date=2009-06-10 }}, 2007ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 2ರಂದು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಲಾಯಿತು</ref> ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವುದೂ ನಿಜವಲ್ಲ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ "ಸಮುದ್ರದ ವಾಸನೆಯು" ಓಝೋನ್‌‌ನಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುವಂಥದ್ದಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ [[ತೇಲುಸಸ್ಯ]]ದಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಡೈಮೀಥೈಲ್‌ ಸಲ್ಫೈಡಿನ]] ಹಾಜರಿಯಿಂದಾಗಿ ಈ ವಾಸನೆ ಬಂದಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ನಂತೆ ಡೈಮೀಥೈಲ್‌ ಸಲ್ಫೈಡು ಕೂಡಾ ಉನ್ನತ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಆಂಗ್ಲಿಯಾದ ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆ, [http://comm.uea.ac.uk/press/release.asp?id=720 ಕ್ಲೋನಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಮೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸೀಸೈಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011202651/http://comm.uea.ac.uk/press/release.asp?id=720 |date=2007-10-11 }}, 2007ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 2</ref> ಓಝೋನ್‌ಗೆ ದೀರ್ಘ‌ಕಾಲದವರೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ [[ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ ಸಾವಿನ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ 450,000 ಜನರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತೋರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, 18-ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಬರಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ನಡುವೆ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಹೂಸ್ಟನ್‌ ಅಥವಾ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಂಥ ಉನ್ನತ ಓಝೋನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು, ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಸಾಯುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು 30%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal|last = Jerrett|first = Michael|coauthors = Burnett, Richard T. and Pope, C. Arden, III and Ito, Kazuhiko and Thurston, George and Krewski, Daniel and Shi, Yuanli and Calle, Eugenia and Thun, Michael|journal = N. Engl. J. Med.|volume = 360|pages = 1085–1095|date = March 12, 2009|issue = 11|title = Long-Term Ozone Exposure and Mortality|url = http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/360/11/1085|doi = 10.1056/NEJMoa0803894|pmid = 19279340|access-date = ಜುಲೈ 22, 2010|archive-date = ಮಾರ್ಚ್ 27, 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090327092619/http://content.nejm.org/cgi/content/abstract/360/11/1085|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite journal|last = Wilson|first = Elizabeth K.|title = Ozone's Health Impact|date = March 16, 2009|volume = 87|issue = 11|pages = 9|journal = Chemical & Engineering News|publisher = American Chemical Society Publications|url = http://pubs.acs.org/cen/news/87/i11/8711notw9.html}}</ref> === ಸಹಜಕ್ರಿಯೆ === [[ಸೂಪರ್‌‌‌ ಆಕ್ಸೈಡು]], [[ಏಕಕ ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[ಜಲಜನಕದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡು]], ಮತ್ತು [[ಹೈಪೋಕ್ಲೋರೈಟ್‌]] ಅಯಾನುಗಳಂಥ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕ್ರಿಯಾಪಟು ಸ್ವರೂಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಓಝೋನ್‌, ಹೊರಗಿನ ವಸ್ತುಗಳ‌ನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿ [[ಬಿಳಿಯ ರಕ್ತ ಕಣ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜೈವಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ([[ಚೆಂಡುಮಲ್ಲಿಗೆ ಗಿಡ]]ಗಳ ಬೇರುಗಳಂಥವು) ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಜೋಡಿಬಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಓಝೋನ್‌‌ ನೇರವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದ್ವಿ-ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ವಿಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅದು ಆಮ್ಲಜನಕ [[ಮುಕ್ತ ಪರಮಾಣುಗುಚ್ಛ]]ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಮಾಣು ಗುಚ್ಛಗಳು ಅತೀವವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ [[ಸಾವಯವ ಅಣುಗಳನ್ನು]] ಹಾನಿಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. [[ರಕ್ತಪ್ರವಾಹ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಕೊಲೆಸ್ಟೆರಾಲ್‌‌]]ನ್ನು ಕೊಬ್ಬಿನ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿ (ಅಪಧಮನಿಗಳ ಗಡಸಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಇದು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ) ಓಝೋನ್‌‌ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮೇಲಾಗಿ, ಓಝೋನ್‌‌ನ ಪ್ರಬಲವಾದ ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಕ ಗುಣಗಳು [[ಉರಿಯೂತ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಹೇಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಏನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಕಾರಣ-ಮತ್ತು-ಪರಿಣಾಮ ಸಂಬಂಧವು ಇನ್ನೂ ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಶರೀರದ ಇತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇದೇ ಸ್ವರೂಪದ ಕೆಲವೊಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸಂಬಂಧವು ಈಗಲೂ ಹಲವಾರು ಅರ್ಥವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [[ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಡಾ.[http://www.iupac.org/organ/members/w/wentworth.html ಪಾಲ್‌ ವೆಂಟ್‌ವರ್ತ್‌ ಜೂನಿಯರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609115300/http://www.iupac.org/organ/members/w/wentworth.html |date=2007-06-09 }} ನೇತೃತ್ವದ ಒಂದು ತಂಡವು ಪುರಾವೆಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದು, ಅದು ಮಾನವ [[ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ]]ಯ ಪ್ರತಿಕಾಯ-ವೇಗವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೀರು-ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಸರಣಿಯನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರೋಫಿಲ್‌ನಿಂದ-ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕಕ ಆಮ್ಲಜನಕದಿಂದ ಬಂದ, ಪ್ರತಿಕಾಯದಿಂದ-ವೇಗವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಟ್ರೈಯಾಕ್ಸಿಡೇನ್‌‌]]ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಓಝೋನ್‌‌ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|title=The Story of O|first=Roald|last=Hoffmann|journal=American Scientist|volume=92|issue=1|pages=23|month=January|year=2004|url=http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/29647?&print=yes|doi=10.1511/2004.1.23|accessdate=2006-10-11|archive-date=2006-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20060925011907/http://www.americanscientist.org/template/AssetDetail/assetid/29647?&print=yes|url-status=dead}}</ref> ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಅದು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಒಳಪದರದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಕೊಲೆಸ್ಟೆರಾಲ್‌‌-ಜನ್ಯ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು [[ಅಪಧಮನಿಯ ಪೆಡುಸಿನ ಕೊಬ್ಬಿನ ಶೇಖರಣೆಗಳ]] ([[ಹೃದಯದ ಕಾಯಿಲೆ]]ಯ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪ) ಸಂಚಯವಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪೆಡುಸಿನ ಅಪಧಮನಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ''ಅಥೆರೊನಾಲ್ಸ್‌‌'' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಸೆಕೋಸ್ಟೆರಾಲ್‌ಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿ ಅವು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಅಥೆರೊನಾಲ್‌ಗಳು ಕೊಲೆಸ್ಟೆರಾಲ್‌‌ನ ಜೋಡಿಬಂಧದ ಓಝೋನ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಒಂದು 5,6 ಸೆಕೊಸ್ಟೆರಾಲ್‌‌ನ್ನಷ್ಟೇ<ref>{{cite journal|last = Smith|first = LL|title = Oxygen, oxysterols, ouabain, and ozone: a cautionary tale|journal = Free radical biology & medicine|volume = 37|issue = 3|pages = 318–24 |year = 2004|doi = 10.1016/j.freeradbiomed.2004.04.024}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ, ಅಲ್ಡಾಲೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಸಲಿಲೀಕರಣ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|title=Evidence for Ozone Formation in Human Atherosclerotic Arteries|doi=10.1126/science.1089525|author=Paul Wentworth|year=2003|journal=Science|volume=302|pages=1053|pmid=14605372|last2=Nieva|first2=J|last3=Takeuchi|first3=C|last4=Galve|first4=R|last5=Wentworth|first5=AD|last6=Dilley|first6=RB|last7=Delaria|first7=GA|last8=Saven|first8=A|last9=Babior|first9=BM|issue=5647}}</ref> ಸಸ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: "... ಒಟ್ಟಾರೆ ಹರಿತ್ತುಗಳು, ಕ್ಯಾರೊಟಿನಾಯ್ಡ್‌‌ ಮತ್ತು ಶರ್ಕರಪಿಷ್ಟ ಸಾಂದ್ರತೆ, ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 1-ಅಮೈನೋಸೈಕ್ಲೋಪ್ರೊಪೇನ್‌-1-ಕಾರ್ಬಾಕ್ಸಿಲಿಕ್‌ ಆಮ್ಲದ (ACC) ಅಂಶವನ್ನು ಮತ್ತು ಎಥಿಲೀನ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಕಾರ್ಬೇಟ್‌ ಎಲೆಯ ರಾಶಿಯು ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಮೇದಸ್ಸಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಹಾಗೂ ದ್ರಾವ್ಯ ಸೋರಿಕೆಗಳು ಓಝೋನ್‌‌-ಮುಕ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಉನ್ನತವಾಗಿದ್ದವು. ನಿಂಬೆಕುಲದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸದರಿ ದತ್ತಾಂಶವು ಸೂಚಿಸಿತು."<ref>{{cite journal |last = Iglesias |first = Domingo J. |coauthors = Ángeles Calatayuda, Eva Barrenob, Eduardo Primo-Milloa and Manuel Talon|title = Responses of citrus plants to ozone: leaf biochemistry, antioxidant mechanisms and lipid peroxidation|journal = Plant Physiology and Biochemistry|volume = 44|issue = 2-3|pages = 125–131|year = 2006|doi = 10.1016/j.plaphy.2006.03.007|pmid = 16644230}}</ref> === ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು === ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಕವಾಗಿರುವ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಓಝೋನ್‌‌ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನವಾದ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಣ್ಣುಗಳು ಹಾಗೂ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಅದು ಹಾನಿಕರವಾಗಬಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಕೇಂದ್ರವು ಈ ರೀತಿ ವರದಿಮಾಡುತ್ತದೆ: <blockquote>"ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ ಕೂಡಾ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಶ್ವಾಸೇಂದ್ರಿಯ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲದು. ಗಾಯದ ತೀವ್ರತೆಯು ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಗಳೆರಡರ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಲೂ ಸಹ ತೀವ್ರವಾದ ಮತ್ತು ಕಾಯಂ ಆದ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಗಾಯ ಅಥವಾ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು." <ref>[http://www.ccohs.ca/oshanswers/chemicals/chem_profiles/ozone/health_ozo.html 2-ಹೆಲ್ತ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಓಝೋನ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706141139/http://www.ccohs.ca/oshanswers/chemicals/chem_profiles/ozone/health_ozo.html |date=2010-07-06 }}, ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಕ್ಯುಪೇಷನಲ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೇಫ್ಟಿ</ref></blockquote> ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, 0.1 ppmನಷ್ಟಿರುವ (29 CFR 1910.1000 ಕೋಷ್ಟಕ Z-1) ಒಂದು ಅನುಜ್ಞಾರ್ಹ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು (ಪರ್ಮಿಸಿಬಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಷರ್‌ ಲಿಮಿಟ್‌-PEL) OSHA ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಒಂದು 8 ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಅನುಸಾರದ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿ ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅಂದರೆ ತತ್‌ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕರವಾಗಿರುವ 5 ppmನಷ್ಟಿರುವ ಮಿತಿಯನ್ನು (ಇಮ್ಮಿಡಿಯೆಟಲಿ ಡೇಂಜರಸ್‌ ಟು ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌‌-IDLH) NIOSH ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.cdc.gov/niosh/idlh/intridl4.html ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಮ್ಮಿಡಿಯೆಟಲಿ ಡೇಂಜರಸ್‌ ಟು ಲೈಫ್‌ ಆರ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಕಾನ್ಸೆಂಟ್ರೇಷನ್ಸ್‌ (IDLH)]: NIOSH ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಲಿಸನಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ರಿವೈಸ್ಡ್‌ IDLH ವ್ಯಾಲ್ಯೂಸ್‌ (3/1/95ರಂದು ಇದ್ದಂತೆ)</ref> ಓಝೋನ್‌‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಯಪರಿಸರಗಳು ಅಥವಾ ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಗಾಳಿ-ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು OSHA PELನ್ನು ಮೀರಿದಲ್ಲಿ, ಆ ಕುರಿತು ಎಚ್ಚರಿಸುವಂಥ ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಾಧನವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ವಿವೇಕಯುತ ನಿರ್ಧಾರವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿರಂತರವಾದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಾಧನಗಳು ಹಲವಾರು ಪೂರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಏರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಓಝೋನ್‌‌ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯು [[ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಹಾರಾಟದ ಉನ್ನತಿ ಹಾಗೂ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಅದರ ಮಟ್ಟಗಳು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="portfolio">http://www.portfolio.com/views/blogs/daily-brief/2008/05/08/airplane-air-heavy-on-the-ozone‌</ref> 100 ppbಯಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಗರಿಷ್ಟ ನಾಲ್ಕು-ಗಂಟೆ ಸರಾಸರಿಯೊಂದಿಗಿನ 250 ppbಯ ಒಂದು ಮಿತಿಯನ್ನು U.S. FAA ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref>https://www.sciencedaily.com/releases/2007/09/070905140105.htm</ref> ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಮಾನಗಳು ಗಾಳಿ-ಬೆಳಕು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಪರಿವರ್ತಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="portfolio" /> == ಉತ್ಪಾದನೆ == ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ O₂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="brown"/> ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು [[ppm]](ಪ್ರತಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿರುವ ಭಾಗಗಳು), [[ppb]], μg/m³, mg/hr (ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗಿರುವ ಮಿಲಿಗ್ರಾಂಗಳು) ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಶತ ತೂಕದಲ್ಲಿ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ವಯಿಸಲಾದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ 1ರಿಂದ 5ರಷ್ಟು ಪ್ರತಿಶತ ತೂಕದವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಆಮ್ಲಜನಕದಲ್ಲಿ 6ರಿಂದ 14ರಷ್ಟು ಪ್ರತಿಶತ ತೂಕದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ತಾಪ ಹಾಗೂ ಆರ್ದ್ರತೆ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅತೀವ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಓಝೋನ್‌‌ ಯಂತ್ರವು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅತೀವ ಶುಷ್ಕತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರವು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ 50%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ತನಕ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. === ಪರಿವೇಷ ಹೊರಹಾಕುವ ವಿಧಾನ === ಇದು ಬಹುಪಾಲು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬಗೆಯ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ. ಔಷಧೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ದರ್ಜೆಯ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯ "ಬಿಸಿ ಕಿಡಿ"ಯ ಪರಿವೇಷ ಹೊರಹಾಕುವ ವಿಧಾನದ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ, ಈ ಘಟಕಗಳು ಒಂದು [[ಪರಿವೇಷ ಹೊರಹಾಕುವ ಕೊಳವೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್‌ ಸಿಂಥಸಿಸ್‌, ಸಂಗ್ರಹ. ಸಂಪುಟ 3, ಪುಟ 673 (1955); ಸಂಪುಟ 26, ಪುಟ 63 (1946). ([http://www.orgsyn.org/orgsyn/prep.asp?prep=cv3p0673 ಲೇಖನ])</ref> ಅವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕವಾಗಿದ್ದು, ಸುತ್ತುವರಿದ ವಾಯುವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಒಂದು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮೂಲವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಉಪೋತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಅವು [[ಸಾರಜನಕ ಆಕ್ಸೈಡು]]ಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು [[ವಾಯು ಶುಷ್ಕಕಾರಿ]]ಯ ಬಳಕೆಯು ನೀರಿನ ಆವಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ನೈಟ್ರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲದು ಅಥವಾ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು [[ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಾರೀಕಾರಕ]]ದ ಬಳಕೆಯು ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಆವಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸಾರಜನಕದ ಅಧಿಕಾಂಶವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ನೈಟ್ರಿಕ್‌ ಆಮ್ಲದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲದು. === ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕು === UV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು, ಅಥವಾ ನಿರ್ವಾತ-ನೇರಳಾತೀತ (VUV) ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು, ಒಂದು ಕಿರಿದಾದ-ರೋಹಿತದ ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳಕನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವೊಂದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುವ ಬೆಳಕಿನ ಒಂದು ಉಪವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಸೂರ್ಯನ UVಯು ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ ಪದರವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last=Dohan |first=J. M. |coauthors=W. J. Masschelein |year=1987 |journal=Ozone Sci. Eng.|title=Photochemical Generation of Ozone: Present State-of-the-Art |volume=9 |pages=315–334}}</ref> ಶಿಷ್ಟ UV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಕಡಿಮೆ ದುಬಾರಿ{{Clarify|date=January 2010}} ಆಗಿರುವೆಡೆ ಒಲವು ತೋರುವ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 0.5% ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಒಂದು ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಧಾನದ ಮತ್ತೊಂದು ಅನನುಕೂಲವೆಂದರೆ, UV ಮೂಲಕ್ಕೆ ವಾಯುವು (ಆಮ್ಲಜನಕ) ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದು ಇದು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು UV ಮೂಲಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಡದ ಯಾವುದೇ ಅನಿಲವು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ವಾಯು ಅಥವಾ ನೀರಿನ ಹರಿವುಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೊಳವೆಯೊಳಗಿನ ವಾಯು [[ಕ್ರಿಮಿಶುದ್ಧೀಕರಣ]]) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ UV ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಲ್ಲದವುಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಓಝೋನ್‌‌ನ ಉತ್ಪಾದನೆಯು [[ನೇರಳಾತೀತ ರೋಗಾಣುಹಾರಕ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೀಡಾಗುವಿಕೆ]]ಯ [[ಸಂಭವನೀಯ ಅಪಾಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ. ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು ಗ್ಯಾಲನ್ನುಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿರುವ ಈಜುಕೊಳ ಹಾಗೂ ಖನಿಜ ಜಲಧಾಮ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ VUV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪರಿವೇಷ ಹೊರಹಾಕುವ ಉತ್ಪಾದಕಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ VUV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾರಜನಕ ಉಪೋತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪರಿವೇಷ ಹೊರಹಾಕುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ VUV ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಆರ್ದ್ರ ವಾಯು ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅನಿಲದಾಚೆಗಿನ ದುಬಾರಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅಗತ್ಯವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ವಾಯು ಶುಷ್ಕಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಾರೀಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಗತ್ಯವು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. === ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿ === ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಪರಿಶುದ್ಧ ಆಮ್ಲಜನಕ ಅನಿಲವು ಒಂದು [[ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿ]]ಗೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಅವಾಹಕ ತಡೆಗೋಡೆ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ]]ಯಿಂದ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ದ್ವಿಪರಮಾಣ್ವಕ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಏಕ ಪರಮಾಣುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡು, ಅದು ನಂತರ ಮುಕ್ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡು ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ಯಂತ್ರಗಳು ಪ್ರದಾನದ ಮೂಲವಾಗಿ ಪರಿಶುದ್ಧ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 5%ನಷ್ಟು ಒಂದು ಗರಿಷ್ಟ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ನೇರಳಾತೀತ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಸಮಯದ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅತೀವ ಪರಿಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಅವು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಎರಡು ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳ (ಅಲ್ಪ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು) ತಂತುರೂಪದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗಿ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಪ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ವಿತರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಲೋಹೀಯ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಮಾನಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಒಂದು ಅವಾಹಕ [[ನಿರೋಧಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಪಾದ ತೇಲಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕೆಲವೊಂದು ಘಟಕಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಲ್ಪ-ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಭಿನ್ನರೂಪಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು ಈ ಭಿನ್ನರೂಪಗಳಲ್ಲಿ O₄, O₅, O₆, O₇, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾತಿಗಳು ಸಾಧಾರಣ O₃ಗಿಂತ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಪಟುವಾಗಿರುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=March 2010}} === ವಿಶೇಷ ಪರಿಗಣನೆಗಳು === ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅನಿಲಗಳಂತೆ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ (ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ದ್ವಿಪರಮಾಣ್ವಕ ಆಮ್ಲಜನಕವಾಗಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳು ಉನ್ನತ-ವೋಲ್ಟೇಜಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ 20 ಕೆ.ಜಿ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅನಿಲ/ನೀರು ಕೊಳವೆಯ ತಾಪ-ವಿನಿಮಯಕಾರಕವು ನೆಲ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅನಿಲದ-ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕೊಳವೆಯಾಕಾರದ ಉನ್ನತ-ವೋಲ್ಟೇಜಿನ ವಿದ್ಯುದ್ವಾಹಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅನಿಲದ ಒತ್ತಡಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಆಮ್ಲಜನಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2 [[ಬಾರ್‌‌]]ನಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ 3 ಬಾರ್‌‌ನಷ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳಷ್ಟು [[ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಬೃಹತ್‌‌ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಬಹುದು, 50ರಿಂದ 8000 Hzವರೆಗಿನ ಒಂದು ಮಜಲಿನ AC [[ಪ್ರವಾಹ]]ವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು 3,000ದಿಂದ 20,000 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಅತ್ಯುಚ್ಚ [[ವೋಲ್ಟೇಜು]]ಗಳಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು. ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವೋಲ್ಟೇಜು, ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಂಪನಾಂಕದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಲೋಮವಾಗಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅನಿಲ ತಾಪವು ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಮಾಪನ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನೀರಿನ ತಾಪವನ್ನು ತಂಪಾಗಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅನಿಲ ವೇಗದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನೀರು ತಣ್ಣಗಿದ್ದಷ್ಟೂ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನಿಲ ವೇಗವು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದಷ್ಟೂ, ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ (ಆದರೆ, ಉತ್ಪಾದನೆಗೊಂಡ ನಿವ್ವಳ ಓಝೋನ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ). ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪರಿಣಾಮಕ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸರಿಸುಮಾರು 90%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಶಾಖವಾಗಿ ಪೋಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ತಂಪಾಗಿಸುವ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ನ ಉನ್ನತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[ಕ್ರೋಮಿಯಂ ಸೇರಿಸಿದ ಉಕ್ಕು]] (ಗುಣಮಟ್ಟ 316L), [[ಟೈಟಾನಿಯಂ]], [[ಅಲ್ಯೂಮೀನಿಯಂ]] (ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ತೇವಾಂಶವು ಇರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ), [[ಗಾಜು]], [[ಪಾಲಿಟೆಟ್ರಾಫ್ಲೂರೆಥಿಲೀನ್‌‌]], ಅಥವಾ [[ಪಾಲಿವಿನೈಲಿಡೀನ್‌ ಫ್ಲೂರೈಡ್‌‌]]ನಂಥ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಿರವಾದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬಲಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಗೈರುಹಾಜರಿಯ ನಿರ್ಬಂಧದೊಂದಿಗೆ (ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ) [[ವೈಟಾನ್‌‌]]ನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ವಾತಾವರಣದ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, [[ಹೈಪಲಾನ್‌‌‌]]ನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರ್ಬಂಧದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಡುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಭಿದುರತೆ]] ಅಥವಾ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯು ಕೃತಕ ರಬ್ಬರ್‌ಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಓಝೋನ್‌‌ ಭಂಜಿಸುವಿಕೆಯು [[O-ವರ್ತುಲಗಳಂಥ]] ಕೃತಕ ರಬ್ಬರ್‌ ಮೊಹರುಗಳ ವೈಫಲ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ‌ರಬ್ಬರ್‌‌ ಮಾದರಿಗಳ ಚುರುಕುಗೊಳಿಸಿದ ಬಲವರ್ಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ 1 wt%ಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಗ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಟುಗಳಂತೆ]] ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಸಿಲಿಕೋನ್ ರಬ್ಬರ್‌‌‌]]ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟಾಗುತ್ತವೆ. === ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ === ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಕ್ತಿಯ [[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವಿಕಿರಣ]]ದ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ O₂ನಿಂದ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉಪಕರಣ]]ವು ಗಮನಾರ್ಹ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. [[ಅಯಾನಿನ ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳು]], [[ಲೇಸರ್‌ ಮುದ್ರಕ]]ಗಳು, [[ಛಾಯಾ ನಕಲುಯಂತ್ರಗಳು]], [[ಟೇಸರುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಚಾಪ ಬೆಸುಗೆಗಾರಗಳಂಥ]] [[ಉನ್ನತ ವೋಲ್ಟೇಜು]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿದೆ. [[ಬ್ರಷ್ಷು]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ [[ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮೋಟಾರುಗಳು]], ಘಟಕದ ಒಳಗಡೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ [[ಕಿಡಿಯನ್ನು]] ಉಂಟುಮಾಡುವುದರಿಂದ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲವು. ಎತ್ತುಗಗಳು ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್‌‌ ಪಂಪುಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಬ್ರಷ್ಷುಗಳಂಥ ಬ್ರಷ್ಷುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬೃಹತ್‌‌ ಮೋಟಾರುಗಳು, ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಮೋಟಾರುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. [[ವೆನಿಝುವೆಲಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಯಾಟಾಟಂಬೊ ನದಿ]]ಯ ಮೇಲಿನ [[ಕ್ಯಾಟಾಟಂಬೊ ಮಿಂಚಿನ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ]] ವಿದ್ಯಮಾನದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ [[ಹವಾಗೋಲ]]ದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಮತ್ತೆ ತುಂಬಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ತಾದ, ಓಝೋನ್‌‌ನ ಏಕಮಾತ್ರದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದ್ದು‌‌, ಒಂದು [[UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]]ವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲು ಕರೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref name="meteo">{{cite web|title=Fire in the Sky|url=http://www.meteogroup.co.uk/uk/home/weather/weather_news/news_archive/archive/2007/november/ch/f540146dcc/article/fire_in_the_sky.html|accessdate=2008-08-16|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721215231/http://www.meteogroup.co.uk/uk/home/weather/weather_news/news_archive/archive/2007/november/ch/f540146dcc/article/fire_in_the_sky.html|url-status=dead}}</ref> === ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ === ಒಂದು [[9 ವೋಲ್ಟ್‌ ಬ್ಯಾಟರಿ]], ಒಂದು ಸೀಸದ ಕಡ್ಡಿಯ ಗ್ರಾಫೈಟು ಸಲಾಕೆಯ [[ಋಣವಿದ್ಯುತ್‌‌ ದ್ವಾರ]], ಒಂದು [[ಪ್ಲಾಟಿನಂ]] ತಂತಿಯ [[ಧನವಿದ್ಯುತ್‌‌ ದ್ವಾರ]] ಹಾಗೂ 3 [[ಮೋಲಾರ್‌ ಅಳತೆಯ]] ಒಂದು [[ಗಂಧಕಾಮ್ಲ]] [[ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದ್ಯ]] ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದನ]]ದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal|last=Ibanez|first=Jorge G.|coauthors=Rodrigo Mayen-Mondragon and M. T. Moran-Moran|year=2005|title=Laboratory Experiments on the Electrochemical Remediation of the Environment. Part 7: Microscale Production of Ozone|journal=Journal of Chemical Education|volume=82|number=10|pages=1546|url=http://jchemed.chem.wisc.edu/Journal/Issues/2005/Oct/abs1546.html|accessdate=2006-05-10|doi=10.1021/ed082p1546|archive-date=2006-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20060630152613/http://jchemed.chem.wisc.edu/Journal/Issues/2005/Oct/abs1546.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಅರ್ಧ ಕೋಶ]] ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇರುತ್ತವೆ: : 3 H₂O → O₃ + 6 H⁺ + 6 e⁻ ([[ΔEo|ΔE^o]] = −1.53 [[V]]) :: 6 H⁺ + 6 e⁻ → 3 H₂ (ΔE^o = 0 V) ::: 2 H₂O → O₂ + 4 H⁺ + 4 e⁻ (ΔE^o = −1.23 V) ನಿವ್ವಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಸಮಾನ ಪರಿಮಾಣಗಳಷ್ಟು ನೀರು ಒಂದು ಸಮಾನ ಪರಿಮಾಣದಷ್ಟು ಓಝೋನ್‌‌ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಸಮಾನ ಪರಿಮಾಣಗಳಷ್ಟು [[ಜಲಜನಕ]]ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆಮ್ಲಜನಕ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಪೈಪೋಟಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಶುಷ್ಕ O₂ನ ಮೂಲಕ 10,000-20,000 ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳಷ್ಟು [[DC]]ಯನ್ನು ಹಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕವೂ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಎರಡು ಏಕಕೇಂದ್ರಕ ಗಾಜಿನ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ, ಕೊಳವೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಳಬರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಹೋಗುವ ತಿರುಪಿನ ಬಿರಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಕರಣೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಳಗಿನ ತಿರುಳುಭಾಗವು ತನ್ನೊಳಗೆ ತೂರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಲೋಹದ ಹಾಳೆಯ ಒಂದು ನೀಳವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಿದ್ದು, ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಮೂಲದ ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದೊಂದಿಗೆ ಅದು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಮೂಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾರ್ಶ್ವವು ಹೊರಗಿನ ಕೊಳವೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಹಾಳೆಯ ತುಣುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಿರಡೆಯಲ್ಲಿನ ಕೊಳವೆಯ ಮೂಲಕ ಶುಷ್ಕ O₂ವನ್ನು ಹಾಯಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಿರಡೆಯ ಮೂಲಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಕರಣೆಯೊಳಗೆ O₂ವು ಹಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮತ್ತು ಹಾಳೆಯ ವಾಹಕಗಳಿಗೆ 10,000-20,000 [[ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳಷ್ಟು]] [[DC]]ಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಶುಷ್ಕ ದ್ವಿ-ಆಮ್ಲಜನಕದ ನಡುವೆ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿ]]ಯು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಬಿರಡೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ O₃ ಮತ್ತು O₂ವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಹೇಳಬಹುದು:<ref name="brown" /> : 3 O₂ — ''ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿ'' → 2 O₃ === ಅಯಾನಿನ ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳು === ಕೆಲವೊಂದು ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳು ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="ionic air">{{cite journal|last=Phillips |first=TJ|coauthors=Bloudoff DP, Jenkins PL, Stroud KR.|date=1999 Nov-Dec|title=Ozone emissions from a "personal air purifier".|journal=J Expo Anal Environ Epidemiol.|publisher=9|location=6|pages=594–601|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10638845|accessdate=29 May 2009}}</ref> == ಉಪಯೋಗಗಳು == === ಉದ್ಯಮ === ಓಝೋನ್‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ತಾದ ಬಳಕೆಯು [[ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳು]], [[ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಕೀಲೆಣ್ಣೆಗಳ]] ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನಕರವಾಗಿರುವ ಇತರ ಅನೇಕ [[ಸಾವಯವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ]] ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗಾಲ]]-ಇಂಗಾಲ ಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಓಝೋನ್‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="brown" /> [[ಚೆಲುವೆ ಮಾಡು]]ವಿಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು ವಾಯು ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url = http://www.ozonesolutions.com/Ozone_Color_Removal.html|work = Ozone Information|title = Ozone and Color Removal|accessdate = 2009-01-09|archive-date = 2011-07-15|archive-url = https://web.archive.org/web/20110715031645/http://www.ozonesolutions.com/Ozone_Color_Removal.html|url-status = dead}}</ref> ಅನೇಕ ನಗರಾಡಳಿತದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ [[ಕ್ಲೋರೀನ್‌]] ಬದಲಿಗೆ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |last=Hoigné |first= J.|title=Handbook of Environmental Chemistry, Vol. 5 part C|pages=83–141|year=1998 |publisher=Springer-Verlag |location=Berlin|isbn=}}</ref> ಓಝೋನ್‌‌ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತವಾದ [[ಉತ್ಕರ್ಷಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ozone-information.com/Oxidation_Potential_Ozone.html|title=Oxidation Potential of Ozone|work=Ozone-Information.com|accessdate=2008-05-17|archive-date=2008-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419034421/http://www.ozone-information.com/Oxidation_Potential_Ozone.html|url-status=dead}}</ref> ಓಝೋನ್‌‌ [[ಕಾರ್ಬನಿಕ ಕ್ಲೋರೀನ್‌]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ನಂತರ ಅದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಕಾಯಿದೆಯು ಆದೇಶಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೊಳವೆಗಳಲ್ಲಿ 0.2 ppmನಷ್ಟು ಒಂದು ಕನಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಶೇಷಾತ್ಮಕ ಮುಕ್ತ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅನುವಾಗುವಂಥ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಳಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿ]]ಯು ಹೇರಳವಾಗಿರುವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಓಝೋನ್‌ ಒಂದು ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಕ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಬೇಡಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಇದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಾನಿಕರವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಇದು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆಗೆ ಇದು ಕ್ಷಯಿಸಿತೆಂದರೆ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಯಾವುದೇ ರುಚಿ ಅಥವಾ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್‌, ಗೃಹವಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಸೋಂಕುಗಳೆಯುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯಾದರೂ, ವಾಯುಗಾಮಿ ರೋಗಕಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರ, ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಶುಷ್ಕ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಸಾಂದ್ರತೆಯು U.S. [[ಉದ್ಯೋಗದ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಆಡಳಿತ]] ಹಾಗೂ [[ಪರಿಸರೀಯ ರಕ್ಷಣೆ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗಳಿಂದ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ. ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಮ್ಲಜನಕಕ್ಕೆ ಅದು ಮರಳಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮಾಣಗತಿ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಆರ್ದ್ರತೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಬಲ್ಲದು (ಹೆಚ್ಚ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಶೀಲತೆಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ). ಬಹುಪಾಲು ರೋಗಕಾರಕಗಳ [[ಬೀಜಕ]] ಸ್ವರೂಪಗಳು ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣದ ಓಝೋನ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಿಷ್ಣುಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಮಾ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಔದ್ಯಮಿಕವಾಗಿ, ಓಝೋನ್‌‌ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ: * ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಆಹಾರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಆರೈಕೆ ಗೃಹಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿನ ದೋಭಿಖಾನೆಗಳ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಿಸಲು;<ref>{{cite web|date=2007-04-01|url=http://www.hdmagazine.co.uk/story.asp?storyCode=2043080|title=Decontamination: Ozone scores on spores|work=Hospital Development|publisher=Wilmington Media Ltd.|accessdate=2007-05-30|archive-date=2007-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929000438/http://www.hdmagazine.co.uk/story.asp?storyCode=2043080|url-status=dead}}</ref> * ನೀರಿನ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಕವಾಗಿ ಕ್ಲೋರೀನ್‌<ref name="brown" /> ಬದಲಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲು * ಒಂದು ಬೆಂಕಿಯ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ವಾಯು ಹಾಗೂ ವಸ್ತುಗಳ [[ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕಳೆಯಲು]]. [[ನೆಯ್ದ ಬಟ್ಟೆಯ ನವೀಕರಣ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಆಹಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು;<ref name="food" /> * ಈಜುಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜ ಜಲಧಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಲು * ಶೇಖರಿಸಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಳುಗಳಲ್ಲಿನ<ref>{{cite news|url=http://news.uns.purdue.edu/UNS/html4ever/030130.Mason.ozone.html|date=January 30, 2003|title=Ozone may provide environmentally safe protection for grains|publisher=Purdue News|author=Steeves, Susan A.}}</ref> ಕೀಟಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು * ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿನ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಬರುವ ಹುದುಗು ಮತ್ತು ಬೂಸ್ಟು ಬೀಜಕಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜಿಹಾಕಲು; * ಹುದುಗು, ಬೂಸ್ಟು ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಸಾಯಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಾಜಾ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಲು;<ref name="food" /> * ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ([[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಆರ್ಸೆನಿಕ್‌]], [[ಜಲಜನಕದ ಸಲ್ಫೈಡು]], [[ನೈಟ್ರೈಟ್‌‌‌]]ಗಳು, ಮತ್ತು "ಬಣ್ಣ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ರಾಶಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು) ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ದಾಳಿಮಾಡಲು; * [[ಕುಚ್ಚಾಗುವಿಕೆ]]ಗೆ ಒಂದು ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು (ಸೋಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವ ಅಣುಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಸೆನಿಕ್‌ನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ); * ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ<ref>{{Cite web|url=http://www.ozone-information.com/Chemical_Synthesis_Ozone.html|title=Chemical Synthesis with Ozone|work=Ozone-Information.com|accessdate=2008-05-17|archive-date=2008-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20080410114619/http://www.ozone-information.com/Chemical_Synthesis_Ozone.html|url-status=dead}}</ref> ಮೂಲಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು * ನೆಯ್ದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಚೊಕ್ಕಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಚೆಲುವೆ ಮಾಡಲು (ಮೊದಲ ಬಳಕೆಯು ನೆಯ್ದ ಬಟ್ಟೆಯ ನವೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡನೆಯ ಬಳಕೆಯು ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ಪಡೆದಿದೆ); * ಶಾಯಿಗಳ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಕುಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಲು; * ರಬ್ಬರ್‌‌ನ ಒಂದು ವರ್ಗದ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ರಬ್ಬರ್‌‌ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹದವಾಗಿಸಲು‌‌; * ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಗಿಯಾರ್ಡಿಯಾ ಲ್ಯಾಂಬ್ಲಿಯಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಕ್ರಿಪ್ಟೋಸ್ಪೊರಿಡಿಯಂ]]'' ನಂಥ ನೀರುವಾಹಿ ಪರೋಪಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸಲು. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನೇಕ [[ಸಾವಯವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಓಝೋನ್‌‌ ಒಂದು [[ಕಾರಕ]]ವಾಗಿದೆ. ಒಂದು [[ಆಲ್ಕೀನ್‌‌‌]]ನ್ನು [[ಕಾರ್ಬನಿಲ್‌]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳಾಗಿ ಸೀಳಿಕೆ ಮಾಡುವುದು [[ಓಝೋನ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. U.S. ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಅನೇಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ನಡೆಸುವ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಲು ಬೃಹತ್‌‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಚೊಕ್ಕಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಓಝೋನ್‌‌ನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗಾಳಿಹೋಗದಂತೆ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಮೊಹರುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಉಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ತಟಸ್ಥೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|last =de Boer|first = Hero E. L.|coauthors = Carla M. van Elzelingen-Dekker; Cora M. F. van Rheenen-Verberg; Lodewijk Spanjaard|title = Use of Gaseous Ozone for Eradication of Methicillin-Resistant Staphylococcus aureus From the Home Environment of a Colonized Hospital Employee|journal = Infection Control and Hospital Epidemiology |volume = 27|issue = 10|pages = 1120–1122|year = 2006|doi = 10.1086/507966|pmid =17006820}}</ref> [[ಮರದ ತಿರುಳಿನ ಚೆಲುವೆ ಮಾಡುವಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲೋರೀನ್‌]] ಅಥವಾ [[ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌‌‌]]ಗೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |last=Sjöström |first= Eero|title=Wood Chemistry: Fundamentals and Applications |year=1993 |publisher=Academic Press, Inc. |location=San Diego, CA |isbn=0126474818|url=https://books.google.com/books?id=Sv3xcS6eS5QC&pg=PA187}}</ref> ಉನ್ನತ-ಗುಣಮಟ್ಟದ, ಬಿಳಿ [[ಕಾಗದ]]ದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಲೋರೀನ್‌-ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು, ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಪೆರಾಕ್ಸೈಡ್‌‌ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal |last =Su |first =Yu-Chang |last2 =Chen |first2 =Horng-Tsai |author2-link = |title =Enzone Bleaching Sequence and Color Reversion of Ozone-Bleached Pulps |journal =Taiwan Journal of Forest Science |volume =16 |issue =2 |pages =93–102 |year =2001 |url =http://www.tfri.gov.tw/enu/pub_science_in.aspx?pid=339&catid0=37&catid1=64&pg0=&pg1=1 |access-date =2010-07-22 |archive-date =2010-10-14 |archive-url =https://web.archive.org/web/20101014002621/http://www.tfri.gov.tw/enu/pub_science_in.aspx?pid=339&catid0=37&catid1=64&pg0=&pg1=1 |url-status =dead }}</ref> ಸೈನೈಡನ್ನು [[ಸೈನೇಟ್‌‌‌]] ಆಗಿ ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಇಂಗಾಲದ ಡೈಯಾಕ್ಸೈಡ್‌‌]] ಆಗಿ ಉತ್ಕರ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ, [[ಸೈನೈಡು]] ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬಂಗಾರ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಳ್ಳಿ]] [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]]ಯಿಂದ ಬರುವಂಥವು) ನಿರ್ವಿಷಗೊಳಿಸಲು ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref>{{cite book |last=Bollyky |first= L. J.|title=Ozone Treatment of Cyanide-Bearing Wastes, EPA Report 600/2-77-104|year=1977 |publisher=U.S. Environmental Protection Agency |location=Research Triangle Park, N.C.}}</ref> === ಬಳಕೆದಾರರು === ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅಯಾನೀಕರಣವನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಉಪಕರಣಗಳು, ಜನವಾಸವಿಲ್ಲದ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕೋಣೆಗಳು, ಕೊಳವೆರಚನೆ, ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳು, ಹಾಗೂ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಕಳೆಯಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. U.S.ನಲ್ಲಿ, ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ [[ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳು]] ಮಾರಾಟಗೊಂಡಿವೆ. ವಾಯುವನ್ನು ಮತ್ತು ಮನೆಬಳಕೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ಶೋಧಕಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ವಾಯುವನ್ನು<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Ydb2_pyZeJk|title =The Unknown Truth Regarding Ozone!|accessdate =2006-09-16}}</ref> ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಈ ಬಗೆಯ ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನುಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು (EPA) ಘೋಷಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, "ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳನ್ನು ಮೀರದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್‌, ವಾಸನೆ-ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅನೇಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅಥವಾ ವೈರಸ್‌ಗಳು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ಬೂಸ್ಟು, ಅಥವಾ ಇತರ ಜೈವಿಕ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುವಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಪುರಾವೆಯಿದೆ." ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಇದರ ವರದಿಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ "ಕೆಲವೊಂದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಈ [ಮಾನವ ಸುರಕ್ಷತಾ] ಪ್ರಮಾಣಕಗಳಿಗಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು, ತಯಾರಕರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಓರ್ವ ಬಳಕೆದಾರನು ಅನುಸರಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ."<ref>[http://www.epa.gov/iaq/pubs/ozonegen.html ಗ್ರಾಹಕ ಬಳಕೆಯ ಓಝೋನ್‌‌ ವಾಯು ಶುದ್ಧಿಕಾರಿಗಳ ಕುರಿತಾದ EPA ವರದಿ]</ref> 1995ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ಕಂಪನಿಯ ಮೇಲೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿತು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ನೀಡದ ಹೊರತು ಆರೋಗ್ಯಸಂಬಂಧಿ ಹಕ್ಕಿನ-ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿತು. ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಡಿಮಾಡಲು ಹಾಗೂ ಆಹಾರ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಲಗೊಳಿಸಲು ಓಝೋನ್‌ಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[U.S. ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧ ಆಡಳಿತ]]ದ ಅನುಸಾರ (ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌-FDA), "ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ಅನಿಲ ರೂಪದ ಮತ್ತು ಜಲೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಾಂಸ ಹಾಗೂ ಸಾಕುಕೋಳಿ ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಆಹಾರದ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು [[ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ನಿರೋಧಕ ವಸ್ತು]]ವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು [[ಆಹಾರ ಸಂಯೋಜನೀಯ]] ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಅದು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ." [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರೂಪಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೊಳಾಯಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿಸಲಾಗಿರುವ 0.3 ppm ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌, ಸಾಲ್ಮೋನೆಲ್ಲಾ, E. ಕೋಲಿ 0157:H7, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಪೈಲೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್‌‌ನಂಥ ಆಹಾರ-ವಾಹಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ 99.99%ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಂದು ಅಪಕರ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲದು. ಈ ಪರಿಮಾಣವು ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ WHO ಶಿಫಾರಿತ ಮಿತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ 20,000 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref name="food">{{cite web |last = Montecalvo |first = Joseph |authorlink = |coauthors = Doug Williams |title = Application of Ozonation in Sanitizing Vegetable Process Washwaters |work = |publisher = California Polytechnic State University |date = |url = http://www.cwtozone.com/files/articles/Food_Produce/Article%20-%20Veg.%20Process%20washwater.pdf |accessdate=2008-03-24|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061017023609/http://www.cwtozone.com/files/articles/Food_Produce/Article%20-%20Veg.%20Process%20washwater.pdf|archivedate=2006-10-17}}</ref><ref>{{Cite web| last=Long| first=Ron| year=2008| url=http://www.purityintl.com/Article%20POU.pdf| format=pdf| title=POU Ozone Food Sanitation: A Viable Option for Consumers & the Food Service Industry| access-date=2010-07-22| archive-date=2011-07-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20110715132442/http://www.purityintl.com/Article%20POU.pdf| url-status=dead}} (ಲೆಟಿಸ್‌ ಸೊಪ್ಪಿನಿಂದ 99.95%ನಷ್ಟು ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನು ಕೊಳಾಯಿ ನೀರು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ವರದಿಯು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ; ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅದರೊಳಗೆ ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನು ಒಳಹೊಗಿಸಲಾಯಿತು)</ref> [[ಹಣ್ಣುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ]] ಬರುವ [[ಕೀಟನಾಶಕ]] ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸಲು ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web| last=Tersano Inc| year=2007| url=http://www.tersano.com/sanitizing_system_food.shtml| title=lotus Sanitises Food without Chemicals| accessdate=2007-02-11| archive-date=2007-02-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070211025555/http://www.tersano.com/sanitizing_system_food.shtml| url-status=bot: unknown}}</ref><ref name="fruit">{{cite book |title=Improving the Safety of Fresh Fruit and Vegetables |last=Jongen |first=W |year=2005 |publisher=Woodhead Publishing Ltd |location=Boca Raton |isbn=1855739569}}</ref> ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಅಥವಾ ಬ್ರೋಮೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮುಕ್ತಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪುನಃಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ಲೋರೀನ್‌ ಅಥವಾ ಬ್ರೋಮೀನ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಮನೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಬಿಸಿನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಮುಳುಗು ಮೀಯುವವರ ನಡುವೆ ಅಡ್ಡ-ಕಶ್ಮಲೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಸ್ವತಃ ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು [[ಹ್ಯಾಲೋಜೆನ್ನುಗಳ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಅಗತ್ಯ. ನೇರಳಾತೀತ ಬೆಳನಿಂದ ಅಥವಾ ಪರಿವೇಷದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನಿಲ ರೂಪದ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಹೊಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.epa.gov/OGWDW/mdbp/alternative_disinfectants_guidance.pdf |format=PDF|title=Alternative Disinfectants and Oxidant Guidance Manual|publisher = [[United States Environmental Protection Agency]] |accessdate=2008-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080411012833/http://www.epa.gov/OGWDW/mdbp/alternative_disinfectants_guidance.pdf|archivedate=2008-04-11}}</ref> ಜಲಜೀವಿ ತೊಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲೂ ಓಝೋನ್‌‌ನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು, ಪರೋಪಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಲ್ಲದು, ಕೆಲವೊಂದು ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲದು, ಮತ್ತು ನೀರಿನ "ಹಳದಿಯಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು" ತಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲದು ಅಥವಾ ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲದು. ಮೀನಿನ ಕಿವಿರು ರಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಬಾರದು. ಓಝೋನ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಬ್ರೋಮೈಡ್‌ ಅಯಾನನ್ನು [[ಹೈಪೋಬ್ರೋಮಸ್‌ ಆಮ್ಲ]]ವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟಿರುವ "ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು" ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಲವಣದ ನೀರು (ಜೀವಿಯ ಸ್ವರೂಪಗಳೊಂದಿಗೆ) ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಂದ ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಆಮ್ಲಜನಕದಿಂದ ಪೂರೈಸಲ್ಪಟ್ಟ ಓಝೋನ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿದಲ್ಲಿ, ಕರಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ನೀರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮೀನಿನ ಕಿವಿರು ರಚನೆಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಕರಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮೇಲೆ ಅವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತವೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ‌‌[[ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಓಝೋನ್‌ ಮಾನಿಟರಿಂಗ್‌ ಬೈ ಅಕಲ್ಟೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಸ್]] (GOMOS) * [[ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ]] * [[ಓಝೋನ್‌‌ ಪದರದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ]] (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 16) * [[ಓಝೋನ್‌‌ ಕ್ರಿಯಾದಿನ]] * ಓಝೋನ್‌‌ ರಂಧ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[ಓಝೋನ್‌‌ ಬರಿದುಮಾಡುವಿಕೆ]]. * [[ಓಝೋನ್‌‌ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] * [[ಓಝೋನ್‌‌ಜಾಲ]] * [[ಪಾಲಿಮರ್ ಅವನತಿ]] * [[ಓಝೋನ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಓಝೋನ್‌ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ</span>]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಸೀರೀಸ್‌ ಇನ್‌ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌: ನಾನ್‌-ಈಕ್ವಲಿಬ್ರಿಯಂ ಏರ್‌ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾಸ್‌ ಅಟ್‌ ಅಟ್ಮಾಸ್ಫಿಯರಿಕ್‌ ಪ್ರೆಷರ್‌‌. K.H. ಬೆಕರ್‌, U. ಕೊಗೆಲ್‌ಷಾಟ್ಜ್‌‌, K.H. ಸ್ಕೋಯೆನ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌, R.J. ಬಾರ್ಕರ್‌‌‌ ಇವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿತ; ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ ಮತ್ತು ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ: ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿಸಿಕ್ಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌; ISBN 0-7503-0962-8; 2005 == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.io3a.org/ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಂಘ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103102703/http://www.io3a.org/ |date=2016-11-03 }} * [http://www.eea.europa.eu/maps/ozone/welcome ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಜಾವಧಿಗೆ ಸಮೀಪವಿರುವ ಓಝೋನ್‌‌ ನಕ್ಷೆ (ಓಝೋನ್‌‌ಜಾಲ)] * [https://www.nasa.gov/vision/earth/environment/ozone_resource_page.html NASAದ ಓಝೋನ್‌‌ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಪುಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815232557/https://www.nasa.gov/vision/earth/environment/ozone_resource_page.html |date=2021-08-15 }} * [http://www.vega.org.uk/video/programme/111 ಪಾಲ್‌ ಕ್ರುಟ್ಜೆನ್‌ ಸಂದರ್ಶನ] ಓಝೋನ್‌ನ ವಿಘಟನೆಯ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಪಾಲ್‌ ಕ್ರುಟ್ಜೆನ್‌, ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಹ್ಯಾರಿ ಕ್ರೋಟೋ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ವೆಗಾ ಸೈನ್ಸ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಮುಕ್ತನೋಟದ ವಿಡಿಯೋ. * [http://earthobservatory.nasa.gov/Library/Ozone/ozone.html ಓಝೋನ್‌‌ ಕುರಿತಾಗಿರುವ NASAದ ಭೂಮಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081002023103/http://earthobservatory.nasa.gov/Library/Ozone/ozone.html |date=2008-10-02 }} * [http://internet12.eapps.com/countme/CMICampaigns.nsf/UNIDs/70DD73E27B24746D85256D7F00331B23 ಓಝೋನ್‌‌ ಪದರದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629192210/http://internet12.eapps.com/countme/CMICampaigns.nsf/UNIDs/70DD73E27B24746D85256D7F00331B23 |date=2006-06-29 }} * [http://www.ilo.org/public/english/protection/safework/cis/products/icsc/dtasht/_icsc00/icsc0068.htm ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕಾರ್ಡು 0068] * [http://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0476.html ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಪಾಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ NIOSH ಕೈಪಿಡಿ] * [http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/ozone/ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌, ಓಝೋನ್‌‌ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527170242/http://www.niehs.nih.gov/health/topics/agents/ozone/ |date=2010-05-27 }} * [http://www.greenfacts.org/air-pollution/ozone-o3/index.htm ನೆಲ-ಮಟ್ಟದ ಓಝೋನ್‌‌ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ] * [http://www.giss.nasa.gov/research/news/20060314/ NASA ಸ್ಟಡಿ ಲಿಂಕ್ಸ್‌‌ "ಸ್ಮಾಗ್‌" ಟು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ ವಾರ್ಮಿಂಗ್‌‌] — [[NASA ಗೊಡಾರ್ಡ್‌]] ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ನ (GISS) ಅಧ್ಯಯನವು, ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿನ ಓಝೋನ್‌‌ನ ಬಿಸಿಯಾಗಿಸುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. * [http://www.epa.gov/iaq/pubs/ozonegen.html ವಾಯು ಚೊಕ್ಕಟಕಾರಕಗಳಾಗಿ ಮಾರಲ್ಪಡುವ ಓಝೋನ್‌‌ ಉತ್ಪಾದಕಗಳ ಪರಿಣಾಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ (EPA) ವರದಿ] * [http://www.pesticideinfo.org/Detail_Chemical.jsp?Rec_Id=PC39189 ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಸತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹ; ಓಝೋನ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727171934/http://www.pesticideinfo.org/Detail_Chemical.jsp?Rec_Id=PC39189 |date=2011-07-27 }} * [http://ownyourair.org/ozone.html ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲಂಗ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ನೆಲ-ಮಟ್ಟದ ಓಝೋನ್‌ನ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913213217/http://ownyourair.org/ozone.html |date=2008-09-13 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರೀಯ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಆಮ್ಲಜನಕದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಓಝೋನ್ ಬರಿದುಮಾಡುವಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ಕರ್ಷಣಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೋಂಕುಗಳೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] jbmibufbvhq2jk6hziesiol9br3o77v 0 24735 1377024 1375227 2026-07-22T15:14:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377024 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name= Andy Roddick |image= [[ಚಿತ್ರ:Andy Roddick at the 2010 Australian Open 03.jpg|250px]] |caption= Andy Roddick at the 2010 Australian Open |playername= Andy Roddick |nickname= A-Rod |country= {{USA}} |residence= [[Austin, Texas]] |datebirth= {{birth date and age|mf=yes|1982|8|30}} |placebirth= [[Omaha, Nebraska]] |spouse(s)= [[Megan Fox,Maria Sharapova, Victoria Azarenka, Serena Williams]] (2009–present) |height= {{height|m=1.88}}<ref name="FrenchProfile">[http://www.rolandgarros.com/en_FR/players/overview/atpr485.html French Open Profile]</ref> |weight= {{convert|88.6|kg|lb|abbr=off}}<ref name="FrenchProfile" /> |turnedpro= 2000 |careerprizemoney= $18,502,418 |plays= Right-handed; two-handed backhand |singlesrecord= 512–162 (76.0%) |singlestitles= 29 |highestsinglesranking= No. '''1''' (November 3, 2003) |currentsinglesranking= No. 9 (August 23, 2010) |Othertournaments= No |MastersCupresult = SF ([[2003 Tennis Masters Cup#Singles|2003]], [[2004 Tennis Masters Cup#Singles|2004]], [[2007 Tennis Masters Cup#Singles|2007]]) |AustralianOpenresult= SF ([[2003 Australian Open - Men's Singles|2003]], [[2005 Australian Open - Men's Singles|2005]], [[2007 Australian Open - Men's Singles|2007]], [[2009 Australian Open - Men's Singles|2009]]) |FrenchOpenresult= 4R ([[2009 French Open - Men's Singles|2009]]) |Wimbledonresult= F ([[2004 Wimbledon Championships - Men's Singles|2004]], [[2005 Wimbledon Championships - Men's Singles|2005]], [[2009 Wimbledon Championships - Men's Singles|2009]]) |USOpenresult= '''W''' ([[2003 U.S. Open - Men's Singles|2003]]) |doublesrecord= 58–38 |doublestitles= 4 |highestdoublesranking= No. 50 (January 11, 2010) |grandslamsdoublesresults= yes |AustralianOpenDoublesresult = |FrenchOpenDoublesresult = 1R (2001) |WimbledonDoublesresult = 1R (2001) |USOpenDoublesresult = 2R (1999, 2000) |updated = October 12, 2009 }} '''ಆಂಡ್ರಿವ್ ಸ್ಟೀಫನ್ "ಆಂಡಿ" ರೊಡ್ಡಿಕ್''' (1982 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 30 ರಂದು ಜನನ), [[ಅಮೇರಿಕಾ|ಅಮೇರಿಕಾದ]] ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ ಪ್ರಪಂಚದ ನಂ1 ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದನು. ಈತ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲದೇ ATP ಟಾಪ್ 10 ನಲ್ಲಿ(ಅಗ್ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ) ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿರುವ ಏಕಮಾತ್ರ ಅಮೇರಿಕನ್ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ATP ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಮೂಲಕ 2010 ಆಗಸ್ಟ್ 23 ರಷ್ಟರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆತ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ 9 ನೇ ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿದ್ದ. ಜುವಾನ್ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಫೆರೇರೋನನ್ನು ಫೈನಲ್ಸ್ (ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ) ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿ 2003 ರ US ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಾಗ ಈತ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ನ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಇತರ ನಾಲ್ಕು ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ.([[ವಿಂಬಲ್ಡನ್]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹಾಗು US ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಆಡಿದ್ದಾನೆ), ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಸಲ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್]] ನ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತಿದ್ದಾನೆ. ಈತ ಮತ್ತು ಫೆಡರರ್, 2002ರ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಿಂದ 2009 ರ ವರೆಗೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಟೆನಿಸ್ ವೃತ್ತಿಪರರ ಸಂಘದ ಟಾಪ್ 10 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ತನ್ನ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಸರ್ವ್ ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲದೇ ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸರ್ವ್ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸರ್ವ 155&nbsp;mph (249.5&nbsp;km/h) ನಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="serve">{{Cite web |url=http://www.listafterlist.com/tabid/57/listid/8250/Sports++Recreation/Fastest+Mens+Tennis+Serves.aspx |title=ಫಾಸ್ಟೆಸ್ಟ್ ಮೆನ್ಸ್ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಸರ್ವ್ಸ್ |access-date=2010-09-16 |archive-date=2012-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214112618/http://www.listafterlist.com/tabid/57/listid/8250/Sports++Recreation/Fastest+Mens+Tennis+Serves.aspx |url-status=dead }}</ref> ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಆಟ(2003 US ಓಪನ್) ವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಅಮೇರಿಕಾದ ಪುರುಷ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಕೊನೆಯವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈತ ಬ್ರೂಕ್ಲೀನ್ ಡೆಕ್ಕರ್ ಎಂಬುವವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ಈಕೆ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಇಲ್ಯುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಈಜುಡುಗೆ ಧರಿಸುವ ಮಾಡೆಲ್ ಹಾಗು ನಟಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.<ref>http://www.people.com/people/article/0,,20273332,00.html</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಬೆಬ್ರಾಸ್ಕದ ಒಮಹ<ref>{{Cite web |url=http://www.worldathletes.com/sports_biographies/Andy_Roddick.htm |title=ವಲ್ಡ್ ಅಥ್ಲೇಟ್ಸ್ |access-date=2010-09-16 |archive-date=2013-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131209042809/http://www.worldathletes.com/sports_biographies/Andy_Roddick.htm |url-status=dead }}</ref> ದಲ್ಲಿ ಜೆರ್ರಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಂಚೆ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ತಂದೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು; ತಾಯಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಈಗ ಈಕೆ ಆಂಡಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ( ಜಾರ್ಜಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅಮೇರಿಕಾದ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. (1996–98) ಅದಲ್ಲದೇ ಒಕ್ಲಹೊಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಟೆನಿಸ್ ತರಬೇತುದಾರನಾಗಿದ್ದನು), ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ 4 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ 11 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನ ರಾಜಧಾನಿ ಆಸ್ಟಿನ್, ನಲ್ಲಿದ್ದನು. ನಂತರ ಆತನ ಅಣ್ಣನ [[ಟೆನಿಸ್]] ಭವಿಷ್ಯ ಕ್ಕಾಗಿ ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಬೊಕಾ ರಾಟನ್ ಗೆ ಹೋದನು,<ref>[http://www.laauditions.com/bios/andy_roddick.htm ಆಲ್ ಆಡಿಷನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಆಕ್ಟರ್ಸ್,ಮಾಡೆಲ್ಸ್,ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ಸ್ ]</ref> ಮೊದಲು ಬೊಕಾ ಪ್ರೆಪ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ 2000 ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಕಾಡಮಿಯಿಂದ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.andyroddick.com/about-andy |title=AndyRoddick.com |access-date=2010-09-16 |archive-date=2012-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904041146/http://www.andyroddick.com/about-andy/ |url-status=dead }}</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಕ್ರೀಡಾದಳ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅನ್ನು ಆಡಿದನು. ಇದನ್ನು ಆತನ ಭವಿಷ್ಯದ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ತಂಡದ ಜೊತೆಗಾರ ಮಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್ ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದನು. ಈತ 1999 ರಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನೊಡನೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು ಆತನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು. ಆ ಕಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ವೀನಸ್ ವಿಲಿಯಂಸ್|ವೀನಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸೆರೆನಾ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದನು; ನಂತರ ಆತ ಆಸ್ಟಿನ್ ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಟಿ/ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ಮ್ಯಾಂಡಿ ಮೋರ್ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡಿದ್ದಾನೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್,''ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಇಲ್ಯುಸ್ಟ್ರೇಡೆಡ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಈಜುಡುಗೆಯ ಹಳೆಯ ವಿವಾದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಬ್ರೂಕ್ಲೀನ್ ಡೆಕ್ಕರ್ ಳನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಈಕೆಯನ್ನು ಈಗ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. 2007 ರ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ನ ಹೊತ್ತಿನಿಂದಲೂ ಇಬ್ಬರೂ ಸುತ್ತಾಡಿದರು. ನಂತರ 2008 ರ ಮಾರ್ಚ್ 31 ರಂದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಆತ ಡೆಕ್ಕರ್ ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಈ ಜೋಡಿ ಆಸ್ಟಿನ್ ನಲ್ಲಿ 2009 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 17 ರಂದು ಮದುವೆಯಾಯಿತು.<ref>[55] ^ [http://www.people.com/people/article/0,,20273332,00.html People.com]</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Roddick11 toronto2004.jpg|thumb|left|ಟೊರಾಂಟೊ ದಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್.]] === ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಯ ಹೆಜ್ಜೆ === ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಜೂನಿಯರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಟೆನಿಸ್ ಅನ್ನು ಆಡಬಾರದೆಂದು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಆಗ ಆತ 17 ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದ. ಆತನ ತರಬೇತುದಾರ ಟ್ಯಾರಿಕ್ ಬೆನ್ ಹ್ಯಾಬಿಲ್ಸ್ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸರಿಯಾಗಿ ಟೆನಿಸ್ ನ ಕಡೆಗೆ ಗಮನಕೊಡುವಂತೆ ಆತನಿಗೆ ಹೇಳಿದ.<ref>[http://www.nndb.com/people/233/000023164/ NNDB: ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ದಿ ಎಂಟೈರ್ ವಲ್ಡ್]</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ 1999 ರಲ್ಲಿ U.S. ನಲ್ಲಿ #6ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಜೂನಿಯರ್ ಆಗಿ ಮುಗಿಸಿದ. ಅಲ್ಲದೇ 2000 ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ #1 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಜೂನಿಯರ್ ಆಗಿ ಮುಗಿಸಿದ. ಆತ ಆರು ಜೂನಿಯರ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಏಳು ಡಬಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗು 2000 ದ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ US ಓಪನ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಜೂನಿಯರ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.andyroddick.com/about-andy/ |title=AndyRoddick.com |access-date=2010-09-16 |archive-date=2012-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904041146/http://www.andyroddick.com/about-andy/ |url-status=dead }}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೈಮಿಯ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿದನು. ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ # 41 ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನ ಫೆರ್ನಾಂಡೋ ವಿಸೆಂಟ್ ನನ್ನು 6–4, 6–0 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, D.C. ಯಲ್ಲಿ ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ # 30 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಫ್ಯಾಬ್ರೈಸ್ ಸ್ಯಾಂಟೊರೊ ನನ್ನು 4–6, 6–3, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ [[ಸಾವೊ ಪಾಲೊ|ಸಾವೊ ಪೌಲೊ]] ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ''ಬನಾನ ಬೌಲ್'' ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ. ಅಲ್ಲದೇ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಜೊಕಿಮ್ ಜಾನ್ ಸನ್ ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಯಗಳಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.tenisvirtual.com.br/banana/historia.html |title=38º ಬನಾನ ಬೌಲ್ |access-date=2010-09-16 |archive-date=2009-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409060254/http://www.tenisvirtual.com.br/banana/historia.html |url-status=dead }}</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್, ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾರಿಯೊ ಆನ್ಸಿಸ್ ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಜೂನಿಯರ್ ಓಪನ್ ನನ್ನು ಕೂಡ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. 2001 ರಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್, [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್]] ನ ಮಾಜಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮೈಕೆಲ್ ಚಾಂಗ್ ನನ್ನು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ 5 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಇದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಆತನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದನು. ನಂತರದ [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವಿಜಯಿ ಗೋರನ್ ಇವಾನಿಸೆವಿಕ್ ನನ್ನು ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು. ಆತನ 19 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ, 7 ಬಾರಿ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದ ಪ್ರಪಂಚದ #4 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದವನಾದ ಪೀಟ್ ಸ್ಯಾಂಪ್ರಸ್ ನನ್ನು ಮೈಮಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, 7–6 (2), 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಪ್ರಪಂಚದ #1 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ನ ಗುಸ್ಟಾವೊ ಕ್ಯುರ್ಟೆನ್ ನನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 6–7 (4), 6–4, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. 2003 ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಧನೆಗೈದ ವರ್ಷವಾಗಿದೆ. ಈ ವರ್ಷದ 2003 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಆತ ಯೌನ್ಸ್ ಎಲ್ ಅಯನೊಯಿ ಯನ್ನು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮತ್ತು ಮರೋಕನ್ ಐದು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಐದು ಸೆಟ್(21–19 ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಜಯಗಳಿಸಿದ) ಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಣಸಾಡಿದರೂ, ಇದನ್ನು ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಐದನೇ ಸೆಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಕ್ತ ಯುಗ ದ (ಓಪನ್ ಎರಾ) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 2 ಗಂಟೆ 23 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. (ಇದನ್ನು ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಪುರುಷರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 2010 ಜೂನ್ 23 ರಂದು ಜಾನ್ ಇಸ್ನರ್ ಹಾಗು ನಿಕೋಲಸ್ ಮಹುತ್ ನಡುವೆ ಆಡಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಆಡಿದನು. ಈ ಪಂದ್ಯ ಒಟ್ಟು 9 ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಮುಗಿಯಿತು)ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ನ ಲ್ಯಾಕ್ ಲುಸ್ಟರ್ ನ ಹೊರತಾಗಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಪಂಚದ #2 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಆಂಡ್ರೆ ಅಗಾಸಿ ಯನ್ನು 6–1, 6–7 (5), 7–6 (6) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದೇ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ನೇರವಾದ ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್]] ನಿಂದ ಸೋತನು. ಪ್ರಪಂಚದ 3 ಸೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಫೆಡರರ್ ಅನ್ನು ಮಾಂಟ್ ರಿಯಲ್ ನಲ್ಲಿ, ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 6–4, 3–6, 7–6 (3) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಿಂದೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಸೋಲಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು. ಅಧಿಕೃತವಾದ ATP ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಫೆಡರರ್ ನನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಸೋಲಿಸಲು ಕೇವಲ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. === ಪ್ರಪಂಚದ ನಂಬರ್ 1 ಸ್ಥಾನ(ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ) === ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ 2003 ರ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್ (ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ) ದಾಖಲೆ ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಸರಣಿಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಸಿನ್ಸಿನಟಿ ಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಆತನ ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. U.S. ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮೊದಲನೆಯ ಎರಡು ಸುತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತು ಮುಂದಿನ ಸೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಡೇವಿಡ್ ನಲ್ಬಂಡಿಯನ್ ವಿರುದ್ಧ 6–7 (4), 3–6, 7–6 (7), 6–1, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ # 3 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಜುವಾನ್ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಫೆರೇರೋ ನನ್ನು ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ 6–3, 7–6, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಹಾಸ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟೆನಿಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಫೆಡರರ್ ನಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೊದಲು ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ # 7 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಮೋಯಾ ನನ್ನು 6–2, 3–6, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಪ್ರಪಂಚದ # 4 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ|ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾದ]] ಗಿಲ್ಲೆರ್ಮೊ ಕೊರಿಯ ನನ್ನು, 6–3, 6–7 (4), 6–3, ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ # 1 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತನಾದ. ಆಗ ಆತನಿಗೆ 20 ವರ್ಷ. ಅಲ್ಲದೇ 1999 ರಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆ ಅಗಾಸಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯನ್ನು # 1 ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯ ಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲನೆಯ ಅಮೇರಿಕನ್ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 1973 ರಿಂದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಅಮೇರಿಕನ್ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಾದನು. [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್]] ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಏರಿದಾಗ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ #1 ನೇ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪ್ರಪಂಚದ # 6 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಮೊಯಾ ನನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಈ ಬಾರಿ 5–7, 6–2, 7–5 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್, ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದ ಮೊದಲು ಹಾಗು ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಫೆಡರರ್ ನೊಡನೆ ಮೊದಲನೆಯ ಸೆಟ್ ಆಡುವವರೆಗೆ ಆತ ನಾಲ್ಕು ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತಿದ್ದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2004 ರ U.S. ಓಪನ್ ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐದು ಸೆಟ್ ಗಳ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅತ್ಯತ್ತಮ ಸರ್ವರ್ ಜೊಕಿಮ್ ಜಾನ್ ಸನ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ನಂತರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ # 9 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ರಷ್ಯಾದ [[ಮರಾತ್ ಸಾಫಿನ್]] ನನ್ನು 7–6 (1), 6–7 (7), 7–6 (2) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. 2004 ರ ಬೇಸಿಗೆಯ [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್, ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತ,ಚಿಲಿದೇಶದವನಾದ ಫರ್ನ್ಯಾಂಡೊ ಗಾನ್ ಸಲೇಜ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತನು. ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ # 7 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಟಿಮ್ ಹೆನ್ಮ್ಯಾನ್ ನನ್ನು 7–5, 7–6 (6) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಹಾಗು,ಪ್ರಪಂಚದ # 4 ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಸಾಫಿನ್ ನನ್ನು 7–6 (7), 7–6 (4) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ # 6 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಕೊರ್ರಿಯಾ ನನ್ನು 7–6 (4), 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ U.S. ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್ ಹಾಗು ಬಾಬ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ ಬ್ರೇನ್ ನೊಡನೆ ಆಡಿದನು. ಈ ತಂಡ ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಸೆವಿಲ್ಲೆ ಯ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಂತರದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ಧ ರಾಫೆಲ್ ನಡಾಲ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತ. ನಂತರ 2004 ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ 18 ತಿಂಗಳ ತರಬೇತುದಾರ ಬ್ರ್ಯಾಡ್ ಗಿಲ್ ಬರ್ಟ್ಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ನ ತರಬೇತುದಾರ ಡೀನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಫೈನ್ ನನ್ನು ಅವನ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ # 2 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, U.S.' ನಲ್ಲಿ # 1 ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತನಾಗಿ ಹಾಗು, ಅತ್ಯತ್ತಮ ಆಟಗಾರ(1,017) ನೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿ 2004 ನೇ ವರ್ಷವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. 2004 ರಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರ ಸೆಜೆಂಗ್ ಸ್ಕಾಲ್ಕೆನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು (ಆತನ ಆಪ್ತ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಬೆನ್ ಕ್ಯಾಂಪೆಜಿ ಮತ್ತು ಡೀನ್ ಮಾನ್ರೇ)ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋಟೆಲ್ ಗೆ ಬಿದ್ದ ಬೆಂಕಿಯ ಅಪಾಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://www.andyroddick.com/550/roddick-and-schalken-share-more-than-tennis-2/Roddick |title=ಅಂಡ್ ಶಲ್ಕೇನ್ ಶೇರ್ ಮೋರ್ ಧೆನ್ ಟೆನಿಸ್ |access-date=2010-09-16 |archive-date=2012-07-21 |archive-url=https://archive.is/20120721232740/http://www.andyroddick.com/550/roddick-and-schalken-share-more-than-tennis-2/Roddick |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Andy Roddick SAP Open 2005 001.jpg|thumb|right|ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ 2005 ರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಗೆಲುವು.]] ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ SAP ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2005 ರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮೊದಲನೆಯ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ 1999 ಮತ್ತು 2000 ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ ಫಿಲಿಪೌಸಿಸ್ ನಂತರ ಕ್ರಮಾನುಗತ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಗ್ರ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಆಟಗಾರ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸಿರಿಲ್ ಸೌಲ್ನಿಯರ್ ನನ್ನು 50 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ 6–0, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮೊದಲನೆಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. 1975 ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥರ್ ಆಶೆ ಗಿಲ್ಲೆರ್ಮೊ ವಿಲಾಸ್ ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಆ ಸೆಟ್ ನನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ 7 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಮೊಯಾ ನನ್ನು 6–7 (4), 6–4, 6–1 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2001 ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ಆತ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ U.S. ಪುರುಷರ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. (ಆತ 2003 ರಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ಸಿ ಯ ವಿರುದ್ಧ ಹಾಗು 2004 ರಲ್ಲಿ ಟಾಮಿ ಹಾಸ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತಿದ್ದನು.) ಮೇ ಯಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನ ಫರ್ನಾಂಡೊ ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೊ ವಿರುದ್ಧ ಮ್ಯಾಚ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅನ್ನು(ಗೆಲ್ಲಲು ಒಂದು ಅಂಕ ಬೇಕಿರುವ ಘಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದರು.) ಆಗ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಲೈನ್ಸ್ ಮೆನ್ (ರೇಖಾವೀಕ್ಷಕ) ಸರ್ವ್ ಗೆರೆದಾಟಿದೆ ಎಂದು ತಪ್ಪು ತೀರ್ಪನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೊ ಆತನ ಎರಡನೆ ಸರ್ವ್ ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಚ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಇದೇನಾದರೂ ನಡೆದಿದ್ದರೆ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ರೊಡ್ಡಿಕ್, ಬಾಲ್ ಕೋರ್ಟಿನೊಳಗೆ ಬಿದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಬಿದ್ದ ಜಾಗದ ಗುರುತನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಂಪೈರ್ ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ; ಹಾಗು ಇದರ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ ತೀರ್ಪು ಬದಲಾಯಿತು. ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೊ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್, ಕ್ರಮಾಂಕ ಪಡೆಯದ ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದ ಜೋಸೆ ಅಕಸುಸೊ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಅಲ್ಲದೇ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಕ್ರಮಾನುಗತ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಫೆಡರರ್ ವಿರುದ್ಧ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅಭವಿಸಿದನು. ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಸರಣಿಗಳ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ 3 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಲೈಟನ್ ಹೆವಿಟ್ ನನ್ನು 6–4, 7–6 (4) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. US ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಪಂಚದ 70 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಗಿಲ್ಲೆಸ್ ಮ್ಯುಲ್ಲರ್ ನಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. 2000 ದ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅವನ ಕೊನೆಯ US ಓಪನ್ ನ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ದೆ ಟೆನಿಸ್ ದೆ ಲಯನ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಸರ್ವ್ ತಪ್ಪದಂತೆ ಹಾಗು ಯಾವುದೇ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಸೋಲದಂತೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾಗಿರಲು ಗೇಲ್ ಮಾನ್ಫಿಲ್ಸ್ ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. === ಹೊಸ ತರಬೇತುದಾರ === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಮೊದಲನೆಯ ATP ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆತ ಕ್ರಮಾಂಕವಿಲ್ಲದ ಆಟಗಾರರಿಂದ ಮತ್ತು ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ ಬಾಗ್ದಾಟಿಸ್ ನಿಂದ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ. ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪಂದ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಗೆ ಪೆಟ್ಟಾದ ಕಾರಣ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಿಂದ ಹೊರನಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನ ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ ಭರವಸೆಯ ಆಟಗಾರ ಆಂಡಿ ಮ್ಯುರೇ ಯಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಈ ಸೋಲಿನಿಂದಾಗಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2002 ರಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಂಯಾಕದ ಪಟ್ಟಿ ಟಾಪ್ 10 ರಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನ ನಂತರ ರೊಡ್ಡಿಕ್, ಟೆನಿಸ್ ನ ದಂತಕಥೆ ಎಂದೇ ಕರೆಯುವ ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾನರ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ತರಬೇತುದಾರನೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಹೊಸ ತರಬೇತುದಾರನೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ,ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ಲೇಕ್ ನಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೊದಲು ಇಂಡಿಯಾನಪೋಲಿಸ್ ನ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಏರಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ಆತ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜುವಾನ್ ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಫೆರೇರೋ ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಇದನ್ನು ಆತ 2004 ರಿಂದ ಪಡೆದ ಮೊದಲನೆಯ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪಂದ್ಯವಾಗಿಸಿದ. U.S. ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆತನ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಫ್ಲೊರೆಂಟ್ ಸೆರಾ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್ ಪ್ಲೆಸ್ ರ ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆತ ರೋಮಾಂಚಕವಾದ ಐದು ಸೆಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಫರ್ನಾಂಡೊ ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೊ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿ ಕೊನೆಯ ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿ 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ. ನಂತರ ಆತ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬೆಕ್ಕರ್ ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಬೆಕ್ಕರ್ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆದ ಆಂಡ್ರೆ ಅಗಾಸಿ ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದವನು. ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2001 ರಲ್ಲಿ ಆತನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸೋಲಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುವಂತೆ ಲೈಟನ್ ಹೆವಿಟ್ ನನ್ನು 6–3, 7–5, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. 2003 ರಲ್ಲಿ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನಂತರ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮಿಕೇಲ್ ಯೌಜನಿ ವಿರುದ್ದ ಆಡಿದನು, ಹಾಗು ಆತನನ್ನು 6–7, 6–0, 7–6, 6–3 ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ನ ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಗಿಂತ ಒಂದು ವರ್ಷ ಮೊದಲು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತನಾದ (# 1) ಫೆಡರರ್ ನೊಡನೆ ಆಡಬೇಕಾಯಿತು. ಅದೇನೇ ಆದರೂ ಆತ ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 2–6, 6–4, 5–7, 1–6 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ನಂತರ ಆತ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಟೆನಿಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್ ಗೆ ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಇಲ್ಲಿ ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ # 4 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಕ್ರೊಟಿಯಾದ ಇವಾನ್ ಜುಬಿಸಿಕ್ ನನ್ನು 6–4, 6–7 (9), 6–1 ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆದರೆ ರೌಂಡ್ ರಾಬಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಮೂರು ಸೆಟ್ ಗಳ ಸೆಣಸಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (# 1) ಫೆಡರರ್ ಈತನನ್ನು 6–4, 6–7 (8), 4–6 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆರನೇ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಆಟಗಾರನಾಗಿ 2007 ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸೆಟ್ 20–18 ಸಮಾಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಡಿದ ಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ವೈಲ್ಡ್ ಕಾರ್ಡ್ ಜೊ-ವಿಲ್ ಫ್ರೈಡ್ Tಸಾಂಗಾ ರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ 26ನೇ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಆಟಗಾರ ಮರಾತ್ ಸಾಫಿನ್ ನನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 9 ನೇ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಮರಿಯೊ ಆನ್ಸಿನ್ ನನ್ನು ಐದು ಸೆಟ್ ಗಳ ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್ ಅನ್ನು 6–2, 6–2, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತನ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಆತನ ಗೆಲುವಿನ ಓಟವು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ # 1 ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಆಟಗಾರ ಫೆಡರರ್ ನೇರ ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು 6–4, 6–0, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ಫೆಡರರ್ 1–13 ನ ವಿರುದ್ಧ ಮುಖಾಮುಖಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಆಕ್ಷನ್ ನ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಇವೊ ಮಿನಾರ್ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಬರ್ಡಿಕ್ ರ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು U.S. ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. 2006 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ SAP ಓಪನ್ ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಂಡಿ ಮೂರೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಂತರ ರೀಜನ್ಸ್ ಮಾರ್ಗನ್ ಕಿಗ್ಯಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಕಪ್ ನ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದ ಟಾಮಿ ಹಾಸ್ ನಿಂದ 6–3, 6–2 ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅಭವಿಸುವ ಮೊದಲು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರೆಯನ್ನು ಹಾಗು ಮೆಂಫಿಸ್, ಟೆನ್ಸ್ಸೇ ಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆದೇನೇ ಆದರೂ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಿಕೊಲೇ ಡೇವಿಡೆಂಕೊ ನನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿ ಪ್ರಪಂಚದ # 3 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತನಾದನು. ಮಾರ್ಚ್ 6, 2006 ರ ನಂತರದ ಆಟದಿಂದಾಗಿ ಆತನ ಮೊದಲ ವಾರದ ಮೂವರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಒಳಾಂಗಣ ಆಟದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ. ವರ್ಷದ ಮೊದಲನೆಯ ATP ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಸರಣಿಗಳ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ #8 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಜುಬಿಸಿಸ್ ನನ್ನು 6–4, 6–7 (9), 6–1 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋನಿಯಾದ ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಲೈಫ್ ಓಪನ್ ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು ಹಾಗು ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ದ # 2 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರ [[ರಾಫೆಲ್ ನಡಾಲ್]] ಈತನನ್ನು 6–4, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. === ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆದ ಗಾಯಗಳು === ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಂತರ ಮೈಮಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಡಿದ. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆತನ ಎಡಗಡೆಯ ಮಂಡಿರಜ್ಜು ವಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಂಡಿ ಮೂರೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸೋಲಬೇಕಾಯಿತು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಂತರ ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು U.S. ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು.ಅಲ್ಲದೇ ಫರ್ನಾಂಡೊ ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೊ ನನ್ನು 7–6 (5), 6–1, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ಆತನ ಏಕೈಕ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅದೇನೇ ಆದರೂ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಟೈ ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಈಗಾಗಲೇ ಆತನ ಕಾಲುಮುರಿಯ ನೋವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅಲ್ಲದೇ ತರುವಾಯ ಈ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಟೆಕ್ಸಸ್ ನ ಹಾಸ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ U.S. ಪುರುಷರ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನೋವಿನ ಕಾರಣಕೊಟ್ಟು ಮಾಂಟೆ ಕಾರ್ಲೊ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಿಂದ ಹೊರನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಆತನ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲಿ ಡಿ'ಇಟ್ಯಾಲಿಯಾದಲ್ಲಿತ್ತು. ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಂಟಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಉಳಿದ ನಂತರ, ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗ್ಯಾಸ್ಟನ್ ಗಾಡಿಯೊ ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಇಲ್ಲಿ ಆತ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಬ್ರೇಕ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಿರಾಕರಿಸಲಾದ ಒಂಭತ್ತು ಏಸ್ ಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡನು. ಆದರೂ, ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜುವಾನ್ ಇಗ್ನೇಶಿಯೋ ಚೆಲಾ ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಆತನಿಂದ 6–0, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಂತರ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಸರಣಿಗಳ ಹ್ಯಾಮ್ ಬರ್ಗ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಏಕೆಂದರೆ, ಆತನ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನ ಪ್ರಕಾರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆತನಿಗೆ ಸಮಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮೂರನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಿತನಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಆದರೆ ರಷ್ಯಾದ ಇಗೋರ್ ಆಂಡ್ರೀವ್ನಿಂದ 6–3, 4–6, 3–6, 4–6 ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೆ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಕೋಲಸ್ ಮಹುತ್ ನನ್ನು 4–6, 7–6 (7), 7–6 (2) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆರ್ಟಾಯ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ಅನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆ ಬಾರಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಗೆ ಮೂರನೆಯ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಫೆಡರರ್ ಮತ್ತು ನಡಾಲ್ ನ ನಂತರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮೊದಲು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ವಿಜೇತರಲ್ಲಿ ಈತನೂ ಒಬ್ಬನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಈತ U.S. ನ ಜಸ್ಟಿನ್ ಗಿಮೆಲ್ ಸ್ಟೊಬ್, [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ನ ದನೈ ಉಡೊಮಚೋಕೆ, ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನ ಫರ್ನಾಂಡೊ ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೊ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಪೌಲ್-ಹೆನ್ರಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯುನ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ರಿಚರ್ಡ್ ಗ್ಯಾಸ್ಕ್ವೆಟ್ ನೊಡನೆ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೆಣಸಾಟ ನಡೆಸಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ 4–6, 4–6, 7–6 (2), 7–6 (3), 8–6 ಐದು ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋತನು. [[ಚಿತ್ರ:Andy Roddick wsh07.jpg|thumb|160px|right|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ 2007 ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್]] ಬೇಸಿಗೆಯ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಇದನ್ನು ಇಂಡಿಯಾನಪೊಲಿಸ್ ಟೆನಿಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ನ ಸೆಮಿಫೆನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಮಾಡಿದ್ದನು. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ವಿಕ್ ಈತನನ್ನು 6–4, 7–6 (1) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆದರೂ ಅದರ ಮುಂದಿನ ವಾರ, ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೊಸ ಆಟಗಾರ ಜಾನ್ ಇಸ್ನರ್ ನನ್ನು 6–4, 7–6 (4) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, D.C.]] ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಲೆಗ್ ಮ್ಯಾಸನ್ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ಅನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಬಾರಿ ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಎರಡನೇ ATP ವರ್ಷದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆತ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ನಿಂದ ನೊವಾಕ್ ಡೊಕೊವಿಕ್ ನ ವರೆಗಿನ ರೋಜರ್ಸ್ ಕಪ್ ನ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭಸಿಸದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಓಹಿಓ ನ ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಮತ್ತು ಸದರನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮೂರನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನ ಡೇವಿಡ್ ಫೆರರ್ ನಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅಭವಿಸಿದನು. U.S. ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಗಿಮೆಲ್ ಸ್ಟೋಬ್ ನನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ 7–6 (6), 6–3, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆತನ ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ನೇರ ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತೆರೆಡನ್ನು ಆತನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದಾಗ ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ಗೆದ್ದಕೊಂಡನು. ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಫೆಡರರ್ ನೊಡನೆ 1–14 ಮುಖಾಮುಖಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಫೆಡರರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 7–6 (5), 7–6 (4), 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ಸರ್ವ್ ಮಾಡುವಾಗ ಯಾವುದೇ ಬ್ರೇಕ್ ಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೇ ಫೆಡರರ್ ಸರ್ವ್ ಮಾಡುವಾಗ ಮೊದಲ ಎರಡು ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಕೇವಲ ಬ್ರೇಕ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಮಾತ್ರವಿತ್ತು. ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸ್ವೀಡನ್ ನ ವಿರುದ್ಧ U.S. ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ತಂಡಕ್ಕೆ 4–1 ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಎರಡು ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಜೊಕಿಮ್ ಜಾನ್ ಸನ್ ನನ್ನು 7–6 (4), 7–6 (3), 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಜೊನಸ್ ಜೋರ್ಕ್ಮನ್ ನ್ನನ್ನು 6–2, 7–6 (3), 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಒಂಭತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತನೇ ಬಾರಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ತಂಡಕ್ಕೆ ಜಯತಂದುಕೊಟ್ಟನು.{{Citation needed|date=July 2008}} ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಂತರ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಆತನ ಮೊಣಕಾಲು ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನ ಲೈಅನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಆತನ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ನವನಾದ ಫ್ಯಾಬ್ರೈಸ್ ಸ್ಯಾಂಟೊರೊ ನಿಂದ 7–6 (5), 2–6, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತನು. ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ನಿಗದಿತ ಕರ್ತವ್ಯ ಲೋಪದ ಕಾರಣ $22,600 ನಷ್ಟು ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪ್ಯಾರೀಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಿಂದ ಹೊರಬಂದನು.<ref>{{cite news | url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,22843917-3162,00.html | title=Andy Roddick slams $22,600 fine for missing Paris event | first=Leo | last=Schlink | date=November 30, 2007 | work=Herald Sun | archiveurl=https://archive.today/20120913223234/http://www.heraldsun.com.au/sport/tennis/andy-roddick-slams-22600-fine/story-e6frfgao-1111114996406 | archivedate=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13, 2012 | access-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16, 2010 | url-status=live }}</ref> ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆಗೆ [[ಶಾಂಘೈ]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟೆನಿಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ರೌಂಡ್ - ರಾಬಿನ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ # 4ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ನಿಕೊಲೇ ಡೇವಿಡೆಂಕೊ ನನ್ನು 6–3, 4–6, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ ನಂತರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಗೆ ಪ್ರಥಮ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಆತನ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ # 7 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಫರ್ನಾಂಡೊ ಗೊಂಜಾಲೆಜ್ ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆತನ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ರೌಂಡ್ ರಾಬಿನ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಫೆಡರರ್ ನಿಂದ 6–4, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತನ 16 ವೃತ್ತಿಪರ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 15 ಬಾರಿ ಸೋತನು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ # 6 ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಡೇವಿಡ್ ಫೆರರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 6–1, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ಫೆರರ್ ಈತನ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ರೌಂಡ್ ರಾಬಿನ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಕೊನೆಯ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಟೆನಿಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್ (2003 ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ಆತ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದನು.ಅಲ್ಲದೇ 2005 ರಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟನು. ನಂತರ 2006 ರಲ್ಲಿ 1-2 ರೌಂಡ-ರಾಬಿನ್ ದಾಖಲೆಯನಂತರ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲನಾದನು.) ನ ಮೂರನೇ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ನ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ರಷ್ಯಾವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು U.S. ಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದನು, ಹಾಗು 2007 ರ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಇದು 1995 ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಪಡೆದ 32 ನೇ ಬಾರಿಯ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಆಗಿದೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ಲೇಕ್ ಮತ್ತು ಬಾಬ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ ಬ್ರೆಯಾನ್ ಜಯಗಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಆತನ ರಬರ್ ಅನ್ನು ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಟರ್ಸುನೋವಾ ನ ವಿರುದ್ಧ 6–4, 6–4, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಜಗಳಿಸಿದನು. (ಇಲ್ಲಿ ರಬರ್ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಲವು ಸಾಧಿಸಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಗೆಲುವಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದಂತೆ) ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ರಷ್ಯಾದ ವಿರುದ್ದ 3–0 ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಡುವ ಮೂಲಕ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಎರಡನೆಯ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಆಟವನ್ನು ಆಡದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್, ನಾಲ್ಕು ನಿರಂತರ ಸರಣಿಗಳಿಗಾಗಿ AAMI ಕೂಯಾಂಗ್ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಲುಬಿಚಿಕ್ ಅನ್ನು 6–3, 6–0 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸಾಫಿನ್ ಅನ್ನು 6–3, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ 2008 ನೇ ವರ್ಷವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ, ಮೂರನೆ ಅನುಕ್ರಮಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಆತ ಬ್ಯಾಗ್ ಡಟಿಸ್ ನನ್ನು 7–5, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2008 ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಝೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಲುಕಾಸ್ ದ್ಲೋಹಿ ಯನ್ನು 6–3, 6–4, 7–5 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನ್ ಮೈಕೆಲ್ ಬೆರರ್ ನನ್ನು 6–2, 6–2, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆತ ಜರ್ಮನಿಯ # 29 ನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಿತ ಫಿಲಿಪ್ಪ್ ಕೊಹ್ಲೆಸ್ಕ್ರೈಬರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 4–6, 6–3, 6–7 (9), 7–6 (3), 6–8 ಐದು ಸೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳ ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೋತ. ಈ ಸೋಲಿನ ಹೊರತಾಗಿ, ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು 42 ಪಾಯಿಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ 24 ನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಗು ಕ್ಯಾಲಿಫೋನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ SAP ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಆತನ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಆತ ಝೆಕ್ ನ ರಡೆಕ್ ಸ್ಟೆಫ್ನಿಕ್ ನನ್ನು ನೇರ ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ 6–4, 7–5 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ದುಬೈ ಟೆನಿಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನ # 2 ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ರಾಫೆಲ್ ನಡಾಲ್ ನನ್ನು 7–6 (5), 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಇದು 2004 ರ US ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡಾಲ್ ನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ ಆತನ ವಿರುದ್ಧ ಪಡೆದ ಮೊದಲನೆಯ ವಿಜಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಗೆಲವು 2003 ರಿಂದ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಟಗಾರನ ಮೇಲೆ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಮೊದಲನೆಯ ವಿಜಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ # 3 ನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಿತ ಆಟಗಾರ ಹಾಗು 2008ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದ ನೊವಾಕ್ ಜೊಕೊವಿಕ್ ನನ್ನು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 7–6 (5), 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ. ಆತ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ,16 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ದುಬೈ ಟೆನಿಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೊದಲ ಅಮೇರಿಕನ್ ಎನಿಸಿದ. ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆತ ಫೆಲಿಸಿಯಾನೊ ಲೊಪೆಜ್ ನನ್ನು 6–7 (8), 6–4, 6–2, ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ 25ನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಇಡೀ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಎಂದಿಗೂ ಆತನ ಸರ್ವ್ ಅನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. === ತರಬೇತುದಾರನೊಂದಿಗಿನ ಬಿರುಕು === ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ರೊಡ್ಡಿಕ್, ಎರಡು ವರ್ಷದಳಿಂದ ಆತನಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಜಿಮ್ಮಿ ಕಾನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಮಧ್ಯೆ ಬಿರುಕುಂಟಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಒಂದು ವಾರದ ಮೊದಲೇ ಕಾರ್ನಸ್, ಆತನ ಕುಟುಂಬದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಳೆಯಬೇಕೆಂದಿದ್ದಾನೆಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ಸಹೋದರ ಜಾನ್ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ. ನಂತರ ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ # 2 ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರ ಟಾಮಿ ಹಾಸ್ ನನ್ನು ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಲೈಫ್ ಓಪನ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ 6–4, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. 2008 ರ ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪ್ರಪಂಚದ # 1 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಫೆಡರರ್ ನನ್ನು 7–6 (4), 4–6, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ 2–15 ಫೆಡರರ್ ಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಇದಾಗಿ ಒಂದು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಬ್ರೂಕ್ಲೀನ್ ಡೆಕ್ಕರ್ ಮುಂದೆ ಮದುವೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿಟ್ಟಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ 3 ಜನ ಆಟಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ 3–0 ಸೆಟ್ ನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಕೊಲೇ ಡೇವಿಡೆಂಕೊ ನ ವಿರುದ್ಧ 6–7 (5), 2–6 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ರೋಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತನ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿದನು. ಜೋಡಿಗಳ ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾನಿಸ್ಲಾಸ್ ವಾವೊರಿಂಕಾ ನ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಬೆನ್ನು ನೋವಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಭುಜದ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ 2008 ರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ ನಂತರ ಇದು ಕೈಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಉರಿಯೂತವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಆತನ ಭುಜದ ನೋವಿನ ನಂತರ ಆಡಿದ ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾದ ಆರ್ಟಾಯ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್, ಅವನ ವಾರ್ಷಿಕ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ತಯಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆತ ಪಟ್ಟು ಬಿಡದ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿ,ಆಗ ನಡೆದ ಅಂದರೆ ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಋತುಗಳಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಟೈಟಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ, ಆತ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ತೋರಿಸಿದ.ಹೀಗಾಗಿ ಆತನ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಸಜ್ಜಾದ. ಸೆಮಿಫೆನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಚಾಂಪಿಯನ್ ನಡಾಲ್ ನಿಂದ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್ ಮತ್ತು ಆಂಡಿ ಮೂರೆಯನ್ನು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. 2008 ರ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನ ಎರಡನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಜಾಂಕೊ ತಿಪ್ಸಾರೆವಿಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 6–7 (5), 7–5, 6–4, 7–6 (4) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಇದು ಆತ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿ ಹೊರಬಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ರೋಜರ್ಸ್ ಕಪ್ ನ ಮೂರನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮರಿನ್ ಸಿಲಿಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 4–6, 6–4, 4–6 ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆತನ ಕುತ್ತಿಗೆ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಆತ ಸರಿಯಾದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸದ ಕಾರಣ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೋವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆತನ ಭುಜದ ನೋವಿಗೂ, ಕುತ್ತಿಗೆ ನೋವಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲವೆಂದು ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಆತ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2008 ರ US ಓಪನ್ ನ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ [[೨೦೦೮ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2008 ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite news | url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9905E7D91730F930A25750C0A96E9C8B63| title = Roddick won't play in Olympics |last = |first = AP |date = March 13, 2008 |publisher = ''The New York Times'' |accessdate = July 22, 2008}}</ref> ನಂತರ ರೊಡ್ಡಿಕ್ US ಓಪನ್ ಗೆ ತಯಾರಾಗಲು, ಲಾಸ್ ಏಜಂಲಿಸ್ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, D.C ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ US ಓಪನ್ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದನು. ಲಾಸ್ ಏಜಂಲಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಟರಿವೈಡ್ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ನ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಜುವಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೊ ನ ವಿರುದ್ಧ 1–6, 6–7 (2) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. 2008 US ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್,ಫ್ಯಾಬ್ರೈಸ್ ಸ್ಯಾಂಟೊರೊ ನನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ 6–2, 6–2, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಂತರ ಆತನ ಮುಂದಿನ 3 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಎರ್ನೆಸ್ಟ್ ಗುಲ್ಬಿಸ್, ಆಂಡ್ರೆಸ್ ಸೆಪ್ಪಿ, ಮತ್ತು ಫರ್ನಾಂಡೊ ಗೊಂಜಾಲೆಜ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪ್ರಪಂಚದ 3 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾದ ನೊವಾಕ್ ಜೊಕೊವಿಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 2–6, 3–6, 6–3, 6–7 (5) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೂಲಕ 1–2 ರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. === ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು === [[ಚಿತ್ರ:Andy Roddick at China.jpg|thumb|right|ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಆತನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ 26 ನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಸಂದರ್ಭ.]]ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ 26ನೇ ATP ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಬೀಜಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚೀನಾ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ 2008 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28 ರಂದು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆತ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ನ ಡುಡಿ ಸೆಲಾ ನನ್ನು, 6–4, 6–7 (6), 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ಈ ವಿಜಯವು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆತ AIG ಜಪಾನ್ ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಸುತ್ತನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಕ ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಥಾಮಸ್ ಬರ್ಡಿಕ್ ವಿರುದ್ಧ 5–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನ ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಗೇಲ್ ಮಾನ್ಫಿಲ್ಸ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 4–6, 6–3, 3–6 ಮೂರು ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಎರಡು ವಾರಗಳ ನಂತರ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಜೊ ವಿಲ್ಫೈಡ್ ಸ್ತೊಂಗಾ ನಿಂದ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಗಿಲ್ಲೆಸ್ ಸಿಮೋನ್ ನನ್ನು 6–3, 7–5 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ಯಾರೀಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಟೆನಿಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್ ಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದನು. ಶಾಂಘೈನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ರೌಂಡ್ ರಾಬಿನ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಂಡಿ ಮೂರೆ ಯ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿ 4–6, 6–1, 1–6 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ನಂತರ ಆತ ಫೆಡರರ್ ನೊಂದಿಗೆ ಆಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು ಆದರೆ ಆತನ ಕಣಕಾಲಿನ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈತನ ಬದಲು ಸ್ಟೆಪಾನೆಕ್ ಆ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಿದನು. === 2009 ರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತನಾಗಲು ಮತ್ತೆ ಮರಳಿದ === ರೊಡ್ಡಿಕ್,ಲ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೆಪನ್ಕಿ ನನ್ನು ತನ್ನ ಹೊಸ ತರಬೇತುದಾರನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅಲ್ಲದೇ 2008 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1 ರಂದು ಆತನೊಡನೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಸ್ಟೆಪನ್ಕಿ ಹಿಂದೆ ಜಾನ್ ಮೆಕ್ ಎನ್ರೊ, ಮಾರ್ಸೆಲೊ ರಿವೊಸ್, ಯೆವ್ಗೆನಿ ಕಫೆಲ್ನಿಕೊಯ್, ಫರ್ನಾಂಡೊ ಗೊಂಜಾಲೆಜ್, ಮತ್ತು ಟಿಮ್ ಹೆನ್ಮ್ಯಾನ್ ರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದ. ಸ್ಟೆಪನ್ಕಿ ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ ರಿಯೊಸ್ ಮತ್ತು ಕಫೆಲ್ನೊಕೊವ್ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಕ್ರಮಾಂಕಿತ (ನಂ.1) ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತರಾದರು. ಅಲ್ಲದೇ 2007ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಗೊಂಜಾಲೆಜ್ ನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹೆನ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಗೊಂಜಾಲೆಜ್ ಅಗ್ರ ಐದನೆ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಗಳಿಸಿದರು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಕತಾರ್ ಎಕ್ಸೊನ್ ಮೊಬಿಲ್ ಓಪನ್ಅಧಿಕೃತ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ. ಆತ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆಂಡಿ ಮೂರೆ ಯಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೊದಲು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಗೇಲ್ ಮಾನ್ಫಿಲ್ಸ್ ನನ್ನು 7–6, 3–6, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಝೇವಿಯರ್ ಮಲಿಸ್ಸೆ ಯನ್ನು ಎರಡನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ 4–6, 6–2, 7–6(1), 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ಫ್ಯಾಬ್ರೈಸ್ ಸ್ಯಾಂಟೊರೊ ಮತ್ತು 21 ನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಿತನಾದ ಟಾಮ್ಮಿ ರೊಬ್ರೆಡೊ ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ 3 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ನೊವಾಕ್ ಜೊಕೊವಿಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದನು. ಜೊಕೊವಿಕ್ ಆಡುವಾಗ 6–7(3), 6–4, 6–2, 2–1 ನಾಲ್ಕನೆ ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ. ಆಗ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ದ್ವಿತಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸುವ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್|ರೊಜರ್ ಫೆಡ್ರರ್]] ವಿರುದ್ದ 6-2,7-5,7-5 ರ ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. U.S.ನ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ SAP ಓಪನ್ ಈತನ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ರಡೆಕ್ ಸ್ಟೆಫ್ನಿಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 3–6, 7–6(5), 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮೊದಲು ಸತತವಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಮೂರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದ ಟಾಮಿ ಹಾಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಆತನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ 7–5, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಜಯಗಳಿಸಿದ. U.S. ನ ಮೆಂಫಿಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ರಿಜನ್ಸ್ ಮಾರ್ಗನ್ ಕೀಗನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೈಟನ್ ಹೆವಿಟ್ ನನ್ನು 2–6, 7–6, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆಪಾನೆಕ್ ಅನ್ನು 7–5, 7–5 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತನ ವರ್ಷದ ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್ ಸಂಘಟನೆಯ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲು [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ನ ಶಹಾರ್ ಪೀರ್ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಗೆ ವೀಸಾ ನೀಡಲು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]] ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ $2 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಹುಮಾನದ ಜೊತೆಗೆ ದುಬೈಟೈಟಲ್ ಅನ್ನು ಆಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು.<ref name="foxsports.com.au">[http://www.foxsports.com.au/story/0,8659,25089847-23216,00.html "ಆಂಡಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪುಲ್ಸ್ ಔಟ್ ಆಫ್ ದುಬೈ ಓವರ್ ಪೀರ್ ಕಾಂಟ್ರವರ್ಸಿ'''' ] ಫಾಕ್ಸ್ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್, ಸನ್ ಡೇ, 2009 ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 22</ref><ref name="tennisgrandstand.com">{{Cite web |url=http://www.tennisgrandstand.com/archives/3045 |title=ಟೆನಿಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ |access-date=2010-09-16 |archive-date=2009-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226222657/http://www.tennisgrandstand.com/archives/3045 |url-status=dead }}</ref> "ಅಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೋ ನಾನು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="foxsports.com.au"/><ref name="tennisgrandstand.com"/> ರೊಡ್ಡಿಕ್ U.S. ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಂಸತಕಾಲದ ATP ವಲ್ಡ್ ಟೂರ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ 1000 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ BNP ಪರಿಬಾಸ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದನು. ಆತ ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಜೊಕೊವಿಕ್ ನನ್ನು ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ 6–3, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಈತನ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಪಂಚದ ನಂಬರ್ 1 ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ರಾಫೆಲ್ ನಡಾಲ್ ನನ್ನು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 6–4, 7–6(4) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. ಅದೇನೇ ಆದರೂ, ಆತ ಮಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್ ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಒಟ್ಟು ಡಬಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಾಲ್ಕನೆಯದು. ಅಲ್ಲದೇ ಫಿಶ್ ನೊಡನೆ ಎರಡನೇಬಾರಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಆಡಿದ್ದಾನೆ. ಮೈಮಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು, ಒಂಭತ್ತನೆ ಕ್ರಮಾಂಕಿತ ಮೊನಫಿಲ್ಸ್ ನನ್ನು ನಾಲ್ಕನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ 7–6(2), 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ಆದರೆ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಫೆಡರರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 6–3, 4–6, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಮದುವೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಟೆನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಂದ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾದ ನಂತರ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ATP ವಲ್ಡ್ ಟೂರ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ 1000 ಕ್ಲೇ ಕೋರ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ವಿರಾಮದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಹಾಸ್ ನನ್ನು 1–6, 7–6(9), 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಲು ಎರಡನೇ ಸೆಟ್ ಟೈ ಬ್ರೇಕರ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮ್ಯಾಚ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ. ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಫೆಡರರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 7–5, 6–7(5), 6–1 ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ ಜಿಕ್ವೆಲ್ ನನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಆತನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲೇ ಹಿಂದೆ ಪಡೆಯದಂತಹ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ಪಡೆದ. ನಾಲ್ಕನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೊನಫಿಲ್ಸ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 6–4, 6–2, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತ. ಆತ ಉಳುಕಿದ ಕಣಕಾಲಿನಿಂದಾಗಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ AEGON ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್, ನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ಲೇಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಬೇಕಿದ್ದ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಇದು ವರ್ಷದ ಈತನ ಮೊದಲನೆಯ ಗ್ರಾಸ್ ಕೋರ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈತ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನ ಆರನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಿಕ್ಕಕ್ಕೇರಿದ. ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆತ ಹೆವಿಟ್ ನನ್ನು 6–3, 6–7(10), 7–6(1), 4–6, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಸರ್ವಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ 43 ಏಸ್ ಗಳಿಗೆ ಆತನನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಮೂರನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಿತ ಆಂಡಿ ಮೂರೆ ಯನ್ನು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 6–4, 4–6, 7–6(7), 7–6(5) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/812on9659.stm|title=Roddick win sets up Murray clash|date=July 1, 2009|work=BBC Sport|accessdate=July 1, 2009}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಂತರ ಆತ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಫೆಡರರ್ ವಿರುದ್ಧ 5–7, 7–6(6), 7–6(5), 3–6, 16–14 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ಇದು ಮೂರನೇ ಬಾರಿಯ ಸೋಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/tennis/8133424.stm|title=Federer win breaks Sampras record |date=July 5, 2009|work=BBC Sport|accessdate=July 6, 2009}}</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಈ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋತರೂ ಕೂಡ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 39 ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನೆಂಬ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಇದು ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಫೆಡರರ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೇಲೆ 2009 ರ ಜುಲೈ 13 ರಂದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಐದನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ATP ವಲ್ಡ್ ಟೂರ್ 500 ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಆತನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ 500 ನೇ ATP ಟೂರ್ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬೆಕ್ಕರ್ ನನ್ನು 6–3, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಹಾಗು ನಂತರ ಸ್ಯಾಮ್ ಕ್ವೆರ್ರಿ ಯನ್ನು 7–6(4), 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಐವೊ ಕಾರ್ಲೊವಿಕ್ ನನ್ನು 7–6(4), 7–6(5) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಇಸ್ನರ್ ನನ್ನು 6–7(3), 6–2, 7–5 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮ್ಯಾಚ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು ಕೂಡ ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಜುವಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೊ ನ ವಿರುದ್ಧ 3–6, 7–5, 7–6(6) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಇದಾದ ಮುಂದಿನ ವಾರ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ATP ವಲ್ಡ್ ಟೂರ್ 1000 ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದನು.ಅಲ್ಲದೇ ಐದನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾದನು. ಇಗೋರ್ ಆಂಡ್ರೀವ್ ನನ್ನು 6–1, 7–6(3) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು, ನಂತರ ಪ್ರಪಂಚದ #11 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಫರ್ನಾಂಡೊ ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೊ ನನ್ನು 7–6(2), 4–6, 7–6(5) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದನು. ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ #4 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ನೊವಾಕ್ ಜೊಕೊವಿಕ್ ನನ್ನು 6–4, 7–6(4) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಜೊಕೊವಿಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 4–2 (2009 ರಲ್ಲಿ 3–0) ಆತನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡ. ನಂತರ ಆತ ಪ್ರಪಂಚದ #6 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಜುವಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೊ ನಿಂದ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಚ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಕೂಡ 4–6, 6–2, 7–5 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಈ ಸೋಲಿನಿಂದ ಡೆಲ್ ಪೊಟ್ರೊ ವಿರುದ್ಧ 0–3 (2009 ರಲ್ಲಿ 0–2 ) ಆತನ ವೃತ್ತಿಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಂತರ ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿ ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ATP ವಲ್ಡ್ ಟೂರ್ 1000 ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಐದನೇ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದ. ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿ ಆಟಗಾರನಾದ ನಂತರ ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಯಾಮ್ ಕ್ವೆರ್ರಿಯ ವಿರುದ್ಧ 7–6(11), 7–6(3) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. [[ಚಿತ್ರ:US Open 2009 317.jpg|thumb|right|ರೊಡ್ಡಿಕ್ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ನ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿದರು. ಆದರೆ US ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ನಿರಾಸೆ ಹೊಂದಿದರು.]] ರೊಡ್ಡಿಕ್ 5ನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಿತ ಆಟಗಾರನಾಗಿ US ಓಪನ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಆತನ ಮೊದಲನೆ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಅನುಭವಿ ಆಟಗಾರ ಬೊಜೊರ್ನ್ ಫೌವ್ ಅನ್ನು 6–1, 6–4, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದನು. 2009 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3 ರಂದು US ಓಪನ್ ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಮಾರ್ಕ್ ಜಿಕ್ವೆಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸಿದನು. ಆಗ 6–1, 6–4, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದನು. ಈ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆತನ ಪೋಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಸಂತಸಪಟ್ಟರು.ಆಗತಾನೇ ಆತನ ಮದುವೆಯಾಗಿತ್ತು.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆತನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದು ಆಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಮನರಂಜನೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. 3 ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆತ ಅಮೇರಿಕಾದ ಜಾನ್ ಇಸ್ನರ್ ವಿರುದ್ಧ 7–6(3), 6–3, 3–6, 5–7, 7–6(5) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲುವ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದನು. ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಆತ ತನ್ನ ಸರ್ವ್ ಅನ್ನು ಪಂದ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಅದಲ್ಲದೇ ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಒಮ್ಮೆ ಆತ ಸರ್ವ್ ಅನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನು. [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2009 ಚೀನಾ ಓಪನ್ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಈತ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಟ್ಟ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಎನಿಸಿದ. ಆಘಾತದ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪಾಲಿಷ್]] ಕ್ವಾಲಿಫೈರ್ ವಿರುದ್ಧ ಹಾಗು ಪ್ರಪಂಚದ #143 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಲುಕಾಸ್ ಕುಬೊಟ್ ವಿರುದ್ಧ 2–6, 4–6 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಆತ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ ನೋಮಲ್ಸ್ ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಜೋಡಿ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಬಾಬ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ ಬ್ರೆಯಾನ್ ವಿರುದ್ಧ 6–4, 6–2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತಿತು. 2009 ಶಾಂಘೈ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾನಿಸ್ಲಾಸ್ ವಾವೊರಿಂಕಾ ವಿರುದ್ಧ 4–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲುವ ಮೂಲಕ ಪಂದ್ಯದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ತನ್ನ ಎಡಗಡೆಯ ಮಂಡಿ ನೋವಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯಲು ಅಮೇರಿಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದಾನೆಂದು ನಂತರ ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Roddick To Seek Knee Advice in U.S.">http://www.atpworldtour.com/News/Tennis/2009/10/Shanghai-Tuesday-Roddick-Injury.aspx</ref> ಆರನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವರ್ಷಾಂತ್ಯದ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದನು. ಅದೇನೇ ಆದರೂ, ಶಾಂಘೈಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ 2009 ವೆಲೆನ್ಸಿಯ ಓಪನ್ 500, 2009 BNP ಪರಿಬಾಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು 2009 ಬಾರ್ಕ್ಲೇಸ್ ATP ವಲ್ಡ್ ಟೂರ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟನು. 2009 ನೇ ವರ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಏಳನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. === 2010 === ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನ 2010 ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು 2010 ಬ್ರಿಸ್ಬೆನ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ರಡೆಕ್ ಸ್ಟೆಫ್ನಿಕ್ ನನ್ನು 7–6(2), 7–6(7) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ 2009 ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ನಂತರದ ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ATP ಟೂರ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ 2010 ಅನ್ನು ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ಒಂದು ATP ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ 10ನೇ ಅನುಕ್ರಮಣ ವರ್ಷವಾಗಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪುರುಷರ ಡಬಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ಲೇಕ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಜೆರ್ಮಿ ಚಾರ್ಡಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಜಿಕ್ವೆಲ್ ರಿಂದ ಸೋಲುವ ಮೊದಲು ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ 2010 ನೇ ಸಾಲಿನ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಏಳನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಿತ ಆಟಗಾರನಾಗಿ 2010 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂಕ ಗಳಿಸಿ ಮರಳಿ ಬಂದರೂ, ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭುಜದ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಮರಿನ್ ಸಿಲಿಕ್ ವಿರುದ್ಧ 7–6(4) 6–3 3–6 2–6 6–3<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/tennis/8480029.stm | title=Cilic beats Roddick in five sets | date=January 26, 2010 | work=BBC News}}</ref> ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ನಂತರ ಆತ 2010 SAP ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದನು. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸೆಟ್ 2–6 ಅನ್ನು ಸ್ಯಾಮ್ ಕ್ವೆರ್ರಿ ಯ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತನು. ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಟೈ ಬ್ರೇಕ್ಸ್ 7–6(5), 7–6(4)ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ಅದಲ್ಲದೇ ಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಫರ್ನಾಂಡೊ ವೆರ್ಡಾಸ್ಕೊ ವಿರುದ್ಧ 6–3, 4–6, 4–6 ಗಳಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡನು. ನಂತರ ಆತ 2010 ರಿಜನ್ಸ್ ಮಾರ್ಗನ್ ಕೀಗನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನಲ್ಲದೇ, ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನ್ ಜೋಸ್ ನ ಮರುಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಸೆಮಿಫೆನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಕ್ವೆರ್ರಿ ಯ ವಿರುದ್ಧ 5–7, 6–3, 1–6 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2010 BNP ಪರಿಬಾಸ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಆಡಿದ. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ರಾಬಿನ್ ಸಿಡೆರ್ ಲಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ಆಡಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ ಆತನ ವಿರುದ್ಧದ 0–2 ಸೆಟ್ ನ ದಾಖಲೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, 6–4, 3–6, 6–3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಆತನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ ಜುಬಿಸಿಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 7–6(3), 7–6(5) ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. 2006 ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನ ನಂತರ ಇದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಮೊದಲನೆಯ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಸರಣಿಗಳ ಫೈನಲ್ಸ್ ಆಗಿದೆ. 2010 ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಇಗೋರ್ ಆಂಡ್ರೀವ್, ಸೆರ್ಗಿ ಸ್ಟಾಕೊಸ್ಕಿ, ಬೆಂಜಮಿನ್ ಬೆಕ್ಕರ್, ಮತ್ತು ನಿಕೊಲಾಸ್ ಅಲ್ಮಾಗ್ರೊ ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಆತನ ನಾಲ್ಕನೇ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ 4ನೇ ಕ್ರಮಾಂಕಿತ ರಾಫೆಲ್ ನಡಾಲ್ ನನ್ನು 3–6, 6–4, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಬರ್ಡಿಕ್, ನನ್ನು 7–5, 6–4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತನ ಎರಡನೇಯ ಸೋನಿ ಎರಿಕ್ಸನ್ ಓಪನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. 49 ಫೈನಲ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ 29ನೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ 2005 ರ ನಂತರ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಮೊದಲನೆಯ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ 1000 ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ರೋಮ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟ. ಅಲ್ಲದೇ ಜಠರದ ವೈರಸ್ ನಿಂದಾಗಿ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಂತರ 2010 ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್ ನ ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೆಮುರ್ಜ್ ಗಾಬಾಶಿವಲಿ ಯ ವಿರುದ್ಧ 6–4, 6–4, 6–2 ನೇರ ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2010 ರ ಜೂನ್ 10 ರಂದು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2010 AEGON ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ನ ಮೂರನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಡುಡಿ ಸೆಲಾ ನ ವಿರುದ್ಧ 6–4 7–6 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. 2010 ವಿಂಬಲ್ಡನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಗೆ ಐದನೇ ಕ್ರಮಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರಮಾಂಕ ಆತ ATP ಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಏಳನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಸ್ಥಾನ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ ನಾಲ್ಕನೆ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೈವಾನ್ ನ ಲು ಎನ್-ಸನ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಐದು ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ 6–4, 6–7(3), 6–7(4), 7–6(5), 7–9 ಪರಾಭವಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತನಾದನು. [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್]] ನ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಆಡಿದ್ದ ಆತನ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಂತೆ ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲೂ ಸರ್ವ್ ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಐದನೆ ಸೆಟ್ ಆಡುವಾಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ನಂತರ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಟೆನಿಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿ ಆಡಿದನು. US ಓಪನ್ ಸರಣಿಗಳ ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಆತ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದನು. ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೇಜೋಡಿ ಆಟಗಾರನಾದ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ರಾಮ್ ನನ್ನು 6-1, 6-7(1), 6-3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ಅಲ್ಲದೇ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಝೇವಿಯರ್ ಮಲಿಸ್ಸೆ ಯನ್ನು 4-6, 6-3, 6-4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಆತನ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಮಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 7-6(5), 6-3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ಆತನ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ 16 ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಲೆಸ್ ಸಿಮೋನ್ ವಿರುದ್ಧ 6-3, 6-3 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ಈ ಸೋಲಿನಿಂದಾಗಿ 2006 ರ ನಂತರ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಆತನನ್ನು ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ಆತ ಅಗ್ರ ಹತ್ತರ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪುರುಷ ಕ್ರೀಡಾಳುವಾಗಿದ್ದನು. ATP ಪ್ರಪಂಚದ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಉಪಕ್ರಮದ ನಂತರ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಅಗ್ರ ಹತ್ತರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪುರುಷರ ಹೆಸರೂ ಇಲ್ಲದಾಯಿತು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನಂತರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣ ಕೆನಡಾ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟ, ಇದರಿಂದಾಗಿ 2002 ರ ನಂತರ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಆತ 13 ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. 2010 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 14 ರಂದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಆತನಿಗೆ ರಕ್ತದ ಏಕೋಶವ್ಯಾಧಿ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದ. ಇದೇ ವ್ಯಾಧಿ ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್ ಗೆ 2008 ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೂ ಈ ವ್ಯಾಧಿ ಇನ್ನೂ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಬೇಗ ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುಣ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಆತನ ವೈದ್ಯರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://sports.espn.go.com/sports/tennis/news/story?id=5464023|title=Andy Roddick had mild case of mono|work=Associated Press|date=14 August 2010|accessdate=14 August 2010}}</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದನು. ಆಗ ಒಂಭತ್ತನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದನು. 16ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ #5 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ರಾಬಿನ್ ಸೋಡರ್ ಲಿಂಗ್ ನನ್ನು 6-4, 6-7(7), 7-6(5) ಸುತ್ತುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ನೊವಾಕ್ ಜೊಕೊವಿಕ್ ನನ್ನು 6-4, 7-5 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ; ಈ ಗೆಲುವು ಜೊಕೊವಿಕ್ ನ ಮೇಲೆ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅನುಕ್ರಮ ಗೆಲುವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಜೊಕೊವಿಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 5-2 ಆತನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮುಖಾಮುಖಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮರಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮಾರ್ಡಿ ಫಿಶ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸಿದನು. ಆದರೆ 4-6, 7-6(3), 6-1 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋತನು. ಅಲ್ಲದೇ ಪಂದ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿ 5-3 ಸರ್ವ್ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಆತನ 28 ನೇ ವರ್ಷದ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು 2010 U.S. ಓಪನ್ ನ ಮೊದಲನೆಯ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸ್ಟೆಫಾನೆ ರಾಬರ್ಟ್ ನನ್ನು 6-3, 6-2, 6-2 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ. 2010 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2 ರಂದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಜಾಂಕೊ ತಿಪ್ಸಾರೆವಿಕ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 4 ಸೆಟ್ ಗಳಿಂದ : 6-3, 5-7, 3-6, 6-7(4) ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ. ಈ ಸೋಲಿನಿಂದ U.S. ಓಪನ್ ನ ಎರಡನೆಯ ಸುತ್ತನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. == ಕಿರುನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿನ ನಡವಳಿಕೆ == ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "ಎ-ರೋಡ್", ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಮತ್ತು ಆತನ ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನ ಮೊದಲನೆಯ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref> {{cite news | last = Spander | first = Art | title = Rainy day lets N.Y., us savor Agassi's final bid | publisher = Oakland Tribune | date = September 3, 2006 | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4176/is_20060903/ai_n16709740 | accessdate = May 18, 2007}} </ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ (ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ) ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅಂಪೈರ್ ಮೇಲೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಕೋಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಸಿಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. == ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ಬಳಕೆಯ ಕೌಶಲ್ಯ, ಸಾಧನ == ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಬಾಬೊಲ್ಯಾಟ್ ಎಂಬ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಇದು 27.5 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದವಿತ್ತು. ಈಗ ಈ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಎಲ್ಲಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳಿಗೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತಿದೆ. ಲೀಡ್ ಟೇಪ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೂಕವನ್ನು ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ನ ಶಿರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ಗಿಂತ ಶಿರಭಾಗದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೂಕದಿಂದ ಹಾಗು ಬೀಸುವಾಗಿನ ಭಾರದಿಂದಾಗಿ ಅದು ಒಟ್ಟು ತೂಕದ ನೆರವಿನಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಆಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು 12 oz ಮಾದರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದರೂ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ವೃತ್ತಿಪರ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್' ಬಳಸುವ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ಗಳು ಸ್ಪುಟವಾಗಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಬಳಕೆಯ ಹೆಸರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಇದರ ಹೊರಪದರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟದ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಿ ಬಾಬೊಲ್ಯಾಟ್ ಮಾರುವ ಸದ್ಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವಂತೆ ಅದರ ಮೇಲ್ಪದರನ್ನು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ಯೂರ್ ಡ್ರೈವ್ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿದ್ದಾನೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ರೊಡ್ಡಿಕ್ GT ಪ್ಲಸ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್,ಆತನಿಗಾಗಿಯೇ ಆತನ ರುಜುವಿನೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಬಾಬೊಲ್ಯಾಟ್ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಭಾರ ಮತ್ತು ಬಿರುಸು ಎನಿಸಿದರೂ ಈ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ (11.9&nbsp;oz),ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಆತನಿಗಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಇದು (ಬಾಬೊಲ್ಯಾಟ್ RDC ಸೂಚ್ಯಂಕ 72),ಅಲ್ಲದೇ (27.5") ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ಪುಟವಾದ ಪ್ಯೂರ್ ಡ್ರೈವ್ ಸರಣಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ.ಈ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ (11.3 oz, ಬ್ಯಾಬೊಲ್ಯಾಟ್ RDC 71, 27")ಅಳತೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ತನ್ನ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಗಾತ್ರ, ಬಿಗಿಯಾಗಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದದ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾದ ಸರ್ವಿಸ್ ಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.tennis-warehouse.com/Reviews/BPDRP/BPDRPReview.html |title=ಟೆನಿಸ್ ವೇರ್ ಹೌಸ್ |access-date=2010-09-16 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713033628/http://www.tennis-warehouse.com/Reviews/BPDRP/BPDRPReview.html |url-status=dead }}</ref> ಟೆನಿಸ್ ವೇರ್ ಹೌಸ್(ಮಳಿಗೆಗಳು)ನ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಟೆನಿಸ್ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಆತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ತನ್ನದೇ ಶೈಲಿಯ ಟೆನಿಸ್ ರಾಕಿಟ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದನು. (ಪ್ರೊ ಹರಿಕೇನ್ ಪ್ರವಾಸ ಟೂರ್ + rpm). ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ಸ್ ನ ತೂಕವನ್ನು 64 ಅಥವಾ 65 ಪೌಂಡ್ಸ್ ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತನೆ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಬ್ಯಾಬೊಲೆಟ್ ಪ್ರೊಪಲ್ಸ್ II ಟೆನಿಸ್ ಶೂಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಇವು ಅವನ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಶೂಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20071025045005/http://www.babolat.com/upload/f_Propulse%20GB.pdf f_Propulse GB_SD edits.ppt Babolat.com]</ref> ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಶರ್ಟ್ ಗಳನ್ನು ಶಾರ್ಟ್ಸ್ ಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆಂದೇ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಲ್ಯಾಕೊಸ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯ ಕ್ಯಾಪ್ ಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. == ಆಡುವ ಶೈಲಿ == [[ಚಿತ್ರ:Andy Roddick 2004.jpg|thumb|right|2004 ರಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಸರ್ವಿಂಗ್]] ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಸರ್ವ್ ಅದರ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆತ ಸುಮಾರು 130–150&nbsp;mph (209~242&nbsp;km/h), ನಷ್ಟು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ್ ಮಾಡುವನು. ಉಚಿತ ಅಂಕಗಳನ್ನು(ಪಾಯಿಂಟ್) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿಯು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಸರ್ವಿಸ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ನೀಡದಂತ ಸರ್ವ್ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಹೀಗೆ ಸರ್ವ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>{{cite web|url=http://tennis.about.com/od/playersmale/a/roddickgp.htm|title=Andy Roddick – Tennis Game Profile|access-date=2010-09-16|archive-date=2010-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100315135715/http://tennis.about.com/od/playersmale/a/roddickgp.htm|url-status=dead}}</ref> ಆತನ ಮೊದಲನೆಯ ಸರ್ವ್ ಅನ್ನು "ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸರ್ವ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಆತನ ಆ ವೇಗದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಚಲನೆಯ ಭಾಗದ ಗತಿ ಬದಲಿಸಿ ಆತ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಿಸುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ. ಏಸ್ ಅನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆತ ಎರಡು ಮೂಲೆಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಎರಡನೆಯ ಸರ್ವ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆವಿ ಕಿಕ್ ಸರ್ವ್ ಅನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಆತನ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಆಟದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ಪಿನ್ಸ್, ಸ್ಲೈಸ್(ಹಲ್ಲೆ ಹೊಡೆತ) ಮತ್ತು ಆಂಗಲ್(ಕೋನ) ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಎರಡು ಸರ್ವ್ ಗಳಲ್ಲು ಹೆವಿ ಟಾಪ್ ಸ್ಪಿನ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆಂದು ಆತನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಆತನ ಟ್ವಿಸ್ಟ್ ಸರ್ವ್ ಬಹುಶಃ ಯಾವುದೇ ಹಿಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯತ್ತಮ ಕಿಕ್ಕಿಂಗ್ ಸರ್ವ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://tennis.about.com/od/playersmale/ss/roddickserve_3.htm|title=Photo Study of Andy Roddick's Serve|access-date=2010-09-16|archive-date=2011-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707075526/http://tennis.about.com/od/playersmale/ss/roddickserve_3.htm|url-status=dead}}</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರ್ವ್ ನ ನಂತರ ಬೇಸ್ ಲೈನ್(ಎಲ್ಲೆಗೆರೆ) ನಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿಯಬಯಸುತ್ತಾನಾದರೂ,ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆತನ ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಚಕಿತ ಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಸರ್ವ್-ಮತ್ತು -ವಾಲಿ ತಂತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಸರ್ವಿಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಆತನ ಹಿಂದಿನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಬಳಸಿದ ಬೇಸ್ ಲೈನ್ ಶೈಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಆತ ಆಲ್ - ಕೋರ್ಟ್ ಆಟದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಲ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೆಪನ್ಕಿ ಎಂಬ ಹೊಸ ತರಬೇತುದಾರನಡಿಯಲ್ಲಿ, ಆತನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಉತ್ತಮ ಆಟದ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಕಲಿತುಗೊಂಡನು ಮತ್ತು, ವಾಲಿ ತಂತ್ರದ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.<ref>{{cite web|url=http://www.scoresreport.com/tag/larry-stefanski/|title=2009 Australian Open Preview|access-date=2010-09-16|archive-date=2011-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726014821/http://www.scoresreport.com/tag/larry-stefanski/|url-status=dead}}</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಹಿಂಗೈ ಹೊಡೆತದ ಶೈಲಿ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸ್ಟೆಪನ್ಕಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.tennisnews.com/exclusive.php?pID=27452|title=Roddick has improved his backhand. February 23, 2009}}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು == 2002 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 5 ರಂದು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ''ಸಬ್ರೀನ, ದಿ ಟೀನೇಜ್ ವಿಚ್'' ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನದ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದ. ಸಬ್ರೀನ ಎಪಿಸೋಡ್ ನಲ್ಲಿ ಆತ ಟೆನಿಸ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು.<ref name="imdb">{{imdb name|1496310}}</ref><ref>[http://www.tv.com/sabrina-the-teenage-witch/the--competition/episode/129669/summary.html ಸಬ್ರಿನಾ, ದಿ ಟೀನೇಜ್ ವಿಚ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080731121444/http://www.tv.com/sabrina-the-teenage-witch/the--competition/episode/129669/summary.html |date=2008-07-31 }}-ಎಪಿಸೋಡ್ 136, ಸೀಸನ್ 6</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2002 ಮತ್ತು 2003 ರಲ್ಲಿ '' ದಿ ಲೇಟ್ ಲೇಟ್ ಶೋ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಗ್ ಕಿಲ್ ಬರ್ನ್ '' ಟಾಕ್ ಶೋ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ''2003 ಮತ್ತು 2009 ರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್ ಲೆಟರ್ ಮನ್ ನೊಡನೆ ಲೇಟ್ ಶೋ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು'', 2003 ರಲ್ಲಿ '' ಕಾನನ್ ಒ ಬ್ರೇನ್ ನೊಡನೆ ಲೇಟ್ ನೈಟ್'' ನಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ''ರೆಗಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥಿಲಿಯೊಡನೆ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ '', 2004 ಮತ್ತು 2005 ರಲ್ಲಿ ''ಜಿಮ್ಮಿ ಕಿಮ್ಮೆಲ್ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ!'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. 2005 ಮತ್ತು 2007 ರಲ್ಲಿ '' ಜಾಯ್ ಲೆನೊ ವಿನೊಡನೆ ಟುನೈಟ್ ಶೋ'' ನಲ್ಲಿ ಹಾಗು 2006 ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ಎಲೆನ್ ಡಿಜನರ್ಸ್ ಶೋ'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು.<ref name="imdb"/> ರೊಡ್ಡಿಕ್ 2007 ಮತ್ತು 2010 ರಲ್ಲಿ ''ಜಾನ್ ಥನ್ ರಾಸ್ ನೊಡನೆ ಫ್ರೈಡೆ ನೈಟ್'' ನಲ್ಲಿಯು ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಎರಡನೇಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿ (ಕ್ರಿಸ್ ಎವರ್ಟ್ ಮೊದಲನೆಯವ) 2003 ರ ನವೆಂಬರ್ 8 ರಂದು ''ಸ್ಯಾಟರ್ಡೇ ನೈಟ್ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನದ'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿದ್ದನು.{{Citation needed|date=February 2007}} ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅನ್ನೆ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ''ದಿ ವೀಕೆಸ್ಟ್ ಲಿಂಕ್'' ನ 2004 ರ ಎಪಿಸೋಡ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಅಭಿಮತವಿಲ್ಲದೆ ಇದನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=mTrMYI-qaF0 ಅಪಿಯರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ವೀಕೆಸ್ಟ್ ಲಿಂಕ್]</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಸ್ಕಾರ್ಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ''ದಿಸ್ ಇಸ್ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ಈ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ನ ನಿರೂಪಕನಿಗೆ ಮುಖಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದಂತೆ ಆತನನ್ನು "ಎ-ರಾಡ್" ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಡವೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅಲ್ಲದೇ" ಅಲೆಕ್ಸ್ ರೊಡ್ರಿಗಿಜ್ ಹೀಗೆ ಕರೆಯಲು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನಾ?"ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಸ್ಕಾಟ್ "ಯಾರು?" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ "ಎ-ರೊಡ್!"(ರಾಡ್ ) ಎಂದು ಹೇಳಿದ. ನಿರೂಪಕ ತಿರಸ್ಕಾರ ಭಾವದಿಂದ ಆತನೆಡೆಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಅಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಎದ್ದುಹೋದ. ''ಮೆನ್ಸ್ ಫಿಟ್ ನೆಸ್ '' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ನ ಜೂನ/ಜುಲೈ ನ ವಿಷಯಗಳು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮೇಲಿನ ಲೇಖನ ಕುರಿತಾಗಿವೆ. ಮುಖಪುಟವು ಟೆನಿಸ್ ಏಸ್ ಅನ್ನು ಟಿ ಶರ್ಟ್ ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಬಲಿಷ್ಠ ತೋಳುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಭುಜ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಮಾಂಸಖಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗುಚ್ಚವು ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.ಆನ್ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಂದ ವದಂತಿ ಪ್ರಕಾರ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳನ್ನು ತಿರುಚಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಆತನಲ್ಲಿಯೇ ಮೂಡಿತು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ನೋಡಿ ನಡಾಲ್ ಆತನ ಕೈಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ನುಡಿದನು. ಇಸ್ವಿ 2009ರ ಮಾರ್ಚ್ ನಲ್ಲಿ, ಆಂಡಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಗಾಯಕ/ಗೀತರಚನಾಕಾರ ಮೈಕೆಲ್ ಟಾಲ್ಚರ್ ನ "ಸ್ಪೀಡ್ ಫೀಲ್ಸ್ ಬೆಟರ್" ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಕೊಂಡನು. ಅಮ್ಯಾಂಡ ಬಿಯರ್ಡ್, ಬ್ಯಾರಿ ಸ್ಯಾನ್ಡರ್ಸ್, ಕಿಮ್ಮಿ ಮಿಸ್ನೆರ್, ಮತ್ತು ರಿಕ್ ಆಂಕೆಲ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸರ್ವ್ == 2004 ರಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಟೆನಿಸ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸರ್ವ್ ಮಾಡಿದ್ದನು : ಚರ್ಲೆಸ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ ನ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಡ್ ಮಿರ್ ವೊಲ್ಚಾಕೊವ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ 249.5&nbsp;km/h (155&nbsp;mph) (ಮೈಲ್ ಪರ್ ಅವರ್ )ಸರ್ವ್ ಮಾಡಿದ್ದನು. ಆ ವರ್ಷದ ಮೊದಲು, ರೊಡ್ಡಿಕ್ U.S. ಓಪನ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸರ್ವ್ ಅನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದನು: ಅಮೇರಿಕಾದ ಸ್ಕೊವಿಲ್ಲೆ ಜೆನ್ಕಿನ್ಸ್ ನ ವಿರುದ್ಧ 244&nbsp;km/h (152&nbsp;mph) ವೇಗದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ್ ಮಾಡಿದ್ದನು.<ref>[http://thescotsman.scotsman.com/sport.cfm?id=1028642004 152mph ರೊಡ್ಡಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಫಾಸ್ಟೆಸ್ಟ್ US ಓಪನ್ ಸರ್ವ್]- 2004 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2</ref> ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಕೊಡುವ 2004 ESPY ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆತ ಅರ್ಥುರ್ ಆಶ್ ಎಂಬ ವರ್ಷದ ಜನೋಪಕಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಆತ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಹಾಯಧನದ ಕಾರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ಇದು ಈ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: [[೨೦೦೪ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಭೂಕಂಪ|2004 ಇಂಡಿಯನ್ ಓಷನ್ ಅರ್ಥ್ ಕ್ವೆಕ್]] ನ ನಂತರ ಸುನಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದವರಿಗೆ ಹಾಗು ಸುನಾಮಿಯ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರುಗಳಿಗೆ ಚಂದಾವೆತ್ತಿ ಧನಸಹಾಯಮಾಡಿದನು;UNICEF ಗಾಗಿ ಅನೇಕ ರ‌್ಯಾಕಿಟ್ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವಹಸ್ತಾಕ್ಷರವನ್ನು ಹರಾಜುಮಾಡಿ ಧನಸಂಗ್ರಹಮಾಡಿದನು; ತೊಂದರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯುವಕರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಆಂಡಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಲ್ಯಾನ್ಸ್ ಆಮ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ನ ಹಳದಿ ಲೈವ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ರಿಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿ "ನೊ ಕಾಂಪ್ರಮೈಸ್ " ಎಂದು ಬರೆಯಲಾದ ನೀಲಿ ರಿಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಮಾರುವ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಣಗಳಿಸಿತು. ಅರ್ಥುರ್ ಆಶ್ ಸಂಸ್ಥೆ 2007 ರಲ್ಲಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಮತ್ತು ಆಂಡಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನಗರದಾರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. == ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು == {| class="wikitable sortable " |- bgcolor="#efefef" ! ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ! 2000 ! 2001 ! 2002 ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! width="65"|ವೃತ್ತಿಜೀವನ WR ! width="65"|ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಗೆಲುವು-ಸೋಲು |- | colspan="14"| '''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಲ್ಯಾಮ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು''' |- | style="background:#EFEFEF"| ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಓಪನ್ | align="center"|A | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|4R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 9 | align="center" style="background:#EFEFEF"|34–9 |- | style="background:#EFEFEF"| [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಮುಕ್ತ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಓಪನ್]] | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|4R | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 9 | align="center" style="background:#EFEFEF"|9–9 |- | style="background:#EFEFEF"| [[ವಿಂಬಲ್ಡನ್]] | align="center"|A | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center" style="background:yellow"|SF | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#afeeee"|4R | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 10 | align="center" style="background:#EFEFEF"|36–10 |- | style="background:#EFEFEF"| ಯುಎಸ್ ಓಪನ್ | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#00ff00"|'''W''' | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|1R | align="center" style="background:#D8BFD8"|F | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#ffebcd"|QF | align="center" style="background:#afeeee"|3R | align="center" style="background:#afeeee"|2R | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 10 | align="center" style="background:#EFEFEF"|36–10 |- | style="background:#EFEFEF"| WR | align="center" style="background:#EFEFEF"|0/1 | align="center" style="background:#EFEFEF"|3-0 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|1/4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|3-0 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|0 / 4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|1 / 39 | align="center" style="background:#EFEFEF"|N/A |- bgcolor="#efefef" | ಗೆಲುವು-ಸೋಲು | align="center"|0/1 | align="center"|8–3 | align="center"|7–4 | align="center"|17–3 | align="center"|15–4 | align="center"|12–4 | align="center"|11–4 | align="center"|13–4 | align="center"|7–3 | align="center"|16–4 | align="center"|10–4 | align="center" style="background:#EFEFEF"|N/A | align="center"|111–36 |- |} * ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ಟೆನ್ನಿಸ್ ನ ಮುಕ್ತಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. {| class="wikitable sortable " |- bgcolor="#efefef" | width="200"|ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಹೆಸರು | width="200"|ಸಾಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆ | width="200"|ಜೊತೆಗಾರ ಆಟಗಾರ |- | ವಿಂಬಲ್ಡನ್ 2009 | ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಬಹುಪಾಲು ಪಂದ್ಯಗಳು (39) | ''ಅದ್ವಿತೀಯ(ಒಬ್ಬನೇ ಆಡುತ್ತಾನೆ)'' |- | 2007 | ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದ ಸತತ ಟೈಬ್ರೇಕ್ ಗಳು(18) | ''ಅದ್ವಿತೀಯ'' |- | ಡೇವಿಸ್ ಕಪ್ 2004 | ಅತಿ ವೇಗದ ಸರ್ವ್ (155&nbsp;mph) | ''ಅದ್ವಿತೀಯ'' |- | U.S. ಓಪನ್ 2004 | ಗ್ರಾಂಡ್ ಸ್ಲಾಮ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸರ್ವ್ (152&nbsp;mph) | ''ಅದ್ವಿತೀಯ'' |} == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು == {{Main|Andy Roddick career statistics}} == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Tennis}} * ಫೆಡರರ್–ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಪೈಪೋಟಿ * ವಲ್ಡ್ ಟೀಮ್ ಟೆನಿಸ್, ಪ್ರಸ್ತುದಲ್ಲಿ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಫ್ರೀಡಮ್ಸ್ ನ ಮೇಲೆ ಆಡುತ್ತಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * {{cite book |author=Beth Donelson; Tom Donelson |title=Coming Of Age: Andy Roddick's Breakthrough Year |publisher=iUniverse |location=New York |year=2004 |pages= |isbn=0-595-30785-X |oclc= |doi=}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Andy Roddick}} * [http://www.andyroddick.com/ ಅಫಿಷಿಯಲ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040705032600/http://www.andyroddick.com/ |date=2004-07-05 }} * {{ATP|id=R485}} * {{ITF male profile|number=10022361}} * {{DavisCupplayerlink|id=10022361}} * [http://www.arfoundation.org/ ಆಂಡಿ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಫೌಂಡೇಷನ್] * {{Twitter|andyroddick}} * [http://www.usolympicteam.com/26_758.htm ಆಂಡಿಸ್ U.S. ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಟೀಮ್ ಬೈಯೊ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20040823025730/http://www.usolympicteam.com/26_758.htm |date=2004-08-23 }}... ವಿತ್ ಲಿಂಕ್ಸ್ ಟು ಫೋಟೋಗ್ಯಾಲರಿ * [http://sportsillustrated.cnn.com/2005/writers/frank_deford/05/11/deford.sportsmanship/ ಇನ್ ಲೂಸಿಂಗ್ ಅ ಮ್ಯಾಚ್ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ಬಿಕಮ್ ಅ ಟ್ರೂ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಮನ್]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407003706/http://sportsillustrated.cnn.com/2005/writers/frank_deford/05/11/deford.sportsmanship/ |date=2009-04-07 }}, 2005 ರ ಮೇ ಯಲ್ಲಿ ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಫ್ರಾಂಕ್ ಡೆಫರ್ಡ್ ಎಂಬುವನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. * [http://msnbc.msn.com/id/8347427/ ರೊಡ್ಡಿಕ್ ರಿವರ್ಸಸ್ ಫಾರ್ಮ್ ಆನ್ ದಿ ಲಾನ್ಸ್ ] * {{imdb|1496310|Andy Roddick}} * [http://www.roddicktotaltennis.com/ ಟೆನಿಸ್ ಅಕಾಡಮಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913042745/http://roddicktotaltennis.com/ |date=2017-09-13 }} – ರೊಡ್ಡಿಕ್ ನ ಒಟ್ಟು ಟೆನಿಸ್ ಅಕಾಡಮಿ {{Persondata |NAME = Roddick, Andrew Stephen |ALTERNATIVE NAMES = |SHORT DESCRIPTION = American tennis player |DATE OF BIRTH = August 30, 1982 |PLACE OF BIRTH = Omaha, Nebraska, United States |DATE OF DEATH = |PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Roddick, Andy}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಆಸ್ಟಿನ್ ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲೋರಡಾದ ಬೋಕಾ ರಟೋನ್ ನಿನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ನೆಬ್ರಸ್ಕದ ಒಮಹ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಲೋರಿಡಾ ದಿಂದ ಟೆನಿಸ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಬೆಬ್ರಸ್ಕ ದಿಂದ ಟೆನಿಸ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ದಿಂದ ಟೆನಿಸ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:2004 ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಓಪನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳು (ಟೆನ್ನಿಸ್)]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವದ ಒಂದನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:1982 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟೆನಿಸ್]] 1vtmfd4jla507fslbf0wievm05yubxh 10 25837 1376991 1304208 2026-07-21T10:57:43Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Flag_of_Spain_(1873–1874).svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376991 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ಸ್ಪೇನ್ | flag alias = Flag of Spain.svg | flag alias-1506 = Flag of Cross of Burgundy.svg | flag alias-1701 = Bandera de España 1701-1748.svg | flag alias-1748 = Bandera de España 1748-1785.svg | flag alias-1760 = Bandera de España 1760-1785.svg | flag alias-1785 = Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1874 = Flag of Spain (1785–1873, 1875–1931).svg | flag alias-1931 = Flag of Spain (1931–1939).svg | flag alias-civil-1931 = Flag of the Second Spanish Republic (plain).svg | flag alias-1936 = Flag of the Bando Nacional (1936–1938).svg | flag alias-1938 = Flag of Spain (1938–1945).svg | flag alias-1945 = Flag of Spain (1945–1977).svg | flag alias-1977 = Flag of Spain (1977–1981).svg | flag alias-civil = Flag of Spain (civil).svg | flag alias-civil-1785 = BandMercante1785.svg | flag alias-navy = Flag of Spain.svg | link alias-navy = Spanish Navy | flag alias-marines = Flag of Spain.svg | link alias-marines = Spanish Marine Infantry | flag alias-army = Flag of Spain.svg | link alias-army = Spanish Army | flag alias-naval = Naval Jack of Spain.svg | link alias-naval = Spanish Navy | flag alias-air force = Flag of Spain.svg | link alias-air force = Spanish Air and Space Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1506 | var2 = 1701 | var3 = 1748 | var4 = 1760 | var5 = 1785 | var6 = 1873 | var7 = 1874 | var8 = 1931 | var9 = civil-1931 | var10 = 1936 | var11 = 1938 | var12 = 1945 | var13 = 1977 | var14 = civil | var15 = civil-1785 | redir1 = ESP | redir2 = SPA | related1 = Spanish Empire | related2 = Kingdom of Spain | related3 = Spanish Republic | related4 = Spanish State | related5 = Francoist Spain </noinclude> }} 0yw44cmzffcmgm3tbnrqln6ug0j0q4n 0 26389 1376983 1367042 2026-07-21T06:01:03Z CommonsDelinker 768 Shrimp_pond.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು TheImaCowರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376983 wikitext text/x-wiki :''ಈ ಲೇಖನವು ಸಮುದ್ರ (ಉಪ್ಪುನೀರು) ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿ ಕುರಿತು ಇರುವುದು. '' ''ಸಿಹಿ ನೀರು ಜಾತಿಯ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಸಿಹಿ ನೀರು ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.'' '''ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ''' ಯು ಜಲಚರಗಳನ್ನು ಸಾಕುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಸಿಗಡಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸಿಗಡಿಗಳನ್ನು{{ref|a}} ಮನುಷ್ಯನ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ. ೧೯೭೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]], [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ [[ಯುರೋಪ್]]ಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ. ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ ಸಿಗಡಿಯ ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ೧.೬ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ ಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಆಗಿತ್ತು. ಇದರ ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು 9 ಶತಕೋಟಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|ಅಮೆರಿಕದ ಡಾಲರ್‌ಗಳು]]. ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ ಸಿಗಡಿಗಳ ಪೈಕಿ ೭೫% ರಷ್ಟು ಭಾಗವು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಚೀನಾ ಹಾಗೂ ಥೈಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಶೇ.೨೫ ಭಾಗವು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ]]ದಿಂದ ಬರುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರಾಝಿಲ್]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ದೇಶವಾಗಿದೆ. [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಉದ್ದಿಮೆಯೆನ್ನುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಮುನ್ನಡೆಗಳು ಸಿಗಡಿ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ಹೊಸ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿಸಿವೆ. ಮರಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಸ್ತುತಃ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ಸಿಗಡಿಗಳು ಪೆನೇಯೀಡ್‌‌‌‌‌‌ಗಳಾಗಿವೆ (ಅಂದರೆ, ಪೆನೇಯೀಡೇ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸೀಗಡಿಗಳಾಗಿವೆ) ಮತ್ತು ಸಿಗಡಿಯ ಕೇವಲ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳು— ಅಂದರೆ ''ಪೆನೇಯಸ್‌ ವನ್ನಾಮೀ'' (ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಬಿಳಿ ಸಿಗಡಿ) ಹಾಗೂ ''ಪೆನೇಯಸ್‌ ಮೊನೊಡಾನ್‌'' (ದೈತ್ಯ ಹುಲಿ ಸಿಗಡಿ)- ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಸಿಗಡಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇದು ೮೦%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಔದ್ಯಮಿಕ ಏಕ ಫಸಲಿನವು ರೋಗಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವುದು ಬೇಗ. ಇದು ಸಾಕಿದ ಸಿಗಡಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮೂಹ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಪಾರಿಸರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು,ಮೇಲಿಂದಮೇಲೆ ಬಂದ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ NGOಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುವ ಟೀಕೆಯು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ಕಠಿಣವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ತಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಉದ್ಯಮಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು. == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳ == ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾದವರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ''ತಂಬಾಕ್ಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ]]ದ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ೧೫ನೆ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅವರು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ಏಕಫಸಲಿಗೆ ಅಥವಾ ಬಹು ಫಸಲಿಗೆ ಮಿಲ್ಕ್ ಫಿಶ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಥವಾ [[ಅಕ್ಕಿ|ಬತ್ತ]]ದ ಜೊತೆ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ ಒಣ ಶ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಗೆ ಬತ್ತದ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ರೊನ್ಬಾಕ್,&nbsp;2001.</ref> ಇಂಥ ಕೃಷಿಯು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಪ್ರದೇಶವು ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು. ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ ವಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಿಗಡಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು.<ref name="LPCM03" /> ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಎಳೆಯ ಸಿಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಾವಯವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅವು ನಾವು ಕೃಷಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಪಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವವರೆಗೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಯು ೧೯೩೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಆಗ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ]] ದೇಶದ ಕೃಷಿಕರು ಕುರುಮ ಸಿಗಡಿ, ''ಪೆನಾಯಸ್ ಜಪೋನಿಕಾಸ್ ಗಳನ್ನು'' ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಬೆಳೆದರು. 1960ರ ವೇಳೆಗೆ ಜಪಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಉದ್ದಿಮೆ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="Ros04a">ರೋಸೆನ್್ಬರ್ರಿ, ''ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ ಬಗ್ಗೆ''.</ref> ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅಧಿಕೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ಕೃಷಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿತು. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯ ಬೇಡಿಕೆಯು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಯಿತು. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ತಡೆಯಾದಾಗ ಸಿಗಡಿಗೆ ಗ್ರಾಹಕರ ಬೇಡಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಏಳಿಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ತೈವಾನ್ ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದು ಉತ್ಪಾದಕ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು; ಇದರ ಉತ್ಪಾದನೆ ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕಳಪೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು.<ref name="ISA00">ಇಂಟರ್್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಆ್ಯಕ್ಷನ್ ನೆಟ್್ವರ್ಕ್ 2000.</ref> [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು 1985ರಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="HL01"> ಹೊಸೇನ್ ಮತ್ತು ಲಿನ್, 2001.</ref> [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಈಕ್ವೆಡೋರ್]] ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 1978ರಿಂದ ನಾಟಕೀಯವೆನ್ನುವಂತೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು.<ref name="McC04">ಮೆಕ್್ ಕ್ಲೆನ್ನನ್, 2004.</ref> ಬ್ರೆಝಿಲ್ 1974ರಿಂದ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವು ಉಚ್ಛ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿಯೇ. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ಸಿಗಡಿ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು.<ref name="Nov03">ನೋವೆಲ್ಲಿ, 2003.</ref> ಇಂದು ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಯು ಇದೆ. == ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿಗಳು == ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತಣಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಾಗ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಮೀನುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ದಾಟಿ ಅದು ಮುನ್ನಡೆಯಿತು. ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹಳೆಯದಾದ ಜೀವಮಾತ್ರ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಯು ಬದಲಾಗಿ ಆಧುನಿಕವಾದ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಪದ್ಧತಿಯು ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು. ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು ಮೊದಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿತು. ಅದನ್ನೇ "ಅತ್ಯಧಿಕ" ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಎನ್ನುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೊಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಸಾಕಾಣಿಕೆ; ಕೆಲವೇ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳ ಹೊಂಡಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಹೊಂಡಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮುಂದುವರಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾದ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿ ಪ್ರತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇಳುವರಿ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು, ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕಾದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಅರೆ-ತೀವ್ರತೆಯ ಮತ್ತು ತೀವ್ರತೆಯ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಲೆಎತ್ತಿದವು. ಅಲ್ಲಿ ಸಿಗಡಿಯನ್ನು ಕೃತಕ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿ ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟವು, ಹೊಸ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅರೆ ತೀವ್ರತೆಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು 'ಪೋಸ್ಟ್್ಲಾರ್ವೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಯುವ ನಿಸರ್ಗಸಹಜವಾದ ಸೀಗಡಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿಯೇ ಹಿಡಿದವುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಪೋಸ್ಟ್ ನಾರ್ವೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಭಾಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ನೆಲೆಗಳು ಬರಿದಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಸಿಗಡಿಗಳ ಪೂರೈಕೆ ನಿರಂತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ಯಮವು ಸಿಗಡಿಯ ಮರಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದವು. === ಜೀವನ ಚಕ್ರ === [[File:Shrimp nauplius.jpg|right|thumb|120px|ಸಿಗಡಿಯ ಲಾರ್ವಾ.]] ಸಿಗಡಿಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಮರಿಯಾಗುವುದು ಸಮುದ್ರದ ಸಹಜ ವಾಸಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಹೆಣ್ಣು ಸೀಗಡಿಗಳು ೫೦,೦೦೦ ದಿಂದ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ. ಇವು ೨೪ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಚಿಕಣಿಯಾಕಾರದ ನುಪ್ಲೀಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ನುಪ್ಲೀಗಳು ತಮ್ಮ ಶರೀರದೊಳಗಿರುವ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಳಗಿನ ಹಳದಿ ಲೋಳೆ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಆಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವು ಝೋಯೆಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಿಗಡಿಯು ತನ್ನ ಈ ಎರಡನೆ ಲಾರ್ವಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅಳಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಮೀಸೆಸ್್ಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಈ ಮೀಸೆಸ್್ಗಳು ಚಿಕಣಿ ಸಿಗಡಿಗಳ ರೀತಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಅಳಗೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಝೂಪ್ಲಾಂಕ್ಟಾನ್ನಲ್ಲಿ ಅದು ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಲಾರ್ವಾ ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ: ಮರಿ ಸಿಗಡಿಯು ದೊಡ್ಡದ್ದರ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯು ಮರಿಯಾಗುವ ಒಟ್ಟೂ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಸುಮಾರು ೧೨ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ, ಲಾರ್ವಾ ನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನದೀಮುಖ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಪೋಷಕಾಂಶದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಲವಣಾಂಶ ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬಳಿಕ ಅವು ಮುಕ್ತ ನೀರಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಯದ ಸಿಗಡಿಗಳು ಜಲತಳ ಜೀವಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇವು ಸಾಗರದ ತಳದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.<ref name="IAA01a">ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಅಥಾರಿಟಿ, ''ಎನ್ವಿರಾನ್ ಮೆಂಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್'', ಅಧ್ಯಾಯ.&nbsp;2.</ref> === ಸರಬರಾಜಿನ ಸರಪಳಿ === ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಜೀವನಚಕ್ರವು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಷರತ್ತುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವು. ಇದಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕಾರಣಗಳು ಹೀಗಿವೆ, ಇದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಸುಧಾರಣೆಗೊಂಡು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಏಕರೂಪದ ಸಿಗಡಿಯು ದೊರೆ ಯುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಪರಭಕ್ಷಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುವಂತಾಗುವುದು. ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಕಣೆಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿರುಮನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡುವರು). ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳಿವೆ: * ''ಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು'' ಸಿಗಡಿ ಮರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವು ಮತ್ತು ನುಪ್ಲೀಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವವು ಅಥವಾ ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಮರಿಗಳನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುವವು. ಇವನ್ನು ಅವರು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದ ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿಪ್ಲೀ ಮತ್ತು ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮರಿಗಳನ್ನು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಣ್ಣ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾರುತ್ತವೆ. * ''ನರ್ಸರಿಗಳು'' ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಮರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಹೊಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಗ್ಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. * ''ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಾಡುವ'' ಹೊಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗಡಿಯು ಜುವೆನಿಲ್್ಗಳ ರೂಪದಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒಯ್ಯಲು ಸೂಕ್ತವಾಗುವ ಗಾತ್ರದ ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೂರರಿಂದ ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ಬೆಳೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೂರು ಬೆಳೆಯೂ ಆಗಬಹುದು. ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಾರಣ, ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಒಳನಾಡ ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಉಪ್ಪು ನೀರನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಒಯ್ಯಬೇಕಾದ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಿಗಡಿ ಬೆಳೆಯಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದವು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿಯನ್ನು ಸಾಕಣೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref name="AGL00">FAO, ''ಉಪ್ಪಿನಿಂದ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು''.</ref> === ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು === [[File:Shrimp hatchery.jpg|right|thumb|250px|ಸಿಗಡಿ ಮರಿಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರದ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳು]] ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿಗಡಿ ಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅನುಸಂಧಾನ ಅಲ್ಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಚಿಕ್ಕ ಕೆರೆಗಳನ್ನು (ಹತ್ತು ಟನ್ ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕದು) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಣಿ ಸಾಂದ್ರತೆ ಅಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ರೋಗಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಕಾರಣ ಸೋಂಕು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅವು ಮಾದರಿಯೆಂಬಂತೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಬದುಕುಳಿದಿರುವಿಕೆ ದರವು ಶೂನ್ಯದಿಂದ 90%ರ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದುಕಡೆ ಇರುತ್ತದೆ. ರೋಗಗಳು, ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವವನ ಅನುಭವ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ''ಗ್ರೀನ್ ರ್ವಾಟರ್'' ಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಮೊಟ್ಟೆ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಣಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಗಡಿಯ ಲಾರ್ವಾಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ಪಾಚಿಯ ಹೂವನ್ನು ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಬದುಕುಳಿಯುವ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 40%. ''ಗಾಲ್ವೆಸ್ಟನ್'' ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು (ಗಾಲ್ವೆಸ್ಟನ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್, ನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದು) ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದವು, ಉದ್ಯಮ ಸ್ವರೂಪದ ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳು ಮುಚ್ಚಿರುವಂತಹ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಬಳಸಿರುತ್ತವೆ. ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ (15 ರಿಂದ 30 ಟನ್) ದಟ್ಟ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೂನ್ಯದಿಂದ 80%ರ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ 50% ಸಾಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊಟ್ಟೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಿಗಡಿಗೆ ಪಾಚಿಯನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಕೂಡ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಸಿಗಡಿ ನುಪ್ಲೀಗೆ, ಕೆಲವು ಸಲ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಔದ್ಯಮಿಕ ಮೊಟ್ಟೆಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ) ಕೃತಕ ಆಹಾರವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.. ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆಹಾರವು ತಾಜಾ ಅಥವಾ ಶೀತಲಗೊಳಿಸಿ-ಒಣಗಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ., ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪುಟ್ಟಕಡಲಕಳೆ. ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ([[ಪ್ರತಿಜೀವಿಕ|ನಂಜುನಿರೋಧಕ]]ಗಳು)ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಸಿಗಡಿ ನುಪ್ಲೀಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಅದನ್ನು ಅವು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name="Ros04a" /> === ನರ್ಸರಿಗಳು === [[File:Shrimp postlarvae stocking.jpg|right|thumb|250px|ಟ್ರಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯ ಟ್ಯಾಂಕಿನಿಂದ ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಮರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಅನೇಕ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ನರ್ಸರಿಗಳು ಇವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಸಿಗಡಿಗಳು ಜುವೆನಿಲ್್ಗಳಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಹೊಂಡಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಾಗೆ ಕರೆಯುವ ರೇಸ್್ವೇಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ರೇಸ್ ರ್ವೇ ಆಯತಾಕಾರದಾಗಿದ್ದು ಉದ್ದ ವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ನೆರಳಿರುವ ಕೆರೆಗಳು, ಇದರ ಮೂಲಕ ನೀರು ಸತತವಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="vW99a">ವಾನ್್ ವೈಕ್ ''et al.'', [https://web.archive.org/web/20070928001800/http://www.hboi.edu/aqua/downloads/pdf/%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B3%8D ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್_ಅಧ್ಯಾಯ 4.ಪಿಡಿಎಫ್ ''HBOI ಮ್ಯಾನುಅಲ್'', ಅಧ್ಯಾಯ&nbsp;4].</ref> ಮಾದರಿ ನರ್ಸರಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್್ಗೆ 150ರಿಂದ 200 ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹೊಂಡಗಳಿಗೆ ತೆರಳುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳಿಗೆ ಮೂರು ವಾರಗಳ ವರೆಗೆ ಅತ್ಯಧಿಕ [[ಪ್ರೋಟೀನ್]] ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವು ಒಂದು ಮತ್ತು ಎರಡು ಗ್ರಾಂಗಳ ವರೆಗೆ ತೂಗುತ್ತವೆ.. ಬೆಳೆಯುವ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಉಪ್ಪಿನಂಶಕ್ಕೆ ಅವು ಕ್ರಮೇಣ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಿಗಡಿಯ ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು "PLs" ಎಂದು ರೈತರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವು ಎಷ್ಟು ವಾರ ಎಂಬುದು ಉತ್ತರ ಪ್ರತ್ಯಯವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ (i.e., PL-1, PL-2, ಇತ್ಯಾದಿ.). ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಟಿಸಿಲುಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಅವು ಬೆಳೆಯುವ ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧ ಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವು ಸುಮಾರು PL-13 ರಿಂದ PL-17ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುವುದು. (ಮರಿಯಾದ ದಿನದಿಂದ ಸುಮಾರು 25 ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ). ನರ್ಸಿಂಗ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಒಲವು ಹೊಂದಿವೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದರಿಂದ ಆಹಾರದ ಬಳಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ, ಗಾತ್ರವು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ, ಬೆಳೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನರ್ಸರಿಗಳ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅನನಕೂಲವೆಂದರೆ ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಸಿಗಡಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವಾಗ ಕೆಲವು ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ನರ್ಸರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ, ಅವು ಸೂಕ್ತ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನಂಶದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ರೂಢಿ ಮಾಡಿಸಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಪೋಷಣೆಯ ಬಳಿಕ ಈ ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿಯ ನೀರನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹೊಂಡಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುವರು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಮರಿಯಾದ ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಸಿಗಡಿಗೆ 500/ಲೀಟರ್್ಗೆ ಮೀರಬಾರದು. ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸೀಗಡಿಗೆ PL-15 ನಂತಹವು 50/ಲೀಟರ್ ಮೀರಬಾರದು.<ref name="vW99b">ವಾನ್ ವೈಕ್ ''et al.'', [https://web.archive.org/web/20070714030808/http://www.hboi.edu/aqua/downloads/pdf/%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B3%8D ಮ್ಯಾನುಅಲ್_ಅಧ್ಯಾಯ6.pdf ''HBOI ಮ್ಯಾನುಅಲ್'', ಅಧ್ಯಾಯ.&nbsp;6]</ref> === ಬೆಳೆಯುವ ಹಂತ === [[File:Shrimp pond with aerator.jpg|right|thumb|ಇಂಡೋನೇಶಿಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲಿನಿಂದ ತುಳಿಯುವ ಚಕ್ರಗಳಿರುವ ವಾಯುಪೂರಣ ಯಂತ್ರ ಹೊಂದಿದ ಸಿಗಡಿ ಹೊಂಡ.ಕೃಷಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಆರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಂಡ; ತೇಲುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೀಜ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ (ಅದರಿಂದ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿರುವ ನೀರು); ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಸೀಗಡಿಯನ್ನು ಮುಂದೆ ಅಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.]] [[File:Paddlewheel aerator.jpg|right|thumb|ಒಂದು ಅಶ್ವಶಕ್ತಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಚಕ್ರದ ಅನಿಲಪೂರಣ ಯಂತ್ರಸಿಡಿಸುವಿಕೆಯು ನೀರು ಆವಿಯಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಹೊಂಡದ ಉಪ್ಪಿನಂಶದ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ]] [[File:Turbo aerator.jpg|right|thumb|ಎರಡು ಅಶ್ವಶಕ್ತಿಯ "ಟರ್ಬೋ ಅನಿಲಪೂರಕ", ಇದನ್ನು ನೀರಿನ ಪಾತಳಿಯಿಂದ ಒಂದು ಮೀಟರ್ ಕೆಳಗೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ.ಹೊಂಡದೊಳಗಿನ ಕೆಸರು ರಾಡಿಯಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಕನಿಷ್ಠ 1.5 ಮೀಟರ್ ಇರಬೇಕು.]] ಬೆಳೆಯುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಸೀಗಡಿಗಳು ಪ್ರಬುದ್ಧಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಲಾರ್ವೋತ್ತರ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಹೊಂಡಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಒಯ್ಯುವ ಗಾತ್ರದವರೆಗೆ ಅವು ಬೆಳೆಯುವ ತನಕ ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಇನ್ನೊಂದು ಮೂರರಿಂದ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಲೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಥವಾ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿಯ ನೀರನ್ನೆಲ್ಲ ಖಾಲಿ ಮಾಡಿ ಸಿಗಡಿಯ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವರು. ಹೊಂಡದ ಗಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಕಡಿಮೆ-ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇವು ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ (ಕಂದಾಳೆ) ಮರಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಹೊಂಡಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು 100ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ; ಸಿಗಡಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ. (ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್್ಗೆ 2-3 ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಅಥವಾ 25 ಸಾವಿರ/ಹೆ.){{ref|b}} ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರಿನ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿ ಭರತವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವರು ಮತ್ತು ಸಿಗಡಿಗಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿಯೇ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಜೀವಿಗಳ ಮೂಲಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವರು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ರೈತರು ಇನ್ನೂ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಸಿಗಡಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಗೇಟುಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಾರ್ವಾಗಳು ಒಳಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಬಡ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಇಳುವರಿ 50ರಿಂದ 500 ಕಿ.ಗ್ರಾಂ./ಹೆ. ಸಿಗಡಿ ಇರುತ್ತದೆ. (ಮುಖಾಮುಖಿ-ತೂಕ). ಅವರಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ವೆಚ್ಚವು ಕಡಿಮೆ (ಯುಎಸ್. ಡಾಲರ್ 1-3/ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ಜೀವಂತ ಸಿಗಡಿ), ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರಮವೂ ಇದರಲ್ಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Tac02">ಟ್ರಾಕೋನ್, 2002.</ref> ಅರೆ ವಿಸ್ತೃತ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ನೀರಿನ ವಿನಿಮಯದ ಮೂಲಕ ಭರತಗಳು ಬರುವುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪಂಪನ್ನು ಬಳಸುವರು ಮತ್ತು ಯೋಜಿತ ಹೊಂಡದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನ್ನು ಅಧಿಕ ಭರತದ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆಯೂ ನಿರ್ಮಿಸ ಬಹುದು. ಹೊಂಡದ ಗಾತ್ರವು 2ರಿಂದ 30 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತಾರದ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಸಂಗ್ರಹದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು 10ರಿಂದ 30/ಚದರ ಮೀಟರ್ ಇರುತ್ತವೆ. (100,000- 300,000/ಹೆ.) ಇಂಥ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ, ಔದ್ಯಮಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾದ ಸಿಗಡಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಕೃತಕವಾಗಿ ಆಹಾರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಾಗುವ ಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಹೊಂಡವನ್ನು ಫಲವತ್ತಗೊಳಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಇಳುವರಿಯು 500ರಿಂದ 5,000 ಕಿ.ಗ್ರಾಂ./ಹೆ., ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ ವೆಚ್ಚವು ಪ್ರತಿ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.ಜೀವಂತ ಸಿಗಡಿಗೆ 2-6 ಅಮೆರಿಕ ಡಾಲರ್. ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೀಟರ್್ಗೆ 15 ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಇರುವಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣವಾಯುವಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅನಿಲಪೂರಣ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆಯು ನೀರಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಶ್ರಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಶ್ರಾಯಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಸಿಗಡಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಬಳಕೆಯು ಚಿಕ್ಕ ಹೊಂಡಗಳಲ್ಲಿಯೂ (0.1-1.5 ಹೆ.) ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲೂ ಇದು ಸಾಧ್ಯ. ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ: ಅವುಗಳಿಗೆ ಅನಿಲ ಪೂರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಿರುಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಸಿಗಡಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಗುಳಿಗೆಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಇಳುವರಿಯು 5,000 ಮತ್ತು 20,000 ಕಿ.ಗ್ರಾಂ./ಹೆ. ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತೃತ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು 100,000 ಕಿ.ಗ್ರಾಂ./ಹೆ. ವರೆಗೂ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ ಗಳು ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ವೃತ್ತಿನಿರತರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಂಡದ ಇತರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕು; ಅವರ ಉತ್ಪಾದನೆ ವೆಚ್ಚ ಪ್ರತಿ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ. ಜೀವಂತ ಸಿಗಡಿಗೆ 4-8 ಅಮೆರಿಕದ ಡಾಲರ್ಗಳು. ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಅಂದಾಜು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 55–60% ರಷ್ಟು ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳೇ ಆಗಿವೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಒಪ್ಪಿವೆ. ಇನ್ನುಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ 25–30% ರಷ್ಟು ಅರೆ-ವಿಸ್ತೃತ ಸ್ವರೂಪದವು, ಮತ್ತು ಉಳಿದವು ವಿಸ್ತೃತ ಅಲ್ಲದವು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಅಧಿಕ, ಹೀಗಿದ್ದರೂ [ಟಕೂನ್ (2002)] ಆಯಾ ದೇಶಗಳು ಶೇಕಡಾವಾರು ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಬೇರೆಬೇರೆಯೇ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="Tac02" /> === ಸಿಗಡಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವುದು === ವಿಸ್ತೃತ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೊಂಡಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕೃತಕವಾದ ಸಿಗಡಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ, ಇಲ್ಲವೆ ಪೂರ್ತಿ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದ ಅಥವಾ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ತಯಾರಾಗುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯು ತೇಲುವ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿಯೇ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳ ಸುಧಾರಕಗಳನ್ನು ತೇಲು ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಇದು ಸಿಗಡಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃತಕ ಆಹಾರಗಳ ಉಂಡೆಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿಗಡಿಗಳ ಮಲವು ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯು ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಕೃತಕ ಆಹಾರವು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡು ಗುಳಿಗೆಗಳು ಕಣಕಣಗಳಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕರಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ. 70% ರ ವರೆಗೆ ಇಂಥ ಗುಳಿಗೆಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಿಗಡಿಗಳು ಅವನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅವು ನಾಶ ವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Ros04a" /> ಅವುಗಳಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡರಿಂದ ಐದು ಬಾರಿ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಕೈಯಿಂದಲೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಕೊಂಡು ಅಥವಾ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ತೆರಳಿ ಅಥವಾ ಹೊಂಡದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. ಆಹಾರ ಪರಿವರ್ತನೆ ದರವು (FCR), ಅಂದರೆ,.ಒಂದು ಘಟಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಆಹಾರ ಪ್ರಮಾಣ (ಉದಾ. ಒಂದು ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ಸಿಗಡಿಗೆ, ಆಧುನಿಕ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 1.2-2.0 ಬೇಕಾಗುವುದೆಂದು ಉದ್ಯಮದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದೊಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಮೌಲ್ಯ, ಆದರೆ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿರಬೇಕೆಂದರೆ ಆಹಾರ ಪರಿವರ್ತನೆ ದರವು 2.5ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರಬೇಕಾದುದು ಅಗತ್ಯ; ಹಳೆಯ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅರೆ ಪ್ರಶಸ್ತ ಹೊಂಡಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅನುಪಾತವು ಸುಲಭವಾಗಿ 4:1 ಕ್ಕೆ ಏರಬಹುದು.<ref name="CDE03_93">ಚೌಟರ್ಡ್ ''et al.'',&nbsp;ಪುಟ.&nbsp;39.</ref> ಕಡಿಮೆ FCRಗಳು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವು ಅತ್ಯಧಿಕ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. == ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ ತಳಿಗಳು == ಇಂಚಾಕಾದ ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿಯ ತಳಿಗಳು ಹಲವಾರಿದ್ದರೂ ದೊಡ್ಡದಾಗುವ ಜಾತಿಯ ಕೆಲವಷ್ಟನ್ನೇ ಕೃಷಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವೆಲ್ಲವೂ ಪೆನೇಡ್ಗಳ (ವಂಶ ಪೆನಾಡೇಯೇ),<ref name="Ros04b">ರೋಸೆನ್್ಬೆರ್ರಿ, ''ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ ಸೀಗಡಿಯ ಜಾತಿಪ್ರಭೇದ''.</ref> ಮತ್ತು ''ಪೆನೆಯಸ್'' ಕುಲದ ಒಳಗೆಯೇ ಬರುತ್ತವೆ{{ref|c}}. ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳು ಕೃಷಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದವುಗಳಲ್ಲ: ಲಾಭವನ್ನು ತರುವುದಕ್ಕೆ ಅವು ತೀರ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಬಹುಬೇಗ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಅವು ತುತ್ತಾಗುತ್ತವೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸಿದ ಎರಡು ತಳಿಗಳಿವೆ: * ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಬಿಳಿ ಸೀಗಡಿ (''ಲಿಟೋಪೆನಾಸ್ ವನ್ನಾಮಿ'', "ಬಿಳಿಕಾಲಿನ ಸೀಗಡಿ" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪಶ್ಚಿಮದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದು. [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್]] ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] ದಿಂದ [[ಪೆರು]]ವರೆಗೂ ಇದೆ, ಇದು 23&nbsp;ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ವರೆಗೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ''ಎಲ್. ವನ್ನಾಮೀ'' [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ]]ದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ 95% ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬಂಧನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಮರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ. ಆದರೆ ಇದು ಟೌರಾ ರೋಗಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ. * ದೈತ್ಯ ಹುಲಿ ಸೀಗಡಿ (''ಪಿ. ಮೋನೋಡಾನ್'', "ಕಪ್ಪು ಹುಲಿ ಸೀಗಡಿ" ಎಂದೂ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ) [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಜಪಾನದಿಂದ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ವರೆಗೆ ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಎಲ್ಲ ಸೀಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಇದು 36 ಸೆಂ.ಮೀ.ಉದ್ದದ ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಶಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವರು. ಬಿಳಿಚುಕ್ಕಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ಇದು ಬಲಿಯಾಗುವ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಬಂಧನದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಮರಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇದು ಕ್ರಮೇಣ 2001ರಿಂದ ''ಎಲ್. ವನ್ನಾಮೀ'' ಮಿಂದ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಒಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಎರಡು ತಳಿಗಳು ಒಟ್ಟಾರೆ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ ಸೀಗಡಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುಮಾರು 80% ರಷ್ಟನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Jos04">ಜೋಸುಯಿಟ್,&nbsp;ಪುಟ.&nbsp;8.</ref> ಮರಿ ಮಾಡುವ ಇತರ ತಳಿಗಳೆಂದರೆ: [[File:Marsupenaeus japonicus.jpg|right|thumb|250px|ಕುರುಮ ಸೀಗಡಿ ತೈವಾನದ ಜಲಚರ ಜೀವಿ ಕೃಷಿ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಟ್ಯಾಂಕಿನಲ್ಲಿ.]] * ಪಶ್ಚಿಮದ ನೀಲಿ ಸೀಗಡಿ (''ಪಿ. ಸ್ಟಿಲಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್'' ) ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿಗೆ ಇದು, IHHN ವೈರಸ್ 1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ನಾಮಾವಶೇಷ ಮಾಡುವ ವರೆಗೂ, ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕೆಲವು ಸಂಗ್ರಹವು ಈ ವೈರಸ್್ ವಿರುದ್ಧ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಟೌರಾ ವೈರಸ್ ವಿರುದ್ಧವೂ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪುನಃ ''ಪಿ.ಸ್ಟಿಲಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್'' ತಳಿಯನ್ನು 1997ರಿಂದ ಮುಂದೆ ಬೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದವು. * ಚೈನೀಸ್್ ಬಿಳಿ ಸೀಗಡಿ (''ಪಿ. ಚಿನೆಸಿಸ್'', ''ಫ್ಲೆಶಿ ಪ್ರಾವ್ನ್'' ) ಎಂದೂ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನ]]ದ ಮತ್ತು ಕೋರಿಯಾದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಚೀನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅತ್ಯಧಿಕ ಎಂದರೆ 18 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ತಂಪು ನೀರನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. (ಕನಿಷ್ಠ. 16 °ಸೆಂ.). ಒಮ್ಮೆ ವಿಶ್ವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದ ಇದು, 1993ರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸಂಗ್ರಹವೆಲ್ಲ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ನಾಶವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಚೀನಾದ ದೇಶೀ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. * ಕುರುಮ ಸೀಗಡಿ (''ಪಿ. ಜಪೋನಿಕಸ್'' )ಅನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜಪಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತೈವಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಕಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೂಡ; ಜಪಾನ್ ಮಾತ್ರ ಐಕೈಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕುರುಮ ಸೀಗಡಿಯ ಬೆಲೆಯು US$100 ಪ್ರತಿ ಪೌಂಡ್ ($220/ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.). * ಇಂಡಿಯನ್ ಬಿಳಿ ಸೀಗಡಿ (''ಪಿ. ಇಂಡಿಕಸ್'' ) [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದ ಕರಾವಳಿಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]], [[ಇರಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಆಫ್ರಿಕಾದ ತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. * ಬನಾನಾ ಸೀಗಡಿ (''ಪಿ. ಮೆರ್ಗಿಯೆನ್ಸಿಸ್'' ) ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ [[ಒಮಾನ್|ಒಮನ್]] ದಿಂದ [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ವರೆಗಿನ ತೀರದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಕೃಷಿಮಾಡುವ ತಳಿ ಇದು. ದಟ್ಟ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ''ಪೆನೇಯಸ್'' ನ ಇತರ ಅನೇಕ ತಳಿಗಳು ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪಾತ್ರ ತೀರ ಚಿಕ್ಕದ್ದು. ಇತರ ಕೆಲವು ಮಾದರಿಯ ಸೀಗಡಿಗಳನ್ನೂ ಕೃಷಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಉದಾ. "ಅಕಿಯಾಮಿ ಪಾಸ್ಟೆ ಸೀಗಡಿ" ಅಥವಾ ''ಮೆಟಾಪೆನೀಯಸ್ ಎಸ್್ಪಿಪಿ.'' ಜಲಜೀವಿ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಆಗುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ಬೇಡಿಕೆ 25,000 ಟನ್ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ. ಪೆನಾಡೇಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಚಿಕ್ಕದ್ದು. == ರೋಗಗಳು == ಸೀಗಡಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗುವ [[ವೈರಾಣು|ವೈರಲ್]]ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೋಗಗಳು ಇವೆ.<ref name="BRMES01">ಬೊಂಡಾದ್-ರೀನ್್ಟಾಸೋ ''et al.''</ref> ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟವಾಗಿರುವ, ಏಕ ಫಸಲಿನ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಸ್ ಸೋಂಕುಗಳು ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಹರಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಸೀಗಡಿ ಸಮೂಹವನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಈ ಅನೇಕ ವೈರಸ್್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವ ರೋಗವಾಹಕ ನೀರೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ವೈರಸ್ ಆಘಾತ ತಲೆದೋರಿದಾಗ ನಿಸರ್ಗಸಹಜವಾದ ಸೀಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಪಾಲನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು. ಹಳದಿ ತಲೆ ರೋಗ, ''ಹ್ಯು ಲಿಯಂಗ್'' ಎಂದು ಥೈನಲ್ಲಿ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ''ಪಿ. ಮೋನೋಡಾನ್'' ಮೇಲೆ ಆಗ್ನೇಯ ಏಶಿಯಾದ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಬೀರುತ್ತದೆ.<ref name="GSMFC03a">ಗಲ್ಫ್್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮರೈನ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಕಮಿಶನ್: [http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet.php?toc_id=119 ''ನಾನ್-ನೇಟಿವ್ ಸ್ಪೀಸಿಸ್ ಸಮರೀಸ್: '' ಯಲ್ಲೋಹೆಡ್ ವೈರಸ್'' (YHV)'' ], 2003. URL ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಪ್ರವೇಶವಿದ್ದದ್ದು 2005-06-23. ಡಾಟಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ, ಪರಿಶೀಲನೆ ಬಾಕಿ ಇದೆ. [https://web.archive.org/web/20070928014907/http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet.php?toc_id=119 ಕಡತ ಡಾಟಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ].</ref> 1990ರಲ್ಲಿ ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ವರದಿಯಾಯಿತು. ಈ ರೋಗ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗಿದ್ದು 2ರಿಂದ 4 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಇದು ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಶವನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲುದು. ಸೆಫೆಲೋಥೋರಾಕ್ಸ್ ರೋಗ ಸೋಂಕಿದ ಸೀಗಡಿಯು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಅಧಿಕ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಒಮ್ಮೆಲೇ ನಿಂತಾಗ ಇದು ತಲೆದೋರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಸಾಯುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸೀಗಡಿಯು ಸಾಯುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೊಂಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="OIE03a">OIE: [http://www.oie.int/eng/normes/fmanual/2.2.07_YHD.pdf ''ಅಕ್ವೆಟಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್'', ಸೆಕ್ಸನ್. ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www.oie.int/eng/normes/fmanual/2.2.07_YHD.pdf 2.2.7]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2010-02-23.</ref> ಬಿಳಿಚುಕ್ಕಿ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಸಂಬಂಧಿ ವೈರಸ್ಸುಗಳ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಈ ರೋಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಜಪನೀಸ್ ''ಪಿ. ಜಪೋನಿಕಸ್್'' ಕಲ್ಚರ್ಸ್್,<ref name="OIE03b">OIE: [http://www.oie.int/eng/normes/fmanual/2.2.05_WSD.pdf ''ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್'', ಸೆಕ್ಷನ್. ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www.oie.int/eng/normes/fmanual/2.2.05_WSD.pdf 2.2.5]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2010-02-23.</ref> ನಲ್ಲಿ ಇದು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ 1993ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಏಶಿಯಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೂ ಹಬ್ಬಿತು. ಇದು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆತಿಥ್ಯದ ಶ್ರೇಣಿ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಘಾತುಕವಾದದ್ದು, ದಿನದೊಳಗೇ ಇದು 100% ಬಲಿ ಪಡೆಯುವುದು. ಬೆನ್ನು ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಚುಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಹಿಪಾಟೋಪ್ಯಾಂಕ್ರಿಯಾಸ್ ಇರುವುದು ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾದ ಸೀಗಡಿಯು ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ಮಂಪರಿಗೊಳಗಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.<ref name="GSMFC03b">ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮರೈನ್ ಫಿಶೆರಿಸ್ ಕಮಿಶನ್: [http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet.php?toc_id=7 ''ನಾನ್-ನೇಟಿವ್ ಸ್ಪೆಸೀಸ್ ಸಮ್ಮರೀಸ್: '' ವೈಟ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಬಾಕುಲೋವೈರಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಷ್'' (WSBV)'' ], 2003. URL ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದದ್ದು 2005-06-23. ಡಾಟಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ, ಪರಿಶೀಲನೆ ಬಾರಿ ಇದೆ. [https://web.archive.org/web/20070928014547/http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet.php?toc_id=7 ಕಡತವು ಡಾಟಾದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.].</ref> ಟೌರಾ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ 1992ರಲ್ಲಿ ಈಕ್ವೆಡೋರ್್ನ ಟೌರಾ ನದಿಯ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ವೈರಸ್ ಉಂಟುಮಾಡುವ ರೋಗ ''ಪಿ. ವನ್ನಾಮಿ'', ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರದ ಸೀಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು. ಈ ರೋಗವು ಬೇಗನೆ ಹಬ್ಬುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳನ್ನು ಸಾಗಾಟ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹಬ್ಬುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿಯ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ''ಎಲ್. ವನ್ನಾಮಿ'' ಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಏಶಿಯಾದ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೂ ತಗುಲಿತು. ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗ ಹಬ್ಬುವುದಕ್ಕೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಾರಣ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="OIE03c">OIE: [http://www.oie.int/eng/normes/fmanual/2.2.04_TAURA.pdf ''ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್'', ಸೆಕ್ಷನ್. ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://www.oie.int/eng/normes/fmanual/2.2.04_TAURA.pdf 2.2.4]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2010-02-23.</ref> ಇನ್ಫೆರ್ಸಿಯಸ್ ಹೈಪೋಡರ್ಮಲ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಹೆಮಾಟೋಪೋಯಿಟಿಕ್ ನೆಕ್ರೋಸಿಸ್ (IHHN) ಇದೊಂದು ''ಪಿ. ಸ್ಟಿಲಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್'' (ಅತ್ಯಧಿಕ 90%)ನಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂಥದ್ದು ಮತ್ತು ''ಎಲ್. ವನ್ನಾಮಿಯ'' ಯಲ್ಲಿ ವಿಕೃತ ರೂಪವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವಂಥದ್ದು. ಇದು ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್್ನ ಸಾಕಣೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಸೀಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು. ಆದರೆ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್]] ಕರಾವಳಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೀಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="OIE03d">OIE: [http:// www. oie.int/eng/normes/fmanual/2.2.02_IHHN.pdf ''ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್'', ಸೆಕ್ಷನ್. ][http://www.oie.int/eng/normes/fmanual/2.2.02_IHHN.pdf 2.2.2]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]] ಮೂಲದ ಸೋಂಕುಗಳೂ ಸೀಗಡಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದದ್ದು ವಿಬ್ರಿಯೋಸಿಸ್, ''ವಿಬ್ರಿಯೋ'' ತಳಿಗಳ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಇದು ತಲೆದೋರುತ್ತದೆ. ಸೀಗಡಿಯು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭ್ರಾಂತಿಗೊಳಗಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವು ಇರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಹೊರ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪು ಗಾಯಗಳಿರಬಹುದು. ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ 70%.ನ್ನು ಮೀರಬಹುದು. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮೂಲಕ ಬರುವ ಇನ್ನೊಂದು ರೋಗ ನೆಕ್ರೋಟಿಂಗ್ ಹೆಪಾಟೋಪಾಂಕ್ರಿಯಾಟಿಸ್ (NHP); ಹೊರಕವಚವು ಮೃದುವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಗಬ್ಬುನಾರುವುದು ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇಂಥ ಬಹುತೇಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮೂಲದ ಸೋಂಕುಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಒತ್ತಡಪೂರ್ಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಅಂದರೆ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ಸೀಗಡಿ ಇರುವುದು, ಅಧಿಕ ತಾಪಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೀರು ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.ಇವು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. [[ಪ್ರತಿಜೀವಿಕ|ಪ್ರತಿ ಜೀವಾಣು]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.<ref name="ML99">ವಾನ್್ ವೈಕ್ ''et al.'', [http://web.archive. org/web/20070121201945 /http://www.hboi. edu/aqua/ downloads/ pdf/shrimpmanual_chapter9.pdf ''HBOI ಮ್ಯಾನ್ಯಅಲ್'', ಅಧ್ಯಾಯ&nbsp;9] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130722070542/http://web.archive./ |date=2013-07-22 }}.</ref> ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಜೀವಾಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೀಗಡಿಯ ಮೇಲೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದೇಶಗಳು ಮೇಲಿಂದಮೇಲೆ ಆಮದು ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರುತ್ತಲೆ ಇವೆ. ಇಂಥ ಒಂದು ಪ್ರತಿಜೀವಾಣು ಕ್ಲೋರಾಮ್ಫೆನಿಕೋಲ್, ಇದನ್ನು [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ 1994ರಿಂದಲೇ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು ಮುಂದುವರಿದೇ ಇದೆ.<ref name="Ros05a">ರೋಸೆನ್್ಬೆರ್ರಿ, ''ಕ್ಲೋರಾಮ್್ಪೆನಿಕೋಲ್'', 2005.</ref> ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಇರುವ ಕಾರಣ ಸೀಗತಿ ಬೆಳೆಗಾರರಿಗೆ ರೋಗಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದವು, ಒಂದುವೇಳೆ ಅವರ ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಡೀ ವರ್ಷದ ಆದಾಯವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಇರುವ ಕಾರಣ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ರೋಗವು ಬರುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಉದ್ಯಮವು ತನ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ರೋಗ ಹರಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಹೊಂಡದ ಕಳಪೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಲಾರ್ವಾಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೋಗಾಣಿ ಮುಕ್ತ ಮರಿಹಿಂಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಕಾಯ್ದಿಟ್ಟ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ರೋಗಗಳನ್ನು ಅವು ಒಯ್ಯುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿ ಬಳಸು ವುದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.<ref name="Cea02">ಸೀಟೆಕ್ ಯುೆಸ್ಎ, ಐಎನ್್ಸಿ.: ''[https://web.archive.org/web/20050907195817/http://ceatech.com/products/avoiddisease.htm The Rationale to use SPF broodstock]''. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2005-08-23.</ref> ರೋಗಮುಕ್ತ ಸಂಗ್ರಹವಿರುವ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ರೋಗಪ್ರವೇಶವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅರೆ ತೀವ್ರತೆಯ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಈಗ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸಂಪರ್ಕ ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ಕಿನ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಂಡದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ವಿನಿಮಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಕ್ರಮ ಅನುಸರಿಸುವರು.<ref name="McC04" /> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == 2005ರಲ್ಲಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಸೀಗಡಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯು 2.5 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್್ಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತ್ತು.<ref>FAO, ದಿ ಸ್ಟೇಟ್್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫಿಶರಿಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ್ಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್, ಪು. 124.</ref> ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಒಟ್ಟೂ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 42% ಕ್ಕೆ ಇದು ಸಮನಾದದ್ದು. (ಸಾಕಿದ್ದು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಹಿಡಿದ್ದು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ). ಸೀಗಡಿಯ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]], 2003-2009ರ ನಡುವೆ ಇದು 500 – 600,000 ಟನ್್ಗಳ ಸೀಗಡಿ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="usda_stats">ಯು.ಎಸ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ: [http://www.ers.usda.gov/Data/Aquaculture/ShrimpImportsVolume.htm ಯು.ಎಸ್. ಶ್ರಿಂಪ್ ಇಂಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಬಾಯ್ ವಾಲ್ಯೂಮ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331185007/http://www.ers.usda.gov/Data/Aquaculture/ShrimpImportsVolume.htm |date=2015-03-31 }} ([http://www.ers.usda.gov/Data/Aquaculture/ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220083421/http://www.ers.usda.gov/data/Aquaculture/ |date=2010-02-20 }}), ಫೆಬ್ರವರಿ 2010. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು2010-02-23.</ref> ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು 200,000 ಟನ್್ಗಳನ್ನು[[ಜಪಾನ್]] ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ,<ref name="picjp">PIC: [http://www.pic.or.jp/en/market/shrimp.htm ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಹಿತಿ: ಸೀಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಳ್ಳಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505071343/http://www.pic.or.jp/en/market/shrimp.htm |date=2010-05-05 }}. ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು 1994-98ಕ್ಕೆ. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2010-02-23.</ref><ref name="noaanmfs">NOAA, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮರೈನ್ ಫಿಶರಿಸ್ ಸರ್ವಿಸ್, ನೈಋತ್ಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿ: [http://swr.nmfs.noaa.gov/fmd/sunee/shrimp/jsh.htm ಜಪಾನಿಗಳ ಸೀಗಡಿ ಆಮದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130216001858/http://swr.nmfs.noaa.gov/fmd/sunee/shrimp/jsh.htm |date=2013-02-16 }},ತಿಂಗಳು ಮಾಹಿತಿ 1997 ರಿಂದ ಮುಂದೆ. URl ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದದ್ದು 2010-02-23.</ref> [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟವು]] 2006ರಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಇನ್ನೊಂದು ಸುಮಾರು 500,೦೦೦ ಟನ್್ಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿ ಕೊಂಡಿತು. ಇಲ್ಲಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಮದುಗಾರರು [[ಸ್ಪೇನ್]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]].<ref name="faofigiscommodities">FAO: FIGIS [http://www.fao.org/fishery/statistics/global-commodities-production/query/en ಕಮೋಡಿಟಿಸ್ 1976-2006], ಐರೋಪ್ಯ ಸಮುದಾಯದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಮದಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸೀಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸೀಗಡಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಯ ತನಿಖೆ ಇದರಲ್ಲಿ ''ಪೆನೇಯಸ್ ಎಸ್್ಪಿಪಿ'' ಸೇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಅಲ್ಲದೆ "nei" ದಾಖಲೆ; "nei" ಅಂದರೆ "ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಸೇರದೆ ಇದ್ದದ್ದು" ಇದರಲ್ಲಿಲ್ಲ.). ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಟನ್ನುಗಳನ್ನು 1,000 ಪೌಂಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದಾಗ [http://www.ers.usda.gov/Data/Aquaculture/ShrimpImportsVolume.htm ಯು.ಎಸ್. DOA ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150331185007/http://www.ers.usda.gov/Data/Aquaculture/ShrimpImportsVolume.htm |date=2015-03-31 }} ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2010-02-25.</ref> ಶೀತನೀರಿನ ಸೀಗಡಿಗಳನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟವು ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸೀಗಡಿ''(ಕ್ರಾನ್್ಗೊನ್ ಕ್ರಾನ್್ಗೊನ್)'' ಮತ್ತು ''ಪಂಡಾಲಿಡೆ'' ಯಲ್ಲಿಯ ''ಪಂಡಾಲಸ್ ಬೋರೆಯಲಿಸ್ '' ; 2006ರಲ್ಲಿ, ಈ ಆಮದುಗಳು ಸುಮಾರು ಮತ್ತೊಂದು 200,000 ಟನ್್ಗಳು.<ref name="faofigiscommodities2">FAO: FIGIS [http://www.fao.org/fishery/statistics/global-commodities-production/query/en ಕಮೋಡಿಟಿಸ್ 1976-2006], ಅದೇ ತನಿಖೆಯು ''ಕಂಗೋನ್'' ಮತ್ತು ''ಪಂಡಾಲಿಡೇ'' ಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2010-02-25.</ref> ಸೀಗಡಿಯ ಆಮದು ಬೆಲೆಯು ದೊಡ್ಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. 2003ರಲ್ಲಿ, ಆಮದು ಬೆಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ ಸೀಗಡಿಗೆ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ]] US$ 8.80 ಇತ್ತು., ಜಪಾನಲ್ಲಿದ್ದ US$8.00 ಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕ. ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಆಮದು ಬೆಲೆಯು ಕೇವಲ ಸುಮಾರು US$5.00/ಕಿ.ಗ್ರಾಂ; ಇಷ್ಟೊಂದು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಕಾರಣ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟವು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶೀತ ನೀರಿನ ಸೀಗಡಿಯನ್ನು (ಸಾಗುವ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದವು) ಎಂದು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇವು ಸಾಕಿದ ಮತ್ತು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರಿನ ಸೀಗಡಿಗಿಂತ ಗಾತ್ರದ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವು ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇವಕ್ಕೆ ಕಿಮೆ ಬೆಲೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಭಾಗದ ಯುರೋಪು ಅತ್ಂಯತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸೀಗಡಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳ ತೂಕ ಅಂದಾಜು 30% ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಘಟಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Jos04_16">ಜೋಸುಯಿಟ್,&nbsp;ಪುಟ.&nbsp;16.</ref> ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಸೀಗಡಿಯ ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 75% ಏಶಿಯಾದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ದೇಶಗಳು [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನ]] ಮತ್ತು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]], ಇದರ ಬೆನ್ನಿಗೇ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್್ನಾಮ್]], [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ]], ಮತ್ತು [[ಭಾರತ]]. ಇನ್ನುಳಿದ 25% ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ ದೇಶಗಳು ([[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರಾಝಿಲ್]], [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಈಕ್ವೆಡೋರ್]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]) ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿವೆ.<ref name="figis">FIGIS; FAO ಡಾಟಾಬೇಸಸ್, 2007.</ref> ಆಮದಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ ದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪಾಲು 30%ಕ್ಕಂತ ಅಧಿಕ, ಅದರ ನಂತರ ಚೀನ, ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ, ಮತ್ತು ಭಾರತ, ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಪಾಲು ಸುಮಾರು 10%. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತು ದೇಶಗಳೆಂದರೆ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಈಕ್ವೆಡೋರ್.<ref name="FM">ಫುಡ್್ಮಾರ್ಕೆಟ್: ''[http://www.foodmarketexchange.com/datacenter/product/seafood/shrimp/detail/dc_pi_sf_shrimp0302.htm ಶ್ರ್ರಿಂಪ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312082053/http://www.foodmarketexchange.com/datacenter/product/seafood/shrimp/detail/dc_pi_sf_shrimp0302.htm |date=2016-03-12 }}'' ; ಡಾಟಾ ಗ್ಲೋಬ್ ಫಿಶ್್ನಿಂದ, 2001. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2005-06-23.</ref> ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಹುತೇಕ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನೂ ರಫ್ತು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚೀನವು ತನ್ನ ಸೀಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವನ್ನು ದೇಶೀ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು. ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಸೀಗಡಿಯ ಬಲವಾದ ದೇಶೀ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇದ್ದೂ ಅದನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಏಕೈಕ ದೇಶ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]].<ref name="McC04" /> <div align="center" style="font-size:smaller"> {| class="wikitable" cellspacing="0" |+ align="bottom"|ಜಲಚರ ಕೃಷಿಯ ಸೀಗಡಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕ ದೇಶಗಳು<td><ref name="figis" /></td> ! style="background:#ccccff" rowspan="2"|ಪ್ರದೇಶ(ಪ್ರಾಂತ) ! style="background:#ccccff" rowspan="2"|ದೇಶ ! style="background:#ccccff" colspan="23"|ಉತ್ಪಾದನೆ 1,000 ಟನ್ನುಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ಪೂರ್ಣಾಂಕದಲ್ಲಿ |- ! style="background:#ccccff"|1985 ! style="background:#ccccff"|86 ! style="background:#ccccff"|87 ! style="background:#ccccff"|88 ! style="background:#ccccff"|89 ! style="background:#ccccff"|1990 ! style="background:#ccccff"|91 ! style="background:#ccccff"|92 ! style="background:#ccccff"|93 ! style="background:#ccccff"|94 ! style="background:#ccccff"|95 ! style="background:#ccccff"|96 ! style="background:#ccccff"|97 ! style="background:#ccccff"|98 ! style="background:#ccccff"|99 ! style="background:#ccccff"|2000 ! style="background:#ccccff"|01 ! style="background:#ccccff"|02 ! style="background:#ccccff"|03 ! style="background:#ccccff"|04 ! style="background:#ccccff"|05 ! style="background:#ccccff"|06 ! style="background:#ccccff"|07 |- | rowspan="9" valign="top"|'''[[ಏಷ್ಯಾ]]''' | ''[[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]]'' | style="text-align:right"|''40'' | style="text-align:right"|''83'' | style="text-align:right"|''153'' | style="text-align:right"|''199'' | style="text-align:right"|''186'' | style="text-align:right"|''185'' | style="text-align:right"|''220'' | style="text-align:right"|''207'' | style="text-align:right"|'''''88'' ''' | style="text-align:right"|''64'' | style="text-align:right"|''78'' | style="text-align:right"|''89'' | style="text-align:right"|''96'' | style="text-align:right"|''130'' | style="text-align:right"|''152'' | style="text-align:right"|''192'' | style="text-align:right"|''267'' | style="text-align:right"|''337'' | style="text-align:right"|''687'' | style="text-align:right"|''814'' | style="text-align:right"|''892'' | style="text-align:right"|''1'080'' | style="text-align:right"|''1'265'' |- | [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್‌‌]] | style="text-align:right"|10 | style="text-align:right"|12 | style="text-align:right"|19 | style="text-align:right"|50 | style="text-align:right"|90 | style="text-align:right"|115 | style="text-align:right"|161 | style="text-align:right"|185 | style="text-align:right"|223 | style="text-align:right"|264 | style="text-align:right"|259 | style="text-align:right"|'''238''' | style="text-align:right"|225 | style="text-align:right"|250 | style="text-align:right"|274 | style="text-align:right"|309 | style="text-align:right"|279 | style="text-align:right"|264 | style="text-align:right"|330 | style="text-align:right"|360 | style="text-align:right"|401 | style="text-align:right"|501 | style="text-align:right"|''501'' |- | [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್‌‌]] | style="text-align:right"|''8'' | style="text-align:right"|''13'' | style="text-align:right"|''19'' | style="text-align:right"|27 | style="text-align:right"|28 | style="text-align:right"|32 | style="text-align:right"|36 | style="text-align:right"|37 | style="text-align:right"|39 | style="text-align:right"|45 | style="text-align:right"|55 | style="text-align:right"|46 | style="text-align:right"|45 | style="text-align:right"|52 | style="text-align:right"|55 | style="text-align:right"|90 | style="text-align:right"|150 | style="text-align:right"|''181'' | style="text-align:right"|''232'' | style="text-align:right"|''276'' | style="text-align:right"|''327'' | style="text-align:right"|''349'' | style="text-align:right"|''377'' |- | [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೊನೇಷಿಯಾ]] | style="text-align:right"|25 | style="text-align:right"|29 | style="text-align:right"|42 | style="text-align:right"|62 | style="text-align:right"|82 | style="text-align:right"|84 | style="text-align:right"|116 | style="text-align:right"|120 | style="text-align:right"|117 | style="text-align:right"|107 | style="text-align:right"|121 | style="text-align:right"|125 | style="text-align:right"|127 | style="text-align:right"|97 | style="text-align:right"|121 | style="text-align:right"|118 | style="text-align:right"|129 | style="text-align:right"|137 | style="text-align:right"|168 | style="text-align:right"|218 | style="text-align:right"|266 | style="text-align:right"|326 | style="text-align:right"|''315'' |- | [[ಭಾರತ]] | style="text-align:right"|''13'' | style="text-align:right"|''14'' | style="text-align:right"|''15'' | style="text-align:right"|''20'' | style="text-align:right"|''28'' | style="text-align:right"|''35'' | style="text-align:right"|''40'' | style="text-align:right"|''47'' | style="text-align:right"|''62'' | style="text-align:right"|''83'' | style="text-align:right"|''70'' | style="text-align:right"|''70'' | style="text-align:right"|67 | style="text-align:right"|83 | style="text-align:right"|79 | style="text-align:right"|97 | style="text-align:right"|103 | style="text-align:right"|115 | style="text-align:right"|113 | style="text-align:right"|118 | style="text-align:right"|131 | style="text-align:right"|132 | style="text-align:right"|''108'' |- | [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] | style="text-align:right"|11 | style="text-align:right"|15 | style="text-align:right"|15 | style="text-align:right"|17 | style="text-align:right"|18 | style="text-align:right"|19 | style="text-align:right"|20 | style="text-align:right"|21 | style="text-align:right"|28 | style="text-align:right"|29 | style="text-align:right"|32 | style="text-align:right"|42 | style="text-align:right"|48 | style="text-align:right"|56 | style="text-align:right"|58 | style="text-align:right"|59 | style="text-align:right"|55 | style="text-align:right"|56 | style="text-align:right"|56 | style="text-align:right"|58 | style="text-align:right"|63 | style="text-align:right"|65 | style="text-align:right"|64 |- | [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌‌]] | style="text-align:right"|29 | style="text-align:right"|30 | style="text-align:right"|35 | style="text-align:right"|44 | style="text-align:right"|47 | style="text-align:right"|48 | style="text-align:right"|47 | style="text-align:right"|77 | style="text-align:right"|86 | style="text-align:right"|91 | style="text-align:right"|89 | style="text-align:right"|77 | style="text-align:right"|'''41''' | style="text-align:right"|38 | style="text-align:right"|39 | style="text-align:right"|41 | style="text-align:right"|42 | style="text-align:right"|37 | style="text-align:right"|37 | style="text-align:right"|37 | style="text-align:right"|39 | style="text-align:right"|40 | style="text-align:right"|42 |- | ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|1 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|5 | style="text-align:right"|5 | style="text-align:right"|6 | style="text-align:right"|''7'' | style="text-align:right"|''19'' | style="text-align:right"|''30'' | style="text-align:right"|49 | style="text-align:right"|49 | style="text-align:right"|48 |- | ತೈವಾನ್‌ | style="text-align:right"|17 | style="text-align:right"|45 | style="text-align:right"|80 | style="text-align:right"|'''34''' | style="text-align:right"|22 | style="text-align:right"|15 | style="text-align:right"|22 | style="text-align:right"|16 | style="text-align:right"|10 | style="text-align:right"|8 | style="text-align:right"|11 | style="text-align:right"|13 | style="text-align:right"|6 | style="text-align:right"|5 | style="text-align:right"|5 | style="text-align:right"|6 | style="text-align:right"|8 | style="text-align:right"|10 | style="text-align:right"|13 | style="text-align:right"|13 | style="text-align:right"|13 | style="text-align:right"|11 | style="text-align:right"|11 |- | rowspan="4" valign="top"|'''ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡಗಳು''' | [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]] | style="text-align:right"|''<1'' | style="text-align:right"|''<1'' | style="text-align:right"|''<1'' | style="text-align:right"|''<1'' | style="text-align:right"|''1'' | style="text-align:right"|''2'' | style="text-align:right"|''2'' | style="text-align:right"|''2'' | style="text-align:right"|''2'' | style="text-align:right"|''2'' | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|3 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|7 | style="text-align:right"|16 | style="text-align:right"|25 | style="text-align:right"|''40'' | style="text-align:right"|''60'' | style="text-align:right"|90 | style="text-align:right"|76 | style="text-align:right"|63 | style="text-align:right"|''65'' | style="text-align:right"|''65'' |- | [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಈಕ್ವೆಡಾರ್‌]] | style="text-align:right"|30 | style="text-align:right"|44 | style="text-align:right"|69 | style="text-align:right"|74 | style="text-align:right"|70 | style="text-align:right"|76 | style="text-align:right"|105 | style="text-align:right"|113 | style="text-align:right"|'''83''' | style="text-align:right"|89 | style="text-align:right"|106 | style="text-align:right"|108 | style="text-align:right"|133 | style="text-align:right"|144 | style="text-align:right"|120 | style="text-align:right"|'''50''' | style="text-align:right"|45 | style="text-align:right"|63 | style="text-align:right"|77 | style="text-align:right"|90 | style="text-align:right"|119 | style="text-align:right"|150 | style="text-align:right"|''150'' |- | [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]] | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|3 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|5 | style="text-align:right"|8 | style="text-align:right"|12 | style="text-align:right"|13 | style="text-align:right"|16 | style="text-align:right"|13 | style="text-align:right"|17 | style="text-align:right"|24 | style="text-align:right"|29 | style="text-align:right"|33 | style="text-align:right"|48 | style="text-align:right"|46 | style="text-align:right"|46 | style="text-align:right"|62 | style="text-align:right"|90 | style="text-align:right"|112 | style="text-align:right"|''114'' |- | ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನ | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|1 | style="text-align:right"|1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|''2'' | style="text-align:right"|''2'' | style="text-align:right"|''3'' | style="text-align:right"|''2'' | style="text-align:right"|''1'' | style="text-align:right"|''1'' | style="text-align:right"|''1'' | style="text-align:right"|''2'' | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|3 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|5 | style="text-align:right"|5 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|3 | style="text-align:right"|2 |- | rowspan="2" valign="top"|'''[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ]]''' | [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ|ಸೌದಿ ಅರಬಿಯಾ]] | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|1 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|5 | style="text-align:right"|9 | style="text-align:right"|9 | style="text-align:right"|11 | style="text-align:right"|12 | style="text-align:right"|15 |- | [[ಇರಾನ್|ಇರಾನ್‌]] | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|1 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|8 | style="text-align:right"|6 | style="text-align:right"|7 | style="text-align:right"|9 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|6 | style="text-align:right"|3 |- | '''[[ಒಷ್ಯಾನಿಯ|ಓಸಿಯಾನಿಯ]]''' | [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] | style="text-align:right"|0 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|<1 | style="text-align:right"|1 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|1 | style="text-align:right"|1 | style="text-align:right"|2 | style="text-align:right"|3 | style="text-align:right"|3 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|3 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|3 | style="text-align:right"|4 | style="text-align:right"|3 |- | colspan="25" style="background:white"|''ಓರೆ'' ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿರುವುದು ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಂದಾಜನ್ನು ಸೂಚಿಸುವವು FAO ದತ್ತಾಂಶ ಮೂಲ.{{ref|d}} ದಪ್ಪಕ್ಷರದ ಅಂಕಿಗಳು ಕೆಲವು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ರೋಗಗಳ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ |} </div> [[File:Litopenaeus vannamei specimen.jpg|thumb|ತುದಿಯಿಂದ ತಳದ ವರೆಗೆ: ಲಿಟೋಪೆನೆಯಸ್ ವನ್ನಾಮಿ ಚಿಪ್ಪಿನ ತುಣುಕುಗಳು; ಕೃಷಿಮಾಡಿದ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಎಲ್. ವನ್ನಾಮಿ ಗಾತ್ರ&nbsp;66 (17&nbsp;ಜಿ); ಸತ್ತಿರುವ ಎಲ್. ವನ್ನಾಮಿ, ಟೌರಾ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ವೈರಸ್್ನಿಂದ ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದು. (TSV). ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಸೀಗಡಿಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪ್ಲವಕದ ಬಣ್ಣದಿಂದ, ಹೊಂಡದ ತಳದಲ್ಲಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ವರೂಪ, ಮತ್ತು ಬಳಸಿದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೋಷಕಾಂಶದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಸೀಗಡಿಯ ತಳದಲ್ಲಿಯ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವು ಟಿಎಸ್್ವಿ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಆದದ್ದು.]] ರೋಗದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸೀಗಡಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿದೆ. 1993ರಲ್ಲಿ ''ಪಿ.ಚಿನೆನ್ಸಿಸ್'' ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವಾಗುವ ಸನಿಹ ಬಂದಿತ್ತು. ವೈರಸ್್ ರೋಗಗಳು ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಂಡು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಈಕ್ವೆಡೋರ್್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 1996/97ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="Jos04_7f">ಜೋಸುಯಿಟ್&nbsp;ಪುಟ.&nbsp;7f.</ref> ಈಕ್ವೆಡೋರ್ ಒಂದರಲ್ಲಿಯೇ, ಉತ್ಪಾದನೆಯು 1989ರಲ್ಲಿ (IHHN), 1993ರಲ್ಲಿ (ಟೌರಾ) ಮತ್ತು 1999ರಲ್ಲಿ (ಬಿಳಿಚುಕ್ಕಿ) ರೋಗದಿಂದ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು.<ref name="FSB03">ಫಂಜ್-ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಗ್ಗ್ಸ್, 2003.</ref> ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಫಲಿತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ದೇಶಗಳ ರಫ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು. ಅವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಜೀವಾಣುಗಳ ಕಲಬೆರಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸೀಗಡಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ. 1980ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ 1990ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು ಅತ್ಯಧಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ತಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಬಂಡವಾಳ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೂಲಿ ದರ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಲ್ಲಿ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬಡತನವಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು. ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಬಡವರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸೀಗಡಿಗೆ ಇದ್ದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದರ. ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಸೀಲ ದೇಶಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗದ ವಿದೇಶಿ ಹಣ ಗಳಿಕೆಗೆ ಇದು ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿತು ಅಥವಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ರಿಯಾಯಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದವು.<ref name="LPCM03">ಲೂಯಿಸ್ ''et al.''</ref> 1990ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಬದಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರು ಒಟ್ಟಿಕೇ ಎನ್ಜಿಓಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಗ್ರಾಹಕ ದೇಶಗಳಿಂದ ಒಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರದ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ತಲೆದೋರಿದವು. ಪ್ರತಿ ಜೀವಾಣುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಸೀಗಡಿಯ ಆಮದಿನ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಹಕ ದೇಶಗಳು ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರಿದವು. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ 2004ರಲ್ಲಿ ಹೇರಿದ ಸೀಗಡಿ ಆಮದು ನಿಷೇಧ ಥೈ ಸೀಗಡಿ ''ಮೀನುಗಾರರು'' ಆಮೆ ಹೊರಗಿಡುವ ಉಪಕರಣ ತಮ್ಮ ಬಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಾರದು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದ್ದು,<ref name="TFRC04">ಥೈ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್, 2004.</ref> ಅಥವಾ ಯು.ಎಸ್.ನ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆದಾರರು 2002ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಸೀಗಡಿ ಮೀನುಗಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಹೂಡಿದ "ಆ್ಯಂಟಿi-ಡಂಪಿಂಗ್" ಪ್ರಕರಣ.<ref name="Ros05b">ರೋಸೆನ್್ಬರ್ರಿ, ''ಶ್ರಿಂಪ್್ನ್ಯೂಸ್'', 2005.</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ತಂದು ಸುರಿಯುವ ವಿರೋಧಿತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 10% ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾದಕ ದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹೇರಿತು. ( ಅದು 112% ಸುಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವಚೀನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ).<ref name="anti_dumping">ಯು.ಎಸ್. ಡಿಪಾರ್ಟ್್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್: ''[http://www.trade.gov/media/FactSheet/0105/shrimp_012605.html ಅಮೆಂಡೆಡ್ ಫೈನಲ್ ಡಿಟರ್ಮಿನೇಶನ್ಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಇಶ್ಯುಅನ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಂಟಿಡಂಪಿಂಗ್ ಡ್ಯೂಟಿ ಆರ್ಡರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170514045605/http://www.trade.gov/media/FactSheet/0105/shrimp_012605.html |date=2017-05-14 }}'', ಜನವರಿ 26, 2005. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2010-02-23.</ref> ರೋಗಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಮದು ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿರುವ [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಈಕ್ವೆಡೋರ್್]]ನಲ್ಲಿ, (ಉಳಿದ ಎರಡು [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಎಣ್ಣೆ]]), ಬಿಳಿಚುಕ್ಕಿ ರೋಗವು 1999 ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅಂದಾಜು 130,000 ಕೆಲಸಗಾರರು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಆಯಿತು.<ref name="McC04" /> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ, 2000ರಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿಯ ಬೆಲೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="prices">ರೋಸೆನ್್ಬರ್ರಿ, ಬಿ.: ''[http://www.shrimpnews.com/AnnualReports.html ಅನ್ಯುಅಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ ರ್ಲ್ಡ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050816212755/http://shrimpnews.com/AnnualReports.html |date=2005-08-16 }}'' ; ಸೀಗಡಿ ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವರಣೆ ಆನ್್ ಲೈನ್ ಉದ್ಧೃತಗಳು 2000–2004. ಉದ್ಧೃತ 2005-08-18.</ref> ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು ಸೀಗಡಿ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಸಾಗಿದ ರೈತರು, ತಮ್ಮ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಸಾಗಿದ್ದರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ವಾಣಿಜ್ಯದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವು ಬಾಹ್ಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ವ್ಯವಹಾರ ತುರೀಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="LPCM03" /><ref name="McC04" /> === ಸಮಾಜೋ ಆರ್ಥಿಕ ನೆಲೆಗಳು === ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿಕೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು, ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಕರಾವಳಿಯ ಜನರ ಬಡತನವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="LPCM03_22">ಲೂಯಿಸ್ ''et al.'', &nbsp;ಪುಟ.&nbsp;22.</ref> ಆ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಧ್ಯಾಯವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಲಭ್ಯವಿರುವ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪಾಖ್ಯಾನದಂತೆ ತೋರುವವು.<ref name="cons_43">ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ ''ಕರಡು ವರದಿ'',&nbsp;ಪುಟ.&nbsp;43.</ref> ಇದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಬಾಹುಳ್ಯವು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಒಂದು ಮೂರಾಂಶ<ref name="BFS96_14">ಬರ್ರಾಕ್ಲೌಗ್ ಮತ್ತು ಫಿಂಗರ್-ಸ್ಟಿಚ್,&nbsp;ಪುಟ.&nbsp;14.</ref> ದಿಂದ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕ<ref name="IAA01b_76">ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಅಥಾರಿಟಿ: ''ಪರಿಸರ ವರದಿ'', ಅಧ್ಯಾಯ.&nbsp;6, ಪುಟ.&nbsp;76.</ref> ದ ವರೆಗೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಇದು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ವಿಸ್ತೃತ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು ಪ್ರತಿ ಘಟಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಸತಾರವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬೇಕಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬೃಹತ್್ಪ್ರಮಾಣದ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ, ಯಾವತ್ತೂ ಅಲ್ಲ, ಎಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ.<ref name="HWH02">ಹೆಂಪೆಲ್ ''et al.'',&nbsp;ಪುಟ.&nbsp;42ಎಫ್</ref> ಪೂರಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಾದ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲ ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದರೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವಂತಿಲ್ಲ, ಮಾದರಿಯಾಗಿ, ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರದ ಕೆಲಸಗಾರರು ಇತರ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವವರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಂಬಳವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಜಾಗತಿಕ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಕೆಲಸಗಾರ ಇತರ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿರುವವರಿಗಿಂತ 1.5-3 ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="cons_45">ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ ''ಕರಡು ವರದಿ'',&nbsp;ಪು.&nbsp;45.</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಸಂಬಳವು 1.6ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="IAA01b_76" /> ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ವರದಿಯು, ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳವು 1996ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿಯ ಕೆಲಸಗಾರರ ಸರಾಸರಿ ಸಂಬಳದ 1.22ಪಟ್ಟ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು.<ref name="LPCM03_1">ಲೂಯಿಸ್ ''et al.'',&nbsp;ಪು.&nbsp;1.</ref> ಲಾಭದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ದೊಡ್ಡದಾದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆಯೇ ವಿನಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲೆವಂದು ಎನ್್ಜಿಓಗಳು ಮೇಲಿಂದಮೇಲೆ ಟೀಕಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಈಕ್ವೆಡೋರ್]]್ನಂಥ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸತ್ಯ ಕೂಡ ಹೌದು. ಇಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿವೆ. ಇದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲೂ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ, ಬಹುತೇಕ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೇ ಪಡೆದಿವೆ. ಆದರೆ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದಕರಿಂದ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವವರ ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಲಂಬಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿತಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. 1994ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು, ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನ ಒಬ್ಬ ರೈತ ತನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬತ್ತ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪಡೆದ ಲಾಭ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾರ ಮಾತ್ರ.<ref name="BFS96_17">ಬರ್ರಾಕ್ಲೌಗ್ ಮತ್ತು ಫಿಂಗರ್-ಸ್ಟಿಚ್, ಪುಟ.&nbsp;17.</ref> 2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="KRGN03">ಕುಮಾರನ್ ''et al.'',&nbsp;2003.</ref> ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನರು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="BFS96_15">ಬರ್ರಾಕ್ಲೌಗ್ ಮತ್ತು ಫಿಂಗರ್-ಸ್ಟಿಚ್, ಪುಟ.&nbsp;15.</ref> ಬಹುತೇಕ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದ, ಹೆಚ್ಚು ತರಬೇತು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸವನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈಕ್ವೆಡೋರ್್ನಲ್ಲಿ, ಬಹುತೇಕ ಇಂತಹ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ವಲಸೆ ಕೆಲಸಗಾರರು ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="McC04_55">ಮೆಕ್ಲೆನ್ನನ್,&nbsp;ಪು.&nbsp;55.</ref> ಹೆಚ್ಚು ಬೃಹತ್್ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಮಾರಾಟ === {{Main|Shrimp marketing}} ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸೀಗಡಿಗಳ ದರ್ಜೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸೀಗಡಿ (ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ "ಹೆಡ್ ಆನ್, ಶೆಲ್-ಆನ್" ಅಥವಾ HOSO)ಯಿಂದ ಚಿಪ್ಪು ಸುಲಿದ ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿದ (P&amp;D) ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವಿವರಣೆಯವು ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ ಸೀಗಡಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಏಕರೂಪದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಒಂದು ತೂಕಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವು ತೂಗುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವು ಹೆಚ್ಚಿನ ದರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. == ಪಾರಿಸರಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು == [[File:Mangrove lagoon.jpg|right|thumb|250px|ನದೀಮುಖದಲ್ಲಿಯ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.]] [[File:ShrimpFarming Honduras L7 1987-99.jpg|thumb|250px|ಎರಡು ಕೃತಕ-ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರಗಳು 1987 ಮತ್ತು 1999ರ ನಡುವೆ ಹೊಂಡುರಾಸ್್ನ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್್ಗಳು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಆಯತಾಕಾರದ ಸಾಲುಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.ಹಳೆಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ (ಕೆಳಗೆ), ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಕೆಸರಿನ ಪಟ್ಟಿ ಅನೇಕ ನದಿಗಳ ಮುಖಜ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವು ಈಗಾಗಲೆ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಎಡದ ಕೋನದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.1999ರ ವೇಳೆಗೆ (ತುದಿಯ ಚಿತ್ರ), ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಭಾಗವು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಹೊಂಡದ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದವು. ]] [[File:Shrimp pond bottom pyrite.jpg|thumb|right|250px|ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರದ ಹೊಂಡವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕುಯಿಲು ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಹೊಂಡದ ತಳದಿಂದ ವಿಷಯುಕ್ತ ಕೆಸರು ಸೋರಿಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು. ಇಂಥ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿರುವ ಹೊಂಡವು ಸೀಗಡಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ; ಪ್ಲವಕದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="pyrite_effects">Tanavud et al.,&nbsp;p.&nbsp;330.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸುಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು ಸುಣ್ಮವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಆಮ್ಲ ಮೇಲ್ಪದರ ಮಣ್ಣಿನ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿ ನೀರು ಆಮ್ಲೀಕರಣವಾಗಬಹುದು,<ref name="liming">ವಿಲ್ಕಿನ್ಸನ್</ref> ಇಂಥ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಮಣ್ಣುಗಳು.<ref name="ASS">Fitzpatrick et al.</ref>]] ಬೃಹತ್್ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ- ಅಧಿಕೋತ್ಪಾದನೆಯವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಇವೆಯೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಪಾರಿಸರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಬೃಹತ್್ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ, ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್್ಗಳು ಬೆಳೆಯುವ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ]]ವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 1980 ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಮ್ಯಾಂಗೋವರ್ ಅರಣ್ಯದ ಶೇ.35 ಭಾಗ ನಾಶವಾಗಿದ್ದವು. ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯೇ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಇದೇ ಕಾರಣ;<ref name="VBY01">ವಲಿಯೆಲಾ ''et al.'',&nbsp;2001.</ref> ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ವರದಿಗಳು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಶೇ.5ರಿಂದ ಶೇ.10ರ ನಡುವೆ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅನಂತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ನಾಶವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒತ್ತಡವೂ ಒಂದು. ಮರಗಳನ್ನು ಕಟಾವು ಮಾಡುವುದು, ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಕೆ ಹೊಂಡ ಇತ್ಯಾದಿ ಅನ್ಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಿ ಕೊಂಡಿರುವುದು ಇನ್ನಿತರ ಕಾರಣಗಳು.<ref name="LPCM03" /> ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್್ಗಳು ತಮ್ಮ ಬೇರುಗಳ ಮೂಲಕ ಕರಾವಳಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಮಣ್ಣಿನ ಗಸಿಯನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಸವಕಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರವಾಹ ಬಂದಾಗ ದೊರೆಯುವ ರಕ್ಷಣೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಗ್ರೋವ್್ಗಳಿರುವ ನದೀಮುಖದ ಭೂಮಿ ಕೂಡ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಅನೇಕ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನಿಡುವ ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ವಾಣಿಜ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವಾದವು.<ref name="ISA00" /> ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್್ಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತವಿರುವ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸಿವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ದಾರಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಕಡಿಮೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಾದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಅಥವಾ ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್್ಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರದ ಕರಾವಳಿಯ ಮ್ಯಾಂಗೋವರ್್ಗಳನ್ನು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ವಿವಾದವಾಗಿದೆ.<ref name="LPCM03" /> ಅಧಿಕೋತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮ್ಯಾಂಗೋವರ್್ಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಾಗ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿವೆ. ಅವರ ಪೋಷಕಾಂಶ ಭರಿತ ಹೊರಸಾಗುವ ನೀರಿನ ಪ್ರವಾಹವು (ಔದ್ಯಮಿಕವಾದ ಸೀಗಡಿಯ ಆಹಾರವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ವಿದಳನವಾಗಿಬಿಡುವವು. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸೀಗಡಿಗಳು ತಿನ್ನುವುದು ಶೇ.30 ಭಾಗ ಮಾತ್ರ. ಇದು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕುವ ರೈತರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ನಷ್ಟವೇ. ಉಳಿದ ಭಾಗ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹೋಗುವುದು.<ref name="Ros04a" />) ಅದೇ ನಮೂನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಇದು ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು, ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಮತ್ತು [[ಪ್ರತಿಜೀವಿಕ|ಪ್ರತಿಜೀವಾಣು]]ಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಜೀವಾಣುಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಹೊರಬಿಡುವುದರಿಂದ ಅವು ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಅವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಪ್ರತಿರೋಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯವಿದೆ.<ref name="Owen04">ಓವೆನ್,&nbsp;2004.</ref> ಹೀಗಿದ್ದರೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಂತೆ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಅವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹಬ್ಬುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೇ ರೋಗಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="cdc_rebuttal">ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ (ಎನ್ಎಎ): ''[http://www.nationalaquaculture.org/pdf/CDC%20Response%20to%20the%20Record.pdf ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಯೂಸ್ ಇನ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್: ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರಿಬುಟ್ಟಲ್]'', ಎನ್ಎಎ, ಯುಂ.ಎಸ್., ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 1999. URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2007-11-26.[https://web.archive.org/web/19960101-re_/http://www.nationalaquaculture.org/pdf/CDC%20Response%20to%20the%20Record.pdf web archive link] {{Wayback|url=http://www.nationalaquaculture.org/pdf/CDC%20Response%20to%20the%20Record.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813204310/http://www.nationalaquaculture.org/pdf/CDC+Response+to+the+Record.pdf|archivedate=2007-08-13|date =20070813204310|bot=DASHBot}}</ref> ಒಂದು ಹೊಂಡವನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಹೊಂಡದ ತಳದಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿಯ ಮಲದಿಂದ ಗಸಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="NACA03">ಎನ್ಎಸಿಎ/ಎಂಪಿಇಡಿಎ: ''ಹೆಲ್ತ್್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್'', 2003.</ref> ಈ ಗಸಿಯನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು ಅಥವಾ ಕನಿಷ್ಠ ಆಮ್ಲದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಒಣಗಲು ಬಿಟ್ಟು ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿ ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಲು ಬಿಡಬಹುದು. ಹೊಂಡದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ರಭಸದಿಂದ ಹರಿಸುವುದರಿಂದ ಗಸಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಹೊಂಡವು ಪರಿತ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಂಜರು ಭೂಮಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರ ಮಣ್ಣನ್ನು ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನಂಶ, ಆಮ್ಲೀಯ ಗುಣ ಮತ್ತು ವಿಷಯುಕ್ತ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಬೃಹತ್್ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರದ ಮಾದರಿಯ ಹೊಂಡವೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಅದನ್ನು ಕೆಲವು ವರ್ಷ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿ ಬಿಡುವುದು. ಭಾರತೀಯ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದ ಸಮಯವೆಂದರೆ ಸುಮಾರು 30 ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಇಂಥ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಮತ್ತು ಪುನರ್ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.<ref name="ISA00" /> 1999ರಿಂದ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಒಳನಾಡು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಲವಣಾಂಶವು ಹೆಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಅವು ಬಹಳಷ್ಟು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿವೆ.<ref name="AGL00" /> ಒಂದು ಥೈ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಥೈಲ್ಯಾಂಡಿನ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಪ್ರದೇಶದ ಶೇ.60 ಭಾಗವು 1989-1996ರ ನಡುವೆ ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.<ref name="HL01" /> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲದಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ. ಅವು ಅತ್ಯಂತ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದ ಪೈರಿಟಿ ಅಂಶವನ್ನು (ಆಮ್ಲ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಮಣ್ಣು) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ನೀರು ಬಸಿದುಹೋಗುವ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅರೆ-ಅಧಿಕೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಉನ್ನತವಾದ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳವು ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗುವ ಕೃಷಿಗೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಸಲ್ಫೈಡ್ (ಪೈರಿಟೆ) ಅಂಶವು ಮಣ್ಣು ಆಮ್ಲಜನವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕುವ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಆಮ್ಲಜನಕವಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಬದುಕುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬದಲಾಗುವಾಗ ಆಮ್ಲವು ಶೇಖರಣೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ವರೂಪವು ವಾಣಿಜ್ಯದ್ದು ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆ ಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಾಗಿಸುವುದು. ಇವು ವಿವಿಧ ತಳಿಗಳನ್ನು ವಿದೇಶಿ ತಳಿಗಳೆಂದು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇವು ಸೀಗಡಿಗಳಿಗೆ ಬರುವ ರೋಗಗಳನ್ನೂ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪಸರಿಸಿದವು. ಇಂಥ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ದಾಸ್ತಾನು ಹೊರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರದ ಅಗತ್ಯ ತಲೆದೋರಿತು/ ಅಥವಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೋಗಜನಕ ಮುಕ್ತ (ಎಸ್್ಪಿಎಫ್) ಸ್ಥಿತಿ ಹೊಂದಬೇಕಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸಾಕಿದ ಸೀಗಡಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರು ಖರೀದಿಸದಂತೆ ಮಾಡಲು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಲಾಬಿ ನಡೆಸಿದವು. ಕೆಲವರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ವಾದಿಸಿದರು.<ref name="WRM01">ವರ್ಲ್ಡ್ ರೇನ್್ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಮೂವ್್ಮೆಂಟ್: ''[http://www.wrm.org.uy/bulletin/51/production.html ಅನ್್ಸಸ್ಟೇನೇಬಲ್ ವರ್ಸಸ್ ಸಸ್ಟೆನೇಬಲ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051111165126/http://www.wrm.org.uy/bulletin/51/production.html |date=2005-11-11 }}'', ಡಬ್ಲೂಆರ್್ಎಂ ಬುಲೆಟಿನ್ 51, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2007-08-20.</ref> ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕಿನ ಒಂದು ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಸುಧಾರಿತ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿದೆ ನೆಟ್್ವರ್ಕ್ ಆಫ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಇನ್ ಏಶಿಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ (ಎನ್ಎಸಿಎ), ಡಬ್ಲ್ಯೂಡಬ್ಲ್ಯೂಎಫ್ ಮತ್ತು ಎಫ್ಎಓಗಳನ್ನು 1999ರ ಆಗಸ್ಟ್್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Cons02">ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ, ''ಕರಡು ವರದಿ''.</ref> ಸೀಗಡಿಯನ್ನು "ಪರಿಸರಕ್ಕೊಪ್ಪುವಂತೆಯೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದು" ಎಂದು ಸದ್ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಎನ್್ಜಿಓಗಳು, ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದವು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಾರದ ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದವು.<ref name="Roen03">ರೊನ್ನ್್ಬಾಕ್,&nbsp;2003.</ref> 1999ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಉದ್ಯಮವು ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅದು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ಪದ್ಧತಿಗಳ"ನ್ನು<ref name="NACA_cert">ಎನ್ಎಸಿಎ: ''[https://web.archive.org/web/20080505001550/http://www.enaca.org/modules/mydownloads/viewcat.php?cid=101 ಕೋಡ್ಸ್್ ಆ್ಯಂಡ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಶನ್]'' ; ನೆಟ್್ವರ್ಕ್ ಆಫ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಇನ್ ಏಶಿಯಾ-ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ (ಎನ್ಎಸಿಎ). ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2005-08-19.</ref> ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು.<ref name="boyd">ಬಾಯ್ಡ್ ''et al.'', 2002.</ref> ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="GAA04a">ಗ್ಲೋಬಲ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಅಲಾಯನ್ಸ್: ''[http://www.gaalliance.org/resp.html ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಲ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ]''. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-08-19. [https://web.archive.org/web/19960101-re_/http://www.gaalliance.org/resp.html web archive link] {{Wayback|url=http://www.gaalliance.org/resp.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080623090615/http://www.gaalliance.org/resp.html|archivedate=2008-06-23|date =20050829062016|bot=DASHBot}}</ref> ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ರಕ್ಷಣೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದರಿಂದ ಹೊಸ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅರೆ-ಅಧಿಕೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪದವು, ಇವನ್ನು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗಡೆಯೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಈ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="McC04" /> ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆಧುನಿಕ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವು ಮಾಮೂಲಿಯಾಗಿ ಹೊರಹರಿಯುವಿಕೆ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಹೊಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಸರು ತಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಮತ್ತು ಉಳಿದವನ್ನು ಸೋಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ದುಬಾರಿಯಾದುದರಿಂದ ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಕಡಿಮೆ ತೀವ್ರತೆಯ ಪಾಲಿಕಲ್ಚರ್ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದೆ. ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಮಣ್ಣು ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರನ್ನು ಸೋಸುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಬಳಿಕ ಉದ್ಯಮವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವನ್ನು ಮರಳಿ ಬೆಳೆಯುವಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಈಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಕೊಡುಗೆ ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಪವಾದ್ದು.<ref name="LPCM03" /> ಈ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೂ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ. == ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು == ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಕರಾವಳಿ ಜನರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ದೂರಗಾಮಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭರಾಟೆಯ ವರ್ಷಗಳಾದ 1980 ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ್ನೂ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಾಣಿಜ್ಯವನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಕಟ್ಟಳೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ, ಉದ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ತ್ವರಿತವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಇದು ಕೆಲವು ಸಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ವಿನಾಶಕಾರಿಯೂ ಆಗಿತ್ತು. ಸಂಘರ್ಷದ ಎರಡು ಮೂಲ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು: ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾದ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ನೀರಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ. ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಮರು ಹಂಚಿಕೆಯಿಂದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮನವೊಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳು. ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯೊಂದಿಗೇ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉದ್ಯಮವೊಂದು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು. ಈ ಹಿಂದೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಾಗಿದ್ದವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಕರಾವಳಿ ಜನರು ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದನ್ನೇ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಯಿತು. ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸತತವಾದ ಪಟ್ಟಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಮೀನುಗಾರರ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಳಪೆಯಾದ ಪಾರಿಸರಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಉಲ್ಬಣವಾದವು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು (ಹೊಂಡಗಳಲ್ಲಿಯ ಉಪ್ಪಿನಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ಜಲಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನಂಶದ ನೀರು ಸೇರುವಂತೆ ಆಯಿತು.) ಅವನತಿಗೀಡುಮಾಡಿತು.<ref name="BFS96_23">ಬರ್ರಾಕ್ಲೌಗ್ ಮತ್ತು ಫಿಂಗರ್-ಸ್ಟಿಚ್, ಪುಟ.&nbsp;23ಎಫ್ಎಫ್.</ref> ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅನುಭವದಿಂದ, ದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಠಿಣವಾದ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದವು. ಮತ್ತು ಇಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭೂಮಿ ವಲಯಗಳ ಶಾಸನಗಳ ಮೂಲಕ. ತಡವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವರು, ಮುಂದಾಗಿಯೇ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಉದಾ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ.<ref name="McC04" /> ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬಲವಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ-ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. 1990ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಉದಾರೀಕರಣ ಆದರೂ ಬಹುತೇಕ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸ್ಥಳೀಯರು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು (ejidos) ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="DeW00">ಡೆವಾಲ್ಟ್,&nbsp;2000.</ref> ಜನರ ನಡುವೆ ಸಂಪತ್ತಿನ ಹಂಚಿಕೆಯು ಬದಲಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾದ ತ್ವೇಷವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸಮ್ಮಿಶ್ರವಾದವು. ಮತ್ತು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೇವಲ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆಯವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು ಏನಲ್ಲ. ಹಣಕಾಸಿನ ಹಂಚಿಕೆಯು ಬದಲಾದ ಕಾರಣ ಒಂದು ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಮೂಹಕ್ಕೂ ಸಾಗಡಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಲಗಳು, ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ಮಿಟ್್ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಗಣ್ಯರ ನಡುವೆ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋಯಿತು.<ref name="HWH02_44">ಹೆಂಪೆಲ್ ''et al.'',&nbsp;ಪು.&nbsp;44.</ref> ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಗಣ್ಯರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಗಣ್ಯರೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref name="BFS96_37">ಬರ್ರಾಕ್ಲೌಗ್ ಮತ್ತು ಫಿಂಗರ್-ಸ್ಟಿಚ್, ಪುಟ.&nbsp;37.</ref> ಕೆಲವೇ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುವುದಕ್ಕೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕರು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದವರಿದ್ದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="HWH02_44" /> ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯು ದೂರದೂರಿನ ಗಣ್ಯರಿಂದ ಅಥವಾ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುವ ಬದಲು ಸ್ಥಳೀಯರೇ ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದಾಗ ಅತ್ಯಧಿಕ ಲಾಭವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಪರಿಸರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ ನೇರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭೂ ಆಸ್ತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಇದು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Cons02_47">ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ: ''ಕರಡು ವರದಿ'',&nbsp;ಪುಟ.&nbsp;47.</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Crustaceans}} * ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯ ಅನೇಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ತಳಿಗಳನ್ನು (ದೈತ್ಯ ನದಿ ಸೀಗಡಿ, ''ಮೈಕ್ರೋಬ್ರಾಚಿಯಂ ರೋಸೆನ್್ಬರ್ಜಿ'' ) ಪರಿಚಯಿಸಿದಾಗ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯ ಜೀವನಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ತಲೆದೋರಿದವು.<ref name="New02">ನ್ಯೂ, ಎಂ. ಬಿ.: ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಫ್ರೆಶ್‌ವಾಟರ್‌ ಪ್ರಾನ್ಸ್‌; ಎಫ್ಎಓ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್‌ ಪೇಪರ್‌‌ 428, 2002. ISSN 0429-9345.</ref> ಸಿಹಿನೀರು ಸಿಗಡಿಯ ಜಾಗತಿಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯು (ಸಣ್ಣ ಮುಳ್ಳು ನಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಎಸಡಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) 2003ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 280,000 ಟನ್್ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಚೀನವು 1,80,000 ಟನ್ನುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್್ಗಳು ತಲಾ 35 ಸಾವಿರ ಟನ್ನುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಚೀನವು ಸುಮಾರು 370,000 ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಚೈನೀಸ್ ಮಿಟ್ಟನ್ ಕ್ರ್ಯಾಬ್ (ಕೈಗವಸಿನಂತಹ ನಳ್ಳಿ- ''ಎರಿಯೋಚೆಯಿರ್ ಸಿನೆಸಿಸ್'' ) ಉತ್ಪಾದಿಸಿತ್ತು.<ref name="figis_fresh">ಸಿಹಿನೀರಿನ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&amp;xml=global-aquaculture-production.xml ಎಫ್ಎಓ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050927124902/http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&xml=global-aquaculture-production.xml |date=2005-09-27 }}‌‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ದತ್ತಾಂಶ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ದತ್ತಾಂಶ ಜೋಡಿಗಳು 2003ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2005-06-28.</ref> * ಸೀಗಡಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ * ಕಡಲಕಳೆ ಚಿಪ್ಪುಜೀವಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ == ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{note|a|a}} ಶ್ರಿಂಪ್(ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಸೀಗಡಿ) ಮತ್ತು ಪ್ರಾವ್ನ್ (ಸಿಹಿ ನೀರಿಗ ಸೀಗಡಿ) ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಅರ್ಥವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಸುಕಾಗಿರುವ ಕಾರಣ ಪರಿಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ.. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎಫ್ಎಓ, ''ಪಿ.ಮೊನೋಡೋನ್'' ಅನ್ನು "ಜೈಂಟ್ ಟೈಗರ್ ಪ್ರಾವ್ನ್" ಎಂದು ಕರೆಯುವದು. ಆದರೆ ''ಪಿ.ವನ್ನಾಮಿ'' ಯು "ವೈಟ್್ಲೆಗ್ ಶ್ರಿಂಪ್". ಇತ್ತೀಚಿನ ಜಲಚರ ಕೃಷಿ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಪ್ರಾವ್ನ್ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಸಿಹಿನೀರಿನ ರೂಪವಾದ ಪಾಲೆಮೊನಿಡ್್ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಿಂಪ್ಅನ್ನು ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಪೆನೇಡ್್ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="IAA01a" /> {{note|b|b}} ಬೆಳೆದ ಸೀಗಡಿಗಳು ತಳದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಹೊಂಡದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. {{note|c|c}} ಇಡೀ ''ಪೆನೆಯಸ್'' ಕುಲದ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂತತ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಪೆರೆಜ್ ಫಾರ್್ಫಂಟೆ ಮತ್ತು ಕೆನ್್ಸ್ಲೇ<ref name="PFK97">ಪೆರೆಝ್ ಫರ್ಫಾಂಟೆ ಮತ್ತು ಕೆನ್್ಸ್ಲಿ, 1997.</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜೀವವಾಹಿನಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೇಲೆ ರೂಪಾಂತರದ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಕುಲದ ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಹೊಸದದ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಉಪವಿಭಾಗ ಅಥವಾ ಮರುಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನೋಡಿ''ಪೆನೆಯಸ್'' ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಜಾತಿಗಳು ಕುಲಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಸಾದಾ ''ಪೆನೆಯಸ್'' ಬದಲಿಗೆ ''ಲೆಟೋಪೆನೆಯಸ್'', ''ಫಾರ್ಫಾಟೆಪೆನೆಯಸ್'', ''ಫೆನ್ನೆರೋಪೆನೆಯಸ್'', ಅಥವಾ ''ಮಾರ್ಸುಪೆನೆಯಸ್''. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ''ಪೆನೆಯಸ್ ವನ್ನಾಮಿ'', ''ಲಿಟೋಪೆನೆಯಸ್ ವನ್ನಾಮಿ'' ಆಗಿದೆ. {{note|d|d}} ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಕುರಿತು ''ನಿಖರವಾದ'' ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.<ref name="data">ರೋಸೆನ್್ಬೆರ್ರಿ, ಬಿ.: ''[http://www.shrimpnews.com/AnnualReports.html ಅನ್ಯುಅಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಆನ್ ರ್ಲ್ಡ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050816212755/http://shrimpnews.com/AnnualReports.html |date=2005-08-16 }}'' ; Comments on the quality of aquaculture statistics in the on-line excerpts 2000–2004. ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು 2005-08-18.</ref> FAO ಆಯಾದೇಶಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ವರದಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ; ಯಾವುದೇ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, FAO ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ "ಊಹೆಯ ಅಂಕಿ"ಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಈಗಾಗಲೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಿಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * ಬರ್ರಾಕ್ಲೌಕ್, ಎಸ್.; ಫಿಂಗರ್-ಸ್ಟಿಚ್, ಎ.: ''[http://www.unrisd.org/unrisd/website/document.nsf/d2a23ad2d50cb2a280256eb300385855/a90a3147dd72acc480256b67005b6935/$FILE/dp74.pdf ಸಮ್ ಇಕಾಲಾಜಿಕಲ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಇಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಇನ್ ಏಶಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926115258/https://www.unrisd.org/unrisd/website/document.nsf/d2a23ad2d50cb2a280256eb300385855/a90a3147dd72acc480256b67005b6935/$FILE/dp74.pdf |date=2020-09-26 }}'', [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಡೆವಲಪ್್ಮೆಂಟ್ (UNRISD) ಡಿಸ್ಕಸನ್ ಪೇಪರ್ #74, 1996. * ಬೋನ್ಡಾಡ್-ರಿಅಂಟಾಸೋ, ಎಂ. ಜಿ.; ಮೆಕ್್ಗ್ಲಾಡ್ಡೆರಿ, ಎಸ್. ಇ.; ಈಸ್ಟ್, ಐ.; ಸುಬಸಿಂಘೆ, ಆರ್. ಪಿ. (ಆವೃತ್ತಗಳು.): ''ಏಶಿಯಾ ಡಯಗ್ನೋಸ್ಟಿಕ್ ಗೈಡ್ ಟು ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಅನಿಮಲ್ ಡಿಸೀಸಸ್'', [http://library.enaca.org/NACA-Publications/ADG-CrustaceanDiseases.pdf ಅಧ್ಯಾಯ 4]. FAO ಫಿಶರಿಸ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಪೇಪರ್ 402/2, NACA/FAO 2001. ISBN 92-5-104620-4. * ಬೌಯ್ಡ್, ಸಿ. ಇ.; ಹಾರ್್ಗ್ರೀವ್ಸ್, ಜೆ. ಎ.; ಕ್ಲೇ, ಜೆ. ಆರ್.: ''[http://library.enaca.org/Shrimp/Case/Global/CoP/FinalCOP.pdf ಕೋಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಫಾರ್ ಮರೈನ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್]'', ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್/NACA/WWF/FAO ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಕುರಿತು ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, 2002. * ಚೌಟರ್ಡ್, ಪಿ. (ಆವೃತ್ತಿ.); ಅವಲ್ಲೆ, ಒ.; ಮಿಲ್ಲೋಯಸ್, ಒ.; ವಿಮೌಕ್ಸ್, ಜೆ.-ಎಫ್.: ''[https://web.archive.org/web/20060630084525/http://www.cde.int/files/pubs/99/40W604_fr.PDF ಲೆಲೆವಾಗೆ ಡಿ ಲಾ ಕ್ರೆವೆಟ್ಟೆ ಎನ್ ಝೋನ್ ಟ್ರೋಪಿಕಲ್ ]'' ("ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಇನ್ ದ ಟ್ರೋಪಿಕಲ್ ಝೂನ್"), ಸೆಂಟರ್ ಪೌರ್ ಲೆ ಡೆವೆಲೆಪ್ಪೆಮೆಂಟ್ ಡೆ ಐಎಂಟರ್್ಪ್ರೈಸಸ್, [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್|ಬ್ರುಸೆಲ್ಸ್]], ಬೆಲ್ಜಿಯಂ; ನವೆಂಬರ್ 2003. ಇನ್ ಫ್ರೆಂಚ್. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು ನವೆಂಬರ್ 22, 2006. * ''ಒಕ್ಕೂಟ:'' ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕರಡು ವರದಿ ''[http://library.enaca.org/Shrimp/Publications/DraftSynthesisReport-21-June.pdf ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್್ಮೆಂಟ್]'', ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್/NACA/WWF/FAO, ಜೂನ್ 21, 2002. * ಡೆ ವಾಲ್ಟ್, ಬಿ. ಆರ್.: ''[https://web.archive.org/web/20060927035650/http://www.pitt.edu/~brdewalt/shrimp-project/mexico.PDF ಸೋಶಿಯಲ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್್ಮೆಂಟ್ ಅಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಇನ್ ಕೋಸ್ಟಲ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]'', ರೆಸಿಫೆ, [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರಾಝಿಲ್್]]ನಲ್ಲಿ, ಮೇ 2000ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ 2000 ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ಪ್ರಬಂಧ. * ದತ್ತಾಂಶ ಿಲ್ಲಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು [http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&amp;xml=global-aquaculture-production.xml FAO ಫಿಶರಿಸ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050927124902/http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&xml=global-aquaculture-production.xml |date=2005-09-27 }} ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಏಳು ಜಾತಿಗಳ ಪ್ಲಸ್ ''ಪೆನ್ನೇಯಸ್ spp.'' ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ದತ್ತಾಂಶ ಜೋಡಿಗಳು 2007ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2009-11-19. * ಸಿಹಿನೀರಿನ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ FAO ಫಿಶರೀಸ್‌ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌‌‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ದತ್ತಾಂಶ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ದತ್ತಾಂಶ ಜೋಡಿಗಳು 2003ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-06-28. * FAO: ''[http://www.globefish.org/index.php?id=926 GLOBEFISH ಶ್ರಿಂಪ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್]'' ; FAO ಗ್ಲೋಬಲ್್ಫಿಶ್; 2003&nbsp;– 2005. * FAO: ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫಿಶರಿಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್, 2008. * FAO ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಜಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಭಾಗ: ''[http://www.fao.org/ag/agl/agll/spush/topic3.htm ಬಯೋ-ಫಿಸಿಕಲ್, ಸೋಶಿಯೋ-ಇಕಾನಾಮಿಕ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಎನ್ವಿರಾನ್್ಮೆಂಟಲ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಾಲ್ಟ್- ಅಫೆಕ್ಟೆಡ್ ಸೊಯ್ಲ್ಸ್]'', 2000. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-08-23. * ಫಿಟ್ಝ್್ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್, ಆರ್.; ಪೋವೆಲ್, ಬಿ.; ಮಾರ್ವೆನೆಕ್, ಎಸ್.: ''[http://www.vcc.vic.gov.au/coasttocoastproceedings2/Fitzpatrick_Rob%201600%20Tues%20Aud.pdf ಕೋಸ್ಟಲ್ ಆ್ಯಸಿಡ್ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಸೊಯ್ಲ್ಸ್: ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್ ಸೀನಾರಿಯೋಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024150542/http://www.vcc.vic.gov.au/coasttocoastproceedings2/Fitzpatrick_Rob%201600%20Tues%20Aud.pdf |date=2007-10-24 }}'', CSIRO, 2006. 18^ನೆ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಸೊಯ್ಲ್ ಸೈನ್ಸ್ (WCSS)ನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ್ದು, ಜೂನ್ 9–15, 2006. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2007-10-12. * ಫುಡ್್ಮಾರ್ಕೆಟ್: {0ಶ್ರಿಂಪ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್{/0}; ಗ್ಲೋಬಲ್್ಫಿಶ್್ನಿಂದ ದತ್ತಾಂಶ, 2001. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-06-23. * ಫಂಜ್-ಸ್ಮಿಥ್, ಎಸ್.; ಬ್ರಿಗ್ಸ್, ಎಂ.: [http://www.fao.org/documents/show_cdr.asp?url_file=/docrep/007/ad505e/ad505e00.HTM ''ಇಂಟ್ರೋಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಮೂವ್್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ '' ಪೆನೆಯಸ್ ವನ್ನಾಮಿ'' ಆ್ಯಂಡ್ '' ಪೆನೆಯಸ್ ಸ್ಟಿಲಿರೋಸ್ಟ್ರಿಸ್'' ಇನ್ ಏಶಿಯಾ ಆ್ಯಂಡ್ ದಿ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್'' ]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, FAO RAP ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ 2004/10. "ಇಂಟರ್್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮೆಕಾನಿಸಮ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆ್ಯಂಡ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಲ್ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಏಲಿಯನ್ ಸ್ಪೀಸಿಸ್ ಇನ್ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಎಕೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್", ಝಿಂಗ್್ಹಾಂಗ್, ಕ್ಷಿಶುಆಂಗ್್ಬನ್ನ, [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|PRC]]; ಆಗಸ್ಟ್ 26&nbsp;– 29, 2003, ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದ ವರದಿಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪದ [http://library.enaca.org/Health/Publication/Yunnan_presentation.pdf PDF] ಕಡತ ಕೂಡ ಇದೆ. * ಜಾಗತಿಕ ಜಲಜೀವಿಕೃಷಿ ಒಕ್ಕೂಟ: ''[http://www.gaalliance.org/resp.html ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಲ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314082910/http://gaalliance.org/resp.html |date=2009-03-14 }}''. URl ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-08-19. * ಜಾಗತಿಕ ಜಲಜೀವಿಕೃಷಿ ಒಕ್ಕೂಟ: ''[https://web.archive.org/web/20080423134249/http://www.gaalliance.org/anti.html Antidumping]''. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-08-23. * ಗಲ್ಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮರೈನ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಕಮಿಶನ್: [http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet.php?toc_id=119 ''ನಾನ್-ನೇಟಿವ್ ಸ್ಪೇಸಿಸ್ ಸಮ್ಮರೀಸ್: '' ಯಲ್ಲೋಹೆಡ್ ವೈರಸ್'' (YHV)'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928014907/http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet.php?toc_id=119 |date=2007-09-28 }}, 2003. URl ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-06-23. * ಕೊಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಆಯೋಗ: [http://nis.gsmfc.org/nis_factsheet.php?toc_id=7 ''ನಾನ್-ನೇಟಿವ್ ಸ್ಪೀಸಿಸ್ ಸಮ್ಮರೀಸ್: '' ವೈಟ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಬ್ಯಾಕುಲೋವೈರಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್'' (WSBV)'' ], 2003. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-06-23. * ಹೆಂಪೆಲ್, ಇ.; ವಿಂಥೆರ್, ಯು.; ಹ್ಯಾಂಬ್ರೆ, ಜೆ.: ''ಕ್ಯಾನ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಬಿ ಅಂಡರ್್ಟೇಕನ್ ಸಸ್ಟೇನೇಬಲಿ? '', ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್/NACA/FAO/WWF ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, 2002. * ಹೊಸೇನ್, Md. Z., ಲಿನ್, ಸಿ.ಕೆ., 2001. ''[https://web.archive.org/web/20051002161604/http://www.aqua-information.ait.ac.th/aarmpage/pdf/zakir-2001-abandoned-shrimp-thailand.pdf ಡೈವರ್ಸಿಫೈಡ್ ಯೂಸಸ್ ಆಫ್ ಅಬಾನ್ಡಡ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಪಾಂಡ್ಸ್- ಎ ಕೇಸ್ ಸ್ಡಿ ಇನ್ ದಿ ಅಪ್ಪರ್ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]''. ITCZM ಏಕ ವಿಷಯಕ ಪ್ರಬಂಧ ನಂ.5, ಏಶಿಯನ್ ಇನ್್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್; 2001. URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2007-02-15. * ಭಾರತೀಯ ಜಲಜೀವ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ''[http://aquaculture.tn.nic.in/pdf/farming.pdf ಶ್ರಿಂಪ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಆ್ಯಂಡ್ ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್್ಮೆಂಟ್- ಆ್ಯನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಅಸೆಸ್್ಮೆಂಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716081932/http://aquaculture.tn.nic.in/pdf/farming.pdf |date=2011-07-16 }}'', ಅಧ್ಯಾಯ. 2; IAA ವರದಿ, ಏಪ್ರಿಲ್ 2001. * ಭಾರತೀಯ ಜಲಜೀವ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ: ''[http://aquaculture.tn.nic.in/pdf/FAO%20Aqua41-79.pdf ಶ್ರಿಂಪ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಆ್ಯಂಡ್ ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್್ಮೆಂಟ್- ಆ್ಯನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಅಸೆಸ್್ಮೆಂಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051009043541/http://aquaculture.tn.nic.in/pdf/FAO%20Aqua41-79.pdf |date=2005-10-09 }}'', ಅಧ್ಯಾಯ. 6; IAA ವರದಿ, ಏಪ್ರಿಲ್ 2001. * ಇಂಟರ್್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೀಗಡಿ ಕ್ರಿಯಾ ಜಾಲ: ''[https://web.archive.org/web/20051103051029/http://www.shrimpaction.com/SHRIMP~1.PDF Prawn to Trade, Prawn to Consume]'', 2000. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2007-08-20. * ಜೊಸೆಯಿಟ್, ಎಚ್.: ''[https://web.archive.org/web/20070928001747/http://www.globefish.org/files/SHRIMPMadrid_171.pdf An Overview on the World Shrimp Market]'', FAO ಗ್ಲೋಬಲ್್ ಫಿಶ್ ಜಾಗತಿಕ ಸೀಗಡಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ 2004, ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್ ಸ್ಪೇನ್್ನಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ 2004; ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26/27, 2004. * ಕುಮಾರನ್, ಎಂ.; ರವಿಚಂದ್ರನ್, ಪಿ.; ಗುಪ್ತಾ, ಬಿ.ಪಿ.; ನಗಾವೆಲ್, ಎ.: ''[http://library.enaca.org/AquacultureAsia/Articles/July-Sept-2003/4kumaran-sept03.pdf ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಸಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಸೋಶಿಯೋ- ಇಕಾನಾಮಿಕ್ ಕಾನ್ಸೆಕ್ವೆನ್ಸಿಸ್ ಇನ್ ಈಸ್ಟ್ ಗೋದಾವರಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಇಂಡಿಯಾ – ಎ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ]'', ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಏಶಿಯಾ '''8''' (3), ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2003. * ಲೂಯಿಸ್, ಆರ್. ಆರ್.; ಫಿಲಿಪ್ಸ್, ಎಂ. ಜೆ.; ಕ್ಲೌಗ್, ಬಿ.; ಮೆಕಿಂತೋಷ್, ಡಿ. ಜೆ.: ''[http://library.enaca.org/Shrimp/Case/Thematic/FinalMangrove.pdf ಥೀಮೆಟಿಕ್ ರಿವ್ಯೂ ಆನ್ ಕೋಸ್ಟಲ್ ವೆಟ್್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹ್ಯಾಬಿಟ್ಯಾಟ್ಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್]'', ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್/NACA/WWF/FAO ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಕುರಿತು ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, 2003. * ಮೆಕ್್ಕ್ಲೆನ್ನನ್, ಸಿ.: ''[http://fletcher.tufts.edu/research/2004/McClennan-Caleb.pdf ವೈಟ್ ಸ್ಪಾಟ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ವೈರಸ್ – ದಿ ಿಕಾನಾಮಿಕ್, ಎನ್ವಿರಾನ್್ಮೆಂಟಲ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೆವಲಪ್್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225134727/http://fletcher.tufts.edu/research/2004/McClennan-Caleb.pdf |date=2009-02-25 }}'', ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್' ಥೀಸಿಸ್, ತುಫ್ಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, 2004. * NACA: ''[https://web.archive.org/web/20080505001550/http://www.enaca.org/modules/mydownloads/viewcat.php?cid=101 Codes and Certification]'' ; ನೆಟ್್ವರ್ಕ್ ಆಫ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಇನ್ ಏಶಿಯಾ- ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ (NACA). URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾದದ್ದು 2005-08-19. * NACA/MPEDA: ''[http://library.enaca.org/Shrimp/manual/ShrimpHealthManual.pdf ಶ್ರಿಂಪ್್ ಹೆಲ್ತ್ ನ್ಯಾನೇಜ್್ಮೆಂಟ್ ಎಕ್ಸ್್ಟೆನ್ಶನ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್]'', ನೆಟ್್ವರ್ಕ್ ಆಫ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಇನ್ ಏಶಿಯಾ- ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ (NACA) ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಉತ್ಪನ್ನ ರಫ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (MPEDA), ಇಂಡಿಯಾ; 2003. * ನೊವೆಲ್ಲಿ, ವೈ.: ''[http://lists.iatp.org/listarchive/archive.cfm?id=66469 ಬ್ರಾಝಿಲ್ಸ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಗ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209141903/http://lists.iatp.org/listarchive/archive.cfm?id=66469 |date=2012-02-09 }}'', ಇ-ಮೇಲ್, 2003. * ವರ್ಲ್ಡ್ ಆರ್ಗನೈಜೇಶನ್ ಫಾನ್ ಅನಿಮಲ್ ಹೆಲ್ತ್ (OIE): ''ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್'', 4ನೆ ಆವೃತ್ತಿ., 2003. ISBN 92-9044-563-7. * ಓವೆನ್, ಜೆ.: ''[https://web.archive.org/web/20070131085526/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/06/0621_040621_shrimpfarm_2.html Shrimp's Success Hurts Asian Environment, Group Says]'', ''ನ್ಯಾಶನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಾಫಿಕ್್'' ನ ಸುದ್ದಿ, ಜೂನ್ 21, 2004; ಪರಿಷ್ಕೃತ ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2004. URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2007-08-20. * ಪೆರೆಜ್ ಫಾರ್ಫಾಂಟೆ, ಐ.; ಕೆನ್್ಸ್ಲಿ, ಬಿ. ಎಫ್.: ''ಪೆನೆಆಯ್ಡ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಸೆರ್ಗೆಸ್ಟೊಯ್ಡ್ ಶ್ರಿಂಪ್ಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಪ್ರಾವ್ನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ (ಕೀಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಡಯಗ್ನೋಸೆಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಫ್ಯಾಮಿಲೀಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಜೆನೆರಾ)'' ; ಅಡಿಸನ್ಸ್ ಡು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಡ'ಹಿಸ್ಟೊರಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್ಲೆ #175; ಪ್ಯಾರಿಸ್, 1997. ISBN 2-85653-510-0. * ರೊನ್ನೆಬಾಕ್, ಪಿ. (2001): ''[https://web.archive.org/web/20060204233149/http://www-mkb.slu.se/mkb/rakodling/Shrimp-webb.pdf ಶ್ರಿಂಪ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ - ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಟ್]''. ಸ್ವೀಡಿಶ್ EIA ಸೆಂಟರ್, ರಿಪೋರ್ಟ್ 1. ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಸೈನ್ಸಸ್ (SLU), ಉಪ್ಸಲಾ; 2001. ISBN 0-5900761-28-8 URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2007-08-20. * ರೊನ್ನೆಬಾಕ್, ಪಿ. (2003): ''[http://www.scampi.nu/pdf/rap-inter-shrimp-naturland.pdf ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಅನಲಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ಟಿಫೈಡ್ ಆರ್ಗನಿಕ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಇನ್ ಸಿದೋಅರ್ಜೋ, ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724191011/http://www.scampi.nu/pdf/rap-inter-shrimp-naturland.pdf |date=2011-07-24 }}'', ನಿಸರ್ಗ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮೇಲಿನ ಸ್ವೀಡನ್ನಿನ ಅಕಾಡೆಮಿ (SSNC), 2003. URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾದದ್ದು 2007-08-20. * ರೋಸೆನ್್ಬರ್ರಿ, B.: ''[http://www.shrimpnews.com/About.html ಅಬೌಟ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201223644/http://www.shrimpnews.com/About.html |date=2010-02-01 }}'', ಶ್ರಿಂಪ್್ನ್ಯೂಸ್, ಆಗಸ್ಟ್ 2004. URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾದದ್ದು 2005-06-28. * ರೋಸೆನ್್ಬರ್ರಿ, B.: ''[https://web.archive.org/web/20051223235349/http://www.shrimpnews.com/Species.html ಸ್ಪೆಸಿಸ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮ್-ರೇಸ್ಡ್ ಶ್ರಿಂಪ್]'', ಶ್ರಿಂಪ್ ನ್ಯೂಸ್, ಆಗಸ್ಟ್ 2004. ಕಡತ URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2007-02-15. * ರೋಸೆನ್್ಬರ್ರಿ, B.: ''[http://www.shrimpnews.com/About.html#Factors ಸೀಗಡಿ ಆಹಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201223644/http://www.shrimpnews.com/About.html#Factors |date=2010-02-01 }}'', ಶ್ರಿಂಪ್ ನ್ಯೂಸ್, ಆಗಸ್ಟ್್ 2004. URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-06-28. * ರೋಸೆನ್್ಬರ್ರಿ, B.: ''[https://web.archive.org/web/20051124194554/http://shrimpnews.com/Chloramphenicol.html ರೈಸ್್ ಆ್ಯಂಡ್ ಫಾಲ್ ಆಫ್ ಕ್ಲೋರಾಮ್್ಪೆನಿಕೋಲ್]'', ''ಶ್ರಿಂಪ್್ನ್ಯೂಸ್'', ಮೇ 2005. ಕಡತ URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದದ್ದು 2007-02-15. * ರೋಸೆನ್್ಬರ್ರಿ, ಬಿ.: ''[https://web.archive.org/web/20060116013038/http://shrimpnews.com/Dumping.html ಅಮೆರಿಕದ ಸೀಗಡಿ ಮೀನುಗಾರರು ಜಗತ್ತಿನ ಸೀಗಡಿ ರೈತರ ಮೇಲೆ ಕೇಸು ಹಾಕಿದರು]'', ''ಶ್ರಿಂಪ್ ನ್ಯೂಸ್'', ಜನವರಿ 2005. ಕಡತ URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದದ್ದು 2007-02-15. * ಟಾಕೋನ್, ಎ. ಜಿ. ಜೆ.: ''[http://library.enaca.org/Shrimp/Case/Thematic/FinalFeed.pdf ಥೀಮೆಟಿಕ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಫೀಡ್ಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಫೀಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿಸಸ್ ಇನ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್]'', ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್/NACA/WWF/FAO ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಕುರಿತು ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, 2002. * ತನವುದ್, ಅಧ್ಯಾಯ.; ಯಂಗ್್ಚಲೆರಂಚೈ, ಅಧ್ಯಾಯ.; ಬೆನ್ನುಯಿ, ಎ.; ಡೆನ್್ಸ್ರಿಸೆರೀಕುಲ್, ಓ.: "[http://www.thaiscience.info/Article%20for%20ThaiScience/Article/4/Ts-4%20the%20expansion%20of%20inland%20shrimp%20farming%20and%20its%20environmental%20impacts%20in%20songkla%20lake%20basin.pdf ಸಾಂಗ್್ಕ್ಲಾ ಸರೋವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪಾರಿಸರಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722000539/http://www.thaiscience.info/Article%20for%20ThaiScience/Article/4/Ts-4%20the%20expansion%20of%20inland%20shrimp%20farming%20and%20its%20environmental%20impacts%20in%20songkla%20lake%20basin.pdf |date=2011-07-22 }}", ''ಕಾಸೆಟ್್ಸಾರ್ಟ್ ಜೆ. ('' ''Nat. Sci.) 35'', ಪುಚಗಳು.&nbsp;326–343; 2001. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2007-10-12. * ಥಾಯ್ ರೈತರ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರ: ''[http://www.krc.co.th/tfrc/cgi/ticket/ticket.exe/8629112002/tfrc/eng/research/res04/may/aagr585b.htm ಯು.ಎಸ್. ಬ್ಯಾನ್ಸ್ ಶ್ರಿಂಪ್: ಥಾಯ್್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಸ್ಟ್ ಅಡ್ಜಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051027221102/http://www.krc.co.th/tfrc/cgi/ticket/ticket.exe/8629112002/tfrc/eng/research/res04/may/aagr585b.htm |date=2005-10-27 }}''. URL ಕೊನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2005-08-19. * ವಲೀಲಾ, I.; ಬೋವೆನ್, ಜೆ. ಎಲ್.; ಯಾರ್ಕ್, ಜೆ. ಕೆ.: ''ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ಸ್: ಒನ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಥ್ರೆಟೆಂಡೆಡ್ ಮೇಜರ್ ಟ್ರೋಪಿಕಲ್ ಎನ್ವಿರಾನ್್ಮೆಂಟ್ಸ್''. ಬಯೋಸೈನ್ಸ್ '''51''' (10), ಪುಟಗಳು.&nbsp;807&nbsp;– 815, 2001. * ವಾನ್ ವಿಕ್ ಪಿ.; ಡೇವಿಸ್-ಹಾಡ್ಗ್್ಕಿನ್ಸ್, ಎಂ.; ಲಾರಾಮೋರೆ, ಆರ್.; ಮೇನ್, ಕೆ.ಎಲ್.; ಮೌಂಟೇನ್, ಜೆ.; ಸ್ಕಾರ್ಪಾ, ಜೆ.: ''[https://web.archive.org/web/20070713124810/http://www.hboi.edu/aqua/training_pubs.html ಸಿಹಿ ನೀರನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಸೀಗಡಿಯನ್ನು ಸಾಕುವುದು]'', ಹಾರ್ಬರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಚ್ ಓಸಿಯಾನೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಇನ್್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ (HBOI) ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್, 1999. * ವಿಲ್ಕಿನ್ಸನ್, ಎಸ್.: "[http://library.enaca.org/AquacultureAsia/April-June-2002.pdf ದಿ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಲೈಮ್, ಜಿಪ್ಸಮ್, ಅಲಮ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಪೋಟಾಶಿಯಂ ಇನ್ ವಾಟರ್್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್್ಮೆಂಟ್]", ''ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಏಶಿಯಾ '''2''' (2)'', ಏಪ್ರಿಲ್–ಜೂನ್ 2002; ಪುಟಗಳು.&nbsp;12–14. ISSN 0859-600X. URL ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು 2007-10-12. * ಜಗತ್ತಿನ ಮಳೆಕಾಡು ಚಳವಳಿ: ''[http://www.wrm.org.uy/bulletin/51/production.html ಅನ್್ಸಸ್ಟೇನೇಬಲ್ ವರ್ಸಸ್ ಸಸ್ಟೇನೇಬಲ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051111165126/http://www.wrm.org.uy/bulletin/51/production.html |date=2005-11-11 }}'', WRM ಬುಲೆಟಿನ್ 51, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2001. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * FAO ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ: ''[http://www.fao.org/documents/show_cdr.asp?url_file=/docrep/003/w7499e/w7499e00.HTM ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್್ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', FAO ಫಿಶರಿಶ್ ಕಲ್ಚರ್ 886, ಪರಿಷ್ಕೃತ. 1; FAO, 1997. ISSN 0429-9329. * ಹೋಲ್ತುಯಿಸ್, ಎಲ್. ಬಿ.: ''[ftp://ftp.fao.org/FI/document/sidp/AC477E_01Shrimp/AC477E00.pdf FAO ಸ್ಪೈಸೀಸ್ ಕೆಟಲಾಗ್, ಸಂಪುಟ. I: ಸ್ರಿಂಪ್ಸ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಪ್ರಾವ್್ನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್.]'', FAO ಫಿಶರಿಶ್ ಸಿನೋಪ್ಸಿಸ್ 125, ಸಂಪುಟ. 1.; FAO, 1980. ISBN 92-5-100896-5. * ಮೆಕ್್ಕ್ವೈದ್, ಜೆ.: ''[https://web.archive.org/web/20060925073249/http://www.pulitzer.org/year/1997/%E0%B2%AA%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%8D-%E0%B2%B8%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B8%E0%B3%8D/%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D/5-5/ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್್ಫಾರ್ಮ್್ಡ್ ಬಾಯ್ ಶ್ರಿಂಪ್ ಬೂಮ್],'', ಮಾರ್ಚ್ 28, 1996. ಇದು ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್್ನ ನ್ಯೂಸ್್ಪೇಪರ್ ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್-ಪಿಕಾಯುನೆ'' ಯ ಸರಣಿಯ ಒಂದು ಭಾಗ. "ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸರ್ವಿಸ್" ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಫುಲಿಟ್ಜರ್ ಬಹುಮಾನವನ್ನು 1997ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. * [http://www.enaca.org/ ನೆಟ್್ವರ್ಕ್ ಆಫ್ ಅಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಇನ್ ಏಶಿಯಾ-ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ (NACA)] ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್್ನ''et al.'' ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಏಶಿಯದಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * [http://www.scampi.nu/ Scampi.nu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809170411/http://scampi.nu/ |date=2018-08-09 }} ಒಂದು ಸ್ವೀಡನ್್ ದೇಶದ ವೆಬ್್ಸೈಟ್ ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೇಖನಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. * [https://web.archive.org/web/20051105064716/http://www.wwf.org.hk/eng/maipo/geiwei/ Mai Po ''gei wai'' ] ಒಂದು WWF- [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್್ನಲ್ಲಿ]]. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿದೆ. * ಮಾಂಟೆರಿ ಬೇ ಅಕ್ವೆರಿಯಂ [http://www.mbayaq.org/cr/SeafoodWatch/web/sfw_factsheet.aspx?gid=20 'Seafood Guide'] ಸಮುದ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದು ತಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧಿ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅದು ಬಳಸುತ್ತದೆ. * [http://www.ejfoundation.org/page211.html ಎನ್ವಿರಾನ್್ಮೆಂಟಲ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722010636/http://www.ejfoundation.org/page211.html |date=2011-07-22 }} ಎನ್ವಿರಾನ್್ಮೆಂಟಲ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಕರಾವಳಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿಯು ಮಾಡಿದ ಹಾನಿಯ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ವಿಡೀಯೋ ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ವರದಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದೆ. * [http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/oceans/aquaculture/shrimp-farming/ ಸೀಗಡಿ ಕೃಷಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830112619/http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/oceans/aquaculture/shrimp-farming/ |date=2011-08-30 }}, ಗ್ರೀನ್್ಪೀಸ್್ನಿಂದ. * [http://aciar.gov.au/publication/CoP01 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪ್ರಾವ್ನ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಅಲ್] ಡೌನ್್ಲೋಡ್ ಮಾಡಿದ 159 ನೆ ಪುಟದ ಪಿಡಿಎಫ್, ಕ್ವೀನ್ಸ್್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು. {{fishing industry topics|expanded=aquaculture}} {{fisheries and fishing}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದಶಪಾದಿಗಳು (ಸಮುದ್ರನಳ್ಳಿ)]] [[ವರ್ಗ:ಜಪಾನದ ಆರ್ಥಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ]] 4mmdhrxbatv9c1xutjxse5kpkrnzeu2 0 28154 1377031 1338602 2026-07-22T23:42:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377031 wikitext text/x-wiki [[File:Amazon Rainforest-bird site.jpg|thumb|right|300px|ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೇಝಾನ್ ರೇನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರದೇಶ.ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತಳಿಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವೈವಿಧ್ಯಮಯತೆ ಇದೆ.<ref>NASA.gov</ref><ref>ScienceDaily.com</ref>]] ಭೂಮಧ್ಯರೇಖೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 28 ಡಿಗ್ರಿಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಇರುವ ಸ್ಥಳವೇ '''ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು'''. ಇವುಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದು [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷಿಯಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ]], [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ|ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] ಹಾಗೂ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಹಲವು ದ್ವೀಪಗಳು. ವಿಶ್ವ ವನ್ಯಜೀವಿ ನಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರ (ಜೀವರಾಶಿ)ಜೀವ ಮಂಡಲ, ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಕಾಡುಗಳ ಜಾತಿಯ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಕಾಡುಗಳು ಅಥವಾ ವಿಸ್ತಾರ ಕಾಡುಗಳು ) ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವುಗಳನ್ನು ''ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹಸಿರಿನ ಕಾಡುಗಳು ''. ಎಂದು ಕೂಡ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕನಿಷ್ಠ {{convert|175|cm|in|abbr=on}} ಮತ್ತು {{convert|200|cm|in|abbr=on}} ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ವರ್ಷದ {{convert|18|C|F}} ಎಲ್ಲಾ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ತಾಪಮಾನವು ಮಿತಿಮೀರುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಸುಸಾನ್ ವುಡ್ವರ್ಡ್. [http://www.radford.edu/~swoodwar/CLASSES/GEOG235/biomes/rainforest/rainfrst.html ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಲೀಫ್ ಎವರ್‌ಗ್ರೀನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್: ದಿ ರೈನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225054655/http://www.radford.edu/~swoodwar/CLASSES/GEOG235/biomes/rainforest/rainfrst.html |date=2008-02-25 }} 2008-03-14ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಭೂಗ್ರಹದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಸ್ಯ|ಸಸ್ಯ ಪ್ರಬೇಧಗಳಿಗೆ]] ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಒಂದು ವಸತಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="MI">ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಚಿಗನ್ನ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು. [http://www.globalchange.umich.edu/globalchange1/current/lectures/kling/rainforest/rainforest.html ದಿ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ರೈನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612173300/http://www.globalchange.umich.edu/globalchange1/current/lectures/kling/rainforest/rainforest.html |date=2008-06-12 }} 2008-03-14ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮಳೆಕಾಡುಗಳ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದ ವರೆಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಕುರುಚಲು ಗಿಡಗಳು ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಮಾನವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ [[ಕಾಡು|ಅರಣ್ಯದ]] ಮೂಲಕ ಆಚೀಚೆ ನಡೆದಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಮರಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಗಿಡಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕೂಡಲೇ ಹಬ್ಬಿ ದಟ್ಟಾರಣ್ಯದ ಕಾಡು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದು.<ref>{{cite encyclopedia | title = Tropical Rain Forest | encyclopedia = Glossary of Meteorology | publisher = [[American Meteorological Society]] | url = http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=tropical+rain+forest | accessdate = 2008-05-14 | archive-date = 2012-01-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120118153605/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&query=tropical+rain+forest | url-status = dead }}</ref> ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಛಿದ್ರಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಂತಹ ಭೌಗೋಳಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ವಾಸದ ಭೂಮಿಯು ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಭಾಗವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ, ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನತೆಯ ವಾಹಕಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates">{{cite journal | url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079 | author= Sahney, S., Benton, M.J. & Falcon-Lang, H.J. | year=2010 | title= Rainforest collapse triggered Pennsylvanian tetrapod diversification in Euramerica | journal=Geology | volume = 38 | pages = 1079–1082 | format=PDF }}</ref> ಆದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಮಾನವರು ಅತೀ ವೇಗವಾಗಿ ಈ ವಾಸಭೂಮಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಅಳಿವಿಗೆ ಅದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲುದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಲಕ್ಷಣಗಳು== [[File:Rio Madre de Dios, Peru.JPG|thumb|left|250px|ಪೆರುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೇಜಾನ್ ನದಿಯ ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು]] ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಇತರೆಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಒಟ್ಟು ಜೀವಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ [[ಜಾತಿ|ಜೀವಪ್ರಬೇಧಗಳಿಗೆ]] ಅಥವಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಒಂದು ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಶೇಕಡಾ 80% ರಷ್ಟು [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ|ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಗಳು]] ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿವೆ.<ref>[84] ^ ಯು.ಎನ್. ಕಾಲ್ಸ್ ಆನ್ ಏಷಿಯನ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಟು ಎಂಡ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್, ರೂಟರ್ಸ್</ref> ದಟ್ಟಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ 50 ರಿಂದ 85 ಮೀಟರ್ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹುಲುಸಾದ ಸೊಪ್ಪಿನ ಮರಗಳು ಈ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವಿರುವ ದಟ್ಟ ಪೊದರುಗಳ ಸಮೂಹದ ರಚನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮರಗಳಿಂದ ಬೀಳುವ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು ಅತಿ ಬೇಗನೆ ಕೊಳೆಯುತ್ತದಲ್ಲದೇ ಅತೀ ಬೇಗನೆ ಮಣ್ಣು ಕೂಡ ಪೋಷಕಾಂಶಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೋಷಕಾಂಶಯುಕ್ತ ದ್ರವದ ಸೋರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕ್ಸಿಸೋಲ್ಸ್ಗಳೆಂದರೆ ಅಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಸಾಗಿಬಂದ ಮಣ್ಣಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಒಂದೆಡೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಹೂಳಿನ ರಾಶಿಯಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು 20ನೇ ಶತಮಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳ ಸಾಗಾಟ ಮತ್ತು [[ಅರಣ್ಯನಾಶ|ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆವರಿಸಿರುವ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನತ್ತ ಸಾಗಿದವು.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2008/sep/01/forests.brazil ಬ್ರೆಝಿಲ್: ಡಿಫಾರೆಸ್ಟೇಷನ್ ರೈಸಸ್ ಶಾರ್ಪ್‌ಲಿ ಅಸ್ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಪುಶ್ ಇಂಟು ಅಮೇಝಾನ್], ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 2008</ref><ref>[http://www.asianews.it/index.php?l=en&amp;art=5728 ಚೈನಾ ಈಸ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹೋಲ್ ಆಫ್ ಏಷಿಯಾಸ್ ಡಿಫಾರೆಸ್ಟೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123021701/http://www.asianews.it/index.php?l=en&art=5728 |date=2018-11-23 }}, ಏಷಿಯಾ ನ್ಯೂಸ್, 24 ಮಾರ್ಚ್ 2008</ref> ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು “ಭೂಮಿಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳು” ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣಕಾಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗುವ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ವೈಜಾÕನಿಕ ನೆಲೆಯ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ಕಾಡುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಮ್ಲಜನಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡದಿದ್ದರೂ, [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಕ್ಕೆ ತಟಸ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ..<ref>ಬ್ರೋಕರ್, ಡಬ್ಲು.ಎಸ್., 2006 "ಬ್ರೀತಿಂಗ್ ಈಸಿ, ಎಟ್ ಟು, [[ಆಮ್ಲಜನಕ|O2]]" ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ [http://www.columbia.edu/cu/21stC/issue-2.1/broecker.htm Columbia.edu]</ref><ref>[60] ^ ಮೊರನ್, E.F., "ಡಿಫಾರೆಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೂಸ್ ಇನ್ ದಿ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಅಮೇಜಾನ್", ಹ್ಯೂಮನ್ ಎಕಾಲಜಿ, ಸಂಪುಟ 21, ಸಂಖ್ಯೆ. 1, 1993" “"ಲಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್" ಎನ್ನುವ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಯಿತು. [[ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ|ದ್ಯುತಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯಿಂದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ.” </ref> ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಎತ್ತರವಾದ, ಅಗಲವಾದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿತ್ಯ ಹಸಿರು ಮರಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲೆಗಳ ದಟ್ಟ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ. ಎಮರ್ಜೆಂಟ್ಸ್ ಎನ್ನುವ ಎತ್ತರದ ಮರಗಳು ಈ ಕ್ಯಾನೋಪಿ ಹೊದಿಕೆಯಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಸಸ್ಯ ಹೊದಿಕೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು, ಬ್ರೊಮಿಲಿಯಾಡ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಪಾಚಿ ಶಿಲಾವಲ್ಕಗಳಂತಹ ಮರಗಳ ಕಾಂಡಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಪರೋಪಜೀವಿ ಸಸ್ಯರಾಶಿ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಆಧಾರಸ್ತಂಭವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣಜಾತಿಯ ಗಿಡಗಳು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಪೊದರು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶವು ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೆಯೇ, ಇಲ್ಲಿ ನೆರಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪೊದೆಗಳು, ಮೂಲಿಕೆಗಳು, ಜರಿ ಗಿಡಗಳು, ಸಣ್ಣ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಚೌಬೀನೆಗಳಂತಹ ಬಳ್ಳಿ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಮರವನ್ನು ಸುತ್ತಿ ಬಳಸಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಚದುರಿದಂತಿರುವ ಪೊದೆಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯರಾಶಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಜನರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪರ್ಣಪಾತಿ|(ಪರ್ಣಪಾತಿ)ಉದುರುಲೆ ಅರಣ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು ಅರೆಪರ್ಣಪಾತಿ ಅರಣ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪೊದೆ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆಯಲ್ಲದೇ, ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಯ ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಕಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 125 ರಿಂದ 660&nbsp;cmನಷ್ಟು ಮಳೆ ಹಾಗೂ [[ತಾಪಮಾನ]] 21&nbsp;°C ರಿಂದ 45°Cನಷ್ಟರ ಮಧ್ಯೆ ಇರುತ್ತದೆ. ==ಪದರಗಳು== [[File:TropischeRegenwaelder.png|thumb|250px|ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಹರಡಿರುವುದು]] [[File:Kakum National Park, Ghana.jpg|thumb|250px|ಘನದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಕಮ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನ 40 ಮೀ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯನೋಪಿ ವಾಕ್‌ವೇ]] ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ಪದರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದರದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ, ವಿಭಿನ್ನ ಗಿಡಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜೀವಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, ಭೂವಲಯದ ಪದರ, ಪೊದೆಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳಿರುವ ಪದರ(ಪೊದರು ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಪದರು), (ಮಧ್ಯಮ ಜಾತಿಯ)ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯ ಜಾತಿಗಳಿರುವ ಪದರ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯರಾಶಿಯ ಪದರ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಿರುವ ಹರಿದ್ವರ್ಣಕಾಡಿನ ಪದರವಾಗಿದೆ. ಎತ್ತರದ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಿರುವ ಪದರ(ಎಮರ್ಜೆಂಟ್ ಲೇಯರ್) ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣಕಾಡುಗಳ ವಿಶೇಷ ಪದರವಾಗಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಇತರ ಸಸ್ಯಪದರಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ '''ಎತ್ತರ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಿರುವ (ಎಮರ್ಜೆಂಟ್ ಲೇಯರ್)''' ಅರಣ್ಯ ಪದರವು ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಇವುಗಳು (ಕ್ಯಾನೋಪಿ ಲೇಯರ್)ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳ ಪದರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವುದಲ್ಲದೇ, ಅವುಗಳು 45-55[[ಮೀಟರ್| ಮೀಟರ್‌]]ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಹಾಗೆಯೇ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಯ ಮರಗಳು 40 ರಿಂದ 50 ಮೀಟರ್ಗಳವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಉಷ್ಣ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ನಿಲ್ಲುವಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪದರದಲ್ಲಿ ಹದ್ದುಗಳು, ಚಿಟ್ಟೆಗಳು, ಬಾವಲಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಂಗಗಳು ವಾಸವಾಗಿವೆ. ''' (ಕ್ಯಾನೋಪಿ ಲೇಯರ್) ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಿರುವ ಸಸ್ಯ ಪದರವು''' ಅರಣ್ಯಪದರದ ಪ್ರಮುಖ ಪದರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಉಳಿದೆರಡು ಪದರಗಳಿಗೆ (ಸೂರು)ಛಾವಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಯಾನೋಪಿ ಪದರದಲ್ಲಿನ ಮರಗಳು ಮೆತ್ತಗಿನ ಜಾತಿಯದ್ದಾಗಿದ್ದು, ದುಂಡಗಿನ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಂಡಗಳಿಂದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವಲ್ಲದೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ: ಹಾವುಗಳು, ಉದ್ದ ಕೊಕ್ಕುಗಳಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಮರಕಪ್ಪೆಗಳು. '''ದಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯ ಪದರ/ಅಂಡರ್ ಸ್ಟೋರಿ ಲೇಯರ್''' ಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ದೊರೆಯುತ್ತದಲ್ಲದೇ, ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಹೀರುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡಗಳು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ 3 ಮೀಟರ್ಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. (10 ಅಡಿ) ಇಲ್ಲಿ ಬದುಕುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲಿ (ಚಿರತೆ) ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮರ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿರತೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿಯ ಕೀಟಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. '''ಪೊದರು ಪದರ''' ಮತ್ತು '''ಭೂಪದರ(ಅರಣ್ಯ ಪದರ) ''' ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದಟ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ನೋಡಲು ಕತ್ತಲು ಕವಿದಂತಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಅರಣ್ಯ ಪದರಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಪ್ರಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬೀಳುವುದರಿಂದ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುಗಳು ಬೇಗನೆ ಕೊಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಲೆಯು ಕೊಳೆಯಲು ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಇಂತಹ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದು ಕೇವಲ 6 ವಾರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಕೊಳೆತು ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ದೈತ್ಯ ಇರುವೆಭಕ್ಷಕಗಳು ಈ ಪದರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ==ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ== ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮಿಲಿಯಗಟ್ಟಳೆ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. 300 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಯೂರಮೇರಿಕಾ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಬೊನಿಫೆರಸ್ ನಶಿಸಿಹೋಗಿತ್ತು. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಉಭಯವಾಸಿಗಳು ನಶಿಸಿದವಲ್ಲದೇ, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಣ ಪರಿಸರವು ವಿವಿಧ ಜಾತಿಯ ಮೊಸಳೆಗಳ ಉಗಮಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿತು.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> hxhci<ydxfc uSDjff<sdf bsdhf<se f<dgflghdf SDFN jhfgjlikudsyuxhf ==ಮಾನವ ಬಳಕೆ== ===ಮಾನವರ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು=== ಮನುಷ್ಯರು ಅಮೆಝಾನ್ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡು ಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ, ಮರಗಳ ಸಾಗಾಟಕ್ಕೆ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡ್ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು 1.5 ಎಕ್ರೆಗಳಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 50 ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸಿದರಲ್ಲದೇ, ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿಗೆ ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.( ಪ್ರತಿ ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ 75 ಎಕ್ರೆ ಭೂಪ್ರದೇಶ) {{Citation needed|date=February 2011}} ===ವಾಸ=== ಈ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣವನದ ಕಾಡುಗಳು ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Bailey">ಬಾಯ್ಲೇ, ಆರ್.ಸಿ., ಹೆಡ್, ಜಿ., ಜೆನಿಕೆ, ಎಮ್., ಓವೆನ್,ಬಿ., ರೆಚ್ಮನ್, ಆರ್., ಝೆಚೆಂಟರ್, ಇ., 1989 "ಹಂಟಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಗ್ಯಾದರಿಂಗ್ ಇನ್ ಟ್ರೋಪಿಕಲ್ ರೇನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್: ಇದು ಸಾಧ್ಯವೇ." ಅಮೇರಿಕನ್ ಆಂಥ್ರೋಪಾಲಜಿಸ್ಟ್, 91:1 59-82</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಾದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಅರಣ್ಯದೊಳಗಡೆಯೇ ಲಭಿಸುವ ಅನೇಕ ಆಹಾರದ ಮೂಲಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚದುರುಹೋಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಇಲ್ಲಿ ಲಭಿಸುವ ಆಹಾರಮೂಲಗಳು ಕ್ಯಾನೋಪಿ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು /ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಬೇಟೆ ಹುಡುಕುವ ಗುಂಪಿನ ಜನರು ಕೆಲವೊಂದು ಋತುಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಸವನ್ನಾದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ದೊರೆಯುವಂತಹ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣವನದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತವಾತಾವರಣವಿರುವ [[ಕಾಡು|ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು]] ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರು ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಗುಂಪಿನ ಜನರಾಗಿದ್ದು, ಇವರುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಬಾಳುವಂತಹ ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ, ಚರ್ಮ, ಗರಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೇನುತುಪ್ಪ ಇತ್ಯಾದಿಯನ್ನು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿರುವ ರೈತಾಪಿ ಜನಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Bailey" /> ===ಕೃಷಿಭೂಮಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ=== ಕೃಷಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವರು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದರಲ್ಲದೇ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಅರಣ್ಯಭೂಮಿಯನ್ನು ಮುಕ್ತ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ ಮನುಷ್ಯರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಕಡಿದು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೇ, ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ <ref name="Bailey" /><ref name="Philip L. Walker 1998">ಫಿಲಿಪ್ ಎಲ್. ವಾಕರ್, ಲ್ಯಾರಿ ಸುಗಿಯಮ, ರಿಚರ್ಡ್ ಚಾಕೊನ್. (1998) '"ಡಯಟ್, ಡೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್, ಹಾಗೂ ಕಲ್ಚರಲ್ ಚೇಂಜ್ ಅಮಾಂಗ್ ರೀಸೆಂಟ್ಲಿ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟೆಡ್ ಸೌತ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಹಂಟರ್-ಹಾರ್ಟಿಕಲ್ಚರಲಿಸ್ಟ್ಸ್" ಇನ್ ''ಹ್ಯೂಮನ್ ಡೆಂಟಲ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್, ಮಾರ್ಫಾಲಜಿ, ಅಂಡ್ ಪೆಥಾಲಜಿ''. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಒರೆಗಾನ್ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿಕಲ್ ಪೇಪರ್ಸ್, ಸಂಖ್ಯೆ. 54</ref> ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವುದು ಅಷ್ಟೇನು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಪ್ರದೇಶದ ಮಣ್ಣು ಅನೇಕ ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಸೋರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಸ್ಸಾರ/ ಸಾರರಹಿತವಾಗಿಲ್ಲದೇ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿರುವ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕೂಡ ಖನಿಜಾಂಶಗಳು ಸೋರಿಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಮೆಝಾನ್ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯೋನೋಮೋಮೊ ಪಂಗಡದ ಜನರು ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಹಿಂದೆ ಅರಣ್ಯಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೊಚ್ಚಿ ನಂತರ ಕಳೆಗಳನ್ನು ಸುಡಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ನಂತರ ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಅರಣ್ಯಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಈ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು <ref name="Bailey" /> ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯವು <ref name="Philip L. Walker 1998" /> ಲೂಟಿ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶೇಕಡಾ 90%ರಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಈ ವಿಶಿಷ್ಠ ಯೋನೋಮೋಮೋ ಪಂಗಡದ ಜನರ ಆಹಾರ ಮೂಲಗಳು ಈ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಗಿಡಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Philip L. Walker 1998" /> ====ಬೆಳೆಯಲಾಗುವ ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ಮಸಾಲೆ ಪದಾರ್ಥಗಳು==== [[ಕಾಫಿ]], [[ಚಾಕಲಿಟ್|ಚಾಕಲೇಟ್]], [[ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]], [[ಮಾವು]], ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಮೆಕಡೋಮಿಯ ಹಣ್ಣಿನ ಬೀಜ, ಅವಕಾಡೋ ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬು]] ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತಲ್ಲದೇ, ಇವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಅರಣ್ಯಭೂಮಿಯಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಂಟೇಷನ್ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಈಗಲೂ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 1980 ಮತ್ತು 90ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 40 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಲ್ಲದೇ, ಅದರೊಂದಿಗೆ 13 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಮಾವಿನಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1970 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು $3 ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್ಗಳಷ್ಟು ಮೌಲ್ಯದ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾದಿಂದ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಜಾತಿಯ ಕೀಟ ಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವನ್ಯ ದಾಸ್ತಾನು ನಿರೋಧಕದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜೆನೆಟಿಕ್ ವೇರಿಯೇಷನ್ /ವಿಭಿನ್ನ ತಳಿಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದು ಕೇವಲ 20 ಜಾತಿಯ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರೆ, ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳು 250 ಜಾತಿಯ [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಪೂರೈಸುತ್ತಿವೆ. ಕೇವಲ ನ್ಯೂಗಿನಿ ಯಲ್ಲಿನ ಅರಣ್ಯವೊಂದರಲ್ಲೇ ನಾವು ಖಾದ್ಯ ಹಣ್ಣುಗಳ ಮರಗಳೊಂದಿಗೆ 251 ಮರಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 43 ಜಾತಿಯ ಮರಗಳನ್ನು 1985ರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವ ಮರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಮೈಯರ್ಸ್, ಎನ್. 1985. ದಿ ಪ್ರೈಮರಿ ಸೋರ್ಸ್ ಡಬ್ಲು. ಡಬ್ಲು. ನಾರ್ಟನ್ ಅಂಡ್ ಕೊ., ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಪುಟಗಳು. 189-193.</ref> ===ಔಷಧೀಯ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಸಂಪನ್ಮೂಲ=== ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ “ವಿಶ್ವದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಔಷಧಾಲಯ{{Citation needed|date=September 2009}}” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ “ಹಾರ್ಮೋನಲ್ ಕಾಂಟ್ರಾಸೆಪ್ಷನ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳ” ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕೊಕೇನ್]], ಸ್ಟಿಮ್ಯುಲೆಂಟ್/ಪ್ರಚೋದಕಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಂಕ್ವಿಲೈಝಿಂಗ್ ಡ್ರಗ್ಗಳು (ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್) ಗಳು ಲಭಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯುರೇರ್ (ಪ್ಯಾರಾಲೈಸಿಂಗ್ ಡ್ರಗ್) ಮತ್ತು ಕ್ವಿನೈನ್ ([[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಕ್ಯೂರ್/ವಾಸಿಮಾಡುವಂತಹ ಔಷಧಿ) ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ====ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು==== [[File:India southwest summer monsoon onset map en.svg|thumb|right|220px|ಆಕ್ರಮಣದ ದಿನಾಂಕಗಳು ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯದ ಬೇಸಿಗೆ ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನ ಮಾರುತಗಳು]] ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಜನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ. *ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಂದಾಯ ಲಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ವಸತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನೇರವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾನವನಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕದಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯಗಳಂತಹ ಇತರ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪರಿಸರ ಸಂವೇದಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಆದಾಯವು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿದ್ದು ಇದು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. *ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಜನರನ್ನು ಪರಿಸರದತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವಿನಿಂದ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಾಗ ಪರಿಸರ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾಗೃತಿಯು ಪರಿಸರದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಜಾÕವಂತ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲುದು. ಕೇವಲ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.<ref>ಫೊಷೀ, ಎಸ್. (10 ಅಕ್ಟೋಬರ್. ಎನ್ವಾರನ್ಮೆಂಟಲ್ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಟೂರಿಸಂ. ನವೆಂಬರ್ 30, 2007ರಂದು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ [http://www.uneptie.org/pc/tourism/sust-tourism/env-conservation.htm Uneptie.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228023650/http://www.uneptie.org/pc/tourism/sust-tourism/env-conservation.htm |date=2007-12-28 }}</ref> ಮಾನವನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪೂರಕವಾಗಿ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಬರಿದುಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಈ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಉತ್ಪತ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಪದೇ ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುವುದನ್ನು ಪರಿಸರವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ, ಮಳೆಹನಿಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ, ಮಳೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹರಡಿ ಬೀಳುವುದು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ವೈಜಾÕನಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಪ್ರವಾಹ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣಕಾಡುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ===ವಿನಾಶ/ಅಳಿವು=== ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ, ಕಾಡ್ಚಿಚ್ಚು, ಪರಿಸರ ಬದಲಾವಣೆಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿವೆಯಲ್ಲದೇ, ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ದಾಖಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇವು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> ಈ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಂತಹ ಭೌತಿಕ ಪರಿಸರದ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="SahneyBentonFerry2010LinksDiversityVertebrates"/> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿ ಭೂ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡುವ ಮಾನವನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೂಡ ಅತೀ ಬೇಗನೆ ಪರಿಸರದ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲುದು ಎಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಕರಗಳು == * ''ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಕಾಡಿನ ಹವಾಮಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ'' <ref name="afm">{{cite web | last = [[Elsevier]] | first = | authorlink = | coauthors = | title = Agricultural and Forest Meteorology | work = | publisher = | date = | url = http://www.sciencedirect.com/science/journal/01681923 | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 }}</ref> * ''ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಖೈರುಗಳು'' <ref name="aob">{{cite web | last = [[Oxford University Press]] | first = | authorlink = | coauthors = | title = Annals of botany | work = | publisher = | date = | url = http://aob.oxfordjournals.org/ | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 }}</ref> * ''ದಕ್ಷಿಣದ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ'' * ''ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಣೆ'', ಐಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎನ್: 0960-3115 ಇಐಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎನ್: 1572-9710 <ref name="bc2">{{cite web | last = [[Springer Science+Business Media|Springer]] | first = | authorlink = | coauthors = | title = Biodiversity and Conservation | work = | publisher = | date = | url = http://www.springerlink.com/content/100125/?p=279ec1ca0a954b9bac5ab06fa6ea8ecc&pi=0 | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ'' <ref name="bc">{{cite web | last = Elsevier | first = | authorlink = | coauthors = | title = Biological Conservation | work = | publisher = | date = | url = http://www.sciencedirect.com/science/journal/00063207 | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 }}</ref> * ''ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ವಿಭಾಗೀಕರಣ'' <ref name="dd">{{cite web | authorlink = | coauthors = | title = Diversity and Distributions | work = | publisher = | date = | url = http://www3.interscience.wiley.com/journal/118507128/home | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸೂಚಕಗಳು'' <ref name="ei">{{cite web | last = Elsevier | first = | authorlink = | coauthors = | title = Ecological Indicators | work = | publisher = | date = | url = http://www.sciencedirect.com/science/journal/1470160X | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 }}</ref> * ''ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ನಿರ್ವಹಣೆ &amp; ನವೀಕರಣ'' <ref name="emr">{{cite web | last = [[John Wiley & Sons]] | first = | authorlink = | coauthors = | title = Ecological Management & Restoration | work = | publisher = | date = | url = http://www.wiley.com/bw/journal.asp?ref=1442-7001 | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 | archive-date = 29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090429013557/http://www.wiley.com/bw/journal.asp?ref=1442-7001 | url-status = dead }}</ref> * ''ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ'' <ref name="es">{{cite web | last = [[BioOne]] | first = | authorlink = | coauthors = | title = Ecoscience | work = | publisher = | date = | url = http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-archive&issn=1195-6860 | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 }}</ref> * ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾಪಿಕಲ್ ಎಕಾಲಜಿ'' <ref name="jte">{{cite web | last = [[Cambridge University Press]] | first = | authorlink = | coauthors = | title = Journal of Tropical Ecology | work = | publisher = | date = | url = http://journals.cambridge.org/action/displayJournal?jid=TRO | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 | archive-date = 3 ಜನವರಿ 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090103170828/http://journals.cambridge.org/action/displayJournal?jid=TRO | url-status = dead }}</ref> * ''ಪ್ಯಾಲೆಯೊಜಿಯೋಗ್ರಫಿ, ಪ್ಯಾಲೆಯೊಕ್ಲೈಮೆಟಾಲಜಿ, ಪ್ಯಾಲೆಯೊಎಕಾಲಜಿ'' <ref name="3p">{{cite web | last = Elsevier | first = | authorlink = | coauthors = | title = Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology | work = | publisher = | date = | url = http://www.sciencedirect.com/science/journal/00310182 | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 }}</ref> * ''ನವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು'' <ref name="snfe">{{cite web | last = [[Taylor & Francis]] | first = | authorlink = | coauthors = | title = Studies on Neotropical Fauna and Environment | work = | publisher = | date = | url = http://www.informaworld.com/smpp/title~content=t713817190~db=all | format = | doi = | accessdate = 20 January 2009 }}</ref> * ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹಾಗೂ ಉಪ‌ಉಷ್ಣವಲಯದ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಅಗಲವಾದ ಎಲೆಗಳ ಕಾಡುಗಳು * ಪ್ಯಾಲಿಯೋಜಿಯೋಗ್ರಫಿ * ಮಳೆಕಾಡು * ಅರೆ ನಿತ್ಯಹರಿವರ್ಷದ ಕಾಡು * ಉಷ್ಣವಲಯ ಹಾಗೂ ಉಪ-ಉಷ್ಣವಲಯದ ತೇವ ಅಗಲ-ಎಳೆಗಳುಳ್ಳ ಕಾಡುಗಳು * ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡುಗಳ ಹವಾಮಾನ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌== {{Reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌== {{Commons category|Rainforests}} *[http://www.ran.org ರೇನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಷನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್] *[http://www.eia-international.org/campaigns/forests/ ಇಐಎ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್]: ಅಕ್ರಮ ಕಾಡಿನಿಂದ ತಂದ ಮರವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ. *[http://www.eia-global.org/forests_for_the_world/ ಇಐಎ ಇನ್ ದಿ ಯುಎಸ್‌ಎ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160226181045/http://eia-global.org/forests_for_the_world/ |date=2016-02-26 }} ವರದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿ. *[http://www.blueplanetbiomes.org/rainforest.htm ರೇನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಇನ್ಫೊ ಫ್ರಂ ಬ್ಲೂ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಬಯೋಮ್ಸ್] *[http://passporttoknowledge.com/rainforest/main.html ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಟು ನಾಲೆಡ್ಜ್ ರೇನ್‌ಫೋರ್ಸಸ್] *[http://www.coolearth.org ರೇನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್] *[http://www.worldwildlife.org/wildplaces/amazon/you_do.cfm ಅಮೆಝಾನ್ - ನೀವು ಏನು ಮಾಡಬಹುದು] *[http://www.greenpeace.org/international/campaigns/forests ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100408072738/http://www.greenpeace.org/international/campaigns/forests |date=2010-04-08 }} {{Biomes}} {{DEFAULTSORT:Tropical Rainforest}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮಳೆಕಾಡುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉಷ್ಣವಲಯ ಹಾಗೂ ಉಪ-ಉಷ್ಣವಲಯದ ತೇವ ಅಗಲ-ಎಳೆಗಳುಳ್ಳ ಕಾಡುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ವೃತ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] dt7yjrf9e99rlmwd0g6c5dmz0x3be3i 10 28951 1377005 1303621 2026-07-21T15:50:57Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Naval_Ensign_of_Sweden.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Naval_ensign_of_Sweden.svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1377005 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ಸ್ವೀಡನ್ | flag alias = Flag of Sweden.svg | flag alias-army = Naval ensign of Sweden.svg | flag alias-air force =Naval ensign of Sweden.svg | flag alias-1818 = Swedish and Norwegian merchant flag 1818-1844.svg | flag alias-1844 = Swedish civil ensign (1844–1905).svg | flag alias-1905 = Flag of Sweden (pre-1906).svg | flag alias-naval = Naval ensign of Sweden.svg | flag alias-naval-1844 = Naval Ensign of Sweden (1844-1905).svg | flag alias-naval-1815 = Ensign of Sweden and Norway (1815–1844).svg | link alias-army = Swedish Army | link alias-air force = Swedish Air Force | link alias-naval = Swedish Navy | flag alias-navy = Naval ensign of Sweden.svg | link alias-navy = Swedish Navy | link alias-football = Sweden {{{mw|men's}}} {{#ifeq:{{{mw|}}}|Olympic||national}} {{{age|}}} football team | border-army = | border-air force = | border-naval = | border-navy = | border-naval-1815 = | border-naval-1844 = | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1818 | var2 = 1844 | var3 = 1905 | var4 = naval-1844 | var5 = naval-1815 | redir1 = SWE </noinclude> }} ewh24n32m9nroygfq1f4ucja30ov9m1 10 29131 1376992 1303542 2026-07-21T11:00:17Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Flag_of_the_First_Spanish_Republic.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Flag_of_Spain_(1873–1874).svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376992 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್ | flag alias = Flag of the Philippines.svg | flag alias-1535 = Flag_of_Cross_of_Burgundy.svg | flag alias-1821 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-1873 = Flag of Spain (1873–1874).svg | flag alias-1875 = Flag of Spain (1785-1873 and 1875-1931).svg | flag alias-aguinaldo = Flag of the Philippines (1898–1901).svg | flag alias-1898 = Flag of the United States (1896-1908).svg | flag alias-1908 = US flag 46 stars.svg | flag alias-1912 = US flag 48 stars.svg | flag alias-1919 = Flag of the Philippines (1919-1936).svg | flag alias-1936 = Flag of the Philippines (navy blue).svg | flag alias-1985 = Flag of the Philippines (light blue).svg | flag alias-1986 = Flag of the Philippines (navy blue).svg | flag alias-air force = Flag of the Philippine Air Force.svg | link alias-air force = Philippine Air Force | flag alias-army=Flag of the Philippine Army.svg | flag alias-marines=Flag of the Philippine Marine Corps.svg | link alias-marines=Philippine Marine Corps | flag alias-military=Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg | link alias-military=Philippine Armed Forces | flag alias-navy=Flag of the Philippine Navy.svg | link alias-navy=Philippine Navy | link alias-army = Philippine Army | link alias-naval = Philippine Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1535 | var2 = 1821 | var3 = 1873 | var4 = 1875 | var5 = aguinaldo | var6 = 1898 | var7 = 1908 | var8 = 1912 | var9 = 1919 | var10 = 1936 | var11 = 1985 | var12 = 1986 | cat = Philippines | redir1 = PHL | redir2 = PHI | related1 = First Philippine Republic | related2 = Philippine Commonwealth | related3 = Second Philippine Republic </noinclude> }} k5hnfxq9msiv4h80oqu38zy85yy80ij 0 30282 1377034 1361444 2026-07-23T04:39:44Z CommonsDelinker 768 The_Governor_of_Tripura,_Shri_Ramesh_Bais.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Krdರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1377034 wikitext text/x-wiki ದೇಶದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಇರುವಂತೆಯೇ, [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನು '''ರಾಜ್ಯಪಾಲ''' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ನಿಜವಾದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ೫ ವರ್ಷಗಳು.ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಇದ್ದಂತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸನ ರಚನಾ ಅಧಿಕಾರ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇರುವ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಇಲ್ಲವೆ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂವಿಧಾನ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಸ್ವಂತ ವಿವೇಚನೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಇರುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅವರು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಲಹೆ–ಸೂಚನೆ ಮೇರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ಕಲಂ 163).ಕೆಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ವಂತ ವಿವೇಚನೆ ಬಳಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಇದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯನ್ನಾಗಿ ಯಾರನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಸರಿಸುವ ಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ವಿಧಾನ). ಉಳಿದಂತೆ ಸ್ವಂತ ವಿವೇಚನೆ ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಲಹೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಿಲ್ಲ. ==7ನೇ ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿ== ಗವರ್ನರ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಗವರ್ನರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ 7 ನೇ ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ನಂತರ, ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಬಹುದು. ==ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ== <!-- Please **do not change** any of the governors in case they submit their resignation, or a new governor has been appointed by the President. What matters is when a new governor is **sworn in**. Only then does he take office and feature on this list. Till that time, the previous governor continues to act as caretaker. --> {| class="sortable wikitable" style="text-align:center" |- !scope=col style="width: 175px;"| ರಾಜ್ಯ !scope=col style="width: 175px;"| ರಾಜ್ಯಪಾಲರು<ref>[http://india.gov.in/my-government/whos-who/governors "Governors"]. [[India.gov.in]]. Retrieved on 29 August 2018.</ref> !scope=col class=unsortable| ಚಿತ್ರ !scope=col style="width: 125px;"| ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದಿನ !scope=col class=unsortable| {{abbr|Ref.|Reference}} |- | [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] | ಬಿಸ್ವಭೂಷಣ್ ಹರಿಚಂದನ್ | [[File:The Governor of Andhra Pradesh, Shri Biswabhusan Harichandan.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|07|19}} | |- | [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] | ಬಿ. ಡಿ. ಮಿಶ್ರಾ | [[File:Governor of Arunachal Pradesh B.D. Mishra.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2017|10|03}} |<ref>Samudra Gupta Kashyap. [http://indianexpress.com/article/india/brigadier-bd-mishra-sworn-in-as-arunachal-pradesh-governor-4872838/ "Brigadier BD Mishra sworn-in as Arunachal Pradesh governor"]. ''The Indian Express''. 3 October 2017.</ref> |- | [[ಅಸ್ಸಾಂ]] | ಜಗದೀಶ್ ಮುಖಿ | [[File:Lt. Governor of Andaman & Nicobar Islands Prof. Jagdish Mukhi.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2017|10|10}} |<ref> [http://www.hindustantimes.com/india-news/jagdish-mukhi-sworn-in-as-governor-of-assam/story-5msmRotbnyJvdwv13KVo8M.html "Jagdish Mukhi sworn in as governor of Assam"]. ''Hindustan Times''. Press Trust of India. 10 October 2017.</ref> |- | [[ಬಿಹಾರ]] | ಫಗು ಚೌಹಾಣ್ | [[File:Fagu chauhan.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|07|20}} | |- | [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]] | ಅನಸೂಯಾ ಉಕೇಯ್ | [[File:The Vice President, National Commission for Scheduled Tribes (NCST), Mo Tribal Affairs, Ms. Anusuiya Uikey addressing a press conference, in New Delhi on September 24, 2018 (1).JPG|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|07|17}} | |- | [[ಗೋವಾ]] | ಸತ್ಯಪಾಲ್ ಮಲಿಕ್ | [[File:Governor of Bihar Satya Pal Malik.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|11|03}} | |- | [[ಗುಜರಾತ್]] | ಆಚಾರ್ಯ ದೇವ್ ವ್ರತ್ | [[File:Acharya Dev Vrat in December 2015.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|07|15}} | |- | [[ಹರಿಯಾಣ]] | ಸತ್ಯದೇವ್ ನಾರಾಯಣ್ ಆರ್ಯ | [[File:Satyadev Narayan Arya in August 2018.JPG|100px]] | {{dts|format=dmy|2018|08|25}} |<ref>[https://www.tribuneindia.com/news/haryana/satyadev-narayan-arya-takes-oath-as-new-haryana-governor/642709.html "Satyadev Narayan Arya takes oath as new Haryana Governor"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826005031/https://www.tribuneindia.com/news/haryana/satyadev-narayan-arya-takes-oath-as-new-haryana-governor/642709.html |date=2018-08-26 }}. [[The Tribune (Chandigarh)|''The Tribune'']]. Press Trust of India. 25 August 2018.</ref> |- | [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] | ಬಂಡಾರು ದತ್ತಾತ್ರೇಯ | [[File:Bandaru Dattatreya.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|09|01}} | |- | [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]] | ದ್ರೌಪದಿ ಮುರ್ಮು | [[File:Draupadi Murmu in December 2016.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2015|05|18}} |<ref>[https://www.thehindu.com/news/national/draupadi-murmu-sworn-in-as-first-woman-governor-of-jharkhand/article7218771.ece "Draupadi Murmu sworn in as first woman Governor of Jharkhand"]. ''The Hindu''. Press Trust of India. 18 May 2015.</ref> |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | [[ವಜುಭಾಯಿ ರುದಭಾಯಿ ವಾಲ|ವಜುಭಾಯಿ ವಾಲಾ]] | [[File:Governor of Karnataka Vajubhai Rudabhai Vala.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2014|09|01}} |<ref>Nagesh Prabhu. [https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/vala-sworn-in-as-karnataka-governor/article6370266.ece "Vala sworn in as Karnataka Governor"]. ''The Hindu''. 1 September 2014.</ref> |- | [[ಕೇರಳ]] | ಆರಿಫ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ | [[File:Arif Mohammad Khan.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|09|06}} | |- | [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]] | ಲಾಲ್‌ಜಿ ಟಂಡನ್ | [[File:Lalji Tandon at the release event of his book, 'Ankaha Lucknow'.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|07|20}} | |- | [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಕೋಶಿಯಾರಿ | | {{dts|format=dmy|2019|09|01}} | |- | [[ಮಣಿಪುರ]] | ನಜ್ಮಾ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ | [[File:Governor of Manipur Najma Heptulla.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2016|08|21}} |<ref>Iboyaima Laithangam. [https://www.thehindu.com/news/national/najma-heptullah-sworn-in-as-manipur-governor/article9014439.ece "Najma Heptullah sworn in as Manipur Governor"]. ''The Hindu''. 21 August 2016.</ref> |- | [[ಮೇಘಾಲಯ]] | ತಥಾಗತ ರಾಯ್ | [[File:Tathagata Roy.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2020|01|27}} | |- | [[ಮಿಝೋರಂ]] | ಪಿ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ | [[File:PS Sreedharan Pillai.jpg|100px]] |{{dts|format=dmy|2019|11|05}} | |- | [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] | ಆರ್. ಎನ್. ರವಿ | [[File:The Governor of Nagaland, Shri R.N. Ravi.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|07|20}} | |- | [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] | ಗಣೇಶಿ ಲಾಲ್ | [[File:Governor of Odisha Ganeshi Lal at the Puri Rath Yatra.jpg|100px]] |{{dts|format=dmy|2018|05|29}} |<ref>[https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/ganeshi-lal-sworn-in-as-new-governor-of-odisha/article24028943.ece "Ganeshi Lal sworn in as new governor of Odisha"]. ''The Hindu''. Press Trust of India. 30 May 2018.</ref> |- | [[ಪಂಜಾಬ್]] | ವಿ. ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಬದ್ನೋರ್ | [[File:Governor of Punjab and Administrator of U.T. Chandigarh V. P. Singh Badnore.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2016|08|22}} |<ref name=BADNORE>[http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/v-p-singh-badnore-sworn-in-as-new-punjab-governor-2990597/ "V.P. Singh Badnore sworn in as new Punjab Governor"]. ''The Indian Express''. Press Trust of India. 22 August 2016.</ref> |- | [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] | ಕಲ್‌ರಾಜ್ ಮಿಶ್ರಾ | [[File:Kalraj Mishra Minister.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|09|01}} | |- | [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]] | ಗಂಗಾ ಪ್ರಸಾದ್ | [[File:Governor of Meghalaya Ganga Prasad in July 2018.JPG|100px]] | {{dts|format=dmy|2018|08|26}} |<ref>[https://www.business-standard.com/article/pti-stories/ganga-prasad-sworn-in-as-sikkim-governor-118082600651_1.html "Ganga Prasad sworn in as Sikkim Governor"]. ''Business Standard''. Press Trust of India. 26 August 2018.</ref> |- | [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | ಬನ್ವಾರಿಲಾಲ್ ಪುರೋಹಿತ್ | [[File:Governor of Assam Banwarilal Purohit.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2017|10|06}} |<ref>[http://indianexpress.com/article/india/tamil-nadu-governor-banwarilal-purohit-sworn-in-4876973/ "Banwarilal Purohit sworn in as Tamil Nadu governor"]. ''The Indian Express''. 6 October 2017.</ref> |- | [[ತೆಲಂಗಾಣ]] | ತಮಿಳಿಸೈ ಸೌಂದರರಾಜನ್ | | {{dts|format=dmy|2019|09|01}} | |- | [[ತ್ರಿಪುರ]] | ರಮೇಶ್ ಬೈಸ್ | | {{dts|format=dmy|2019|07|20}} | |- | [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] | ಆನಂದಿಬೆನ್ ಪಟೇಲ್ | [[File:Chief Minister of Gujarat Anandiben Patel.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|07|20}} | |- | [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]] | ಬೇಬಿ ರಾಣಿ ಮೌರ್ಯ | [[File:The Governor of Uttarakhand, Baby Rani Maurya.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2018|08|26}} |<ref>[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/baby-rani-maurya-sworn-in-as-new-uttarakhand-governor/articleshow/65552443.cms "Baby Rani Maurya sworn in as new Uttarakhand governor"]. ''The Economic Times''. Press Trust of India. 26 August 2018.</ref> |- | [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] | ಜಗದೀಪ್ ಧನ್‌ಖಾರ್ | | {{dts|format=dmy|2019|07|20}} | |} ==ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉಪರಾಜ್ಯಪಾಲರ / ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {| class="sortable wikitable" style="text-align:center" |- !scope=col style="width: 175px;"| ಹುದ್ದೆ !scope=col style="width: 175px;"| ಹೆಸರು<ref>[http://india.gov.in/my-government/whos-who/lt-governors-administrators "Lt. Governors & Administrators"]. [[India.gov.in]]. Retrieved on 29 August 2018.</ref> !scope=col class=unsortable| ಚಿತ್ರ !scope=col style="width: 125px;"| ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ದಿನ !scope=col class=unsortable| Ref |- | [[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್]]<br>{{small|(ಉಪರಾಜ್ಯಪಾಲರು)}} | ದೇವೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಜೋಶಿ | [[File:Lieutenant Governor of Andaman and Nicobar Islands Devendra Kumar Joshi.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2017|10|08}} |<ref>[https://web.archive.org/web/20171022032628/http://reflectornews.in/city/admiral-d-k-joshi-retd-sworn-in-as-the-13th-lt-governor-of-a-n-islands/ "Admiral D K Joshi (Retd.) sworn in as the 13th Lt. Governor of A& N Islands"]. ''The Island Reflector''. 8 October 2017. Archived from [http://reflectornews.in/city/admiral-d-k-joshi-retd-sworn-in-as-the-13th-lt-governor-of-a-n-islands/ the original] on 22 October 2017.</ref> |- | [[ಚಂಡೀಗಡ]]<br>{{small|(ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು)}} | ವಿ. ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಬದ್ನೋರ್ | [[File:Governor of Punjab and Administrator of U.T. Chandigarh V. P. Singh Badnore.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2016|8|22}}<br /> |<ref name=BADNORE/> |- | [[ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ]]<br>{{small|(ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು)}} | ಪ್ರಫುಲ್ ಖೋಡಾ ಪಟೇಲ್ | [[File:Shri Praful Khoda Patel.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2016|12|30}} |<ref>[https://www.dnh.gov.in/DNHNew/Downloads/Administrator-List.pdf "List of Former Administrators"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911204905/https://www.dnh.gov.in/DNHNew/Downloads/Administrator-List.pdf |date=2017-09-11 }}. [[Administration of Dadra and Nagar Haveli]]. Retrieved on 30 December 2016.</ref> |- | [[ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು]]<br>{{small|(ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು)}} | ಪ್ರಫುಲ್ ಖೋಡಾ ಪಟೇಲ್ | [[File:Shri Praful Khoda Patel.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2016|8|29}} |<ref>[http://www.daman.nic.in/websites/Administrator/documents/Administrator-List-Update.pdf "List of Former Administrators"]. [[Administration of Daman and Diu]]. Retrieved on 21 September 2016.</ref> |- | [[ದೆಹಲಿ]]<br>{{small|(ಉಪರಾಜ್ಯಪಾಲರು)}} | ಅನಿಲ್ ಬೈಜಲ್ | [[File:Lieutenant Governor of Delhi Anil Baijal.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2016|12|31}} |<ref>[https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/Anil-Baijal-sworn-in-as-Delhi-Lieutenant-Governor/article16968516.ece "Anil Baijal sworn in as Delhi Lieutenant-Governor"]. ''The Hindu''. 31 December 2016.</ref> |- | [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]]<br>{{small|(ಉಪರಾಜ್ಯಪಾಲರು)}} | ಜಿ. ಸಿ. ಮುರ್ಮು | {{dash}} | {{dts|format=dmy|2019|10|31}} | |- | [[ಲಡಾಖ್]]<br>{{small|(ಉಪರಾಜ್ಯಪಾಲರು)}} | ಆರ್. ಕೆ. ಮಾಥೂರ್ | [[File:R K Mathur.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2019|10|31}} | |- | [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]<br>{{small|(ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು)}} | ದಿನೇಶ್ವರ್ ಶರ್ಮಾ | {{dash}} | {{dts|format=dmy|2019|11|03}} |<ref> [http://lakshadweep.nic.in/administrator.html "Bio-data of the Hon'ble Administrator"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221041738/http://lakshadweep.nic.in/administrator.html |date=21 February 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221041738/http://lakshadweep.nic.in/administrator.html |date=21 February 2014 }} Official Website of Union Territory of Lakshadweep. Retrieved on 21 September 2016. </ref> |- | [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ]]<br>{{small|(ಉಪರಾಜ್ಯಪಾಲರು)}} | ಕಿರಣ್ ಬೇಡಿ | [[File:Lieutenant Governor of Puducherry Kiran Bedi.jpg|100px]] | {{dts|format=dmy|2016|5|29}} |<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kiran-Bedi-takes-oath-as-Lt-Governor-of-Puducherry/articleshow/52491676.cms "Kiran Bedi takes oath as Lt. Governor of Puducherry"]. ''The Times of India''. 29 May 2016.</ref> |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} <ref>https://www.google.co.in/?gfe_rd=cr&ei=58UFWOn8JYHy8Afu0Y_ICg&gws_rd=ssl</ref> <ref>http://www.prajavani.net/news/article/2016/07/23/425722.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{ಚುಟುಕು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] [[ವರ್ಗ:ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು]] 7jawlqv592xp2ye89uth0xyhqz1u94o 0 34203 1376985 1335540 2026-07-21T07:59:42Z A826 72368 removed [[Category:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1376985 wikitext text/x-wiki {{ಚುಟುಕು}} ಅರೇಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವು ವೇದಾವತಿಯ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮನೆಗಳಿದ್ದು ೨೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನಾಯಕರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಲಪ್ಪನಾಯಕನೆಂಬುವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} itxbpmvrqpb71tp2d2l5v5pownv349p 1376987 1376985 2026-07-21T09:20:08Z A826 72368 Restored revision 1335540 by [[Special:Contributions/Anzx-ooo|Anzx-ooo]] ([[User talk:Anzx-ooo|talk]])(TwinkleGlobal) 1376987 wikitext text/x-wiki {{ಚುಟುಕು}} ಅರೇಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮವು ವೇದಾವತಿಯ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮನೆಗಳಿದ್ದು ೨೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಭಂಡಾರ ಮತ್ತು ಕೋಲಾಟಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ನಾಯಕರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಲಪ್ಪನಾಯಕನೆಂಬುವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮಗಳು]] gsrxycsuuxp4hld224ateqiqoekbd40 0 36553 1377018 1364915 2026-07-22T11:54:43Z ~2026-41133-33 100677 /* */ 1377018 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಶಿರಾಡೋಣ |other_name= |taluk_names=[[ವಿಜಯಪುರ]] |nearest_city=[[ವಿಜಯಪುರ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const=[[ನಾಗಠಾಣ]] |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude=770 |population_as_of=2011 | population_total= | population_density= |area_magnitude= |area_total= |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range= KA-28 }} '''ಶಿರಾಡೋಣ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ <span lang="ಕನ್ನಡ" dir="ltr">[[ಚಡಚಣ]]</span> ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 31' 10"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - 35&nbsp;°C-43&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18&nbsp;°C-30&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. * ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1200 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ== ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. <big>ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ</big>, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಕಲೆ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</big> ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು [[ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ]] ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಧರ್ಮ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯ== * shri revanasiddeshwar temple * sheelavanti temple * mahadev temple * dargah * ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ ==ಮಸೀದಿ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 50 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕೃಷಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೮೫% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಧ್ಯಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆ== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಸ್ಯ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಹೈಬ್ರೀಡ್ ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಹಬ್ಬ== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ೬೭%. ಅದರಲ್ಲಿ ೭೫% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ೫೫% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. [[ವಿಜಯಪುರ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] g5c8otefjd9mmcz7cwfyl38eo4pj43p 10 41416 1377008 941720 2026-07-21T17:50:49Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Flag_of_Cape_Verde.svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Flag_of_Cape_Verde_(10-17).svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1377008 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ಕೇಪ್ ವೆರ್ದೆ | flag alias = Flag of Cape Verde (10-17).svg | flag alias-1975 = Flag of Cape Verde (1975–1992).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1975 | redir1 = CPV | redir2 = Cabo Verde </noinclude> }} e8ojcjnfa9jvlw2vuliodia36db5gmc 0 49729 1377010 1354706 2026-07-22T07:29:47Z A826 72368 A826 moved page [[ಬಂಗಾರ ತಿರುಪತಿ]] to [[ಬಂಗಾರು ತಿರುಪತಿ]] without leaving a redirect: ತಪ್ಪಾಗಿ ಬರೆದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: merge article 1354706 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳವಾದ ಬಂಗಾರ ತಿರುಪತಿಯು ೧೦೮ ತಿರುಪತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶವಿರುವ [[ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಈ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ‘ಬಂಗಾರ ತಿರುಪತಿ’ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವವನು ಬಂಗಾರ ತಿರುಪತಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ. ಬಂಗಾರ ಗಿರಿವಾಸ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಮುಳಬಾಗಲಿನಿಂದ ೧೫ ಕಿ.ಮೀ. ಕ್ರಮಿಸಿದರೆ ಬಂಗಾರ ತಿರುಪತಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ ದರ್ಶನ ನಿಮಗಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ ಕುತೂಹಲದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುಗಡೆ ಬಾಗಿಲು ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲೇ ಇಲ್ಲ! ಕಿಟಕಿಗಳಿಂದ ದರ್ಶನ! ಇದಕ್ಕೊಂದು ಪುರಾಣ ಸಂಗತಿ ಉಂಟು. ಇಲ್ಲಿ ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಅವರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಜ್ಞಾನನೇತ್ರ ಎಂಬ ಕಣ್ಣನ್ನು ಪರಮಾತ್ಮನು ವೈಕುಂಠದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಋಷಿಗೆ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗುತ್ತದೆ. “ಜಗತ್ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ನಿನ್ನನ್ನು ಒದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಹಾ ಪಾಪ ಉಂಟಾಯಿತು. ನನ್ನ ಪಾಪ ಹೋಗಲಾಡಿಸಿ ಮೋಕ್ಷ ಕೊಡು" ಎಂದು ಬಹುವಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಪರಮಾತ್ಮನು. “ಈ ಶೇಷಾಚಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರು. ನನ್ನ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡು, ಮೋಕ್ಷ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಎಂದು ಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನ ಪಡೆದರು. ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಿಟಕಿಗೆ ಆರು ರಂಧ್ರಗಳಿವೆ. ಮಾನವನ ಆರು ಗುಣಗಳಾದ - ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ, ಲೋಭ, ಮೋಹ, ಮದ, ಮತ್ಸರ -ಇವುಗಳನ್ನು ಅರಿಷಡ್‌ವರ್ಗ ಎಂದು ನಮ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಈ ಆರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮನುಷ್ಯ ಬದುಕುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮ “ನನ್ನನ್ನು ನೋಡುವಾಗಲಾದರೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತು ಪೂಜಿಸು. ಒಳ್ಳೆಯ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಆರು ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ಕಿಟಕಿಯ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನ. ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದಂತೆ. ಎಷ್ಟೇ ಭಕ್ತರು ಬರಲಿ, ಅವರೆಲ್ಲ ಈ ಕಿಟಕಿ ಮೂಲಕವೇ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಜಾತ್ರೆ. ಮಾಘ ಶುದ್ಧ ಪೂರ್ಣಿಮೆ, ಅಂದರೆ ಮಾರ್ಗಶಿರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವೈಶಾಖದಲ್ಲಿ ೯ ದಿವಸ ಮತ್ತು ಶ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕೂ ಶನಿವಾರ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಭಕ್ತರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಪುನೀತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅಲಂಕರಿಸಲು ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣಗಳಿವೆ. ಅದನ್ನು ತಾಲೂಕಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಖಜಾನೆಯಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಇದ್ದಾಗ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆ : ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ; ಶಿವರಾತ್ರಿ; ವೈಕುಂಠ ಏಕಾದಶೀ. <br> ದರ್ಶನ ಸಮಯ : ಬೆಳಗ್ಗೆ ೭-೩೦ ರಿಂದ ಸಂಜೆ ೭-೩೦ ರವರೆಗೆ, ಯಾವುದೇ ಬಿಡುವು ಇಲ್ಲದೆ. <br> ಅಭಿಷೇಕ : ಬೆಳಗ್ಗೆ ೮ ಗಂಟೆಗೆ. ಶನಿವಾರ ಮಾತ್ರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೧ ಗಂಟೆಗೆ. ಅನಂತರ ಪ್ರಸಾದ ವಿನಿಯೋಗ. ಶನಿವಾರ, ಭಾನುವಾರ ಮತ್ತು ರಜಾ ದಿನ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚು. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ]] frlcy1ct5affplmcgm3yzm5d3yu996t 0 82927 1377037 1340809 2026-07-23T09:20:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377037 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}} [[ಚಿತ್ರ:KapilSharma.jpg|thumb|Kapil Sharma]] '''ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮ''' ರವರು ಒಬ್ಬ ಹಾಸ್ಯಗಾರ, ನಟ, ನಿರೂಪಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಪಕ.ಇವರು ೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೧ [[ಅಮೃತ್‌ಸರ್]], [[ಪಂಜಾಬ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/happy-birthday-kapil-sharma-5-things-you-didnt-know-about-comedy-king-4596027/|title=Kapil Sharma Birthday|last=|first=|date=2 Apr 2017|work=Indian Express|access-date=4 May 2017}}</ref> ಇವರು ಶ್ರೀರಾಮ್ ಆಶ್ರಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ನಂತರ ಪದವಿ ಪೂರವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಮೃತ್‌ಸರ್ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು [[ಜಲಂಧರ್|ಜಲಂಧರಿನ]] ಅಪೀಜಯ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ==ಕುಟುಂಬ== ಇವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಕೆ.ಶರ್ಮ ಹಾಗೂ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಜನಕ್ ರಾಣಿ,.<ref name=EarlyLife>{{cite news|title=Life has changed ever since, says comedian Kapil's family|url=https://www.hindustantimes.com/punjab/amritsar/life-has-changed-ever-since-says-comedian-kapil-s-family/article1-1173318.aspx|accessdate=18 December 2014|work=Hindustan Times|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141220084915/http://www.hindustantimes.com/punjab/amritsar/life-has-changed-ever-since-says-comedian-kapil-s-family/article1-1173318.aspx|url-status=dead}}</ref> ಇವರು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು.ಇವರ ತಂದೆ ಪಂಜಾಬ್ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.ಇವರ ತಂದೆ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ದೆಹೆಲಿಯಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡರು. ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮರವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಯಕರಾಗಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ==ವೃತ್ತಿ== ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಿಲ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಶೋ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲಾಫ್ಟರ್ ಚಾಲೆಂಜ್ ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಕಪಿಲ್ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ೧೦ ಲಕ್ಷ ನಗದು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Kapil Sharma plays the 'Traffic monitor' at India Gate - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/news-and-gossip/Kapil-Sharma-plays-the-Traffic-monitor-at-India-Gate/articleshow/22334306.cms |website=The Times of India |accessdate=10 January 2020 |language=en}}</ref> ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ಎಂಹೆಚ್ ಒನ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಸ್ಡೆ ಹಸಂಡೆ ರಾವೊದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=5 Things You Didn’t Know About Birthday Boy Kapil Sharma |url=https://www.thequint.com/entertainment/2016/04/02/funny-punjabi-punjab-amritsar-comedian-television-odd-jobs |website=The Quint |accessdate=10 January 2020 |language=en |date=2 April 2016}}</ref> ಗಾಯಕನಾಗಲು ತಾನು ಮುಂಬೈಗೆ ತೆರಳಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಶರ್ಮಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸೋನಿಯ ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಆರು ಋತುಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Kapil wins yet another season of Comedy Circus - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kapil-wins-yet-another-season-of-Comedy-Circus/articleshow/11131528.cms?from=mdr |website=The Times of India |accessdate=10 January 2020 |language=en}}</ref> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಉಸ್ತಾಡಾನ್ ಕಾ ಉಸ್ತಾದ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಪಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ನೋಡಲಾಯಿತು. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಕಪಿಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್ ವಿಥ್ ಕಪಿಲ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಬ್ಯಾನರ್ ಕೆ ೯ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ ಕಲರ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಕಪಿಲ್ ಅವರನ್ನು ಹಿರಿಯ ನಟ ಅಮೋಲ್ ಪಾಲೇಕರ್ ಅವರು ಮನರಂಜನಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸನ್ಮಾನಿಸಿದರು. ೨೦೧೪ ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ದೆಹಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Comedian Kapil Sharma to be brand ambassador for Delhi poll |url=https://news.biharprabha.com/2014/04/comedian-kapil-sharma-to-be-brand-ambassador-for-delhi-poll/ |website=The Biharprabha News |accessdate=10 January 2020 |archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122185159/https://news.biharprabha.com/2014/04/comedian-kapil-sharma-to-be-brand-ambassador-for-delhi-poll/ |url-status=dead }}</ref> ಕಪಿಲ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಕರಣ್ ಜೋಹರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೬೦ ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಹ-ನಿರೂಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್, ೨೦೧೪ ರ ನಾಲ್ಕನೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರೂಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೇಮ್ ಶೋ ಕೌನ್ ಬನೇಗಾ ಕರೋಡ್ಪತಿನ ಎಂಟನೇ ಋತುವಿನ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದಿ ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್ ಶೋನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಕಾಫಿ ವಿಥ್ ಕರಣ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕಿಸ್ ಕಿಸ್ಕೊ ​​ಪ್ಯಾರ್ ಕರೂನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಪಿಲ್ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಅಬ್ಬಾಸ್ ಮುಸ್ತಾನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್-ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ನಾಲ್ಕು ಅವಲೀಸ್, ಎಲಿ ಅವ್ರಾಮ್, ಮಂಜಾರಿ ಫಡ್ನಿಸ್, ಸಿಮ್ರಾನ್ ಕೌರ್ ಮುಂಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಿ ಲೋಕೂರ್. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ೨೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಂದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಚೊಚ್ಚಲ ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title='Kis Kisko Pyaar Karoon' opening day box office collection: Kapil Sharma's movie smashes records; Beats 'Baby' 1st day business |url=https://www.ibtimes.co.in/kis-kisko-pyaar-karoon-opening-day-box-office-collection-kapil-sharmas-movie-smashes-records-648159 |website=International Business Times, India Edition |accessdate=10 January 2020 |language=english |date=26 September 2015}}</ref> ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಟೈಮ್ ವಿಥ್ ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮಾ ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕೇವಲ ೧ ಕಂತುಗಳ ನಂತರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧ ರಂದು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸನ್ ಆಫ್ ಮಂಜೀತ್ ಸಿಂಗ್ ಎಂಬ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದು ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದಿ ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮಾ ಶೋ ಅನ್ನು ಹೊಸ ಋತುವಿನೊಂದಿಗೆ ೨೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Salman Khan is the producer of the new season of The Kapil Sharma Show, reveals Sunil Grover |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/telly-talk/gossip/article/sunil-grover-reveals-salman-khan-is-producing-the-new-season-of-the-kapil-sharma-show-tv-news/328642 |website=www.timesnownews.com |accessdate=10 January 2020 |language=en |date=10 December 2018}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== {| class="wikitable sortable " |- ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ! ವರ್ಗ ! ಫಾರ್ ! ಫಲಿತಾಂಶ ! {{Abbr|Ref|Reference}} |- | ೨೦೧೨ | rowspan="3" | ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | rowspan="2" | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಹಾಸ್ಯ | ''ಕಹಾನಿ ಕಾಮಿಡಿ ಸರ್ಕಸ್ ಕಿ'' | rowspan="12" {{Won}} |<ref>{{cite web|url=https://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2012 |title=Indian Television Academy Awards 2012 |publisher=IndianTelevisionAcademy.com |accessdate=22 January 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021114031/https://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2012 |archivedate=21 October 2013 }}</ref> |- | rowspan="4"| ೨೦೧೩ | ''ಕಾಮಿಲ್ ಜೊತೆ ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್'' | rowspan="2" |<ref name="ita">{{cite web |url=https://www.indiantelevisionacademy.com/site//awards_hhita_details_new.php?year=2013 |archive-url=https://archive.is/20131128183113/http://www.indiantelevisionacademy.com/site//awards_hhita_details_new.php?year=2013 |url-status=dead |archive-date=28 November 2013 |title=Indian Television Academy Awards 2013 |publisher=IndianTelevisionAcademy.com |accessdate=22 January 2014 }}</ref> |- | ತಮಾಷೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿ - ಹಾಸ್ಯ | ''ಕಾಮಿಲ್ ಜೊತೆ ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್'' |- | ವರ್ಷದ ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್ ಇಂಡಿಯನ್ | ವರ್ಷದ ಮನರಂಜನೆಗಾರ | ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮಾ |<ref name="EntertainerOfYear">{{cite news|title=Entertainer of the Year |url=https://www.indianoftheyear.com/winners-2013.php |publisher=CNN-IBN |date=23 December 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141108205753/https://www.indianoftheyear.com/winners-2013.php |archivedate= 8 November 2014 }}</ref> |- | ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಹೆಚ್ಚು ಮನರಂಜನೆಯ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ | rowspan="2" | ''ಕಾಮಿಲ್ ಜೊತೆ ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್'' |<ref>Narayan, Girija. (19 December 2013) [https://entertainment.oneindia.in/television/news/2013/big-star-entertainment-awards-2013-comedy-nights-with-kapil-diya-aur-127659.html Big Star Entertainment Awards 2013: Comedy Nights With Kapil, Diya Aur.., Maharana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513195225/https://entertainment.oneindia.in/television/news/2013/big-star-entertainment-awards-2013-comedy-nights-with-kapil-diya-aur-127659.html |date=2021-05-13 }}. Entertainment.oneindia.in. Retrieved on 16 September 2015.</ref> |- | ೨೦೧೪ | ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ |<ref>Narayan, Girija. (17 January 2014) [https://entertainment.oneindia.in/television/news/2014/comedy-nights-with-kapil-wins-best-comedy-show-star-guild-awards-2014-129849.html Comedy Nights With Kapil Bags Best Comedy Show At Star Guild Awards 2014!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513125653/https://entertainment.oneindia.in/television/news/2014/comedy-nights-with-kapil-wins-best-comedy-show-star-guild-awards-2014-129849.html |date=2021-05-13 }}. Entertainment.oneindia.in. Retrieved on 16 September 2015.</ref> |- | ೨೦೧೫ | ಸೋನಿ ಗಿಲ್ಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಭರವಸೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ (ಪುರುಷ) | ''ಕಿಸ್ ಕಿಸ್ಕೊ ​​ಪ್ಯಾರ್ ಕರೂನ್'' |<ref>{{Cite web | title = Winners of 11th Renault Sony Guild Awards | work = Bollywoodhungama.com | date = 23 December 2015 | accessdate = 6 September 2016 | url = https://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9455 }}</ref> |- |- | ೨೦೧೫ | ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಹಾಸ್ಯ) | ''ಕಾಮಿಲ್ ಜೊತೆ ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್'' | |- |೨೦೧೯ |ವರ್ಲ್ಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ (ಲಂಡನ್) |ಹೆಚ್ಚು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಹಾಸ್ಯನಟ | |<ref>{{cite news |title=Comedy king Kapil Sharma gets honoured by World Book of Records London |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/comedy-king-kapil-sharma-gets-honoured-by-world-book-of-records-london-1527154-2019-05-17 |accessdate=13 November 2019 |work=India Today |date=17 May 2019 |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |೨೦೧೯ |ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ | rowspan="3" |ಕಪಿಲ್ ಶರ್ಮಾ ಶೋ | |- | rowspan="2" |ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ | |- |ಕಾಮಿಡಿ ಜೀನಿಯಸ್ | |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೬-೧೭]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] e7cs0tfxr2zl3vhj84rc0z60i24fa1w 0 83545 1377032 1339059 2026-07-23T01:57:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377032 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Ethylene-CRC-MW-3D-balls.png|thumb|ಎಥಿಲೀನ್‍ನ ಚೆಂಡು ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಿ ಮಾದರಿ]] [[File:Dewar-Chatt-Duncanson_model.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dewar-Chatt-Duncanson_model.png|thumb|260x260px|Orbital description of bonding between ethylene and a transition metal.]]'''ಎಥಿಲೀನ್''' ಆಲ್ಕೀನ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಆಲಿಫ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್. ಇದರ ರಾಸಾಯನಿಕಸೂತ್ರ C₂H₄. ಇದು ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ್ದರಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು [[ಇಂಗಾಲ]]ದ [[ಪರಮಾಣು|ಪರಮಾಣುಗಳು]] ಸಿಗ್ಮ (σ) ಮತ್ತು ಪೈ (π) ಬಂಧಗಳ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ (ದ್ವಿಬಂಧಗಳು-ಡಬಲ್ ಬಾಂಡ್ಸ್). ಎಥಿಲೀನ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಮೂರು ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವ ವಾಡಿಕೆಯಿದೆ. π ಬಂಧ σ ಬಂಧಕ್ಕಿಂತ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಭೇದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಣದಿಂದ ಎಥಿಲೀನ್ [[ಅಣು]]ವಿನ ದ್ವಿಬಂಧಕ್ಕೆ [[ಕ್ಲೋರಿನ್]], [[ಬ್ರೋಮಿನ್]], ಹೈಡ್ರೊಜನ್ ಕ್ಲೋರೈಡ್, [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಕ್ಸಿಜನ್ನುಗಳನ್ನು]] ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಎಥಿಲೀನ್ ಪರ್ಯಾಪ್ತ ಅಣುವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>[http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/8655 ETHYLENE | CAMEO Chemicals | NOAA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402200815/http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/8655 |date=2015-04-02 }}. Cameochemicals.noaa.gov. Retrieved on 2016-04-24.</ref>[http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0475.htm ICSC 0475] ==ಮೂಲಗಳು== [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಮ್|ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ]] ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ (ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಗ್ಯಾಸ್) ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಫ್ಥಾದಲ್ಲಿ ಎಥಿಲೀನ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮೋಟಾರ್ [[ವಾಹನ]]ಗಳು ಉಗುಳುವ [[ಹೊಗೆ]]ಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ಪತ್ತೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ತಯಾರಿಕೆ== ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಮತ್ತು ನಿಸರ್ಗಾನಿಲಗಳನ್ನು ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ (ಉತ್ತಾಪ ವಿಚ್ಛೇದನೆ-ಪೈರೋಲಿಸಿಸ್ ಕ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್) ಎಥಿಲೀನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಚ್ಚಾ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ [[ಎಣ್ಣೆ]]ಯ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವ [[ಅನಿಲ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಎಥಿಲೀನ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವುದು. ಔದ್ಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಎಥಿಲೀನನ್ನು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಅನಿಲಗಳಿಂದ ಆಸವನ (ಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲೇಷನ್) ಮತ್ತು ಅಧಿಶೋಷಣ (ಅಡ್‍ಸಾರ್ಪ್ಷನ್) ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೋಪೈಲಿನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯೂಟಾಡಯೀನ್ ಅನಿಲಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಬರುವ ಎಥಿಲೀನನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅನೇಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶುದ್ಧವಾದ ಎಥಿಲೀನನ್ನು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮದ್ಯಸಾರದ ಆವಿಯನ್ನು ಪಟುಗೊಳಿಸಿದ (ಆಕ್ಟಿವೇಟೆಡ್) ಅಲ್ಯುಮಿನ ([[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] ಆಕ್ಸೈಡ್) ಮೇಲೆ ಹಾಯಿಸಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.<ref>{{cite web|last1=Research and Markets|title=The Ethylene Technology Report 2016 - Research and Markets|url=http://www.researchandmarkets.com/research/2xl4dr/the_ethylene|website=www.researchandmarkets.com|accessdate=19 June 2016}}</ref><ref name="cenews">{{cite journal |title=Production: Growth is the Norm |journal=Chemical and Engineering News |volume=84 |issue=28 |pages=59–236 |date=July 10, 2006 |format=PDF |doi=10.1021/cen-v084n034.p059}}</ref><ref name="Technology Economics Program">{{cite web|url=http://www.slideshare.net/intratec/propylene-production-from-methanol|title= Propylene Production from Methanol|publisher=by Intratec, ISBN 978-0-615-64811-8}}</ref> ==ಭೌತಗುಣಗಳು== ಬಣ್ಣವಿಲ್ಲದ [[ಅನಿಲ]]. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸುವಾಸನೆ ಮತ್ತು ರುಚಿಯುಳ್ಳದ್ದು.<ref name="UllmannEthylene">{{cite book|title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry|last1=Zimmermann|first1=Heinz|last2=Walz|first2=Roland|publisher=Wiley-VCH|year=2008|isbn=978-3527306732|location=Weinheim|chapter=Ethylene|doi=10.1002/14356007.a10_045.pub3|name-list-style=vanc}}</ref> 3% ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರೆ ಸ್ಫೋಟಕ ಮಿಶ್ರಣವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕರಗುವ ಉಷ್ಣತೆ -169^೦ ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ಆವಿಯಾಗುವ ಉಷ್ಣತೆ- 1025^೦ ಸೆಂ.ಗ್ರೇ. ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ 0⁰ ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡಿನಲ್ಲಿ 0.೬೧೦. ಆವಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆ (0^೦ ಸೆಂ. ಗ್ರೇ. ಮತ್ತು 760 ಮಿ.ಮಿ. ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ=1) 0. 975. ದ್ರವಿಸುವ ಅವಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆ (ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಟೆಂಪರೇಚರ್) 9.5^೦. ಸೆಂಗ್ರೇ. == ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳು == *ಎಥಿಲೀನ್ ಅಪರ್ಯಾಪ್ತ ಸಂಯುಕ್ತವಾದದ್ದರಿಂದ ಕೂಡಿಕೆ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಪಕರ್ಷಕಾರಿಯಂತೆಯೂ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. C₂H₄ + Cl₂ → C₂H₄Cl₂ C₂H₄ + HBr → C₂H₅Br [[ಪ್ಲಾಟಿನಮ್|ಪ್ಲಾಟಿನಂ]] C₂H₄ + H₂ → C₂H₆ ವೇಗವರ್ಧಕ *ಎರಡು ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಲ್ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಗ್ಲೈಕಾಲನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಬಹುದು. *ಎಥಿಲೀನನ್ನು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಜನ್ನನೊಂದಿಗೆ ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಪಾಲಿ ಎಥಿಲೀನ್ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅಣುತೂಕ ಸುಮಾರು 20,000. ಈ ಸಂಯುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಎಥಿಲೀನ್ ಅಣುಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿ ಉದ್ದವಾದ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತವೆ. '''ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಒತ್ತಡ''' nCH2=CH2 ~CH2-(CH2-CH2-CH2)_n-CH2 '''ಉಷ್ಣ''' ==ಉಪಯೋಗಗಳು== [[File:C2H4uses.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:C2H4uses.png|thumb|520x520px|Main{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} industrial uses of ethylene. Clockwise from the upper right: its conversions to [[wikipedia:Ethylene_oxide|ethylene oxide]], precursor to ethylene glycol; to [[wikipedia:Ethylbenzene|ethylbenzene]], precursor to [[wikipedia:Styrene|styrene]]; to various kinds of [[wikipedia:Polyethylene|polyethylene]]; to [[wikipedia:Ethylene_dichloride|ethylene dichloride]], precursor to [[wikipedia:Vinyl_chloride|vinyl chloride]].|center]] *ಎಥಿಲೀನನ್ನು ಮೂಲವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಟನ್ನುಗಟ್ಟಲೆ [[ಎಥಿಲೀನ್ ಡೈಕ್ಲೋರೈಡ್]], ಪಾಲಿ ಎಥಿಲೀನ್, ಸ್ಟೈರೀನ್, ಎಥಿಲೀನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್, ಅಸಿಟೈಲುಗಳು, EP [[ರಬ್ಬರು]], [[ಈಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್|ಈಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ನೀಳವಾದ ರಚನೆಯುಳ್ಳ ಆಲ್ಕೊಹಾಲುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="inchem">{{cite web|url=http://www.inchem.org/documents/sids/sids/74851.pdf|title=OECD SIDS Initial Assessment Profile — Ethylene|publisher=inchem.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924051942/http://www.inchem.org/documents/sids/sids/74851.pdf|archive-date=2015-09-24|access-date=2008-05-21|url-status=dead}}</ref> *[[ಹಣ್ಣು]]ಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡಲು, [[ಅಂಕುರಿಸುವಿಕೆ|ಮೊಳಕೆ]] ಮತ್ತು [[ತರಕಾರಿ]] ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಗಿಡಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು ಹಣ್ಣಿನ ಮಾಗಾಣಿಕೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು ಎಥಿಲೀನಿನ ಉಪಯೋಗವಿದೆ.<ref>{{Cite book|title=Ethylene|last1=Arshad|first1=Muhammad|last2=Frankenberger|first2=William|publisher=Springer|year=2002|isbn=978-0-306-46666-3|location=Boston, MA|pages=289}}</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Food Chemistry|last=Melton|first=Laurence, et al eds.|publisher=Elsevier|year=2019|isbn=978-0-12-814045-1|location=Netherlands|pages=114}}</ref> *ಎಥಿಲೀನ್ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಜನ್ನಿನ ಮಿಶ್ರಣದ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಬೆಸುಗೆ ಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಲೋಹವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="calibulletin">{{cite journal|date=June 1, 1976|title=Informational Bulletin|publisher=California Fresh Market Advisory Board|volume=12}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0475.htm International Chemical Safety Card 0475] * [http://ecb.jrc.ec.europa.eu/iuclid-datasheet/74851.pdf European Chemicals Bureau Datasheet] * [http://www.planthormones.info/ Speculations Towards a General Plant Hormone Theory] * [http://www.novachem.com/productservices/docs/Ethylene_MSDS_EN.pdf MSDS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061113092037/http://www.novachem.com/ProductServices/docs/Ethylene_MSDS_EN.pdf |date=2006-11-13 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಎಥಿಲೀನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪೆಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] i4c6c4xvi5nyjqquzkbgycwrx5lkurn 4 90682 1376982 1376755 2026-07-21T05:45:43Z MediaWiki message delivery 17558 /* Tech News: 2026-30 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1376982 wikitext text/x-wiki {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{Tech_header}} <br clear="all" /> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೭:೧೧, ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೭:೦೬, ೨೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೩:೪೪, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೩೮, ೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೪೧, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೪೬, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೧೧, ೨೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೮:೦೦, ೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೩೯, ೧೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೧೬, ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೧೧, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೩೩, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೧, ೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೫೩, ೧೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೨೯, ೨೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೦, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೪೩, ೬ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೦೬, ೧೩ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೪೧, ೨೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೩೩, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೨೩, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೪೫, ೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೦೭, ೧೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೪೯, ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೦೯, ೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೩೪, ೮ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೩೭, ೧೫ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೧೦, ೨೨ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೫೫, ೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೯:೦೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೫೭, ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೦೬, ೧೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೫:೪೦, ೨೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೮, ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೬:೪೨, ೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೩೫, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೨೩, ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೨೦, ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೫೧, ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೭, ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೪, ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೫೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೨, ೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೦೭, ೧೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೫೫, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೨೫, ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೭, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೧೪, ೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೩೨, ೧೬ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೩:೧೪, ೨೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೫೯, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೪೬, ೨೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೧೩, ೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೪:೫೯, ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೪೬, ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೩೩, ೨೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೨೧, ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೨೨, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೦೫, ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೨೦, ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೫೫, ೩೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೪೮, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೦:೪೮, ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೦:೨೯, ೨೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೩:೩೫, ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೨, ೫ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೫೦, ೧೨ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೫೧, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೩:೨೧, ೨೬ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೩೮, ೨ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೫೯, ೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೨:೧೮, ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೮:೩೪, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೭:೧೭, ೨೯ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೯:೨೬, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೪೦, ೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೧:೧೫, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> 54wunaxkzn1o8in2dv4sasakjl2s93l 1376988 1376982 2026-07-21T09:22:52Z A826 72368 removing archive [[special:diff/1376988]] 1376988 wikitext text/x-wiki {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{Tech_header}} <br clear="all" /> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೧:೧೫, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> lhums3zhiuu746xybqsdi54ccb2pvgz 0 92997 1376974 1361890 2026-07-21T01:13:48Z CommonsDelinker 768 Feynman_lecture_1964_(10481714045).jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Abzeronowರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376974 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ರಿಚರ್ಡ್ ಫೇನ್ಮನ್ | image = Richard Feynman Nobel.jpg | caption = ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಫೇನ್ಮನ್ | alt = Feynman, smiling | birth_name = ರಿಚರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಫೇನ್ಮನ್ | birth_date = {{birth date|1918|5|11|mf=y}} | birth_place = [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]], ಯು.ಎಸ್. | death_date = {{death date and age|1988|2|15|1918|5|11|mf=y}} | death_place = [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್]], [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]], ಯು.ಎಸ್. | resting_place = [[:en:Mountain View Cemetery, Altadena|ಮೌಂಟೇನ್ ವ್ಯೂ ಸ್ಮಶಾನ, ಅಲ್ಟಾಡೆನಾ]] | fields = [[:en:Theoretical physics|ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] | workplaces = {{Plainlist| * [[:en:Cornell University|ಕಾರ್ನೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[:en:California Institute of Technology|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] }} | education = {{Plainlist| * [[:en:Massachusetts Institute of Technology|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]] ([[:en:Bachelor of Science|ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]]) * [[:en:Princeton University|ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ([[:en:PHD|ಪಿಎಚ್‌ಡಿ]]) }} | thesis_title = ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ರಿಯೆಯ ತತ್ವ. | thesis_url = https://cds.cern.ch/record/101498/files/Thesis-1942-Feynman.pdf | thesis_year = ೧೯೪೨ | doctoral_advisor = [[:en:John Archibald Wheeler|ಜಾನ್ ಆರ್ಚಿಬಾಲ್ಡ್ ವೀಲರ್]] | academic_advisors = | doctoral_students = {{Plainlist| * [[:en:James M. Bardeen|ಜೇಮ್ಸ್ ಎಂ. ಬಾರ್ಡೀನ್]] * [[:en:Laurie Brown (physicist)|ಲಾರಿ ಬ್ರೌನ್ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ)]] * [[:en:Michael Cohen (physicist)|ಮೈಕೆಲ್ ಕೋಹೆನ್ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ)]] * [[:en:Thomas Curtright|ಥಾಮಸ್ ಕರ್ಟ್ರೈಟ್]] * [[:en:Albert Hibbs|ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಿಬ್ಸ್]] * [[:en:Giovanni Rossi Lomanitz|ಜಿಯೋವಾನಿ ರೊಸ್ಸಿ ಲೊಮಾನಿಟ್ಜ್]] * [[:en:George Zweig|ಜಾರ್ಜ್ ಜ್ವೀಗ್]] }} | notable_students = "ಪದವಿಪೂರ್ವ:" {{Plainlist| * [[:en:Robert Barro|ರಾಬರ್ಟ್ ಬಾರ್ರೊ]] }} "ಪದವೀಧರ:" {{Plainlist| * [[:en:Douglas D. Osheroff|ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಡಿ. ಒಶೆರಾಫ್]] * [[:en:Paul Steinhardt|ಪಾಲ್ ಸ್ಟೈನ್ಹಾರ್ಡ್ಟ್]] * [[:en:Stephen Wolfram|ಸ್ಟೀಫನ್ ವೂಲ್ಫ್ರಾಮ್]] }} | signature = Richard Feynman signature.svg | spouse = {{Plainlist| * {{marriage|ಆರ್ಲಿನ್ ಗ್ರೀನ್ಬಾಮ್|1942|1945|end=died}} * {{marriage|ಮೇರಿ ಲೂಯಿಸ್ ಬೆಲ್|1952|1958|reason=divorced}} * {{marriage|ಗ್ವೆನೆತ್ ಹೌರ್ತ್|1960}} }} | children = ೨ }} '''ರಿಚರ್ಡ್ ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ಫೇನ್ಮನ್''' (ಮೇ ೧೧, ೧೯೧೮ - ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೫, ೧೯೮೮) ಇವರು [[ಅಮೇರಿಕನ್]] [[:en:theoretical physicist|ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು]]. ಹಾಗೂ [[:en:quantum mechanics|ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್‌ನ]] ಸಮಗ್ರ ಸೂತ್ರೀಕರಣ, [[:en:quantum electrodynamics|ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್]] ಸಿದ್ಧಾಂತ, ಸೂಪರ್ ಕೂಲ್ಡ್ [[:en:liquid helium|ದ್ರವ ಹೀಲಿಯಂನ]] [[:en:superfluidity|ಸೂಪರ್ಫ್ಲೂಯಿಡಿಟಿಯ]] ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Julian Schwinger |ಜೂಲಿಯನ್ ಶ್ವಿಂಗರ್]] ಮತ್ತು [[:en: Shin'ichirō Tomonaga|ಶಿನಿಚಿರೊ ಟೊಮೊನಾಗಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದರು. [[:en:subatomic particles|ಉಪಪರಮಾಣು ಕಣಗಳ]] ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಗಣಿತದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಚಿತ್ರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು "''[[:en: Feynman diagrams|ಫೇನ್ಮನ್‌ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳು]]''" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಅವರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಜರ್ನಲ್ [[:en:Physics World|ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್]] ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ೧೩೦ ಪ್ರಮುಖ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಏಳನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite press release|url=https://www.caltech.edu/about/news/physics-world-poll-names-richard-feynman-one-10-greatest-physicists-all-time-368|title=Physics World poll names Richard Feynman one of 10 greatest physicists of all time|publisher=[[California Institute of Technology]]|access-date=June 10, 2023|date=December 2, 1999|first=Robert|last=Tindol}}</ref> ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[:en:development of the atomic bomb|ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ]] ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ, ದಶಕದಲ್ಲಿ [[:en:Space Shuttle Challenger disaster|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ ಚಾಲೆಂಜರ್ ದುರಂತದ]] ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ [[:en:Rogers Commission|ರೋಜರ್ಸ್ ಆಯೋಗದ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾದರು. ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೆಲಸದ ಜೊತೆಗೆ, [[:en:quantum computing|ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕ ಮತ್ತು [[:en:nanotechnology|ನ್ಯಾನೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ]] ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ [[:en:theoretical physics|ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] [[:en:Richard C. Tolman|ರಿಚರ್ಡ್ ಸಿ ಟೋಲ್ಮನ್‌ರವರು]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಮೇ ೧೧, ೧೯೧೮ ರಂದು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ]],<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1965/feynman-bio.html |title=Richard P. Feynman – Biographical |publisher=The Nobel Foundation |access-date=April 23, 2013 |archive-date=July 1, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060701224503/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1965/feynman-bio.html |url-status=live}}</ref> ಗೃಹಿಣಿಯಾದ ''ಲೂಸಿಲ್ಲೆ'' ([[:en:(née |ನೀ]] ಫಿಲಿಪ್ಸ್, ೧೮೯೫–೧೯೮೧) ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾದ ''ಮೆಲ್ವಿಲ್ಲೆ ಆರ್ಥರ್ ಫೇನ್ಮನ್'' (೧೮೯೦–೧೯೪೬) ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=August 2002 |title=Richard Feynman (1918–1988) – Biography – MacTutor History of Mathematics |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Feynman/ |access-date=June 10, 2023 |publisher=University of St. Andrews}}</ref> ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ತಂದೆ [[:en:Russian Empire|ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ]] [[:en:Minsk|ಮಿನ್ಸ್ಕ್‌]] ಯಹೂದಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ]] ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ತಾಯಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಲೂಸಿಲ್ಲೆಯವರ ತಂದೆಯವರು [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ]] ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಕೂಡ ಪೋಲಿಷ್ ವಲಸಿಗರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news |author=Seelye |first=Katharine Q. |date=September 10, 2020 |title=Joan Feynman, Who Shined Light on the Aurora Borealis, Dies at 93 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2020/09/10/science/joan-feynman-dead.html |access-date=September 13, 2020}}</ref> ಆದರೆ, ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ೧೯೧೭ ರಲ್ಲಿ, ''ಮೆಲ್ವಿಲ್ಲೆ'' ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ತಡವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವನ ಮೂರನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ನಂತರದವರೆಗೂ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite magazine |url=https://www.popsci.com/scitech/article/2002-04/my-mother-scientist/|title=My Mother, the Scientist |access-date=June 10, 2023 |first=Charles |last=Hirshberg |author-link=Charles Hirshberg |date=April 18, 2002 |magazine=Popular Science}}</ref> ವಯಸ್ಕರಾದ ಮೇಲೆ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಅಥವಾ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ಗ್ರಹಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ [[:en:Wolfgang Pauli |ವೂಲ್ಫ್ಗ್ಯಾಂಗ್ ಪೌಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Hans Bethe|ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಬೆಥೆ]] ಒಮ್ಮೆ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು "ಬಮ್" ನಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದರು. ===[[ಧರ್ಮ]]=== ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ಪೋಷಕರು ಇಬ್ಬರೂ ಯಹೂದಿ ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು [[:en:synagogue|ಸಿನಗಾಗ್‌ಗೆ]] ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite journal |last=Haynie |first=D.T. |title=And the award goes to... |journal=International Journal of Nanomedicine |issn=1176-9114 |year=2007 |volume=2 |issue=2 |pages=125–127 |pmid=17722541 |pmc=2673976 }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ತನ್ನ ಯೌವನದ ವೇಳೆಗೆ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ತಮ್ಮನ್ನು "ನಿಷ್ಠಾವಂತ [[:en:atheist|ನಾಸ್ತಿಕ]]" ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, [[:en:Tina Levitan|ಟೀನಾ ಲೆವಿಟನ್]] ಅವರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, ಯಹೂದಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಪುಸ್ತಕದ ಮಾಹಿತಿಯ ಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಅವರು, "ಕೆಲವು [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ]] ಆನುವಂಶಿಕತೆಯಿಂದ ಬರುವ ವಿಚಿತ್ರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಅಸಂಬದ್ಧತೆಗೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news|last=Harrison|first=John|title=Physics, bongos and the art of the nude|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/3643596/Physics-bongos-and-the-art-of-the-nude.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/culture/books/3643596/Physics-bongos-and-the-art-of-the-nude.html |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|access-date=April 23, 2013}}{{cbignore}}</ref> "ಹದಿಮೂರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡೆ. ಆದರೆ, ಯೆಹೂದಿ ಜನರು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[:en:chosen people|ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ ಜನರು]] ಎಂದು ನಂಬುವುದನ್ನು ನಾನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು [[:en:Far Rockaway High School|ಫಾರ್ ರಾಕ್ವೇ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಹ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾದ [[:en:Burton Richter|ಬರ್ಟನ್ ರಿಕ್ಟರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Baruch Samuel Blumberg|ಬರೂಚ್ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಬ್ಲಮ್ಬರ್ಗ್]] ಕೂಡ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |url=https://www.rockawave.com/articles/museum-tracks-down-frhs-nobel-laureates/ |title=Museum Tracks Down FRHS Nobel Laureates |last1=Schwach |first1=Howard |date=April 15, 2005 |publisher=The Wave |access-date=April 23, 2013 |archive-date=May 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505210032/https://www.rockawave.com/articles/museum-tracks-down-frhs-nobel-laureates/ |url-status=live}}</ref> ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಉನ್ನತ [[ಗಣಿತ]] ತರಗತಿಗೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಕಾರ [[:en:James Gleick|ಜೇಮ್ಸ್ ಗ್ಲಿಕ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಐಕ್ಯೂ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಅವರ ಐಕ್ಯೂ ಅನ್ನು ೧೨೫ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಜೋನ್‌ರವರು ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚು ಐಕ್ಯೂ ಗಳಿಸಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ತಾನು ಚುರುಕಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ತಮಾಷೆಯಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರು [[:en:Mensa International|ಮೆನ್ಸಾ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ಗೆ]] ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಹಾಗೂ ಅವರ ಐಕ್ಯೂ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ೧೫ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ, [[ತ್ರಿಕೋನಮಿತಿಯ ಇತಿಹಾಸ|ತ್ರಿಕೋನಮಿತಿ]], [[:en:advanced algebra|ಸುಧಾರಿತ ಬೀಜಗಣಿತ]], [[:en:infinite series|ಅನಂತ ಸರಣಿ]], [[:en:analytic geometry|ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ರೇಖಾಗಣಿತ]] ಮತ್ತು [[:en:differential |ಭೇದಾತ್ಮಕ]] ಮತ್ತು [[:en:integral calculus|ಸಮಗ್ರ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]] ಎರಡನ್ನೂ ಸ್ವತಃ ಕಲಿತರು.<ref>{{cite web |url=https://www.rockawave.com/articles/museum-tracks-down-frhs-nobel-laureates/ |title=Museum Tracks Down FRHS Nobel Laureates |last1=Schwach |first1=Howard |date=April 15, 2005 |publisher=The Wave |access-date=April 23, 2013 |archive-date=May 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505210032/https://www.rockawave.com/articles/museum-tracks-down-frhs-nobel-laureates/ |url-status=live}}</ref> ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[:en:half-derivative|ಅರ್ಧ-ಉತ್ಪನ್ನದಂತಹ]] ಗಣಿತದ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು [[:en:logarithm|ಲೋಗರಿಥಮ್]], [[:en:sine|ಸೈನ್]], [[:en:cosine|ಕೋಸಿನ್]] ಮತ್ತು [[:en:tangent|ಟ್ಯಾಂಜೆಂಟ್]] ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವು ಮೂರು ಅಸ್ಥಿರಗಳಂತೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಗುಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ ಹೀಗಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ, ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಲೋಭನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite interview |last1=Feynman |first1=Richard |title=Richard Feynman – Session II |interviewer=Charles Weiner |date=March 5, 1966 |url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/5020-2 |publisher=American Institute of Physics |access-date=May 25, 2017 |archive-date=May 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505210113/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/5020-2 |url-status=live}}</ref> [[:en: Arista Honor Society|ಅರಿಸ್ಟಾ ಹಾನರ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[:en:New York University|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite journal |last1=Vallarta |first1=M. S. |last2=Feynman |first2=Richard P. |date=March 1939 |title=The Scattering of Cosmic Rays by the Stars of a Galaxy |url=https://authors.library.caltech.edu/1877/1/VALpr39.pdf |url-status=live |journal=[[Physical Review]] |publisher=American Physical Society |volume=55 |issue=5 |pages=506–507 |bibcode=1939PhRv...55..506V |doi=10.1103/PhysRev.55.506.2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125023157/https://authors.library.caltech.edu/1877/1/VALpr39.pdf |archive-date=November 25, 2020 |access-date=December 13, 2019}}</ref> ನೇರ ಚಿತ್ರಣದ ಅವರ ಅಭ್ಯಾಸವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಂತಕರನ್ನು ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[:en:feline anatomy|ಬೆಕ್ಕಿನ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು]] ಕಲಿಯುವಾಗ ಅವರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, "ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಬೆಕ್ಕಿನ ನಕ್ಷೆ ಇದೆಯೇ?" (ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಾರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ) ಎಂಬುದ್ದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |title=Forces in Molecules |url=https://authors.library.caltech.edu/3515/ |last=Feynman |first=R. P. |journal=Physical Review |volume=56 |issue=4 |pages=340–343 |date=August 1939 |publisher=American Physical Society |doi=10.1103/PhysRev.56.340 |bibcode=1939PhRv...56..340F |s2cid=121972425 |access-date=May 20, 2019 |archive-date=September 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919050513/https://authors.library.caltech.edu/3515/ |url-status=live}}</ref> ==ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆ== [[File:Feynman-richard_p.jpg|thumb|upright|alt=Feynman smiling|ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ಲಾಸ್ ಅಲಾಮೋಸ್ ಐಡಿ ಬ್ಯಾಡ್ಜ್]] ೧೯೪೧ ರಂದು, [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ ಸಂಭವಿಸಿದರೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಇನ್ನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು [[:en:Pennsylvania|ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ]] [[:en:Frankford Arsenal|ಫ್ರಾಂಕ್ಫೋರ್ಡ್ ಆರ್ಸೆನಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬೇಸಿಗೆಯನ್ನು ಕಳೆದರು.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=uY-u1qyRM5w&t=2m16s Richard Feynman Lecture – "Los Alamos From Below"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505010623/https://www.youtube.com/watch?v=uY-u1qyRM5w |date=May 5, 2020}}, talk given at [[UCSB]] in 1975 (posted to YouTube on July 12, 2016)<br />Quote:<br />"I did not even have my degree when I started to work on stuff associated with the Manhattan Project."<br />Later in this same talk, [https://www.youtube.com/watch?v=uY-u1qyRM5w&t=5m34s at 5m34s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220304123519/https://www.youtube.com/watch?v=uY-u1qyRM5w&t=5m34s |date=March 4, 2022}}, he explains that he took a six week vacation to finish his thesis so received his PhD prior to his arrival at Los Alamos.</ref> [[:en:attack on Pearl Harbor|ಪರ್ಲ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯು]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದ ನಂತರ, [[:en: Manhattan Project|ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಯ]] ಭಾಗವಾಗಿ [[:en:atomic bomb|ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲು ಸಮೃದ್ಧ ಯುರೇನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[:en:Robert R. Wilson|ರಾಬರ್ಟ್ ಆರ್. ವಿಲ್ಸನ್]] ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web |url=https://blog.nuclearsecrecy.com/2014/06/06/feynman-and-the-bomb/ |title=Feynman and the Bomb |website=Restricted Data |first=Alex |last=Wellerstein |date=June 6, 2014 |access-date=June 10, 2023}}</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಲ್ಸನ್ ಅವರ ತಂಡವು [[:en:uranium-235|ಯುರೇನಿಯಂ -೨೩೫]] ಅನ್ನು [[:en:uranium-238|ಯುರೇನಿಯಂ -೨೩೮]] ನಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐಸೊಟ್ರಾನ್ ಎಂಬ ಸಾಧನದ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[:en:Radiation Laboratory |ವಿಕಿರಣ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ವಿಲ್ಸನ್ ಅವರ ಮಾಜಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾದ [[:en:Ernest O. Lawrence|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಒ. ಲಾರೆನ್ಸ್‌ರವರ]] ನೇತೃತ್ವದ ತಂಡವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[:en:calutron|ಕ್ಯಾಲುಟ್ರಾನ್]] ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಇದನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ, ಐಸೊಟ್ರಾನ್ ಕ್ಯಾಲುಟ್ರಾನ್‍ಗಿಂತ ಅನೇಕ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಮತ್ತು [[:en:Paul Olum|ಪಾಲ್ ಓಲಮ್]] ಇದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಹೆಣಗಾಡಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಲಾರೆನ್ಸ್ ಅವರ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ, ಐಸೊಟ್ರಾನ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ೧೯೪೩ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[:en:Robert Oppenheimer|ರಾಬರ್ಟ್ ಓಪನ್ಹೈಮರ್]] [[:en:Los Alamos Laboratory|ಲಾಸ್ ಅಲಾಮೋಸ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿಯನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ನ್ಯೂ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ]] [[:en: mesa|ಮೆಸಾದಲ್ಲಿ]] ರಹಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |last1=Morisy |first1=Michael |last2=Hovden |first2=Robert |date=June 6, 2012 |editor=J Pat Brown |title=The Feynman Files: The professor's invitation past the Iron Curtain |url=https://www.muckrock.com/news/archives/2012/jun/06/feynman-files-professors-invitation-past-iron-curt/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505211540/https://www.muckrock.com/news/archives/2012/jun/06/feynman-files-professors-invitation-past-iron-curt/ |archive-date=May 5, 2019 |access-date=July 13, 2016 |website=MuckRock}}</ref> ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮರು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಲಾಯಿತು. "ವೃತ್ತಿಪರ ಸೈನಿಕರ ಗುಂಪಿನಂತೆ, ನಾವು ಲಾಸ್ ಅಲಾಮೋಸ್‌ಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ವಿಲ್ಸನ್ ನಂತರ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇತರ ಅನೇಕ ಯುವ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಂತೆ, ಫೇನ್ಮನ್ ಕೂಡ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ವರ್ಚಸ್ವಿ ಒಪೆನ್ಹೈಮರ್ನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಅವರು ಚಿಕಾಗೋದಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಫೇನ್ಮನ್‌ಗೆ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆ ಮಾಡಿ, ಆರ್ಲೈನ್‌ಗಾಗಿ [[:en:New Mexico|ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ]] [[:en:Albuquerque|ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್‍ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ [[:en:sanatorium|ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ]] ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ೧೯೪೩ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೮ ರಂದು, ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋಗೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಟವರಲ್ಲಿ ಇವರೂ ಮೊದಲಿಗರು. [[ರೈಲುಸಾರಿಗೆ|ರೈಲುಮಾರ್ಗವು]] ಅರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಗಾಲಿಕುರ್ಚಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಅವರಿಗಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಕೋಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿವಾಹ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಕಳೆದರು. ==ಕಾರ್ನೆಲ್== ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು [[:en:University of Wisconsin–Madison|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನಾಮಮಾತ್ರವಾಗಿ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ವೇತನರಹಿತ ರಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ, ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಸ್‌ನ ಡೀನ್ ಮಾರ್ಕ್ ಇಂಗ್ರಾಹಮ್ ಅವರಿಂದ ಮುಂಬರುವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮರಳುವಂತೆ ಕೋರಿ ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite journal |author=March |first=Robert H. |year=2003 |title=Physics at the University of Wisconsin: A History |journal=Physics in Perspective |volume=5 |issue=2 |pages=130–149 |bibcode=2003PhP.....5..130M |doi=10.1007/s00016-003-0142-6 |s2cid=120730710}}</ref> ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಲು ಬದ್ಧರಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅವರ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, "ನನ್ನನ್ನು ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಉತ್ತಮ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಏಕೈಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮರಳುವುದು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ." ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |last=Feynman |first=Richard P. |date=December 11, 1965 |title=Richard P. Feynman – Nobel Lecture: The Development of the Space–Time View of Quantum Electrodynamics |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1965/feynman/lecture/ |access-date=June 10, 2023 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೦, ೧೯೪೩ ರಂದು, ಬೆಥೆ ತನ್ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[:en:Cornell|ಕಾರ್ನೆಲ್‌ನ]] ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite journal|first=F. J. |last=Dyson |author-link=Freeman Dyson |title= The radiation theories of Tomonaga, Schwinger, and Feynman |journal=Physical Review |volume=75|pages=486–502|year=1949|doi=10.1103/PhysRev.75.486|issue=3|bibcode = 1949PhRv...75..486D |doi-access=free}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೮, ೧೯೪೪ ರಂದು, ಇದನ್ನು ಕಾರ್ನೆಲ್‌ನ [[:en:Robert Bacher|ರಾಬರ್ಟ್ ಬಾಚರ್]] ಮತ್ತು ಲಾಸ್ ಅಲಾಮೋಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅನುಮೋದಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=I love my wife. My wife is dead. |date=February 15, 2012 |url=https://lettersofnote.com/2012/02/15/i-love-my-wife-my-wife-is-dead/ |website=Letters of Note |access-date=April 23, 2013 |archive-date=ಮೇ 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505210037/http://www.lettersofnote.com/2012/02/i-love-my-wife-my-wife-is-dead.html |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ''ಒಪೆನ್ಹೈಮರ್'' ಆಶಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ, [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ [[:en:Raymond T. Birge|ರೇಮಂಡ್ ಟಿ. ಬಿರ್ಜ್]] ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite journal |last1=Aoyama |first1=Tatsumi |last2=Kinoshita |first2=Toichiro |last3=Nio |first3=Makiko |date=February 8, 2018 |title=Revised and improved value of the QED tenth-order electron anomalous magnetic moment |url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevD.97.036001 |journal=Physical Review D |language=en |volume=97 |issue=3 |pages=036001 |doi=10.1103/PhysRevD.97.036001 |arxiv=1712.06060 |bibcode=2018PhRvD..97c6001A |s2cid=118922814 |issn=2470-0010}}</ref> ಅವರು ಮೇ ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ, ಫೇನ್ಮನ್‌ಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಅದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಕಾರ್ನೆಲ್ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ೩,೯೦೦ ಡಾಲರ್ (೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ೬೬,೦೦೦ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಸಮಾನ) ವೇತನ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[:en:Ithaca|ಇಥಾಕಾಗೆ]] ತೆರಳಿದ ಲಾಸ್ ಅಲಾಮೋಸ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿಯ ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಮೊದಲಿಗರಾದರು.<ref>{{cite interview |url=https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/5020-3 |title=Richard Feynman – Session III |date=March 5, 1966 |interviewer=Charles Weiner |publisher=American Institute of Physics |last1=Feynman |first1=Richard |access-date=June 19, 2016 |archive-date=August 9, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809045333/https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/5020-3 |url-status=live}}</ref> ==೧೯೪೯, ಬ್ರೆಜಿಲ್== ಜುಲೈ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು [[:en:Rio de Janeiro|ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ]] ಹಲವಾರು ವಾರಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು. ಆ ವರ್ಷ, [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟವು]] ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪರಮಾಣು ಬಾಂಬ್ ಅನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸಿತು. ಇದು ಬೇಹುಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ, ಸೋವಿಯತ್‌ನ ಗೂಢಚಾರನೆಂದು ಫುಚ್ಸ್‌ನನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಫ್‍ಬಿಐ ಫೇನ್ ಮನ್‌ನ ನಿಷ್ಠೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು.<ref>{{cite book |author1=Beck |first=John H. |url=https://books.google.com/books?id=8U83AgAAQBAJ |title=Encyclopedia of Percussion |date=2013 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781317747680 |page=155 |language=en |access-date=August 1, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304123545/https://www.google.com/books/edition/Encyclopedia_of_Percussion/8U83AgAAQBAJ |archive-date=March 4, 2022 |url-status=live}}</ref> ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[:en: David Bohm |ಡೇವಿಡ್ ಬೋಹ್ಮ್]] ಅವರನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೧೯೫೦ ರಂದು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೧ ರಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ಗೆ]] ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಪರಮಾಣು ಯುದ್ಧದ ಭಯದಿಂದಾಗಿ, ಗೆಳತಿಯೊಬ್ಬರು ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಸಹ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೫೧-೧೯೫೨ ರವರೆಗೆ ವಿರಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[:en:Centro Brasileiro de Pesquisas Físicas|ಸೆಂಟ್ರೊ ಬ್ರೆಸಿಲಿರೊ ಡಿ ಪೆಸ್ಕ್ವಿಸಾಸ್ ಫಿಸಿಕಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. [[File:Richard Feynman undated.png|alt=Feynman seated on the floor with drums around him|thumb|ಡ್ರಮ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರ ದೃಶ್ಯ.]] ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು [[ಸಾಂಬಾ (ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ನೃತ್ಯ)|ಸಾಂಬಾ]] ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಹುರಿಯುವ ಪ್ಯಾನ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಲೋಹದ ತಾಳವಾದ್ಯವಾದ ''ಫ್ರಿಜಿಡೀರಾವನ್ನು'' ನುಡಿಸಲು ಕಲಿತರು. ಅವರು [[ಬೊಂಗೊ]] ಮತ್ತು ಕಾಂಗಾ ಡ್ರಮ್‌ಗಳ ಉತ್ಸಾಹಿ ಹವ್ಯಾಸಿ ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪಿಟ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://calisphere.org/item/ca3d38126be7f368422ee9a6e0870667/|title=Calisphere: Richard Feynman playing the conga drum| publisher=Calisphere|date=December 1956 |access-date=May 13, 2019|archive-date=May 13, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190513034724/https://calisphere.org/item/ca3d38126be7f368422ee9a6e0870667/|url-status=live}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಬೋಹ್ಮ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಿಯೊದಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆದರು. ಆದರೆ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಹ್ಮ್ ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಬೋಹ್ಮ್‌‌ರವರಿಗೆ ಫೇನ್ಮನ್‌ ಅವರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ==ಕ್ಯಾಲ್ಟೆಕ್ ವರ್ಷಗಳು== ===ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ=== ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಕಾರ್ನೆಲ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಕಾರ್ನೆಲ್‌ಗೆ ಕರೆತರುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದ ಬಾಚರ್, ಅವರನ್ನು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಕ್ಯಾಲ್ಟೆಕ್) ಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದರು. ಒಪ್ಪಂದದ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ವರ್ಷವನ್ನು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬಹುದು.<ref>{{cite web |author1=Wellerstein |first=Alex |date=July 11, 2014 |title=Who smeared Richard Feynman? |url=https://blog.nuclearsecrecy.com/2014/07/11/smeared-richard-feynman/ |access-date=June 10, 2023 |publisher=Restricted Data}}</ref> ಅವರು [[:en:Kansas|ಕಾನ್ಸಾಸ್‌ನ]] [[:en:Neodesha|ನಿಯೋಡೆಶಾದ]] ಮೇರಿ ಲೂಯಿಸ್ ಬೆಲ್‌ರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕಾರ್ನೆಲ್‍ನ ಕೆಫೆಟೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ನಂತರ, ಮೇರಿ ಲೂಯಿಸ್ ಬೆಲ್‌‌ರವರು ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕ್ಯಾಲ್ಟೆಕ್‌ಗೆ ಹೋದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದನು. ಅವರು ಬ್ರೆಜಿಲ್ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವರು [[:en:Michigan State University|ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ]] ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣಗಳ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಅವರು ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೊದಿಂದ ಸಂದೇಶದ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಜೂನ್ ೨೮, ೧೯೫೨ ರಂದು, [[:en:Idaho|ಇಡಾಹೋದ]] [[:en:Boise|ಬೊಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite web |url=https://justalifestory.wordpress.com/2008/11/18/a-weekend-at-richard-feynmans-house/ |title=A Weekend at Richard Feynman's House |publisher=It's Just A Life Story |access-date=July 15, 2016 |date= November 19, 2008 |archive-date= October 7, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007144513/https://justalifestory.wordpress.com/2008/11/18/a-weekend-at-richard-feynmans-house/ |url-status=live}}</ref> ಅವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವನ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕೋಪದಿಂದ ಅವರು ಭಯಭೀತರಾಗಿದ್ದಳು. ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರೂ, ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೯೫೪ ರ ಒಪೆನ್ಹೈಮರ್ ಭದ್ರತಾ ವಿಚಾರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ("ಹೊಗೆ ಇರುವಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಇದೆ") ಅವರನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=Colourful language: U of T psychologists discover enhanced language learning in synesthetes |url=https://www.utoronto.ca/news/colourful-language-u-t-psychologists-discover-enhanced-language-learning-synesthetes |website=University of Toronto News |access-date=March 20, 2023 |language=en}}</ref> ಅವರು ಮೇ ೨೦, ೧೯೫೬ ರಂದು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು. "ತೀವ್ರ ಕ್ರೌರ್ಯ"ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜೂನ್ ೧೯, ೧೯೫೬ ರಂದು ವಿಚ್ಛೇದನದ ಮಧ್ಯಂತರ ಆದೇಶವನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಯಿತು. ಮೇ ೫, ೧೯೫೮ ರಂದು ವಿಚ್ಛೇದನವು ಅಂತಿಮವಾಯಿತು. ===ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ=== ಕ್ಯಾಲ್ಟೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಸೂಪರ್ಕೂಲ್ಡ್ [[:en:liquid helium|ದ್ರವ ಹೀಲಿಯಂನ]] [[:en:superfluidity|ಸೂಪರ್ಫ್ಲೂಯಿಡಿಟಿಯ]] ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಹೀಲಿಯಂ ಹರಿಯುವಾಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ನಿಗ್ಧತೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Pines|first1=David|title=Richard Feynman and Condensed Matter Physics|journal=Physics Today|volume=42|page=61|year=1989|doi=10.1063/1.881194|bibcode = 1989PhT....42b..61P|issue=2}}</ref> ಸೋವಿಯತ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ [[:en:Lev Landau|ಲೆವ್ ಲ್ಯಾಂಡೌ]] ಅವರ ಸೂಪರ್ ಫ್ಲೂಯಿಡಿಟಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಫೇನ್ಮನ್ ಕ್ವಾಂಟಮ್-ಯಾಂತ್ರಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಶ್ರೋಡಿಂಗರ್ ಸಮೀಕರಣವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ, ಸೂಪರ್ ಫ್ಲೂಯಿಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಯಾಂತ್ರಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು.<ref>{{Cite book|last1=Nielsen|first1=Michael A.|author-link1=Michael Nielsen |last2=Chuang|first2=Isaac L. |author-link2=Isaac Chuang |title=Quantum Computation and Quantum Information|title-link=Quantum Computation and Quantum Information|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|year=2010|edition=10th anniversary|oclc=844974180 |isbn=978-1-107-00217-3 |page=7}}</ref> ಇದು ಸೂಪರ್ ಕಂಡಕ್ಟಿವಿಟಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, ಪರಿಹಾರವು ಫೇನ್ಮನ್‌ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ, [[:en:John Bardeen|ಜಾನ್ ಬಾರ್ಡೀನ್]], [[:en:Leon Neil Cooper|ಲಿಯಾನ್ ನೀಲ್ ಕೂಪರ್]] ಮತ್ತು [[:en:John Robert Schrieffer |ಜಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಸ್ಕ್ರೀಫರ್]] ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಬಿಸಿಎಸ್ ಸೂಪರ್ ಕಂಡಕ್ಟಿವಿಟಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಯಿತು. [[File:RichardFeynman-PaineMansionWoods1984 copyrightTamikoThiel bw.jpg|alt=Feynman standing among trees|thumb|left|೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Waltham, Massachusetts|ವಾಲ್ಥಾಮ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ [[:en:Robert Treat Paine Estate|ರಾಬರ್ಟ್ ಟ್ರೀಟ್ ಪೈನ್ ಎಸ್ಟೇಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ನಿಂತಿರುವ ದೃಶ್ಯ.]] ವೀಲರ್-ಫೇನ್ಮನ್ ಅಬ್ಸಾರ್ಬರ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ನ ಕ್ವಾಂಟಿಫೈ ಮಾಡುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು, ಮಾರ್ಗ ಸಮಗ್ರ ಸೂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{Cite book|title-link= Quantum Computing: A Gentle Introduction |title=Quantum Computing: A Gentle Introduction|last1=Rieffel|first1=Eleanor G.|last2=Polak|first2=Wolfgang H.|date=March 4, 2011|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-01506-6|language=en|author-link=Eleanor Rieffel |page=44}}</ref> [[:en:Murray Gell-Mann|ಮುರ್ರೆ ಗೆಲ್-ಮನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರ [[:en:weak decay|ದುರ್ಬಲ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯ]] ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal |last=Feynman |first=Richard |title=Simulating Physics with Computers |journal=International Journal of Theoretical Physics |volume=21 |pages=467–488 |year=1982 |doi=10.1007/BF02650179 |bibcode=1982IJTP...21..467F |issue=6–7|citeseerx = 10.1.1.45.9310 |s2cid=124545445}}</ref> ಇದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರವಾಹವು ವಾಹಕ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷೀಯ ಪ್ರವಾಹಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು (ದುರ್ಬಲ ಕೊಳೆಯುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್]], [[ಪ್ರೋಟಾನ್]] ಮತ್ತು [[:en:antineutrino|ಆಂಟಿನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ]] ಆಗಿ ಕೊಳೆಯುವುದು).<ref>{{cite journal |title=Specific heat of liquid helium in zero gravity very near the lambda point |last=Kleinert |first=Hagen |journal=Physical Review D |volume=60 |page=085001 |year=1999 |doi=10.1103/PhysRevD.60.085001 |arxiv=hep-th/9812197 |bibcode=1999PhRvD..60h5001K |author-link=Hagen Kleinert |issue=8|s2cid=117436273}}</ref> [[:en:E. C. George Sudarshan |ಇ.ಸಿ. ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ ಮಾರ್ಷಕ್ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರೂ, ಗೆಲ್-ಮನ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವೆಂದು ನೋಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |title=Specific heat of liquid helium in zero gravity very near the lambda point |last1=Lipa |first1=J. A. |journal=Physical Review B |volume=68 |page=174518 |year=2003 |doi=10.1103/PhysRevB.68.174518 |last2=Nissen |first2=J. |last3=Stricker |first3=D. |last4=Swanson |first4=D. |last5=Chui |first5=T. |arxiv=cond-mat/0310163 |bibcode=2003PhRvB..68q4518L |issue=17|s2cid=55646571}}</ref> ಏಕೆಂದರೆ, [[:en:weak interaction|ದುರ್ಬಲ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು]] [[ವಾಹಕ]] ಮತ್ತು ಅಕ್ಷೀಯ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಇದು [[:en:Enrico Fermi |ಎನ್ರಿಕೊ ಫರ್ಮಿಯ]] ೧೯೩೩ ರ [[:en:beta decay|ಬೀಟಾ ಕ್ಷಯ]] ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು [[:en:parity violation|ಸಮಾನತೆ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ]] ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿತು.<ref>{{cite journal|last1=Way|first1=Michael|title=What I cannot create, I do not understand|journal=Journal of Cell Science|volume=130|issue=18|year=2017|pages=2941–2942|issn=1477-9137|doi=10.1242/jcs.209791|pmid=28916552|s2cid=36379246|doi-access=free}}</ref> ===ಯಂತ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ=== ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು [[:en:quantum field theory|ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು]] ಸಂಶೋಧಿಸುವಾಗ [[:en:John von Neumann|ಜಾನ್ ವಾನ್ ನ್ಯೂಮನ್]] ಅವರ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ]] ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಬಾಟಮ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದೇರ್ಸ್ ಪ್ಲೆಂಟಿ ಆಫ್ ರೂಮ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಈ ಉಪನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಿರುಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಭವಿಷ್ಯದ ಅವಕಾಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಣ್ಣ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು [[:en:microtechnology|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ನ್ಯಾನೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title= Algorithms and Law | editor1=Martin Ebers | editor2= Susana Navas |publisher= Cambridge University Press |year=2020 |isbn=9781108424820 | pages=5–6}}</ref> ===ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ=== ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಲ್ಟೆಕ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬೋಧನೆಯನ್ನು "ಸುಂದರಗೊಳಿಸುವ" ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅವರು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ನಂತರ, [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಬಗ್ಗೆ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{Cite journal| last=Sands|first=Matthew| date=April 1, 2005| title=Capturing the Wisdom of Feynman| journal=Physics Today| volume=58| issue=4|pages=49–55 |doi=10.1063/1.1955479| issn=0031-9228| bibcode=2005PhT....58d..49S| doi-access=free}}</ref> ಇದರಿಂದ ಅವರ ಮೂಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಎಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕಳಪೆ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ನಂತರ ಬರೆದ ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಮುನ್ನುಡಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿರಾಶಾವಾದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal| url=https://calteches.library.caltech.edu/2362/1/feynman.pdf| title=New Textbooks for the "New" Mathematics| last=Feynman| first=Richard P.| journal=Engineering and Science| issn=0013-7812| volume=28| issue=6| pages=9–15| publisher=California Institute of Technology| date=March 1965| access-date=June 10, 2023| archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 15, 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20230415073737/http://calteches.library.caltech.edu/2362/1/feynman.pdf| url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಾದ [[:en:David L. Goodstein|ಡೇವಿಡ್ ಎಲ್. ಗುಡ್ಸ್ಟೈನ್]] ಮತ್ತು [[:en:Gerry Neugebauer|ಗೆರ್ರಿ ನ್ಯೂಗೆಬೌರ್]] ನಂತರ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಉದ್ದೇಶಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೆದರಿಸಿದರೆ, ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಅದನ್ನು ಸ್ಪೂರ್ತಿದಾಯಕವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite journal|url=https://calteches.library.caltech.edu/51/2/CargoCult.pdf|title=Cargo Cult Science|last=Feynman|first=Richard P.|journal=Engineering and Science|issn=0013-7812|volume=37|issue=7|pages=10–13|publisher=California Institute of Technology|date=June 1974|access-date=June 10, 2023|archive-date=ಜೂನ್ 10, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610091922/https://calteches.library.caltech.edu/51/2/CargoCult.pdf|url-status=dead}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದರೂ ಉಪನ್ಯಾಸ ಸಭಾಂಗಣವು ತುಂಬಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಉಪನ್ಯಾಸದ ಕೋರ್ಸ್‌ಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ===ಚಾಲೆಂಜರ್ ದುರಂತ=== [[File:Challenger explosion.jpg|alt=A cloud of smoke|thumb|೧೯೮೬ ರ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ ಚಾಲೆಂಜರ್ ದುರಂತ.]] ೧೯೮೬ ರ [[:en:Space Shuttle Challenger disaster|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ ಚಾಲೆಂಜರ್ ದುರಂತದ]] ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ [[:en:Rogers Commission|ರೋಜರ್ಸ್ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ]] ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite journal |doi=10.1063/1.881143 |last=Feynman |first=Richard P |title=An Outsider's Inside View of the Challenger Inquiry |journal=Physics Today |year=1988b |volume=41 |issue=1 |pages=26–37 |bibcode=1988PhT....41b..26F |quote=Gweneth... explained how she thought I would make a unique contribution—in a way that I am modest enough not to describe. Nevertheless, I believed what she said. So I said, 'OK. I'll accept.' |url=https://authors.library.caltech.edu/51304/1/challenger.pdf |access-date=April 26, 2021 |archive-date=August 17, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817022920/https://authors.library.caltech.edu/51304/1/challenger.pdf |url-status=live}}</ref> ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯ ಸಲಹೆಯಿಂದ ಮನವೊಲಿಸಲಾಯಿತು. ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[:en:William P. Rogers|ವಿಲಿಯಂ ಪಿ. ರೋಜರ್ಸ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಜಗಳವಾಡಿದರು.<ref>{{cite news |author=Gleick |first=James |date=February 17, 1988 |title=Richard Feynman Dead at 69; Leading Theoretical Physicist |newspaper=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/09/21/reviews/feynman-obit.html |access-date=June 10, 2023}}</ref> ದೂರದರ್ಶನದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೌಕೆಯ [[:en:O-rings|ಒ-ರಿಂಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲಾದ ವಸ್ತುವು ತಂಪಾದ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕ್ಲ್ಯಾಂಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಣ್ಣನೆಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |author=Feynman |first=Richard P. |title=Appendix F – Personal observations on the reliability of the Shuttle |url=https://history.nasa.gov/rogersrep/v2appf.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505212635/https://history.nasa.gov/rogersrep/v2appf.htm |archive-date=May 5, 2019 |access-date=September 11, 2017 |publisher=Kennedy Space Center}}</ref> [[:en:Cape Canaveral|ಕೇಪ್ ಕೆನವೆರಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅಸಾಧಾರಣ ಶೀತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಒ-ರಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮುಚ್ಚದ ಕಾರಣ ಈ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಆಯೋಗವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ===ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು=== ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Atomic Energy Commission|ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಆಯೋಗದ]] (ಎಇಸಿ) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[:en:Lewis Strauss|ಲೂಯಿಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್]] ಅವರು [[ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರಿಗೆ ಅವರ ಕೆಲಸದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಯು $ ೧೫,೦೦೦ ಮೌಲ್ಯದ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಪದಕದೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web |url=https://science.osti.gov/lawrence/Award-Laureates/1960s/feynman |title=LAWRENCE Richard P. Feynman, 196... |date=December 28, 2010 |publisher=United States Department of Energy |access-date=June 10, 2023}}</ref> ಒಪೆನ್ಹೈಮರ್‌ನ ಭದ್ರತಾ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ರಾಸ್ನ ಕ್ರಮಗಳಿಂದಾಗಿ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, [[:en:Isidor Isaac Rabi |ಇಸಿಡೋರ್ ಐಸಾಕ್ ರಾಬಿ]] ಅವರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು: "ನೀವು ಎಂದಿಗೂ ಮನುಷ್ಯನ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಖಡ್ಗದಂತೆ ತಿರುಗಿಸಬಾರದು..<ref>{{cite web |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1965/ |title=The Nobel Prize in Physics 1965 |publisher=The Nobel Foundation |access-date=July 15, 2016 |archive-date=April 7, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180407012150/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1965/ |url-status=live}}</ref> ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ಸದ್ಗುಣವನ್ನು, ಅವನು ಅನೇಕ ದುಶ್ಚಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಬಾರದು".<ref>{{Cite journal | last1 = Mehra | first1 = J.| doi = 10.1098/rsbm.2002.0007 | title = Richard Phillips Feynman 11 May 1918&nbsp;– 15 February 1988 | journal = [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]] | volume = 48 | pages = 97–128 | year = 2002 | s2cid = 62221940}}</ref> ಇದರ ನಂತರ, ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಎಇಸಿಯ [[:en:Ernest Orlando Lawrence Award|ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಒರ್ಲ್ಯಾಂಡೊ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=https://aapt.org/programs/awards/oersted.cfm |title=The Oersted Medal |publisher=[[American Association of Physics Teachers]] |access-date=June 10, 2023}}</ref> ಶ್ವಿಂಗರ್, ಟೊಮೊನಾಗಾ ಮತ್ತು ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ೧೯೬೫ ರ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು "ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಣಗಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಉಳುಮೆ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗಾಗಿ" ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web |url=https://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.jsp?recip_id=126 |title=The President's National Medal of Science: Recipient Details |publisher=[[National Science Foundation]] |access-date=July 15, 2016 |archive-date=May 5, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190505210032/https://www.nsf.gov/od/nms/recip_details.jsp?recip_id=126 |url-status=live}}</ref> ಅವರು [[:en:Foreign Member of the Royal Society in 1965|೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ವಿದೇಶಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ]] ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Oersted Medal|ಓರ್ಸ್ಟೆಡ್ ಪದಕ]] ಮತ್ತು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ [[:en:National Medal of Science|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೆಡಲ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]] ಪಡೆದರು. ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು [[:en:Member of the National Academy of Sciences|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ]] ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಆದರೆ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಈಗ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Perfectly reasonable deviations from the beaten track : the letters of Richard P. Feynman|date=2005|publisher=Basic Books|first1=Richard|last1=Feynman|last2=Feynman|first2= Michelle|isbn=0738206369|location=New York|oclc=57393623}}</ref> ==ಮರಣ== ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ, ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು [[ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ|ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ]] ನೋವಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ರೀತಿಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆದ [[:en:liposarcoma|ಲಿಪೊಸಾರ್ಕೋಮಾದಿಂದ]] ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>John Simmons, Lynda Simmons, The Scientific 100, p. 250.</ref> ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಒಂದು [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]] ಮತ್ತು ಅವರ [[ಗುಲ್ಮ|ಗುಲ್ಮವನ್ನು]] ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ [[ಗೆಡ್ಡೆ|ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು]] ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯರು [[:en:Waldenström macroglobulinemia|ವಾಲ್ಡೆನ್ಸ್ಟ್ರಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೊಗ್ಲೋಬುಲಿನೀಮಿಯಾ]] ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref>{{cite journal|url=https://longnow.org/essays/richard-feynman-and-connection-machine/ |title=Richard Feynman and The Connection Machine|first=W. Daniel|last=Hillis|journal=Physics Today|publisher=American Institute of Physics|volume=42|issue=2|year=1989 |via=The Long Now|issn=0031-9228 | doi=10.1063/1.881196 | pages=78–83|bibcode=1989PhT....42b..78H}} Hillis on his conversation with Feynman about his dying.</ref> ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೬ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ೧೯೮೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೩ರಂದು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ [[:en:UCLA Medical Center|ಯುಸಿಎಲ್ಎ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗೆ]] ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಒಡೆದ [[:en:duodenal ulcer|ಡ್ಯುಡೆನಲ್ ಹುಣ್ಣು]] ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾದ [[:en:dialysis|ಡಯಾಲಿಸಿಸ್‌ಗೆ]] ಒಳಗಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |newspaper=[[Los Angeles Times]] |title=History Exhumed Via Computer Chip |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-jun-05-me-then5-story.html |date=June 5, 2005 |first=Cecilia |last=Rasmussen |access-date=June 10, 2023}}</ref> ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರ ಪತ್ನಿ ಗ್ವೆನೆತ್, ಸಹೋದರಿ ಜೋನ್ ಮತ್ತು ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ [[:en:Frances Lewine|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಲೆವಿನ್]] ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೫, ೧೯೮೮ ರಂದು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅವರ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡರು. ==ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಂಪರೆ== [[File:Richard-Feynman-bust-NTHU-campus.jpg|alt=A bronze bust with flowers next to it, resting on a stone base|thumb|upright=0.7|[[ತೈವಾನ್|ತೈವಾನ್‌ನ]] ಎನ್‌ಟಿಎಚ್‌ಯು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರ ಪ್ರತಿಮೆ.]] ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರ ಜೀವನದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೯೬ ರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಅನಂತತೆಯಲ್ಲಿ [[:en: Matthew Broderick|ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಬ್ರೊಡೆರಿಕ್]] ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|last=Holden|first=Stephen|title=A Man, a Woman and an Atomic Bomb|date=October 4, 1996|newspaper=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/1996/10/04/movies/a-man-a-woman-and-an-atomic-bomb.html|access-date=June 10, 2023}}</ref> ನಟ [[:en:Alan Alda|ಅಲನ್ ಆಲ್ಡಾ]] ನಾಟಕಕಾರ ಪೀಟರ್ ಅವರು ಪಾರ್ನೆಲ್ ಅವರನ್ನು ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ದಿನದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು-ಪಾತ್ರಗಳ ನಾಟಕವನ್ನು ಬರೆಯಲು ನೇಮಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=https://www.ibdb.com/broadway-production/qed-13181 |title=''QED'' (play)|publisher=[[Internet Broadway Database]]|date=November 18, 2001 |location=[[Vivian Beaumont Theatre]]}}</ref> [[:en:QED|''ಕ್ಯುಇಡಿ'']] ಎಂಬ ನಾಟಕವು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್|ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್‌ನ]] [[:en:Mark Taper Forum |ಮಾರ್ಕ್ ಟೇಪರ್ ಫೋರಂನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬ್ರಾಡ್ ವೇಯಲ್ಲಿರುವ [[:en:Vivian Beaumont Theater |ವಿವಿಯನ್ ಬ್ಯೂಮಾಂಟ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.realtimeopera.org/productions |title=Real Time Opera productions |publisher=[[Real Time Opera]] |access-date=January 30, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928180551/http://www.realtimeopera.org/productions |archive-date=September 28, 2018 |url-status=dead}}</ref> ಎರಡೂ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡಾ ರಿಚರ್ಡ್ ಫೇ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. [[:en:Real Time Opera|ರಿಯಲ್ ಟೈಮ್ ಒಪೆರಾ]] ತನ್ನ ಒಪೆರಾ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರನ್ನು ಜೂನ್ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ನಾರ್ಫೋಕ್ (ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್) ಚೇಂಬರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2013/the-challenger.html|publisher=BBC|title=The Challenger|access-date=March 18, 2013|archive-date=January 17, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117043731/https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2013/the-challenger.html|url-status=live}}</ref> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Jim Ottaviani|ಜಿಮ್ ಒಟ್ಟಾವಿಯಾನಿ]] ಬರೆದ ಮತ್ತು [[:en:Leland Myrick|ಲೆಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೈರಿಕ್]] ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಸಿಂಪ್ಲಿ ಫೇನ್ಮನ್ ಎಂಬ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ [[:en:graphic novel|ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾದಂಬರಿಯ]] ವಿಷಯವಾಗಿ ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ರೋಜರ್ಸ್ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[:en:BBC|ಬಿಬಿಸಿ]] [[:en:The Challenger |''ದಿ ಚಾಲೆಂಜರ್'']] (ಯುಎಸ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: ದಿ ಚಾಲೆಂಜರ್ ಡಿಸಾಸ್ಟರ್) ನಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news |newspaper=[[The Hollywood Reporter]] |date=September 26, 2012 |first=Lesley |last=Goldberg |title=William Hurt to Star in Science Channel/BBC Challenger Docu-Drama (Exclusive) |access-date=June 10, 2023 |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/william-hurt-science-channel-challenger-374576/}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ [[:en:William Hurt|ವಿಲಿಯಂ ಹರ್ಟ್]] ಫೇನ್ಮನ್‌ರವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Oscar Isaac|ಆಸ್ಕರ್ ಐಸಾಕ್]] ದಿವಂಗತ ಅರ್ಲಿನ್‌ಗೆ ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ೧೯೪೬ ರ ಪ್ರೇಮ ಪತ್ರವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಓದಿದರು.<ref>{{Cite magazine|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/photos/2023/07/oppenheimer-cast-actors-vs-real-people|title=The Cast of 'Oppenheimer' and the Real People They Play|date=July 20, 2023|magazine=Vanity Fair}}</ref> [[:en:Christopher Nolan|ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ನೋಲನ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು [[:en:American Prometheus|ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರೊಮೆಥಿಯಸ್]] ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ೨೦೨೩ ರ ಅಮೇರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ [[:en:Oppenheimer|ಒಪೆನ್ಹೈಮರ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರನ್ನು ನಟ [[:en:Jack Quaid|ಜ್ಯಾಕ್ ಕ್ವೈಡ್]] ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title = The Best Teacher I Never Had|url = https://www.gatesnotes.com/Education/The-Best-Teacher-I-Never-Had|access-date = January 29, 2016|first = Bill|last = Gates|author-link = Bill Gates|publisher = The Gates Notes|archive-date = January 28, 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160128184655/https://www.gatesnotes.com/Education/The-Best-Teacher-I-Never-Had|url-status = live}}</ref> ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== ===ಆಯ್ದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃತಿಗಳು=== * {{cite book|first=Richard P.|last=Feynman|title=The Principle of Least Action in Quantum Mechanics|year=1942|series=PhD Dissertation, Princeton University|publisher=World Scientific (with title "Feynman's Thesis: a New Approach to Quantum Theory")|publication-date=2005|editor=Laurie M. Brown|isbn=978-981-256-380-4|url=https://archive.org/details/feynmansthesisne00feyn_0|ref=none}} * {{cite journal|author1-link=John A. Wheeler|first1=John A.|last1=Wheeler|first2=Richard P.|last2=Feynman|url=https://authors.library.caltech.edu/11095/|title=Interaction with the Absorber as the Mechanism of Radiation|journal=[[Reviews of Modern Physics]]|volume=17|pages=157–181|year=1945|doi=10.1103/RevModPhys.17.157|bibcode=1945RvMP...17..157W|issue=2–3|ref=none|access-date=May 20, 2019|archive-date=April 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417074134/https://authors.library.caltech.edu/11095/|url-status=dead}} * {{cite book|first=Richard P.|last=Feynman|osti=4341197|title=A Theorem and its Application to Finite Tampers|publisher=[[Los Alamos National Laboratory|Los Alamos Scientific Laboratory]], [[United States Atomic Energy Commission|Atomic Energy Commission]]|year=1946|doi=10.2172/4341197|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1016199/|ref=none}} * {{cite book|first1=Richard P.|last1=Feynman|author2-link=Thomas A. Welton|first2=T. A.|last2= Welton|osti=4381097|title=Neutron Diffusion in a Space Lattice of Fissionable and Absorbing Materials|publisher=Los Alamos Scientific Laboratory, Atomic Energy Commission|year=1946|doi=10.2172/4381097|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1018687/|ref=none}} * {{cite book|first1=Richard P.|last1=Feynman|author2-link=Nicholas Metropolis|last2=Metropolis|first2= N.|author3-link=Edward Teller|first3=E.|last3= Teller|osti=4417654|title=Equations of State of Elements Based on the Generalized Fermi-Thomas Theory|publisher=[[Los Alamos National Laboratory|Los Alamos Scientific Laboratory]], Atomic Energy Commission|year=1947|doi=10.2172/4417654|url=https://authors.library.caltech.edu/3519/1/FEYpr49a.pdf|ref=none}} * {{cite journal|first=Richard P.|last=Feynman|title=Space-time approach to non-relativistic quantum mechanics|journal=[[Reviews of Modern Physics]]|volume=20|pages=367–387|year=1948|doi=10.1103/RevModPhys.20.367|bibcode=1948RvMP...20..367F|issue=2|url=https://authors.library.caltech.edu/47756/|ref=none|access-date=May 20, 2019|archive-date=September 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917091657/https://authors.library.caltech.edu/47756/|url-status=dead}} * {{cite journal |last=Feynman |first=Richard P. |title=A Relativistic Cut-Off for Classical Electrodynamics |journal=Physical Review |volume=74 |issue=8 |pages=939–946 |year=1948 |doi=10.1103/PhysRev.74.939 |bibcode=1948PhRv...74..939F |url=https://authors.library.caltech.edu/3516/ |ref=none |access-date=May 20, 2019 |archive-date=September 19, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919084455/https://authors.library.caltech.edu/3516/ |url-status=dead }} * {{cite journal|first=Richard P.|last=Feynman|title=Relativistic Cut-Off for Quantum Electrodynamics|journal=Physical Review|volume=74|pages=1430–1438|year=1948|doi=10.1103/PhysRev.74.1430|bibcode=1948PhRv...74.1430F|issue=10|url=https://authors.library.caltech.edu/3517/|ref=none|access-date=May 20, 2019|archive-date=September 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919121911/https://authors.library.caltech.edu/3517/|url-status=dead}} * {{cite journal|author1-link=John A. Wheeler|first1=John A.|last1=Wheeler|first2=Richard P.|last2= Feynman|title= Classical Electrodynamics in Terms of Direct Interparticle Action|journal= Reviews of Modern Physics|volume= 21|pages=425–433|year=1949|doi=10.1103/RevModPhys.21.425|bibcode = 1949RvMP...21..425W|issue=3 |url=https://cds.cern.ch/record/1062647/files/RevModPhys.21.425.pdf|ref=none|doi-access=free}} * {{cite journal|first=Richard P.|last=Feynman|title=The theory of positrons|journal=Physical Review|volume=76|pages=749–759|year=1949|doi=10.1103/PhysRev.76.749|bibcode=1949PhRv...76..749F|issue=6|s2cid=120117564|url=https://authors.library.caltech.edu/3520/|ref=none|access-date=May 20, 2019|archive-date=August 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220809030941/https://authors.library.caltech.edu/3520/|url-status=dead}} * {{cite journal|first=Richard P.|last=Feynman|title=Space-Time Approach to Quantum Electrodynamic|journal=Physical Review|volume=76|pages=769–789|year=1949|doi=10.1103/PhysRev.76.769|bibcode=1949PhRv...76..769F|issue=6|doi-access=free|ref=none}} * {{cite journal|first=Richard P.|last=Feynman|title=Mathematical formulation of the quantum theory of electromagnetic interaction|journal=Physical Review|volume=80|pages=440–457|year=1950|doi=10.1103/PhysRev.80.440|bibcode=1950PhRv...80..440F|issue=3|url=https://authors.library.caltech.edu/3528/|ref=none|access-date=May 20, 2019|archive-date=September 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914231627/https://authors.library.caltech.edu/3528/|url-status=dead}} * {{cite journal|first=Richard P.|last=Feynman|title=An Operator Calculus Having Applications in Quantum Electrodynamics|journal=Physical Review|volume=84|issue=1|pages=108–128|year=1951|doi=10.1103/PhysRev.84.108|bibcode=1951PhRv...84..108F|url=https://authors.library.caltech.edu/3530/|ref=none|access-date=May 20, 2019|archive-date=September 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915070057/https://authors.library.caltech.edu/3530/|url-status=dead}} * {{cite journal|first=Richard P.|last=Feynman|title=The λ-Transition in Liquid Helium|url=https://authors.library.caltech.edu/3536/|journal=Physical Review|volume=90|pages=1116–1117|year=1953|doi=10.1103/PhysRev.90.1116.2|bibcode=1953PhRv...90.1116F|issue=6|ref=none|access-date=May 20, 2019|archive-date=September 17, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917202229/https://authors.library.caltech.edu/3536/|url-status=dead}} * {{cite book|first1=Richard P.|last1=Feynman|author2-link=Frederic de Hoffmann|last2=de Hoffmann|first2= F.|author3-link=Robert Serber|last3=Serber|first3=R.|osti=4354998|title=Dispersion of the Neutron Emission in U235 Fission|publisher=Los Alamos Scientific Laboratory, Atomic Energy Commission|year=1955|doi=10.2172/4354998|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc1026050/|ref=none}} * {{cite journal|pmid = 17774518|last=Feynman|first=Richard P.|publication-date=February 24, 1956|year=1956|title=Science and the Open Channel |volume=123|issue=3191|periodical=[[Science (journal)|Science]]|page=307|doi = 10.1126/science.123.3191.307|bibcode = 1956Sci...123..307F |doi-access=|ref=none}} * {{cite journal|first1=M.|last1=Cohen|first2=Richard P.|last2=Feynman|title=Theory of Inelastic Scattering of Cold Neutrons from Liquid Helium|journal=Physical Review|volume=107|issue=1|pages=13–24|year=1957|doi=10.1103/PhysRev.107.13|bibcode=1957PhRv..107...13C|url=https://authors.library.caltech.edu/6093/|ref=none|access-date=May 20, 2019|archive-date=September 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914191032/https://authors.library.caltech.edu/6093/|url-status=dead}} * {{cite journal |first1=Richard P. |last1=Feynman |first2=F. L. |last2=Vernon |first3=R. W. |last3=Hellwarth |title=Geometric representation of the Schrödinger equation for solving maser equations |journal=Journal of Applied Physics |year=1957 |doi=10.1063/1.1722572 |volume=28 |issue=1 |page=49 |bibcode=1957JAP....28...49F |url=https://www.chem.uci.edu/~unicorn/249/Handouts/FeynmanPaper.pdf |ref=none}} * {{cite journal|last=Feynman|first=Richard P.|url=https://calteches.library.caltech.edu/1976/|title=There's Plenty of Room at the Bottom|journal=Engineering and Science|year=1960|volume=23|issue=5|pages=22–36|ref=none|access-date=2024-06-08|archive-date=2024-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529212601/https://calteches.library.caltech.edu/1976/|url-status=dead}} * {{cite journal|pmid = 13889186|last1=Edgar|first1=R. S.|last2=Feynman|first2=Richard P.|last3=Klein|first3=S.|last4=Lielausis|first4=I. |publication-date=February 1962|year=1962|title=Mapping experiments with r mutants of bacteriophage T4D |volume=47|periodical=[[Genetics (journal)|Genetics]]|pages=179–86|last5 = Steinberg|first5 = C. M. |pmc = 1210321|issue = 2|doi=10.1093/genetics/47.2.179|ref=none}} * {{cite journal |last=Feynman|first=Richard P.|url=https://profizgl.lu.lv/pluginfile.php/32795/mod_resource/content/0/WHAT_IS_SCIENCE_by_R.Feynman_1966.pdf |access-date=June 10, 2023 |title=What is Science? |orig-date=1966 |journal=The Physics Teacher |volume=7 |issue=6 |pages=313–320|date=1968 |doi=10.1119/1.2351388|bibcode=1969PhTea...7..313F |ref=none}} Lecture presented at the fifteenth annual meeting of the National Science Teachers Association, 1966 in New York City. * {{cite journal|pmid = 17791121|last=Feynman|first=Richard P.|publication-date=August 12, 1966|year=1966 |title=The Development of the Space-Time View of Quantum Electrodynamics |volume=153|issue=3737|periodical=[[Science (journal)|Science]]|pages=699–708|doi = 10.1126/science.153.3737.699|bibcode = 1966Sci...153..699F |ref=none}} * {{cite journal|pmid = 17778830|last=Feynman|first=Richard P.|publication-date=February 15, 1974|year=1974a|title=Structure of the proton |volume=183|issue=4125|periodical=Science|pages=601–610|doi = 10.1126/science.183.4125.601|bibcode = 1974Sci...183..601F |jstor=1737688|publisher=American Association for the Advancement of Science|s2cid=9938227|ref=none}} * {{cite journal|url=https://calteches.library.caltech.edu/51/02/CargoCult.pdf|title=Cargo Cult Science|last=Feynman|first=Richard P.|journal=Engineering and Science|volume=37|issue=7|year=1974|ref=none|access-date=2024-06-08|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304000024/http://calteches.library.caltech.edu/51/02/CargoCult.pdf|url-status=dead}} * {{cite journal|pmid = 9897894|last1=Feynman|first1=Richard P.|last2=Kleinert|first2=Hagen|author2-link=Hagen Kleinert|publication-date=December 1986|year=1986|title=Effective classical partition functions|volume=34|issue=6|periodical=Physical Review A|pages=5080–5084|doi = 10.1103/PhysRevA.34.5080|bibcode = 1986PhRvA..34.5080F |url=https://authors.library.caltech.edu/3553/1/FEYpra86.pdf|ref=none}} * {{cite book |last=Feynman |first=Richard P. |url=https://history.nasa.gov/rogersrep/v2appf.htm |title=Rogers Commission Report, Volume 2 Appendix F – Personal Observations on Reliability of Shuttle |year=1986 |publisher=[[NASA]] |ref=none}} * {{citation |last=Feynman |first=Richard P. |chapter-url=https://doi.org/10.1142/9789814390187_0003 |chapter=Difficulties in Applying the Variational Principle to Quantum Field Theories |title=Variational Calculations in Quantum Field Theory |year=1988 |editor=Polley |editor-first=L. |publisher=[[World Scientific]] |language=en |isbn=9971-50-500-2 |pages=28–40 |doi=10.1142/9789814390187_0003 |publication-date=August 1, 1988 |ref=none |editor2-last=Pottinger |editor2-first=D. E. L.}} Proceedings of the International Workshop at Wangerooge Island, Germany; Sept 1–4, 1987. * {{cite book|title=Selected Papers of Richard Feynman: With Commentary|url=https://archive.org/details/selectedpapersof0000feyn|url-access=registration|first=Richard P.|last=Feynman|editor=Laurie M. Brown|editor-link=Laurie Brown (physicist)|publisher= World Scientific|series=20th Century Physics|year= 2000|isbn=978-981-02-4131-5|ref=none}} ===ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿಗಳು=== * {{cite book |first=Richard P. |last=Feynman |title=Surely You're Joking, Mr. Feynman!: Adventures of a Curious Character |editor=Leighton |editor-first=Ralph |language=en-us |publisher=[[W. W. Norton]] & Company |year=1985 |isbn=0-393-01921-7 |oclc=10925248}} * {{cite book |first=Richard P. |last=Feynman |title=What Do You Care What Other People Think?: Further Adventures of a Curious Character |editor=Leighton |editor-first=Ralph |language=en-us |publisher=W. W. Norton & Company |year=1988a |isbn=0-393-02659-0}} * ''No Ordinary Genius: The Illustrated Richard Feynman'', ed. Christopher Sykes, W. W. Norton & Company, 1996, {{ISBN|0-393-31393-X}}. * ''Six Easy Pieces: Essentials of Physics Explained by Its Most Brilliant Teacher'', Perseus Books, 1994, {{ISBN|0-201-40955-0}}. Listed by the board of directors of the [[Modern Library]] as one of the 100 best nonfiction books.<ref>{{cite web |url=http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction/ |title=100 Best Nonfiction |publisher=Modern Library |access-date=November 12, 2016 |archive-date=August 25, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825211346/http://www.modernlibrary.com/top-100/100-best-nonfiction/ |url-status=live}}</ref> * ''Six Not So Easy Pieces: Einstein's Relativity, Symmetry and Space-Time'', Addison Wesley, 1997, {{ISBN|0-201-15026-3}}. * {{cite book |first=Richard P. |last=Feynman |title=The Meaning of It All: Thoughts of a Citizen-Scientist |publisher=Perseus Publishing |year=1998 |location=Reading, Massachusetts |isbn=0-7382-0166-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/meaningofitallth0000feyn |ref=none}} * {{cite book |first=Richard P. |last=Feynman |title=The Pleasure of Finding Things Out: The Best Short Works of Richard P. Feynman |url=https://archive.org/details/pleasureoffindin00feyn |url-access=registration |editor-first=Jeffrey |editor-last=Robbins |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=Perseus Books |year=1999 |isbn=0-7382-0108-1}} * ''Classic Feynman: All the Adventures of a Curious Character'', edited by Ralph Leighton, W. W. Norton & Company, 2005, {{ISBN|0-393-06132-9}}. Chronologically reordered omnibus volume of ''[[Surely You're Joking, Mr. Feynman!]]'' and ''What Do You Care What Other People Think?'', with a bundled CD containing one of Feynman's signature lectures. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಮತ್ತಷ್ಟು ಓದಿ== ===ಲೇಖನಗಳು=== * ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಟುಡೇ,[[:en:American Institute of Physics | ಅಮೇರಿಕನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಕ್ಸ್]] ನಿಯತಕಾಲಿಕ, ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೯ ಸಂಚಿಕೆ. (ಸಂಪುಟ ೪೨, ಸಂಖ್ಯೆ ೨.) ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕವಲ್ಲದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಶೇಷ ಫೇನ್ಮನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಚಿಕೆ. * {{cite journal |url=https://calteches.library.caltech.edu/3570/ |title=Mr. Feynman Goes to Washington |first=Richard P. |last=Feynman |journal=Engineering and Science |volume=51 |issue=1 |publisher=Caltech |year=1987 |editor-last=Leighton |editor-first=Ralph |pages=6–22 |issn=0013-7812 |ref=none |access-date=2024-06-08 |archive-date=2024-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240603160345/https://calteches.library.caltech.edu/3570/ |url-status=dead }} ===ಪುಸ್ತಕಗಳು=== * ಬ್ರೌನ್, ಲಾರಿ, ಎಂ. ಮತ್ತು [[:en:Rigden, John S. |ರಿಗ್ಡೆನ್, ಜಾನ್ ಎಸ್.]] (ಸಂಪಾದಕರು) (೧೯೯೩) ಮೋಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಗುಡ್ ಸ್ಟಫ್: ಮೆಮೊರಿಸ್ ಆಫ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಫೇನ್ಮನ್, ಸೈಮನ್ & ಶುಸ್ಟರ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, [[:en:ISBN 0-88318-870-8|ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೮೮೩೧೮-೮೭೦-೮]]. ಜೋನ್ ಫೇನ್ಮನ್, ಜಾನ್ ವೀಲರ್, [[:en:Hans Bethe|ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಬೆಥೆ]], ಜೂಲಿಯನ್ ಶ್ವಿಂಗರ್, ಮುರ್ರೆ ಗೆಲ್-ಮನ್, [[:en:Daniel Hillis|ಡೇನಿಯಲ್ ಹಿಲ್ಲಿಸ್]], [[:en:David Goodstein|ಡೇವಿಡ್ ಗುಡ್ಸ್ಟೈನ್]], [[:en:Freeman Dyson|ಫ್ರೀಮನ್ ಡೈಸನ್]], ಮತ್ತು ಲಾರಿ ಬ್ರೌನ್ ಅವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ. * ಡೈಸನ್, ಫ್ರೀಮನ್ (೧೯೭೯) ಡಿಸ್ಟ್ರಬ್ಲಿಂಗ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸ್. ಹಾರ್ಪರ್ ಮತ್ತು ರೋ. [[:en:ISBN 0-06-011108-9|ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೦-೦೬-೦೧೧೧೦೮-೯]]. ಡೈಸನ್ ನ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ. "ಎ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ಶಿಪ್" ಮತ್ತು "ಎ ರೈಡ್ ಟು ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್" ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಡೈಸನ್ ಕಾರ್ನೆಲ್ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ೧೯೪೭-೧೯೪೮ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಫೇನ್ಮನ್ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. * {{cite book |last=Leighton |first=Ralph |title=Tuva or Bust!: Richard Feynman's last journey |title-link=Tuva or Bust! |publisher=W. W. Norton & Company |year=2000 |isbn=0-393-32069-3 |ref=none}} * {{cite book |last=LeVine |first=Harry |year=2009 |title=The Great Explainer: The Story of Richard Feynman |publisher=Morgan Reynolds |location=Greensboro, North Carolina |isbn=978-1-59935-113-1 |ref=none}} for high school readers * {{cite book |last=Milburn |first=Gerald J. |author-link=Gerard J. Milburn |year=1998 |title=The Feynman Processor: Quantum Entanglement and the Computing Revolution |url=https://archive.org/details/feynmanprocessor0000milb_f8a8 |url-access=registration |location=Reading, Massachusetts |publisher=Perseus Books |isbn=0-7382-0173-1 |ref=none}} * {{cite book |last=Mlodinow |first=Leonard |author-link=Leonard Mlodinow |year=2003 |title=Feynman's Rainbow: A Search For Beauty In Physics And In Life |url=https://archive.org/details/feynmansrainbow00leon |url-access=registration |location=New York |publisher=Warner Books |isbn=0-446-69251-4 |ref=none}} Published in the United Kingdom as ''Some Time With Feynman'' * {{cite book |last1=Ottaviani |first1=Jim |author-link=Jim Ottaviani |first2=Leland |last2=Myrick |author-link2=Leland Myrick |title=Feynman: The Graphic Novel |location=New York |publisher=First Second |year=2011 |isbn=978-1-59643-259-8 |oclc=664838951}} ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳು=== * [[:en:Infinity|ಇನ್ಫಿನಿಟಿ]] (೧೯೯೬), [[:en:Matthew Broderick|ಪ್ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಬ್ರೊಡೆರಿಕ್]] ಅವರು ಫೇನ್ಮನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಟ್ರಿನಿಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * [[:en:Parnell, Peter|ಪಾರ್ನೆಲ್, ಪೀಟರ್]] (೨೦೦೨), [[:en:QED|ಕ್ಯೂಇಡಿ]], ಚಪ್ಪಾಳೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು, [[:en:ISBN 978-1-55783-592-5|ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ ೯೭೮-೧-೫೫೭೮೩-೫೯೨-೫]] (ಆಟ). * ವಿಟ್ಟೆಲ್, ಕ್ರಿಸ್ಪಿನ್ (೨೦೦೬), ಕ್ಲೆವರ್ ಡಿಕ್, [[:en:Oberon Books|ಒಬೆರಾನ್ ಬುಕ್ಸ್]], (ನಾಟಕ). * ರಿಚರ್ಡ್ ಫೇನ್ಮನ್ ಮತ್ತು ರಾಲ್ಫ್ ಲೇಯ್ಟನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ "ದಿ ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ತನು ತುವಾ". ೧೯೮೭, ಬಿಬಿಸಿ ಹೊರೈಜನ್ ಮತ್ತು ಪಿಬಿಎಸ್ ನೋವಾ ("ಲಾಸ್ಟ್ ಜರ್ನಿ ಆಫ್ ಎ ಜೀನಿಯಸ್" ಶೀರ್ಷಿಕೆ). * ನೋ ಆರ್ಡಿನರಿ ಜೀನಿಯಸ್, ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಕೊಡುಗೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು-ಭಾಗಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ. ೧೯೯೩, ಬಿಬಿಸಿ ಹೊರೈಜನ್ ಮತ್ತು ಪಿಬಿಎಸ್ ನೋವಾ (ಐನ್ ಸ್ಟೈನ್ ನಂತರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೈಂಡ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಆವೃತ್ತಿ) (೨ × ೫೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು). * [[:en:William Hurt|ವಿಲಿಯಂ ಹರ್ಟ್]] ನಟಿಸಿದ ಬಿಬಿಸಿ ಟು ವಾಸ್ತವಿಕ ನಾಟಕ [[:en:The Challenger |ದಿ ಚಾಲೆಂಜರ್]] (೨೦೧೩), ೧೯೮೬ ರ [[:en:Space Shuttle Challenger disaster|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ ಚಾಲೆಂಜರ್ ದುರಂತದ]] ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಅಮೆರಿಕದ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ರಿಚರ್ಡ್ ಫೇನ್ಮನ್ ಅವರ ನಿರ್ಧಾರದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. * [[:en:The Fantastic Mr Feynman|ದಿ ಫೆಂಟಾಸ್ಟಿಕ್ ಮಿಸ್ಟರ್ ಫೇನ್ಮನ್]], ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ. ೨೦೧೩, ಬಿಬಿಸಿ ಟಿವಿ. * ಹೌ ವಿ ಬಿಲ್ಟ್ ದಿ ಬಾಂಬ್, ಲಾಸ್ ಅಲಾಮೋಸ್ನಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾನ್ಹ್ಯಾಟನ್ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಡಾಕ್ಯುಡ್ರಮಾ. ಫೇನ್ಮನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಟ/ನಾಟಕಕಾರ [[:en:Michael Raver|ಮೈಕೆಲ್ ರೇವರ್]] ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{official website|http://richardfeynman.com}} * [https://feynmanlectures.caltech.edu The Feynman Lectures on Physics Website] by Michael Gottlieb, assisted by Rudolf Pfeiffer and Caltech * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/5020-1 Oral history interview transcript with Richard Feynman on 4 March 1966, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] – Session I * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/5020-2 Oral history interview transcript with Richard Feynman on 5 March 1966, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] – Session II * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/5020-3 Oral history interview transcript with Richard Feynman on 27 June 1966, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] – Session III * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/5020-4 Oral history interview transcript with Richard Feynman on 28 June 1966, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] – Session IV * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/5020-5 Oral history interview transcript with Richard Feynman on 4 February 1973, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] – Session V * [https://www.aip.org/history-programs/oral-histories/search?search_api_views_fulltext=Richard+Feynman Additional Richard Feynman interviews (with and about)] – [[American Institute of Physics]] * [http://www.feynman.com/ Feynman Online!], a site dedicated to Feynman {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] jmqq8e7r20ztitxsf7ztls1hvldof3q 0 102154 1376967 1344746 2026-07-20T19:33:24Z Birkho 91727 + ಸಹಿ 1376967 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher |region = ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ |era = 17ನೇ/18ನೇ-ಶತಮಾನದ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ |image = Gottfried Wilhelm Leibniz, Bernhard Christoph Francke.jpg |caption = Portrait by [[Christoph Bernhard Francke]] |name = ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಲೆಬ್ನಿಜ್ |birth_date = 1 July 1646 |birth_place = ಲೈಪ್ಜಿಗ್, ಸ್ಯಾಕ್ಸೋನಿ ಎಲೆಕ್ಟೋರೇಟ್, ಹೋಲಿ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ |death_date = {{Death date and age|df=yes|1716|11|14|1646|07|1}} |death_place = ಹ್ಯಾನೋವರ್, ಹಾನೋವರ್ನ ಮತದಾರ, ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ |education = {{plainlist| * {{Interlanguage link multi|Alte Nikolaischule|de|3=Alte Nikolaischule (Leipzig)|lt=Alte Nikolaischule}}<br>(1655–1661) * [[Leipzig University]] (1661–1666: ** [[B.A.]] in phil., Dec. 1662 ** [[M.A.]] in phil., Feb. 1664 ** [[LL.B.]], Sep. 1665 ** [[Dr. phil. hab.]], Mar. 1666) * [[University of Jena]]<br>(summer school, 1663)<ref name="Arthur p. 16">Arthur 2014, p. 16.</ref> * [[University of Altdorf]]<br>([[Dr. jur.]], November 1666)}} |nationality = ಜರ್ಮನ್ |main_interests = ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ<br>ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ<br>ಭೂವಿಜ್ಞಾನ <br> ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ<br> ಭ್ರೂಣಶಾಸ್ತ್ರ<br> ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಶಾಸ್ತ್ರ<br> ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಿ<br> ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ<br> ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ<br> ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್<br> ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ<br> ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ<br> ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ<br> ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ<br> ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ<br> ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ<br> ರಾಜತಂತ್ರ<br> ಇತಿಹಾಸ<br> ರಾಜಕೀಯ<br> ಸಂಗೀತ ಸಿದ್ಧಾಂತ<br> ಕವನ<br> ತರ್ಕ<br> ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಭಾಷೆ<br> ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ |school_tradition = ವಿಚಾರವಾದ |influences = [[Scholasticism]], [[Francisco Suárez|Suárez]], [[René Descartes|Descartes]], [[Thomas Hobbes|Hobbes]], [[Nicolas Malebranche|Malebranche]], [[Baruch Spinoza|Spinoza]], [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]], [[Blaise Pascal|Pascal]], [[Confucius]] |influenced = ಬರ್ಕ್ಲಿ<br> ಪ್ಲಾಟ್ನರ್<br> ವೊಲ್ಟೈರ್<br> ಹ್ಯೂಮ್ <br> ಕಾಂಟ್<br> ರಸ್ಸೆಲ್ವೀನರ್<br> ಗೊಡೆಲ್<br> ರೈಮನ್<br> ಗಾಸ್<br> ಲಗ್ರೇಂಜ್<br> ಯೂಲರ್<br> ಹೈಡೆಗ್ಗರ್<br> ಪಿಯರ್ಸ್<br> ಬೆನೈಟ್ ಮ್ಯಾಂಡೆಲ್ಬ್ರೊಟ್<br> ವುಂಡ್ಟ್<br> ಫ್ರೀಜ್<br> ರೆಸ್ಚರ್ |notable_ideas = {{collapsible list|title={{nbsp}}|[[Calculus]]<br>[[Monadology|Monads]]<br>[[Best of all possible worlds]]<br>[[Pre-established harmony]]<br>[[Identity of indiscernibles]]<br>[[Matrix (mathematics)]]<br>[[Leibniz integral rule]]<br>[[Principle of sufficient reason]]<br>[[Notation for differentiation]]<br>[[Product rule]]<br>''[[Vis viva]]''<br>[[Boolean algebra]]<br>[[Salva veritate]]<br>[[Stepped reckoner]]<br>[[Symbolic logic]]<br>[[Semiotics]]<br>''[[Topology|Analysis situs]]''<br>[[Law of Continuity]]<br>[[Transcendental law of homogeneity]]<br>''[[De Arte Combinatoria|Ars combinatoria]]''<br>[[Calculus ratiocinator]]<br>[[Leibniz's notation]]<br>''[[Characteristica universalis]]''<br>[[Problem of why there is anything at all]]<br>[[Pluralistic idealism]]<br>[[Dynamism (metaphysics)|Metaphysical dynamism]]<br>[[Apperception]] }} |signature=Unterschrift Gottfried Wilhelm Leibniz deutscher Philosoph, Mathematiker, Physiker, Ingenieur.svg | thesis1_title = De Arte Combinatoria'' (''On the Combinatorial Art'') | thesis1_url = https://archive.org/details/ita-bnc-mag-00000844-001 | thesis1_year = March 1666 | thesis2_title = Disputatio Inauguralis de Casibus Perplexis in Jure'' (''Inaugural Disputation on Ambiguous Legal Cases'') | thesis2_url = http://digital.slub-dresden.de/werkansicht/dlf/60594/1/ | thesis2_year = November 1666 | doctoral_advisor = Bartholomäus Leonhard Schwendendörffer (Dr. jur. advisor)<ref>Kurt Huber, ''Leibniz: Der Philosoph der universalen Harmonie'', Severus Verlag, 2014, p. 29.</ref><ref>{{MathGenealogy|id=60985}}</ref><!--The Mathematics Genealogy Project lists Thomasius as his Dr.phil. supervisor but Arthur 2014, p. 13 lists him as Leibniz's BA advisor--> | academic_advisors = {{plainlist| *[[Erhard Weigel]] (Jena)<ref name="Arthur p. 16"/> *[[Jakob Thomasius]] (B.A. advisor)<ref name="Arthur p. 13"/> *[[Christiaan Huygens]]}} | notable_students = [[Jacob Bernoulli]] (epistolary correspondent)<br>[[Christian Wolff (philosopher)|Christian Wolff]] (epistolary correspondent) }} '''ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್''' '''ಲೆಬ್ನಿಜ್''' (1 ಜುಲೈ 1646 - 14 ನವೆಂಬರ್ 1716) ಒಬ್ಬ[[ಜರ್ಮನ್]] ಬಹುಶ್ರುತ, [[ಗಣಿತಜ್ಞ]] ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಯಾಂತ್ರಿಕ [[ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಸಂಶೋಧಕನಾಗಿದ್ದನು. [[ಬ್ಲೇಸ್ ಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್|ಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್‍ನ]] ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್‌ಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ [[ಗುಣಾಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ಭಾಗಾಕಾರ|ಭಾಗಾಕಾರವನ್ನು]] ಸೇರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು 1685 ರಲ್ಲಿ ಗಿರಗಟ್ಟಿ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಿದರು<ref>[[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಲೆಬ್ನಿಜ್#SMITH|David Smith]], pp. 173–181 (1929)</ref> ಮತ್ತು ಅರಿತ್ಮೊಮೀಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ '''ಲೆಬ್ನಿಜ್ ಚಕ್ರವನ್ನು''' ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಗಣಿತವಿದ ಬ್ಲೇಸ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ (1623-62) ಎಂಬವ ಗಣನಯಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಉಪಜ್ಞಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಪಾಸ್ಕಲನ ಯಂತ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಲೈಬ್‌ನಿಟ್ಸ್‌ನ ಗಣನಯಂತ್ರವೇ ಮೇಲುಗೈ ಎನಿಸಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವನಿಗೆ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ|ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಸದಸ್ಯತ್ವ ದೊರೆಯಿತು.ದ್ವಿಮಾನ ಸಂಖ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅವರು ದಾಖಲಿಸಿದರು.<ref>See Couturat (1901): 473–478.</ref> ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಡಿಜಿಟಲ್ [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ]] ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಇವನು [[ಅವಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ|ಅವಕಲನ]] ಹಾಗೂ [[ಅನುಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ|ಅನುಕಲನವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ]] ಸುಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮೇಧಾವಿ (ಡಿಫರೆನ್ಶಿಯಲ್ ಅಂಡ್ ಇಂಟಿಗ್ರಲ್ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲಸ್). ನುರಿತ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ, ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕ ಹಾಗೂ ಬಹುಮುಖಪ್ರತಿಭೆಯ ನಿಶಿತಮತಿ. [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]], ಲೇಬ್ನಿಜ್ ಅವರ [[ಆಶಾವಾದ|ಆಶಾವಾದಕ್ಕಾಗಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, [[ದೇವರು]] ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿಶ್ವವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವೊಲ್ಟೈರ್ ಮುಂತಾದ ಇತರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿದರು. ಲೆಬ್ನಿಜ್, [[ರೆನೆ ಡೆಸ್ಕಾರ್ಟೆ]] ಮತ್ತು ಬರುಚ್ ಸ್ಪಿನೊಜಾ ಜೊತೆಗೆ, 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೂರು ಮಹಾನ್ ವಿಚಾರವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಲೆಬ್ನಿಜ್‍ರ ಕೆಲಸ ಆಧುನಿಕ [[ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ|ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು]] ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಬದಲಿಗೆ ಮೊದಲ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>[http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/leibniz "Leibniz"] entry in ''[[Collins English Dictionary]]''.</ref><ref>{{cite book|title=Duden-Aussprachewörterbuch (Duden Pronunciation Dictionary)|publisher=Bibliographisches Institut GmbH|year=2005|isbn=978-3-411-04066-7|editor=Max Mangold (ed.)|edition=7th|location=Mannheim|language=German}}</ref><ref>{{cite book|title=Deutsches Aussprachewörterbuch (German Pronunciation Dictionary)|publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co. KG|year=2010|isbn=978-3-11-018203-3|editor=Eva-Maria Krech et al. (ed.)|edition=1st|location=Berlin|language=German}}</ref><ref>Pronounced {{IPA-fr|ɡɔdɛfʁwa ɡijom lɛbnits|}}; see inscription of the engraving depicted in the "[[Gottfried Wilhelm Leibniz#1666–1676|1666–1676]]" section.</ref> == ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ == ಆಗ್ನೇಯ ಜರ್ಮನಿಯ ಹಿಂದಿನ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಯಾಕ್ಸನಿಯ ಲೈಪ್‌ಸಿಗ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ 1646 ಜುಲೈ 1ರಂದು ಜನಿಸಿದ.<ref>Sariel, Aviram. "Diabolic Philosophy." Studia Leibnitiana H. 1 (2019): 99–118.</ref> ಇವನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಅದೇ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಮಸ್ತ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅಮಿತಾಸಕ್ತಿ ತಳೆದಿದ್ದವ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ತೀವ್ರಬಯಕೆ. ಈ ಉತ್ಸಾಹ ಜೀವನಪರ್ಯಂತವೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ತಾನೇ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಇವನನ್ನು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಚಾರದಲ್ಲೂ ಪ್ರಥಮನೆಂದಿಸಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. == ನಂತರದ ಜೀವನ, ಸಾಧನೆಗಳು == ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ವಯಸ್ಸಿಗಾಗಲೇ ಈತ ಪ್ರಮುಖ [[ಗಣಿತ]] ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಲೈಪ್‌ಸಿಗ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಗಣಿತ ಅಭ್ಯಾಸದ ಜೊತೆಗೆ  ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ. ನರ್ನ್ಬರೋ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ, ಮೇನ್ಸಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅನಂತರದ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಇವನಿಗೆ ನುರಿತ ರಾಜಕಾರಣಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳಿಸಲು ಸಹಾಯವೆಸಗಿದುವು. ಕ್ಯಾತೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಚರ್ಚುಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸಮನ್ವಯಿಸಲು ಈತ ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರಮಿಸಿದ. ಜರ್ಮನಿಯ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದ್ದ 14ನೆಯ ಲೂಯಿ ದೊರೆಯ (1638-1715) ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟಿನ]] ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ. ಲೂಯಿ ಈ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಮುಂದೆ ಅದು [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನಿಂದ]] ನಡೆಯಿತು. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯದ]] ಜ಼ಾರ್ ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ ಒಂದನೆಯ ಪೀಟರ್‌ನಿಗೆ (1672-1725) ಸಲಹೆಗಾರನಾಗಿದ್ದ.<ref>Ayton, Leibniz, a biography, p. 308</ref> ಮುಂದೆ ಈತ [[ಹಾಲೆಂಡ್‌ (Holland)|ಹಾಲೆಂಡ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡು ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನೂ ಗಣಿತವಿದರನ್ನೂ ಭೇಟಿ ಆದ. ಆ ಬಳಿಕ ಕೆಲಕಾಲ ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್ ಒಡೆಯರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು 1676ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾನೋವರ ಡ್ಯೂಕನ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಗ್ರಂಥಪಾಲಕನಾಗಿ ಸೇವೆಗೈದ.<ref>{{Cite web |title=Gottfried Wilhelm Leibniz {{!}} Biography & Facts |url=https://www.britannica.com/biography/Gottfried-Wilhelm-Leibniz |access-date=2019-02-18 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> ಅನಂತರ 40 ವರ್ಷಗಳ ತನಕವೂ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲಸಿದ್ದ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇವನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿರಾಮ ಒದಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಹುಪಾಲು ವೇಳೆಯನ್ನು ಗಣಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿಯೇ ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದ. ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೆ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ (1642-1727) ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭಾವಂತನೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ. ಆತನೂ ಕಲನವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು (ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲಸ್) ಕುರಿತು ಬಹಳಷ್ಟು ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದ. ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಕಾಲೀನರೇ ಆಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಒಂದೇ ಗಣಿತವಿಚಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಸಹಜವೇ ಆಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಕಲನವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಗಣಿತೀಯ ಪ್ರತೀಕಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಟನ್ ಉಪಜ್ಞಿಸಿದ್ದನಾದರೂ ಲೈಬ್‌ನಿಟ್ಸ್ ಬಳಸಿದ ಪ್ರತೀಕಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದ್ದುವು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=l3zWDwAAQBAJ|title=Don't Teach Coding: Until You Read This Book|last1=Handley|first1=Lindsey D.|last2=Foster|first2=Stephen R.|publisher=John Wiley & Sons|year=2020|isbn=9781119602620|page=29}} [https://books.google.com/books?id=l3zWDwAAQBAJ&pg=PA29 Extract of page 29]</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=o2D4DwAAQBAJ|title=Calculus, Volume 1|last1=Apostol|first1=Tom M.|publisher=John Wiley & Sons|year=1991|isbn=9780471000051|edition=illustrated|page=172}} [https://books.google.com/books?id=o2D4DwAAQBAJ&pg=PA172 Extract of page 172]</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=e1CwvYNfvwgC|title=The Facts on File Calculus Handbook|last1=Maor|first1=Eli|publisher=The Facts on File Calculus Handbook|year=2003|isbn=9781438109541|page=58}} [https://books.google.com/books?id=e1CwvYNfvwgC&pg=PA58 Extract of page 58]</ref> ಕಲನವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಟನ್ ಮೊದಲು ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದನೇ ಲೈಬ್‌ನಿಟ್ಸ್ ಮೊದಲು ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದನೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದುವು. ಇಬ್ಬರ ಪರವಾಗೂ ವಾದಮಾಡುವಂಥ ಜನ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಟನ್ನನ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲೈಬ್‌ನಿಟ್ಸ್ ಕೃತಿಚೌರ್ಯ ಎಸಗಿದ್ದಾನೆಂದೂ ಜನ ಆಪಾದನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1675ರ ವೇಳೆಗೆ ಈತ ಕಲನವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಸುಪುಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ. ಇವನ ಶೋಧನೆಯ ವಿವರಗಳು 1684ರಿಂದ ಕೆಲಕಾಲ ‘ಆಕ್ಟ ಎರೂಡಿಟೋರಮ್’ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು.<ref>{{cite book|title=Leibniz: An Intellectual Biography|last=Antognazza|first=Maria Rosa|publisher=Cambridge|year=2009|page=239|authorlink=Maria Rosa Antognazza}}</ref> ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಲೈಬ್‌ನಿಟ್ಸ್ ಆಟೋ ಮೆಂಕೇ ಎಂಬವನ ಸಹಕಾರ-ಸಹಾಯದಿಂದ  ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ (1682).<ref name="aeinfo">{{Cite web |title=MAA Euler Archive, information page for the journal ''Acta Eruditorum'' |url=http://www.math.dartmouth.edu/~euler/publications/journals/ActaEruditorum.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208150350/http://www.math.dartmouth.edu/~euler/publications/journals/ActaEruditorum.html |archive-date=2012-02-08 |access-date=2008-03-09}}</ref><ref>'''[https://runeberg.org/nfbp/0055.html Leibniz]''', article in the ''[[Nordisk Familjebok]]'' home encyclopedia, 2nd ed. (in Swedish)</ref> ನ್ಯೂಟನ್ ತನ್ನ ಗಣಿತಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ವಿಳಂಬಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ (1704) ಯಾವ ಶೋಧನೆಗೆ ಯಾರು ಆದ್ಯರು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ವಿರಸಕ್ಕೂ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟದ್ದುಂಟು. ಆದರೆ ಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿ ಆತಂಕಗಳೂ ಎದುರಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕಲನವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರತೀಕಗಳು, ಅವಕಲಗಳು (ಡಿಫರೆನ್ಷಿಯಲ್ಸ್), [[:en:Envelope_(mathematics)|ಆಚ್ಛಾದಕಗಳು]] (ಎನ್ವಲಪ್ಸ್), [[:en:Osculating_circle|ಆಶ್ಲೇಷೀ ವರ್ತುಲಗಳು]] (ಆಸ್ಕ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಸರ್ಕಲ್ಸ್) ಮುಂತಾದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲೈಬ್‌ನಿಟ್ಸ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ. ಹ್ಯಾನೋವರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ರಾಜಕಾರಣಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಒಂದನೆಯ ಜಾರ್ಜ್ ದೊರೆ(1660-1727) ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಇವನ ಜೀವಿತದ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗೌರವ ಸಲ್ಲದೆ ಅಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಈಡಾದ. ಕೊನೆ ಕೊನೆಗೆ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಈತನಿಗೆ ಉಂಟಾದ ಶಂಕೆಗಳೇ ಇವನ ಗಣಿತ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲೂ ಉಂಟಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿಯ ವಿಮರ್ಶಕರು ಬಂದರಾದರೂ ಮುಂದೆ ಆಧುನಿಕ ಗಣಿತ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇವನನ್ನೂ ಇವನ ಗಣಿತಚಾತುರ್ಯವನ್ನೂ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. ಈತ 1700ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಷ್ಯದ ದೊರೆ ಒಂದನೆಯ ಫ್ರೆಡರಿಕನನ್ನು (1657-1713) ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿ, [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್ನಿನ]] ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿನ]] ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೆ [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್ನಿನಲ್ಲೂ]] ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಸಫಲನಾದ. ಇವನಿಗೆ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷಸ್ಥಾನವೂ ದೊರೆಯಿತು. ನ್ಯೂಟನ್ ಹಾಗೂ ಲೈಬ್‌ನಿಟ್ಸರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಥಮ ವಿದೇಶೀ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು (1700). == ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕನಾಗಿ == ತತ್ತ್ವಚಿಂತಕನಾಗಿ ಲೈಬ್‌ನಿಟ್ಸ್, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೋನ್ಯಾಡ್ (ಪರಮ ಮೂಲವಸ್ತು) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ತನ್ನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರಪಂಚವೇ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯಪ್ರಪಂಚ-ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮವಾದದ್ದೆಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇವನ ಬರಹಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲೂ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲೂ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಚದುರಿಹೋಗಿವೆ. ಈತನ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ]] ಮಹಾತತ್ತ್ವಚಿಂತಕ [[ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್ ರಸಲ್|ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್ ರಸಲ್‌ನ]] ‘ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊಷಿಸನ್ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿ ಆಫ್ ಲೈಬ್‌ನಿಟ್ಸ್’ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ (1900) ವಿವರಗಳಿವೆ. == ಮರಣ == ಈತ 1716 ನವೆಂಬರ್ 14ರಂದು ನಿಧನನಾದ. == ಕೆಲಸಗಳು == *ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. *ಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್‍ನ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್‌ಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು 1685 ರಲ್ಲಿ ಪಿನ್‍ವೀಲ್ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಿದರು. *ಅವರು ಲೇಬ್ನಿಜ್ ಚಕ್ರವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದು ಅರಿತ್ಮೊಮೀಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಾಮೂಹಿಕ-ಉತ್ಪಾದಿತ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಯಾಲ್ಕುಲೇಟರ್ ಆಗಿತ್ತು. *ಎಲ್ಲಾ ಆಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳ ಮೂಲವಾದ ದ್ವಿಮಾನ ಸಂಖ್ಯಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಲೈಬ್ನಿಜ್ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಅವರು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ರಾಜಕೀಯ, ಕಾನೂನು, ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ, [[ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಇತಿಹಾಸ]], ಮತ್ತು [[ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಬಗ್ಗೆ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. *ಪುರಾತನ [[ಗ್ರೀಸ್|ಗ್ರೀಸ್‍ನಲ್ಲಿ]] ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಆರ್ಕಿಮಿಡೀಸ್|ಆರ್ಕಿಮಿಡಿಸ್]] ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. 250ರ ಸುಮಾರು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಗಣಿತಜ್ಞರು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಿದ ಸೂತ್ರದೊಂದಿಗೆ π ಅನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಕ್ರಮಾವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಲೇಬ್ನಿಜ್ π ಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. *ಅವರು ಲಿಪ್ಜಿಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಅನ್ನು ಅಲ್ಟ್ರೋಫ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬರೆದರು ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ 1666 ರಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>[[Gottfried Wilhelm Leibniz#SMITH|David Smith]], pp. 173–181 (1929)</ref> *ಜಾನ್ ಕೆಲ್ಲ್ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್‍ರ]] ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೃತಿಚೌರ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ<ref>Mackie (1845), 109</ref> ನಂತರ ಲೇಬ್ನಿಜ್ ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಬೌದ್ಧಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Gm_cCZBiOhQC|title=History of Western Philosophy: Collectors Edition|last=Russell|first=Bertrand|date=15 April 2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-69284-1|edition=revised|page=469}} [https://books.google.com/books?id=Gm_cCZBiOhQC&pg=PA469 Extract of page 469].</ref> ==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Gutenberg author|id=Leibniz,+Gottfried+Wilhelm,+Freiherr+von}} * {{Internet Archive author|search=( (Gottfried OR Godefroi) AND (Wilhelm OR Guillaume) AND (Leibniz OR {{notatypo|Leibnitz}}) )}} * {{MathGenealogy|id=60985}} * [http://www.earlymoderntexts.com/ Translations] by [[:en:Jonathan_Bennett_(philosopher)|Jonathan Bennett]], of the ''New Essays'', the exchanges with Bayle, Arnauld and Clarke, and about 15 shorter works. * [https://web.archive.org/web/20110411024054/http://philosophyfaculty.ucsd.edu/faculty/rutherford/Leibniz/index.html Gottfried Wilhelm Leibniz: Texts and Translations], compiled by Donald Rutherford, [[:en:UCSD|UCSD]] * [http://www.gwleibniz.com/ Leibnitiana], links and resources edited by Gregory Brown, [[:en:University_of_Houston|University of Houston]] {{wikisource author}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಲೈಬ್ನಿಟ್ಸ್‌, ಗಾಟ್ಫ್ರೀಟ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ ಫಾನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 1u6nlwzg95qk6bj7x6izfhej143kswj 0 103828 1377011 1349481 2026-07-22T09:05:42Z Kandarpajit Kallol 43392 /* */ 1377011 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ತಪನ್ ದಾಸ್ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1962|01|11}} | birth_place = [[ಗುವಾಹಾಟಿ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ | ethnicity = ಅಸ್ಸಾಮೀ | years_active= 1980- ಪ್ರಸ್ತುತ | spouse = [[ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ]] }} '''ತಪನ್ ದಾಸ್''' ಅಸ್ಸಾಮೀ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ರಂಗಭೂಮಿ ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಾರ.ಅವರು ನಾಟಕ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ದಾಸ್ 11 ಜನವರಿ 1962 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು [[ಗುವಾಹಾಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ. ಅವರು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ 80 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ನಟನೆಯ ನಂಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಗುವಾಹಾಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref name="RA">{{cite web|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan0612/city06|title=Rupkar Award to Tapan Das|date=5 September 2016|publisher=The Assam Tribune|accessdate=5 September 2016|archive-date=13 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113052702/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=jan0612%2Fcity06|url-status=dead}}</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಪುಲಾಕ್ ಗೊಗೊಯ್ ಅವರ ಸೆಂಡೂರ್ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ದಾಸ್ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೮ ರವರೆಗೆ ಅವರು 20 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲದೆ, ದಾಸ್ ಸಂಚಾರಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೊಹಿನೂರ್, ಬೋರ್ಡಿವಿಲಾ ಮತ್ತು ಶಕುಂತಲಾ ಥಿಯೇಟರ್ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಯದ ಜೊತೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶನ ಕೂಡ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref name="RP">{{cite web|url=http://www.rupaliparda.com/english/who's-who/tapandas.htm|title=Rupali Parda Tapan Das|date=5 September 2016|publisher=Rupali Parda|accessdate=5 September 2016|archive-date=19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019220456/http://www.rupaliparda.com/english/who's-who/tapandas.htm|url-status=dead}}</ref> ==ನಟಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== *1984 ಸೆಂದೂರ್ *1984 ಶಕುಂತಲಾ ಅರು ಶಂಕರ್ ಜೋಸೆಫ್ ಆಲಿ *1985 ಸುರುಜ್ *1985 ಪೂಜಾ *1986 ಸಂಕಲ್ಪ್ *1987 ಸೂತ್ರಪತ್ *1988 ಪಿತಾ -ಪುತ್ರ್ *1990 ಪಹರಿ ಕನ್ಯಾ *1990 ಅಭಿಮನ್ *1992 ಪ್ರಭಾ ಪೊಖೀರ್ ಗಾನ್ *1993 ಡ್ರೈಟಿ *1993 ಅಬಾರ್ಟನ್ *1996 ಇತಿಹಾಸ್ *1998 ಕೃಷ್ಣಚುರಾ *2001 ಡಾಗ್ *2002 ಗನ್ ಗನ್ ಗೇನ್ ಗೇನೆ *2002 ಕನ್ಯಾಡಾನ್ *2004 ಬರುದ್ *2004 ದೀನಬಂದೂ *2004 ಅನುರಾಗ್ *2004 ಅಂಥೀನ್ ಜಾತ್ರ *2005 ಕದಂತೊಳೆ ಕೃಷ್ಣ ನಾಚೆ ಸುಮನ್ ಹರಿಪ್ರಿಯ *2005 ಅಸ್ಟ್ ರಾಗ್ *2006 ಅಘರಿ ಆತ್ಮ *2011 ರಾಮ್ದೆನು *2012 ಸಮರನ್ ಬರುವಾ ಅಹಿ ಅಸೆ *2012 ಸುರ್ಜಾಸ್ತಾ *2015 ಅತೆಕ್ == ಪ್ರಕಟಿತ ಪುಸ್ತಕ == *ಮೇಗ್ಮಲ್ಲರ್ == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == *2012 - ರುಪ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *{{Imdb name}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] 1n3j1xqc9f74wtuvzxg9inn7f3gm5pp 2 140699 1376994 1280317 2026-07-21T11:59:20Z Gangaasoonu 40011 1376994 wikitext text/x-wiki '''ಎಂ. ಎಸ್. ಸಿಂಧೂರ್''' (೧೯೩೦-೨೦೨೪) ಬೆಳಗಾವಿಯ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕ, ಸಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟಗಾರ. <ref>https://web.archive.org/web/20240813094347/https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/ms-sindhur-93-passes-away-in-bagalkot/article68516999.ece</ref> == {{wp:semi}} <nowiki> [[m:en:Hudugaru|ಹುಡುಗರು]] or [[M:kn:ಉಗ್ರಂ|ಉಗ್ರಂ]] == To link to English/Kannada Wikipedia Page from WikiSource/Quote/Wiktionary <br> {{wikiquote|ಬಸವೇಶ್ವರ}} to use wikiquote Item in other Projects <br> {{wikisource|ಬಸವಣ್ಣ}}to use wikisource Item in other Projects <br> Use Wiki Commons Category {{commonscat|U. R. Ananthamurthy}} in other Proects <br> {{IMDb title|1394321}} for IMDB reference of movie <br> GeethaPriya https://www.imdb.com/name/nm1274555/?ref_=tt_ov_dr <br> <br> * <ref>{{cite news| url=https://tv.apple.com/us/movie/midida-shruti/umc.cmc.nyehhzt7o35j75je53uv7evw | work=[[Midida Shruti on Apple TV]] | title=Midida Shruti on Apple TV | date=18 Nov 2023}}</ref> </nowiki> ಗಂಗೆಯ ಮಗ ಗಂಗಾಸೂನು, ಅವನನ್ನ ಭೀಷ್ಮ ಎಂದಲೂ ಕರೆವರು. ಅಣ್ಣಾವ್ರ ಅಷ್ಟೂ ಚಿತ್ರಗಳ ಪುಟಗಳನ್ನ ಸರಿ ಮಾಡುವುದು ಗುರಿ. <br> {{#babel:kn-N|en-3|te-2|ta-1|hi-3|sa-1}} # ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುಟಗಳು # ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು # ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಕರ್ತರು # ಕನ್ನಡ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು # ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು Load the Yashica Camera photos of yore, into infobox Add ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ]] ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕಿಯರು ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು ಕುಡುಕರ ಕಷ್ಟಗಳು ನೂರಾ ಹನ್ನೊಂದು, ತಗಳಿ ಅದರ ಜೊತೆ ಬ್ಯಾರೇದಿನ್ನೊಂದು [[Category:WikiProject Karnataka members]] [[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೨, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಇವುಗಳಿಗೆ ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ, ಅಣ್ಣಾವ್ರ ಹೆಸರು ಸೇರಿಸಬೇಕು. <br>Anna Thangi <br>Annapoorna <br>Anuradha <br>Anuraga Aralithu <br>Apoorva Sangama <br>Baala Bandhana <br>Babruvahana <br>Bangaarada Panjara <br>Bangalore Mail <br>Bedara Kannappa <br>Bhagyavantha <br>Bhakta Kanakadasa <br>Bhakta Kumbara <br>Bhakta Vijaya <br>Bhale Huchcha <br>Bhoodaana <br>Bhookailasa <br>Daari Tappida Maga <br>Dhoomaketu <br>Doorada Betta <br>Emme Thammanna <br>Gandhada Gudi <br>Gandhada Gudi Part 2 <br>Gowri <br>Haavina Hede <br>Immadi Pulakeshi <br>Jagajyothi Basveshwara <br>Janma Rahasya <br>Kalahasti Mahatyam <br>Kilaadi Ranga <br>Kittur Chennamma <br>Madhumalathi <br>Mahasathi Anasuya <br>Mallammana Pavada <br>Manassiddare Maarga <br>Mannina Maga <br>Mooroovare Vajragalu <br>Nagarjuna <br>Navakoti Narayana <br>Nee Nanna Gellalare <br>Ohileshwara <br>Ondu Muttina Kathe <br>Operation Jackpot Nalli C.I.D 999 <br>Pratidwani <br>Rayara Sose <br>Rowdi Ranganna <br>Sampathige Saval <br>Sanaadi Appanna <br>Wikipedia <br>Sarvamangala <br>Sathi Shakthi <br>Sathi Sukanya <br>Sati Nalaayini <br>Sati Savithri <br>Satya Harishchandra <br>Shabdavedhi <br>Shankar Guru <br>Shiva Mecchida Kannappa <br>Shivagange Mahathme <br>Shivarathri Mahathme <br>Shravana Banthu <br>Shree Krishna Gaarudi <br>Shruthi Seridaaga <br>Simhaswapna <br>Sipayi Ramu <br>Sodari <br>Sri Kannika Parameshwari Kathe <br>Sri Krishna Rukmini Satyabhama <br>Sri Krishnadevaraya <br>Sri Ramanjaneya Yuddha <br>Sri Shaila Mahathme <br>Sri Srinivasa Kalyana <br>Sri Srinivasa Kalyana <br>Swarna Gowri <br>Swayamvara <br>Thayi Devaru <br>Thayige Thakka Maga <br>Thejaswini <br>Thoogudeepa <br>Trimurti <br>Tumbida Koda <br>Uyyale <br>Vaatsalya <br>Valmiki <br>Vasanta Geetha <br>Veerakesari <br>Vidhivilasa <br>Yarivanu <br> ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಬ್ಬಗಳು # ಎಳ್ಳಮಾಸಿ # ಬನದ ಹುಣ್ಣಿಮೆ # ಹುರಕಡ್ಲಿ ಅಜ್ಜ ಸ್ಮರಣ ಉತ್ಸವ # ಸಿದ್ಧಾರೂಢ ಸ್ವಾಮಿ ಜಯಂತಿ # ಚರಗ ಚೆಲ್ಲುವುದು <gallery> https://upload.wikimedia.org/wikipedia/kn/c/c0/%E0%B2%97%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%82%E0%B2%A8%E0%B3%81.jpeg </gallery> ಜಾಗಗಳ ಮೂಲ ಹೆಸರು {| class="wikitable sortable" |+ Caption text |- ! ಜಿಲ್ಲೆ !! ಮೂಲಹೆಸರುಗಳು !! ಈಗಿನ ಹೆಸರುಗಳು |- | ಹಾಸನ || ದ್ವಾರಸಮುದ್ರ || ಹಳೇಬೀಡು |- | ವಿಜಯನಗರ || .. || ಹಂಪೆ |- | ಬೆಂಗಳೂರು || ಬೆಂದಕಾಳೂರು || ಬೆಂಗಳೂರು, ಬಾಂಗ್ಲೋರ್ |} @Aaladamara thanks ಸಿದ್ದಾಪುರ, ಜಯನಗರ ಶಿವನಹಳ್ಳಿ, ಶಿವನಗರ ಹೊಸಹಳ್ಳಿ, ವಿಜಯನಗರ ಗಂಗೇನಹಳ್ಳಿ, ಗಂಗಾನಗರ ಬಿನ್ನಮಂಗಲ, ಇಂದಿರಾನಗರ ಸುಂಕೇನಹಳ್ಳಿ, ಬಸವನಗುಡಿ ಬಸವನಗುಡಿ, ಬುಲ್ ಟೆಂಪಲ್ ತಿಮ್ಮೇನಹಳ್ಳಿ, ಗೋವಿಂದರಾಜನಗರ ಕೋತಿಬಂಡೆ, ಮಾರುತಿಮಂದಿರ ಜರಗನಹಳ್ಳಿ, ಜೆಪಿನಗರ ಸಾರಕ್ಕಿ, ಜೆಪಿನಗರ ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ, ಜೆಪಿನಗರ ಕೊತ್ತನೂರು,, ಜೆಪಿನಗರ ದಂಡು, ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಜೇಡರಹಳ್ಳಿ, ಸಂಪಂಗಿರಾಮನಗರ ಆನೇಪಾಳ್ಯ, ಗಜೇಂದ್ರನಗರ ಕಳ್ಳದಾಸರಹಳ್ಳಿ, ಶ್ರೀನಗರ ಸುಂಕೇನಹಳ್ಳಿ, ಎನ್ ಆರ್ ಕಾಲೋನಿ, ಹನುಮಂತನಗರ ಸೀಗೇಬೇಲಿ, ಕೆ ಆರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದೊಡ್ಡಪೇಟೆ, ಅವೆನ್ಯೂ ರಸ್ತೆ ಅರಳೇಪೇಟೆ, ಕಾಟನ್ ಪೇಟೆ ಎಮ್ಮೆಹೊಳೆ, ವೃಷಭಾವತಿ ಕೆಂಚೇನಹಳ್ಳಿ, ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ ಗವಿಪುರ ಗುಟ್ಟಹಳ್ಳಿ, ಕೆಂಪೇಗೌಡನಗರ ಹೊಂಬೇಗೌಡನಗರ, ವಿಲ್ಸನ್ ಗಾರ್ಡನ್ (ತಪ್ಪು) ತಾಯಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ, ಜಯನಗರ ಟಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಜಿಂಕೆತಿಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ, ವಾರಣಾಸಿ(ಹೊರಮಾವು) ದೀವಟಿಗೆ ರಾಮನಹಳ್ಳಿ, ದೀಪಾಂಜಲಿನಗರ ಅಕ್ಕಿತಿಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ, ಶಾಂತಿನಗರ,ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಟೌನ್ ಕೆಂಗುಂಟೆ, ಆಜ಼ಾದ್ ನಗರ, ಚಾಅರಾಜಪೇಟೆ ೯ನೆ ರಸ್ತೆ ಕೇತಮಾರನಹಳ್ಳಿ, ಬಸವೇಶ್ವರನಗರ/ರಾಜಾಜಿನಗರ ಕೆ ಬ್ಲಾಕ್(ನಾಗಪುರ) ಅಂಜನಾಪುರ, ಎಲ್ ಬಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿನಗರ ಕೌದೇನಹಳ್ಳಿ, ರಾಮಮೂರ್ತಿನಗರ ಮಾರೇಗೌಡನಹಳ್ಳಿ, ರಾಜಾಜಿನಗರ ತಿಪ್ಪಸಂದ್ರ, ಸಿವಿರಾಮನ್ ನಗರ ಭೋವಿಪಾಳ್ಯ, ಮಹಾಲಕ್ಶ್ಮಿ ಲೇಔಟ್ ಸಿದ್ದರಾಮನದಿಣ್ಣೆ, ರಾಜಾಜಿನಗರ ೪ ಬ್ಲಾಕ್ {| class="wikitable sortable" ! ಮೂಲಹೆಸರುಗಳು || ಈಗಿನ ಹೆಸರುಗಳು |- | ಸಿದ್ದಾಪುರ || ಜಯನಗರ |- | ಶಿವನಹಳ್ಳಿ || ಶಿವನಗರ |- | ಹೊಸಹಳ್ಳಿ || ವಿಜಯನಗರ |- | ಗಂಗೇನಹಳ್ಳಿ || ಗಂಗಾನಗರ |- | ಬಿನ್ನಮಂಗಲ || ಇಂದಿರಾನಗರ |- | ಸುಂಕೇನಹಳ್ಳಿ || ಬಸವನಗುಡಿ |- | ಬಸವನಗುಡಿ || ಬುಲ್ ಟೆಂಪಲ್ |- | ತಿಮ್ಮೇನಹಳ್ಳಿ || ಗೋವಿಂದರಾಜನಗರ |- | ಕೋತಿಬಂಡೆ || ಮಾರುತಿಮಂದಿರ |- | ಜರಗನಹಳ್ಳಿ || ಜೆಪಿನಗರ |- | ಸಾರಕ್ಕಿ || ಜೆಪಿನಗರ |- | ಚುಂಚನಕಟ್ಟೆ || ಜೆಪಿನಗರ |- | ಕೊತ್ತನೂರು || ಜೆಪಿನಗರ |- | ದಂಡು || ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ |- | ಜೇಡರಹಳ್ಳಿ || ಸಂಪಂಗಿರಾಮನಗರ |- | ಆನೇಪಾಳ್ಯ || ಗಜೇಂದ್ರನಗರ |- | ಕಳ್ಳದಾಸರಹಳ್ಳಿ || ಶ್ರೀನಗರ |- | ಸುಂಕೇನಹಳ್ಳಿ || ಎನ್ ಆರ್ ಕಾಲೋನಿ || ಹನುಮಂತನಗರ |- | ಸೀಗೇಬೇಲಿ || ಕೆ ಆರ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ |- | ದೊಡ್ಡಪೇಟೆ || ಅವೆನ್ಯೂ ರಸ್ತೆ |- | ಅರಳೇಪೇಟೆ || ಕಾಟನ್ ಪೇಟೆ |- | ಎಮ್ಮೆಹೊಳೆ || ವೃಷಭಾವತಿ |- | ಕೆಂಚೇನಹಳ್ಳಿ || ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನಗರ |- | ಗವಿಪುರ ಗುಟ್ಟಹಳ್ಳಿ || ಕೆಂಪೇಗೌಡನಗರ |- | ಹೊಂಬೇಗೌಡನಗರ || ವಿಲ್ಸನ್ ಗಾರ್ಡನ್ (ತಪ್ಪು) |- | ತಾಯಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ || ಜಯನಗರ ಟಿ ಬ್ಲಾಕ್ |- | ಜಿಂಕೆತಿಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ || ವಾರಣಾಸಿ(ಹೊರಮಾವು) |- | ದೀವಟಿಗೆ ರಾಮನಹಳ್ಳಿ || ದೀಪಾಂಜಲಿನಗರ |- | ಅಕ್ಕಿತಿಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ || ಶಾಂತಿನಗರ || ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಟೌನ್ |- | ಕೆಂಗುಂಟೆ || ಆಜ಼ಾದ್ ನಗರ || ಚಾಅರಾಜಪೇಟೆ ೯ನೆ ರಸ್ತೆ |- | ಕೇತಮಾರನಹಳ್ಳಿ || ಬಸವೇಶ್ವರನಗರ/ರಾಜಾಜಿನಗರ ಕೆ ಬ್ಲಾಕ್(ನಾಗಪುರ) |- | ಅಂಜನಾಪುರ || ಎಲ್ ಬಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿನಗರ |- | ಕೌದೇನಹಳ್ಳಿ || ರಾಮಮೂರ್ತಿನಗರ |- | ಮಾರೇಗೌಡನಹಳ್ಳಿ || ರಾಜಾಜಿನಗರ |- | ತಿಪ್ಪಸಂದ್ರ || ಸಿವಿರಾಮನ್ ನಗರ |- | ಭೋವಿಪಾಳ್ಯ || ಮಹಾಲಕ್ಶ್ಮಿ ಲೇಔಟ್ |- | ಸಿದ್ದರಾಮನದಿಣ್ಣೆ || ರಾಜಾಜಿನಗರ ೪ ಬ್ಲಾಕ್ |} thanks to http://mlei.net/shared/tool/csv-wiki.htm Search Birds https://avibase.bsc-eoc.org/search.jsp?lang=EN&isadv=yes Frequent-used Regexes Email address: ^[\w-]+(\.[\w-]+)*@([\w-]+\.)+[a-zA-Z]{2,7}$ Float number: ^[+-]?\d+(\.\d*([Ee][+-]?\d+)?)?$ C++ identifier: ^[A-Za-z_][A-Za-z0-9_]*$ URL: ^(https?:\/\/)?([\da-z\.-]+)\.([a-z\.]{2,6})([\/\w \.-]*)*\/?$ Kannada movie chatracter artists details to be filled. hrzuef2r640ki8ff3ylxc2qtenrf9tm 0 142838 1377030 1375753 2026-07-22T21:15:53Z ~2026-41005-30 100681 [[Special:Diff/1375753|1375753]] ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು [[Special:Contributions/A826|A826]] ([[User talk:A826|ಚರ್ಚೆ]]) ಅವರ ಮೂಲಕ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. 1377030 wikitext text/x-wiki '''ಶರಣ ಗೆಜ್ಜಗಾರ ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಶಾ''' ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಚನಕಾರ ಹಾಗೂ ಶರಣ. ಈತನ ಜನ್ಮದ ಹೆಸರು ಮುದ್ದಣ. '''ಚಿಕ್ಕಯ್ಯ ಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ದಲಿಂಗ''' ಇವನ ಅಂಕಿತನಾಮ.<ref>{{Cite web |url=https://www.lingayatreligion.com/K/Sharanaru/Ghattivalayya |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-18 |archive-date=2023-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201194355/https://lingayatreligion.com/K/Sharanaru/Ghattivalayya |url-status=dead }}</ref> == '''ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯ''' ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ == '''ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯ''' ಮದ್ದಳೆಯನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತ [[ಶಿವ|ಶಿವಾನುಭವವನ್ನು]] ನರ್ತನದ ಮೂಲಕ ಸಾರುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಈತನ ಭಕ್ತಿಯುತ ಜೀವನದಿಂದ ಬೇಸತ್ತು, ಸಿರಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅರಸಿ ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಅನ್ಯಪುರುಷನಿಗಾಗಿ ಈತನನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯ ಮೇಲಿನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಸುಳ್ಳಾದಾಗ ಆತ ವೈರಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದತ್ತ ನಡೆದು ವಚನಕಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ. <ref>https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%e0%b2%98%e0%b2%9f%e0%b3%8d%e0%b2%9f%e0%b2%bf%e0%b2%b5%e0%b2%be%e0%b2%b3%e0%b2%af%e0%b3%8d%e0%b2%af/</ref> == ಅವರ ಹಿರಿಮೆ== '''ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯ''' ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''೧೪೭''' ವಚನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. <ref>https://vachana.sanchaya.net/vachanakaaras/82</ref>ತನ್ನ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತರ ಡಾಂಭಿಕ, ಅರ್ಥಹೀನ ನಡವಳಿಕೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.ವೇಷಧಾರಿಗಳು ಭಕ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಶರಣರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಡಾಂಭಿಕ ಭಕ್ತಿಯ ವೇಷಧಾರಿಗಳು ಸೇರಲು ಅನರ್ಹರೆಂಬುದನ್ನು ತನ್ನ ವಚನದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈತ [[ಗುರು]]-[[ಲಿಂಗ]]-[[ಜಂಗಮ]] ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು, ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯ ತನ್ನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾರುತ್ತಾ ಅಂದಿನ ಶರಣರ ನಡುವೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು. [[ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು]] ಈತನನ್ನು ಕುರಿತು ''ಅಂಗದ ಮೇಲಣ ಲಿಂಗಕ್ಕಿಂತ ಅಂಗದೊಳಗಣ ಲಿಂಗವ ಹಿಂಗದಂತಿರಬೇಕು, ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯನಂತೆ'' ಎಂದು ನುಡಿದಿದ್ದಾರೆ. [[ಮೋಳಿಗೆ ಮಾರಯ್ಯ]] ''ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದ ಆಸೆ ಮನದೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು ತಿರುಗಾಡುತಿಹ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆಲ್ಲಿಯದೋ ನಿರ್ವಾಣ, ಘಟ್ಟಿವಾಳಂಗಲ್ಲದೆ'' ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಸವೇಶ್ವರ|ಬಸವಣ್ಣ]] ''ಕೂಡಲ ಚೆನ್ನಸಂಗಾ ನಿನ್ನ ಶರಣ ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯನಲ್ಲದೆ ನೆರೆ ಅರಿವವರಾರೋ'' ಎಂದು ಮೆಚ್ಚಿ ನುಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಈತನನ್ನು ಅದೃಷ್ಯಕವಿ ''ದೃಢಶರಣಸೀಮಂತ ಮಣಿ'' ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾನೆ. == ಅವರ ವಚನಗಳು== <ref>https://kanaja.karnataka.gov.in/vachanasahitya/%E0%B2%98%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B3%E0%B2%AF%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%A8-%E0%B2%B5%E0%B2%9A%E0%B2%A8%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81/</ref> ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯನ ೧೫೦ ವಚನಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ೧.ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿತವ ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾದಿ ನಾವೆಂಬವಂಗೆ ಹಿಂಗದು ನೋಡಾ! ತನು ಸೂತಕ ಮನ ಸೂತಕ. ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕದು ತನುವಿನಲ್ಲಿರದು. ಚಿಕ್ಕಯ್ಯಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲ ನಿಲ್ಲು ಮಾಣು.<ref>https://aralimara.com/2021/04/26/vachana-16/</ref> ೨.ಇಷ್ಟ ಬಾಹ್ಯವಾಯಿತ್ತೆಂದು ಸಮಯ ಒಪ್ಪದಿದೆ ನೋಡಾ! ಅರಿವು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ತ್ರಿವಿಧಕ್ಕೆ ಕಚ್ಚಾಡಲೇತಕ್ಕೆ? ಚಿಕ್ಕಯ್ಯಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಇಲ್ಲ ಇಲ್ಲ ಎಂದೆ. == ಅವರ ಮರಣ== '''ಘಟ್ಟಿವಾಳಯ್ಯ''' ನರ್ತನ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ತನ್ನ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದನು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಚನಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] m9u93f50y7lk6eaih9h376ogl8vb94c 0 144331 1377035 1361138 2026-07-23T04:39:48Z CommonsDelinker 768 The_Governor_of_Tripura,_Shri_Ramesh_Bais.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Krdರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1377035 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|name=ರಮೇಶ್ ಬೈಸ್|image=|caption=|birth_date={{Birth date and age|1948|8|2|df=y}}|birth_place=[[ರಾಯಪುರ]], ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರಾರ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ<br /><small>(ಈಗ [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಭಾರತ]] )</small>|death_date=|death_place=|term_start=29 ಜುಲೈ 2019|term_start2=1996|term_end2=<nowiki>23 May 2019</nowiki>|predecessor2=ವಿದ್ಯಾ ಚರಣ್ ಶುಕ್ಲಾ|successor2=ಸುನೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ಸೋನಿ|term_start3=1989|term_end3=1991|predecessor3=ಕೆಯೂರ್ ಭೂಷಣ್|successor3=ವಿದ್ಯಾ ಚರಣ್ ಶುಕ್ಲಾ|term_start4=9 ಜನವರಿ 2004|term_end4=23 ಮೇ 2004|predecessor4=ಟಿ ಆರ್ ಬಾಲು|successor4=ಆಂಡಿಮುತ್ತು ರಾಜ|party=[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]|religion=|spouse=ರಾಂಬಾಯಿ ಬೈಸ್|footnotes=}} '''ರಮೇಶ್ ಬೈಸ್''' (ಜನನ 2 ಆಗಸ್ಟ್ 1948) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಜುಲೈ 2021 ರಿಂದ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ <ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/governor-designate-ramesh-bais-reaches-ranchi-to-take-oath-on-wednesday/east/news/2448229.html|title=Governor designate Ramesh Bais reaches Ranchi, to take oath on Wednesday|website=United News of India|language=en|access-date=2021-07-14}}</ref> ನೇ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಜುಲೈ 2019 ರಿಂದ ಜುಲೈ 2021 ರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪುರಾದ 18 <ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/website/story/india-news-tripura-on-road-of-development-says-outgoing-governor-ramesh-bais/388053|title=Tripura On Road To Development, Says Outgoing Governor Ramesh Bais|website=Outlook|language=en|access-date=2021-07-13}}</ref> ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಅವರು 1999 ರಿಂದ [[ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ]] ಅವರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಖಾತೆ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿ (ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಸ್ತುವಾರಿ) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ರಾಯ್‌ಪುರದಿಂದ 9ನೇ (1989), 11ನೇ (1996), 12ನೇ, 13ನೇ, 14ನೇ (2004), 15ನೇ ಮತ್ತು 16 [[ಲೋಕಸಭೆ|ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ]] ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಬೈಸ್ ಅವರು 2 ಆಗಸ್ಟ್ 1948 ರಂದು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ]] [[ರಾಯ್ಪುರ್|ರಾಯ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ]] (ಈಗ [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿದೆ]] ) ಖೋಮ್ ಲಾಲ್ ಬೈಸ್‌ಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್‌ನ]] ಬಿಎಸ್‌ಇಯಿಂದ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು 23 ಮೇ 1969 ರಂದು ರಾಂಬಾಯಿ ಬೈಸ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಬೈಸ್ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕ. <ref>{{Cite web|url=http://164.100.24.208/ls/lsmember/biodata.asp?mpsno=33|title=Current Lok Sabha Members Biographical Sketch|date=5 September 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040905133326/http://164.100.24.208/ls/lsmember/biodata.asp?mpsno=33|archive-date=5 September 2004|access-date=21 July 2019}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಬೈಸ್ 1978 ರಲ್ಲಿ ರಾಯ್‌ಪುರದ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು ಮಂದಿರ ಹಸೋಡ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ 1980 ಎಂಪಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು ಆದರೆ 1985 ರ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಶರ್ಮಾ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು. ಅವರು 1989 ರಲ್ಲಿ ರಾಯಪುರದಿಂದ 9 [[ಲೋಕಸಭೆ|ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿ [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ]] ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು ಮತ್ತು 1996 ರಿಂದ 11, 12, 13, 14, 15 ಮತ್ತು 16 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಸತತವಾಗಿ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು [[ಉಕ್ಕು ಸಚಿವಾಲಯ|ಉಕ್ಕು]], [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗಣಿ]], [[ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು]], [[ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯ|ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ]] ಮತ್ತು ಮೇ 2004 ರವರೆಗೆ [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗಣಿ]] ಮತ್ತು [[ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವಾಲಯ|ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಗಳ]] ರಾಜ್ಯ (ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಸ್ತುವಾರಿ) ಸಚಿವರಾಗಿ ವಿವಿಧ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ವಾಜಪೇಯಿ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಜುಲೈ 2019 ರಿಂದ ಜುಲೈ 2021 ರವರೆಗೆ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸಿಂಗ್ ಸೋಲಂಕಿಯ ನಂತರ ತ್ರಿಪುರಾದ <ref name="ZeeNews">{{Cite news|url=https://zeenews.india.com/india/centre-appoints-new-governors-in-6-states-anandiben-patel-appointed-as-up-governor-jagdeep-dhankhar-ramesh-bais-lal-ji-tandon-phagu-chauhan-rn-ravi-2220610.html|title=Centre appoints new Governors in 6 states, Anandiben Patel transferred to UP|last=Sarkar|first=Ipsita|date=20 July 2019|work=[[Zee News]]|access-date=21 July 2019|language=en}}</ref> ನೇ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ 14 ಜುಲೈ 2021 ರಿಂದ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ 10 ನೇ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/ramesh-bais-takes-oath-as-jharkhand-governor/article35321205.ece|title=Ramesh Bais takes oath as Jharkhand Governor|date=2021-07-14|work=The Hindu|access-date=2021-07-15|others=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20060514094826/http://164.100.24.208/ls/lsmember/homepage.asp?mpsno=33 ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖಪುಟ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೪೮ ಜನನ]] mz48cwvtj3vc4x84s1j0154cn1imkjf 0 144376 1376965 1373031 2026-07-20T15:00:31Z ~2026-28448-56 100649 1376965 wikitext text/x-wiki '''ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು''' (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಮಾಧ್ವರು''' ಅಥವಾ '''ಸಾಧ್-ವೈಷ್ಣವರು''' <ref>{{Cite book|title=Sadhus of India: The Sociological View|last=Bansi Dhar Tripathi|publisher=Popular Prakashan|year=1978|page=32|quote=The followers of Madhwa are called Sad- Vaishnavas in contra-distinction to the Vaishnavas of Sri Sampradaya.}}</ref> ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) [[ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ|ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು]] ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಸದ್ ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು [[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ|ದ್ವೈತ]] ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಕೇರಳ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sh6qWN4dcp4C|title=The Illustrated Weekly of India, Volume 93|publisher=Bennett, Coleman & Company, Limited, at the Times of India Press|year=1972|pages=18–22|quote='''Page 18''':The followers of Madhvacharya (especially Vaishnavas) are found all over Mysore, Tamil Nadu, and Andhra, apart from Maharashtra (Savase brahmins of Sangli, Tasgoan, Karad, Satara, etc) and Central Kerala (Gaud Saraswats)....'''Page 22''':The institutions established by Madhva and his successors for the propagation of the system are found in different parts of the country. A large community of Madhva-Vaishnavas drawn mostly (not exclusively) from the brahmin fold has grown round these institutions. It is not a homogenous community on account of the barriers of language, manner's and customs, food habits and restrictions about intermarriages, etc. The largest number of the community are to found in the North Karnataka areas. Next comes The old Mysore areas, Tamil Nadu, Andhra Pradesh, parts of Maharashtra proper, Tulunad (South Kanara) and U.P. Barring the Karnatak area and Tamil Nadu, the largest community of Madhvas is to be found among the Gaud Saraswats.}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಮಾಧ್ವ ಸಮುದಾಯ ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೊದಲ ಸದ್ ವೈಷ್ಣವ ಆಚಾರ್ಯರು. [[ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳು|ಉಡುಪಿಯ ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳನ್ನು]] ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ನಂತರ ಮಠಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇತರ ಆಚಾರ್ಯರೆಂದರೆ ಪದ್ಮನಾಭ ತೀರ್ಥ, [[ನರಹರಿ ತೀರ್ಥ|ನರಹರಿತೀರ್ಥ]], ಅಕ್ಷೋಭ್ಯ ತೀರ್ಥ, [[ಜಯತೀರ್ಥ]], [[ಶ್ರೀಪಾದರಾಜರು|ಶ್ರೀಪಾದರಾಜ]], [[ವ್ಯಾಸರಾಯರು|ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥ]], [[ವಾದಿರಾಜರು|ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥ]], ವಿಜಯೇಂದ್ರ ತೀರ್ಥ, [[ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು|ರಾಘವೇಂದ್ರ ತೀರ್ಥ]].<ref>{{Cite book|title=Studies in social history: modern India|last=O. P. Bhatnagar, India. University Grants Commission, University of Allahabad. Dept. of Modern Indian History|publisher=St. Paul's Press Training School|year=1964|pages=133–135}}</ref> ಮಾಧ್ವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಬಂಧಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಠಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಉಡುಪಿಯಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ದ್ವಾರಕಾದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಗಯಾದಿಂದ [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದ]] ಬದರಿನಾಥದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{Cite book|title=Life and Teachings of Narayana Guru: In Two Parts|last=Nataraja Guru|publisher=Narayana Gurukula Foundation|year=1990|page=200}}</ref> [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]] ಪಟ್ಟಣವು ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಕೃಷ್ಣ ಮಠ|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮಾನವ ಆತ್ಮವು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದೇವರು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಮಾಧ್ವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಮಾಧ್ವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ಆರಾಧನೆಯು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UZcVAQAAMAAJ|title=Wholesome nutrition for mind, body, and microflora: the goal of lacto-vegetarianism (recipes of Udipi cuisine included)|last=Yamuna Lingappa, Banadakoppa T. Lingappa|publisher=Ecobiology Foundation International|year=1992|isbn=9780963499905|page=320}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ|ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ]] [[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ|ದ್ವೈತ ವೇದಾಂತವನ್ನು]] ಅನುಸರಿಸುವ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ರಾಜ್ಯವಾರು ಪಟ್ಟಿ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-EtAAAAAMAAJ|title=B.G. Kher, the Gentleman Premier|last=M. V. Kamath|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|year=1989|page=4|quote=The majority of Karhades are Shaivites and subscribe to Advaita though a small minority are Vaishnavites, having, like many Saraswat brahmins, come under the influence of Madhva.}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3-7rAAAAMAAJ|title=States, Citizens and Outsiders: The Uprooted Peoples of South Asia|last=Tapan K. Bose|last2=Rita Manchanda|publisher=South Asia Forum for Human Rights|year=1997|page=27|quote=Most notably these were the Deshastha and the Karhade Brahmans many of whom migrated across the Deccan into the east Godavari basin.}}</ref> * '''ಕರ್ನಾಟಕ''' [[ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ದೇಶಸ್ಥರು]], [[ಶಿವಳ್ಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಶಿವಳ್ಳಿಗಳು]], [[ಕೋಟೇಶ್ವರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಕೋಟೇಶ್ವರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jooBAAAAMAAJ|title=Karnataka State Gazetteer: South Kanara|last=B. N. Sri Sathyan|publisher=Director of Print., Stationery and Publications at the Government Press|year=1973|page=109|quote=The Koteshwara Brahmins, who are Madhvas, are a small body who take their name from Koteshwara, a place in Coondapur taluk.}}</ref> [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಗೌಡ್]] ಸಾರಸ್ವತರು, ಬಡಗನಾಡುಗಳು, [[ಕರಾಡ|ಕರ್ಹಾಡೆಗಳು]], [[ಚಿತ್ಪಾವನ|ಚಿತ್ಪಾವನರು]], ಅರವತುವೊಕ್ಕಲು, ನಿಯೋಗಿ (ಅರವೇಲು, ಪ್ರಥಮಾಸಕಿ, ನಂದಾ ವಾರಿಕ),<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ihUTAQAAIAAJ|title=Marriage and Family in Mysore|last=Mysore Narasimhachar Srinivas|publisher=AMS Press|year=1978|isbn=9780404159757|page=27|quote=The Nanda Vaidikas come from the Telugu country and include both Smarthas and Madhvas.}}</ref> ಕನ್ನಡದ ಕಮ್ಮೆ, ಉಲುಚುಕಮ್ಮೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ihUTAQAAIAAJ|title=Marriage and Family in Mysore|last=Mysore Narasimhachar Srinivas|publisher=AMS Press|year=1978|isbn=9780404159757|page=28|quote=the Kannada Kamme and Ulcha Kamme are both Smartas and Madhvas : nearly all speak Kannada, a few Telugu also.}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7yQLAQAAIAAJ|title=Karnataka State Gazetteer: Mysore|publisher=Director of Print, Stationery and Publications at the Government Press|year=1988|page=157|quote=The Madhwas are followers of the Dwaitha philosophy of Madhwacharya and have sub-sects like the Badaganadu, Aravelu, Aravathuvokkalu, Deshastha, etc.}}</ref><ref>{{Cite book|title=Karnataka State Gazetteer: South Kanara|last=B. N. Sri Sathyan|publisher=Director of Print., Stationery and Publications at the Government Press|year=1973|page=109|quote=The groups usually styled as Tulu Brahmins are mainly the Shivalli Brahmins whose main centre is Udipi....The Tulu-speaking Brahmins of the present day are largely followers of Madhvacharya. only a small number remaining Smarthas}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8Lm1AAAAIAAJ|title=Karnataka State Gazetteer: Belgaum|publisher=Karnataka (India), Director of Print, Stationery and Publications at the Government Press|year=1987|page=199|quote=Most of the Madhwas of the district speak Kannada at home. Among the Marathi speaking, a few are Chitpavans ( or Kokanasthas ) and Karhades and most of them are Deshasthas.}}</ref> * '''ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ''' ಮತ್ತು '''ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ''' [[ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ದೇಶಸ್ಥರು]], {{Sfn|Sharma|2000}} [[ಕರಾಡ|ಕರ್ಹಾಡೆಸ್]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4IXYAAAAMAAJ|title=Understanding Our Fellow Pilgrims|last=Gregory Naik|publisher=Gujarat Sahitya Prakash|year=2000|isbn=9788187886105|page=65|quote=The Karhada Brahmins: The Brahmins lived in southern parts of modern Maharashtra, between Konkan and Desh, in a province, then called Karathak, comprising Satara, Sangli, and Kolhapur, with Karad as capital. Hence the name of Karhada Brahmins. Among them too there are Smartas and Madhvas or Bhagwats (Vaishnavites).}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lYSd-3yL9h0C&pg=PA113|title=The Castes and Tribes of H.E.H. the Nizam's Dominions, Volume 1|last=Syed Siraj ul Hassan|publisher=Asian Educational Services|year=1989|isbn=9788120604889|page=113|quote=The Karhades are all Rigvedis of the Shakala Shaka, who respect the sutra, or aphorism, of Ashwalayana. They belong to both the Smartha, and the Vaishnava sects, and in religious and spiritual matters follow the guidance of Sri Shankaracharya, and Madhwacharya, respectively.}}</ref> [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಗೌಡ್]] ಸಾರಸ್ವತರು, [[ಚಿತ್ಪಾವನ|ಚಿತ್ಪಾವನರು]], ಸವಾಸೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕೂಟ ಮಾಧ್ವರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Ez4wAQAAIAAJ|title=The Chitpavans: Social Ascendancy of a Creative Minority in Maharashtra, 1818-1918|last=Sandhya Gokhale|publisher=Shubhi Publications|year=2008|isbn=9788182901322|page=27}}</ref> * '''ತಮಿಳುನಾಡು''' [[ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ದೇಶಸ್ಥರು]] ( [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ]] ವಲಸೆ ಬಂದವರು), ಅರುವತ್ತುವಕ್ಕಲು ( [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ]] ವಲಸೆ ಬಂದವರು), ಬಡಗನಾಡುಗಳು ( [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ]] ವಲಸೆ ಬಂದವರು), ಪೆನ್ನತ್ತೂರರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ನಿಯೋಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು (ಅರುವೇಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮಸಕಿಗಳು).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Mt9G1e6JF-QC|title=India's Communities, Volume 6|last=Kumar Suresh Singh|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=9780195633542|page=2044|quote=In Tamil Nadu, the Madhwa Brahmins are migrants from Karnataka. They have six sub-groups, they are Aruvela, Aruvanththuvakkalu, Badaganadu, Pennaththurar, Prathamasaki and Desastha and Badaga. They are concentrated in the Madras, Coimbatore, Coonoor and in Ooty.}}</ref> * '''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ''' ಮತ್ತು '''ತೆಲಂಗಾಣ''' [[ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ದೇಶಸ್ಥ ಮಾಧ್ವರು]] ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಮಾಧ್ವರು (ಮಾಧ್ವ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ತೆಲುಗು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು). {{Sfn|Sharma|2000}} * '''ಬಿಹಾರ''' [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ]] ಎಲ್ಲ ಗಯಾವಲ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ದ್ವೈತ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HtrfCgAAQBAJ&pg=PA88|title=The Structure of Indian Society: Then and Now|last=A. M. Shah|date=6 December 2012|publisher=Routledge|isbn=9781136197710|page=88|access-date=6 December 2012}}</ref><ref>{{Cite book|title=Religion in India|last=T. N. Madan|publisher=Oxford University Press|year=1992|quote=A third religious leader who has had tremendous influence on the Gayawal is Madhavacharya who flourished during the twelfth century ad. The Gayawal caste as a whole is a follower of the Madhava Vaishnava sect, and, as we have noted earlier, the Madhva math is a living religious center that wields a powerful influence on Gayawal.}}</ref> * '''ಗೋವಾ''' [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಗೌಡ್]] ಸಾರಸ್ವತರು - ಬಾರ್ಡೆಜ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಸೆಟೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾಧ್ವ ಸಾರಸ್ವತರ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಮತ್ತು [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಕಟ್ಟಾ ಭಕ್ತರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AGBuAAAAMAAJ|title=A socio-cultural history of Goa from the Bhojas to the Vijayanagara|last=Vithal Raghavendra Mitragotri|publisher=Institute Menezes Braganza|year=1999|page=105}}</ref> {{Sfn|Sharma|2000}} * '''ಕೇರಳ''' [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ]] ಎಂಬ್ರಾಂತಿರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಗೌಡ್ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ದ್ವೈತ ವೇದಾಂತದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು. ನಂಬೂದಿರಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ವಿಭಾಗವೂ ಇದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JyIwAQAAIAAJ|title=Survey of Ancient India: Literary and cultural perspectives on ancient|last=Raj Kumar|publisher=Anmol Publications|year=1999|isbn=9788126101955|page=267}}</ref> {{Sfn|Sharma|2000}} === ಭಾಷೆ === ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಏಕರೂಪದ ಸಮುದಾಯವಲ್ಲ. [[ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯ|ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ]] ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಬಹು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳ]] ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡವನ್ನು]] ಮಾತನಾಡುವ ಮಾಧ್ವರು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಪಭಾಷೆಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Bakhtin and Translation Studies: Theoretical Extensions and Connotations|last=Dr. Amith Kumar P.V.|publisher=Cambridge Scholars Publishing|page=83|quote=The Madhwa Brahmins speak a variety of Kannada that borders on a literary dialect. Their language is punctuated by Sanskrit shlokas}}</ref> ಕನ್ನಡೇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಮಾಧ್ವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಹೊರಗಿನವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಆ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=Tamil Nadu, Part 2|last=R. Thirumalai, S. Manoharan|publisher=Anthropological Survey of India|year=1997|page=854|quote=The Madhva speak Kannada, their mother tongue, in their homes but with outsiders they speak Tamil}}</ref> [[ಮರಾಠಿ]], [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಮಾತನಾಡುವ ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ]] ಹರಡಿರುವ ದೇಶಸ್ಥ ಮಠಗಳು ಅಥವಾ ಡೆಕ್ಕನ್ ಮಠಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CK0oAQAAIAAJ|title=Studies in the Linguistic Sciences, Volumes 8-9|publisher=Department of Linguistics, University of Illinois|year=1978|page=199|quote=The Desastha Madhwa brahmins in the South have traditionally been bilingual in Marathi and Kannada, Telugu or Tamil}}</ref> [[ತುಳು]] ಮಾತನಾಡುವ ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತುಳುವ ಮಠಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳು. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ತುಳು ನಾಡು|ತುಳುನಾಡು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿಯ]] ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಮಾತನಾಡುವ ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಗೌಡ್ ಸಾರಸ್ವತ ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]], ಅವರು [[ಕೆನರಾ|ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ]] ಹರಡಿದ್ದಾರೆ. {{Sfn|Hebbar|2005}} ಬಿಹಾರಿ, [[ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ|ಮಾಗಾಹಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಮಾತನಾಡುವ ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಗಯಾವಾಲ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಅವರು [[ಗಯಾ]] ಮತ್ತು [[ವಾರಾಣಸಿ|ಬನಾರಸ್‌ನಾದ್ಯಂತ]] ಹರಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/sacredcomplexinh00vidy|title=The Sacred Complex in Hindu Gaya|last=Lalita Prasad Vidyarthi|publisher=Concept Publishing Company|year=1978|page=[https://archive.org/details/sacredcomplexinh00vidy/page/n89 54]|url-access=registration}}</ref> {{Sfn|Sharma|2000}} === ಉದ್ಯೋಗಗಳು === ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ಯೋಗ ಪೌರೋಹಿತ್ಯ, ಆದರೆ ಅವರು [[ಕೃಷಿ]] ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾಪಾರ|ವ್ಯಾಪಾರದಂತಹ]] ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g9MVAQAAMAAJ|title=People of India: India's communities, Volume 5|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=9788185579092|page=2044|quote=The Madhwa Brahman are traditionally priests. In addition, they are engaged in agriculture and business. At present, most of them are in government and private services.}}</ref> ತುಳುವ ಮಾಧ್ವರು ಮತ್ತು [[ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ದೇಶಸ್ಥ]] ಮಾಧ್ವರು ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಪುರೋಹಿತರ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ]] ಮಾಧ್ವರು ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಸಮುದಾಯ. ಈ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nnvXAAAAMAAJ|title=Charisma and Canon: Essays on the Religious History of the Indian Subcontinent|last=Vasudha Dalmia|last2=Angelika Malinar|last3=Martin Christof|publisher=Oxford University Press|year=2001|isbn=9780195654530|page=123|quote=While the GSBs tend to be a religiously self-contained community, the Taulavas and Desasthas are more sought after for priestly services by other communities. There are numerous cultural difference between these three subdivisions.}}</ref> [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ]] ಗಯಾವಾಲ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಗಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ವಿಷ್ಣುಪಾದ ಮಂದಿರ|ವಿಷ್ಣುಪಾದ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಅರ್ಚಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು [[ಗಯಾ|ಗಯಾದ]] ಘಟ್ಟಗಳ ಮೇಲಿನ ಶ್ರದ್ಧಾ ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೇಲೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JuUKAAAAIAAJ|title=Journal of Social Research, Volume 17|publisher=Council of Social and Cultural Research, Bihar|year=1974|page=3}}</ref> === ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ===   ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಶುದ್ಧ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಧಾನ್ಯಗಳು [[ಅಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಗೋಧಿ]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g9MVAQAAMAAJ|title=India's Communities, Volume 5|publisher=Oxford University Press|year=1998|isbn=9780195633542|page=2045|quote=They are pure vegetarian and the staple cereals are rice and wheat}}</ref> [[ಉಡುಪಿ ಖಾದ್ಯಶೈಲಿ|ಉಡುಪಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು]] ಮಾಧ್ವ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಹೆಸರು. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಧಾನ್ಯಗಳು, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.mid-day.com/articles/secrets-from-the-udupi-kitchen/16166175 |title=Secrets From The Udupi Kitchen |access-date=2022-08-07 |archive-date=2018-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702182907/https://www.mid-day.com/articles/secrets-from-the-udupi-kitchen/16166175 |url-status=dead }}</ref> ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮಾಧ್ವ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಸಾರು ( [[ಸಾರು|ರಸಂ]] ), ಹುಳಿ ( [[ಹುಳಿ|ಸಾಂಬಾರ್]] ), ಗೊಜ್ಜು ಮತ್ತು ಅನ್ನ (ಅಕ್ಕಿ) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://indiafoodnetwork.in/food-stories/a-peek-into-a-madhwa-brahmin-kitchen/|title=A Peek Into A Madhwa Brahmin Kitchen|date=10 October 2015|publisher=India Food Nerwork}}</ref> ಗೊಜ್ಜು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡೀ ಮಾಧ್ವ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಭಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lo2JBAAAQBAJ&q=madhwa+brahmin+vegetarian&pg=PT63|title=Curry Easy Vegetarian|last=Madhur Jaffrey|publisher=[[Random House|Penguin Random House]]|year=2014|isbn=9781473503458}}</ref> ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಯಗ್ರೀವವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಿಹಿ ಭಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ, ಬೆಂಗಾಲಿಯನ್ನು ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[https://www.deccanherald.com/content/642915/sweets-karnataka-deserve-geographical-indication.html Sweets from Karnataka that deserve Geographical Indication (GI)]</ref> == ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು == ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು]] "ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನಿಷ್ಟಗಳು" ಮತ್ತು ಸಂದೇಹವಾದಿಗಳ ಕಿರುಕುಳವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮಾಟಮಂತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ''ಅಮಾನವೀಯ ದುಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಮಸೂದೆ''ಯನ್ನು ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ, ಮಾಧ್ವ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ತಾಮ್ರದಿಂದ ಮಾಡಿದ [[ಮುದ್ರೆ (ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮ)|ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು]] [[ಯಜ್ಞ|ಯಜ್ಞದ]] ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatimes.com/news/india/karnataka-takes-stand-against-superstition-bans-all-evil-practices-including-black-magic-333871.html|title=Karnataka Takes Stand Against Superstition, Bans All Evil Practices Including Black Magic|date=17 November 2017|publisher=Indiatimes|access-date=17 November 2017}}</ref> == ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * [[ವ್ಯಾಸರಾಯರು|ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥ]] - [[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ|ದ್ವೈತ]] ಸಂತ ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ|ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ]] ರಾಜಗುರು.<ref>{{Cite book|title=Journal of the Andhra Historical Society, Volumes 25-26|publisher=Andhra Historical Research Society|year=1960|page=175|quote=Krishnadevaraya of Tuluva Dynasty honoured the famous Madhwa Brahmin Poet Vyasatheertha}}</ref> * [[ವಾದಿರಾಜರು|ವಾದಿರಾಜ ತೀರ್ಥ]] - ಒಬ್ಬ [[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ|ದ್ವೈತ]] ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಕವಿ. ಅವರು [[ಸೋಂದಾ|ಸೋದೆ]] ಮಠದ ಮಠಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nnVkAAAAMAAJ|title=Poems and a Novella|last=A. K. Ramanujan|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=9780195674989|page=193|quote=Saint Vadiraja: Belonged to the sect of the Madhva Brahmins of Udipi.}}</ref> * [[ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ|ಕುಮಾರ ವ್ಯಾಸ]] (೧೪೧೯ - ೧೪೪೬) - ಪ್ರಭಾವಿ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಕವಿ. ಅವರ ಕಾವ್ಯನಾಮವು ಅವರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗೆ ಗೌರವವಾಗಿದೆ, ಇದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾರತದ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zIAMAQAAMAAJ|title=Archaeology of Hampi-Vijayanagara|last=C. T. M. Kotraiah|last2=K. M. Suresh|publisher=Bharatiya Kala Prakashan|year=2008|isbn=9788180902116|page=390|access-date=1 January 2008}}</ref> * [[ಪುರಂದರದಾಸ|ಪುರಂದರ ದಾಸ]] (೧೪೮೪ - ೧೫೬೪) - [[ಹರಿದಾಸ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ]] ''ಪಿತಾಮಹ'' ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title=Sree Puranḍara gānāmrutham: text with notation|last=Purandaradāsa|last2=A. S. Panchapakesa Iyer|publisher=Gānāmrutha Prachuram|year=1992|quote=Shri Purandara dasa who is considered to be the aadhiguru and Sangeeta Pitamaha of carnatic music was born in purandaragad in Ballary District near the town of Hampi, to a millionaire Varadappa Nayak and Kamalambal, a devoted wife and great lady, belonging to Madhva Desastha Brahmin race, by the blessings of Tirupati Venkatachalapathi in the year 1484.}}</ref> * [[ಮೈಸೂರು ವಾಸುದೇವಾಚಾರ್ಯ]] * [[ದಿವಾನ್]] [[ದಿವಾನ್ ಪೂರ್ಣಯ್ಯ|ಪೂರ್ಣಯ್ಯ]] (೧೭೪೬ - ೧೮೧೨) - [[ಹೈದರಾಲಿ|ಹೈದರ್ ಅಲಿ]], [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಒಡೆಯರ್]] ಎಂಬ ಮೂರು ಆಡಳಿತಗಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ|ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] [[ದಿವಾನ್]]. ಅವರು ಯಳಂದೂರು ಎಸ್ಟೇಟ್ <ref>{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/135632/F|title=Statesman and a survivor|date=7 February 2011|work=Deccab Herald}}</ref> ಸ್ಥಾಪಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. * ಸತ್ಯಧರ್ಮ ತೀರ್ಥ (೧೭೪೩ - ೧೮೩೦) - [[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ|ವೇದಾಂತದ ದ್ವೈತ ಕ್ರಮದ]] ವಿದ್ವಾಂಸ, ಸಂತ; [[ಉತ್ತರಾದಿ ಮಠ|ಉತ್ತರಾದಿ ಮಠದ]] ೨೮ ನೇ ಮಠಾಧೀಶರು <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qGiDDwAAQBAJ&pg=PT447|title=The Vanished Raj A Memoir of Princely India|last=Rajaram N S|date=12 January 2019|publisher=Prism Books Private Limited|isbn=9789388478113|page=447|access-date=12 January 2019}}</ref> * ಕಂಚಿ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ರಾವ್ (೧೮೪೫ - ೧೯೨೩) - ೧೮೯೮ ರಿಂದ ೧೯೦೪ ರವರೆಗೆ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ದಿವಾನ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=0WJ_swEACAAJ|title=The Indian Biographical Dictionary, 1915 (Classic Reprint)|date=24 February 2018|publisher=Fb&c Limited|isbn=9780666284051|page=238|chapter=C. Hayavandana Rao|quote=(page 238) Krishnaswami Rao Kanchi, Dewan Bahadur, (1895), C.I.E, (1898), Dewan of Travsncore (retired), belongs to respectable Madhwa Deshastha Brahmin family; of late Mr. Kanchi Venkat Rao; b. 1845.|access-date=24 February 2018}}</ref> * [[ವೀಣೆ ಶೇಷಣ್ಣ]] (೧೮೫೨ - ೧೯೨೬) - ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]] ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುವ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] ತಂತಿ ವಾದ್ಯವಾದ [[ವೀಣೆ|ವೀಣೆಯ]] ಘಾತಕ. ಅವರು [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ|ಮೈಸೂರು]] ಸಂಸ್ಥಾನದ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಛೇರಿ ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|title=Sruti, Issues 112-113|last=P.N. Sundaresan|year=1994|page=9|quote=Born in 1852 in a Madhwa brahmin family, Seshanna was the son of Veena- Bakshi Chikkaramappa, a vidwan in Mummadi Krishnaraja Wodeyar's court and a descendant of Pachimiriam Adiappaiah, the creator of the immortal Bhairavi}}</ref> * ಪಿಎನ್ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (೧೮೪೯ - ೧೯೧೧) - [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ|ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ]] ದಿವಾನ್ ಮತ್ತು ಯಳಂದೂರು ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನ ೫ ನೇ ಜಾಗೀರದಾರ.<ref>{{Cite book|title=The Quarterly Journal of the Mythic Society (Bangalore)., Volume 73|publisher=The Society|year=1982|page=124|quote=P.N.Krishnamurthi Mysorean and Madhwa Brahmin was a Dewan}}</ref> * ಕಾಂಜೀವರಂ ಹಯವದನ ರಾವ್ (೧೮೬೫ - ೧೯೪೬) - ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ವಸ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಅವರು ರಾಯಲ್ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಕಮಿಷನ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="mythicsocietyp94">{{Cite journal|title=The quarterly journal of the Mythic society (Bangalore)|page=94|volume=56|publisher=Mythic Society|year=1966}}</ref><ref>{{Google books|uR4IAQAAIAAJ|Life Sketch of Rajacharitha Visharada Rao Bahadur C.Hayavadana Rao}} at page 94; Quote - "Rao Bahadur C.Hayavadana Rao was born on Tenth of July 1865 at Hosur, Krishnagiri talk in a Madhwa Deshastha Family.His father was C.Raja Rao"</ref> * [[ನವರತ್ನ ರಾಮರಾವ್]] (೧೮೭೭ - ೧೯೬೦) - ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qGiDDwAAQBAJ&pg=PT18|title=The Vanished Raj A Memoir of Princely India|last=Rajaram N S|date=12 January 2019|publisher=Prism Books Private Limited|isbn=9789388478113|page=18|access-date=12 January 2019}}</ref> * [[ಆಲೂರು ವೆಂಕಟರಾಯರು|ಆಲೂರು ವೆಂಕಟ ರಾವ್]] (೧೮೮೦ - ೧೯೬೪ ) - ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ.<ref name="datta">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&pg=145|title=Encyclopaedia of Indian Literature: A-Devo|last=Datta|first=Amaresh|publisher=Sahithya Akademi|year=1987|isbn=9788126018031|page=145|quote=Born in an orthodox Madhwa Brahmin household, he graduated in Philosophy hons}}</ref> * ಪಲ್ಲದಂ ಸಂಜೀವ ರಾವ್ (೧೯೧೭ - ೧೯೬೨) - ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಫ್ಲೌಟಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z2o_AQAAMAAJ|title=Encyclopaedia of the Madras Presidency and the Adjacent States|last=Vuppuluri Lakshminarayana Sastri|publisher=Oriental Enclyclopaedic Publishing Company|year=1920|page=610|quote=Mr. Sanjeevi Rao is the youngest of the three sons, born in 1883, of his father Venkobachariar of Palladam, Coimbatore District, belonging to a respected orthodox Madhwa Brahmin family}}</ref> * [[ವಿ. ಕೆ. ಆರ್. ವಿ ರಾವ್|VKR ವರದರಾಜ ರಾವ್]] - (೧೯೦೮ - ೧೯೯೧) - ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BdK6AAAAIAAJ|title=The Partial Memoirs of V.K.R.V. Rao|last=Vijendra Kasturi Ranga Varadaraja Rao|last2=S. L. Rao|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=9780195658231|page=1}}</ref> * ಟಿ.ಆರ್. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ (೧೯೧೭ - ೧೯೯೦) - ತಮಿಳು ನಟ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟ ಅವರು ೧೯೪೦ ರಿಂದ ೧೯೬೦ ರವರೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/man-with-saucer-eyes/article7255341.ece|title=Man with saucer eyes|date=28 May 2015|work=The Hindu}}</ref> * [[ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿ|ಭೀಮಸೇನ್ ಜೋಶಿ]] (೧೯೨೨ - ೨೦೧೧) - [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಭಾರತೀಯ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ ರತ್ನ]] ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪುರಸ್ಕೃತರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.thenewsminute.com/article/dharwad-gharana-hindustani-musics-southern-home-34850|title=The Dharwad Gharana: Hindustani music's southern home|publisher=THE NEWS MINUTE|quote=A name that stands tall is that of Pandit Bhimsen Joshi born to a Madhwa Brahmin family of scholars in Gadag, Bhimsen took his training under the great Pt Rambhau Kundgolkar, popular as ‘Sawai Gandharva’.}}</ref> * [[ಶಿಕಾರಿಪುರ ರಂಗನಾಥ ರಾವ್]] (೧೯೨೨ - ೨೦೧೩) - [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] ಬಂದರು ನಗರ [[ಲೋಥಲ್|ಲೋಥಾಲ್]] ಮತ್ತು ಬೆಟ್ ದ್ವಾರಕಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಹರಪ್ಪಾ]] ತಾಣಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ತಂಡಗಳ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] [[ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_ApuAAAAMAAJ|title=New trends in Indian art and archaeology: S.R. Rao's 70th birthday felicitation volume, Volume 1|last=Baiderbettu Upendra Nayak|last2=N. C. Ghosh|last3=Shikaripur Ranganatha Rao|publisher=Aditya Prakashan|year=1992|isbn=9788185689135|page=xxi|quote=Shikaripur Ranganatha Rao (S. R. Rao) was born on 1st July, 1920 at Anandapuram in Sagar taluk of [[Shimoga district]] in the erstwhile Mysore (now Karnataka) state. His father Shikaripur Hucha Rao, a Madhwa Brahmin, was well educated up to the first year in Arts and wanted to practise Law.}}</ref> * [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ (ನಟ)|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] (೧೯೫೦ - ೨೦೦೯) - ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ.<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-vishnuvardhan-passed-away/20091230.htm|title=Vishnuvardhan: The silent superstar|date=30 December 2009|publisher=Rediff News}}</ref> * [[ಯು.ಆರ್.ಅನಂತಮೂರ್ತಿ|ಯುಆರ್ ಅನಂತಮೂರ್ತಿ]] (೧೯೩೨ - ೨೦೧೪) - [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]] ಸಮಕಾಲೀನ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕ ; [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು.<ref>[https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/the-mind-and-metaphors-of-ur-ananthamurthy/article6367252.ece The mind and metaphors of U.R. Ananthamurthy - The Hindu]</ref> * [[ಯು. ಆರ್. ರಾವ್|ಉಡುಪಿ ರಾಮಚಂದ್ರರಾವ್]] (೧೯೩೨ - ೨೦೧೭), ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು. " ''ಭಾರತದ ಉಪಗ್ರಹ ಮನುಷ್ಯ'' ". ಅವರು ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆ [[ಆರ್ಯಭಟ (ಉಪಗ್ರಹ)|ಆರ್ಯಭಟವನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * [[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ|ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರಿ]] (೧೯೩೩ - ೨೦೧೮) - ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಪ್ರಮುಖ ತೆಲುಗು ನಟಿ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/book-on-telugu-actor-krishna-kumari/article8660318.ece|title=Changing roles with the years|work=The Hindu|access-date=28 May 2016}}</ref> * [[ಕಾಶೀನಾಥ್|ಕಾಶಿನಾಥ್ ಹತ್ವಾರ]] (೧೯೫೧ - ೨೦೧೮) - ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಇವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.ibtimes.co.in/kashinath-laid-rest-shivaraj-kumar-darshan-entire-sandalwood-bids-tearful-adieu-757478 Kashinath laid to rest: Shivaraj Kumar, Darshan and entire Sandalwood bids tearful adieu]</ref> * ಸಖಾ ರಾಮರಾವ್ - [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] ಸಂಗೀತಗಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಗೋಟುವಾದ್ಯ|ಚಿತ್ರವಿನಾವನ್ನು]] (ಅಥವಾ "ಗೋಟುವಾದ್ಯಂ") ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗೆ ಮರು-ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m4XjAAAAMAAJ|title=The Journal of the Music Academy, Madras, Volume 58|publisher=Music Academy|year=1987|page=110|quote=Sakharam Rao was born at Madhyarjunam ( Tiruvidaimarudur) in the Tanjore District. He was the eldest son of Gottu Vadya Srinivasa Rao, a famous player of the preceding generation from whom he learnt the art. He was a Madhva Desastha Brahmin and a Rigvedi.}}</ref> * [[ಕೆ. ಕೆ. ಹೆಬ್ಬಾರ್‌|ಕಟ್ಟಿಂಗೇರಿ ಕೃಷ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾರ್]] (೧೯೧೧ - ೧೯೯೬) - [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದ; [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Mq1mAAAAMAAJ|title=The Absorption of Hydrocarbon Gases by Non-aqueous Liquids|last=Alonzo Simpson McDaniel|publisher=University of Wisconsin--Madison|year=1990|page=124|quote=Kattingeri Krishna Hebbar was born on 15 June 1912 at Kattingeri, a village in Udupi Taluk of Dakshina Kannada District of coastal Karnataka, in a middle-class Kannada- speaking, Madhwa, Shivalli Brahman family.}}</ref> * ಚೆಯೂರ್ ಕೃಷ್ಣ ನಾಗೇಶ್ವರನ್ (೧೯೩೩ - ೨೦೦೯) - ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ೧,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯನಟನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು "ಭಾರತದ ಜೆರ್ರಿ ಲೆವಿಸ್" ಎಂಬ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದರು. * [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಜೋಶಿ|ಪ್ರಲ್ಹಾದ್ ಜೋಶಿ]] ಪ್ರಲ್ಹಾದ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಜೋಶಿ (ಜನನ ೨೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೬೨) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಇವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದಿಂದ]] ಭಾರತದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * [[ಎನ್ ಆರ್ ನಾರಾಯಣಮೂರ್ತಿ|ಎನ್. ಆರ್. ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ]] ಅವರು ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ (ಸಿಇಒ), ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ಎಂದು ಏಕನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪೇಂದ್ರ ಉಪೇಂದ್ರ ರಾವ್, ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಟ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ದ್ವೈತ ದರ್ಶನ|ದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ]] * ಸಾಧ್ ವೈಷ್ಣವರು == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] azy6cxo82bammjgqb48z2uph9sx2a4b 0 145231 1376978 1375030 2026-07-21T03:46:40Z CommonsDelinker 768 A_year_migratory_route_of_Amur_falcon.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Infrogmationರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376978 wikitext text/x-wiki ==ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ== ==ಮುನ್ನುಡಿ== ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ಟ್‌ 2022ರವರೆಗೆ 549 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ<ref>Praveen, J, Subramanya, S., Raj, V. M., 2022. A checklist of the birds of Karnataka, India (v4.0). Website: http://www.indianbirds.in/indian-states/</ref>. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಆಹಾರವನ್ನರಸಿ ಹತ್ತಾರು ಮೈಲಿ ದೂರ ಹಾರಾಡುತ್ತವೆ, ಕೆರೆಕೊಳ್ಳಗಳು ಬತ್ತಿದರೆ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳ ಕಿರು ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮುದ್ರ ತೀರವನ್ನಷ್ಟೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ತೀರದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರವೇ ಬೇಕು. ಕೆಲವು ಬೀಸಿದ ಬಿರುಗಾಳಿಗೋ, ಚಂಡ ಮಾರುತಕ್ಕೋ ಸಿಲುಕಿ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ಬಂದಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳೂ ಇವೆ. ಮತ್ತೂ ಕೆಲವು ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಅದನ್ನೂ ದಾಟಿ ಶೀತವಲಯದವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕೇವಲ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳೆಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶ, ದೇಶ, ರಾಜ್ಯವೊಂದಕ್ಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭೂಲಕ್ಷಣ, ಹವಾಗುಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೆಳೆದ ಗಿಡ ಮರಗಳು, ನದಿ -ಹಳ್ಳಕೊಳ್ಳಗಳು, ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಕೆರೆಕಟ್ಟೆ – ಜಲಾಶಯ, ವ್ಯವಸಾಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿವೆ. ಅದರಂತೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸಹ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಅನುಕೂಲವಾದೆಡೆಯೆಲ್ಲ ಬದುಕಿ ಬಾಳುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು, ಕರಾವಳಿ, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ನಮ್ಮ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಗೋವ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಾಣ ಬರುವ ಗಿಡ, ಮರ, ಕ್ರಿಮಿಕೀಟ, ಹಕ್ಕಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ ವಿವರ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿವಿಧ ನೆಲೆಗಳು (ಆವಾಸ ಸ್ಥಳ), ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಣೆ ಬೆಳೆದ ರೀತಿ, ದಾಖಲಾತಿಯ ವಿವರ, ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದ ವಿಧಾನ, ವಿಶಿಷ್ಟತೆ, ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಅವಲೋಕನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪ್ರಯತ್ನವಿದು. ==ಭೂಲಕ್ಷಣ == ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೀವ ಸಮುದಾಯ ನೆಲೆಸಲು ಇಲ್ಲಿನ ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈಲಕ್ಷಣ, ವಾತಾವರಣ, ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಸಸ್ಯ ಸಂಪದ ಸಹಾಯಕ. ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಕರಾವಳಿಯು 12 - 64 ಕಿ. ಮೀ ಅಗಲವಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ 320 ಕಿ. ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 30 ಮೀಟರ್‌ ಮೀರದಂತೆ ಹರಡಿದೆ. ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳು ಸಾಗರ ಸೇರುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಭೂ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಆಳವಿಲ್ಲದ ಲಗೂನ್‌ಗಳು, ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ತೀರದ ಮರಳದಂಡೆಗಳು, ಕೆಲವೆಡೆ 2 ಕಿ.ಮೀನಷ್ಟು ಅಗಲವಿರುವ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳು, ಕಾಂಡ್ಲ ಕಾಡುಗಳು, ಹಿನ್ನೀರು, ಹೆಚ್ಚಾದ ಮಳೆಯಿಂದಾದ ಆರ್ದ್ರತೆ, ಅಧಿಕ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಬೆಳೆದ ಅರೆ ನಿತ್ಯತೇವಭರಿತ ಹರಿದ್ವರ್ಣ, ಶೋಲಾ, ತೇವಭರಿತ ಉದುರೆಲೆ, ಶುಷ್ಕ ಉದುರೆಲೆ ಅರಣ್ಯಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ತೋಟ, ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರದೇಶ - ಮುಂತಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ನೆಲೆಗಳಿವೆ. ಕಡಿದಾದ ಘಟ್ಟಗಳು ಕರಾವಳಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮಾನಂತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ್ದು, 900 – 1900 ಮೀಟರ್ ಗಳ ಎತ್ತರದ ಏರಿಳಿತವಿದೆ. ಮುಳ್ಳಯನಗಿರಿ (1931 ಮೀ), ಕುದುರೆಮುಖ (1892 ಮೀ), ಪುಷ್ಪಗಿರಿ (1688 ಮೀ) ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ (1341 ಮೀ) ಶಿಖರಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದುವು. ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ ಮಲೆನಾಡು. ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ರಭಸವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುವ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನದಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಘಟ್ಟಗಳು, ಹರಿಯುವ ಝರಿ-ಹೊಳೆ - ನದಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳು ನಿತ್ಯ, ಅರೆ ನಿತ್ಯ ತೇವಭರಿತ ಹರಿದ್ವರ್ಣ, ಶೋಲಾ, ತೇವಭರಿತ ಉದುರೆಲೆ ಕಾಡು, ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ತೋಟ, ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶ (ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ) ಘಟ್ಟಗಳ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಉತ್ತರದ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಳಿತ (850-760 ಮೀಟರ್‌) ಇದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ -ತುಂಗಭದ್ರೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರುಷಗಳ ನದಿಗಳ ಕೊರೆತವು ಬಂಡೀಪುರ-ಮುದುಮಲೈ ನಡುವೆ ಮೋಯಾರ್‌ ನದಿಯಿಂದಾಗಿ, ಮೇಕೆದಾಟು ಮತ್ತು ಶಿವನಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯಿಂದಾಗಿ, ಸೌಂದತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯಿಂದಾಗಿ, ಮತ್ತು ಸೊಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ನರಿಹಳ್ಳದಿಂದಾಗಿ 300 ಮೀಟರಿನಷ್ಟು ಆಳವಾದ ಪ್ರಪಾತವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿವೆ. ಕೆಲವಡೆ 50 ಕಿ. ಮೀ. ವಿಸ್ತಾರದ ಬೃಹತ್‌ ಬಂಡೆಗಳ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲನ್ನು ಕಬ್ಬಾಳ ದುರ್ಗದಿಂದ, ರಾಮನಗರ, ಮಾಗಡಿ, ಶಿವಗಂಗೆ, ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ, ಮಧುಗಿರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಹಂಪಿಯ ಮೂಲಕ ರಾಯಚೂರಿನವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು, ಈ ಬಂಡೆಗಳ ಸಾಲು ಸಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ನೀಡಿದೆ. ವಿಶಾಲ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ಶುಷ್ಕ ಉದುರೆಲೆ, ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ನೀರಿನ ಆಸರೆಯು ಇರುವ ನದಿ ಕಾಲುವೆಗಳು, ಕೆರೆಕಟ್ಟೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತವುಗಳ ಹಿನ್ನೀರು, ಗದ್ದೆಯಂತಹ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ, ಪ್ರವಾಹ ಆವರಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ, ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ಕೋಡಿ, ಮರಳದಂಡೆ, ದಿಬ್ಬಗಳು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ ಜಾಗ. ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಆಸರೆ ಮಳೆ ಆಧಾರಿತ. ಹೀಗಾಗಿ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ಋತುಮಾನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ತರಿ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತವಿರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕ ಆವಾಸ ಒದಗಿಸುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹೀಗಿದೆ: ವಿಶಾಲ ಭೂಪ್ರದೇಶ – 19.18 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌; ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ – ಪ್ರತಿ ಚ.ಕಿ. ಮೀಗೆ 275; ನಿತ್ಯ, ಅರೆನಿತ್ಯ ತೇವಭರಿತ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡು – 5800 ಚ.ಕಿ. ಮೀ; ತೇವಭರಿತ ಉದುರೆಲೆ ಕಾಡು – 5780 ಚ.ಕಿ. ಮೀ; ಶುಷ್ಕ ಉದುರೆಲೆ ಕಾಡು – 15455 ಚ.ಕಿ. ಮೀ; ಕುರುಚಲು ಕಾಡು – 11610 ಚ.ಕಿ. ಮೀ; ನದಿ ಕಾಲುವೆಗಳು – 8813 ಕಿ. ಮೀ; ಮತ್ತು ಕೆರೆಕಟ್ಟೆ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನೊಳಗೊಂಡ ತರಿ ಪ್ರದೇಶ – 2.7 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌. ==ಕನ್ನಡದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು== ಮಾನವನು ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಇರುವ ಜೀವಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಡುತ್ತಾ, ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ ಇರುವುದನ್ನು ಜನಪದ ಕಥೆ, ದಂತ ಕಥೆ, ಕಾವ್ಯ, ದೇಗುಲಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗಂಡಭೇರುಂಡ - ಕಲ್ಪಿತ ಎರಡು ತಲೆಯ ಹಕ್ಕಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯ ಲಾಂಛನ. ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯ ಶಿರಾಳಕೊಪ್ಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಈ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಕ್ಕಿಯ ಮೊದಲ ವಿಗ್ರಹದ ಸುಮಾರು 1047 ಇಸವಿಯದ್ದಾದರೆ, ಇಂದಿಗೆ 3600 ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರಾನ್‌ನ ಹಕ್ಕನ್‌ ನಾಗರೀಕತೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಕ್ಕಿಯ ಪರಿಚಯ ಇತ್ತು. ಕಾಗೆ, ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ, ಪರಪುಟ್ಟ ಕೋಗಿಲೆ, ಪಂಜರದ ಗಿಳಿ, ಅಂಚೆಯಣ್ಣನ ಸಾಕು ಪಾರಿವಾಳ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅನುಕರಣೆ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ವನ್ಯ ಕೋಳಿ, ಬಾತುಗಳನ್ನು, ಮನೋರಂಜನೆಗೆ ಗಿಳಿ, ಪಾರಿವಾಳಗನ್ನು ಸಾಕುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ (ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆಂದು ವರದಿಯಿದೆ) ವಿಶಿಷ್ಟ ಮನೋರಂಜನೆಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಕಿದ ಹುಂಜಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾಳಗ (ಕೋಳಿ ಜಗಳ) ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಟಿ.ವಿ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ ಪದಕೋಶದಲ್ಲಿ (2015) 43 ಪುಟಗಳಷ್ಟು ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿವಿಧ ನಾಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು<ref>ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಟಿ.ವಿ. 2015. ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ ಪ್ರಾಣಿ ಪದಕೋಶ, ಸಪ್ನ ಬುಕ್‌ ಹೌಸ್‌, ಪುಟ 84-127</ref>. ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಮಾವಳಿಗಳನ್ನು, ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಕೋಶಗಳು, ಕಾವ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳೆಂದರೆ- ಅಮರಕೋಶ, ಅಭಿಧಾನ ರತ್ನಮಾಲಾ ಕರ್ಣಾಟಕ ಟೀಕೆ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ, ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ, ಕರ್ಣಾಟಕ ಪಂಚತಂತ್ರಂ, ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಕಾವ್ಯ, ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ, ಲೋಕೋಪಕಾರಂ, ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ, ಅಮುಗಿ ದೇವಯ್ಯಗಳ ಸಾಂಗತ್ಯ, ಶಬರಶಂಕರ ವಿಳಾಸಂ, ಕಾವ್ಯಸಾರಂ, ಅಭಿನವಾಭಿಧಾನಂ, ಮಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದುಮಗಳು, ಮೋಹನ ತರಂಗಿಣಿ, ಸಾಳ್ವ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕಿಟ್ಟಲ್‌ ನಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನಿಘಂಟುಗಳು, ಮುಂತಾದುವುಗಳು. ರೆವರಂಡ್‌ ಎಫ್. ಕಿಟ್ಟಲ್‌ರ ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ (1894) ಸುಮಾರು 285 ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿವಿಧ ನಾಮಾವಳಿಗಳಿವೆ <ref>https://archive.org/details/KittelKannadaEnglishDictionary</ref>. ==ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ಪೂರ್ವದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು== ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಅರಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯರು ನಮ್ಮನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸಲು ಹೋದ ಪ್ರದೇಶದ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟ, ಜಲಚರ, ಹಕ್ಕಿ, ಪ್ರಾಣಿ, ಸಸ್ಯಾದಿ ಜೀವಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಐರೋಪ್ಯರಿಗೆ ಜನ್ಮದತ್ತವಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಸಾಹಸ, ಸಂಶೋಧನೆಯ ಗುಣದಿಂದ ಭಾರತ ಭೂಖಂಡದ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ದಾಖಲಾಯಿತೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಇವರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಡುವಿನ ಸಮಯವನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸದ್ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರ ವೃತ್ತಿ ಇದೇ ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳ ಮತ್ತು ಅವರುಗಳ ಹೆಸರು ಅಜರಾಮರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ: ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ – ಗ್ಯಾಂಬಲ್‌, ಹೂಕರ್‌, ಕುಕ್; ಹಕ್ಕಿ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ – ಜರ್ಡಾನ್‌, ಹ್ಯೂಮ್‌, ಬೇಕರ್‌, ಬ್ಲಾಂಫೊರ್ಡ್; ಪ್ರಾಣಿ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ – ರಾಟನ್; ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ಸ್‌, ವಿಂಟರ್‌ ಬ್ಲಿತ್‌, ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಐದು ಪ್ರದೇಶಗಳು -ಮದ್ರಾಸು (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಬಳ್ಳಾರಿ), ಮುಂಬೈ (ಬಿಜಾಪುರ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಧಾರವಾಡ), ಮೈಸೂರು (ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಹಾಸನ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ), ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ (ಬೀದರ, ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು) ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ (1956) ನಂತರ ಮರು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕವಾಯಿತು (1973); ಅಂದಿನ 19 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಇಂದು 31 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಏಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ನಾಡಿನ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕೆಲ ಮಹಾಶಯರ, ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟನೆಯ ವರುಷದ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಇ.ಎ. ಬಟ್ಲರ್‌ (ಬೆಳಗಾವಿ, 1881), ವಿಲಿಯಂ ಆರ್. ಡೇವಿಸನ್‌, (ಮೈಸೂರು, 1883), ಸಿ.ಜೆ. ಡಬ್ಲೂ. ಟೇಲರ್‌ (ಹಾಸನ, 1887); ಜೇಮ್ಸ ಡೆವಿಸನ್‌ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, 1898), ಮೇಜರ್ ಇ.ಜಿ. ಪೈಥಿಯನ್ ಆಡಮ್ಸ್‌ (ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ಕೆಲ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ಬೇಟೆಯ ವಿವರಗಳು, 1937 -48), ವಾಲ್ಟರ್‌ ಎನ್. ಕೋಜ್‌ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ - ಬೆಳಗಾವಿ, 1942), ಸಲೀಂ ಆಲಿ (ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ 9 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಿಸ್ಲರ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಲೇಖನ 1942-43), ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡರಿಕ್. ಎನ್. ಬೆಟ್ಸ್‌ (ಕೊಡಗು, 1951-52). ಹೈದ್ರಾಬಾದ್‌ ದೇಶದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು (1931) ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ನಿಜಾಂ ಸರ್ಕಾರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಈಶಾನ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿಜಾಂ ಸರ್ಕಾರ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ <ref>Ali, S. 1985.Fall of the Sparrow. Oxford University Press, Bombay,265pp</ref>. ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೀವರಾಶಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿವೆ. ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಮದ್ರಾಸು, ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ಟ್ರಾವಂಕೂರ್‌ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ನಡುವೆ ಕೂದಲೆಳೆಯಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಘಟ್ಟಗಳ ನಡುವಿನ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು, ಈ ಘಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರುವ ಹಳೆ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು 1939 ನವೆಂಬರ್‌ ನಿಂದ 1940 ಫೆಬ್ರವರಿಯ ನಡುವೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ<ref>Ali, S. & H. Whistler. 1942-43. The birds of Mysore. J. Bombay Nat. Hist. Soc. Vol.43:130-147, 318-341, 573-595; Vol. 44: 9-26, 208-220</ref>. 1941ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200 (ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 538 ಹಕ್ಕಿಗಳಿವೆ) ಹಕ್ಕಿಗಳ ವರ್ಣಮಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುವ ಗಾತ್ರ, ಹೊರರೂಪ, ಆವಾಸ, ಧ್ವನಿ, ಗೂಡು, ಮೊಟ್ಟೆ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ವಿವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೈಪಿಡಿಯೊಂದನ್ನು ಕೈಗೆಟಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವೇ, ಇಂದು ಭಾರತದೆಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಡು ಬರುವ ವೀಕ್ಷಕರ ಸಂತತಿ. ==ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು== ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು, ವಿಸ್ತರಿಸಲು 1960ರಲ್ಲಿ ಝಫರ್‌ ಫತೆಆಲಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ದ್ವೈ ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ʼ ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಬರ್ಡ್‌ವಾಚರ್ಸ್‌ʼ, ಮತ್ತು ಡೆಹರಾಡೂನ್‌ನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಬಂದ ಜಾರ್ಜ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಅವರಿಂದ 1972ರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ -ಗುಂಪು ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ, ನಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಇರುವು, ಹರವು, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪರಿಚಯವಾದದ್ದಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು<ref>https://bengaluru.citizenmatters.in/2911-history-of-bird-watching-in-bengaluru-2911</ref>. ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೈಪಿಡಿಯ ಪರಿಷ್ಕೃತ 8ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (1968) ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ್‌ ಘೋರ್ಪಡೆ (ಬಳ್ಳಾರಿ, 1974) ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಸಂಡೂರು ಪ್ರದೇಶದ ವಿವರವಾದ ಹಕ್ಕಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಜಾರ್ಜ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ವರದಿಯನ್ನು ಖುದ್ದು ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಅವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ದಿನ 1977ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಬಹುಶಃ ಆ ನಂತರ, ರಾಜ್ಯದೆಲ್ಲೆಡೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಹವ್ಯಾಸ ಹರಡಲಾರಂಭಿಸಿತು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ʼಏಷ್ಯನ್‌ ವೆಟ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬ್ಯೂರೋʼವು ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ 1987 ರಿಂದ 1996 ರ ನಡುವೆ ನಡೆಸಿದ ʼಮಧ್ಯಚಳಿಗಾಲದ ಜಲಸಂಕುಲ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯʼವು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಬಂದ ನೀರ್ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಮತ್ತವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ತಾಣಗಳ -ಕೆರೆ, ಕಟ್ಟೆ, ನದಿ, ಸರೋವರ-ಸಾಗರಗಳ ಹಿನ್ನೀರು ಮುಂತಾದ ಜಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ – ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ, ಗುಣಮಟ್ಟ, ವಿಸ್ತಾರ, ಆಳ, ಒಳಹರಿವು, ಉಪಯೋಗ, ಜಲಕಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧೆಡೆ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದಲ್ಲದೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ತಾಣಗಳ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅರಿವು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿನ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಕ್ಕಿ, ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕರ್ನಾಟಕವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಸರ್ಗ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಮೂಲಕವೋ, ಇಲ್ಲ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿಯೋ ಹಕ್ಕಿಗಳ, ಅಥವಾ ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿದ್ದ ಹಲವರು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಖುಷಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ YHAI (Youth Hostel Association of India) ಮತ್ತು WWF (World wide Fund) ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಅನೇಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಹಕಾರಿಯಾದವು. ಹೀಗೆಯೇ, ಮೈಸೂರಿನ ಮೃಗಾಲಯ ಆರಂಭಿಸಿದ ʼಯೂಥ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ʼ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಯೂಥ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಕೆ. ಮನು ಮತ್ತು ಪಿ. ಗುರುಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ʼಮೈಸೂರು ಅಮೆಚೂರ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲಿಸ್ಟ್‌ʼ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಸದಾನಂದ ಕೆ.ಬಿ. ಅವರಂತಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಪರಿಸರ ನಡಿಗೆ, ತಜ್ಞರಿಂದ ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯ, ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಶಿಬಿರ, ಚಿಟ್ಟೆ -ಹಕ್ಕಿ- ಸಸ್ಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದ ಹತ್ತಾರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಆಸಕ್ತರನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಿನ - ವಾರಪತ್ರಿಕೆ, ಮಾಸಿಕ – ವಾರ್ಷಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲದೆ, ಬಹು ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಲೇಖನ ಕೆಲವು ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರರನ್ನೂ, ಪರಿಸರ ಪ್ರಿಯರನ್ನೂ, ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ - ಪೂಚಂತೇ, ಹೆಚ್. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಪಿ.ಡಿ. ಸುದರ್ಶನ್‌, ಜಯಕರ ಭಂಡಾರಿ, ನಿರಂಜನ್‌ ಸಂತ್‌, ದಿನೇಶ್‌ ಹೊಳ್ಳ, ಎಸ್.ವಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಬಿ.ಸಿ. ಗುರುರಾಜ್‌, ದಾನಿ, ಅನಂತ ತಟ್ಟೀಸರ, ಹೆಚ್. ಎಸ್. ಅನಂತ, ಪಂಪಯ್ಯ ಮಳೀಮಠ್, ಸಮದ್‌ ಕೊಟ್ಟೂರು, ಸಂತೋಷ ಮಾರ್ಟಿನ್‌, ಬಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ, ಎಂ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಕೆ. ಎಸ್. ಮುರುಗೇಂದ್ರ, ಟಿ.ಎಂ. ಶ್ರೀಧರ, ಜಿ. ಕೃಷ್ಣಪ್ರಸಾದ್‌, ಕೆ. ಎಸ್. ರಾಜಶೇಖರ, ಪುಟ್ಟರಾಜು, ಇಂದಿರಾ ಸಂಗಾಪುರ, ಚಂದ್ರಗಂಗಾದಯ, ಹೆಚ್. ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ್‌ ಹಾಗೂ ಮತ್ತಿತರರು. [[ಚಿತ್ರ:ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಕ್ಕಿ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆ.jpg|thumb|ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಕ್ಕಿ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆ]][[ಚಿತ್ರ:ಚಿತ್ರ ೨- ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಲೇಖನದ ಮಾದರಿ.jpg|thumb|ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ_ಚಿತ್ರಲೇಖನದ_ಮಾದರಿ]] ==ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು== 1993ರಲ್ಲಿ ಎಂ.ಬಿ. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಯುಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಹಕ್ಕಿ ವಿಷಯ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಗುಂಪು ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲು, ಪೋಸ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಎಂದು ಶುರು ಮಾಡಿದ ʼಬಿಎನ್‌ಜಿ ಬರ್ಡ್ಸ್ʼ ಮುಂದೆ ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತೃತ ವೇದಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ʼಯಾಹೂ ಗ್ರೂಪ್‌ʼ ವೇದಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಫೇಸ್‌ ಬುಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗೊಂಡಿದೆ<ref>https://www.facebook.com/groups/bngbirds</ref>. 2003ರಲ್ಲಿ ಎಲ್. ಶ್ಯಾಮಲ್‌ ಅವರು ಭಾರತದ ವಿವಿಧೆಡೆ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯಬಲ್ಲ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವಂತಹ ಸುಮಾರು 55,000 ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿ ನಕಾಶೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ವಿಜ್ಞಾನ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿದರು<ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB3.4_Shyamal_IndianOrnithology.pdf</ref>. ಅಲ್ಲದೆ, ಝಫರ್‌ ಫತೆಆಲಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ದ್ವೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕತ್ವವನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ಎಸ್. ಶ್ರೀಧರ್‌ ಅವರು ಹೊತ್ತಮೇಲೆ, 2004ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಮುದ್ರಿತ ಪತ್ರಿಕೆ - ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬರ್ಡ್ಸ್, ಆಶಿಷ್‌ ಪಿಟ್ಟಿಯವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಡಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ವರುಷದೊಳಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಯಿತು. ಈ ದ್ವೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿ ಅಧ್ಯಯನದ ನಾನಾ ಮಜಲುಗಳ ದಿಗಂತವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಈಗ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿಯೇ ಖ್ಯಾತ ಹಕ್ಕಿತಜ್ಞ ಕ್ರಿಸ್‌ ಶುರುಮಾಡಿದ ʼಓರಿಯಂಟಲ್‌ ಬರ್ಡ್‌ ಇಮೇಜ್ಸ್‌ʼ ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್ ಗುರುತಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ನಿಖಿರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಬಹಳಷ್ಟು ನೆರವಾಯಿತು. 1990ರಿಂದ ನೆರೆಯ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಹವ್ಯಾಸಿ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಇದು‌ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸಲು ಆರಂಭಗೊಂಡ - ಕೇರಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ (1962) ನ ಪರಿಣಾಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಇಲ್ಲವೇ ಪ್ರಭಾವಗೊಂಡ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಬಂಡೀಪುರ, ಮಲೆಮಹದೇಶ್ವರ, ಮತ್ತು ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗ ಮುಂತಾದ ರಕ್ಷಿತಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾದರೂ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಜಂಗಲ್‌ ಲಾಡ್ಜ್‌ಸ್‌ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಇದೀಗ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ʼಹಕ್ಕಿ ಹಬ್ಬʼಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ನೇರವಾಗಿ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಅಹ್ವಾನಿಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು 2015ರಿಂದ ಕೆಲ ರಕ್ಷಿತಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕಡಲ ಹೊರತು ಬೇರೆಡೆ ಕಾಣ ಸಿಗುವುದು ಅತಿ ಅಪರೂಪ. ದುರ್ಲಭ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಿನವಿಡೀ ಕಡಲ ಮೇಲೆ ಪಯಣಿಸುತ್ತಾ ಹುಡುಕುವುದು ಸಾಹಸಮಯ ಸವಾಲು. ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಾಸಿನಲ್ಲಿ 60-70 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ದಿನವೆಲ್ಲಾ, ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 20. ಇಂತಹ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಕಾರ್ಕಳದ ಶಿವಶಂಕರ್‌ ಎಂ. ಅವರು ಜನವರಿ 2011ರಂದು, ಮುಲ್ಕಿ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು <ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB.7.3_ShivashankarEtAl_MulkiCoast.pdf</ref>. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 23 ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆಗೂ 29 ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು, 12 ಸಾಗರ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಮತ್ತು ತೀರದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದರೂ ಕಡಲಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೂರ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಯಣಿಸುವ 19 ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:ಚಿತ್ರ ೩- ಮೊದಲ ಕಡಲ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಹೊರಟ ತಂಡ.jpg|thumb|ಮೊದಲ ಕಡಲ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಹೊರಟ ತಂಡ]] 2000ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಎಟಕುವಂತಾದ -ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಕ್ಯಾಮೆರಾ, ತ್ವರಿತ ಅಂತರಜಾಲ, ಓಡಾಡಲು ಒಳ್ಳೆಯ ರಸ್ತೆ – ವಾಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಫೋಟೋಗಳು, ಕಂಡು ಕಾಣರಿಯದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿಷಯ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಿ ನೂರ್ಮಡಿಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. ಇದು ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಹಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು WII (Wildlife Institute of India), IISc (Indian Institute of Science), BNHS (Bombay Natural History Society) ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ʼಹಳೆ ಬೇರು -ಹೊಸಚಿಗುರಿನ ಸಮ್ಮಿಳಿತ ʼ ನವ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ SACON (Salim Ali Centre for Ornithology and Natural History), ATREE (Ashoka Trust for Research in Ecology and Environment), NCBS (National Centre for Biological Sciences), NCF (Nature Conservation Foundation), ಹಾಗೂ Gubbi Labs ಗಳು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ಕೈಪಿಡಿ ಮತ್ತು ವರದಿಗಳು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಪಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಎ.ಕೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ (1992), ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಕೆ. ಗೀತಾ ನಾಯಕ್‌ ಮತ್ತು ಕೆ. ಪ್ರಭಾಕರ ಆಚಾರ್ಯ (2000), ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್.ವಿ. ನರಸಿಂಹನ್‌ (2004), ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ. ಪ್ರಭಾಕರ ಆಚಾರ್ಯ – ಶಿವಶಂಕರ್‌ ಎಂ (2012), ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಮದ್‌ ಕೊಟ್ಟೂರ್‌ (2014), ಮೈಸೂರ್‌ ನೇಚರ್‌ ವೆಬ್ ಸೈಟ್‌ ನಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು-ಮಂಡ್ಯ-ಚಾಮರಾಜನಗರ (2012) ಹಾಗೂ ಕೊಡಗು (2012). 1999-2004ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಬರ್ಡ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇಂಟರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನೆಲೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕೆಲವು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಆದ್ಯತೆ ಮೇರೆಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕಿರುವ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಹಕ್ಕಿತಾಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಮಾನದಂಡಗಳ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಅವಸಾನದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ; ಅಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿರುವ; ಅಪರೂಪದ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ನಿತ್ಯ, ಅರೆ ನಿತ್ಯ, ತೇವಭರಿತ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡು; ಹಿಮಾಲಯ ಮುಂತಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಬದುಕಲು ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶ ಮುಂತಾದವು. ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರು, ವಿಷಯ ಪಂಡಿತರು, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಭಾಗಿಯಾಗಿ 465 ಪ್ರಮುಖ ಹಕ್ಕಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು<ref>Islam, M.Z. & A.R. Rahmani. 2004. Important Bird Areas in India: Priority sites for conservation. Mumbai: Indian Bird Conservation Network: Bombay Natural History Society and BirdLife International (UK)</ref>. ಇದರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ 37 ತಾಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಮುಂದೆ, 2016ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 544 ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 41 ಆಗಿವೆ<ref>Rahmani, Asad & Islam, Zafar-ul & Kasambe, Raju. 2016. Important Bird and Biodiversity Areas in India Priority sites for conservation</ref>. ಮೊದಲ ವರದಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹಕ್ಕಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ತಾಣಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಹೊರಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲು ಬೀದರ್‌, ಗುಲ್ಬರ್ಗ, ವಿಜಾಪುರ, ರಾಯಚೂರು, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಧಾರವಾಡ, ಹಾವೇರಿ, ಗದಗ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕೊಪ್ಪಳ, ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಈಗ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ನುರಿತ ಹಾಗೂ ಹಿರಿ ಕಿರಿಯ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರೆಲ್ಲರೂ ಜನವರಿ 2001ರಲ್ಲಿ ಗದಗಿನ ಮಾಗಡಿ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ, ʼನಾರ್ತ್‌ ಕರ್ನಾಟಕ ಬರ್ಡರ್ಸ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ʼ ವೇದಿಕೆಯಡಿ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖರಾದರು. ನುರಿತ ಹಿರಿಯರಾದ ಜೆ.ಸಿ. ಉತ್ತಂಗಿ, ಪಿ.ಡಿ. ಸುದರ್ಶನ, ಗುರುನಾಥ ದೇಸಾಯಿ, ಶ್ರೀವತ್ಸ, ಅರ್.ಜಿ. ತಿಮ್ಮಾಪುರ, ಅಶೋಕ ಮನ್ಸೂರ ಮತ್ತು ವಿಜಯಮೋಹನ ರಾಜರನ್ನೊಳಗೊಂಡ 33 ಸದಸ್ಯರ ತಂಡದ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರೆಲ್ಲಾ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣ ಸಿಗುವ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ನೀಡಿರುವ ಉತ್ತಮ ಹಕ್ಕಿತಾಣಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದುವರೆಗೂ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 476 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಗ್ಗೂಡುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಈ ಹಿರಿಯರೆಲ್ಲಾ ತಾವಿದ್ದಲೇ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ನಿಸರ್ಗ ಸಂಘಗಳ ಮೂಲಕ ತಮಗಿಷ್ಟವಾದ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಆಸಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವರು, ಅದೂ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂವಹನದ ಮಾಧ್ಯಮವಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ.[[ಚಿತ್ರ:ಚಿತ್ರ ೪- ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಘಟನೆಯ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ.jpg|thumb|ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಘಟನೆಯ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ]] 1990ರಲ್ಲೇ ಕಾರ್ಕಳದ ಶ್ರೀಭುವನೇಂದ್ರ ಕಾಲೇಜಿನ ನೇಚರ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಕೆ. ಪ್ರಭಾಕರ ಆಚಾರ್ಯರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ʼಕಾರ್ಕಳದ ಹಕ್ಕಿಗಳುʼ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಆನೆಕೆರೆಯನ್ನು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾದವರು – ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಕ್ಕಿ ತಜ್ಞ ಎಸ್. ಎ. ಹುಸೇನ್. ಈ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮುಂದೆ, ಉತ್ತಮ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಘಟ್ಟದ ಪರಿಸರದ ವಿವಿಧ ಮಜಲನ್ನು ಎನ್.ಎ. ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅರುಣಾಚಲಂ ಕುಮಾರ್‌ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನಗಳ ಸರಮಾಲೆ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಸಂಶ್ಲೇಷಕ ನೋಟವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಿತ್ತು. 2009ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಮಿತ್‌ ಸಿಂಗಾಲ್‌, ನಾಲ್ಕು ವರುಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ನಕಾಶೆಯುಳ್ಳ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ವಿಶೇಷ. ಎಸ್. ಎ. ಹುಸೇನ್ ರು SACONನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕೆರೆಯೊಂದರ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಮೀನಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಿಳಿದು, ಇದರಿಂದ ಅದೇ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ನೀರ್ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ವೈಲ್ಡ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇನ್ಸ್ಟಿಟೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾದ (WII) ರಮಣ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಬಯಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌ (NCBS)ನ ಸುಹೇಲ್‌ ಖಾದರ್‌ ಮತ್ತವರ ತಂಡ 2007-2012 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ʼಮೈಗ್ರಂಟ್‌ ವಾಚ್‌ʼ (Migrantwatch) ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ಆಗಮನ, ನಿರ್ಗಮನದ ದಿನಗಳು, ತಂಗುವ ಅವಧಿ, ವಲಸೆ ಬರುವ ದಾರಿ ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು<ref>https://www.ncf-india.org/education-and-public-engagement/migrantwatch</ref>. ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಲಸೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಸಂದರ್ಶಿಸಿ [https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%B5%E0%B2%B2%E0%B2%B8%E0%B3%86 ]<ref>https://drive.google.com/file/d/1e3XESejpil7e47aF70TciQF5VIs5XDL6/view</ref>. ಮುಂದೆ ಇವರ ತಂಡ ಮೈಸೂರಿನ ನೇಚರ್‌ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ (NCF) ಮೂಲಕ 2013ರಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ʼಇಬರ್ಡ್‌ʼ (eBird) ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಇತರೆ ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ಗುಂಪುಗಳೊಡಗೂಡಿ ʼಬರ್ಡ್‌ ಕೌಂಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾʼ (Bird Count India) ಹೆಸರಿನಡಿ ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (Real Time) ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref>https://ebird.org/</ref>. ʼಇಬರ್ಡ್‌ʼ ವೇದಿಕೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞತೆ ಸ್ಥಳದ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿಸಿತು.ಸದುಪಯೋಗ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೈಸೂರು ನೇಚರ್ ಬಳಗದ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರು ಮೂರು ವರುಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಹಕ್ಕಿ ನಕ್ಷೆ ʼಮೈಸೂರು ಸಿಟಿ ಬರ್ಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಸ್‌ʼ (2014-2016) ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು<ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB_15_3_ShivaprakashETAL_MysuruCityBirdAtlas.pdf</ref>. ʼಇಬರ್ಡ್‌ʼ ಇಂದು ಇಡೀ ದೇಶದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಇರುವಿಕೆಯ ಯಥಾವತ್ತಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ನುರಿತ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಉದಾ: 2022, ಫೆಬ್ರವರಿ 18 ರಿಂದ 21ರೊಳಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ (Great Backyard Bird Count) 3782 ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರು ಭಾಗವಹಿಸಿ ದೇಶದ 1017 ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಶೇಕಡ 75ರಷ್ಟನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಸೀಮೆಯ ಹಕ್ಕಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ 78 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಹಿರಿಯ ಹಕ್ಕಿ ತಜ್ಞ ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಎಸ್‌ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ 2018 – 2019ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತದೇ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮರು ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆವಾಸ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಾದ ಗಣನೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ರಾಜ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ == ತುಮಕೂರಿನ ಅಮೀನ್‌ ಅಹ್ಮದ್‌ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮೊದಲ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು 2000 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಉದಯವೀರ್ ಸಿಂಗ್‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ 2004 ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ 561 ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. 2015ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆಂದು ನಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರವೀಣ್‌. ಜೆ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. ಎಸ್‌, ಮತ್ತು ವಿಜಯಮೋಹನ್‌ ರಾಜ್ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ನೋಡಿ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಗಿರಬಹುದಾದ ನ್ಯೂನತೆ, ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಮಿಕ್ಕವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಮಾಡಿ 524 ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು<ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_4_5_PraveenETAL_KarnatakaChecklist.pdf</ref>. ಮುಂದಿನ ವರುಷ, 2016ರಲ್ಲಿ ಮರುಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ 531 ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು<ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB_14_4_PraveenETAL_KarnatakaChecklistCorrections.pdf</ref>. ಆರು ವರುಷಗಳ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ 549 ನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದೆ (ಅಗಸ್ಟ್ 2022)<ref name="indianbirds.in">Praveen, J, Subramanya, S., Raj, V. M., 2022. A checklist of the birds of Karnataka, India (v4.0). Website: http://www.indianbirds.in/indian-states/ [Date of publication: 20 August 2022]</ref>. [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ]]. ಈ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ: # ಮೊದಲೆಲ್ಲಾ ಹಿಡಿದ/ಕೊಂದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಚರ್ಮದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಿಡಬೇಕಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲಷ್ಟೆ ನೋಡಿದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅನುಮಾನ ಪರಿಹರಿಸಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲೇ ಬೇಕು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲ ಹಕ್ಕಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ಕೇವಲ ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಷ್ಟೇ ಇವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವು – ಲಂಡನ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಚಿಕಾಗೋ, ಯೇಲ್‌, ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಲ್ಲಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೈಪಿಡಿ ರಚಿಸುವಾಗ ರಸ್ಮಸನ್ ಮತ್ತು ಅಂಡರ್ಸನ್ (2012) ಅವರುಗಳು ಇಡೀ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸಲೀಂ ಆಲಿ – ವಿಸ್ಲರ್‌ (1942-43), ಕೋಜ್‌ (1942) ಅವರ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮಾದರಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು 300, ಮಿಕ್ಕವರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು ಸುಮಾರು 104, ಒಟ್ಟು 404. # ಭಾರತದ ವನ್ಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಘೋರ್ಪಡೆ, ಪೆರುಮಾಳ್‌, ಹನುಮಂತ ರಾವ್‌, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಅಂತಹ ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರಕಾರರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರವರ್ತಕರೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರರು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ, ವಿವಿಧ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಖಚಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲಾಗಿ, ದೊರೆತದ್ದು ಒಟ್ಟು 499 ಹಕ್ಕಿಗಳು. ಅವುಗಳ ವಿವರ: ಓರಿಯಂಟಲ್‌ ಬರ್ಡ್‌ ಇಮೇಜಸ್ (400), ಇ ಬರ್ಡ್‌ (440), ಇಂಡಿಯನ್‌ ನೇಚರ್‌ ವಾಚ್‌ - ಬಿಎನ್‌ಜಿ ಬರ್ಡ್ಸ್ - ಬರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಕರ್ನಾಟಕ – ಶಿವಾಸ್ -ಫ್ಲಿಕರ್‌ - ಮಲಬಾರ್‌ ಟ್ರೋಗನ್ ಹಾಗೂ ನೇರ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರರಿಂದ (32). # ಕಣ್ಣಿಂದ ನೋಡಿದ ಇಲ್ಲವೇ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಗುರುತಿಸಿದ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಫೋಟೊ ತೆಗೆದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ʼಇಬರ್ಡ್‌ʼನ ಆನ್‌ ಲೈನ್‌ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಇದು ದಾಖಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದಾಖಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದ್ದು 496 ಹಕ್ಕಿಗಳು. # ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಕಂಡ 531 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 2016ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬರ್ಡ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆರು ವರುಷಗಳ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ 549 ನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದೆ (ಅಗಸ್ಟ್ 2022)<ref name="indianbirds.in"/>. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. * ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕಾಣ ಸಿಗುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು (ಕೆಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿಅತಿ ವಿರಳವಾದರೆ, ಕೆಲವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು; ಕೆಲವು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತವೆ): 313 * ಚಳಿಗಾಲದ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು (ಕೆಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿಅತಿ ವಿರಳವಾದರೆ, ಕೆಲವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು; ಕೆಲವು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ವಲಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪದೆ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ):172 * ಬಿರುಗಾಳಿ - ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿಯೋ, ಸುಸ್ತಾಗಿಯೋ ದಾರಿತಪ್ಪಿ ಬರುವ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಆವಾಸ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅರಸಿ ಬರುವ ಸಾಹಸಿ/ ಚಂಚಲ (Vagrant) ಹಕ್ಕಿಗಳು: 52 * ಈ ಹಿಂದೆ ಕಂಡಿದ್ದು, ಕಳೆದೆರಡು ದಶಕದಿಂದ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕಂಡು ಬರದ ಹಕ್ಕಿಗಳು :12. ಉದಾ: ದೊಡ್ಡ ಸಿಳ್ಳೆಬಾತು (Fulvous Whistling Duck), ಸಣ್ಣಗುಡಗಾಡು ಹಕ್ಕಿ (Small Buttonquail), ಸಣ್ಣ ಜೌಗು ಕೋಳಿ (Little Crake), ಮೂರು ತರಹದ ಉಲ್ಲಂಕಿ (Snipe), ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ 12ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕಿ - ಹಳದಿ ಎದೆಯ ಹರಟೆಮಲ್ಲ (Pin striped Babbler) ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯುವ ವಿಸ್ತಾರ ಬಿದಿರಿನ ಮೆಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, 1939ರಲ್ಲಿ ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ದಾಖಲಿಸಿದ ನಂತರ ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಅವರು ನೋಡಿದ ಪ್ರದೇಶ -ಅಂತರಸಂತೆಯಲ್ಲಿ (ಹೆಚ್.ಡಿ. ಕೋಟೆ) ಬಿದಿರು ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಆ ಆವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ವಿಕಸಿಸಿದ ಈ ಜೀವಿ, ಈಗ ಕರ್ನಾಟಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುವಂತಿದೆ. * ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು – 469 (ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಉಡುಪಿ ಸೇರಿ) * ಘಟ್ಟಗಳಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು - 420 (ಕೊಡಗು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ) * ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು – 486 (23 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ) * ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು – 430 (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದರೆ - 474) * ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು – 484 (14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ) * ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿದ ಅಂಕಿ ಅಂಶ, ಇ-ಬರ್ಡ್‌ ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್ ನಿಂದಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ರಾಜ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ== * ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುವ ವಿಸ್ತಾರ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಿಶಾಲ ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಎರ್ಲಡ್ಡು (Great Indian Bustard), ನವಿಲಿನ ಗಾತ್ರದ ದೊಡ್ಡ ಹಕ್ಕಿ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಬರುವ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ವಿರಳವಾಗಿ, ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇವುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿರಗುಪ್ಪದಲ್ಲಿ 2016ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾನ್‌ ತಂಡದವರು ದಾಖಲಿಸಿದ 3 ಹಕ್ಕಿಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಕಾಣ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ರಾಜ್ಯದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡು ಬಂದಿಲ್ಲ. 2015ರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ವಸಹಾತಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ನೆರೆಯ ಸೋಲಾಪುರದ ನಾನ್ನಜ್ ವನ್ಯಧಾಮದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್‌ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸುಮಾರು 100 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ನೇರವಾಗಿ ಪಯಣಿಸದೆ ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆ, ಗಂಗೇವಾಡಿ, ವೈರಾಗ್‌ ಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದು ಮಾಡಿ ನಂತರ ಗಡಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಮತ್ತೆ ನಾನ್ನಜ್ ಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಪಸ್ಸು ಬಂದಿದೆ. * ಸಲೀಮ್ ಆಲಿಯವರು (1940) ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಪೊದೆಬುರ್ಲಿ (Rock Bushquail) ಯ ಉಪಪ್ರಭೇದ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣ - ಕೆಂಗಂದು ಮೆರುಗನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಹರಡಿವೆ. * ಬಿಳುಪಿನ ಕಂಠವಿರುವ ಕೆಂಪು ಹರಟೆಮಲ್ಲ (Tawny bellied Babbler) ನಾಡಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತ. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಬಿಳುಪಿನ ಬದಲು ಮಣ್ಣುಕೆಂಪಿರುವ ಪ್ರಭೇದ ಕೇವಲ ಬೀದರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿವೆ. ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯ ತೆಲಂಗಾಣದ ನಲ್ಲಮಲ್ಲ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಎಂದರೆ ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ ಬೀದರ್‌ ವರೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣುಕೆಂಪಿನ ಕಂಠದ ಹರಟೆಮಲ್ಲರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುಂದನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಬೇಕಿದೆ. * ಕಪ್ಪು ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೀವ (Black bellied Tern) ಹೇಮಾವತಿ, ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಮರಳ ದಿಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆ ಇದೆ. ಇಂತಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕೈದು ದಶಕಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಅತಿಯಾದ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವ ಮರಳ ದಿಬ್ಬಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿದ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಓಡಾಟ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದೆ. ತಿಮ್ಮಾಪುರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕಪ್ಪು ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೀವ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೂಡನ್ನು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ * ಗುಬುಟು ಕೊಕ್ಕಿನ ಬಾತು (Knob billed Duck) ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂತಾನ ಬೆಳೆಸಲು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೊಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಸಂತಸದ ಸಂಗತಿ. * ಮಧ್ಯ ಭಾರತದವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇರುವ - ಕಂದು ಚಟಕ (Brown Rock Chat), ಕಪ್ಪು ಬಿಳಿ ಕಬ್ಬಕ್ಕಿ (Asian Pied Starling) ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ನೆಲೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಂತಿದೆ. * ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿನ ಕಚ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ದಿ ನಡೆಸುವ ರಾಜಹಂಸ (Greater Flamingo), ಸಣ್ಣ ರಾಜಹಂಸ (Lesser Flamingo) ಸಮರ್ಪಕ ಮಳೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ವರುಷಗಳ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇವು ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜಲಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ರಾಜಹಂಸ (Greater Flamingo) ಇರಾನ್‌ ಮತ್ತು ಕಜಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ವಲಸೆ ಸಹ ಬರುತ್ತವೆ. ಇರಾನ್‌ನ ಉರ್ಮಿಯಾ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ಟ್‌ 1974ರಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಿದ್ದ ವಲಸೆ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1975ರಂದು ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿತ್ತು. * ಗುಮ್ಮಾಡಲು ಹಕ್ಕಿ (Mountain Imperial Pigeon) ಮಲೆನಾಡಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾರಿವಾಳ. ಅತಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತ, ಎತ್ತರದ ಮರದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾ, ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಳಿಯದೆ ಜೀವಿಸುವಂತಹುದು. ಆಯ್ದ ಕೆಲವೇ ತುರ್ಚಿ, ದೂಪ, ಉಗುನಿ ಮರದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಮರಗಳು ಪ್ಲೈವುಡ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ್ದು. ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಈ ಮರಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಆಯ್ದು ಕಟಾವು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ ಈ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಅವರು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಸ್ಥಳೀಯ ಬೂದು ಬಕ (Grey Heron) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಡಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವರ್ಷವಿಡೀ ನೀರಿನ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಹಕ್ಕಿಗಳು ವಲಸೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿ - ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1962ರಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯ ಸುವರ್ಣ ನದಿಯ ಬಳಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಬೂದು ಬಕದ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವಲಸೆಯ ಉಂಗುರ. ಜೂನ್‌ 1961ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಜಕಸ್ತಾನದ ತಲಸ್ ನದಿ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಿದ್ದ ವಲಸೆಯ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಉಡುಪಿಯವರೆಗೂ ಹಾರಿ ಬಂದಿತ್ತು<ref>Balachandran, S, Tuhina Katti & Ranjith Manakadan. 2018. Indian Bird Migration Atlas. Bombay Natural History Society</ref>. * ಸ್ಥಳೀಯ ಬೂದುಮಂಗಟ್ಟೆ (Indian Grey Hornbill) ಹಕ್ಕಿಯ ಸಂತಾನಕ್ಕೆ ಮರದ ಪೊಟರೆ ಅಗತ್ಯ. ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ – ಆಲ, ಅರಳಿ, ಅತ್ತಿ, ಬಸರಿ ಮುಂತಾದ ಮರಗಳ ಹಣ್ಣುಗಳು. ಈ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಮರಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಗೂಡು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ರೈತಾಪಿ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಕೊಡದ ಆಲದ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೊಟರೆ ಮಾಡುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳು ವಿರಳವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಹಳೆಯ ದೊಡ್ಡ ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಸುತ್ತ ಯಾವುದೇ ಮರೆಯಿಲ್ಲದಿರುವ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಇತರ ಹಿಂಸ್ರ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ತೆಂಗಿನ ಮರ ಹಾಳಾಗುವುದರಿಂದ ಗೂಡಿಗೂ ಆಸ್ಪದ ಕೊಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. * ಸರಳೆ ಸಿಳ್ಳಾರ (Malabar Whistling Thrush) ಮಲೆನಾಡಿನ ಸುಮಧುರ ಹಾಡುಗಾರ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಪುರ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳ ನೆಲೆ. ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್‌ 1972ರಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಿದ್ದ ವಲಸೆ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹೊತ್ತು 800 ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯ 1976ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಂಡ ಒಂದು ಹಕ್ಕಿ, ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಸಹ ಬಹು ದೂರ ಹೋಗಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸೂರಕ್ಕಿ (Small Sunbird), ಸೂಜಿಬಾಲದ ಬಾನಾಡಿ (White rumped Spinetail) ಹಾಗೂ ಬಿಳಿತಲೆಯ ಕಬ್ಬಕ್ಕಿ (Malabar Starling) ಯಂತಹ 20ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ-ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ಗಮನಿಸದೆ ಇರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೇ ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೋ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಿದೆ. * ಮಲೆ ದಾಸಮಂಗಟ್ಟೆ ಹಕ್ಕಿ (Malabar Pied Hornbill) ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಖಾತರಿ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಡಾ. ಶಿಶುಪಾಲರು ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ನೆಲೆವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗೆಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಂಡ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಆವರ್ತನೆ ಸಹ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಹಕ್ಕಿ ನಕಾಶೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಬಹುಶಃ ಹೆಚ್ಚಿದ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಮೂಲೆಮೂಲೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಜಾಲಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿದ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಕಂಡ ಆವರ್ತನೆಯ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿರಬಹುದು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಮಲೆ ದಾಸಮಂಗಟ್ಟೆಗಳು ಉಡುಪಿ -ಉತ್ತರಕನ್ನಡ – ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ.[[File:ಎರಡು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಲೆ ದಾಸಮಂಗಟ್ಟೆ ಹಕ್ಕಿಯ ನೆಲೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿರುವುದು.jpg|thumb|ಎರಡು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಲೆ ದಾಸಮಂಗಟ್ಟೆ ಹಕ್ಕಿಯ ನೆಲೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿರುವುದು]] * ಕಪ್ಪುಬಿಳಿ ಚೇಕಡಿ ಹಕ್ಕಿ (White naped Tit) ಮೇಕೆದಾಟು- ಹೊಗೇನಕಲ್‌ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ನಾಯಕನಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಹೊಗೇನಕಲ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೆಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಪುರ, ಅನಂತಪುರಗಳಲ್ಲಿ, ಗಂಡಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಒಳನಾಡಿನ ಸೀಮಿತ ಜಾಗಗಳ ಹೊರತು ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿರುವುದು ನಾಯಕನಹಟ್ಟಿಯಿಂದ 1100 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಿರುವ ನೈರುತ್ಯ ಗುಜರಾತ್‌ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ರಾಜಸ್ತಾನ. ಇಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ವಸಹಾತಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರತು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಈ ಹಿಂದೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಳಿದು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಸಹಾತು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ. ಇಂತಹ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೂಲಾವಶೇಷ (Relict & Distinct) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. * ಬೂದು ಸಿಪಿಲೆ ಹಕ್ಕಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಸಂತಾನ ಮುಗಿಸಿ ನಂತರ ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಚದುರಿ ಚಳಿಗಾಲ ಕಳೆದು ನಂತರ ವಾಪಸ್ಸು ಹೋಗುವ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿ. ಇದು ತನ್ನ ಚಳಿಗಾಲದ ನೆಲೆಗೆ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಟಿ.ಎಸ್‌. ಗಣೇಶ ಅವರು 2007ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೂದು ಸಿಪಿಲೆಯ (Grey Wagtail) ಆಗಮನವನ್ನು ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ಎರಡನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರು. ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರುಷಗಳ ಕಾಲ ಅದೇ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಒಂಟಿ ಕಾಲಿನ ಹಕ್ಕಿ ಮತ್ತೆ ಬಂದು ತಂಗಿತ್ತು. ಒಂಟಿ ಕಾಲಿನ ಹಕ್ಕಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಹಕ್ಕಿ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಖಾತ್ರಿಯಾಯಿತು<ref>https://www.migrantwatch.in/blog/tag/grey-wagtail/{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿ ಕೆಂಪು ಕಾಲಿನ ಚಾಣ (Amur Falcon) ಸೈಬೀರಿಯಾ-ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನ ಮುಗಿಸಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡಿಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕೆಲವು ವಾರ ತಂಗುತ್ತವೆ. ದಷ್ಟಪುಷ್ಟವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಆಫ್ರಿಕಾದತ್ತ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬಿಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪಯಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಕಳೆದು ಮತ್ತೆ ವಾಪಸ್ಸು ತಮ್ಮ ತವರಿನತ್ತ ತರಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ವರುಷ ನಡೆಯುವ ವಲಸೆ ಚಕ್ರ. ಈ ವಲಸೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್‌ ಅಳವಡಿಸಿದ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಇಂತಹ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಇಂತಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆಂದು, ಇಲ್ಲವೇ ತಂಗಿವೆಯೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಊಹಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಮೇ 2017ರಲ್ಲಿ ವಾಪಸ್ಸು ಪುಣೆಗೆ ಬಂದ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ವಾಯುಭಾರ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಕೋಲಾರದ ಕೆಜಿಎಫ್ ನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು 2019ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲಕ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ಹಾರಾಟದ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು <ref>https://www.deccanherald.com/science-and-environment/satellite-tagged-amur-falcons-fly-back-to-manipur-village-after-29000-km-migratory-route-908651.html</ref>. * ದೊಡ್ಡ ಚಿಟವ (Oriental Pratincole) ಆಲಮಟ್ಟಿ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಂಶೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ನೈರುತ್ಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ ಈಸ್ಟ್‌ ಏಷಿಯನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಷಿಯನ್‌ ಫ್ಲೈವೇ ನಲ್ಲಿ (East Asian Australasian Flyway) 6350 ಕಿ. ಮೀ. ಬರುವ ವಿಷಯ 2019ರ ಹೊಸದಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ (ಚಿತ್ರ – 6)<ref>https://www.argos-system.org/oriental-pratincoles/</ref>. ಇದುವರೆಗೂ ವಲಸೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಿಂದ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಏಷಿಯನ್‌ ಫ್ಲೈವೇ ನಲ್ಲಿ (Central Asian Flyway) ಮಾತ್ರ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಚಿಟವ ಸುಳ್ಳು ಮಾಡಿದೆ<ref>{{Cite web |url=https://www.eaaflyway.net/awsg-north-west-australia-satellite-tracking-project-summary-feb-may-2019/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-09-14 |archive-date=2022-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914171042/https://www.eaaflyway.net/awsg-north-west-australia-satellite-tracking-project-summary-feb-may-2019/ |url-status=dead }}</ref>. * ಕರಿಕೊಕ್ಕಿನ ರೀವ (Common Tern) ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕರಾವಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಜೂನ್‌ 1981ರಲ್ಲಿ ಕಜಕಸ್ತಾನದ ಅಲಕೊಲ್‌ ಸರೋವರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯ ಉಂಗುರವನ್ನು ತೊಟ್ಟ ಒಂದು ರೀವ ಜನವರಿ 1982ರಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. * ಅಪರೂಪದ ಕಡಲವಾಸಿ ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದ ಕಡಲಗಿಡುಗ (South Polar Skua) ಅಗಸ್ಟ್‌ 1964ರಂದು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಹಕ್ಕಿಗೆ ವಲಸೆಯ ಉಂಗುರವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್‌ 1961ರಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಹಾರಿ ಬಂದಿದ್ದರೆ 17500 ಕಿ. ಮೀ. ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಬೇಕಿತ್ತು, ಅದೂ ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡವನ್ನು ದಾಟಿ. ಆದರೆ ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹಾರುವುದಿಲ್ಲ! ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಕ್ರಮಿಸಿದ ದೂರ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕ. * ಡೇಗೆಗಳು (Osprey) ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ವರುಷದ ವಯಸ್ಕ ಹಕ್ಕಿಯಷ್ಟೇ ಸಂತಾನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಹಾರಾಡುವ ಮರಿಯಾಗಿ ಬಂದ ಇವು ವಯಸ್ಕರಾಗುವ ತನಕ ತವರಿಗೆ ವಾಪಸ್ಸು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಅವಯಸ್ಕ ಡೇಗೆಗಳೇ ಕೆಲವೆಡೆ ವರ್ಷವೆಲ್ಲಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. 2019ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್‌ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದ ಜೋಡಿ ಡೇಗೆಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಹೆಣ್ಣು ರಾಜಾಸ್ತಾನದ ಸರೋವರ ನಗರ ಉದಯಪುರದಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟರೆ, ಗಂಡು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಇಳಕಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಬಹುಶಃ ವಿಂಡ್‌ ಮಿಲ್‌ ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ತಂತಿಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿತು (ಚಿತ್ರ – 7)<ref>https://www.downtoearth.org.in/news/wildlife-biodiversity/are-siberian-migratory-birds-increasingly-falling-prey-to-india-s-power-lines--67844</ref>. * ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ, ಮುಸ್ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೌಂಚ ಹಕ್ಕಿಗಳು (Demoiselle Crane) ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ನಂಜನಗೂಡಿನ ಕಪಿಲ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವರದಿಗಳಿವೆ. ಆ ನಂತರ ಅಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ವರದಿ ಇದೆ. 2015ರ ನಂತರ ಚಳಿಗಾಲದ ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೂರರ ತನಕ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ತಪ್ಪದೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. 1987ರಿಂದ ಹಿಡಕಲ್‌ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಚಲನವಲನೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅಭ್ಯಸಿಸಿರುವ ತಿಮ್ಮಾಪುರ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇವುಗಳು ಮಾರ್ಚ್‌ 21 ರೊಳಗೆ ಚಾಚೂ ತಪ್ಪದೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. * ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಂ. ನಿರಂಜನ್‌ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 15, 2007ರಲ್ಲಿ ಬನ್ನೂರಿನ ಬಳಿ ಇರುವ ಕಗ್ಗಲಿಪುರದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಟ್ಟೆತಲೆಬಾತುಗಳ(Bar headed Goose) ಚಿತ್ರ ತೆಗೆದು, ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ನಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗಿ ‘E6’ ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಹಳದಿ ಕೊರಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಧರಿಸಿದ್ದು ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಹಕ್ಕಿಜ್ವರದ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಹರಡಬಹುದಾದ ದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಉತ್ತರ ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ 50 ಬಾತುಗಳಿಗೆ ಕೊರಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ತೊಡಿಸಿದ್ದರು. ಪಟ್ಟೆತಲೆ ಬಾತು ಸುಮಾರು 5000 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ್ದನ್ನು ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ದಾಖಲಿಸಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ʼಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಇರುವ ಪಟ್ಟೆ ಬಾತುʼ ಹಕ್ಕಿ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರರು ಅವಿಭಜಿತ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರಳ ಪಟ್ಟಿ ಇರುವ 44 ಬಾತುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 2 ಬಾತುಗಳು 3 ಬಾರಿ ಹಾಗೂ 10 ಬಾತುಗಳು 2 ಬಾರಿ ಕಂಡಿವೆ ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ವರುಷ 10,000 ಕಿ.ಮೀ. ಕ್ರಮಿಸಿ ತವರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಾಖಲೆ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. * ಇದಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಜೂನ್‌ 1984ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಕ್ವಿಂಘೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪಟ್ಟೆತಲೆ ಬಾತು, 12 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳದೆ ಇದ್ದದ್ದು ನವೆಂಬರ್‌ 1996ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. * ವಿಶ್ವದ ಬೇರೆಡೆ ಕಾಣ ಸಿಗದ, ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ 16 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳು (Endemic) ನಮ್ಮಲ್ಲಿವೆ. ನಗೆ ಮಲ್ಲ (Laughingthrush), ಕಿರುರೆಕ್ಕೆ (Shortwing)ಗಳು ಅತಿ ಅಪರೂಪವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಇವಲ್ಲದೆ, ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಬೀಸಣಿಗೆ ಬಾಲದ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ (Golden headed Cisticola) ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಉತ್ತರ ಕೇರಳವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಬೇರೆಡೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಈ ಹಕ್ಕಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಘಟ್ಟದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡರೆ, ಇದರ ಸಂಬಂಧಿ ಉತ್ತರಭಾರತದ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ನದಿಗಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಜೌಗು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ. * ಹತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, 1990 ರಿಂದ 2020ರವರೆಗಿನ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ತುಲನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವಂತಹ 867 ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿ ಪ್ರಥಮ ವರದಿಯನ್ನು 2020ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ<ref>SoIB 2020. State of India’s Birds, 2020: Range, trends and conservation status. The SoIB Partnership. Pp 50</ref>. ಕಂಡ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಆವರ್ತನ, ಆವಾಸ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಹಕ್ಕಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟ - ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ (ಕಳೆದ 25 ವರುಷಗಳು), ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾರ್ಷಿಕ (ಇತ್ತೀಚಿನ 5 ವರುಷಗಳು), ಹಾಗೂ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಫಲಿತಾಂಶ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. * ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆರು ಬೃಹತ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗುಬ್ಬಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಶೇಕಡ 40ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರೆಡೆ – ಪಟ್ಟಣ, ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಹಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿಲ್ಲ, ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಉಣಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಮೃದು ಹುಳುಗಳು ಸಿಗದ ಕಾರಣ, ಮೈಗೆ ಅಂಟಿರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲು ಧೂಳು ಸ್ನಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಧೂಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಗುಬ್ಬಿಗಳು ನಗರಗಳಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸಿವೆ. ಗುಬ್ಬಿಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಊಹಾಪೋಹಕ್ಕೆ ಈ ವರದಿ ತೆರೆ ಎಳೆದಿದೆ. ಗುಬ್ಬಿಗಳಂತೆ, ಸಾಂದ್ರತೆ ಕೆಳಗಿಳಿಯದೆ, ಮೇಲೂ ಏರದೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಇತರ ಹಕ್ಕಿಗಳೆಂದರೆ -ವಲಸೆ ಬರುವ ಜೌಗು ಸೆಳೆವ (Western Marsh Harrier) ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ತುರಾಯಿ ಪನ್ನಗಾರಿ (Crested Serpent Eagle), ರಾಮದಾಸ ಹದ್ದು (Black winged Kite), ಹರಳುಚೋರೆ (Emerald Dove), ಮತ್ತು ಬಿಳಿಕತ್ತಿನ ರಾಟವಾಳ (Silverbill) * ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ನವಿಲುಗಳು ಎಲ್ಲೋ ಒಂದೊಂದು ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂದು ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಮೊದಲುಗೊಂಡು ಮಳೆಕಾಡಿನ ಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶ, ಬಯಲುಸೀಮೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬಹುಶ: ಬೇಟೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ- ಧಾರ್ಮಿಕ ಮನೋಭಾವದಿಂದಾಗಿ ನವಿಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೃದ್ಧಿಸಿದೆ ಎಂದರೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಸಂಖ್ಯೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುವ ಇತರೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು- ವಲಸೆ ಬರುವಂತಹವು: (Glossy Ibis) ಗುಲಾಬಿ ಕಬ್ಬಕ್ಕಿ‌ (Rosy Starling) ಮತ್ತು ಬೂದು ಉಲಿಯಕ್ಕಿ (Blyth’s Reed Warbler); ಸ್ಥಳೀಯವು ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ವಾಸಿಸಲು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ - ಸಾಕು ಪಾರಿವಾಳ (Feral Pigeon), ಟುವ್ವಿ ಹಕ್ಕಿ (Ashy Prinia), ಕೋಗಿಲೆ (Asian Koel), ಗುಲಾಬಿ ಕೊರಳಿನ ಗಿಳಿ (Rose-ringed Parakeet) * ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲವೂ - ವಿವಿಧ ಹಿಂಸ್ರ ಹಕ್ಕಿಗಳು‌ (Raptors), ರಣಹದ್ದುಗಳು‌ (Vultures), ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು‌ (Ducks), ಕಡಲಕ್ಕಿ‌ (Gull) ಮತ್ತು ರೀವಗಳು (Tern), ನೀರ್ನಡಿಗೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು (Waders), ಘಟ್ಟಗಳ ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು (Endemic), ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸಂಖ್ಯಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತಿಯಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿವೆ ಹಾಗೂ ವಾಸಿಸುವ ನೆಲೆಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮಟ್ಟ ತಳ ಮುಟ್ಟಿರುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. * ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಒಕ್ಕೂಟ (IUCN) ಅಪಾಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ, ಹಕ್ಕಿ, ಕೀಟ ಮುಂತಾದ ಜೀವಿಗಳ ʼಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿʼಯನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪುನವಿರ್ಮರ್ಶಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ [[ಅಪಾಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ʼIUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿʼಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳು]]. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರದೇಶವಾರು ಹಂಚಿಕೆ, ಸಾಂದ್ರತೆ, ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಯಾ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನ್ನು ಕಾರ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಏನೇನೂ ಸಾಲದಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ 58 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಈ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು 31 ಹಾಗೂ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು 27<ref>IUCN 2022. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. Accessed from Praveen, J. & Jayapal, R. Threatened birds of India (v6.0). Website: http://www.indianbirds.in/india/ [Date of publication: 05 August 2022]</ref>. * ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯಲ್ಲಷ್ಟೇ (Endemic) ಬದುಕಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕೆಲವು, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರತು ಇವುಗಳು ವಿಶ್ವದ ಬೇರೆಡೆ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹವು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯದಲ್ಲಿ 190 ಇವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ 78 ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಭಾರತದ 78 ಎಂಡೆಮಿಕ್‌ ಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ 37 ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ<ref>http://www.wiienvis.nic.in/KidsCentre/ebi_8385.aspx</ref>. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 16 ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ ವಾಸಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಕೆಲವೇ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ) ಬದುಕುಳಿದಿವೆ[[ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು]]. ==ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲ ಪುಸ್ತಕಗಳು== # ಪಕ್ಷಿಗಳು – ಜಿ.ವಿ.ಬಿ. ನಾಯ್ದು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಾ ಬಿ. ನಾಯ್ದು (1970) # ಹಿರಿಯ ಕಿರಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು – ಕೆ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ (1970) # ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿಗಳು – ಹೆಚ್. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (1983) # ಪಶು-ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಪಂಚ – ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತ್‌ (1990) # ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಭಾಗ 1 ಮತ್ತು 2 – ಕೆ.ಪಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ (1996) # ಹಕ್ಕಿ ಪುಕ್ಕ – ಕೆ.ಪಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ (1997) # ಕೊಡಗಿನ ಖಗರತ್ನಗಳು (ಕೊಡವ, ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್) – ಎಸ್.ವಿ. ನರಸಿಂಹನ್‌ (2004) # ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಪಂಚ – ಹರೀಶ್‌ ಆರ್. ಭಟ್‌, ಪ್ರಮೋದ್‌ ಸುಬ್ಬರಾವ್‌ (2005) # ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು (ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್) – ಕೆ. ಪ್ರಭಾಕರ ಆಚಾರ್ಯ, ಶಿವಶಂಕರ್‌ ನಾಯಕ್‌ (2012) # ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹಾರಾಟ -ಜಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಮೂರ್ತಿ (2014) # ಅಂಬರದೊಳಾಡುವ ಕೀಚುಗನ ಗುಟ್ಟು – ಎ.ಪಿ.ಸಿ.ಅಭಿಜಿತ್‌ (2015) ==ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ನಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಕೆಲ ಪುಸ್ತಕಗಳು== # A Birder’s Handbook to Manipal – Ramit Singal (2013) # Birds of Hampi – Samad Kottur (2014) # Birds of Nitte University Campus – Arunachalam Kumar, Shivashankar M (2014) ==ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಕೆಲ ಅಂತರಜಾಲಗಳು== # https://www.mysorenature.org/ # https://ebird.org # https://birdcount.in # www.indianbirds.in # https://www.mysorenature.org/ ==ಪೂರಕ ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ತಿದ್ದುಪಡಿ ನೆರವು== ಮಾನ್ಯರಾದ - ಗುರುಪ್ರಸಾದ್‌ ಪಿ, ಗುರುಪ್ರಸಾದ್‌ ತುಂಬುಸೋಗೆ, ಡಾ. ಶಿಶುಪಾಲ್‌ ಎಸ್, ತಿಮ್ಮಾಪುರ ಆರ್ ಜಿ, ಪವನ್‌ ರಾಮಚಂದ್ರ, ಮನು ಕೆ, ಮೋಹನ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಎಂ, ರಾಜು (ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಅಂಕಸಮುದ್ರ), ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ರಾವ್‌, ಶಿವಶಂಕರ್‌ ಎಂ, ಮತ್ತು ಶೇಷಗಿರಿ ಬಿ ಆರ್‌. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಕ್ಷಿಗಳು.]] [[ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು]] aeclw5ru8u889zfrdkptjt9ggv9pfig 1376979 1376978 2026-07-21T03:46:44Z CommonsDelinker 768 ಎರಡು_ದಶಕದಲ್ಲಿ_ಮಲೆ_ದಾಸಮಂಗಟ್ಟೆ_ಹಕ್ಕಿಯ_ನೆಲೆ_ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿರುವುದು.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Infrogmationರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376979 wikitext text/x-wiki ==ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ== ==ಮುನ್ನುಡಿ== ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ಟ್‌ 2022ರವರೆಗೆ 549 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ<ref>Praveen, J, Subramanya, S., Raj, V. M., 2022. A checklist of the birds of Karnataka, India (v4.0). Website: http://www.indianbirds.in/indian-states/</ref>. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಆಹಾರವನ್ನರಸಿ ಹತ್ತಾರು ಮೈಲಿ ದೂರ ಹಾರಾಡುತ್ತವೆ, ಕೆರೆಕೊಳ್ಳಗಳು ಬತ್ತಿದರೆ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳ ಕಿರು ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮುದ್ರ ತೀರವನ್ನಷ್ಟೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವಕ್ಕೆ ತೀರದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರವೇ ಬೇಕು. ಕೆಲವು ಬೀಸಿದ ಬಿರುಗಾಳಿಗೋ, ಚಂಡ ಮಾರುತಕ್ಕೋ ಸಿಲುಕಿ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬೇರೆಡೆ ಬಂದಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳೂ ಇವೆ. ಮತ್ತೂ ಕೆಲವು ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಅದನ್ನೂ ದಾಟಿ ಶೀತವಲಯದವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಕೇವಲ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳೆಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶ, ದೇಶ, ರಾಜ್ಯವೊಂದಕ್ಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭೂಲಕ್ಷಣ, ಹವಾಗುಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬೆಳೆದ ಗಿಡ ಮರಗಳು, ನದಿ -ಹಳ್ಳಕೊಳ್ಳಗಳು, ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಕೆರೆಕಟ್ಟೆ – ಜಲಾಶಯ, ವ್ಯವಸಾಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿವೆ. ಅದರಂತೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸಹ ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಅನುಕೂಲವಾದೆಡೆಯೆಲ್ಲ ಬದುಕಿ ಬಾಳುತ್ತಿವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು, ಕರಾವಳಿ, ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ನಮ್ಮ ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಗೋವ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೇರಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಾಣ ಬರುವ ಗಿಡ, ಮರ, ಕ್ರಿಮಿಕೀಟ, ಹಕ್ಕಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ಅನಾದಿ ಕಾಲದಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ ವಿವರ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿವಿಧ ನೆಲೆಗಳು (ಆವಾಸ ಸ್ಥಳ), ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಣೆ ಬೆಳೆದ ರೀತಿ, ದಾಖಲಾತಿಯ ವಿವರ, ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದ ವಿಧಾನ, ವಿಶಿಷ್ಟತೆ, ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಅವಲೋಕನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪ್ರಯತ್ನವಿದು. ==ಭೂಲಕ್ಷಣ == ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೀವ ಸಮುದಾಯ ನೆಲೆಸಲು ಇಲ್ಲಿನ ಭೂ ಮೇಲ್ಮೈಲಕ್ಷಣ, ವಾತಾವರಣ, ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಸಸ್ಯ ಸಂಪದ ಸಹಾಯಕ. ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಕರಾವಳಿಯು 12 - 64 ಕಿ. ಮೀ ಅಗಲವಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ 320 ಕಿ. ಮೀ. ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 30 ಮೀಟರ್‌ ಮೀರದಂತೆ ಹರಡಿದೆ. ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ನದಿಗಳು, ಅವುಗಳು ಸಾಗರ ಸೇರುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಭೂ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಆಳವಿಲ್ಲದ ಲಗೂನ್‌ಗಳು, ವಿಶಾಲ ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ತೀರದ ಮರಳದಂಡೆಗಳು, ಕೆಲವೆಡೆ 2 ಕಿ.ಮೀನಷ್ಟು ಅಗಲವಿರುವ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳು, ಕಾಂಡ್ಲ ಕಾಡುಗಳು, ಹಿನ್ನೀರು, ಹೆಚ್ಚಾದ ಮಳೆಯಿಂದಾದ ಆರ್ದ್ರತೆ, ಅಧಿಕ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಬೆಳೆದ ಅರೆ ನಿತ್ಯತೇವಭರಿತ ಹರಿದ್ವರ್ಣ, ಶೋಲಾ, ತೇವಭರಿತ ಉದುರೆಲೆ, ಶುಷ್ಕ ಉದುರೆಲೆ ಅರಣ್ಯಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ತೋಟ, ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರದೇಶ - ಮುಂತಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ನೆಲೆಗಳಿವೆ. ಕಡಿದಾದ ಘಟ್ಟಗಳು ಕರಾವಳಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮಾನಂತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ್ದು, 900 – 1900 ಮೀಟರ್ ಗಳ ಎತ್ತರದ ಏರಿಳಿತವಿದೆ. ಮುಳ್ಳಯನಗಿರಿ (1931 ಮೀ), ಕುದುರೆಮುಖ (1892 ಮೀ), ಪುಷ್ಪಗಿರಿ (1688 ಮೀ) ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ (1341 ಮೀ) ಶಿಖರಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದುವು. ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ ಮಲೆನಾಡು. ಕಡಿದಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ರಭಸವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಜಾರಾಗಿರುವ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನದಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ಘಟ್ಟಗಳು, ಹರಿಯುವ ಝರಿ-ಹೊಳೆ - ನದಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳು ನಿತ್ಯ, ಅರೆ ನಿತ್ಯ ತೇವಭರಿತ ಹರಿದ್ವರ್ಣ, ಶೋಲಾ, ತೇವಭರಿತ ಉದುರೆಲೆ ಕಾಡು, ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ತೋಟ, ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶ (ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ) ಘಟ್ಟಗಳ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಉತ್ತರದ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಹೆಚ್ಚು ಏರಿಳಿತ (850-760 ಮೀಟರ್‌) ಇದೆ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ -ತುಂಗಭದ್ರೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗಳ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರುಷಗಳ ನದಿಗಳ ಕೊರೆತವು ಬಂಡೀಪುರ-ಮುದುಮಲೈ ನಡುವೆ ಮೋಯಾರ್‌ ನದಿಯಿಂದಾಗಿ, ಮೇಕೆದಾಟು ಮತ್ತು ಶಿವನಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯಿಂದಾಗಿ, ಸೌಂದತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯಿಂದಾಗಿ, ಮತ್ತು ಸೊಂಡೂರಿನಲ್ಲಿ ನರಿಹಳ್ಳದಿಂದಾಗಿ 300 ಮೀಟರಿನಷ್ಟು ಆಳವಾದ ಪ್ರಪಾತವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿವೆ. ಕೆಲವಡೆ 50 ಕಿ. ಮೀ. ವಿಸ್ತಾರದ ಬೃಹತ್‌ ಬಂಡೆಗಳ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಾಲನ್ನು ಕಬ್ಬಾಳ ದುರ್ಗದಿಂದ, ರಾಮನಗರ, ಮಾಗಡಿ, ಶಿವಗಂಗೆ, ದೇವರಾಯನದುರ್ಗ, ಮಧುಗಿರಿ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಹಂಪಿಯ ಮೂಲಕ ರಾಯಚೂರಿನವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು, ಈ ಬಂಡೆಗಳ ಸಾಲು ಸಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ನೀಡಿದೆ. ವಿಶಾಲ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ಶುಷ್ಕ ಉದುರೆಲೆ, ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ನೀರಿನ ಆಸರೆಯು ಇರುವ ನದಿ ಕಾಲುವೆಗಳು, ಕೆರೆಕಟ್ಟೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತವುಗಳ ಹಿನ್ನೀರು, ಗದ್ದೆಯಂತಹ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶ, ಪ್ರವಾಹ ಆವರಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ, ಸಮುದ್ರ ತೀರ, ಕೋಡಿ, ಮರಳದಂಡೆ, ದಿಬ್ಬಗಳು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ ಜಾಗ. ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಆಸರೆ ಮಳೆ ಆಧಾರಿತ. ಹೀಗಾಗಿ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ಋತುಮಾನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ತರಿ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತವಿರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕ ಆವಾಸ ಒದಗಿಸುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹೀಗಿದೆ: ವಿಶಾಲ ಭೂಪ್ರದೇಶ – 19.18 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌; ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ – ಪ್ರತಿ ಚ.ಕಿ. ಮೀಗೆ 275; ನಿತ್ಯ, ಅರೆನಿತ್ಯ ತೇವಭರಿತ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡು – 5800 ಚ.ಕಿ. ಮೀ; ತೇವಭರಿತ ಉದುರೆಲೆ ಕಾಡು – 5780 ಚ.ಕಿ. ಮೀ; ಶುಷ್ಕ ಉದುರೆಲೆ ಕಾಡು – 15455 ಚ.ಕಿ. ಮೀ; ಕುರುಚಲು ಕಾಡು – 11610 ಚ.ಕಿ. ಮೀ; ನದಿ ಕಾಲುವೆಗಳು – 8813 ಕಿ. ಮೀ; ಮತ್ತು ಕೆರೆಕಟ್ಟೆ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನೊಳಗೊಂಡ ತರಿ ಪ್ರದೇಶ – 2.7 ದಶಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌. ==ಕನ್ನಡದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು== ಮಾನವನು ತನ್ನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಇರುವ ಜೀವಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಮತ್ತವಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಡುತ್ತಾ, ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ ಇರುವುದನ್ನು ಜನಪದ ಕಥೆ, ದಂತ ಕಥೆ, ಕಾವ್ಯ, ದೇಗುಲಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗಂಡಭೇರುಂಡ - ಕಲ್ಪಿತ ಎರಡು ತಲೆಯ ಹಕ್ಕಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯ ಲಾಂಛನ. ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯ ಶಿರಾಳಕೊಪ್ಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಈ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಕ್ಕಿಯ ಮೊದಲ ವಿಗ್ರಹದ ಸುಮಾರು 1047 ಇಸವಿಯದ್ದಾದರೆ, ಇಂದಿಗೆ 3600 ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇರಾನ್‌ನ ಹಕ್ಕನ್‌ ನಾಗರೀಕತೆಯಲ್ಲೂ ಈ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಕ್ಕಿಯ ಪರಿಚಯ ಇತ್ತು. ಕಾಗೆ, ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ, ಪರಪುಟ್ಟ ಕೋಗಿಲೆ, ಪಂಜರದ ಗಿಳಿ, ಅಂಚೆಯಣ್ಣನ ಸಾಕು ಪಾರಿವಾಳ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅನುಕರಣೆ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ವನ್ಯ ಕೋಳಿ, ಬಾತುಗಳನ್ನು, ಮನೋರಂಜನೆಗೆ ಗಿಳಿ, ಪಾರಿವಾಳಗನ್ನು ಸಾಕುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ (ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆಂದು ವರದಿಯಿದೆ) ವಿಶಿಷ್ಟ ಮನೋರಂಜನೆಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಕಿದ ಹುಂಜಗಳ ನಡುವಿನ ಕಾಳಗ (ಕೋಳಿ ಜಗಳ) ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಟಿ.ವಿ. ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ ಪದಕೋಶದಲ್ಲಿ (2015) 43 ಪುಟಗಳಷ್ಟು ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿವಿಧ ನಾಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು<ref>ವೆಂಕಟಾಚಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಟಿ.ವಿ. 2015. ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ ಪ್ರಾಣಿ ಪದಕೋಶ, ಸಪ್ನ ಬುಕ್‌ ಹೌಸ್‌, ಪುಟ 84-127</ref>. ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಮಾವಳಿಗಳನ್ನು, ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳು, ಕೋಶಗಳು, ಕಾವ್ಯ ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ ಕೆಲವು ಗ್ರಂಥಗಳೆಂದರೆ- ಅಮರಕೋಶ, ಅಭಿಧಾನ ರತ್ನಮಾಲಾ ಕರ್ಣಾಟಕ ಟೀಕೆ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ, ವಡ್ಡಾರಾಧನೆ, ಕರ್ಣಾಟಕ ಪಂಚತಂತ್ರಂ, ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ಕಾವ್ಯ, ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ, ಲೋಕೋಪಕಾರಂ, ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ, ಅಮುಗಿ ದೇವಯ್ಯಗಳ ಸಾಂಗತ್ಯ, ಶಬರಶಂಕರ ವಿಳಾಸಂ, ಕಾವ್ಯಸಾರಂ, ಅಭಿನವಾಭಿಧಾನಂ, ಮಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದುಮಗಳು, ಮೋಹನ ತರಂಗಿಣಿ, ಸಾಳ್ವ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕಿಟ್ಟಲ್‌ ನಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ನಿಘಂಟುಗಳು, ಮುಂತಾದುವುಗಳು. ರೆವರಂಡ್‌ ಎಫ್. ಕಿಟ್ಟಲ್‌ರ ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ (1894) ಸುಮಾರು 285 ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿವಿಧ ನಾಮಾವಳಿಗಳಿವೆ <ref>https://archive.org/details/KittelKannadaEnglishDictionary</ref>. ==ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ಪೂರ್ವದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು== ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಅರಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯರು ನಮ್ಮನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸಲು ಹೋದ ಪ್ರದೇಶದ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟ, ಜಲಚರ, ಹಕ್ಕಿ, ಪ್ರಾಣಿ, ಸಸ್ಯಾದಿ ಜೀವಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಐರೋಪ್ಯರಿಗೆ ಜನ್ಮದತ್ತವಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಸಾಹಸ, ಸಂಶೋಧನೆಯ ಗುಣದಿಂದ ಭಾರತ ಭೂಖಂಡದ ಜೀವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ದಾಖಲಾಯಿತೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಇವರು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಡುವಿನ ಸಮಯವನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸದ್ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರ ವೃತ್ತಿ ಇದೇ ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳ ಮತ್ತು ಅವರುಗಳ ಹೆಸರು ಅಜರಾಮರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ: ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ – ಗ್ಯಾಂಬಲ್‌, ಹೂಕರ್‌, ಕುಕ್; ಹಕ್ಕಿ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ – ಜರ್ಡಾನ್‌, ಹ್ಯೂಮ್‌, ಬೇಕರ್‌, ಬ್ಲಾಂಫೊರ್ಡ್; ಪ್ರಾಣಿ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ – ರಾಟನ್; ಚಿಟ್ಟೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ಸ್‌, ವಿಂಟರ್‌ ಬ್ಲಿತ್‌, ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಐದು ಪ್ರದೇಶಗಳು -ಮದ್ರಾಸು (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಬಳ್ಳಾರಿ), ಮುಂಬೈ (ಬಿಜಾಪುರ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಧಾರವಾಡ), ಮೈಸೂರು (ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ತುಮಕೂರು, ಹಾಸನ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ), ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ (ಬೀದರ, ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು) ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ (1956) ನಂತರ ಮರು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡು ಕರ್ನಾಟಕವಾಯಿತು (1973); ಅಂದಿನ 19 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಇಂದು 31 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಏಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ನಾಡಿನ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕೆಲ ಮಹಾಶಯರ, ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟನೆಯ ವರುಷದ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಇ.ಎ. ಬಟ್ಲರ್‌ (ಬೆಳಗಾವಿ, 1881), ವಿಲಿಯಂ ಆರ್. ಡೇವಿಸನ್‌, (ಮೈಸೂರು, 1883), ಸಿ.ಜೆ. ಡಬ್ಲೂ. ಟೇಲರ್‌ (ಹಾಸನ, 1887); ಜೇಮ್ಸ ಡೆವಿಸನ್‌ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, 1898), ಮೇಜರ್ ಇ.ಜಿ. ಪೈಥಿಯನ್ ಆಡಮ್ಸ್‌ (ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ ಕೆಲ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ಬೇಟೆಯ ವಿವರಗಳು, 1937 -48), ವಾಲ್ಟರ್‌ ಎನ್. ಕೋಜ್‌ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ - ಬೆಳಗಾವಿ, 1942), ಸಲೀಂ ಆಲಿ (ಹಳೇ ಮೈಸೂರಿನ 9 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಿಸ್ಲರ್‌ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಲೇಖನ 1942-43), ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡರಿಕ್. ಎನ್. ಬೆಟ್ಸ್‌ (ಕೊಡಗು, 1951-52). ಹೈದ್ರಾಬಾದ್‌ ದೇಶದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು (1931) ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ, ನಿಜಾಂ ಸರ್ಕಾರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಈಶಾನ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿಜಾಂ ಸರ್ಕಾರ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ <ref>Ali, S. 1985.Fall of the Sparrow. Oxford University Press, Bombay,265pp</ref>. ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೀವರಾಶಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿವೆ. ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಮದ್ರಾಸು, ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ಟ್ರಾವಂಕೂರ್‌ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ನಡುವೆ ಕೂದಲೆಳೆಯಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಘಟ್ಟಗಳ ನಡುವಿನ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು, ಈ ಘಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರುವ ಹಳೆ ಮೈಸೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು 1939 ನವೆಂಬರ್‌ ನಿಂದ 1940 ಫೆಬ್ರವರಿಯ ನಡುವೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ<ref>Ali, S. & H. Whistler. 1942-43. The birds of Mysore. J. Bombay Nat. Hist. Soc. Vol.43:130-147, 318-341, 573-595; Vol. 44: 9-26, 208-220</ref>. 1941ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200 (ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 538 ಹಕ್ಕಿಗಳಿವೆ) ಹಕ್ಕಿಗಳ ವರ್ಣಮಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ ಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುವ ಗಾತ್ರ, ಹೊರರೂಪ, ಆವಾಸ, ಧ್ವನಿ, ಗೂಡು, ಮೊಟ್ಟೆ, ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ವಿವರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕೈಪಿಡಿಯೊಂದನ್ನು ಕೈಗೆಟಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವೇ, ಇಂದು ಭಾರತದೆಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಡು ಬರುವ ವೀಕ್ಷಕರ ಸಂತತಿ. ==ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು== ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು, ವಿಸ್ತರಿಸಲು 1960ರಲ್ಲಿ ಝಫರ್‌ ಫತೆಆಲಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ ದ್ವೈ ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ʼ ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಬರ್ಡ್‌ವಾಚರ್ಸ್‌ʼ, ಮತ್ತು ಡೆಹರಾಡೂನ್‌ನಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ವಾಸಿಸಲು ಬಂದ ಜಾರ್ಜ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಅವರಿಂದ 1972ರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ -ಗುಂಪು ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ, ನಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಇರುವು, ಹರವು, ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪರಿಚಯವಾದದ್ದಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು<ref>https://bengaluru.citizenmatters.in/2911-history-of-bird-watching-in-bengaluru-2911</ref>. ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೈಪಿಡಿಯ ಪರಿಷ್ಕೃತ 8ನೇ ಆವೃತ್ತಿ (1968) ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ್‌ ಘೋರ್ಪಡೆ (ಬಳ್ಳಾರಿ, 1974) ಅವರು ಬಳ್ಳಾರಿಯ ಸಂಡೂರು ಪ್ರದೇಶದ ವಿವರವಾದ ಹಕ್ಕಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಜಾರ್ಜ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ವರದಿಯನ್ನು ಖುದ್ದು ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಅವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ದಿನ 1977ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಬಹುಶಃ ಆ ನಂತರ, ರಾಜ್ಯದೆಲ್ಲೆಡೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಹವ್ಯಾಸ ಹರಡಲಾರಂಭಿಸಿತು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ʼಏಷ್ಯನ್‌ ವೆಟ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬ್ಯೂರೋʼವು ಬಾಂಬೆ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ 1987 ರಿಂದ 1996 ರ ನಡುವೆ ನಡೆಸಿದ ʼಮಧ್ಯಚಳಿಗಾಲದ ಜಲಸಂಕುಲ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗಣತಿ ಕಾರ್ಯʼವು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಬಂದ ನೀರ್ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಮತ್ತವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ತಾಣಗಳ -ಕೆರೆ, ಕಟ್ಟೆ, ನದಿ, ಸರೋವರ-ಸಾಗರಗಳ ಹಿನ್ನೀರು ಮುಂತಾದ ಜಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ – ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ, ಗುಣಮಟ್ಟ, ವಿಸ್ತಾರ, ಆಳ, ಒಳಹರಿವು, ಉಪಯೋಗ, ಜಲಕಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧೆಡೆ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದಲ್ಲದೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀಮಂತ ತಾಣಗಳ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅರಿವು ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿನ ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಕ್ಕಿ, ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕರ್ನಾಟಕವಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ನಿಸರ್ಗ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಮೂಲಕವೋ, ಇಲ್ಲ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿಯೋ ಹಕ್ಕಿಗಳ, ಅಥವಾ ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿದ್ದ ಹಲವರು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಖುಷಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ YHAI (Youth Hostel Association of India) ಮತ್ತು WWF (World wide Fund) ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಅನೇಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಹಕಾರಿಯಾದವು. ಹೀಗೆಯೇ, ಮೈಸೂರಿನ ಮೃಗಾಲಯ ಆರಂಭಿಸಿದ ʼಯೂಥ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ʼ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಯೂಥ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಪ್ರಥಮ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಕೆ. ಮನು ಮತ್ತು ಪಿ. ಗುರುಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ʼಮೈಸೂರು ಅಮೆಚೂರ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲಿಸ್ಟ್‌ʼ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಸದಾನಂದ ಕೆ.ಬಿ. ಅವರಂತಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಜ್ಞರೊಂದಿಗೆ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಪರಿಸರ ನಡಿಗೆ, ತಜ್ಞರಿಂದ ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯ, ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಶಿಬಿರ, ಚಿಟ್ಟೆ -ಹಕ್ಕಿ- ಸಸ್ಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದ ಹತ್ತಾರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಆಸಕ್ತರನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಿನ - ವಾರಪತ್ರಿಕೆ, ಮಾಸಿಕ – ವಾರ್ಷಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಸರ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲದೆ, ಬಹು ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಲೇಖನ ಕೆಲವು ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರರನ್ನೂ, ಪರಿಸರ ಪ್ರಿಯರನ್ನೂ, ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ - ಪೂಚಂತೇ, ಹೆಚ್. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಪಿ.ಡಿ. ಸುದರ್ಶನ್‌, ಜಯಕರ ಭಂಡಾರಿ, ನಿರಂಜನ್‌ ಸಂತ್‌, ದಿನೇಶ್‌ ಹೊಳ್ಳ, ಎಸ್.ವಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಬಿ.ಸಿ. ಗುರುರಾಜ್‌, ದಾನಿ, ಅನಂತ ತಟ್ಟೀಸರ, ಹೆಚ್. ಎಸ್. ಅನಂತ, ಪಂಪಯ್ಯ ಮಳೀಮಠ್, ಸಮದ್‌ ಕೊಟ್ಟೂರು, ಸಂತೋಷ ಮಾರ್ಟಿನ್‌, ಬಿ.ವಿ. ಗುಂಡಪ್ಪ, ಎಂ. ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಕೆ. ಎಸ್. ಮುರುಗೇಂದ್ರ, ಟಿ.ಎಂ. ಶ್ರೀಧರ, ಜಿ. ಕೃಷ್ಣಪ್ರಸಾದ್‌, ಕೆ. ಎಸ್. ರಾಜಶೇಖರ, ಪುಟ್ಟರಾಜು, ಇಂದಿರಾ ಸಂಗಾಪುರ, ಚಂದ್ರಗಂಗಾದಯ, ಹೆಚ್. ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ್‌ ಹಾಗೂ ಮತ್ತಿತರರು. [[ಚಿತ್ರ:ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಕ್ಕಿ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆ.jpg|thumb|ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಕ್ಕಿ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆ]][[ಚಿತ್ರ:ಚಿತ್ರ ೨- ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಲೇಖನದ ಮಾದರಿ.jpg|thumb|ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ_ಚಿತ್ರಲೇಖನದ_ಮಾದರಿ]] ==ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು== 1993ರಲ್ಲಿ ಎಂ.ಬಿ. ಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಯುಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಹಕ್ಕಿ ವಿಷಯ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಗುಂಪು ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲು, ಪೋಸ್ಟ್‌ ಕಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಎಂದು ಶುರು ಮಾಡಿದ ʼಬಿಎನ್‌ಜಿ ಬರ್ಡ್ಸ್ʼ ಮುಂದೆ ವಿಚಾರ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತೃತ ವೇದಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ʼಯಾಹೂ ಗ್ರೂಪ್‌ʼ ವೇದಿಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಫೇಸ್‌ ಬುಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗೊಂಡಿದೆ<ref>https://www.facebook.com/groups/bngbirds</ref>. 2003ರಲ್ಲಿ ಎಲ್. ಶ್ಯಾಮಲ್‌ ಅವರು ಭಾರತದ ವಿವಿಧೆಡೆ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯಬಲ್ಲ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವಂತಹ ಸುಮಾರು 55,000 ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿ ನಕಾಶೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ವಿಜ್ಞಾನ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿದರು<ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB3.4_Shyamal_IndianOrnithology.pdf</ref>. ಅಲ್ಲದೆ, ಝಫರ್‌ ಫತೆಆಲಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ದ್ವೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕತ್ವವನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ಎಸ್. ಶ್ರೀಧರ್‌ ಅವರು ಹೊತ್ತಮೇಲೆ, 2004ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಮುದ್ರಿತ ಪತ್ರಿಕೆ - ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬರ್ಡ್ಸ್, ಆಶಿಷ್‌ ಪಿಟ್ಟಿಯವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಡಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ವರುಷದೊಳಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಯಿತು. ಈ ದ್ವೈಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿ ಅಧ್ಯಯನದ ನಾನಾ ಮಜಲುಗಳ ದಿಗಂತವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಈಗ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿಯೇ ಖ್ಯಾತ ಹಕ್ಕಿತಜ್ಞ ಕ್ರಿಸ್‌ ಶುರುಮಾಡಿದ ʼಓರಿಯಂಟಲ್‌ ಬರ್ಡ್‌ ಇಮೇಜ್ಸ್‌ʼ ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್ ಗುರುತಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ನಿಖಿರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಬಹಳಷ್ಟು ನೆರವಾಯಿತು. 1990ರಿಂದ ನೆರೆಯ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಹವ್ಯಾಸಿ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಇದು‌ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸಲು ಆರಂಭಗೊಂಡ - ಕೇರಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ (1962) ನ ಪರಿಣಾಮ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಇಲ್ಲವೇ ಪ್ರಭಾವಗೊಂಡ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಬಂಡೀಪುರ, ಮಲೆಮಹದೇಶ್ವರ, ಮತ್ತು ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗ ಮುಂತಾದ ರಕ್ಷಿತಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾದರೂ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಜಂಗಲ್‌ ಲಾಡ್ಜ್‌ಸ್‌ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಯಿತು. ಇದೀಗ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ʼಹಕ್ಕಿ ಹಬ್ಬʼಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ನೇರವಾಗಿ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಅಹ್ವಾನಿಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು 2015ರಿಂದ ಕೆಲ ರಕ್ಷಿತಾರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕಡಲ ಹೊರತು ಬೇರೆಡೆ ಕಾಣ ಸಿಗುವುದು ಅತಿ ಅಪರೂಪ. ದುರ್ಲಭ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಿನವಿಡೀ ಕಡಲ ಮೇಲೆ ಪಯಣಿಸುತ್ತಾ ಹುಡುಕುವುದು ಸಾಹಸಮಯ ಸವಾಲು. ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ತಾಸಿನಲ್ಲಿ 60-70 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸಾಗರದ ಮೇಲೆ ದಿನವೆಲ್ಲಾ, ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ 20. ಇಂತಹ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಕಾರ್ಕಳದ ಶಿವಶಂಕರ್‌ ಎಂ. ಅವರು ಜನವರಿ 2011ರಂದು, ಮುಲ್ಕಿ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು <ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB.7.3_ShivashankarEtAl_MulkiCoast.pdf</ref>. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 23 ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆಗೂ 29 ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದು, 12 ಸಾಗರ ಸೀಮಿತ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಮತ್ತು ತೀರದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದರೂ ಕಡಲಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೂರ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಯಣಿಸುವ 19 ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:ಚಿತ್ರ ೩- ಮೊದಲ ಕಡಲ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಹೊರಟ ತಂಡ.jpg|thumb|ಮೊದಲ ಕಡಲ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಹೊರಟ ತಂಡ]] 2000ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಎಟಕುವಂತಾದ -ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಕ್ಯಾಮೆರಾ, ತ್ವರಿತ ಅಂತರಜಾಲ, ಓಡಾಡಲು ಒಳ್ಳೆಯ ರಸ್ತೆ – ವಾಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಫೋಟೋಗಳು, ಕಂಡು ಕಾಣರಿಯದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿಷಯ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಿ ನೂರ್ಮಡಿಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು. ಇದು ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಹಕ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು WII (Wildlife Institute of India), IISc (Indian Institute of Science), BNHS (Bombay Natural History Society) ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ʼಹಳೆ ಬೇರು -ಹೊಸಚಿಗುರಿನ ಸಮ್ಮಿಳಿತ ʼ ನವ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ SACON (Salim Ali Centre for Ornithology and Natural History), ATREE (Ashoka Trust for Research in Ecology and Environment), NCBS (National Centre for Biological Sciences), NCF (Nature Conservation Foundation), ಹಾಗೂ Gubbi Labs ಗಳು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜಿಲ್ಲಾವಾರು ಕೈಪಿಡಿ ಮತ್ತು ವರದಿಗಳು ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಪಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಎ.ಕೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿ (1992), ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಕೆ. ಗೀತಾ ನಾಯಕ್‌ ಮತ್ತು ಕೆ. ಪ್ರಭಾಕರ ಆಚಾರ್ಯ (2000), ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್.ವಿ. ನರಸಿಂಹನ್‌ (2004), ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ. ಪ್ರಭಾಕರ ಆಚಾರ್ಯ – ಶಿವಶಂಕರ್‌ ಎಂ (2012), ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಮದ್‌ ಕೊಟ್ಟೂರ್‌ (2014), ಮೈಸೂರ್‌ ನೇಚರ್‌ ವೆಬ್ ಸೈಟ್‌ ನಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು-ಮಂಡ್ಯ-ಚಾಮರಾಜನಗರ (2012) ಹಾಗೂ ಕೊಡಗು (2012). 1999-2004ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಬರ್ಡ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇಂಟರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಹಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ನೆಲೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಕೆಲವು ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಆದ್ಯತೆ ಮೇರೆಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕಿರುವ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಹಕ್ಕಿತಾಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಮಾನದಂಡಗಳ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಅವಸಾನದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ; ಅಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿರುವ; ಅಪರೂಪದ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ನಿತ್ಯ, ಅರೆ ನಿತ್ಯ, ತೇವಭರಿತ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡು; ಹಿಮಾಲಯ ಮುಂತಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ; ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಬದುಕಲು ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶ ಮುಂತಾದವು. ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರು, ವಿಷಯ ಪಂಡಿತರು, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗಳು ಭಾಗಿಯಾಗಿ 465 ಪ್ರಮುಖ ಹಕ್ಕಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು<ref>Islam, M.Z. & A.R. Rahmani. 2004. Important Bird Areas in India: Priority sites for conservation. Mumbai: Indian Bird Conservation Network: Bombay Natural History Society and BirdLife International (UK)</ref>. ಇದರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ 37 ತಾಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಮುಂದೆ, 2016ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 544 ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 41 ಆಗಿವೆ<ref>Rahmani, Asad & Islam, Zafar-ul & Kasambe, Raju. 2016. Important Bird and Biodiversity Areas in India Priority sites for conservation</ref>. ಮೊದಲ ವರದಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹಕ್ಕಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ತಾಣಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ದಾಖಲಿಸಿ ಹೊರಜಗತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲು ಬೀದರ್‌, ಗುಲ್ಬರ್ಗ, ವಿಜಾಪುರ, ರಾಯಚೂರು, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಧಾರವಾಡ, ಹಾವೇರಿ, ಗದಗ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕೊಪ್ಪಳ, ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಈಗ 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ನುರಿತ ಹಾಗೂ ಹಿರಿ ಕಿರಿಯ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರೆಲ್ಲರೂ ಜನವರಿ 2001ರಲ್ಲಿ ಗದಗಿನ ಮಾಗಡಿ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ, ʼನಾರ್ತ್‌ ಕರ್ನಾಟಕ ಬರ್ಡರ್ಸ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ʼ ವೇದಿಕೆಯಡಿ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖರಾದರು. ನುರಿತ ಹಿರಿಯರಾದ ಜೆ.ಸಿ. ಉತ್ತಂಗಿ, ಪಿ.ಡಿ. ಸುದರ್ಶನ, ಗುರುನಾಥ ದೇಸಾಯಿ, ಶ್ರೀವತ್ಸ, ಅರ್.ಜಿ. ತಿಮ್ಮಾಪುರ, ಅಶೋಕ ಮನ್ಸೂರ ಮತ್ತು ವಿಜಯಮೋಹನ ರಾಜರನ್ನೊಳಗೊಂಡ 33 ಸದಸ್ಯರ ತಂಡದ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರೆಲ್ಲಾ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣ ಸಿಗುವ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ನೀಡಿರುವ ಉತ್ತಮ ಹಕ್ಕಿತಾಣಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದುವರೆಗೂ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 476 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಗ್ಗೂಡುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಈ ಹಿರಿಯರೆಲ್ಲಾ ತಾವಿದ್ದಲೇ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ನಿಸರ್ಗ ಸಂಘಗಳ ಮೂಲಕ ತಮಗಿಷ್ಟವಾದ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಆಸಕ್ತರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವರು, ಅದೂ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂವಹನದ ಮಾಧ್ಯಮವಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ.[[ಚಿತ್ರ:ಚಿತ್ರ ೪- ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಘಟನೆಯ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ.jpg|thumb|ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಘಟನೆಯ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ]] 1990ರಲ್ಲೇ ಕಾರ್ಕಳದ ಶ್ರೀಭುವನೇಂದ್ರ ಕಾಲೇಜಿನ ನೇಚರ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದ ಕೆ. ಪ್ರಭಾಕರ ಆಚಾರ್ಯರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ʼಕಾರ್ಕಳದ ಹಕ್ಕಿಗಳುʼ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಪಟ್ಟಣದ ಆನೆಕೆರೆಯನ್ನು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾದವರು – ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಕ್ಕಿ ತಜ್ಞ ಎಸ್. ಎ. ಹುಸೇನ್. ಈ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮುಂದೆ, ಉತ್ತಮ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಘಟ್ಟದ ಪರಿಸರದ ವಿವಿಧ ಮಜಲನ್ನು ಎನ್.ಎ. ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅರುಣಾಚಲಂ ಕುಮಾರ್‌ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನಗಳ ಸರಮಾಲೆ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಸಂಶ್ಲೇಷಕ ನೋಟವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಿತ್ತು. 2009ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಬಂದ ರಮಿತ್‌ ಸಿಂಗಾಲ್‌, ನಾಲ್ಕು ವರುಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಣಿಪಾಲದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ನಕಾಶೆಯುಳ್ಳ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ವಿಶೇಷ. ಎಸ್. ಎ. ಹುಸೇನ್ ರು SACONನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕೆರೆಯೊಂದರ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಮೀನಿನ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಿಳಿದು, ಇದರಿಂದ ಅದೇ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ನೀರ್ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ವೈಲ್ಡ್‌ ಲೈಫ್‌ ಇನ್ಸ್ಟಿಟೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾದ (WII) ರಮಣ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಬಯಲಾಜಿಕಲ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌ (NCBS)ನ ಸುಹೇಲ್‌ ಖಾದರ್‌ ಮತ್ತವರ ತಂಡ 2007-2012 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ʼಮೈಗ್ರಂಟ್‌ ವಾಚ್‌ʼ (Migrantwatch) ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ಆಗಮನ, ನಿರ್ಗಮನದ ದಿನಗಳು, ತಂಗುವ ಅವಧಿ, ವಲಸೆ ಬರುವ ದಾರಿ ಮುಂತಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು<ref>https://www.ncf-india.org/education-and-public-engagement/migrantwatch</ref>. ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಲಸೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಸಂದರ್ಶಿಸಿ [https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%B5%E0%B2%B2%E0%B2%B8%E0%B3%86 ]<ref>https://drive.google.com/file/d/1e3XESejpil7e47aF70TciQF5VIs5XDL6/view</ref>. ಮುಂದೆ ಇವರ ತಂಡ ಮೈಸೂರಿನ ನೇಚರ್‌ ಕನ್ಸರ್ವೇಷನ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ (NCF) ಮೂಲಕ 2013ರಿಂದ ಜಾಗತಿಕ ʼಇಬರ್ಡ್‌ʼ (eBird) ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಇತರೆ ಸಮಾನ ಮನಸ್ಕ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸುವ ಗುಂಪುಗಳೊಡಗೂಡಿ ʼಬರ್ಡ್‌ ಕೌಂಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾʼ (Bird Count India) ಹೆಸರಿನಡಿ ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (Real Time) ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref>https://ebird.org/</ref>. ʼಇಬರ್ಡ್‌ʼ ವೇದಿಕೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞತೆ ಸ್ಥಳದ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಸರಳವಾಗಿಸಿತು.ಸದುಪಯೋಗ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೈಸೂರು ನೇಚರ್ ಬಳಗದ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರು ಮೂರು ವರುಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಹಕ್ಕಿ ನಕ್ಷೆ ʼಮೈಸೂರು ಸಿಟಿ ಬರ್ಡ್‌ ಅಟ್ಲಾಸ್‌ʼ (2014-2016) ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು<ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB_15_3_ShivaprakashETAL_MysuruCityBirdAtlas.pdf</ref>. ʼಇಬರ್ಡ್‌ʼ ಇಂದು ಇಡೀ ದೇಶದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಇರುವಿಕೆಯ ಯಥಾವತ್ತಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ನುರಿತ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕನ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಉದಾ: 2022, ಫೆಬ್ರವರಿ 18 ರಿಂದ 21ರೊಳಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ (Great Backyard Bird Count) 3782 ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರು ಭಾಗವಹಿಸಿ ದೇಶದ 1017 ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಶೇಕಡ 75ರಷ್ಟನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಹಳೆಯ ಮೈಸೂರು ಸೀಮೆಯ ಹಕ್ಕಿ ಗಣತಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ 78 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ, ಹಿರಿಯ ಹಕ್ಕಿ ತಜ್ಞ ಡಾ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಎಸ್‌ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ 2018 – 2019ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತದೇ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮರು ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಆವಾಸ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಾದ ಗಣನೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ರಾಜ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ == ತುಮಕೂರಿನ ಅಮೀನ್‌ ಅಹ್ಮದ್‌ ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮೊದಲ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು 2000 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಉದಯವೀರ್ ಸಿಂಗ್‌ ಅವರೊಂದಿಗೆ 2004 ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ 561 ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. 2015ರಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆಂದು ನಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರವೀಣ್‌. ಜೆ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ. ಎಸ್‌, ಮತ್ತು ವಿಜಯಮೋಹನ್‌ ರಾಜ್ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ನೋಡಿ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಗಿರಬಹುದಾದ ನ್ಯೂನತೆ, ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಮಿಕ್ಕವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಮಾಡಿ 524 ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು<ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB_12_4_5_PraveenETAL_KarnatakaChecklist.pdf</ref>. ಮುಂದಿನ ವರುಷ, 2016ರಲ್ಲಿ ಮರುಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ 531 ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು<ref>https://indianbirds.in/pdfs/IB_14_4_PraveenETAL_KarnatakaChecklistCorrections.pdf</ref>. ಆರು ವರುಷಗಳ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ 549 ನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದೆ (ಅಗಸ್ಟ್ 2022)<ref name="indianbirds.in">Praveen, J, Subramanya, S., Raj, V. M., 2022. A checklist of the birds of Karnataka, India (v4.0). Website: http://www.indianbirds.in/indian-states/ [Date of publication: 20 August 2022]</ref>. [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ]]. ಈ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ: # ಮೊದಲೆಲ್ಲಾ ಹಿಡಿದ/ಕೊಂದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಚರ್ಮದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಸಿಡಬೇಕಿತ್ತು. ಅವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲಷ್ಟೆ ನೋಡಿದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅನುಮಾನ ಪರಿಹರಿಸಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲೇ ಬೇಕು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲ ಹಕ್ಕಿಯ ಮಾದರಿಗಳು ಕೇವಲ ಬಾಂಬೆ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಷ್ಟೇ ಇವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವು – ಲಂಡನ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಚಿಕಾಗೋ, ಯೇಲ್‌, ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಲ್ಲಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೈಪಿಡಿ ರಚಿಸುವಾಗ ರಸ್ಮಸನ್ ಮತ್ತು ಅಂಡರ್ಸನ್ (2012) ಅವರುಗಳು ಇಡೀ ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸಲೀಂ ಆಲಿ – ವಿಸ್ಲರ್‌ (1942-43), ಕೋಜ್‌ (1942) ಅವರ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮಾದರಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು 300, ಮಿಕ್ಕವರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು ಸುಮಾರು 104, ಒಟ್ಟು 404. # ಭಾರತದ ವನ್ಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಘೋರ್ಪಡೆ, ಪೆರುಮಾಳ್‌, ಹನುಮಂತ ರಾವ್‌, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು ಅಂತಹ ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರಕಾರರನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರವರ್ತಕರೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರರು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ, ವಿವಿಧ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಖಚಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲಾಗಿ, ದೊರೆತದ್ದು ಒಟ್ಟು 499 ಹಕ್ಕಿಗಳು. ಅವುಗಳ ವಿವರ: ಓರಿಯಂಟಲ್‌ ಬರ್ಡ್‌ ಇಮೇಜಸ್ (400), ಇ ಬರ್ಡ್‌ (440), ಇಂಡಿಯನ್‌ ನೇಚರ್‌ ವಾಚ್‌ - ಬಿಎನ್‌ಜಿ ಬರ್ಡ್ಸ್ - ಬರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಕರ್ನಾಟಕ – ಶಿವಾಸ್ -ಫ್ಲಿಕರ್‌ - ಮಲಬಾರ್‌ ಟ್ರೋಗನ್ ಹಾಗೂ ನೇರ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರರಿಂದ (32). # ಕಣ್ಣಿಂದ ನೋಡಿದ ಇಲ್ಲವೇ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಗುರುತಿಸಿದ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಫೋಟೊ ತೆಗೆದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ʼಇಬರ್ಡ್‌ʼನ ಆನ್‌ ಲೈನ್‌ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಇದು ದಾಖಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದಾಖಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದ್ದು 496 ಹಕ್ಕಿಗಳು. # ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಕಂಡ 531 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 2016ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬರ್ಡ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಆರು ವರುಷಗಳ ನಂತರ ಈ ಪಟ್ಟಿ 549 ನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದೆ (ಅಗಸ್ಟ್ 2022)<ref name="indianbirds.in"/>. ಇವುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. * ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕಾಣ ಸಿಗುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು (ಕೆಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿಅತಿ ವಿರಳವಾದರೆ, ಕೆಲವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು; ಕೆಲವು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತವೆ): 313 * ಚಳಿಗಾಲದ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು (ಕೆಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿಅತಿ ವಿರಳವಾದರೆ, ಕೆಲವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು; ಕೆಲವು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವು ವಲಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪದೆ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತವೆ; ಇಲ್ಲಿ ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ):172 * ಬಿರುಗಾಳಿ - ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿಯೋ, ಸುಸ್ತಾಗಿಯೋ ದಾರಿತಪ್ಪಿ ಬರುವ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಆವಾಸ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅರಸಿ ಬರುವ ಸಾಹಸಿ/ ಚಂಚಲ (Vagrant) ಹಕ್ಕಿಗಳು: 52 * ಈ ಹಿಂದೆ ಕಂಡಿದ್ದು, ಕಳೆದೆರಡು ದಶಕದಿಂದ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕಂಡು ಬರದ ಹಕ್ಕಿಗಳು :12. ಉದಾ: ದೊಡ್ಡ ಸಿಳ್ಳೆಬಾತು (Fulvous Whistling Duck), ಸಣ್ಣಗುಡಗಾಡು ಹಕ್ಕಿ (Small Buttonquail), ಸಣ್ಣ ಜೌಗು ಕೋಳಿ (Little Crake), ಮೂರು ತರಹದ ಉಲ್ಲಂಕಿ (Snipe), ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ 12ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕಿ - ಹಳದಿ ಎದೆಯ ಹರಟೆಮಲ್ಲ (Pin striped Babbler) ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಬೆಳೆಯುವ ವಿಸ್ತಾರ ಬಿದಿರಿನ ಮೆಳೆಯ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, 1939ರಲ್ಲಿ ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ದಾಖಲಿಸಿದ ನಂತರ ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬಿದ್ದಿಲ್ಲ. ಅವರು ನೋಡಿದ ಪ್ರದೇಶ -ಅಂತರಸಂತೆಯಲ್ಲಿ (ಹೆಚ್.ಡಿ. ಕೋಟೆ) ಬಿದಿರು ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿದೆ. ಆ ಆವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ವಿಕಸಿಸಿದ ಈ ಜೀವಿ, ಈಗ ಕರ್ನಾಟಕದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಶಿಸಿಹೋಗಿರುವಂತಿದೆ. * ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು – 469 (ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಉಡುಪಿ ಸೇರಿ) * ಘಟ್ಟಗಳಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು - 420 (ಕೊಡಗು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ) * ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು – 486 (23 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ) * ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು – 430 (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದರೆ - 474) * ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು – 484 (14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ) * ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿದ ಅಂಕಿ ಅಂಶ, ಇ-ಬರ್ಡ್‌ ವೆಬ್‌ ಸೈಟ್ ನಿಂದಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ==ರಾಜ್ಯದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿ== * ಕಡಿಮೆ ಮಳೆಯಾಗುವ ವಿಸ್ತಾರ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಿಶಾಲ ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಎರ್ಲಡ್ಡು (Great Indian Bustard), ನವಿಲಿನ ಗಾತ್ರದ ದೊಡ್ಡ ಹಕ್ಕಿ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಬರುವ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ವಿರಳವಾಗಿ, ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇವುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿರಗುಪ್ಪದಲ್ಲಿ 2016ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾನ್‌ ತಂಡದವರು ದಾಖಲಿಸಿದ 3 ಹಕ್ಕಿಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಕಾಣ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ರಾಜ್ಯದ ಬೇರೆಡೆ ಕಂಡು ಬಂದಿಲ್ಲ. 2015ರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ವಸಹಾತಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ನೆರೆಯ ಸೋಲಾಪುರದ ನಾನ್ನಜ್ ವನ್ಯಧಾಮದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್‌ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸುಮಾರು 100 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ನೇರವಾಗಿ ಪಯಣಿಸದೆ ಅಕ್ಕಲಕೋಟೆ, ಗಂಗೇವಾಡಿ, ವೈರಾಗ್‌ ಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದು ಮಾಡಿ ನಂತರ ಗಡಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಮತ್ತೆ ನಾನ್ನಜ್ ಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಪಸ್ಸು ಬಂದಿದೆ. * ಸಲೀಮ್ ಆಲಿಯವರು (1940) ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಪೊದೆಬುರ್ಲಿ (Rock Bushquail) ಯ ಉಪಪ್ರಭೇದ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣ - ಕೆಂಗಂದು ಮೆರುಗನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಹರಡಿವೆ. * ಬಿಳುಪಿನ ಕಂಠವಿರುವ ಕೆಂಪು ಹರಟೆಮಲ್ಲ (Tawny bellied Babbler) ನಾಡಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತ. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಬಿಳುಪಿನ ಬದಲು ಮಣ್ಣುಕೆಂಪಿರುವ ಪ್ರಭೇದ ಕೇವಲ ಬೀದರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿವೆ. ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯ ತೆಲಂಗಾಣದ ನಲ್ಲಮಲ್ಲ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಎಂದರೆ ಬಳ್ಳಾರಿಯಿಂದ ಬೀದರ್‌ ವರೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣುಕೆಂಪಿನ ಕಂಠದ ಹರಟೆಮಲ್ಲರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಪ್ರಭೇದದಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುಂದನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಬೇಕಿದೆ. * ಕಪ್ಪು ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೀವ (Black bellied Tern) ಹೇಮಾವತಿ, ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಮರಳ ದಿಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆ ಇದೆ. ಇಂತಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕೈದು ದಶಕಗಳಿಂದ ಮನುಷ್ಯರ ಅತಿಯಾದ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವ ಮರಳ ದಿಬ್ಬಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿದ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಓಡಾಟ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿದೆ. ತಿಮ್ಮಾಪುರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಕಪ್ಪು ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೀವ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೂಡನ್ನು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆ * ಗುಬುಟು ಕೊಕ್ಕಿನ ಬಾತು (Knob billed Duck) ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂತಾನ ಬೆಳೆಸಲು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವೊಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಸಂತಸದ ಸಂಗತಿ. * ಮಧ್ಯ ಭಾರತದವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇರುವ - ಕಂದು ಚಟಕ (Brown Rock Chat), ಕಪ್ಪು ಬಿಳಿ ಕಬ್ಬಕ್ಕಿ (Asian Pied Starling) ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಷ ಪೂರ್ತಿ ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ನೆಲೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಂತಿದೆ. * ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿನ ಕಚ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ದಿ ನಡೆಸುವ ರಾಜಹಂಸ (Greater Flamingo), ಸಣ್ಣ ರಾಜಹಂಸ (Lesser Flamingo) ಸಮರ್ಪಕ ಮಳೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ವರುಷಗಳ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇವು ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜಲಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ರಾಜಹಂಸ (Greater Flamingo) ಇರಾನ್‌ ಮತ್ತು ಕಜಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ವಲಸೆ ಸಹ ಬರುತ್ತವೆ. ಇರಾನ್‌ನ ಉರ್ಮಿಯಾ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ಟ್‌ 1974ರಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಿದ್ದ ವಲಸೆ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1975ರಂದು ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿತ್ತು. * ಗುಮ್ಮಾಡಲು ಹಕ್ಕಿ (Mountain Imperial Pigeon) ಮಲೆನಾಡಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾರಿವಾಳ. ಅತಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತ, ಎತ್ತರದ ಮರದ ಹಣ್ಣನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತಾ, ನೆಲಕ್ಕೆ ಇಳಿಯದೆ ಜೀವಿಸುವಂತಹುದು. ಆಯ್ದ ಕೆಲವೇ ತುರ್ಚಿ, ದೂಪ, ಉಗುನಿ ಮರದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಈ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಮರಗಳು ಪ್ಲೈವುಡ್‌ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ್ದು. ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಈ ಮರಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಆಯ್ದು ಕಟಾವು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ ಈ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಅವರು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಸ್ಥಳೀಯ ಬೂದು ಬಕ (Grey Heron) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಡಿನ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವರ್ಷವಿಡೀ ನೀರಿನ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಹಕ್ಕಿಗಳು ವಲಸೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾಕ್ಷಿ - ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1962ರಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯ ಸುವರ್ಣ ನದಿಯ ಬಳಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಬೂದು ಬಕದ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ವಲಸೆಯ ಉಂಗುರ. ಜೂನ್‌ 1961ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕಜಕಸ್ತಾನದ ತಲಸ್ ನದಿ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಿದ್ದ ವಲಸೆಯ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಉಡುಪಿಯವರೆಗೂ ಹಾರಿ ಬಂದಿತ್ತು<ref>Balachandran, S, Tuhina Katti & Ranjith Manakadan. 2018. Indian Bird Migration Atlas. Bombay Natural History Society</ref>. * ಸ್ಥಳೀಯ ಬೂದುಮಂಗಟ್ಟೆ (Indian Grey Hornbill) ಹಕ್ಕಿಯ ಸಂತಾನಕ್ಕೆ ಮರದ ಪೊಟರೆ ಅಗತ್ಯ. ಇವುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ – ಆಲ, ಅರಳಿ, ಅತ್ತಿ, ಬಸರಿ ಮುಂತಾದ ಮರಗಳ ಹಣ್ಣುಗಳು. ಈ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ಮರಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಗೂಡು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ರೈತಾಪಿ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ಕೊಡದ ಆಲದ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪೊಟರೆ ಮಾಡುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳು ವಿರಳವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಹಳೆಯ ದೊಡ್ಡ ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಪೊಟರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. ತೆಂಗಿನ ಮರದ ಸುತ್ತ ಯಾವುದೇ ಮರೆಯಿಲ್ಲದಿರುವ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಇತರ ಹಿಂಸ್ರ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ತೆಂಗಿನ ಮರ ಹಾಳಾಗುವುದರಿಂದ ಗೂಡಿಗೂ ಆಸ್ಪದ ಕೊಡುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. * ಸರಳೆ ಸಿಳ್ಳಾರ (Malabar Whistling Thrush) ಮಲೆನಾಡಿನ ಸುಮಧುರ ಹಾಡುಗಾರ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾತ್ಪುರ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳ ನೆಲೆ. ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯಿಂದ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಯಾರೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಜೂನ್‌ 1972ರಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಿದ್ದ ವಲಸೆ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹೊತ್ತು 800 ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯ 1976ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಂಡ ಒಂದು ಹಕ್ಕಿ, ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಸಹ ಬಹು ದೂರ ಹೋಗಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸೂರಕ್ಕಿ (Small Sunbird), ಸೂಜಿಬಾಲದ ಬಾನಾಡಿ (White rumped Spinetail) ಹಾಗೂ ಬಿಳಿತಲೆಯ ಕಬ್ಬಕ್ಕಿ (Malabar Starling) ಯಂತಹ 20ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ-ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ಗಮನಿಸದೆ ಇರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೇ ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೋ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಿದೆ. * ಮಲೆ ದಾಸಮಂಗಟ್ಟೆ ಹಕ್ಕಿ (Malabar Pied Hornbill) ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಖಾತರಿ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಡಾ. ಶಿಶುಪಾಲರು ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ನೆಲೆವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗೆಳೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಂಡ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಆವರ್ತನೆ ಸಹ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಹಕ್ಕಿ ನಕಾಶೆಯಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಬಹುಶಃ ಹೆಚ್ಚಿದ ಹಕ್ಕಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಮೂಲೆಮೂಲೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ಜಾಲಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿದ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಕಂಡ ಆವರ್ತನೆಯ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿರಬಹುದು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಮಲೆ ದಾಸಮಂಗಟ್ಟೆಗಳು ಉಡುಪಿ -ಉತ್ತರಕನ್ನಡ – ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. * ಕಪ್ಪುಬಿಳಿ ಚೇಕಡಿ ಹಕ್ಕಿ (White naped Tit) ಮೇಕೆದಾಟು- ಹೊಗೇನಕಲ್‌ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಾಗೂ ನಾಯಕನಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಹೊಗೇನಕಲ್‌ಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೆಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಪುರ, ಅನಂತಪುರಗಳಲ್ಲಿ, ಗಂಡಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಒಳನಾಡಿನ ಸೀಮಿತ ಜಾಗಗಳ ಹೊರತು ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿರುವುದು ನಾಯಕನಹಟ್ಟಿಯಿಂದ 1100 ಕಿ.ಮೀ ದೂರವಿರುವ ನೈರುತ್ಯ ಗುಜರಾತ್‌ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ರಾಜಸ್ತಾನ. ಇಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ವಸಹಾತಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರತು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಇವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಈ ಹಿಂದೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಳಿದು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವಸಹಾತು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ. ಇಂತಹ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಮೂಲಾವಶೇಷ (Relict & Distinct) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. * ಬೂದು ಸಿಪಿಲೆ ಹಕ್ಕಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಸಂತಾನ ಮುಗಿಸಿ ನಂತರ ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಚದುರಿ ಚಳಿಗಾಲ ಕಳೆದು ನಂತರ ವಾಪಸ್ಸು ಹೋಗುವ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿ. ಇದು ತನ್ನ ಚಳಿಗಾಲದ ನೆಲೆಗೆ ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ. ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಟಿ.ಎಸ್‌. ಗಣೇಶ ಅವರು 2007ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೂದು ಸಿಪಿಲೆಯ (Grey Wagtail) ಆಗಮನವನ್ನು ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ಎರಡನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರು. ಆಶ್ಚರ್ಯವೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರುಷಗಳ ಕಾಲ ಅದೇ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಒಂಟಿ ಕಾಲಿನ ಹಕ್ಕಿ ಮತ್ತೆ ಬಂದು ತಂಗಿತ್ತು. ಒಂಟಿ ಕಾಲಿನ ಹಕ್ಕಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಅದೇ ಹಕ್ಕಿ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಖಾತ್ರಿಯಾಯಿತು<ref>https://www.migrantwatch.in/blog/tag/grey-wagtail/{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. * ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿ ಕೆಂಪು ಕಾಲಿನ ಚಾಣ (Amur Falcon) ಸೈಬೀರಿಯಾ-ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಂತಾನ ಮುಗಿಸಿ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡಿಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕೆಲವು ವಾರ ತಂಗುತ್ತವೆ. ದಷ್ಟಪುಷ್ಟವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಆಫ್ರಿಕಾದತ್ತ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬಿಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪಯಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವನ್ನು ಕಳೆದು ಮತ್ತೆ ವಾಪಸ್ಸು ತಮ್ಮ ತವರಿನತ್ತ ತರಳುತ್ತವೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ವರುಷ ನಡೆಯುವ ವಲಸೆ ಚಕ್ರ. ಈ ವಲಸೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್‌ ಅಳವಡಿಸಿದ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಇಂತಹ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಇಂತಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆಂದು, ಇಲ್ಲವೇ ತಂಗಿವೆಯೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಊಹಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಮೇ 2017ರಲ್ಲಿ ವಾಪಸ್ಸು ಪುಣೆಗೆ ಬಂದ ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ವಾಯುಭಾರ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಕೋಲಾರದ ಕೆಜಿಎಫ್ ನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಇನ್ನೊಂದು 2019ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲಕ ವಲಸೆ ಹೋಗಿರುವುದನ್ನು ಹಾರಾಟದ ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು <ref>https://www.deccanherald.com/science-and-environment/satellite-tagged-amur-falcons-fly-back-to-manipur-village-after-29000-km-migratory-route-908651.html</ref>. * ದೊಡ್ಡ ಚಿಟವ (Oriental Pratincole) ಆಲಮಟ್ಟಿ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಂಶೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ನೈರುತ್ಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ ಈಸ್ಟ್‌ ಏಷಿಯನ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಷಿಯನ್‌ ಫ್ಲೈವೇ ನಲ್ಲಿ (East Asian Australasian Flyway) 6350 ಕಿ. ಮೀ. ಬರುವ ವಿಷಯ 2019ರ ಹೊಸದಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ (ಚಿತ್ರ – 6)<ref>https://www.argos-system.org/oriental-pratincoles/</ref>. ಇದುವರೆಗೂ ವಲಸೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಉತ್ತರಾರ್ಧಗೋಳದಿಂದ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಏಷಿಯನ್‌ ಫ್ಲೈವೇ ನಲ್ಲಿ (Central Asian Flyway) ಮಾತ್ರ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಚಿಟವ ಸುಳ್ಳು ಮಾಡಿದೆ<ref>{{Cite web |url=https://www.eaaflyway.net/awsg-north-west-australia-satellite-tracking-project-summary-feb-may-2019/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-09-14 |archive-date=2022-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914171042/https://www.eaaflyway.net/awsg-north-west-australia-satellite-tracking-project-summary-feb-may-2019/ |url-status=dead }}</ref>. * ಕರಿಕೊಕ್ಕಿನ ರೀವ (Common Tern) ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕರಾವಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಜೂನ್‌ 1981ರಲ್ಲಿ ಕಜಕಸ್ತಾನದ ಅಲಕೊಲ್‌ ಸರೋವರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯ ಉಂಗುರವನ್ನು ತೊಟ್ಟ ಒಂದು ರೀವ ಜನವರಿ 1982ರಲ್ಲಿ ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. * ಅಪರೂಪದ ಕಡಲವಾಸಿ ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದ ಕಡಲಗಿಡುಗ (South Polar Skua) ಅಗಸ್ಟ್‌ 1964ರಂದು ಉಡುಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಹಕ್ಕಿಗೆ ವಲಸೆಯ ಉಂಗುರವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್‌ 1961ರಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಹಾರಿ ಬಂದಿದ್ದರೆ 17500 ಕಿ. ಮೀ. ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಬೇಕಿತ್ತು, ಅದೂ ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡವನ್ನು ದಾಟಿ. ಆದರೆ ಕಡಲವಾಸಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹಾರುವುದಿಲ್ಲ! ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಕ್ರಮಿಸಿದ ದೂರ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕ. * ಡೇಗೆಗಳು (Osprey) ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ವರುಷದ ವಯಸ್ಕ ಹಕ್ಕಿಯಷ್ಟೇ ಸಂತಾನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಹಾರಾಡುವ ಮರಿಯಾಗಿ ಬಂದ ಇವು ವಯಸ್ಕರಾಗುವ ತನಕ ತವರಿಗೆ ವಾಪಸ್ಸು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಅವಯಸ್ಕ ಡೇಗೆಗಳೇ ಕೆಲವೆಡೆ ವರ್ಷವೆಲ್ಲಾ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. 2019ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹ ಆಧಾರಿತ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಟರ್‌ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದ ಜೋಡಿ ಡೇಗೆಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಹೆಣ್ಣು ರಾಜಾಸ್ತಾನದ ಸರೋವರ ನಗರ ಉದಯಪುರದಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟರೆ, ಗಂಡು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ಇಳಕಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು, ಬಹುಶಃ ವಿಂಡ್‌ ಮಿಲ್‌ ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ತಂತಿಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿತು (ಚಿತ್ರ – 7)<ref>https://www.downtoearth.org.in/news/wildlife-biodiversity/are-siberian-migratory-birds-increasingly-falling-prey-to-india-s-power-lines--67844</ref>. * ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ, ಮೈಸೂರು ನಗರದ ಮೇಲೆಲ್ಲಾ, ಮುಸ್ಸಂಜೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೌಂಚ ಹಕ್ಕಿಗಳು (Demoiselle Crane) ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ನಂಜನಗೂಡಿನ ಕಪಿಲ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವರದಿಗಳಿವೆ. ಆ ನಂತರ ಅಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲೊಮ್ಮೆ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ವರದಿ ಇದೆ. 2015ರ ನಂತರ ಚಳಿಗಾಲದ ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೂರರ ತನಕ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ತಪ್ಪದೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತಿವೆ. 1987ರಿಂದ ಹಿಡಕಲ್‌ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಚಲನವಲನೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಅಭ್ಯಸಿಸಿರುವ ತಿಮ್ಮಾಪುರ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇವುಗಳು ಮಾರ್ಚ್‌ 21 ರೊಳಗೆ ಚಾಚೂ ತಪ್ಪದೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. * ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಂ. ನಿರಂಜನ್‌ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 15, 2007ರಲ್ಲಿ ಬನ್ನೂರಿನ ಬಳಿ ಇರುವ ಕಗ್ಗಲಿಪುರದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಟ್ಟೆತಲೆಬಾತುಗಳ(Bar headed Goose) ಚಿತ್ರ ತೆಗೆದು, ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ನಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಗಿ ‘E6’ ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಹಳದಿ ಕೊರಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಧರಿಸಿದ್ದು ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಹಕ್ಕಿಜ್ವರದ ತಪಾಸಣೆ ಮತ್ತು ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಹರಡಬಹುದಾದ ದೇಶಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಉತ್ತರ ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ 50 ಬಾತುಗಳಿಗೆ ಕೊರಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ತೊಡಿಸಿದ್ದರು. ಪಟ್ಟೆತಲೆ ಬಾತು ಸುಮಾರು 5000 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ ಕ್ರಮಿಸಿದ್ದನ್ನು ಒಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ದಾಖಲಿಸಿ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ʼಕೊರಳಪಟ್ಟಿ ಇರುವ ಪಟ್ಟೆ ಬಾತುʼ ಹಕ್ಕಿ ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರಕಾರರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಹಕ್ಕಿವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರರು ಅವಿಭಜಿತ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರಳ ಪಟ್ಟಿ ಇರುವ 44 ಬಾತುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 2 ಬಾತುಗಳು 3 ಬಾರಿ ಹಾಗೂ 10 ಬಾತುಗಳು 2 ಬಾರಿ ಕಂಡಿವೆ ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ವರುಷ 10,000 ಕಿ.ಮೀ. ಕ್ರಮಿಸಿ ತವರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬಂದಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಾಖಲೆ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. * ಇದಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಜೂನ್‌ 1984ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಕ್ವಿಂಘೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪಟ್ಟೆತಲೆ ಬಾತು, 12 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯಾರ ಕಣ್ಣಿಗೂ ಬೀಳದೆ ಇದ್ದದ್ದು ನವೆಂಬರ್‌ 1996ರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. * ವಿಶ್ವದ ಬೇರೆಡೆ ಕಾಣ ಸಿಗದ, ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ 16 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳು (Endemic) ನಮ್ಮಲ್ಲಿವೆ. ನಗೆ ಮಲ್ಲ (Laughingthrush), ಕಿರುರೆಕ್ಕೆ (Shortwing)ಗಳು ಅತಿ ಅಪರೂಪವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಇವಲ್ಲದೆ, ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಬೀಸಣಿಗೆ ಬಾಲದ ಉಲಿಯಕ್ಕಿ (Golden headed Cisticola) ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ಉತ್ತರ ಕೇರಳವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಬೇರೆಡೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಈ ಹಕ್ಕಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಘಟ್ಟದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡರೆ, ಇದರ ಸಂಬಂಧಿ ಉತ್ತರಭಾರತದ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ನದಿಗಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಜೌಗು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ. * ಹತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, 1990 ರಿಂದ 2020ರವರೆಗಿನ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ತುಲನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವಂತಹ 867 ಭಾರತದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಪರಾಮರ್ಶಿಸಿ ಪ್ರಥಮ ವರದಿಯನ್ನು 2020ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ<ref>SoIB 2020. State of India’s Birds, 2020: Range, trends and conservation status. The SoIB Partnership. Pp 50</ref>. ಕಂಡ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಆವರ್ತನ, ಆವಾಸ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಹಕ್ಕಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟ - ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ (ಕಳೆದ 25 ವರುಷಗಳು), ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾರ್ಷಿಕ (ಇತ್ತೀಚಿನ 5 ವರುಷಗಳು), ಹಾಗೂ ನೆಲೆಸಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಫಲಿತಾಂಶ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. * ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆರು ಬೃಹತ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗುಬ್ಬಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಶೇಕಡ 40ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತರೆಡೆ – ಪಟ್ಟಣ, ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಹಳಷ್ಟಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿಲ್ಲ, ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಉಣಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಮೃದು ಹುಳುಗಳು ಸಿಗದ ಕಾರಣ, ಮೈಗೆ ಅಂಟಿರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲು ಧೂಳು ಸ್ನಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಧೂಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಗುಬ್ಬಿಗಳು ನಗರಗಳಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸಿವೆ. ಗುಬ್ಬಿಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಊಹಾಪೋಹಕ್ಕೆ ಈ ವರದಿ ತೆರೆ ಎಳೆದಿದೆ. ಗುಬ್ಬಿಗಳಂತೆ, ಸಾಂದ್ರತೆ ಕೆಳಗಿಳಿಯದೆ, ಮೇಲೂ ಏರದೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಇತರ ಹಕ್ಕಿಗಳೆಂದರೆ -ವಲಸೆ ಬರುವ ಜೌಗು ಸೆಳೆವ (Western Marsh Harrier) ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ತುರಾಯಿ ಪನ್ನಗಾರಿ (Crested Serpent Eagle), ರಾಮದಾಸ ಹದ್ದು (Black winged Kite), ಹರಳುಚೋರೆ (Emerald Dove), ಮತ್ತು ಬಿಳಿಕತ್ತಿನ ರಾಟವಾಳ (Silverbill) * ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ನವಿಲುಗಳು ಎಲ್ಲೋ ಒಂದೊಂದು ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂದು ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಮೊದಲುಗೊಂಡು ಮಳೆಕಾಡಿನ ಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶ, ಬಯಲುಸೀಮೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬಹುಶ: ಬೇಟೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ- ಧಾರ್ಮಿಕ ಮನೋಭಾವದಿಂದಾಗಿ ನವಿಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದನ್ನು ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವೃದ್ಧಿಸಿದೆ ಎಂದರೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಸಂಖ್ಯೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುವ ಇತರೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು- ವಲಸೆ ಬರುವಂತಹವು: (Glossy Ibis) ಗುಲಾಬಿ ಕಬ್ಬಕ್ಕಿ‌ (Rosy Starling) ಮತ್ತು ಬೂದು ಉಲಿಯಕ್ಕಿ (Blyth’s Reed Warbler); ಸ್ಥಳೀಯವು ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ವಾಸಿಸಲು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ - ಸಾಕು ಪಾರಿವಾಳ (Feral Pigeon), ಟುವ್ವಿ ಹಕ್ಕಿ (Ashy Prinia), ಕೋಗಿಲೆ (Asian Koel), ಗುಲಾಬಿ ಕೊರಳಿನ ಗಿಳಿ (Rose-ringed Parakeet) * ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲವೂ - ವಿವಿಧ ಹಿಂಸ್ರ ಹಕ್ಕಿಗಳು‌ (Raptors), ರಣಹದ್ದುಗಳು‌ (Vultures), ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು‌ (Ducks), ಕಡಲಕ್ಕಿ‌ (Gull) ಮತ್ತು ರೀವಗಳು (Tern), ನೀರ್ನಡಿಗೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು (Waders), ಘಟ್ಟಗಳ ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು (Endemic), ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಸಂಖ್ಯಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತಿಯಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿವೆ ಹಾಗೂ ವಾಸಿಸುವ ನೆಲೆಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮಟ್ಟ ತಳ ಮುಟ್ಟಿರುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. * ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಒಕ್ಕೂಟ (IUCN) ಅಪಾಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ, ಹಕ್ಕಿ, ಕೀಟ ಮುಂತಾದ ಜೀವಿಗಳ ʼಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿʼಯನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪುನವಿರ್ಮರ್ಶಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ [[ಅಪಾಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ʼIUCN ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿʼಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳು]]. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರದೇಶವಾರು ಹಂಚಿಕೆ, ಸಾಂದ್ರತೆ, ಆವಾಸ ಸ್ಥಾನ, ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಯಾ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಜೀವಿಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನ್ನು ಕಾರ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುವ ಕಠಿಣ ಕ್ರಮ ಏನೇನೂ ಸಾಲದಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ 58 ಪ್ರಭೇದದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಈ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು 31 ಹಾಗೂ ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು 27<ref>IUCN 2022. The IUCN Red List of Threatened Species. Version 2022-1. Accessed from Praveen, J. & Jayapal, R. Threatened birds of India (v6.0). Website: http://www.indianbirds.in/india/ [Date of publication: 05 August 2022]</ref>. * ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯಲ್ಲಷ್ಟೇ (Endemic) ಬದುಕಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕೆಲವು, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರತು ಇವುಗಳು ವಿಶ್ವದ ಬೇರೆಡೆ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹವು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯದಲ್ಲಿ 190 ಇವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ 78 ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಭಾರತದ 78 ಎಂಡೆಮಿಕ್‌ ಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ 37 ಹಕ್ಕಿಗಳೂ ಸೇರಿವೆ<ref>http://www.wiienvis.nic.in/KidsCentre/ebi_8385.aspx</ref>. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 16 ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟ ವಾಸಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಕೆಲವೇ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ) ಬದುಕುಳಿದಿವೆ[[ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೀಮಿತ ನೆಲೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು]]. ==ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲ ಪುಸ್ತಕಗಳು== # ಪಕ್ಷಿಗಳು – ಜಿ.ವಿ.ಬಿ. ನಾಯ್ದು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಾ ಬಿ. ನಾಯ್ದು (1970) # ಹಿರಿಯ ಕಿರಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು – ಕೆ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ (1970) # ನಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿಗಳು – ಹೆಚ್. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ (1983) # ಪಶು-ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಪಂಚ – ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತ್‌ (1990) # ಕನ್ನಡನಾಡಿನ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಭಾಗ 1 ಮತ್ತು 2 – ಕೆ.ಪಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ (1996) # ಹಕ್ಕಿ ಪುಕ್ಕ – ಕೆ.ಪಿ. ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ (1997) # ಕೊಡಗಿನ ಖಗರತ್ನಗಳು (ಕೊಡವ, ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್) – ಎಸ್.ವಿ. ನರಸಿಂಹನ್‌ (2004) # ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಪಂಚ – ಹರೀಶ್‌ ಆರ್. ಭಟ್‌, ಪ್ರಮೋದ್‌ ಸುಬ್ಬರಾವ್‌ (2005) # ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು (ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್) – ಕೆ. ಪ್ರಭಾಕರ ಆಚಾರ್ಯ, ಶಿವಶಂಕರ್‌ ನಾಯಕ್‌ (2012) # ಪಕ್ಷಿಗಳ ಹಾರಾಟ -ಜಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಮೂರ್ತಿ (2014) # ಅಂಬರದೊಳಾಡುವ ಕೀಚುಗನ ಗುಟ್ಟು – ಎ.ಪಿ.ಸಿ.ಅಭಿಜಿತ್‌ (2015) ==ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ನಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಕೆಲ ಪುಸ್ತಕಗಳು== # A Birder’s Handbook to Manipal – Ramit Singal (2013) # Birds of Hampi – Samad Kottur (2014) # Birds of Nitte University Campus – Arunachalam Kumar, Shivashankar M (2014) ==ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಕೆಲ ಅಂತರಜಾಲಗಳು== # https://www.mysorenature.org/ # https://ebird.org # https://birdcount.in # www.indianbirds.in # https://www.mysorenature.org/ ==ಪೂರಕ ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ತಿದ್ದುಪಡಿ ನೆರವು== ಮಾನ್ಯರಾದ - ಗುರುಪ್ರಸಾದ್‌ ಪಿ, ಗುರುಪ್ರಸಾದ್‌ ತುಂಬುಸೋಗೆ, ಡಾ. ಶಿಶುಪಾಲ್‌ ಎಸ್, ತಿಮ್ಮಾಪುರ ಆರ್ ಜಿ, ಪವನ್‌ ರಾಮಚಂದ್ರ, ಮನು ಕೆ, ಮೋಹನ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಎಂ, ರಾಜು (ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ, ಅಂಕಸಮುದ್ರ), ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ರಾವ್‌, ಶಿವಶಂಕರ್‌ ಎಂ, ಮತ್ತು ಶೇಷಗಿರಿ ಬಿ ಆರ್‌. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಕ್ಷಿಗಳು.]] [[ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು]] fpouyjsmb4gftzfqnmjr4cj0c7phrw4 2 146681 1376975 1373328 2026-07-21T02:17:09Z CommonsDelinker 768 ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ.png ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು The Squirrel Conspiracyರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376975 wikitext text/x-wiki NANCY JASMINE A 2240780 4BCB == '''ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ''' == ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಎನ್ನುವುದು ಶ್ವಾಸಕೋಶವನ್ನು ತುಂಬಲು ಗಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಶ್ವಾಸನಾಳದೊಳಗೆ (ಗಾಳಿ ಕೊಳವೆ) ರಚಿಸಲಾದ ಒಂದು ತೆರೆಯುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ ನಂತರ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಅದರ ಮೂಲಕ ಗಾಳಿದಾರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದಿಂದ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. === '''ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು''' === ೧ )[[ಉಸಿರಾಟ]]ಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಮಾರ್ಗ : ಇದು ತುಟಿಗಳಿಂದ ಶ್ವಾಸನಾಳದವರೆಗಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಶ್ವಾಸನಾಳದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ೨) ಅಲ್ವಿಯೋಲಾರ್ ವಾತಾಯನವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಉಸಿರಾಟದ ವೈಫಲ್ಯದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ವಿಯೋಲಾರ್ ವಾತಾಯನವು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಎ) ಡೆಡ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ೩೦% -೫೦% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು (ಸಾಮಾನ್ಯ ಡೆಡ್ ಸ್ಪೇಸ್ ೧೫೦ಮಿಲಿ). ಬಿ) ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. ೩)ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಕಫ್ಡ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ, ಟ್ರಾಕಿಯೊಬ್ರಾಂಚಿಯಲ್ ಮರವನ್ನು ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎ)ಬಲ್ಬಾರ್ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಅಥವಾ ಕೋಮಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಕಿಯೊಬ್ರಾಂಚಿಯಲ್ ಮರವು ಫಾರಂಜಿಲ್ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಿ) ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿಯೊಂದಿಗೆ [[ರಕ್ತಸ್ರಾವ]]ವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಗಂಟಲಕುಳಿಯಿಂದ ರಕ್ತಸ್ರಾವವನ್ನು ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಬಹುದು. ೪) ಟ್ರಾಕಿಯೊಬ್ರಾಂಚಿಯಲ್ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ ರೋಗಿಯು ಕೋಮಾ, ತಲೆ, ಗಾಯಗಳು, ಉಸಿರಾಟದ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಕೆಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ; ಅಥವಾ ಕೆಮ್ಮು ನೋವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದಾಗ, ಎದೆಯ ಗಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಮೇಲಿನ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಂತೆ, ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಮೂಲಕ ಪದೇ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾಕಿಯೊಬ್ರಾಂಚಿಯಲ್ ಶ್ವಾಸನಾಳವನ್ನು ಸ್ರವಿಸದಂತೆ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಅಥವಾ ಇಂಟ್ಯೂಬೇಶನ್ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಇದು ಆಘಾತಕಾರಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪರಿಣತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ೫) ಮಧ್ಯಂತರ ಧನಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡದ ಉಸಿರಾಟ ಮಧ್ಯಂತರ ಧನಾತ್ಮಕ ಒತ್ತಡದ ಉಸಿರಾಟವು ೭೨ಗಂಟೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ, ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಇಂಟ್ಯೂಬೇಷನ್‌ಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ೬) [[ಅರಿವಳಿಕೆ, ಅರಿವಳಿಕಗಳು|ಅರಿವಳಿಕೆ]] ನೀಡಲು ಲಾರಿಂಗೊಫಾರ್ಂಜಿಯಲ್ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಟ್ರಿಸ್ಮಸ್‌ನಂತೆ ಎಂಡೋಟ್ರಾಶಿಯಲ್ ಇಂಟ್ಯೂಬೇಶನ್ ಕಷ್ಟ ಅಥವಾ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅರಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ==== ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿಯ ಸೂಚನೆಗಳು ==== ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಸೂಚನೆಗಳಿವೆ ೧) ಉಸಿರಾಟದ ಅಡಚಣೆ ೨) ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ೩) ಉಸಿರಾಟದ ಕೊರತೆ ===== ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ವಿಧಗಳು ===== * ತುರ್ತು ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ * ಪ್ರಶಾಂತ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ * ಶಾಶ್ವತ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ * ಪೆರ್ಕ್ಯುಟೇನಿಯಸ್ ಡಿಲೇಟೇಶನಲ್ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ * ಮಿನಿ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ(ಕ್ರಿಕೋಥೈರಾಯ್ಡೋಟಮಿ) ೧) ತುರ್ತು ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ವಾಯುಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ತುರ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಅಡಚಣೆಯು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ ತುರ್ತು ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವು ಅಥವಾ ಲಾರಿಂಗೋಟಮಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ೨)ಪ್ರಶಾಂತ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಆಪರೇಟಿವ್ ಸರ್ಜರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಯೋಜಿತ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ, ಎಂಡೋಟ್ರಾಶಿಯಲ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಇರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಇದು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ.ಇದು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ: (ಎ) ಚಿಕಿತ್ಸಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಉಸಿರಾಟದ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕಿಯೊಬ್ರಾಂಕಿಯಲ್ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಟದ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಬಿ) ರೋಗನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉಸಿರಾಟದ ಅಡಚಣೆ ಅಥವಾ ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ನೆಲದ [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ರಕ್ತ ಅಥವಾ ಗಂಟಲಿನ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೩) ಶಾಶ್ವತ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಅಪಹರಣಕಾರ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಅಥವಾ ಲಾರಿಂಜಿಯಲ್ ಸ್ಟೆನೋಸಿಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು . ಲಾರಿಂಜೆಕ್ಟಮಿ ಅಥವಾ ಲಾರಿಂಗೊಫಾರ್ಂಜೆಕ್ಟಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸ್ಟಂಪ್ ಅನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೊಲಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ====== '''ತಂತ್ರಗಳು''' ====== ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಮೊದಲು ಎಂಡೋಟ್ರಾಶಿಯಲ್ ಕಾವು ಮಾಡಬೇಕು.ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. * ರೋಗಿಯು ಭುಜದ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ದಿಂಬಿನೊಂದಿಗೆ ಮಲಗಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶ್ವಾಸನಾಳವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. * '''ಅರಿವಳಿಕೆ''': ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇದು ತುರ್ತು ವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದಾಗ ಅರಿವಳಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.ಜಾಗೃತ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ೧% -೨% ಲಿಗ್ನೋಕೇನ್ ಎಪಿನ್ಫ್ರಿನ್ ಜೊತೆ ಛೇದನದ ರೇಖೆ ಮತ್ತು ಛೇದನದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನುಸುಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಇಂಟ್ಯೂಬೇಷನ್ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರಿವಳಿಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ====== '''ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹಂತಗಳು''' ====== ೧)ಕತ್ತಿನ ಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಲಂಬವಾದ ಛೇದನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕ್ರಿಕೋಯ್ಡ್ ಕಾರ್ಟಿಲೆಜ್‌ನಿಂದ ಸ್ಟರ್ನಲ್ ದರ್ಜೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಛೇದನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು.ಇದು ಕನಿಷ್ಟ ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಮತ್ತು ಅಂಗಾಂಶ ವಿಭಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ತ್ವರಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.೫ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಒಂದು ಅಡ್ಡ ಛೇದನವನ್ನು ಸ್ಟರ್ನಲ್ ನಾಚ್‌ಗಿಂತ ಎರಡು ಬೆರಳುಗಳ ಅಗಲವನ್ನು ಚುನಾಯಿತ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು.ಇದು ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಗಾಯದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨) ಛೇದನದ ನಂತರ, ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಹಿಗ್ಗಿದ ಸಿರೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೩) ಪಟ್ಟಿಯ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ೪) ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಇಸ್ತಮಸ್ ಅನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹಿಡಿಕಟ್ಟುಗಳ ನಡುವೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೊಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ೫) ಶ್ವಾಸನಾಳವನ್ನು ಛೇದಿಸಿದಾಗ ಕೆಮ್ಮನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ೪% ಲಿಗ್ನೋಕೇನ್‌ನ ಕೆಲವು ಹನಿಗಳನ್ನು ಶ್ವಾಸನಾಳಕ್ಕೆ ಚುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ೬)ಶ್ವಾಸನಾಳವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೆಯಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಉಂಗುರಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಂಬವಾದ ಛೇದನದೊಂದಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ನಂತರ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ತೆರೆಯುವಿಕೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಉಂಗುರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ರಿಕೋಯ್ಡ್ ಕಾರ್ಟಿಲೆಜ್ನ ಪೆರಿಕೊಂಡ್ರೈಟಿಸ್ ಸ್ಟೆನೋಸಿಸ್ಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ೭) ಸೂಕ್ತವಾದ ಗಾತ್ರದ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಟೇಪ್‌ಗಳಿಂದ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೮) ಚರ್ಮದ ಛೇದನವನ್ನು ಹೊಲಿಯಬಾರದು ಅಥವಾ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಬಾರದು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಬ್ಕ್ಯುಟೇನಿಯಸ್ ಎಂಫ್ಸೆಮಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ೯) ಸ್ಟೊಮಾದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೊಳವೆಯ ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಫ್ಲೇಂಜ್ ನಡುವೆ ಗಾಜ್ ಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ====== '''ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೂಚನೆಗಳು''' ====== ೧) ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಶಿಶುಗಳು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನ್ಮಜಾತ ಗಾಯಗಳು) * ಸಬ್ಗ್ಲೋಟಿಕ್ ಹೆಮಾಂಜಿಯೋಮಾ * ಸಬ್ಗ್ಲೋಟಿಕ್ ಸ್ಟೆನೋಸಿಸ್ * ಲಾರಿಂಜಿಯಲ್ ಸಿಸ್ಟ್ * ಗ್ಲೋಟಿಕ್ ವೆಬ್ * ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಗಾಯನ ಬಳ್ಳಿಯ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ೨)ಮಕ್ಕಳ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉರಿಯೂತದ ಅಥವಾ ಆಘಾತಕಾರಿ ಗಾಯಗಳು) * ತೀವ್ರವಾದ ಲಾರಿಂಗೊ-ಟ್ರಾಕಿಯೊ-ಬ್ರಾಂಕೈಟಿಸ್ * ಎಪಿಗ್ಲೋಟೈಟಿಸ್ * ಡಿಫ್ತೀರಿಯಾ * ಲಾರಿಂಜಿಯಲ್ ಎಡಿಮಾ (ರಾಸಾಯನಿಕ/ಉಷ್ಣ ಗಾಯ) * ಬಾಹ್ಯ ಲಾರಿಂಜಿಯಲ್ ಆಘಾತ * ಸುದೀರ್ಘವಾದ  ಇಂಟ್ಯೂಬೇಶನ್ * ಜುವೆನೈಲ್ ಲಾರಿಂಜಿಯಲ್ ಪ್ಯಾಪಿಲೋಮಾಟೋಸಿಸ್ ====== '''ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ''' ====== ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ೧) ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಶ್ವಾಸನಾಳವು ಮೃದು ಮತ್ತು ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಧ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ನರ ಅಥವಾ ಶೀರ್ಷಧಮನಿಯನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಲು ಆಳವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದು.ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೊದಲು ಶ್ವಾಸನಾಳದಲ್ಲಿ ಎಂಡೋಟ್ರಾಶಿಯಲ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರಿವಳಿಕೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨)ರೋಗಿಯನ್ನು ಇರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರೋಗಿಯ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬಾರದು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಎದೆಯಿಂದ ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ಲೆರಾವನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ . ಇನ್ನೋಮಿನೇಟ್ ನಾಳಗಳು ಮತ್ತು ಥೈಮಸ್ ಅಥವಾ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯು ಸುಪ್ರಾಸ್ಟರ್ನಲ್ ನಾಚ್ ಬಳಿ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಿರಬಹುದು. ೩) ಶ್ವಾಸನಾಳವನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಮೊದಲು, ರೇಷ್ಮೆ ಹೊಲಿಗೆಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯದ ರೇಖೆಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸನಾಳದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೪) ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಲುಮೆನ್ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಚಾಕುವನ್ನು ತುಂಬಾ ಆಳವಾಗಿ ಸೇರಿಸಬೇಡಿ; ಇದು ಹಿಂಭಾಗದ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಅನ್ನನಾಳವನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಅನ್ನನಾಳದ ಫಿಸ್ಟುಲಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ೫) ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಗೋಡೆಯ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ತುಂಡನ್ನು ಛೇದಿಸದೆ ಶ್ವಾಸನಾಳವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಬೇಕು. ೬) ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವಾಗ ನಾವು ಮುಂಭಾಗದ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ೭) ಟ್ಯೂಬ್ನ ಆಯ್ಕೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ .ಅದು ಸರಿಯಾದ ವ್ಯಾಸ, ಉದ್ದ ಮತ್ತು ವಕ್ರತೆಯಾಗಿರಬೇಕು.ಉದ್ದವಾದ ಟ್ಯೂಬ್ ಕ್ಯಾರಿನಾ ಅಥವಾ ಬಲ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.ಹೆಚ್ಚಿನ ವಕ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಟ್ಯೂಬ್‌ನ ಕೆಳಗಿನ ತುದಿಯು ಮುಂಭಾಗದ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚೊತ್ತುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಮೇಲಿನ ಭಾಗವು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಉಂಗುರಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ರಿಕಾಯ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ೮) ನಾವು ಮೃದುವಾದ ಸಿಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಅಥವಾ ಪೋರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಲೋಹೀಯ ಕೊಳವೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಘಾತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ೯)ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಟ್ಯೂಬ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾವು ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರದ ಕ್ಷ-ಕಿರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ====== '''ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರದ ಆರೈಕೆ''' ====== ೧) ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ : ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ನಂತರ, ರಕ್ತಸ್ರಾವ, ಸ್ಥಳಾಂತರ ಅಥವಾ ಟ್ಯೂಬ್ನ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ರೋಗಿಯ ನಿರಂತರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಗತ್ಯ. ನರ್ಸ್ ಅಥವಾ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಬಂಧಿ ಹಾಜರಿರಬೇಕು. ರೋಗಿಗೆ ಬೆಲ್ ಅಥವಾ ಪೇಪರ್ ಪ್ಯಾಡ್ ಮತ್ತು ಪೆನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ಸಂವಹನ ಮಾಡಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨) ಕ್ರಸ್ಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕಿಟಿಸ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ: ಎ) ಆರ್ದ್ರಕ, ಸ್ಟೀಮ್ಟೆಂಟ್, ಅಲ್ಟ್ರಾಸಾನಿಕ್ ನೆಬ್ಯುಲೈಸರ್ ಅಥವಾ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುದಿಯುವ ಕೆಟಲ್ ಅನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಸರಿಯಾದ ಆರ್ದ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿ) ಕ್ರಸ್ಟ್ ಸಂಭವಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ಹೈಪೋಟೋನಿಕ್ ಸಲೈನ್ ಅಥವಾ ರಿಂಗರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಕ್ಟೇಟ್ನ ಕೆಲವು ಹನಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಸ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರತಿ ೨-೩ ಗಂಟೆಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಶ್ವಾಸನಾಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಸಿಟೈಲ್ಸಿಸ್ಟೈನ್ ದ್ರಾವಣದಂತಹ ಮ್ಯೂಕೋಲೈಟಿಕ್ ಏಜೆಂಟ್ ಅನ್ನು ದೃಢವಾದ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ದ್ರವೀಕರಿಸಲು ಅಥವಾ ಕ್ರಸ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲು ಒಳಸೇರಿಸಬಹುದು. ೩) ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಟ್ಯೂಬ್ನ ಆರೈಕೆ : ಮೊದಲ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ ಒಳ ತೂರುನಳಿಗೆ ತೆಗೆದು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬೇಕು.ಹೊರಗಿನ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸದಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಟ್ಯೂಬ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಸುಲಭವಾದಾಗ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಾರದು. ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಹೊರಗಿನ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬಹುದು.ಕಫ್ಡ್ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಒತ್ತಡದ ನೆಕ್ರೋಸಿಸ್ ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅದನ್ನು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಉಬ್ಬಿಸಬೇಕು. ====== '''ಡಿಕಾನ್ಯುಲೇಷನ್:''' ====== ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇಡಬಾರದು.ಟ್ಯೂಬ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಕೆಯು ಟ್ರಾಕಿಯೊಬ್ರಾಂಚಿಯಲ್ ಸೋಂಕುಗಳು, ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಹುಣ್ಣು, ಗ್ರ್ಯಾನ್ಯುಲೇಷನ್ಗಳು, ಸ್ಟೆನೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಅಸಹ್ಯವಾದ ಚರ್ಮವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.ರೋಗಿಯನ್ನು ಡಿಕ್ಯಾನುಲೇಟ್ ಮಾಡಲು, ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಟ್ಯೂಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ಲಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯು ಅದನ್ನು ೨೪ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡರೆ.ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಟ್ಯೂಬ್ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಟ್ಯೂಬ್ ತೆಗೆದ ನಂತರ, ಗಾಯವನ್ನು ಟೇಪ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಗಾಯವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಗಾಯದ ದ್ವಿತೀಯಕ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. '''ಶಿಶು ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕ ಮಗುವನ್ನು ಡಿಕ್ಯಾನುಲೇಟ್ ಮಾಡುವಾಗ ನಾವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು''' ೧)ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ನರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅರಿವಳಿಕೆ ತಜ್ಞರ ಸೇವೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಪರೇಷನ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾವು ಡಿಕಾನುಲೇಟ್ ಮಾಡಬೇಕು. ೨) ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಈ ಉಪಕರಣವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಲಭ್ಯವಿರಬೇಕು ಇದು ಉತ್ತಮ ಹೆಡ್‌ಲೈಟ್, ಲಾರಿಂಗೋಸ್ಕೋಪ್, ಸೂಕ್ತವಾದ ಗಾತ್ರದ ಎಂಡೋಟ್ರಾಶಿಯಲ್ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಟ್ರೇ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ೩) ಡಿಕಾನ್ಯುಲೇಷನ್ ನಂತರ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಗಾಗಿ ಮಗುವನ್ನು ಹಲವಾರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ವೀಕ್ಷಿಸಿ, ಟಾಕಿಕಾರ್ಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಆಕ್ಸಿಮೆಟ್ರಿ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಶುದ್ಧತ್ವವನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ತುಂಬಾ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ . ಡೀಕಾನ್ಯುಲೇಷನ್ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಡಿಕಾನ್ಯುಲೇಶನ್ ನಂತರ ರಕ್ತದ ಅನಿಲ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅವಶ್ಯಕ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಡೀಕಾನ್ಯುಲೇಶನ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ, ಶ್ವಾಸನಾಳ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳಗಳ ಎಂಡೋಸ್ಕೋಪಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ದೂರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವರ್ಧನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ====== '''ತೊಡಕುಗಳು''' ====== (ಎ) ರಕ್ತಸ್ರಾವ (ಬಿ) ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವಿಕೆ: ಇದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಉಸಿರಾಟದ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸನಾಳವನ್ನು ತೆರೆಯುವುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು ಉಸಿರಾಟದ ಪ್ರಚೋದಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ನಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್ ಇಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಮ್ಲಜನ]]ಕ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕ ವಾತಾಯನದಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರತಿಶತ ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. (ಸಿ) ಇದು ನರಗಳ ಅನ್ನನಾಳ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳಕ್ಕೆ ಗಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. (ಡಿ)ಶ್ವಾಸನಾಳ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು. (ಇ) ಸಬ್ಕ್ಯುಟೇನಿಯಸ್ ಎಂಫಿಸೆಮಾ ====== '''ಮಹತ್ವಗಳು''' ====== ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ, ಆಳವಾದ ನಿದ್ರಾಜನಕ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ, ರೋಗಿಗಳ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಆರೈಕೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಪ್ರಯೋಜನದೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವಾತಾಯನ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಟ್ರಾಕಿಯೊಸ್ಟೊಮಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಾಗಿದೆ. <ref>Diseases of Ear,Nose and Throat& Head and Neck Surgery-PL Dhingra,Shruti Dhingra</ref> <ref>www.medenact.com</ref> 9177ac8i9sfaldgywtelpo82k2xj3ce 2 146729 1376977 1220013 2026-07-21T03:44:28Z CommonsDelinker 768 Flask.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು TheImaCowರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376977 wikitext text/x-wiki = '''ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್(ಥರ್ಮೋಸ್)''' = ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ (ದೇವಾರ್ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್, ದೇವರ್ ಬಾಟಲ್ ಅಥವಾ ಥರ್ಮೋಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಒಂದು ನಿರೋಧಕ ಶೇಖರಣಾ ಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಷಯಗಳು ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ತಂಪಾಗಿರುವ ಸಮಯವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಸರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ದೇವರ್ ಅವರು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು,ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಎರಡು ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಒಂದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದರೊಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಎರಡು ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಭಾಗಶಃ ತೆರವುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ವಹನ ಅಥವಾ ಸಂವಹನದಿಂದ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸಮೀಪದ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು.ತಣ್ಣನೆಯ ದ್ರವಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಬಳಸಿದಾಗ, ಇದು ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಘನೀಕರಣವನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ತಂಪಾಗಿರಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೇಯಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಿಸಿಯಾಗಿಡಲು ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅವುಗಳನ್ನು ಉಷ್ಣ ಅಡುಗೆಗೆ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಇತಿಹಾಸ === ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ೧೮೯೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ದೇವರ್ ಅವರು ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ದೇವರ್ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಲ್ಲಾಡಿಯಮ್ ಅಂಶದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಾಖವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ದೇವರ್ ಅವರು ಪಲ್ಲಾಡಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಬಯಸಿದ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತೊಂದು ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿದ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು.ಅವರು ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳ ನಡುವಿನ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು, ವಿಷಯಗಳ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡಲು ಭಾಗಶಃ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ದೇವರ್ ತನ್ನ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಪೇಟೆಂಟ್ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.ಇದು ಗಾಜು ಮತ್ತು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನಂತಹ ಹೊಸ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಇತರರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು,ಮತ್ತು ಇದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆಯ ವಸ್ತುವೂ ಆಯಿತು. ೧೯೦೪ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಜರ್ಮನ್ ಗಾಜಿನ ಬ್ಲೋವರ್‌ಗಳಾದ , ರೆನ್‌ಹೋಲ್ಡ್ ಬರ್ಗರ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಆಸ್ಚೆನ್‌ಬ್ರೆನ್ನರ್ ಅವರು ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ತಂಪು ಮತ್ತು ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಬೆಚ್ಚಗಾಗಲು ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯದ ಸೂಕ್ತವಾದ ಹೆಚ್ಚು ದೃಢವಾದ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.ದೇವಾರ್ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ವಿನ್ಯಾಸವು ಎಂದಿಗೂ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಜರ್ಮನ್ ಪುರುಷರು ಅದನ್ನು ಥರ್ಮೋಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಸರಿಗೆ [[ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್ (ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೂಚಕ ಚಿನ್ಹೆ )|ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್]] ಎರಡನ್ನೂ ಕ್ಲೈಮ್ ಮಾಡಿದೆ.ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವರ ನಂತರದ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ದೇವರ್ ಬದಲಿಗೆ ಕಂಪನಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.ಥರ್ಮೋಸ್ ಬಾಟಲಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ವಿಯೆನ್ನೀಸ್ ಸಂಶೋಧಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಗುಸ್ತಾವ್ ರಾಬರ್ಟ್ ಪಾಲೆನ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದರು,ಅವರು ದೇಶೀಯ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು,ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಯುಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಥರ್ಮೋಸ್ ಬಾಟಲ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿತರಿಸಿದರು, ಇದು ಆಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು.ಅಮೇರಿಕನ್ ಥರ್ಮೋಸ್ ಬಾಟಲ್ ಕಂಪನಿಯು ನಾರ್ವಿಚ್, ಸಿಟಿ (CT ) ನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು, ಇದು ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನದ ವ್ಯಾಪಕ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು.ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಈ ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಗಾತ್ರ, ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಒಯ್ಯಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ತಂಪಾಗಿರಿಸಲು ಕ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ಪ್ರವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ದ್ರವಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇತರ ತಯಾರಕರು ಗ್ರಾಹಕರ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. "ಥರ್ಮೋಸ್" ಎಂಬ ಪದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಮನೆಯ ಹೆಸರಾಯಿತು. ೨೦೨೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಥರ್ಮೋಸ್(Thermos ) ಮತ್ತು ಥರ್ಮೋಸ್(THERMOS ) [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಆಗಿ ಉಳಿದಿದೆ,ಆದರೆ ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕ್ರಮದಿಂದ ಸಣ್ಣ "ಥರ್ಮೋಸ್" ಅನ್ನು ಜೆನೆರೈಸ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. === '''ವಿನ್ಯಾಸ''' === ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಎರಡು ನಾಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಒಂದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದರೊಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎರಡು ನಾಳಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾಗಶಃ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಶಾಖದ ವಹನ ಅಥವಾ ಸಂವಹನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಥರ್ಮಲ್ ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಅಂತರವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಮೇಲ್ಮೈಗಳನ್ನು ಬೆಳ್ಳಿಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನ ವಿಷಯಗಳು ಅಥವಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತುಂಬಾ ಬಿಸಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಬಹುದು.ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುವಿನ ಕೆಳಗೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖ ವರ್ಗಾವಣೆಯು ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ನ ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ತೆರೆಯುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಾತವಿಲ್ಲ. ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೋಹ, ಬೊರೊಸಿಲಿಕೇಟ್ ಗಾಜು, ಫೋಮ್ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಪಾಲಿಥಿಲೀನ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರೋಧಕ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಕಂಟೈನರ್‌ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಅಥವಾ ಉದ್ದವಾದ ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಒಳಗಿನ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಶೆಲ್ ನಡುವಿನ ಸ್ಪೇಸರ್‌ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಪೇಸರ್‌ಗಳು ಉಷ್ಣ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇಸರ್ ಆಂತರಿಕ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನ ನಿರೋಧಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಭಾಗಶಃ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಏನ್ ಎಂ ಆರ್(NMR ) ಮತ್ತು ಎಂ ಆರ್ ಐ (MRI ) ಯಂತ್ರಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳು ಡಬಲ್ ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಈ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳು ಎರಡು ನಿರ್ವಾತ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಳಗಿನ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ದ್ರವ [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ದ್ರವ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಡುವೆ ಒಂದು ನಿರ್ವಾತ ವಿಭಾಗವಿದೆ. ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಹೀಲಿಯಂನ ನಷ್ಟವು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನ ಇತರ ಸುಧಾರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಆವಿ-ತಂಪಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಶೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಆವಿ-ತಂಪಾಗುವ ಕುತ್ತಿಗೆ,ಇವೆರಡೂ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನಿಂದ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Dewar.png|thumb|ದೇವಾರ್ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್]] === ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ === ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಫ್ಲ್ಯಾಷ್ ಘನೀಕರಿಸುವಿಕೆ, ಮಾದರಿ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ದ್ರವೀಕೃತ ಅನಿಲಗಳನ್ನು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೭೭ಕೆ ಕುದಿಯುವ ಬಿಂದುವಿರುವ ದ್ರವ ಸಾರಜನಕ) ಹಿಡಿದಿಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಬಯಸುತ್ತದೆ.ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಮತ್ತು ಸಾರಜನಕದಂತಹ ಸುತ್ತುವರಿದ ತಾಪಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅನಿಲವಾಗುವ ದ್ರವಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಾಟಲಿಯ ಅತ್ಯಂತ ತಣ್ಣನೆಯ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಶಾಖದ ಸೋರಿಕೆಯು ದ್ರವದ ನಿಧಾನ ಕುದಿಯುವ-ಆಫ್ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಿರಿದಾದ ತಡೆರಹಿತ ತೆರೆಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಒತ್ತಡ ಪರಿಹಾರ ಕವಾಟದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಟಾಪ್ಪರ್ಡ್ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯು ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ಒಡೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ.ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನ ನಿರೋಧನವು ಅತ್ಯಂತ ನಿಧಾನವಾದ "ಕುದಿಯುವಿಕೆ"ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಶೈತ್ಯೀಕರಣದ ಉಪಕರಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ವಿಷಯಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ದ್ರವವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಸೆಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಓವೆನೈಸ್ಡ್ ಝೀನರ್ [[ಡಯೋಡ್|ಡಯೋಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮುದ್ರಿತ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ಬೋರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾನದಂಡಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ನಿಖರ ವೋಲ್ಟೇಜ್-ನಿಯಂತ್ರಕ ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಝೀನರ್ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಒಳಗೆ ತಾಪಮಾನದ ಏರಿಳಿತದ ಕಾರಣದಿಂದ ಝೀನರ್ ಮಾನದಂಡದ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್‌ನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆನಡಾದ ಗಿಲ್ಡ್‌ಲೈನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್ಸ್ ಅವರ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ವೋಲ್ಟ್, ಮಾದರಿ ೯೧೫೪ ಬಿ , ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಸೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಮಾನದಂಡವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ಫೋಮ್ ಇನ್ಸುಲೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಗಾಜಿನ ನಿರ್ವಾತ ಪ್ಲಗ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ, ಸ್ಯಾಚುರೇಟೆಡ್ ಕೋಶವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಾಧನದ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ೧.೦೧೮ ವೋಲ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಒಳಗೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನ ತತ್ವವು ಕೆಲವು ವಿಧದ ರಾಕೆಟ್ ಇಂಧನವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಟರ್ನ್ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರೊಪೆಲ್ಲಂಟ್ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಾಸವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾರ್ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಆಕಾರವನ್ನು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು, ಅದರ ನಡುವಿನ ಅಂತರವಿರುವ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳ ಆಕಾರವು ಬೆಳಕು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾದ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿವಿಧ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಕೆಪಾಸಿಟರ್ ಆಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ದೇವಾರ್ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿ ನಿರೋಧಿಸಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಸಿಕೆಗಳು ಶಾಖಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಸಿಕೆಗಳು ಶಾಖಕ್ಕೆ ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಘನೀಕರಿಸುವ ತಾಪಮಾನದ ಬಳಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿಡಲು ಕೋಲ್ಡ್ ಚೈನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆರ್ಕ್ಟೆಕ್ ಸಾಧನವು ಎಂಟು ಒಂದು-ಲೀಟರ್ ಐಸ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ೧೦°ಸೀ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ, ವೈರ್‌ಲೈನ್ ಲಾಗಿಂಗ್ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು ನಿರೋಧನಕ್ಕಾಗಿ ದೇವರ್ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಾಗಿಂಗ್ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು (೩೫೦°ಎಫ್  ಗೆ ರೇಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ದೇವಾರ್ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ-ತಾಪಮಾನದ ವಿಶೇಷಣಗಳಿಗೆ ಅಪ್‌ಗ್ರೇಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಸುರಕ್ಷತೆ === ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳು ಸ್ಫೋಟದ ಅಪಾಯದ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಒಡೆದು ಹೋಗಬಹುದು.ಚಿಪ್ಸ್, ಗೀರುಗಳು ಅಥವಾ ಬಿರುಕುಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹಡಗಿನ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವಾಗಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಡಗಿನ ತಾಪಮಾನವು ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾದಾಗ (ಬಿಸಿ ಅಥವಾ ತಣ್ಣನೆಯ ದ್ರವವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ).ಯೂನಿಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿಸಲು ಬಳಕೆಗೆ ಮೊದಲು ಹದಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇವರ್ ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ನ ಸರಿಯಾದ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಗಾಜಿನ ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೋಹದ ತಳದಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಮೆಶ್, ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಭೌತಿಕ ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಮುರಿದರೆ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ರಯೋಜೆನಿಕ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ದೇವರ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ಪರಿಹಾರ ಕವಾಟಗಳನ್ನು ಬಳಸದಿದ್ದರೆ ಅವು ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಅನ್ನು [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌|ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಮಾಡುವಾಗ ಉಷ್ಣ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಅನ್ನು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ ಉಷ್ಣ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಗೋಡೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ತಾಪಮಾನಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ದರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್ ಹೊರ ಮತ್ತು ಒಳ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವಿನ ಉಷ್ಣ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಛಿದ್ರವಾಗಬಹುದು. ಛಿದ್ರವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾತ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಸ್ತರಣೆ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಳವೆಯಾಕಾರದ ನಿರ್ವಾತ ಫ್ಲಾಸ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <nowiki><ref></nowiki>[[:en:Vacuum_flask#:~:text=A%20vacuum%20flask%20(also%20known,be%20as%20adiabatic%20as%20possible.|https://en.wikipedia.org/wiki/Vacuum_flask#:~:text=A%20vacuum%20flask%20(also%20known,be%20as%20adiabatic%20as%20possible.]]<nowiki></ref></nowiki> = '''ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸ''' = ಈ ಲೇಖನವು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಉಪವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಉಪವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಹಸಿವು ನೋಡಿ. ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅಥವಾ [[ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಸಲಹೆಗಾಗಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮೊದಲು, ಪೂರ್ವಬಾಧಿತ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸ ಒಂದು '''ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಉಪವಾಸ''' ಆಗಿದ್ದು(ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಕ್ಯಾಲೋರಿ ಸೇವನೆ) , ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡದಿರುವ ನಡುವೆ ವಿವಿಧ ಊಟದ ಸಮಯ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಬಹುದು. ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸದ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ದಿನದ ಉಪವಾಸ, ಆವರ್ತಕ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಸಮಯ-ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಹಾರ ಸೇರಿವೆ. ಮೆಟಬಾಲಿಕ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಮುಂತಾದ ಆಹಾರ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದೇ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ೨೦೧೯ರ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವು ಬೊಜ್ಜು, ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ, ಡಿಸ್ಲಿಪಿಡೆಮಿಯಾ, ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಮತ್ತು ಉರಿಯೂತಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ. ೨೦೨೨ರ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಶೇಷಜ್ಞರು ಅದರ ಅಪಾಯವನ್ನು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಒಲವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯು ಎಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆನ್ ಏಜಿಂಗ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರೈಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ, ಇಸ್ಲಾಂ, ಜೈನ ಮತ್ತು ಜುದಾಯಿಸಂ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. === '''ಇತಿಹಾಸ''' === ಉಪವಾಸವು ಪುರಾತನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಮರುಕಳಿಸುವ ವೇಗವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ೧೯೧೫ ರಿಂದ ತನಿಖೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೂಮ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು "ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ವರದಿ" ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸುವ ಆಸಕ್ತಿಯೊಂದಿದೆ. ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸಗಳು, ಅಥವಾ "ಕ್ಷಣಿಕ ಹಸಿವಿನ ಕಾಲಗಳು", ಈ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ೧ ರಿಂದ ೧೪ ದಿನಗಳವರೆಗೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಆಸಕ್ತಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು, ಇದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಬಿಡುಗಡೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮದ್ದುಗಳ ಉಪವಾಸದ ಬಳಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆನೀಡುವ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೫:೨ ಆಹಾರಕ್ರಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ವಿಧದ ಆವರ್ತಕ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮಿಚೆಲ್ ಹಾರ್ವಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ೨೦೧೨ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮೈಕೆಲ್ ಮೊಸ್ಲಿ ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದರು. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು. === '''ರೀತಿಗಳು''' === ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸದ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ, ಸಮಯ-ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಹಾರ, ಪರ್ಯಾಯ-ದಿನ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಆವರ್ತಕ ಉಪವಾಸ. ೧.'''ಸಮಯ-ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಹಾರ''': ಈ ವಿಧವಾದ ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೮ - ೧೨ ಗಂಟೆಗಳ ಸಮಯದ ಆವರ್ತಕ ಉಪವಾಸವಾಗಿದ್ದು, ದೈನಂದಿನ ಆಹಾರದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಸರಿಸುಮಾರು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಕ್ಯಾಲೊರಿ ಸೇವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಬಹುದು.  ಸಮಯ-ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೃದಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆ ತೋರಿಸಿದೆ. ೨.'''ಪರ್ಯಾಯ-ದಿನ ಉಪವಾಸ''':  ಈ ವಿಧದ ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿ, ೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ದಿನಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ೨೫% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟ ದಿನ ಅಥವಾ 'ಹಬ್ಬದ ದಿನ' ಎನ್ನುವಂತಹ ದಿನಗಳು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉಪವಿಧಗಳಿವೆ: * ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರ್ಯಾಯ ದಿನದ ಉಪವಾಸ: ಇಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. * ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಪರ್ಯಾಯ-ದಿನದ ಉಪವಾಸ: ಇಲ್ಲಿ ದಿನಗಳ ನಡುವೆ ದೈನಂದಿನ ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳ ೨೫% ಅನುಮತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೈನಂದಿನ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ-ಕ್ಯಾಲೋರಿ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ೩.'''ಆವರ್ತಕ ಉಪವಾಸ''': ಇದು ಇಡೀ ದಿನವನ್ನು ಅಥವಾ ೨೪ ಗಂಟೆಗಳಿಗಂತೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸತತ ಉಪವಾಸದ ಯಾವುದೇ ಅವಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಉಪವಾಸದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ೫:೨ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ವಾರಗಳ ಉಪವಾಸದ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೈನಂದಿನ ಕ್ಯಾಲೊರಿ ಸೇವನೆಯ ಸುಮಾರು ೨೫% ಅನುಮತಿಸಬಹುದು. ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸ ತೂಕ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ ಇನ್ಸುಲಿನ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಮತ್ತು [[ಚಯಾಪಚಯ]] ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು. ಆದರೂ ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಮರ್ಥನೀಯತೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ. === '''ಸಂಶೋಧನೆ''' === ==== '''ದೇಹದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಚಯಾಪಚಯ ಕಾಯಿಲೆಯ ಅಪಾಯ''' ==== ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವು ಕ್ಯಾಲೋರಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ತೂಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸದ ಮೇಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೂಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ೨.೫% ರಿಂದ ೯.೯% ವರೆಗೆ ಗಮನಿಸಿವೆ. ದೇಹದ ತೂಕದಲ್ಲಿನ ಕಡಿತವು ಕೊಬ್ಬಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ನೇರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸಮಯ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ತೂಕ ನಷ್ಟದ ಅನುಪಾತವು ೪:೧ ಕೊಬ್ಬಿನ [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ]]ಗೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ತೆಳು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಯ-ದಿನದ ಉಪವಾಸವು ತೆಳ್ಳಗಿನ ದೇಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆಯು ಸಣ್ಣ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯ-ದಿನದ ಉಪವಾಸವು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಮತ್ತು ಚಯಾಪಚಯ ಬಯೋಮಾರ್ಕರ್‌ಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಅಧಿಕ ತೂಕ, ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ ಅಥವಾ ಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಹೊಂದಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲೋರಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ೨೦೨೧ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತೂಕದ ಜನರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಬಹುದು. ಅಧಿಕ ತೂಕ ಹೊಂದಿರದ ಜನರಿಗೆ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸಮರ್ಥನೀಯತೆಯು ೨೦೧೮ ರಂತೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ೨೦೨೧ರ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಎರಡರಿಂದ ಆರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಪರ್ಯಾಯ-ದಿನದ ಉಪವಾಸವು ದೇಹದ ತೂಕ, ದೇಹದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಸೂಚಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ತೂಕ ಅಥವಾ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಯೊಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳ ಕಡಿತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ===== '''ಇತರ ಪರಿಣಾಮಗಳು''' ===== ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಅಥವಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇದು [[ಕೀಮೋಥೆರಪಿ]] ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಆವರ್ತಕ ಉಪವಾಸವು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನೋವು ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಪ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬಹುದು. ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಯಾಮದ ಮೊದಲು ರಾತ್ರಿಯ ಉಪವಾಸವು ಲಿಪೊಲಿಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವ್ಯಾಯಾಮದಲ್ಲಿ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ===== '''ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು''' ===== ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವು ಹಸಿವು, ಕಿರಿಕಿರಿ, ತಲೆತಿರುಗುವಿಕೆ, ವಾಕರಿಕೆ, ತಲೆನೋವು, ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ ಚಿಂತನೆಯಂತಹ ಸಣ್ಣ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು '''ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್''' ಅಧ್ಯಯನಗಳ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೂ ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಪವಾಸ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ೨೦೧೮ರ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿಲ್ಲ. ಗರ್ಭಿಣಿ ಅಥವಾ ಹಾಲುಣಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರು, ವಯಸ್ಸಾದವರು ಅಥವಾ ತಿನ್ನುವ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲವಾಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ===== '''ಸಹಿಷ್ಣುತೆ''' ===== ಆಹಾರದ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯು ಸಂಭಾವನೀಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ತೂಕ ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಬಯೋಮಾರ್ಕರ್ ಸುಧಾರಣೆಯಂತಹ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೧೯ರ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಡ್ರಾಪ್-ಔಟ್ ದರಗಳು ೨% ರಿಂದ ೩೮% ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲೋರಿ ನಿರ್ಬಂಧದ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ೦% ರಿಂದ ೫೦% ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ===== '''ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು''' ===== ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಉಪವಾಸವು ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: 1.    ಆಹಾರದ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಾಧಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಇಂಧನ ಮೂಲವು ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಶೇಖರಣೆಯು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವಾಗ, ಸುಮಾರು ೪  ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. 2.    ಗ್ಲುಕಗನ್ ಸ್ರವಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ದೇಹವು ಯಕೃತ್ತಿನ [[ಗ್ಲುಕೋಸ್|ಗ್ಲೂಕೋಸ್]] ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಇಂಧನ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ ೧೮ ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. 3.    ೧೨ ರಿಂದ ೩೬ ಗಂಟೆಗಳ ನಿರಂತರ ವೇಗದ ನಂತರ ಯಕೃತ್ತಿನ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಖಾಲಿಯಾದಾಗ, ಇಂಧನ ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಕೊಬ್ಬು, ಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲನೈನ್‌ನಂತಹ ಇತರ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೆ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುವ ವೇಗದ ಸ್ಥಿತಿ. 4.    ಆದ್ಯತೆಯ ಲಿಪಿಡ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬಿನ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ (ಉಚಿತ ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ), ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಕೊಬ್ಬಿನಾಮ್ಲದಿಂದ ಪಡೆದ ಕೀಟೋನ್‌ಗಳಾಗಿ ಚಯಾಪಚಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು "ಮೆಟಬಾಲಿಕ್ ಸ್ವಿಚ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ಯಾಯ ದಿನದ ಉಪವಾಸ, ಸಮಯ-ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಹಾರ, ವ್ಯಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ತೂಕ-ಬದಲಾವಣೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳ ೨೦೧೯ರ ವಿಮರ್ಶೆಯು, ದೇಹದ ತೂಕದ ಹೋಮಿಯೋಸ್ಟಾಸಿಸ್ "ಶಕ್ತಿಯುತ ದೋಷಗಳನ್ನು" - ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳ ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಲಾಭವನ್ನು - ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಸರಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲೆ ಊಟದ ಸಮಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಚಯಾಪಚಯ ಮತ್ತು ಲೆಪ್ಟಿನ್ ಮೇಲೆ ಸಿರ್ಕಾಡಿಯನ್ ಲಯ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಲಟೋನಿನ್ ಸ್ರವಿಸುವಾಗ ತಿನ್ನುವುದು - ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದಾಗ - ಯುವ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಮಟ್ಟಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೊಜ್ಜು ಮತ್ತು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು "ತೂಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಊಟದ ಸಮಯವು ಹೊಸ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ" ಮತ್ತು "ಸಮಯ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯ ವಿಷಯವು ಸ್ಥೂಲಕಾಯಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮೆಟಬಾಲಿಕ್ ಆನುವಂಶಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮಾಡ್ಯುಲೇಟ್ ಮಾಡಬಹುದು" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ. ===== '''ಮಧ್ಯಂತರ ಆಹಾರ''' ===== ಹೈಪೋಕಲೋರಿಕ್ ಫೀಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬೋಲಸ್ ಫೀಡಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಧ್ಯಂತರ ಆಹಾರದಂತಹ ಇತರ ಆಹಾರ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿವೆ. ೨೦೧೯ರ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಅಕಾಲಿಕ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ಮರುಕಳಿಸುವ ಆಹಾರವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಆದರೂ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಉತ್ತಮ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ, '''ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ''' ಅಥವಾ ಜಠರಗರುಳಿನ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮರುಕಳಿಸುವ ಆಹಾರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಮರುಕಳಿಸುವ ಆಹಾರವು ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಉಳಿಕೆ ಪರಿಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಆಕಾಂಕ್ಷೆ, [[ನ್ಯುಮೋನಿಯ|ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ]], ಮರಣ ಅಥವಾ ಆಘಾತದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅತಿಸಾರದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ===== '''ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆ''' ===== ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸ, ಅಥವಾ "ಸ್ಕಿಪ್-ಎ-ಡೇ" ಆಹಾರ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬ್ರಾಯ್ಲರ್ ಬ್ರೀಡರ್ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಆಹಾರ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಸ್ವೀಡನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು '''ಯುರೋಪಿಯನ್''' ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಲ್ಯಾಣ-ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹಸಿವಿನ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. === '''ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಪವಾಸ''' === ಕೆಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳ ಉಪವಾಸಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಕಪ್ಪು ಉಪವಾಸ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೆಂಟ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ವ್ರತ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ), ರಂಜಾನ್ (ಇಸ್ಲಾಂ), ಯೋಮ್ ಕಿಪ್ಪುರ್ (ಜುದಾಯಿಸಂ), ಉಪವಾಸ ಭಾನುವಾರ (ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್), ಜೈನ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧರ ಉಪವಾಸ ಸೇರಿವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಪವಾಸದ ಆಚರಣೆಗಳು ಕೆಲವು ಆಹಾರಗಳಿಂದ ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬಯಸುವ ಅಥವಾ ಅಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಇರುವವು, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ====== '''ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ''' ====== ಒಬ್ಬರ ಆಯ್ಕೆಯ ದಿನಾಂಕದಂದು ವ್ರತ/ನೋಂಬುವನ್ನು ಮದುವೆಯಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾರಂಭದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಥವಾ ದೀಪಾವಳಿ (ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ದೀಪಗಳ ಹಬ್ಬ), ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ( ಶಿವ), ನವರಾತ್ರಿ (ದುರ್ಗ ಅಥವಾ ರಾಮ), ಕಂದಶಷ್ಟಿ (ಮುರುಗ), ಏಕಾದಶಿ (ಕೃಷ್ಣ, ವಿಷ್ಣು ಅವತಾರಗಳು) ಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಖಾಸಗಿ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== '''ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ''' ==== ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರು, ಲುಥೆರನ್ಸ್, ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್‌ಗಳು, ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಗಡಗಳ ಅನೇಕ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ಶುಕ್ರವಾರದ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಂಸದಿಂದ ದೂರವಿರುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೆಂಟ್‌ನ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಋತುವಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ (ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೂದಿ ಬುಧವಾರ ಮತ್ತು ಶುಭ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು), ಅನೇಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಎರಡು ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಊಟವನ್ನು ಸೇವಿಸಬಹುದು,ಇತರರು ಕಪ್ಪು ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನದವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ==== '''ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ''' ==== ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಥೇರವಾಡ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ತರಬೇತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ,ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಿಂದ ಮರುದಿನದ ಸೂರ್ಯೋದಯದವರೆಗೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಈ ದೈನಂದಿನ ಉಪವಾಸದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಎಂಟು ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಹುದು. === '''ಇಸ್ಲಾಂ''' === ರಂಜಾನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮುಸ್ಲಿಮರು ಸೂರ್ಯೋದಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದವರೆಗೆ ೩೦ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕುಡಿಯದೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸೂರ್ಯೋದಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ನಂತರ ತಿನ್ನಬಹುದು. ರಂಜಾನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ತೂಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ, ಆದರೆ ಉಪವಾಸದ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ತೂಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಯಸಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ. ರಂಜಾನ್ ಉಪವಾಸವು ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಿನ್ನುವ ಆಹಾರಕ್ರಮವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಮುಸ್ಲಿಮರು ನೀರನ್ನು ಸಹ ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಂಜಾನ್ ಉಪವಾಸವು ಎಲ್‌ಡಿಎಲ್ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಉಪವಾಸದ ಚಯಾಪಚಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಪವಾಸವು "ದೇಹದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಗ್ಲೈಸೆಮಿಯಾ, ಕಾರ್ಡಿಯೊಮೆಟಾಬಾಲಿಕ್ ಅಪಾಯದ ಗುರುತುಗಳು ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಿಡೇಟಿವ್ ಒತ್ತಡದ ನಿಯತಾಂಕಗಳ" ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿ, "ಗ್ಲೂಕೋಸ್, ಟ್ರಯಾಸಿಲ್ಗ್ಲಿಸರಾಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಇನ್ಸುಲಿನ್]] ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶ- ೧ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಮಟ್ಟಗಳು" ಜೊತೆಗೆ ತೂಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.ರಂಜಾನ್ ಉಪವಾಸದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮಧುಮೇಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೈಪೊಗ್ಲಿಸಿಮಿಯಾ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಅಸಮರ್ಪಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.ರಂಜಾನ್ ಉಪವಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ರವಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯ ಉಪವಾಸವು ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಮಧುಮೇಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಪಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಆದರೂ ಇದು ಮಗುವಿನ ತೂಕದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ.ಈ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಲುಪದ ಮಕ್ಕಳು, ವೃದ್ಧರು, ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥರು, ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ತಾಯಂದಿರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಪವಾಸದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ - ರಂಜಾನ್ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. === '''ಬಳಕೆಯ  ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು''' === ೨೦೧೯ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳ ಅನುಮೋದನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ==== '''ಯುಕೆ ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]''' ==== ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವನ್ನು (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ೫ :೨ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ) ಮೈಕೆಲ್ ಮೊಸ್ಲಿ ಯುಕೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ೨ ದೂರದರ್ಶನ ಹೊರೈಸನ್ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಈಟ್, ಫಾಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಲಿವ್ ಲಾಂಗರ್ ನಂತರ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದರು. ==== '''ಉತ್ತರ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ]]''' ==== ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಉಪವಾಸವು ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಡ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ==== '''ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ''' ==== ೨೦೧೯ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮರುಕಳಿಸುವ ಉಪವಾಸದಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯು ಕೆಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ಡಯಟ್ ಕೋಚಿಂಗ್, ಡಯೆಟರಿ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫುಲ್ ಮೀಲ್ ಪ್ಯಾಕೇಜುಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಈ ಕಂಪನಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿಲ್ಲದ ದುಬಾರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅಥವಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. <nowiki><ref></nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Intermittent_fasting<nowiki></ref></nowiki> == '''ಫಿಗ್ಮಾ ತಂತ್ರಾಂಶ (ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್)'''      == ಈ ಲೇಖನ ತಂತ್ರಾಂಶ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಬಗ್ಗೆ ಕುರಿತು , ಇತರ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಫಿಗ್ಮಾ. '''ಫಿಗ್ಮಾ''' ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಹಕಾರಿ ವೆಬ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಗಿದೆ , ಮ್ಯಾಕ್ ಓಎಸ್ ಮತ್ತು [[ವಿಂಡೋಸ್]] ಗಾಗಿ  ಡೆಸ್ಕ್ಟಾಪ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಫ್-ಲೈನ್   ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.ಫಿಗ್ಮಾದ ವೈಶಿಷ್ಟಯತೆ ಸೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರ ಇಂಟರ್ಫೇಸ್ ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರ ಅನುಭವ  ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ,ಜೊತೆಗೆ ನೈಜ ಸಮಯ ಸಹಯೋಗದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತದೆ ,ವಿವಿಧ ವೆಕ್ಟರ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಮೂಲಮಾದರಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ .ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್  ಮತ್ತು ಐಒಎಸ್ ಗಾಗಿ ಫಿಗ್ಮಾ [[ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್]] ಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು [[ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಪಿಸಿ|ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್]] ಸಾಧನಗಳಲ್ಲಿ ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫಿಗ್ಮಾ ಮೂಲಮಾದರಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. '''ಫಿಗ್ಮಾ ಲೋಗೋ''' [[ಚಿತ್ರ:Figma-logo.svg|240x240px|Figma-logo]] '''ಇತಿಹಾಸ''' '''ಡೈಲನ್ ಫೀಲ್ಡ್''' ಮತ್ತು '''ಇವಾನ್ ವಾಲ್ಲೇಸ್''' ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ '''ಬ್ರೌನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ'''ದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ಫಿಗ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಶುರುಮಾಡಿದ್ದರು . ವಾಲ್ಲೇಸ್ [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್]] ನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಕ ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು,ಆದರೆ ಫೀಲ್ಡ್ ಸಿಎಸ್ ವಿಭಾಗದ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಗುಂಪಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.  ಫಿಗ್ಮಾದ ಹಿಂದಿನ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವು " ಬ್ರೌಸರಿನಲ್ಲಿ ಉಚಿತ,ಸರಳ ಸೃಜನಶೀಲ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಯಾರಾದರೂ ಸೃಜನಶೀಲರಾಗಿರಲು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಆಗಿತ್ತು”.ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಲೇಸ್ ವೆಬ್ ಆಧಾರಿತಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಸಂಪಾದಕ [[ತಂತ್ರಾಂಶ]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಡ್ರೋನ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ತಂತ್ರಾಂಶ ಮತ್ತು ಮೆಮೆ ಜನರೇಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಭಿನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು.ಕಂಪನಿಯ ಆರಂಭಿಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ೨೦೧೨ರ '''ದಿ ಬ್ರೌನ್ ಡೈಲಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್''' ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ "ಒಂದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾರಂಭವು  ಬಳಕೆದಾರರನ್ನುಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ".ಕಂಪನಿಯ ಮೊದಲ ಆಲೋಚನೆಗಳು 3ಡಿ(3D) ವಿಷಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ  ಮತ್ತು ನಂತರದ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಫೋಟೋ ಎಡಿಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಸೆಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖನವು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಫೀಲ್ಡ್ ನ್ನು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಥಿಯೆಲ್ ಫೆಲೋ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಗೈರುಹಾಜರಿಯ ರಜೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು $100,000 ಗಳಿಸಿದರು . ವಾಲ್ಲೇಸ್ ಗಣಕ ಯಂತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ಫೀಲ್ಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಫಿಗ್ಮಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩ ೨೦೧೫ರಂದು ಉಚಿತ ಆಹ್ವಾನ-ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ವವೀಕ್ಷಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೭ ,೨೦೧೬ರಂದು  ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು . ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨ ,೨೦೧೯ರಂದು ,ಫಿಗ್ಮಾ ಫಿಗ್ಮಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು,ವಿನ್ಯಾಸಕರು ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇತರರು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೧ ,೨೦೨೧ರಂದು ,ಫಿಗ್ಮಾ '''ಫಿಗ್-ಜಾಮ್''' ಎಂಬ ಡಿಜಿಟಲ್ ವೈಟ್‌ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು,ಇದು ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಜಿಗುಟಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ಪರಿಕರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ . ಜೂನ್ ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಗೂಗಲ್  ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮೂಲಮಾದರಿ ಫಿಗ್ಮಾದೊಂದಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ತರಲು ಘೋಷಿಸಿತು ,ಜೊತೆಗೆ ಫಿಗ್‌ಜಾಮ್ ಅನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ [[ಕ್ರೋಮ್ ಬ್ರೌಸರ್‌|ಕ್ರೋಮ್]] ಪುಸ್ತಕಗೆ ತರುತ್ತದೆ. '''ಅಡೋಬ್ ನಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಸ್ವಾಧೀನ''' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫,೨೦೨೨ರಂದು,ಫಿಗ್ಮಾವನ್ನು ಸುಮಾರು $20 ಶತಕೋಟಿ ನಗದು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಕ್‌ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ '''ಅಡೋಬ್''' ಘೋಷಿಸಿತು,ಇದು ಕಂಪನಿಯ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಾಧೀನವಾಗಿದೆ ,ಜೊತೆಗೆ ಫೀಲ್ಡ್ ಸಿಇಒ ಆಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.ವಿನ್ಯಾಸ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಉತ್ಪನ್ನದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.ಅಡೋಬ್ ಸೃಜನಶೀಲ ಕ್ಲೌಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಥವಾ ಕಡ್ಡಾಯ ಏಕೀಕರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ,ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತುತ ಫಿಗ್ಮಾದಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುವ ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಡೋಬ್ ಷೇರುಗಳು ಘೋಷಣೆಯ ನಂತರ ೧೭% ರಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಖರೀದಿಯನ್ನು '''ಆಂಟಿಟ್ರಸ್ಟ್''' ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ,ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವಾಗಿದೆ;ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಅಡೋಬ್ XD ಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ,ಇದು 2021 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಫಿಗ್ಮಾಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಾಲನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.ಜಾನ್ ನಾಟನ್ ಖರೀದಿಯನ್ನು [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌]], [[ವಾಟ್ಸಾಪ್]] ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುವವರೆಗೂ ಹೋದರು,ಇದು ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ನವೆಂಬರ್ ೨,೨೦೨೨ರಂದು ,ಫೆಡರಲ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕಮಿಷನ್ (FTC) ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ,'''ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್''' ವಿಲೀನ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. '''ಧನಸಹಾಯ''' ಜೂನ್ ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಫಿಗ್ಮಾ $೩.೮ ದಶಲಕ್ಷ ಬೀಜ ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ,ಕಂಪನಿಯು $೧೪  ದಶಲಕ್ಷ ಸರಣಿ  ಎ ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಫಿಗ್ಮಾ ಸರಣಿ ಬಿ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ $೨೫  ದಶಲಕ್ಷ  ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಫಿಗ್ಮಾ $೪೦  ದಶಲಕ್ಷ ಸರಣಿ ಸಿ ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಫಿಗ್ಮಾ ಸರಣಿ ಡಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ$೫೦ ದಶಲಕ್ಷ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.ಜೂನ್ ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ,ಫಿಗ್ಮಾ ಸರಣಿ ಈ ಹಣಕಾಸಿನ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ$೨೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಫಿಗ್ಮಾ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಫಿಗ್ಮಾ $೨ ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಮೇ ೨೦೨೧ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ '''$೧೦''' ಶತಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <nowiki><ref></nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Figma_(software)<nowiki></ref></nowiki> 7fasf97dmf78v49exl0fe2lgse8miwd 0 155860 1376972 1341019 2026-07-21T00:29:08Z CommonsDelinker 768 Muppiliyan-Periya_Karuppu_Jeyamangalam_Theni.png ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Krdರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376972 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ದ್ರಾವಿಡ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮ | image = Karuppu Sami.jpg | caption = ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹ | name = ಕರುಪ್ಪು ಸಾಮಿ | script_name = [[ತಮಿಳು]] | script = | affiliation = [[ದ್ರಾವಿಡ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮ]] | god_of = Patroller of Boundaries<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&dq=karuppusami+god&pg=PA291 | isbn=978-0-19-061509-3 | title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India | year=2018 | publisher=Oxford University Press }}</ref> | other_names = {{ubl|ಕರುಪ್ಪು|ಕರುಪ್ಪ|ಕರುಪ್ಪನ್|ಅಯ್ಯ}} | abode = | weapon = [[ಅರುವಲ್]], [[ಈಟಿ]], [[ಗಡಾ (ಮೇಸ್)|ಗಡ]], [[ಕತ್ತಿ]] | consort = | mount = [[ಕುದುರೆ]] | planet = }} [[ಚಿತ್ರ:Karupassamy.1.jpg|alt=Vathiyar Thottathu Karuppu Svami|thumb|442x442px| ವಾಥಿಯಾರ್ ತೋಟತ್ತು ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ]] '''ಕರುಪ್ಪುಸ್ವಾಮಿ''' (ಅರ್ಥ: ಕಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ) [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ತಮಿಳು ದೇವರು. ಅವರು [[ಕೇರಳ]]ದ ಕೆಲ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕರುಪ್ಪುಸ್ವಾಮಿ ಅವರು [[ಅಯ್ಯನಾರ್]] ಅವರ 21 ರಕ್ಷಕ ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡ ಜಾನಪದ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-qU5DwAAQBAJ&dq=karuppusami+god&pg=PA291|title=Possessed by the Virgin: Hinduism, Roman Catholicism, and Marian Possession in South India|last=Bloomer|first=Kristin C.|date=2018|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-061509-3|pages=291|language=en}}</ref> == ಕರುಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯಗಳು == ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಗಳು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಹೊರಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಡೀ ಗ್ರಾಮಗಳು [[ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯಗಳ]] ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ದೇವಾಲಯಗಳು [[ಗೋಪುರ|ಗೋಪುರಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇವು ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳು, ಕತ್ತಿಗಳು, [[ಕುಡುಗೋಲು|ಕುಡುಗೋಲುಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಂತಹ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣುಗಳ ದೇವತೆಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಎಂಟು [[ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರು|ಮಾತೃ]][[ಕುದುರೆ|ಕುದುರೆಯ]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೌಂಡ್, ಒಂದು [[ಸಿಂಹ]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಕುದುರೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ಆರಾಧನೆಯು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವಜರ ಕುಲ ಆಧಾರಿತ ಆರಾಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುರೋಹಿತರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲದವರು, ಮತ್ತು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಪಂಥವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ವಂಶಾವಳಿಗಳಿಂದ ಬಂದವರು. ಇವರ ಪೂಜಾ ಮಾದರಿಯು [[ವೇದ|ವೈದಿಕ]] ಅಥವಾ ಅ-[[ಆಗಮ|ಅಗಾಮಿಕ್]] ಆಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪುರೋಹಿತರು ಆರಾಧಕರಿಗೆ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಭೂತಿ]] (ಪವಿತ್ರ ಬೂದಿ) ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ದೈವೋಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗಿನ ವಿವಿಧ ಜನರನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕ ತಿರುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒರಾಕಲ್ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು [[ವ್ರತ]] ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರತೆ ಮತ್ತು ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೈವ ಪ್ರವಚನಗಳು ಸ್ವಾಮಿ ಆದುದಲ್ ಎಂಬ ವೇಶ ತಾಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆರೆದಿದ್ದ ಗುಂಪಿಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸುತ್ತವೆ. ಒರಾಕಲ್ಗಳು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೊದಲು, ಒರಾಕಲ್ ಗಳು ಅರುವಲ್ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಪೂರ್ವಜರ ದೇವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮುದಾಯದ ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ ಪರಿಹರಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಗಿದೆ. ಜನರ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಅವರು ತಾವು ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅರ್ಪಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]], [[ಗಯಾನ|ಗಯಾನಾ]], [[ಫಿಜಿ]], [[ಮಾರಿಷಸ್]], ರೀಯೂನಿಯನ್, [[ಸೆಶೆಲ್ಸ್|ಸೀಶೆಲ್ಸ್]], ಗ್ವಾಡೆಲೋಪ್, [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರ್]], [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಂಗಿಲಿ ಕರುಪ್ಪನ್, ಸಂಗಾನಿ ಬಾಬಾ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು == ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಯಾವಾಗ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಸಮಿತಿಯು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವವು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ 2 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಾರಂಭವು ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೂವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಬೇರೆ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬರಬಹುದು. ಮತ್ತು ಹಬ್ಬ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಜನರು ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬೇರೆ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. == ಟ್ರಾನ್ಸ್. == ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯಮಾನವೆಂದರೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ದೇವರಿಗೆ ಮಾನವನ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅವರು ದೇವತೆಯ ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ದೇವರ ಭೌತಿಕ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಆಚರಣಕಾರರು ತಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ಅವರ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. == ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯ ರೂಪಗಳು == ಪಥಿನೆತಂಪಡಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ, ಸಾಂಗಿಲಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ. ಪೆರಿಯ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ; ಚಿನ್ನ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಃ, ಸಾಧನಾ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ |, ಸಂಡಿ ಕರುಪ್ಪುಸ್ವಾಮಿ |, ಮಾಂಡು ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ _, ಮುಪ್ಪುಲಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. == ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಆರಾಧನೆ == [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ದಲ್ಲಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಕ್ಷಕ ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಭಾರತೀಯ ತಮಿಳರಲ್ಲಿ) ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಅವನನ್ನು [[ಕುಲದೇವರು|ಕುಲದೇವ]] ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಯ ರಕ್ಷಕ ದೇವರಾಗಿಯೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಆಹಾರಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರುಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಬಲ ರಕ್ಷಕ ಎಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ಆರಾಧನೆಯು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಶುಭ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವರಿಗೆ, ಮತ್ತು ರೋಗಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕೆಲವು ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ|ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]] ನ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ನ ಭಕ್ತರು ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಕ ದೇವರಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಭಕ್ತರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಕೆಯು ತಮಿಳರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ಪೂಜೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ (ಕರಿಮಲೈ ಸಾಂಗಿಲಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ) [[ಕೇರಳ]] [[ಶಬರಿಮಲೆ|ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಾಲಯ]] ಕರಿಮಲೈ ಗೋಪುರಂ ಎಂಬುದು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ತಮಿಳರು ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಥಿನೆತಂಪಡಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ, ಸಾಂಗಿಲಿ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಪೆರಿಯ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ಹಾಗೂ ಚಿನ್ನ ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿ ಮುತ್ತು ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಗಳಂತಹವು ಕರುಪ್ಪು ಸ್ವಾಮಿಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೪_ಸ್ಪರ್ಧೆಯ_ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ‏‎ ]] r7yx5oek9codszd38n1q21g6fmwspky 0 161219 1376969 1356359 2026-07-20T23:21:31Z CommonsDelinker 768 Bojnord_fall.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Krdರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376969 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | settlement_type = ನಗರ | official_name = "ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್". | other_name = | nickname = | motto = | image_skyline = {{Photomontage | photo1a =Mofakham Mirror House by Arashk Rajabpour.jpg {{!}} | photo2a =عمارت سردار مفخم بجنورد 1.jpg | photo2b =Jajarmi hosseiniye.jpg{{!}} | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = }} | imagesize = | image_caption = '''ಮೊಫಖಾಮ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಮಿರರ್ಸ್, ಸರ್ದಾರ್ ಮೊಫ್ಖಾಮ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್, ಜಜರ್ಮಿ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್''' }} '''"ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್"''' "ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್" ಇದನ್ನು "ಬುಜ್ನೂರ್ಡ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಬುಜಾನ್ಜಿರ್ಡ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title=Maps, Weather, and Airports for Bojnurd, Iran | url=http://www.fallingrain.com/world/IR/30/Bojnurd.html }}</ref> ಇದು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ (ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ) ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿದೆ.ಇರಾನ್ ನ ಉತ್ತರ ಖೊರಾಸಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬೊಜ್ನಾರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಕೌಂಟಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Khorasan Province Structure">{{cite report|title=Approval of the organization and chain of citizenship of the elements and units of the divisions of Khorasan province, centered in Mashhad|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Parliament Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/113047|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024415/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/113047|publisher=Ministry of the Interior, Defense Political Commission of the Government Council|last=Habibi|first=Hassan|archive-date=17 November 2015|date=c. 2015|orig-date=Approved 21 June 1369|id=Proposal 3223.1.5.53; Approval Letter 3808-907; Notification 84902/T125K|access-date=6 January 2024}}</ref> ಇದು ಟೆಹ್ರಾನ್ ನಿಂದ {{convert|701|km|abbr=on}} ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.tehran.com|title=Tehran}}</ref> ಮತ್ತು ರಝಾವಿ ಖೊರಾಸನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮಶಾದ್ ನಿಂದ 237&nbsp;ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Distance from Bojnurd to Mashhad |url=https://www.distancecalculator.net/from-bojnurd-to-mashhad |access-date=2022-06-23 |website=www.distancecalculator.net}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯಗಳ ನಂತರ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಖರೈ ಟರ್ಕರು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name=":0" /> ಬೊಜ್ನೂರ್ಡ್ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಪ್ರತಿಕೂಲ ತುರ್ಕಮೆನಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ಸಫಾವಿದ್ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಕುರ್ದ್ಸ್ ಸಾಡಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಸಫಾವಿದ್ ಇರಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ನಗರವು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು ವಸತಿಗಳು, ಬಜಾರ್ಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮಸೀದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name=":0" /> 1849 ರಲ್ಲಿ, ನಗರವು ದಂಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಅದು ನಗರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿತು. 1876 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಿ.ಸಿ. ನೇಪಿಯರ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ಕುರ್ದ್ ಆಗಿದ್ದು, ಟೆಹ್ರಾನ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ತೆರಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಗರವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":0" /> 1896 ಮತ್ತು 1929 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ತೀವ್ರ ಭೂಕಂಪಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಗರವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೋಟೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Ehlers|first=Eckart|last2=Bosworth|first2=C. E.|date=1989|title=BOJNŪRD|url=https://iranicaonline.org/articles/bojnurd-a-town-and-district-in-khorasan|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|volume=IV}}</ref> 1997 ರಲ್ಲಿ, ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 6.5 ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪವು ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref name="rw">{{cite news |title=Earthquake Toll Rises in Iran as Aftershocks Hit |url=https://reliefweb.int/report/iran-islamic-republic/earthquake-toll-rises-iran-aftershocks-hit |access-date=10 March 2022 |work=[[Reuters]] |publisher=[[ReliefWeb]] |date=5 February 1997 |location=Tehran, Iran}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== 2006 ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 44,217 ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 172,772 ಆಗಿತ್ತು.<ref name="2006 North Khorasan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): North Khorasan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/28.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920084106/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/28.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 56,761 ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 199,791 ಜನರನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="2011 North Khorasan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): North Khorasan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/North-Khorasan.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119210728/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/North-Khorasan.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> 2016 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 67,335 ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 228,931 ಜನರು ಎಂದು ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="2016 North Khorasan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): North Khorasan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_28.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174651/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_28.xlsx|format=Excel|archive-date=27 October 2020}}</ref> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == 36 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ತರ ಖೊರಾಸಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಬೋಜ್ನೌರ್ಡ್ ನಗರವು ಈಶಾನ್ಯ ಇರಾನ್ನಲ್ಲಿ 57 ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು 20 ನಿಮಿಷಗಳ ರೇಖಾಂಶ ಮತ್ತು 37 ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು 28 ನಿಮಿಷಗಳ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕೊಪೆಡಾಗ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಲಡಾಗ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬೋರ್ಜ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಬೋಜ್ನೋರ್ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1070 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಟೆಹ್ರಾನ್ ಗೆ ಅದರ ದೂರವು 821 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Bojnord |url=https://www.visitiran.ir/destination/bojnord |access-date=2022-06-05 |website=www.visitiran.ir |language=en |archive-date=2022-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605182146/https://www.visitiran.ir/destination/bojnord |url-status=dead }}</ref> {{clear}} ===ಹವಾಮಾನ=== ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್ ಶೀತ, ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ("ಬಿಎಸ್ಕೆ") ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2019-10-22 |title=Köppen Climate Classification: How to Use the Other Plant Map |url=https://www.lawnstarter.com/blog/landscaping/koppen-climate-classification-map/ |access-date=2022-06-23 |website=Lawnstarter |language=en-US}}</ref> {{Weather box |width = auto |location = ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್ (1991–2020){{efn-lr| Rainy days calculated using parameter codes 46 and 71}} |metric first = Y |single line = Y | Jan record high C =19.2 | Feb record high C =27.2 | Mar record high C =30.8 | Apr record high C =34.4 | May record high C =37.4 | Jun record high C =40.0 | Jul record high C =41.2 | Aug record high C =40.6 | Sep record high C =39.0 | Oct record high C =33.6 | Nov record high C =27.8 | Dec record high C =25.0 | year record high C = |Jan high C = 6.9 |Feb high C = 8.7 |Mar high C = 13.9 |Apr high C = 19.9 |May high C = 24.9 |Jun high C = 30.3 |Jul high C = 32.8 |Aug high C = 32.1 |Sep high C = 28.2 |Oct high C = 21.8 |Nov high C = 13.9 |Dec high C = 8.8 |Jan mean C = 0.9 |Feb mean C = 2.4 |Mar mean C = 7.0 |Apr mean C = 12.6 |May mean C = 17.8 |Jun mean C = 22.9 |Jul mean C = 25.4 |Aug mean C = 24.4 |Sep mean C = 20.2 |Oct mean C = 13.8 |Nov mean C = 7.0 |Dec mean C = 2.7 |Jan low C = -3.7 |Feb low C = -2.4 |Mar low C = 1.7 |Apr low C = 6.6 |May low C = 11.2 |Jun low C = 15.5 |Jul low C = 18.2 |Aug low C = 16.7 |Sep low C = 12.8 |Oct low C = 6.9 |Nov low C = 1.8 |Dec low C = -1.9 | Jan record low C =-19.0 | Feb record low C =-21.0 | Mar record low C =-13.6 | Apr record low C =-5.4 | May record low C =-0.2 | Jun record low C =4.0 | Jul record low C =10.0 | Aug record low C =5.4 | Sep record low C =1.6 | Oct record low C =-5.0 | Nov record low C =-14.4 | Dec record low C =-18.1 | year record low C = |precipitation colour = green |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation mm = 22.2 |Feb precipitation mm = 31.9 |Mar precipitation mm = 45.3 |Apr precipitation mm = 38.7 |May precipitation mm = 30.4 |Jun precipitation mm = 10.2 |Jul precipitation mm = 6.8 |Aug precipitation mm = 4.8 |Sep precipitation mm = 7.7 |Oct precipitation mm = 12.4 |Nov precipitation mm = 25.8 |Dec precipitation mm = 19.2 |Jan precipitation days = 5.4 |Feb precipitation days = 6.3 |Mar precipitation days = 7.4 |Apr precipitation days = 6.1 |May precipitation days = 4.9 |Jun precipitation days = 1.9 |Jul precipitation days = 1.1 |Aug precipitation days = 0.7 |Sep precipitation days = 1 |Oct precipitation days = 2.8 |Nov precipitation days = 4.5 |Dec precipitation days = 4.5 | Jan rain days =4 | Feb rain days =5.5 | Mar rain days =9.2 | Apr rain days =9.6 | May rain days =7.9 | Jun rain days =2.9 | Jul rain days =2.1 | Aug rain days =1.1 | Sep rain days =1.9 | Oct rain days =4.5 | Nov rain days =7.4 | Dec rain days =5.9 | year rain days = | Jan snow days =7.2 | Feb snow days =7.5 | Mar snow days =4.7 | Apr snow days =0.6 | May snow days =0 | Jun snow days =0 | Jul snow days =0 | Aug snow days =0 | Sep snow days =0 | Oct snow days =0 | Nov snow days =1.2 | Dec snow days =4.1 | year snow days = | Jan humidity =72 | Feb humidity =71 | Mar humidity =68 | Apr humidity =64 | May humidity =58 | Jun humidity =47 | Jul humidity =45 | Aug humidity =42 | Sep humidity =48 | Oct humidity =57 | Nov humidity =69 | Dec humidity =73 | year humidity =59.5 | Jan dew point C =-4.1 | Feb dew point C =-3.0 | Mar dew point C =0.5 | Apr dew point C =4.9 | May dew point C =8.1 | Jun dew point C =9.1 | Jul dew point C =11.0 | Aug dew point C =8.8 | Sep dew point C =7.2 | Oct dew point C =4.0 | Nov dew point C =0.8 | Dec dew point C =-2.3 | Jan sun =152 | Feb sun =152 | Mar sun =174 | Apr sun =211 | May sun =272 | Jun sun =325 | Jul sun =342 | Aug sun =342 | Sep sun =289 | Oct sun =248 | Nov sun =175 | Dec sun =144 | year sun = |source = [[NOAA]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Iran/CSV/Bojnurd_40723.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Bojnurd-40723 |access-date=18 February 2024 |website=ncei.noaa.gov |publisher=National Oceanic and Atmosoheric Administration |no-pp=y |type=Excel |format=CSV |archive-date=18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218073738/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Iran/CSV/Bojnurd_40723.csv |url-status=dead }}</ref> (Snow and Sleet days 1981–2010)<ref>{{Cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1981-2010/RA-II/Iran/WMO_Normals_Excel_IRAN_060719.xls |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1981-2010: Bojnurd(WMO number: 40723) |access-date=18 February 2024 |website=ncei.noaa.gov |publisher=National Oceanic and Atmosoheric Administration |type=Excel |format=XLS |quote=Parameter Code 80: Number of Days with Sleet/Snow |archive-date=20 ನವೆಂಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120051914/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1981-2010/RA-II/Iran/WMO_Normals_Excel_IRAN_060719.xls |url-status=dead }}</ref> }} {{Weather box |width = auto |collapsed =Y |location = Bojnurd (1977–2010) |metric first = Y |single line = Y |Jan high C = 6.2 |Feb high C = 7.8 |Mar high C = 13.0 |Apr high C = 19.8 |May high C = 24.3 |Jun high C = 29.8 |Jul high C = 32.5 |Aug high C = 31.9 |Sep high C = 28.2 |Oct high C = 21.4 |Nov high C = 14.3 |Dec high C = 8.6 |Jan mean C = 1.2 |Feb mean C = 2.6 |Mar mean C = 7.2 |Apr mean C = 13.3 |May mean C = 17.6 |Jun mean C = 22.5 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 24.3 |Sep mean C = 20.3 |Oct mean C = 14.1 |Nov mean C = 8.3 |Dec mean C = 3.6 |Jan low C = -3.7 |Feb low C = -2.6 |Mar low C = 1.4 |Apr low C = 6.7 |May low C = 10.9 |Jun low C = 15.2 |Jul low C = 17.9 |Aug low C = 16.6 |Sep low C = 12.5 |Oct low C = 6.9 |Nov low C = 2.2 |Dec low C = -1.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 25.1 |Feb precipitation mm = 32.2 |Mar precipitation mm = 42.9 |Apr precipitation mm = 39.1 |May precipitation mm = 33.3 |Jun precipitation mm = 9.0 |Jul precipitation mm = 8.7 |Aug precipitation mm = 5.5 |Sep precipitation mm = 9.3 |Oct precipitation mm = 12.4 |Nov precipitation mm = 26.0 |Dec precipitation mm = 24.3 |Jan precipitation days = 10.6 |Feb precipitation days = 11.4 |Mar precipitation days = 12.4 |Apr precipitation days = 10.8 |May precipitation days = 9.8 |Jun precipitation days = 3.8 |Jul precipitation days = 2.4 |Aug precipitation days = 1.9 |Sep precipitation days = 2.8 |Oct precipitation days = 5.3 |Nov precipitation days = 8.1 |Dec precipitation days = 9.9 |Jan humidity = 72 |Feb humidity = 71 |Mar humidity = 68 |Apr humidity = 63 |May humidity = 58 |Jun humidity = 48 |Jul humidity = 46 |Aug humidity = 43 |Sep humidity = 48 |Oct humidity = 57 |Nov humidity = 67 |Dec humidity = 72 |Jan sun = 144.4 |Feb sun = 148.6 |Mar sun = 164.7 |Apr sun = 206.8 |May sun = 267.1 |Jun sun = 309.0 |Jul sun = 328.5 |Aug sun = 331.3 |Sep sun = 281.1 |Oct sun = 243.2 |Nov sun = 178.1 |Dec sun = 142.3 |source 1 =[http://worldweather.wmo.int/114/c01446.htm World Meteorological Organisation] |source 2 =[https://irimo.ir] }} {{notelist-lr}} == ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು == ಬೋಜ್ನೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು:<ref>{{cite web | title=دانستنیهایی از استان خراسان شمالی | url=http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/شهرها_و_روستاها/شهرهای_مناطق_کویری_و_بیابانی/استانهای_خراسان_شمالی،_جنوبی_و_رضوی/مطالب_مرتبط_با_استان_خراسان/دانستنیهایی_از_استان_خراسان_شمالی.htm }}</ref> - ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ * ನಾರ್ತ್ ಖೊರಾಸನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ * ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆಜಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೋಜ್ನೌರ್ಡ್ ಶಾಖೆ * [http://www.eshragh.ac.ir/ ಎಸ್ರಾಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್, ಉತ್ತರ ಖೊರಾಸನ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203110213/https://www.eshragh.ac.ir/ |date=2024-12-03 }} * [http://bojnurd.pnu.ac.ir/ ಪಾಯಮ್ ನೂರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20150902234535/http%3A//bojnurd.pnu.ac.ir/Portal/Home/ |date=2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 }} * ಕೋಸರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ==ಗಮನಾರ್ಹ ಜನರು== [[File:Official Portrait of Teymourtash.jpg|thumb| 20 ನೇ ಶತಮಾನದ (ಪಹ್ಲವಿ ರಾಜವಂಶ) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಇರಾನಿನ ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಬ್ದೊಲ್ಹೊಸೈನ್ ತೈಮೌರ್ತಾಶ್ (ಸರ್ದಾರ್ ಮೊಝಾಮ್ ಖೊರಾಸಾನಿ) ಬೊಜ್ನೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು|232x232px]] * ಅಬ್ದೋಲ್ಹೊಸೈನ್ ತೈಮೌರ್ತಾಶ್ (ಸರ್ದಾರ್ ಮೊಝಾಮ್ ಖೊರಾಸಾನಿ), 20 ನೇ ಶತಮಾನದ (ಪಹ್ಲವಿ ರಾಜವಂಶ) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿ * ಅಲಿ-ಅಕ್ಬರ್ ದಾವರ್, ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನ ಆಧುನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ * ಕಾಜೆಮ್ ಮೌಸವಿ-ಬೊಜ್ನೌರ್ಡಿ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕ್ಯುರೇಟರ್ (1997-2005) * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ದವಾರಿ, ಪತ್ರಕರ್ತ, 2009-10ರ ಇರಾನಿನ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು * ಮುಸ್ತಫಾ ತಬ್ರಿಜಿ, ರಾಜಕಾರಣಿ {| |[[File:Bojnord sky.jpg|alt=Bojnord sky|center|thumb|363x363px|ಬೊಜ್ನೋರ್ಡ್ ನಗರ]] | |[[File:Rainy spring day of Bojnord - 14 April 2018 05.jpg|alt=A rainy spring day in Bojnord|center|thumb|318x318px|ಬೋಜ್ನೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ವಸಂತಕಾಲದ ದಿನ]] |} ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{commons category-inline|Bojnord }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]] [[ವರ್ಗ:ಇರಾನ್‍ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] lqlg3ugimy6th8fs2exhv9prir3178m 1376970 1376969 2026-07-20T23:21:42Z CommonsDelinker 768 Bojnord_sky.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Krdರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376970 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | settlement_type = ನಗರ | official_name = "ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್". | other_name = | nickname = | motto = | image_skyline = {{Photomontage | photo1a =Mofakham Mirror House by Arashk Rajabpour.jpg {{!}} | photo2a =عمارت سردار مفخم بجنورد 1.jpg | photo2b =Jajarmi hosseiniye.jpg{{!}} | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = }} | imagesize = | image_caption = '''ಮೊಫಖಾಮ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಮಿರರ್ಸ್, ಸರ್ದಾರ್ ಮೊಫ್ಖಾಮ್ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್, ಜಜರ್ಮಿ ಮ್ಯಾನ್ಷನ್''' }} '''"ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್"''' "ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್" ಇದನ್ನು "ಬುಜ್ನೂರ್ಡ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು "ಬುಜಾನ್ಜಿರ್ಡ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title=Maps, Weather, and Airports for Bojnurd, Iran | url=http://www.fallingrain.com/world/IR/30/Bojnurd.html }}</ref> ಇದು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ (ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿ) ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿದೆ.ಇರಾನ್ ನ ಉತ್ತರ ಖೊರಾಸಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬೊಜ್ನಾರ್ಡ್ ಕೌಂಟಿಯ ಕೇಂದ್ರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಕೌಂಟಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Khorasan Province Structure">{{cite report|title=Approval of the organization and chain of citizenship of the elements and units of the divisions of Khorasan province, centered in Mashhad|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Islamic Parliament Research Center|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/113047|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117024415/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/113047|publisher=Ministry of the Interior, Defense Political Commission of the Government Council|last=Habibi|first=Hassan|archive-date=17 November 2015|date=c. 2015|orig-date=Approved 21 June 1369|id=Proposal 3223.1.5.53; Approval Letter 3808-907; Notification 84902/T125K|access-date=6 January 2024}}</ref> ಇದು ಟೆಹ್ರಾನ್ ನಿಂದ {{convert|701|km|abbr=on}} ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.tehran.com|title=Tehran}}</ref> ಮತ್ತು ರಝಾವಿ ಖೊರಾಸನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮಶಾದ್ ನಿಂದ 237&nbsp;ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Distance from Bojnurd to Mashhad |url=https://www.distancecalculator.net/from-bojnurd-to-mashhad |access-date=2022-06-23 |website=www.distancecalculator.net}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯಗಳ ನಂತರ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಖರೈ ಟರ್ಕರು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name=":0" /> ಬೊಜ್ನೂರ್ಡ್ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಪ್ರತಿಕೂಲ ತುರ್ಕಮೆನಿಯರ ವಿರುದ್ಧ ಸಫಾವಿದ್ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಕುರ್ದ್ಸ್ ಸಾಡಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಸಫಾವಿದ್ ಇರಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ನಗರವು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು ವಸತಿಗಳು, ಬಜಾರ್ಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮಸೀದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name=":0" /> 1849 ರಲ್ಲಿ, ನಗರವು ದಂಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಅದು ನಗರವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿತು. 1876 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಜಿ.ಸಿ. ನೇಪಿಯರ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ಕುರ್ದ್ ಆಗಿದ್ದು, ಟೆಹ್ರಾನ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ತೆರಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಗರವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು ಎಂದು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":0" /> 1896 ಮತ್ತು 1929 ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ತೀವ್ರ ಭೂಕಂಪಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನಗರವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೋಟೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Ehlers|first=Eckart|last2=Bosworth|first2=C. E.|date=1989|title=BOJNŪRD|url=https://iranicaonline.org/articles/bojnurd-a-town-and-district-in-khorasan|journal=[[Encyclopedia Iranica]]|volume=IV}}</ref> 1997 ರಲ್ಲಿ, ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್ ನಗರದಲ್ಲಿ 6.5 ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪವು ಗಮನಾರ್ಹ ಹಾನಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref name="rw">{{cite news |title=Earthquake Toll Rises in Iran as Aftershocks Hit |url=https://reliefweb.int/report/iran-islamic-republic/earthquake-toll-rises-iran-aftershocks-hit |access-date=10 March 2022 |work=[[Reuters]] |publisher=[[ReliefWeb]] |date=5 February 1997 |location=Tehran, Iran}}</ref> ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== 2006 ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 44,217 ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 172,772 ಆಗಿತ್ತು.<ref name="2006 North Khorasan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): North Khorasan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/28.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920084106/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/28.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 56,761 ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 199,791 ಜನರನ್ನು ಎಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="2011 North Khorasan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): North Khorasan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/North-Khorasan.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230119210728/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/North-Khorasan.xls|archive-date=19 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> 2016 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 67,335 ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 228,931 ಜನರು ಎಂದು ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="2016 North Khorasan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): North Khorasan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_28.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027174651/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_28.xlsx|format=Excel|archive-date=27 October 2020}}</ref> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == 36 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ತರ ಖೊರಾಸಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಬೋಜ್ನೌರ್ಡ್ ನಗರವು ಈಶಾನ್ಯ ಇರಾನ್ನಲ್ಲಿ 57 ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು 20 ನಿಮಿಷಗಳ ರೇಖಾಂಶ ಮತ್ತು 37 ಡಿಗ್ರಿ ಮತ್ತು 28 ನಿಮಿಷಗಳ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕೊಪೆಡಾಗ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಲಡಾಗ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಬೋರ್ಜ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಬೋಜ್ನೋರ್ಡ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1070 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಟೆಹ್ರಾನ್ ಗೆ ಅದರ ದೂರವು 821 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Bojnord |url=https://www.visitiran.ir/destination/bojnord |access-date=2022-06-05 |website=www.visitiran.ir |language=en |archive-date=2022-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220605182146/https://www.visitiran.ir/destination/bojnord |url-status=dead }}</ref> {{clear}} ===ಹವಾಮಾನ=== ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್ ಶೀತ, ಅರೆ-ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ("ಬಿಎಸ್ಕೆ") ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=2019-10-22 |title=Köppen Climate Classification: How to Use the Other Plant Map |url=https://www.lawnstarter.com/blog/landscaping/koppen-climate-classification-map/ |access-date=2022-06-23 |website=Lawnstarter |language=en-US}}</ref> {{Weather box |width = auto |location = ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್ (1991–2020){{efn-lr| Rainy days calculated using parameter codes 46 and 71}} |metric first = Y |single line = Y | Jan record high C =19.2 | Feb record high C =27.2 | Mar record high C =30.8 | Apr record high C =34.4 | May record high C =37.4 | Jun record high C =40.0 | Jul record high C =41.2 | Aug record high C =40.6 | Sep record high C =39.0 | Oct record high C =33.6 | Nov record high C =27.8 | Dec record high C =25.0 | year record high C = |Jan high C = 6.9 |Feb high C = 8.7 |Mar high C = 13.9 |Apr high C = 19.9 |May high C = 24.9 |Jun high C = 30.3 |Jul high C = 32.8 |Aug high C = 32.1 |Sep high C = 28.2 |Oct high C = 21.8 |Nov high C = 13.9 |Dec high C = 8.8 |Jan mean C = 0.9 |Feb mean C = 2.4 |Mar mean C = 7.0 |Apr mean C = 12.6 |May mean C = 17.8 |Jun mean C = 22.9 |Jul mean C = 25.4 |Aug mean C = 24.4 |Sep mean C = 20.2 |Oct mean C = 13.8 |Nov mean C = 7.0 |Dec mean C = 2.7 |Jan low C = -3.7 |Feb low C = -2.4 |Mar low C = 1.7 |Apr low C = 6.6 |May low C = 11.2 |Jun low C = 15.5 |Jul low C = 18.2 |Aug low C = 16.7 |Sep low C = 12.8 |Oct low C = 6.9 |Nov low C = 1.8 |Dec low C = -1.9 | Jan record low C =-19.0 | Feb record low C =-21.0 | Mar record low C =-13.6 | Apr record low C =-5.4 | May record low C =-0.2 | Jun record low C =4.0 | Jul record low C =10.0 | Aug record low C =5.4 | Sep record low C =1.6 | Oct record low C =-5.0 | Nov record low C =-14.4 | Dec record low C =-18.1 | year record low C = |precipitation colour = green |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation mm = 22.2 |Feb precipitation mm = 31.9 |Mar precipitation mm = 45.3 |Apr precipitation mm = 38.7 |May precipitation mm = 30.4 |Jun precipitation mm = 10.2 |Jul precipitation mm = 6.8 |Aug precipitation mm = 4.8 |Sep precipitation mm = 7.7 |Oct precipitation mm = 12.4 |Nov precipitation mm = 25.8 |Dec precipitation mm = 19.2 |Jan precipitation days = 5.4 |Feb precipitation days = 6.3 |Mar precipitation days = 7.4 |Apr precipitation days = 6.1 |May precipitation days = 4.9 |Jun precipitation days = 1.9 |Jul precipitation days = 1.1 |Aug precipitation days = 0.7 |Sep precipitation days = 1 |Oct precipitation days = 2.8 |Nov precipitation days = 4.5 |Dec precipitation days = 4.5 | Jan rain days =4 | Feb rain days =5.5 | Mar rain days =9.2 | Apr rain days =9.6 | May rain days =7.9 | Jun rain days =2.9 | Jul rain days =2.1 | Aug rain days =1.1 | Sep rain days =1.9 | Oct rain days =4.5 | Nov rain days =7.4 | Dec rain days =5.9 | year rain days = | Jan snow days =7.2 | Feb snow days =7.5 | Mar snow days =4.7 | Apr snow days =0.6 | May snow days =0 | Jun snow days =0 | Jul snow days =0 | Aug snow days =0 | Sep snow days =0 | Oct snow days =0 | Nov snow days =1.2 | Dec snow days =4.1 | year snow days = | Jan humidity =72 | Feb humidity =71 | Mar humidity =68 | Apr humidity =64 | May humidity =58 | Jun humidity =47 | Jul humidity =45 | Aug humidity =42 | Sep humidity =48 | Oct humidity =57 | Nov humidity =69 | Dec humidity =73 | year humidity =59.5 | Jan dew point C =-4.1 | Feb dew point C =-3.0 | Mar dew point C =0.5 | Apr dew point C =4.9 | May dew point C =8.1 | Jun dew point C =9.1 | Jul dew point C =11.0 | Aug dew point C =8.8 | Sep dew point C =7.2 | Oct dew point C =4.0 | Nov dew point C =0.8 | Dec dew point C =-2.3 | Jan sun =152 | Feb sun =152 | Mar sun =174 | Apr sun =211 | May sun =272 | Jun sun =325 | Jul sun =342 | Aug sun =342 | Sep sun =289 | Oct sun =248 | Nov sun =175 | Dec sun =144 | year sun = |source = [[NOAA]]<ref>{{Cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Iran/CSV/Bojnurd_40723.csv |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020: Bojnurd-40723 |access-date=18 February 2024 |website=ncei.noaa.gov |publisher=National Oceanic and Atmosoheric Administration |no-pp=y |type=Excel |format=CSV |archive-date=18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240218073738/https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/Iran/CSV/Bojnurd_40723.csv |url-status=dead }}</ref> (Snow and Sleet days 1981–2010)<ref>{{Cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1981-2010/RA-II/Iran/WMO_Normals_Excel_IRAN_060719.xls |title=World Meteorological Organization Climate Normals for 1981-2010: Bojnurd(WMO number: 40723) |access-date=18 February 2024 |website=ncei.noaa.gov |publisher=National Oceanic and Atmosoheric Administration |type=Excel |format=XLS |quote=Parameter Code 80: Number of Days with Sleet/Snow |archive-date=20 ನವೆಂಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120051914/https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1981-2010/RA-II/Iran/WMO_Normals_Excel_IRAN_060719.xls |url-status=dead }}</ref> }} {{Weather box |width = auto |collapsed =Y |location = Bojnurd (1977–2010) |metric first = Y |single line = Y |Jan high C = 6.2 |Feb high C = 7.8 |Mar high C = 13.0 |Apr high C = 19.8 |May high C = 24.3 |Jun high C = 29.8 |Jul high C = 32.5 |Aug high C = 31.9 |Sep high C = 28.2 |Oct high C = 21.4 |Nov high C = 14.3 |Dec high C = 8.6 |Jan mean C = 1.2 |Feb mean C = 2.6 |Mar mean C = 7.2 |Apr mean C = 13.3 |May mean C = 17.6 |Jun mean C = 22.5 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 24.3 |Sep mean C = 20.3 |Oct mean C = 14.1 |Nov mean C = 8.3 |Dec mean C = 3.6 |Jan low C = -3.7 |Feb low C = -2.6 |Mar low C = 1.4 |Apr low C = 6.7 |May low C = 10.9 |Jun low C = 15.2 |Jul low C = 17.9 |Aug low C = 16.6 |Sep low C = 12.5 |Oct low C = 6.9 |Nov low C = 2.2 |Dec low C = -1.5 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 25.1 |Feb precipitation mm = 32.2 |Mar precipitation mm = 42.9 |Apr precipitation mm = 39.1 |May precipitation mm = 33.3 |Jun precipitation mm = 9.0 |Jul precipitation mm = 8.7 |Aug precipitation mm = 5.5 |Sep precipitation mm = 9.3 |Oct precipitation mm = 12.4 |Nov precipitation mm = 26.0 |Dec precipitation mm = 24.3 |Jan precipitation days = 10.6 |Feb precipitation days = 11.4 |Mar precipitation days = 12.4 |Apr precipitation days = 10.8 |May precipitation days = 9.8 |Jun precipitation days = 3.8 |Jul precipitation days = 2.4 |Aug precipitation days = 1.9 |Sep precipitation days = 2.8 |Oct precipitation days = 5.3 |Nov precipitation days = 8.1 |Dec precipitation days = 9.9 |Jan humidity = 72 |Feb humidity = 71 |Mar humidity = 68 |Apr humidity = 63 |May humidity = 58 |Jun humidity = 48 |Jul humidity = 46 |Aug humidity = 43 |Sep humidity = 48 |Oct humidity = 57 |Nov humidity = 67 |Dec humidity = 72 |Jan sun = 144.4 |Feb sun = 148.6 |Mar sun = 164.7 |Apr sun = 206.8 |May sun = 267.1 |Jun sun = 309.0 |Jul sun = 328.5 |Aug sun = 331.3 |Sep sun = 281.1 |Oct sun = 243.2 |Nov sun = 178.1 |Dec sun = 142.3 |source 1 =[http://worldweather.wmo.int/114/c01446.htm World Meteorological Organisation] |source 2 =[https://irimo.ir] }} {{notelist-lr}} == ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು == ಬೋಜ್ನೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು:<ref>{{cite web | title=دانستنیهایی از استان خراسان شمالی | url=http://www.irandeserts.com/content/درگاه_کویر/شهرها_و_روستاها/شهرهای_مناطق_کویری_و_بیابانی/استانهای_خراسان_شمالی،_جنوبی_و_رضوی/مطالب_مرتبط_با_استان_خراسان/دانستنیهایی_از_استان_خراسان_شمالی.htm }}</ref> - ಬೋಜ್ನಾರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ * ನಾರ್ತ್ ಖೊರಾಸನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ * ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಆಜಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೋಜ್ನೌರ್ಡ್ ಶಾಖೆ * [http://www.eshragh.ac.ir/ ಎಸ್ರಾಗ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್ (ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್, ಉತ್ತರ ಖೊರಾಸನ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203110213/https://www.eshragh.ac.ir/ |date=2024-12-03 }} * [http://bojnurd.pnu.ac.ir/ ಪಾಯಮ್ ನೂರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೋಜ್ನೂರ್ಡ್] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20150902234535/http%3A//bojnurd.pnu.ac.ir/Portal/Home/ |date=2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 }} * ಕೋಸರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ==ಗಮನಾರ್ಹ ಜನರು== [[File:Official Portrait of Teymourtash.jpg|thumb| 20 ನೇ ಶತಮಾನದ (ಪಹ್ಲವಿ ರಾಜವಂಶ) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಇರಾನಿನ ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಬ್ದೊಲ್ಹೊಸೈನ್ ತೈಮೌರ್ತಾಶ್ (ಸರ್ದಾರ್ ಮೊಝಾಮ್ ಖೊರಾಸಾನಿ) ಬೊಜ್ನೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು|232x232px]] * ಅಬ್ದೋಲ್ಹೊಸೈನ್ ತೈಮೌರ್ತಾಶ್ (ಸರ್ದಾರ್ ಮೊಝಾಮ್ ಖೊರಾಸಾನಿ), 20 ನೇ ಶತಮಾನದ (ಪಹ್ಲವಿ ರಾಜವಂಶ) ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿ * ಅಲಿ-ಅಕ್ಬರ್ ದಾವರ್, ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ನ ಆಧುನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ * ಕಾಜೆಮ್ ಮೌಸವಿ-ಬೊಜ್ನೌರ್ಡಿ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕ್ಯುರೇಟರ್ (1997-2005) * ಮೊಹಮ್ಮದ್ ದವಾರಿ, ಪತ್ರಕರ್ತ, 2009-10ರ ಇರಾನಿನ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು * ಮುಸ್ತಫಾ ತಬ್ರಿಜಿ, ರಾಜಕಾರಣಿ {| | | |[[File:Rainy spring day of Bojnord - 14 April 2018 05.jpg|alt=A rainy spring day in Bojnord|center|thumb|318x318px|ಬೋಜ್ನೋರ್ಡ್ನಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲದ ವಸಂತಕಾಲದ ದಿನ]] |} ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{commons category-inline|Bojnord }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]] [[ವರ್ಗ:ಇರಾನ್‍ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] liu8sxn0j80p9xj3wak2qxxj4zxiaot 0 172919 1377038 1340914 2026-07-23T09:47:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377038 wikitext text/x-wiki <!-- If you change this EWOK Infobox, also change the EWOK infobox on [[IIT Mandi]] wiki page .... --> {{Infobox university | motto = ಕಮಾಂಡ್‌ ಸಮಾಜದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ! | mottoeng = | name = ಕಮಾಂಡ್‌ ಸಮಾಜದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ | other_names = EWOK | image = EWOK_logo.png | type = ಬಿಸಿನೆಸ್ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಟರ್, [[ತರಬೇತಿ]] | established = {{start date|2016|04}} | parent = IIT ಮಂಡಿ | chairman = | director = | deputy director = | undergrad = | postgrad = | faculty = | former_name = ಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಮಾಂಡ್‌ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು | city = ಖಾನಹರ್, ಸಲ್ಗಿ, ಮಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆ | state = [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] | country = [[ಭಾರತ]] | colors = | coordinates = | footnotes = 2016ರ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಐಐಟಿ ಮಂಡಿ ಯಿಂದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2019ರ ನವೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಸೊಸೈಟಿಯಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. | campus = | website = {{URL|www.ewok.in}} }} '''ಕಮಾಂಡ್‌ ನ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆ'''ಯು ('''EWOK''': '''Enabling Women of Kamand Societ'''y) ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ, ತರಬೇತಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಹೊಸ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಇನ್ಕ್ಯುಬೇಟರ್ ಮೂಲಕ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆ. EWOK ಕಚೇರಿಯು [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಮಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖಾನಹರ್, ಸಲ್ಗಿ ಗ್ರಾಮದ, ಕಾಮಂದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Salgi Village EWOK Jan20 D72 13798 01.jpg|thumb|300px|left|EWOK ಕಚೇರಿ, ಸಾಲ್ಗಿ ಗ್ರಾಮ, ಜನವರಿ 2020 (ಬಲ ಅಂಚಿನ ಬಳಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ)]] 2014ರಲ್ಲಿ, ಐಐಟಿ ಮಂಡಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮೂಹವು ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 75% ರಷ್ಟು ಜನರು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು (12 ನೇ ಗ್ರೇಡ್) ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕಡಿಮೆ ವೇತನ, ಕೌಶಲ್ಯರಹಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ವಿಶೇಷವಾದ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಜಾಗೃತಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯ ಕೊರತೆಯು ಹಳ್ಳಿಯ ಈ ಮಹಿಳೆಯರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://digitalcommons.wpi.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1279&context=iqp-all |title=Info |publisher=digitalcommons.wpi.edu |accessdate=2020-04-12}}</ref> EWOK ವನ್ನು ಐಐಟಿ ಮಂಡಿ 2016ರ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://iitmandi.ac.in/|publisher=Indian Institute of Technology Mandi|title=Indian Institute of Technology Mandi|access-date=2 April 2020|archive-date=2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200402092145/http://iitmandi.ac.in/|url-status=dead}}</ref> 18 ನವೆಂಬರ್ 2019 ರಂದು [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನೋಂದಣಿ ಕಾಯಿದೆ 2006 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ EWOK ಅನ್ನು ಸೊಸೈಟಿ ಅಥಾವ ನೋಂದಾಯಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ನೋಂದಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://ewok.in/|title=EWOK - Enabling Women of Kamand|publisher=Indian Institute of Technology Mandi|access-date=2 April 2020}}</ref> == ಗುರಿಗಳು == ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕಮಾಂಡ್‌ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು EWOK ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮುದಾಯ, ಉದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಮಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಮಾಂಡ್‌, ಕಟೌಲಾ, ಕಟಿಂಧಿ ಮತ್ತು ನವಲಯಾ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳ ಮಹಿಳೆಯರೊಂದಿಗೆ EWOK ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/jul/12/himachal-pradesh-iit-mandi-helps-rural-women-turn-entrepreneurs-in-queen-of-hills-1842182.html|title=Himachal Pradesh: IIT-Mandi helps rural women turn entrepreneurs in Queen of Hills|publisher=The New Indian Express, 12 July 2018|access-date=2 April 2020}}</ref> ೧.ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು. ೨. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಅವಕಾಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತರಲು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು. ೩. ಮಹಿಳೆಯರ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸದೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು. '''ಇವು EWOK ಯ ಗುರಿಗಳಾಗಿವೆ.''' == ಸಾಧನೆಗಳು == 2017ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ EWOK ಗೆ 30 ಲಕ್ಷ ರೂ ಅನುದಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2020 ರಲ್ಲಿ, ಐಐಟಿ ಮಂಡಿ ಮತ್ತು EWOK, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಫಾರ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ರೂರಲ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್, (ನಬಾರ್ಡ್) ನೊಂದಿಗೆ ಮಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 3 ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 3 ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಬಾರ್ಡ್ 35 [[ಲಕ್ಷ]] ಗಳ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/nabard-sanctions-rs-35-lakhs-to-iit-mandi-ewok-3-farmer-producer-organisations-divd-1651577-2020-03-02|publisher=India Today, 2 March 2020|title=NABARD sanctions Rs 35 lakhs to IIT Mandi and EWOK Society to set up 3 Farmer Producer Organisations|access-date=8 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/economy/iit-mandi-inks-pact-with-nabard-for-setting-up-3-fpos-in-himachal-pradesh/1886567/|publisher=Financial Express, 2 March 2020|title=IIT Mandi inks pact with NABARD for setting up 3 FPOs in Himachal Pradesh|date=2 March 2020|access-date=8 April 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/education/nabard-sanctions-inr-35-lakh-to-iit-mandi-for-framer-producer-organisations-2188567|publisher=NDTV, 2 March 2020|title=NABARD Sanctions INR 35 Lakh To IIT Mandi For Farmer Producer Organisations|access-date=8 April 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/agriculture/iit-mandi-receives-funding-from-nabard-to-set-up-farm-producer-bodies/articleshow/74441627.cms|publisher=The Economic Times, 2 March 2020|title=IIT Mandi receives funding from NABARD to set up farm producer bodies|newspaper=The Economic Times|access-date=2 April 2020|last1=Venugopalan|first1=Anjali}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎಫ್. ಪಿ. ಓ. ಗಳು ಕೆಲವು ಬೆಳೆಗಳ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಐಐಟಿ ಮಂಡಿ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ EWOK ಅವರಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 2022ರ ಜೂನ್ 7ರಂದು, EWOK ಯು '''ಟಾಗೇಟ್ಸ್''' ಕೃಷಿಯ ಕುರಿತು ತರಬೇತಿ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 60 ರೈತರಿಗೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಲಂಪುರದ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಬಯೋ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (CSIR-IHBT)ಯ ತೈಲ ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಘಟಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಟಾಗೆಟ್ ಬೀಜಗಳಿಂದ ತೈಲವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last=Tribune News Service |date=20 Jun 2022 |title=Farmers given flower plant seeds in Mandi |work=[[The Tribune (Chandigarh)]] |url=https://www.tribuneindia.com/news/himachal/farmers-given-flower-plant-seeds-405554 |access-date=18 Jul 2022}}</ref> ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, EWOK 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ 12ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನವೋದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.thestatesman.com/cities/shimla/nabard-iit-mandi-signs-mou-develop-farmer-friendly-tech-1502861948.html|publisher=The Statesman, 2 March 2020|title=NABARD, IIT Mandi sign MoU to develop farmer friendly tech|date=2 March 2020|access-date=8 April 2020}}</ref> EWOK ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಾರಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://ewok.in/newsletters.php|title=EWOK - Enabling Women of Kamand valley < IIT Mandi|website=ewok.in}}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಫಲಾನುಭವಿಗಳು== ಸಾಂಡ್ರಾ ಗ್ರಾಮದ 25 ವರ್ಷದ ನಿವಾಸಿ ಶ್ರೀಮತಿ '''ಪಾರ್ವತಿ''', EWOKಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆಕೆ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಇಡಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು.ತನ್ನಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರು ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನವಿದೆ ಎಂಬ ಆಕೆಯ ವಿಶ್ವಾಸವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ, ಆಕೆ ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಳ ಸಂವಹನವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಆಕೆ ಈಗ ಐಐಟಿ ಮಂಡಿಯ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೊಬ್ಬರ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಗ್ಲಿಧರ್ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿ 30 ವರ್ಷದ '''ನಿರ್ಮಲಾ ದೇವಿ''', "ನಾನು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಲು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕೆಂದು ಕಲಿತಿದ್ದೇನೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ನಾನೇ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಸಂದರ್ಶಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಆಗುತ್ತದೆ." ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ."ನಿರ್ಮಲಾ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭೂದೃಶ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಾಗಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |last1=archive |first1=From our online |title=Himachal Pradesh: IIT-Mandi helps rural women turn entrepreneurs in Queen of Hills |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/Jul/12/himachal-pradesh-iit-mandi-helps-rural-women-turn-entrepreneurs-in-queen-of-hills-1842182.html |website=The New Indian Express |language=en |date=12 July 2018}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *{{Official website|http://www.ewok.in/}} *[http://iitmandi.ac.in/ Indian Institute of Technology Mandi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402092145/http://iitmandi.ac.in/ |date=2020-04-02 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:Business incubators of India]] [[ವರ್ಗ:IIT Mandi]] [[ವರ್ಗ:2016 establishments in Himachal Pradesh]] [[ವರ್ಗ:Organisations based in Himachal Pradesh]] [[ವರ್ಗ:Organizations established in 2016]] [[ವರ್ಗ:Women in India]] 41s1tihk7ek1mjhowyu365efzl5n3em 0 178802 1376971 1371637 2026-07-20T23:23:40Z CommonsDelinker 768 Sadhguru,_Manju_Warrier_&_Shashi_Kumar_at_KLF_2017_(cropped)2.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Krdರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1376971 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] {{Infobox person | name = ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ | image = }} '''ಮಿಸ್ಟ್ ವಾರಿಯರ್''' ( ʋaːɾjər ; ಜನನ 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978/1979) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಏಳು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 September 2017 |title=Manju Warrier, Nayanthara, Jyothika: Female stars are marching to a different, but no less successful, beat |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052146/https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-date=28 May 2018 |access-date=27 May 2018 |work=Firstpost}}</ref> ಅವರು ವಾರಿಯರ್ ''ಸಕ್ಷಮ್'' (1995) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ''ತುವಲ್ ಕೊಟ್ಟಾರಂ'' (1996), ''ಸಲ್ಲಪಂ'' (1996), ''ಈ ಪುಳಯಂ ಕಡನ್ನು'' (1996), ''ಆರಂ ತಂಪುರಾನ್'' (1997) ಮತ್ತು ಸಮ್ಮರ್ ಇನ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ (1998) ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web |title=Rahman bags 12th Filmfare award |url=http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020130651/http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |archive-date=20 October 2013 |access-date=19 October 2013 |publisher=Pvv.ntnu.no}}</ref> 1998 ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ, ಅವರು ನಟನೆಯಿಂದ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ವಾರಿಯರ್ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಚಿತ್ರ ''ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು?'' (2014) ನೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Vilakudy |first=Rajaneesh |date=20 May 2014 |title=How Old Are You is not Manju Warriers real life |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/How-Old-Are-You-is-not-Manju-Warriers-real-life-story/articleshow/35395851.cms |access-date=12 January 2015 |work=[[Bangalore Mirror]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Roshith |first=Sivalakshmi |date=5 December 2013 |title=How Old Are You: Unveiling the Male-Female Bond |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/How-Old-Are-You-Unveiling-the-Male-Female-Bond/2013/12/05/article1927850.ece#.UzM3-vl5P_E |archive-url=https://web.archive.org/web/20131208043700/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/How-Old-Are-You-Unveiling-the-Male-Female-Bond/2013/12/05/article1927850.ece?#.UzM3-vl5P_E |archive-date=8 December 2013 |access-date=12 June 2014 |website=The New Indian Express}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ 1978/1979 ರಂದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. <ref name="Asianet_Jul2018">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=N. M. |first=Lakshmi |date=2 July 2018 |title=Manju Warrier is not a Keralite by birth, 8 unknown facts about the actress |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-birthday-unknown-facts |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501162519/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-birthday-unknown-facts |archive-date=1 May 2018 |access-date=1 May 2018 |work=[[Asianet News]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Thank You. But it's not my birthday today:Manju Warrier |url=http://www.sify.com/movies/thank-you-but-it-s-not-my-birthday-today-manju-warrier-news-malayalam-plcp2Efhidefh.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501162826/http://www.sify.com/movies/thank-you-but-it-s-not-my-birthday-today-manju-warrier-news-malayalam-plcp2Efhidefh.html |archive-date=1 May 2018 |access-date=1 May 2018 |website=[[Sify]]}}</ref> <ref name="Asianet_Sep2020">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 September 2020 |title=Happy birthday Manju Warrier: We bet you didn't know these facts about your favourite star |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/entertainment/happy-birthday-manju-warrier-we-bet-you-didn-t-know-these-facts-about-your-favourite-star-snj-qgfnkb#image1 |access-date=1 May 2022 |work=Asianet |language=en}}</ref> ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಮೂಲತಃ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುಲ್ಲು ಗ್ರಾಮದವರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Manju Warrier: Lesser known facts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/manju-warrier-lesser-known-facts/photostory/48858651.cms |access-date=17 July 2021 |work=The Times of India}}</ref> ವಾರಿಯರ್ ಅವರ ತಂದೆ ಟಿವಿ ಮಾಧವನ್, ಶಕ್ತಿ ಫೈನಾನ್ಸ್ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಗಿರಿಜಾ ( ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಲದವರು) ಗೃಹಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮಧು ವಾರಿಯರ್ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಯೋಧ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್‌ನ ಸಿಎಸ್‌ಐ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. <ref name="Asianet_Sep2020" /> ಅವರ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಕಣ್ಣೂರಿನ ಚಿನ್ಮಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಚೌವ್ವಾ ಹಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=15 October 2017 |title=Manju Warrier reveals why she supported Dileep starrer Ramaleela |url=http://newsable.asianetnews.com/kerala/manju-warrier-udaharanam-sujatha-ramaleela |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229232136/http://newsable.asianetnews.com/kerala/manju-warrier-udaharanam-sujatha-ramaleela |archive-date=29 December 2017 |access-date=29 December 2017 |work=Asianet News Network Pvt Ltd |language=en |agency=Asianet News}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == === ಮೊದಲ ಕೆಲಸ, ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು (1995-1999) === 17 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಸಾಕ್ಷ್ಯಂ'' (1995) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Manju Warrier opens up about her first movie 'Sakshyam' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-opens-up-about-her-first-movie-sakshyam/articleshow/76297485.cms |access-date=25 May 2021 |website=The Times of India}}</ref> ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅವರು ''ಸಲ್ಲಾಪಂ'' (1996) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಪ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅವರು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. <ref>{{Cite web |title=Manju Warrier had almost died while filming Sallapam |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-would-have-died-had-it-not-been-for-this-man |access-date=6 December 2021 |website=Asianet}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Anjana |date=11 September 2020 |title=Lohitadas knew that Manju Warrier would be his ideal Radha in Sallapam: Sundar Das |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lohitadas-knew-that-manju-warrier-would-be-his-ideal-radha-in-sallapam-sundar-das/articleshow/78055781.cms |access-date=25 May 2021 |work=The Times of India}}</ref> ಜುಲೈ 2013 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರ್ಸ್‌ನ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅದೇ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ, ಪ್ರಭು ಗಣೇಶನ್ ಮತ್ತು ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |date=15 July 2013 |title='˜This is my second birth' |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/this-is-my-second-birth/articleshow/21459180.cms}}</ref> <ref>{{Cite web |title=മഞ്ജു വാര്യര് ക്യാമറക്കുമുന്നില് തിരിച്ചെത്തി |url=http://www.theindianreader.com/index.php/keralanews/30-keralam/2013-07-15-10-57-51.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130719200413/http://www.theindianreader.com/index.php/keralanews/30-keralam/2013-07-15-10-57-51.html |archive-date=19 July 2013 |access-date=15 July 2013 |website=The Indian Reader}}</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ರಂಗ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 August 2014 |title=After 15 years, Manju Warrier is back on stage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/after-15-years-manju-warrier-is-back-on-stage/articleshow/40010177.cms#:~:text=Actress%20Manju%20Warrier%20had%20made,first%20dance%20performance%20to%20Singapore |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=25 September 2013 |title=Aishwarya Rai Bachchan and Manju Warrier teaming up for an ad? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aishwarya-rai-bachchan-and-manju-warrier-teaming-up-for-an-ad/articleshow/23032444.cms |work=The Times of India}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು "ಅವರ ಜೀವನದ ''ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳ'' ಸರಣಿ" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Manju's 'Sallapam' |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Manjus-Sallapam/2013/10/05/article1820137.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821214207/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Manjus-Sallapam/2013/10/05/article1820137.ece |archive-date=21 August 2016 |access-date=21 August 2016 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 November 2013 |title=Manju Warrier, Shabana Asmi and Kim Ki duk for IFFK |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-shabana-asmi-and-kim-ki-duk-for-iffk/articleshow/26573431.cms |work=The Times of India}}</ref> ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ, ''ಆರಂ ತಂಪುರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಪತ್ರಂ'' ಕ್ರಮವಾಗಿ 1996 ಮತ್ತು 1999 ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=2 July 2023 |title=Highest Box Office Grossing Malayalam Movies by Year: Don't Miss It! |url=https://topmovierankings.com/mollywood/highest-box-office-grossing-malayalam-movies |access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |archive-date=18 ಮೇ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518111759/https://topmovierankings.com/mollywood/highest-box-office-grossing-malayalam-movies |url-status=dead }}</ref> ಸಿನಿಮಾದಿಂದ ರಜೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ''ಕನ್ನೆಜುಟಿ ಪೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟು'' . <ref name="auto2">{{Cite web |date=10 September 2021 |title=Happy Birthday lady superstar, best movies of Manju Warrier |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/happy-birthday-lady-superstar-best-movies-of-manju-warrier-1.5989854 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206054251/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/happy-birthday-lady-superstar-best-movies-of-manju-warrier-1.5989854 |archive-date=6 December 2021 |access-date=6 December 2021 |website=Mathrubhumi}}</ref> <ref name="Firstpost">{{Cite web |date=17 March 2019 |title=From Sallapam to Rani Padmini, how Manju Warrier made a successful comeback to regain Malayalam superstar status |url=https://www.firstpost.com/entertainment/from-sallapam-to-rani-padmini-how-manju-warrier-made-a-successful-comeback-to-regain-malayalam-superstar-status-6276421.html |access-date=6 December 2021 |website=First Post}}</ref> <ref name="Awards">{{Cite web |last=Soman |first=Deepa |date=10 September 2020 |title=Happy Birthday Manju Warrier! Here are five popular characters of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-manju-warrier-here-are-five-popular-characters-of-the-actress/articleshow/78029968.cms |access-date=6 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ''ಪೂಜಯುಮ್ ಕಡನ್ನು (1996)'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. <ref name="kerala.state.film.awards.1991–99">{{Cite web |title=State Film Awards (1991–99) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=26 September 2015 |publisher=[[Kerala State Chalachitra Academy]]}}</ref> ಮಂಜು ಅವರು 1996 ರಲ್ಲಿ ''ಈ ಪೂಜಯುಂ ಕಾಡನ್ನು'', 1997 ರಲ್ಲಿ ''ಅರಮ್ ತಂಪುರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಕಲಿಯಾಟಂ'', 1998 ರಲ್ಲಿ ''ಕನ್ಮದಮ್'' ಮತ್ತು 1999 ರಲ್ಲಿ ''ಪತ್ರಂ'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಸತತ ನಾಲ್ಕು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಮಂಜು ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ''ಮೊಹರವಂ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ. <ref>{{Cite web |trans-title=Praveena, cinema and business |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/220/12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118165050/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/220/12 |archive-date=18 November 2015 |access-date=17 November 2015 |publisher=mangalamvarika.com |language=ml}}</ref> === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ (2012-2014) === ದಿಲೀಪ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಮಂಜು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ವಿರಾಮ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2012 ರಂದು, ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನವರಾತ್ರಿ ನೃತ್ಯ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮಂಜು ವೇದಿಕೆಗೆ ಬಂದರು.[e][e] ಮಂಜು ಈಗ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ಪುಲ್ಲುವಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Dileep and Meenakshi visit Manju Warrier's house in Thrissur |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/dileep-and-meenakshi-visit-manju-warrier-s-house-in-thrissur-pa59st |access-date=23 November 2020 |work=Asianet News Network Pvt Ltd |language=en}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 July 2018 |title=No, Manju Warrier has not quit WCC yet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/no-manju-warrier-has-not-quit-wcc-yet/articleshow/64842884.cms |access-date=24 May 2022 |work=The Times of India |language=en}}</ref> ''15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 2014 ರಲ್ಲಿ ರೋಶನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರ ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು'' ''.'' . <ref name="auto">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=C |first=Sharika |date=18 May 2014 |title=Return of the heroine |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704160816/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ece |archive-date=4 July 2014 |work=The Hindu}}</ref> === ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ವಿಸ್ತರಣೆ (2015–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) === ಮಂಜು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಸತ್ಯನ್ ಅಂಟಿಕಾಡ್ ಅವರ ''ಎನ್ನಮ್ ಎಪ್ಪೊಜುಮ್'', ಇದು 17 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=31 March 2015 |title=After 35 flops this year, two Malayalam films finally show some promise |url=https://www.thenewsminute.com/article/after-35-flops-year-two-malayalam-films-finally-show-some-promise-20906 |website=The News Minute}}</ref> ಅವರ ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ರೀಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಜೊತೆಗಿನ ''ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ'' ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡದಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಚಿತ್ರದ 'ಅಂಡರ್‌ರೇಟೆಡ್ ರತ್ನ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=12 December 2019 |title=Rani Padmini: An Underwatched Gem – PinkLungi |url=https://pinklungi.com/rani-padmini-an-underwatched-gem/}}</ref> ಅವರು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಜೋ ಅಂಡ್ ದಿ ಬಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಅನಿಮೇಟರ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2016 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ''ವೆಟ್ಟಾ'', <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Vettah Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/vettah/movie-review/51176594.cms |work=The Times of India}}</ref> ''ಕರಿಂಕುನ್ನಂ 6'' ಮತ್ತು ಶಕುಂತಲಾ, ನಾಟಕ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Nampoothiri |first=Hareesh N. |date=21 July 2016 |title=The eternal charm of Shakuntalam |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/The-eternal-charm-of-Shakuntalam/article14500897.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221001239/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/The-eternal-charm-of-Shakuntalam/article14500897.ece |archive-date=21 December 2016 |work=The Hindu}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Manju Warrier mezmerizes Ananthapuri as Kavalam's Shakuntala |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/art-and-culture/manju-warrier-mezmerizes-ananthapuri-as-shakuntala.html |website=OnManorama}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=20 July 2016 |title=When Manju breathed life into Shakuntala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/when-manju-breathed-life-into-shakuntala/articleshow/53285340.cms |work=The Times of India}}</ref> . 2017 ರಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ''C/O ಸಾಯಿರಾ ಬಾನು'', <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=C/O Sairabanu Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/c/o-sairabanu/movie-review/57687567.cms |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=19 March 2017 |title=C/O Saira Banu movie review: Manju Warrier lends warmth to a relevant but patchy film |url=https://www.firstpost.com/entertainment/co-saira-banu-movie-review-manju-warrier-lends-warmth-to-a-relevant-but-patchy-film-3342310.html}}</ref> ''ವಿಲನ್'', ಮತ್ತು ಉದಹರಣಂ ಸುಜಾತಾ . <ref>{{Cite web |date=8 October 2017 |title=Udaharanam Sujatha movie review: Manju Warrier is a rockstar of this Nil Battey Sannata remake |url=https://www.firstpost.com/entertainment/udaharanam-sujatha-movie-review-manju-warrier-is-a-rockstar-of-this-nil-battey-sannata-remake-4121491.html}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಜು ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=15 powerful female characters from Mollywood to Inspire You |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/15-powerful-female-characters-from-mollywood-to-inspire-you |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/15-powerful-female-characters-from-mollywood-to-inspire-you |archive-date=2 July 2018 |access-date=27 May 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Jacob |first=Shalin |date=1 August 2017 |title=15 Powerful Female Characters in Malayalam Films That Are Slowly Breaking Stereotypes |url=https://www.scoopwhoop.com/powerful-female-characters-malayalam-films/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528133532/https://www.scoopwhoop.com/powerful-female-characters-malayalam-films/ |archive-date=28 May 2018 |website=ScoopWhoop}}</ref> <ref>{{Cite web |date=27 May 2017 |title=5 Unconventional Female Characters in Malayalam Movies |url=http://www.fwdlife.in/5-unconventional-female-characters-in-malayalam-movies |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606230515/http://www.fwdlife.in/5-unconventional-female-characters-in-malayalam-movies |archive-date=6 June 2017 |access-date=27 May 2018}}</ref> <ref>{{Cite web |date=9 September 2017 |title=Manju Warrier, Nayanthara, Jyothika: Female stars are marching to a different, but no less successful, beat |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052146/https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-date=28 May 2018 |access-date=27 May 2018}}</ref> ಅವರು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Manju Warrier to Nayanthara: Top 7 highest-paid Malayalam actresses |url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/southcinema/manju-warrier-to-nayanthara-top-7-highest-paid-malayalam-actresses/ar-AA1uYSHs |access-date=21 January 2025 |work=MSN |publisher=Asianet News}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Top 10 highest paid Malayalam actresses and their net worth |url=https://www.thedailyjagran.com/trending/list-of-top-10-highest-paid-malayalam-actresses-and-their-net-worth-nayanthara-anupama-parameswaran-keerthy-suresh-and-others-10219820 |access-date=25 February 2025 |work=[[Jagran]]}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ''ಅಮೃಕಿ ಪಂಡಿತ್'', ಆರ್ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮಾಧವನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಣ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 March 2021 |title=Manju Warrier to make Bollywood debut in 'Ameriki Pandit' with Madhavan |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-make-bollywood-debut-ameriki-pandit-madhavan-144983 |access-date=8 May 2022 |work=The News Minute |language=en}}</ref> 2021 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಜೊತೆಗೆ ದಿ ''ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. 2022 ರಲ್ಲಿ, ಮಂಜು 20 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರದ ನಂತರ ''ಲಲಿತಂ ಸುಂದರಂ'' ಮೂಲಕ ಬಿಜು ಮೆನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 February 2020 |title=Madhu Warrier's directorial debut titled Lalitham Sundaram |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/02/06/madhu-warrier-directorial-debut-lalitham-sundaram.html |access-date=8 May 2022 |work=Manorama}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Dileep_manju.jpg|thumb|2010 ರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ತಮ್ಮ ಪತಿ ದಿಲೀಪ್ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.]] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1998 ರಂದು, ಮಂಜು ನಟ ದಿಲೀಪ್ ಅವರನ್ನು ಔಲಾ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ಹಿಂದಿನ ದಂಪತಿಗೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಅವರು 2014 ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 July 2017 |title=Manju to move court for custody of daughter Meenakshi |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/07/11/manju-warrier-to-move-court-for-custody-of-daughter-meenakshi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229231527/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/07/11/manju-warrier-to-move-court-for-custody-of-daughter-meenakshi.html |archive-date=29 December 2017 |access-date=29 December 2017 |work=OnManorama |agency=Manorama News Online}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 February 2020 |title=Manju deposes in court, sticks to her statement about Dileep |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-deposes-court-sticks-her-statement-about-dileep-119106 |access-date=20 February 2021 |work=The News Minute |language=en |quote="I divorced Dileep in 2015 and the extramarital relationship between him and Kavya was the reason behind it"}}</ref> ಜನವರಿ 2015 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿ <ref>{{Cite web |date=21 November 2014 |title=Manju Warrier releases her book Sallapam |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-releases-her-book-sallapam-20601 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-releases-her-book-sallapam-20601 |archive-date=2 July 2018 |access-date=2 July 2018 |website=the newsminute.com}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=I am living for my daughter: says Dileep |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-living-for-my-daughter-says-Dileep/articleshow/30456694.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908011851/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-living-for-my-daughter-says-Dileep/articleshow/30456694.cms |archive-date=8 September 2016 |access-date=9 February 2016 |work=The Times of India}}</ref> ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಚಿಪುಡಿ ನರ್ತಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು, ಗೀತಾ ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ಅವರಿಂದ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=G. S. Paul |date=13 May 2016 |title=For the joy of dance |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/for-the-joy-of-dance/article5609057.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407030322/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/for-the-joy-of-dance/article5609057.ece |archive-date=7 April 2014 |access-date=19 April 2018 |work=[[The Hindu]] |location=Thiruvananthapuram}}</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ [[ನವರಾತ್ರಿ]] ನೃತ್ಯೋತ್ಸವದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಗುರುವಾಯೂರು|ಗುರುವಾಯೂರಿನಲ್ಲಿ]] ವೇದಿಕೆಗೆ ಮರಳಿದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Shilpa Nair Anand |date=18 January 2013 |title=Queen of HEARTS |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/queen-of-hearts/article4319964.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902051158/http://www.thehindu.com/features/cinema/queen-of-hearts/article4319964.ece |archive-date=2 September 2013 |access-date=20 April 2018 |work=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2 January 2018 |title=Ending speculations, actor Manju Warrier says she has no political ambitions |url=https://www.thenewsminute.com/article/ending-speculations-actor-manju-warrier-says-she-has-no-political-ambitions-74040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://www.thenewsminute.com/article/ending-speculations-actor-manju-warrier-says-she-has-no-political-ambitions-74040 |archive-date=2 July 2018 |access-date=27 May 2018}}</ref> ಅವರು 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಕುಚಿಪುಡಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Asha Prakash |date=13 October 2015 |title=Sangeeta Nataka Akademi honours Manju Warrier |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/sangeeta-nataka-akademi-honours-manju-warrier/articleshow/49337372.cms |access-date=26 February 2023 |work=[[The Times of India]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Dance |url=http://www.keralaculture.org/dance-a-ksna/466 |access-date=26 February 2023 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala}}</ref> == ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ == ರಾಜ್ಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಿಷನ್, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=17 August 2018 |title=Manju Warrier to become goodwill ambassador of State Literacy Mission |url=https://literacymissionkerala.org/en/manju-warrier-to-become-goodwill-ambassador-of-state-literacy-mission/ |access-date=6 August 2023 |work=Missionkerala.org}}</ref> ಶೀ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 November 2013 |title=Actress Manju Warrier brand ambassador for 'She Taxi' |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/actress-manju-warrier-brand-ambassador-for-she-taxi-113111200847_1.html |access-date=6 August 2023 |work=Business Standard |agency=IANS}}</ref> ಕುಟುಂಬಶ್ರೀಯ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆ ( ''ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ), <ref name="auto1">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 July 2014 |title=Manju Warrier Made Kudumbashree Brand Ambassador |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/jul/05/manju-warrier-made-kudumbashree-brand-ambassador-632149.html |access-date=6 August 2023 |work=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Joseph |first=Salim |date=11 February 2017 |title=Manju Warrier to be face of Horticorp |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/manju-to-be-face-of-horticorp/articleshow/57088559.cms |access-date=6 August 2023 |work=The Times of India}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 September 2015 |title=Warrier made goodwill ambassador for govts dev projects |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/warrier-made-goodwill-ambassador-for-govts-dev-projects-460397-2015-09-06 |access-date=6 August 2023 |work=India Today |language=en |agency=PTI}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಕಲ್ಯಾಣ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರ್ಸ್, <ref>{{Cite web |date=16 September 2020 |title=Throwback to Kalyan Jewellers' Brand Ambassador Manju Warrier's top 5 iconic avatars |url=https://thedailybrunch.com/2020/09/16/throwback-to-kalyan-jewellers-brand-ambassador-manju-warriers-top-5-iconic-avatars/ |access-date=6 August 2023 |website=The Daily Brunch}}</ref> ಸೋನಿ ಇಂಡಿಯಾ, <ref>{{Cite web |title=Sony Announces Attractive Consumer Promotion Offers for Onam : Product Press Releases : Sony India |url=http://www.sony.co.in/pressrelease/asset/618878/section/productpressreleases |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808184317/http://www.sony.co.in/pressrelease/asset/618878/section/productpressreleases |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=Sony India}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 July 2017 |title=Celebrate this Onam with Sony • FWD Business |url=http://fwdbusiness.com/2017/07/celebrate-onam-sony/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808200115/http://fwdbusiness.com/2017/07/celebrate-onam-sony/ |archive-date=8 August 2017 |website=FWD Business}}</ref> ಲಸಾಗು ಕೋಚಿಂಗ್ ಆಪ್, ಮೈಜಿ, <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 December 2021 |title=myG ropes in Manju Warrier as brand ambassador alongside Mohanlal |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/myg-ropes-in-manju-warrier-as-brand-ambassador-alongside-mohanlal/article37951794.ece |access-date=6 August 2023 |work=Business Line}}</ref> ಉಜಾಲಾ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್, <ref>{{Cite web |date=24 May 2022 |title=PRESENTATION Q4FY22 & FY22 |url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/Attachhis/34b634a2-cdb3-4b49-aa82-8ae7f304bd84.pdf |access-date=6 August 2023 |website=BSE India |publisher=Jyothi Labs}}</ref> ಕಿಚನ್ ಟ್ರೆಷರ್ಸ್, ಅಜಿನೋರಾ <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=8 May 2022 |title=ഐഇഎൽടിഎസ് പരിശീലനം നൽകുന്ന രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാഭ്യാസ ശൃംഖലകളിലൊന്നായ അജിനോറയ്ക്ക് ഇനി മഞ്ജു വാര്യരുടെ മുഖമുദ്ര |url=https://www.twentyfournews.com/2022/05/08/manju-warrier-ajinorah-brand-ambassador.html |access-date=6 August 2023 |work=24 News}}</ref> ಮತ್ತು ಕೆಎಲ್ಎಂ ಆಕ್ಸಿವಾಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಲೈಫ್‌ಬಾಯ್, ಮೆರಿಬಾಯ್ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಧಾತ್ರಿಯಂತಹ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೀ ಕೇರಳಂ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾದರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=20 September 2021 |title=ZEE Keralam welcomes Manju Warrier as their Brand Ambassador |url=https://orissadiary.com/zee-keralam-welcomes-manju-warrier-as-their-brand-ambassador/ |access-date=5 August 2023 |work=Orissa Diary}}</ref> 018 ರಲ್ಲಿ, ಮಂಜು ಕಮಲಾ ಸುರಯ್ಯ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ 'ಆಮಿ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. [1] [2] ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್', ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ನಟಿ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು 'ಹುಚ್ಚ ಅಭಿಮಾನಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾನೆ' ಎಂಬುದರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. [3] ಅವರ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಓಡಿಯನ್' ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೇರಳ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ವಾರಿಯರ್ 'ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ಆ ಲಿಖಿತ ಪದವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಲು ಆತ್ಮವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ' ಪ್ರಭಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. [4] 2019 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೂಸಿಫರ್'. "ಮಲಯಾಳಂ ಪ್ರತಿಭೆ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನ ದುಃಖಿತ ಮಗಳಾಗಿ ನೋಡಲು, ಅವರು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಶುದ್ಧ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ತಾಯಿ. ಪತ್ನಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಿ - ಅವರ ಕುಟುಂಬ ರಹಸ್ಯಗಳ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾ - ಸೀಮಿತ ಪರದೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸುತ್ತುಗಳು ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕವಾಗಿವೆ, ಅವರು ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಇದು ಅವರ ನಟನಾ ಶಕ್ತಿಯ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ." [5] [6] ಲೂಸಿಫರ್ ₹200 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು, [7] ಮತ್ತು ಈಗ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಧನುಷ್ ಎದುರು ವೆತ್ರಿಮಾರನ್ ಅವರ ಅಸುರನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಾಗಿ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು 'ತೀವ್ರ' ಎಂದು ಕರೆದರು. "ಧನುಷ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಮಂಜು, ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ಅವರ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು." [8] ವರ್ಷದ ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುನರಾಗಮನ ನಿರ್ದೇಶಕ ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪ್ರತಿ ಪೂವನ್ಕೋಜಿಗಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವರ ಪರದೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. [9] ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್, ".. ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಆಗಮನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅಸುರನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಪೂವನ್‌ಕೋಜಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅವರಂತೆ ಯಾರೂ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ." ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಹಚರರು 'ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವವ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [10] == ಚಿತ್ರಕಲೆ == === ನಟಿಯಾಗಿ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders." |+List of Manju Warrier film credits ! scope="col" |Year ! scope="col" |Title ! scope="col" |Role ! scope="col" |Language ! class="unsortable" scope="col" |Notes ! class="unsortable" scope="col" |Ref. |- |1995 ! align="left" scope="row" |''Sakshyam'' |Smitha | rowspan="34" |[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]] | |<ref>{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Manju Warrier opens up about her first movie 'Sakshyam' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-opens-up-about-her-first-movie-sakshyam/articleshow/76297485.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="5" |1996 ! align="left" scope="row" |''Sallapam'' |Radha | |<ref>{{Cite web |title=Manju Warrier had almost died while filming Sallapam |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-would-have-died-had-it-not-been-for-this-man |access-date=6 December 2021 |website=Asianet}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Thooval Kottaram'' |Devaprabha Varma | |<ref name="MB">{{Cite web |last=അന്തിക്കാട് |first=സത്യന്‍ |date=21 November 2020 |title='അഭിനയമായാലും നൃത്തമായാലും വാശികയറിയാല്‍ മഞ്ജുവിനെ തോല്‍പ്പിക്കാന്‍ ആര്‍ക്കുമാവില്ല' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/features/sathyan-anthikkad-about-manju-warrier-thoovalkottaram-irattakuttikalude-achan-ennum-eppozhum-movie-1.5223807 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Dilliwala Rajakumaran'' |Maya | |<ref name="KPT">{{Cite web |date=10 September 2019 |title=Happy Birthday, Manju Warrier: 6 Career Defining Moments Of The 'Lady Superstar' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-manju-warrier-6-career-defining-moments-of-the-lady-superstar/etphotostory/71063777.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kaliveedu'' |Mridula | |<ref>{{Cite web |last=Cris |date=21 August 2019 |title=Arrogant wife, please adjust: How Malayalam cinema has portrayed divorce |url=https://www.thenewsminute.com/article/arrogant-wife-please-adjust-how-malayalam-cinema-has-portrayed-divorce-107581 |access-date=25 May 2021 |website=The News Minute}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Ee Puzhayum Kadannu'' |Anjali | |<ref>{{Cite web |date=14 February 2021 |title=Happy Valentine's Day: 5 Malayalam Movie Characters That You Can't Help But Fall In Love With |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-valentines-day-5-malayalam-movie-characters-that-you-cant-help-but-fall-in-love-with/etphotostory/80899613.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref name="kerala.state.film.awards.1991–99"/> <br /><br /><br /><br /><ref>{{Cite web |date=3 November 1999 |title=Filmfare – South Special |url=http://www.filmfare.com:80/site/october97/south3e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/19991103180423/http://www.filmfare.com/site/october97/south3e.htm |archive-date=3 November 1999 |access-date=16 December 2019}}</ref> |- | rowspan="7" |1997 ! align="left" scope="row" |''Kudamattam'' |Gauri | |<ref>{{Cite web |date=10 September 2021 |title=HBD Manju Warrier: Promising upcoming movies of the superstar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/hbd-manju-warrier-promising-upcoming-movies-of-the-superstar/photostory/86089825.cms |access-date=6 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Irattakuttikalude Achan'' |Anupama | |<ref name="Firstpost"/> |- ! align="left" scope="row" |''Krishnagudiyil Oru Pranayakalathu'' |Meenakshi | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Biju Menon and Manju Warrier Reunites in Lalitham Sundaram after 20 years |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/feb/05/biju-menon-manju-warrier-reunite-for-lalitham-sundaram-16904.html |access-date=6 December 2021 |work=Cinema Express}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kaliyattam'' |Thaamara | |<ref>{{Cite web |date=17 April 2021 |title=From 'Kaliyattam' to 'Joji': A list of Malayalam adaptations of Shakespeare |url=https://www.thenewsminute.com/article/kaliyattam-joji-list-malayalam-adaptations-shakespeare-147349 |access-date=6 December 2021 |website=The News Minute}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Sammanam'' |Rajalakshmi | |<ref name="TOI">{{Cite web |last=George |first=Anjana |date=11 September 2020 |title=Lohitadas knew that Manju Warrier would be his ideal Radha in Sallapam: Sundar Das |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lohitadas-knew-that-manju-warrier-would-be-his-ideal-radha-in-sallapam-sundar-das/articleshow/78055781.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Aaraam Thampuran'' |Unnimaya | |<ref>{{Cite web |date=10 January 2020 |title='അന്ന് അമ്പലത്തില്‍ നിന്നും ഇറങ്ങി വരുന്ന സീനെടുക്കുന്ന ദിവസമാണ് എനിക്ക് 18 തികഞ്ഞത്' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/manju-warrier-club-fm-interview-aaram-thampuran-movie-mohanlal-1.4432084 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref name="Awards"/> |- ! align="left" scope="row" |''Innalekalillaathe'' |Beena | |<ref>{{Cite web |date=16 June 2021 |trans-title=Watch this, warriors! Poornima's question to Manju Warrier! Fans asked when they got together in the film! |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/poornima-indrajith-shares-a-throwback-pic-with-manju-warrier/articleshow/83568915.cms |access-date=14 July 2021 |website=Malayalam.samayam |publisher=Times of India |language=ml}}</ref> |- | rowspan="5" |1998 ! align="left" scope="row" |''Pranayavarnangal'' |Aarathi Nair | |<ref>{{Cite web |date=24 January 2020 |title=Manju Warrier walks down memory lane, revisits 'hostel' after 22 years |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-walks-down-memory-lane-revisits-hostel-after-22-years-1.4471203 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128060412/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-walks-down-memory-lane-revisits-hostel-after-22-years-1.4471203 |archive-date=28 January 2022 |access-date=25 May 2021 |website=Mathrubhumi |language=en}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Daya'' |Daya / Sumuru / Sameer | |<ref>{{Cite web |date=8 February 2018 |title='മഞ്ജുവിന് വേണ്ടി സ്‌ക്രിപ്റ്റ് എഴുതിയിരുന്ന ഒരു കാലം ഉണ്ടായിരുന്നു' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/manju-warrier-venu-on-carbon-movie-fahadh-faasil-fahad-fazil-daya-movie-1.2588201 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kanmadam'' |Bhanumathi | |<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title='കന്മദ'ത്തിലെ ഭാനുമതിയല്ലേ ഇത് എന്ന് ആരാധകര്‍, അല്ല ഇതാള് വേറെയെന്ന് മഞ്ജു |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/manju-warrier-interview-asuran-dhanush-kanmadam-303221/ |access-date=6 December 2021 |website=Indian Express |language=en-US}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref name="Awards" /> |- ! align="left" scope="row" |''Summer in Bethlehem'' |Abhirami/Amy | |<ref>{{Cite web |date=16 April 2020 |title=Manju Warrier's photos shared by makeup man get the fans talking |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/manju-warriers-photos-shared-by-makeup-man-get-the-fans-talking/articleshow/75174755.cms |access-date=6 December 2021 |website=The Times of India}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Thirakalkkappuram'' |Seetha | |<ref>{{Cite web |date=3 October 2015 |title=Thirakalkkappuram Malayalam full movie &#124; തിരകൾക്കപ്പുറം &#124; Suresh Gopi &#124; Manju Warrier |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBdUSLi2PfM&themeRefresh=1 |website=YouTube}}</ref> |- | rowspan="2" |1999 ! align="left" scope="row" |''Pathram'' |Devika Shekhar | |<ref>{{Cite web |title=Rahman bags 12th Filmfare award |url=http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |access-date=23 September 2021}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Kannezhuthi Pottum Thottu'' |Bhadra | |<ref name="auto2"/> <br /><br /><br /><br /><ref name="46thawardPDF">{{Cite web |title=46th National Film Awards |url=https://www.dff.gov.in/images/Documents/71_46thNfacatalogue.pdf |access-date=27 March 2022 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> |- |2014 ! align="left" scope="row" |''How Old Are You?'' |Nirupama Rajeev | |<ref>{{Cite web |last=C |first=Sharika |date=18 May 2014 |title=Return of the heroine |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ecel |access-date=6 December 2021 |website=[[The Hindu]]}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref>{{Cite web |title=Winners of 62nd Britannia Filmfare Awards South |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html |website=Filmfare}}</ref> |- | rowspan="3" |2015 ! align="left" scope="row" |''Ennum Eppozhum'' |Adv. Deepa | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=P. K. Ajith Kumar |date=6 August 2014 |title=Mohanlal, Manju to team up |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mohanlal-manju-to-team-up-for-sathyan-anthikad-film/article6286900.ece |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Rani Padmini'' |Padmini | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Anjana George |date=16 October 2015 |title=Rani Padmini is a visual treat: Manju |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Rani-Padmini-is-a-visual-treat-Manju/articleshow/49411621.cms |access-date=23 October 2015 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Jo and the Boy '' |Jo / Joan Mary John | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 December 2015 |title=Rojin and the movies |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/rojin-thomas-on-his-new-movie-jo-and-the-boy/article8021682.ece |access-date=15 August 2024 |work=The Hindu}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 ! align="left" scope="row" |''Paavada'' |Babu's fiancé |Cameo appearance |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Anoop suggested Manju Warrier for Pavada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/anoop-suggested-manju-warrier-for-pavada/articleshow/51513584.cms |access-date=26 May 2021 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Vettah'' |Commissioner Sribala IPS | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Rajesh |first=G |date=27 February 2016 |title='Vettah': Redefining crime drama |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/vettah-movie-review-rajesh-pillai-manju-warrier-indrajith.html |access-date=7 October 2024 |work=OnManorama}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Karinkunnam 6's'' |Vandana Aby | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Palicha |first=Paresh C. |date=8 July 2016 |title=Review: Karinkunnam 6s is a decent watch |url=https://www.rediff.com/movies/report/review-karinkunnam-6s-is-a-decent-watch/20160708.htm |access-date=7 October 2024 |work=Rediff}}</ref> |- | rowspan="3" |2017 ! align="left" scope="row" |''C/O Saira Banu'' |Saira Banu | |<ref name="release">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Digital Native |date=20 February 2017 |title=Amala-Manju Warrier starrer 'C/o Saira Banu' ready for release |url=http://www.thenewsminute.com/article/amala-manju-warrier-starrer-co-saira-banu-ready-release-57511 |access-date=5 March 2017 |work=[[The News Minute]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Udaharanam Sujatha '' |Sujatha Krishnan | |<ref>{{Cite web |date=29 May 2017 |title=Manju Warrier has high hopes from 'Udaharanam Sujatha' |url=http://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-has-high-hopes-udaharanam-sujatha-62791}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Villain'' |Dr. Neelima Mathew | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 March 2017 |title=Manju in Villain |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/manju-in-villain/article17439322.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215152104/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/manju-in-villain/article17439322.ece |archive-date=15 December 2017 |access-date=23 August 2017 |work=[[The Hindu]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2018 ! align="left" scope="row" |''Aami'' |Kamala Surayya | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Ramasubramanian |first=Uma |date=18 February 2017 |title=Manju Warrier a better performer than Vidya Balan: Kamal |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/180217/manju-warrier-a-better-performer-than-vidya-balan-kamal.html |access-date=16 January 2018 |work=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}</ref> <br /><br /><br /><br /><ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=66th Yamaha Fascino Filmfare Awards South: Complete winners' list (Malayalam) |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/66th-yamaha-fascino-filmfare-awards-south-complete-winners-list-malayalam/articleshow/72920655.cms |access-date=22 December 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Mohanlal'' |Meenakshi / Meenukutty | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Vijayan |first=Lekshmi |date=30 December 2016 |title=Manju Warrier as a Mohanlal fan in 'Mohanlal' |url=http://english.manoramaonline.com/ACP/entertainment/entertainment-news/manju-warrier-as-mohanlal-fan-in-mohanlal-movie.html |access-date=4 March 2018 |work=[[Malayala Manorama]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Odiyan'' |Prabha | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=13 January 2018 |title=Manju Warrier to flaunt three looks in Odiyan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-flaunt-three-looks-in-odiyan/articleshow/62473783.cms |access-date=17 November 2018 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2019 ! align="left" scope="row" |''Lucifer'' |Priyadharshini Ramdas | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 March 2019 |title=Meet Jhanvi from Prithviraj directorial 'Lucifer'! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/meet-jhanvi-from-prithviraj-directorial-lucifer/articleshow/68370504.cms |access-date=18 March 2019 |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Asuran'' |Pachaiyammal Sivasaami |[[ತಮಿಳು|Tamil]] | |<ref name="Asuran">{{Cite web |date=22 January 2019 |title=Asuran: Manju Warrier makes her Kollywood debut opposite Dhanush |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/asuran-manju-warrier-makes-her-kollywood-debut-opposite-dhanush-1436305-2019-01-22 |website=[[India Today]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Prathi Poovankozhi'' |Madhuri | rowspan="8" |Malayalam | |<ref>{{Cite web |date=2 December 2019 |title='Prathi Poovankozhi' Trailer: Manju Warrier impresses with her bold avatar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prathi-poovankozhi-trailer-manju-warrier-impresses-with-her-bold-avatar/articleshow/72328160.cms |access-date=9 December 2019 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |- |2020 ! align="left" scope="row" |''Kayattam'' |Maya |Also co-producer |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 January 2025 |title=Manju Warrier's 'Kayattam' to be released online for free, director Sanalkumar Sasidharan announces |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warriers-kayattam-to-be-released-online-for-free-director-sanalkumar-sasidharan-announces/articleshow/117477797.cms |access-date=2 February 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- | rowspan="3" |2021 ! align="left" scope="row" |''The Priest'' |Susan | |<ref>{{Cite web |last=Features |first=CE |date=13 January 2020 |title=Mammootty-Manju Warrier film titled The Priest |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/jan/13/mammootty-manju-warrier-film-titled-the-priest-16506.html |access-date=1 March 2020 |website=[[Cinema Express]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Chathur Mukham'' |Thejaswini |Also producer |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 April 2022 |title=I want to produce good movies: Manju Warrier |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/interview/movie-1.5585626 |access-date=22 June 2022 |work=English Mathrubhumi News}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 January 2021 |title=Manju Warrier's first horror thriller 'Chathurmukham' to hit theatres |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-s-first-horror-thriller-chathurmukham-to-hit-theatres-in-february-movie-1.5354951 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124041557/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-s-first-horror-thriller-chathurmukham-to-hit-theatres-in-february-movie-1.5354951 |archive-date=24 January 2022 |access-date=26 May 2021 |website=[[Mathrubhumi]]}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Marakkar: Arabikadalinte Simham'' |Subaida | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Anjana |date=25 January 2019 |title=Manju Warrier's look in Marakkar: Arabikadalinte Simham reminds one of Daya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warriers-look-in-marakkar-arabikadalinte-simham-reminds-one-of-daya/articleshow/67686499.cms |access-date=19 August 2019 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2022 ! align="left" scope="row" |''Lalitham Sundaram'' |Annie Mary Das |Also producer |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=8 March 2022 |title=Trailer of Madhu Warrier's directorial debut 'Lalitham Sundaram' is out |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/03/08/trailer-madhu-warrier-directorial-lalitham-sundaram-biju-menon-manju-warrier.html |access-date=22 June 2022 |work=OnManorama}}</ref><ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 February 2020 |title=Producer Manju Warrier graces the puja of 'Lalitham Sundaram' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/producer-manju-warrier-graces-the-puja-of-lalitham-sundharam/articleshow/74210463.cms |access-date=23 June 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Meri Awas Suno'' |Dr. Reshmi Padath | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 June 2022 |title=Manju Warrier – Jayasurya starrer 'Meri Awas Suno' gets an OTT release date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-jayasurya-starrer-meri-awas-suno-gets-an-ott-release-date/articleshow/92387124.cms |access-date=23 June 2022 |work=The Times Of India}}</ref> |- ! align="left" scope="row" |''Jack N' Jill'' |Parvathy |Partially reshot in Tamil as ''Centimeter'' |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 May 2022 |title=Manju Warrier starrer Jack N' Jill gets a release date. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-starrer-jack-n-jill-gets-a-release-date/articleshow/91494069.cms |access-date=23 June 2022 |work=[[The Times Of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2023 ! scope="row" |''Thunivu'' |Kanmani |Tamil | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 June 2022 |title='AK 61' will be a pan-Indian release; Manju Warrier joins the shoot |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ak-61-will-be-a-pan-indian-release-manju-warrier-joins-the-cast/articleshow/92411169.cms |access-date=23 June 2022 |work=The Times Of India}}</ref> |- ! scope="row" |''Ayisha'' |Ayisha |Malayalam<br /><br /><br /><br />[[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|Arabic]] |Bilingual film |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Soman |first=Deepa |date=10 September 2021 |title=Manju Warrier to star in a Malayalam-Arabic bilingual, 'Ayisha' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-star-in-a-malayalam-arabic-bilingual-ayisha/articleshow/86089760.cms |access-date=23 March 2024 |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- ! scope="row" |''Vellari Pattanam'' |K.P Sunandha | rowspan="2" |Malayalam | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 November 2021 |title=Manju Warrier and Soubin Shahir 'Vellarikka Pattanam' kickstarted with muhurat puja |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-and-soubin-shahir-vellarikka-pattanam-kickstarted-with-muhurat-puja/articleshow/87617437.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> |- | rowspan="3" |2024 ! scope="row" |''Footage'' |The mysterious woman | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 May 2023 |title=Manju Warrier Starts Shooting For Footage, Pics Inside |url=https://www.news18.com/movies/manju-warrier-starts-shooting-for-footage-pics-inside-7886641.html |access-date=30 October 2023 |work=News18}}</ref> |- ! scope="row" |''Vettaiyan'' |Thara Athiyan | rowspan="2" |Tamil | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=4 October 2023 |title=Rajinikanth's look in Thalaivar 170 revealed in pooja ceremony photos |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/rajinikanths-look-in-thalaivar-170-revealed-in-pooja-ceremony-photos-8968379/lite/ |access-date=6 October 2023 |work=Indian Express}}</ref> |- ! scope="row" |''Viduthalai Part 2'' |Mahalakshmi | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=17 December 2023 |title=Vetri Maaran reveals why 'Viduthalai Part 2' got delayed |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vetri-maaran-reveals-why-viduthalai-part-2-got-delayed/articleshow/106061368.cms |access-date=15 February 2024 |work=The Times of India}}</ref> |- | rowspan="2" |2025 ! scope="row" |''L2: Empuraan'' |Priyadarshini Ramdas | rowspan="2" |Malayalam | |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 October 2023 |title=L2- Empuraan: As Prithviraj and Mohanlal start shooting, fans call it the 'biggest Mollywood cinema' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |access-date=6 October 2023 |work=Mid Day}}</ref> |- ! scope="row" |''Aaro — Someone'' |Visitor |Short film |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 November 2025 |title=Ranjith's short film Aaro – Someone, produced by MammoottyKampany, gets streaming release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Nov/14/ranjiths-short-film-aaro-someone-produced-by-mammoottykampany-gets-streaming-release-date |access-date=16 November 2025 |work=Cinema Express}}</ref> |- | rowspan="3" |TBA !scope="row" ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film |TBA |Tamil |Post-production |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Praveenkumar |first=K |date=22 June 2023 |title=Here's how Manju Warrier came on board for 'Mr.X', reveals director Manu Anand- Exclusive! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/heres-how-manju-warrier-came-on-board-for-mr-x-reveals-director-manu-anand-exclusive/articleshow/101188100.cms |access-date=28 June 2023 |work=The Times of India}}</ref> |- !scope=row ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film |TBA |[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]] |Filming |<ref>{{Cite web |date=15 February 2026 |title=Manju Warrier and Kunchacko Boban announce new film ‘Nere Chovva’; motion poster revealed - Watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-and-kunchacko-boban-announce-new-film-nere-chovva-motion-poster-revealed-watch/articleshow/128348583.cms |access-date=16 February 2026 |website=The News Minute}}</ref> |- !scope=row ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film |Shubha |[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|Hindi]] |Filming |<ref>{{Cite web |date=10 March 2021 |title=Manju Warrier to make Bollywood debut in 'Ameriki Pandit' with Madhavan |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-make-bollywood-debut-ameriki-pandit-madhavan-144983 |access-date=10 October 2021 |website=The News Minute}}</ref> |- |} === ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ === {| class="wikitable sortable" |+ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! class="unsortable" scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 2016 | ''ಹುಡುಗಿಯರು'' | ನಿರೂಪಕ | ಮಲಯಾಳಂ<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /> ತಮಿಳು | ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರ |- | 2023 | ''ಒಂಟಿಯಾಗಿ'' | ಯಮುನಾ | ಮಲಯಾಳಂ | <ref>{{Cite web |date=26 January 2023 |title=Alone Movie Review: A daring experiment that becomes a tiring experience |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/review/2023/jan/26/alone-movie-review-a-daring-experiment-that-becomes-a-tiring-experience-39301.html |access-date=29 January 2023 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}</ref> |- |} == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" |+ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ನ ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" |ಪದ್ಯ ! scope="col" |ಚಿತ್ರ/ಆಲ್ಬಮ್ ! scope="col" |ಭಾಷೆ ! scope="col" |ಸಹ-ಗಾಯಕೆರ್ ! scope="col" |ಸಾಹಿತ್ಯ ! scope="col" |ಸಂಯೋಜಕೆರ್ ! class="unsortable" scope="col" |Ref. |- | rowspan="2" |೧೯೯೮ |"ವೇಜಂಬಲ್ ಮಮಝ" | rowspan="2" |''ಚಿಂಗಾಪೂವು'' (ಆಲ್ಬಮ್) | rowspan="6" |ಮಲಯಾಳ |ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ | rowspan="2" |ಬಿಚ್ಚು ತಿರುಮಲ | rowspan="2" |ಬರ್ನಿ-ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್ | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=12 March 1998 |title=Vezhambal Mamazha (Full Song) – Manju Warrier, Mohanlal – Download or Listen Free |url=https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Vezhambal-Mamazha/HFgfST96XF4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210912/https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Vezhambal-Mamazha/HFgfST96XF4 |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 March 2013 |title=Pakal Kinakkal (Full Song) – Manju Warrier – Download or Listen Free – Saavn |url=http://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Pakal-Kinakkal/Lx8OVy0GdQA |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729014508/https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Pakal-Kinakkal/Lx8OVy0GdQA |archive-date=29 July 2017}}</ref> |- |"ಪಾಕಲ್ ಕಿನಕ್ಕಲ್" |ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪಾಡ್ದನ |- |೧೯೯೯ |"ಚೆಂಬಾಜುಕ್ಕ". |''ಕನ್ನೆಜುತಿ ಪೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟು'' |ಕಾಲಭವನ ಮಣಿ ಡಾ.ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್ |ಕಾವಳಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕೆರ್ |ಎಂ.ಜಿ.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 April 2020 |title=Manju Warrier To Priya Prakash Varrier: M-Town Actresses Who Are Also Incredible Playback Singers |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-priya-prakash-varrier-m-town-actresses-who-are-also-incredible-playback-singers/etphotostory/75452833.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |೨೦೧೫ |"ದೂ ದೋ ದೋ" |''ಜೋ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಬಾಲೆ'' |ಸನೂಪ್ ಸಂತೋಷ್ |<nowiki> ಸಂತೋಷ್ ವರ್ಮ|</nowiki> |ರಾಹುಲ್ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯನ್ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 November 2015 |title=Manju Warrier sings a 'Manglish' song |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-sings-a-manglish-song/articleshow/49921632.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |೨೦೧೬ |''"ಸ್ವಂತಾನ ಗೀತಮ್"'' |''ಕೇರಳ ಕ್ಯಾನ್'' (ತೋಜಾ) ಮನೋರಮಾ ಸುದ್ದಿ |ಕೋರಸ್ |ಹರಿನಾರಾಯಣನ್ |ರತೀಶ್ ವೇಗಾ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 February 2019 |title=Watch: Manju Warrier sings for Kerala Can, campaign for cancer awareness |url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-manju-warrier-sings-kerala-can-campaign-cancer-awareness-96241 |access-date=29 December 2021 |work=The News Minute}}</ref> |- | rowspan="3" |೨೦೨೨ | rowspan="2" |"ಕಿಮ್ ಕಿಮ್" |''ಜ್ಯಾಕ್ ಎನ್ ಜಿಲ್'' | rowspan="3" |ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪಾಡ್ದನ |ಬಿ ಕೆ ಹರಿನಾರಾಯಣನ್ | rowspan="2" |ರಾಮ್ ಸುರೇಂದರ್ | rowspan="2" |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=27 November 2020 |title='Kim Kim' song crooned by Manju Warrier to release today! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kim-kim-song-crooned-by-manju-warrier-to-release-today/articleshow/79443132.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}</ref> |- |''ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್'' '''(ಡಿ)''' |ತಮಿಳು |ಲಲಿತಾನಂದ |- |"ಇಸ್ಥಾಕೊ" |''ಕಯ್ಯಟ್ಟಂ'' |ಮಲಯಾಳ |ರತೀಶ್ ಈಟ್ಟಿಲ್ಲಂ, ದೇವನ್ ನಾರಾಯಣನ್, ಆಸ್ತಾ ಗುಪ್ತ, ಸನಾಲ್ ಕುಮಾರ್ ಸಸಿಂದ್ರನ್ |ರತೀಶ್ ಈಟಿಲ್ಲಂ |<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 August 2021 |title=കിം കിമ്മിന് പിന്നാലെ 'ഇസ്ത്തക്കോ'യുമായി മഞ്ജു വാര്യര്‍; 'കയറ്റ'ത്തിലെ ആദ്യ ഗാനം |url=https://www.asianetnews.com/music/artist-manju-warrier-kayattam-movie-song-out-now-qyk0i3 |access-date=29 December 2021 |work=Asianet News}}</ref> |- |೨೦೨೩ |"ಕಸೆತನ್ ಕಡವುಳದ" (ವಿಡಿಯೋ ಆವೃತ್ತಿ) |''ತುನಿವು'' |ತಮಿಳು |ವೈಸಾಘ್, ಘಿಬ್ರಾನ್ |ವೈಸಾಘ್ |ಘಿಬ್ರಾನ್ |<ref>{{Cite web |date=27 November 2022 |title=Manju Warrier turns playback singer for Ajith's 'Thunivu' |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/manju-warrier-turns-playback-singer-for-ajith-s-thunivu-1.8083746 |website=English Mathrubhumi}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * IMDb ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ * ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ * ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ {{Authority control}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] ls6y1590fsv0lp8qe1uo6gpnb91k5xf 0 179559 1377029 1376197 2026-07-22T20:30:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377029 wikitext text/x-wiki ಇಕಿಗೈ (生き甲斐, ಅಕ್ಷರಶಃ 'ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ') ಎಂಬುದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅರ್ಥವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವ ಜಪಾನೀಸ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://repository.derby.ac.uk/item/92qzv/health-benefits-of-ikigai-a-review-of-literature</ref> ಇಕಿಗೈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, <ref>https://repub.eur.nl/pub/100484/</ref><ref>https://doi.org/10.1525%2Feth.1996.24.4.02a00060</ref> ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಮೂಲವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6923189</ref> ಮಿಚಿಕೊ ಕುಮಾನೊ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಜಪಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಇಕಿಗೈ ಭಾವನೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿಯ ಭಾವನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://doi.org/10.1007%2Fs11482-017-9532-9</ref> ಇಕಿಗೈ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹೇರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಂತರಿಕ ಸ್ವಭಾವದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://doi.org/10.1093%2Fageing%2F28.3.323</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8814687</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9557793</ref><ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8887802</ref> ಜಪಾನಿನ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕಟ್ಸುಯಾ ಇನೌ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇಕಿಗೈ ಎರಡು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ: "ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯ ಅಥವಾ ಅರ್ಥವನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಗಳು ಅಥವಾ ವಸ್ತುಗಳು" ಮತ್ತು "ಒಬ್ಬರ ಜೀವನವು ಅದರ ಮೂಲ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಮೌಲ್ಯ ಅಥವಾ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ". ಇನೌ ಇಕಿಗೈ ಅನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ - ಸಾಮಾಜಿಕ ಇಕಿಗೈ, ಸಾಮಾಜಿಕೇತರ ಇಕಿಗೈ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿರೋಧಿ ಇಕಿಗೈ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಇಕಿಗೈ ಎಂದರೆ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಂತಹ ಸಮಾಜವು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ರೂಪಗಳು. ಸಾಮಾಜಿಕವಲ್ಲದ ಇಕಿಗೈ ನಂಬಿಕೆ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ-ಶಿಸ್ತಿನಂತಹ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿರೋಧಿ ಇಕಿಗೈ ಎಂದರೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಅಥವಾ ಏನನ್ನಾದರೂ ದ್ವೇಷಿಸುವ ಬಯಕೆ ಅಥವಾ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಂತಹ ಗಾಢ ಭಾವನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬದುಕಲು ಮೂಲ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-4-8058-1895-4</ref> =ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ= ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟು ಇಕಿಗೈ (/ˈikiˌɡaɪ/) ಅನ್ನು "ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿ; ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಅಥವಾ ಬದುಕಲು ಒಂದು ಕಾರಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಏನಾದರೂ ಅಥವಾ ಯಾರಾದರೂ" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇದು ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ತರುವ ಏನನ್ನಾದರೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Oxford_English_Dictionary</ref> ಈ ಪದವು ಎರಡು ಜಪಾನೀಸ್ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ: ಇಕಿ (生き, ಅಂದರೆ 'ಜೀವನ; ಜೀವಂತ') ಮತ್ತು ಕೈ (甲斐, ಅಂದರೆ 'ಪರಿಣಾಮ'), ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಗೈ ಎಂದು ಧ್ವನಿಸಿದಾಗ, 'ಬದುಕಲು [ಜೀವಂತವಾಗಿರಲು] ಒಂದು ಕಾರಣ; ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅರ್ಥ; ಜೀವನವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿಸುವ [ಏನಾದರೂ]; 'ಉತ್ತೇಜನ'. "ಇಕಿಗೈ: ದಿ ಜಪಾನೀಸ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಟು ಎ ಲಾಂಗ್ ಅಂಡ್ ಹ್ಯಾಪಿ ಲೈಫ್" ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಹೆಕ್ಟರ್ ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕ್ ಮಿರಾಲ್ಸ್ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ, "ಈ ಜಪಾನೀಸ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು 'ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವುದರ ಸಂತೋಷ' ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಲೋಗೋಥೆರಪಿಯಂತಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮೀರಿದೆ."<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Francesc_Miralles</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ, ಜಪಾನಿನ ಸರ್ಕಾರವು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿತು, "ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಇದು [ಇಕಿಗೈ] ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷವನ್ನು ತರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: ಒಬ್ಬರ ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತರಂತಹ ಜನರಿಂದ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳವರೆಗೆ."<ref>https://www.japan.go.jp/kizuna/2022/03/ikigai_japanese_secret_to_a_joyful_life.html</ref> =ರೇಖಾಚಿತ್ರ= ಹೆಕ್ಟರ್ ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕ್ ಮಿರಾಲ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಕ್ ವಿನ್ ರಚಿಸಿದ ವೆನ್ ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು 2011 ರಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರೆಸ್ ಜುಜುನಾಗಾ ರಚಿಸಿದ "ಉದ್ದೇಶ" ರೇಖಾಚಿತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿರಬಹುದು, "ಉದ್ದೇಶ" ವನ್ನು "ಇಕಿಗೈ" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೇಖಾಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಏನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯವನು, ಜಗತ್ತಿಗೆ ಏನು ಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಫಲ ನೀಡಬಹುದು. ಈ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಇಕಿಗೈ ಅನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>https://www.cosmograma.com/proposito.php</ref> ರೇಖಾಚಿತ್ರವು ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ, <ref>https://web.archive.org/web/20221027151411/https://www.economist.com/asia/2022/10/27/what-japan-makes-of-ikigai</ref> ಮತ್ತು ಇದನ್ನು "ಆಕರ್ಷಕ ಆದರೆ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವ" "ಅವಾಸ್ತವಿಕ ಆದರ್ಶ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>'''https://economictimes.com/magazines/panache/are-we-deciphering-ikigai-all-wrong-the-truth-behind-japans-most-misunderstood-philosophy/articleshow/118901128{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.cms'''</ref> =ಆರಂಭಿಕ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ= ಇಕಿಗೈ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಪಾನಿನ ಮನೋವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮೈಕೊ ಕಮಿಯಾ ತನ್ನ 1966 ರ ಪುಸ್ತಕ ಆನ್ ದಿ ಮೀನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಲೈಫ್ (生きがいについて, ikigai ni tsuite) ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದಳು. <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/4-622-08181-4</ref> =ಮಹತ್ವ= ೧೯೬೦, ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಇಕಿಗೈ ಎರಡು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರೂಪಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಸಮಾಜದ ಸುಧಾರಣೆ ("ಒಬ್ಬರ ಸ್ವಂತ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಅಧೀನಗೊಳಿಸುವುದು") ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಸುಧಾರಣೆ ("ಒಬ್ಬರ ಸ್ವಂತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು").<ref>https://books.google.com/books?id=AiQlDwAAQBAJ&q=ikigai&pg=PA1</ref> ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಚಿಕಾಕೊ ಒಜಾವಾ-ಡಿ ಸಿಲ್ವಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಜಪಾನ್‌ನ ಹಳೆಯ ಪೀಳಿಗೆಗೆ, ಅವರ ಇಕಿಗೈ "ಸಹವಾಸ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಈ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಅಚ್ಚಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದು", ಆದರೆ ಕಿರಿಯ ಪೀಳಿಗೆ ಅವರ ಇಕಿಗೈ "ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಏನಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಕನಸುಗಳ ಬಗ್ಗೆ" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>https://doi.org/10.1177%2F1363461519899757</ref> =ಆರೋಗ್ಯದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ= ಮಾರಕ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇಕಿಗೈ ಅನುಭವಿಸದ ಜನರು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>https://doi.org/10.1097%2FPSY.0b013e31817e7e64</ref><ref>https://doi.org/10.1016%2Fj.jpsychores.2008.10.018</ref> ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್ ವರದಿಗಾರ ಡಾನ್ ಬುಟ್ನರ್ ಅವರು ಓಕಿನಾವಾ ಜನರ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಇಕಿಗೈ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.ted.com/talks/dan_buettner_how_to_live_to_be_100?language=en</ref><ref>https://www.japan.go.jp/kizuna/2022/03/ikigai_japanese_secret_to_a_joyful_life.html</ref> ಬುಟ್ನರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಓಕಿನಾವಾನ್ನರು ನಿವೃತ್ತರಾಗುವ ಬಯಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿರುವವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ನಿಕಟ ಸ್ನೇಹಿತರ ಗುಂಪಾದ ಮೊಯಿ, ಓಕಿನಾವಾನ್ನರ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Francesc_Miralles</ref> ಇಕಿಗೈ ಮಾಪಕವನ್ನು ಇದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಜನರ ಮೇಲೆ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7894068</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= b39cruakca7vh3uksuf9wmimu3kapoa 0 179622 1377019 1376957 2026-07-22T12:04:39Z Joyce Muriel 87647 /* ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ */ 1377019 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ದೇವಾಲಯ | native_name = ವಾನ್ ಮಿಯು | native_name_lang = | image = Hanoi Temple of Literature (cropped).jpg | caption = ಖುಯೆ ವಾನ್ ಕಾಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. | religious_affiliation = [[Confucianism|Ruism]] | location = ನಂ.58, ನ್ಗುಯಾನ್ ಥಾಯ್ ಹಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ವಾನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್|ವಿನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್ ವಾರ್ಡ್, ಹನೋಯಿ | established = 1070; 956 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ }}  '''ವಾನ್ ಮಿಯು''' ಅನ್ನು<ref>https://english.hanoi.gov.vn/in/news-events%3Bjsessionid%3D-gvGft%2BOBYSCfUd7aVPOSBdU.undefined?p_p_id=Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_jspPage=/html/cms/portlet/frontend/view.jsp&p_p_id=OdEiAOXb1f1R&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_categoryId=2101&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_articleId=33669&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_title=special-national-monuments-in-ha-noi-exhibition-opens&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_counterOld=21&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_command=details</ref> ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೇವಾಲಯ'<nowiki/>''' ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಇದು ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹನೋಯಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ '''ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್''' ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1803ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹುಯೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|21|1|43|N|105|50|8|E|type:landmark|display=title}} ವಾನ್ ಮಿಯು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿರುವ, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಥಾಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲೆಗಳು, ಹಿಂದೆ ದೈ ವಿಯೆಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರವು 100,000 ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಡಾಂಗ್ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾದ ಟೆಟ್ ಆಚರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಸುಂದರ ಕೈಬರಹ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಚು ಹಾನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಚಿಸುವ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_3504185612_088052eb96_t.jpg|left|thumb|ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ("ಸ್ವರ್ಗದ ಬೆಳಕು") ಬಾವಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಾವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.]] ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ ರಾಜವಂಶದ (1225–1400) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರ ಬಂದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ 1920, 1954 ಮತ್ತು 2000ನೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=The Best Things to do in Hanoi, Vietnam |url=http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204035812/http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |archive-date=2016-12-04 |access-date=2011-04-23}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ, ಥನ್ ವು ಯುಗದ ಎರಡನೇ ವರ್ಷವಾದ ಕಾನ್ಹ್ ತುಯಾತ್ ವರ್ಷದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಎಂಟನೇ ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಯಾನ್ ಹೂಯಿ, ಜೆಂಗ್‌ಜಿ, ಜಿಸಿ ಮತ್ತು ಮೆನ್ಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಝೌ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ 72 ಮಂದಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಪಂಡಿತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಯಿತು. 1076ರಲ್ಲಿ, ಲಿ ನ್ಹಾನ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾದ "ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್" ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರು, ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 1802ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಅರಸರು ಹುವೆ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹನೋಯಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅದು ನಂತರ ಹೋಯ್ ಡುಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಾನ್ ಮಿಯು – ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಅನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1945ರಿಂದ 1954ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫ್ರೆಂಚರು ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಎಕೋಲ್ ಫ್ರಾಂಸೆಸ್ ದ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್-ಓರಿಯಾಂ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟ್) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 1920 ಮತ್ತು 1947ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1951_num_45_1_5513</ref> == ವಿನ್ಯಾಸ == ''' [[ಚಿತ್ರ:Hà-nôi_,_Tonkin_,_Indochine_Un_mandarin_militaire_,_un_chef_de_province_et_un_préfet_en_costume_d'_audience_solennelle_au_Van-mieu_(_temple_confucéen_de_la_«_Culture_littéraire_»_).jpg|thumb|1915 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟ್, ''ದಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ಗಾಗಿ'' ಲಿಯಾನ್ ಬ್ಯುಸಿ ಅವರಿಂದ ಆಟೋಕ್ರೋಮ್ .]] [[ಚಿತ್ರ:Mandarin4.jpg|thumb|ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್.]]ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವು, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಚೀನಾದ ಶಾಂಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕುಫು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 54,000 ಚದರ ಮೀಟರ್ (ಸುಮಾರು 5,80,000 ಚದರ ಅಡಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಸರೋವರ, ಜಿಯಾಮ್ ಉದ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ<ref>https://web.archive.org/web/20171210021047/http://english.vietnamnet.vn/fms/art-entertainment/166406/master-plan-built-for-van-mieu---quoc-tu-giam.html</ref>. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಇಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಮೂರು ದಾರಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ದಾರಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜನ (ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ) ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬಲಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಐದು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂದವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಹೊರಗಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಚಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಟ್ಟಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿಯ ಚಿತ್ರವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. === ಮೊದಲನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಗಣವು ಮಹಾ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಡೈ ಟ್ರುಂಗ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಡಾಟ್ ತಾಯಿ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಥಾನ್ ಡುಕ್ ದ್ವಾರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಮಹಾ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಂಗಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್. ಇದು 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರಡು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯೊಂದನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಮಯ ವಾಕ್ಯಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಕ್ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಬಿ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಇವೆ. ಈ ಎರಡೂ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಷಯವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶೈಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. === ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Van Mieu Hanoi 5.jpg|thumb|ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.]] ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಇದೆ. ಈ ಬಾವಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭವ್ಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು === [[File:Van Mieu Hanoi 4.jpg|right|thumb|ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು.]]]] ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. 1484ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೇ ಥಾನ್ಹ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಾವಂತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರು ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿರುವ ನೀಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ಮೇಲೆ 116 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಮೆ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದರೆ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್, ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್. ಆಮೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಮೆಯ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಮಹನೀಯರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕುಮಾರರು (Crown Princes) ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Trang_phục_nho_sinh.JPG|alt=Uniforms of students of the imperial academy| ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರ:Orchestre_de_musique_traditionnelle_(Hanoi).jpg|alt=Orchestra performing traditional music in honour of the royal founders and Confucius| ರಾಜಮನೆತನದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ. ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_11400475_d4f3400470_t.jpg|alt=Fourth Courtyard| ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಗಳ ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_16.jpg|alt=Fifth Courtyard, grounds of the imperial academy| ಐದನೇ ಅಂಗಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮೈದಾನ </gallery> [[ಚಿತ್ರ:Institut_des_Fils_de_lEtat_(Temple_de_la_littérature,_Hanoi)_(4356119550).jpg|thumb|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರೆಕ್ಟರ್ ಚು ವಾನ್ ಆನ್ ಅವರಿಗೆ ಬಲಿಪೀಠ.]] == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದಿ ಅಮೇಜಿಂಗ್ ರೇಸ್ 22'' ರ 5 ನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu1.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu2.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu3.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Nguyen_mandarin.jpg ಚಿತ್ರ:Mandarin7.jpg|alt=Mandarins in Hanoi| ಹನೋಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು </gallery> hu60dj427n2ggi3iyyk9o9zly2fogxn 1377020 1377019 2026-07-22T12:06:34Z Joyce Muriel 87647 /* ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು */ 1377020 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ದೇವಾಲಯ | native_name = ವಾನ್ ಮಿಯು | native_name_lang = | image = Hanoi Temple of Literature (cropped).jpg | caption = ಖುಯೆ ವಾನ್ ಕಾಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. | religious_affiliation = [[Confucianism|Ruism]] | location = ನಂ.58, ನ್ಗುಯಾನ್ ಥಾಯ್ ಹಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ವಾನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್|ವಿನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್ ವಾರ್ಡ್, ಹನೋಯಿ | established = 1070; 956 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ }}  '''ವಾನ್ ಮಿಯು''' ಅನ್ನು<ref>https://english.hanoi.gov.vn/in/news-events%3Bjsessionid%3D-gvGft%2BOBYSCfUd7aVPOSBdU.undefined?p_p_id=Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_jspPage=/html/cms/portlet/frontend/view.jsp&p_p_id=OdEiAOXb1f1R&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_categoryId=2101&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_articleId=33669&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_title=special-national-monuments-in-ha-noi-exhibition-opens&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_counterOld=21&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_command=details</ref> ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೇವಾಲಯ'<nowiki/>''' ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಇದು ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹನೋಯಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ '''ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್''' ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1803ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹುಯೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|21|1|43|N|105|50|8|E|type:landmark|display=title}} ವಾನ್ ಮಿಯು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿರುವ, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಥಾಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲೆಗಳು, ಹಿಂದೆ ದೈ ವಿಯೆಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರವು 100,000 ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಡಾಂಗ್ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾದ ಟೆಟ್ ಆಚರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಸುಂದರ ಕೈಬರಹ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಚು ಹಾನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಚಿಸುವ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_3504185612_088052eb96_t.jpg|left|thumb|ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ("ಸ್ವರ್ಗದ ಬೆಳಕು") ಬಾವಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಾವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.]] ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ ರಾಜವಂಶದ (1225–1400) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರ ಬಂದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ 1920, 1954 ಮತ್ತು 2000ನೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=The Best Things to do in Hanoi, Vietnam |url=http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204035812/http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |archive-date=2016-12-04 |access-date=2011-04-23}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ, ಥನ್ ವು ಯುಗದ ಎರಡನೇ ವರ್ಷವಾದ ಕಾನ್ಹ್ ತುಯಾತ್ ವರ್ಷದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಎಂಟನೇ ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಯಾನ್ ಹೂಯಿ, ಜೆಂಗ್‌ಜಿ, ಜಿಸಿ ಮತ್ತು ಮೆನ್ಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಝೌ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ 72 ಮಂದಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಪಂಡಿತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಯಿತು. 1076ರಲ್ಲಿ, ಲಿ ನ್ಹಾನ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾದ "ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್" ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರು, ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 1802ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಅರಸರು ಹುವೆ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹನೋಯಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅದು ನಂತರ ಹೋಯ್ ಡುಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಾನ್ ಮಿಯು – ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಅನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1945ರಿಂದ 1954ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫ್ರೆಂಚರು ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಎಕೋಲ್ ಫ್ರಾಂಸೆಸ್ ದ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್-ಓರಿಯಾಂ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟ್) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 1920 ಮತ್ತು 1947ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1951_num_45_1_5513</ref> == ವಿನ್ಯಾಸ == ''' [[ಚಿತ್ರ:Hà-nôi_,_Tonkin_,_Indochine_Un_mandarin_militaire_,_un_chef_de_province_et_un_préfet_en_costume_d'_audience_solennelle_au_Van-mieu_(_temple_confucéen_de_la_«_Culture_littéraire_»_).jpg|thumb|1915 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟ್, ''ದಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ಗಾಗಿ'' ಲಿಯಾನ್ ಬ್ಯುಸಿ ಅವರಿಂದ ಆಟೋಕ್ರೋಮ್ .]] [[ಚಿತ್ರ:Mandarin4.jpg|thumb|ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್.]]ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವು, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಚೀನಾದ ಶಾಂಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕುಫು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 54,000 ಚದರ ಮೀಟರ್ (ಸುಮಾರು 5,80,000 ಚದರ ಅಡಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಸರೋವರ, ಜಿಯಾಮ್ ಉದ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ<ref>https://web.archive.org/web/20171210021047/http://english.vietnamnet.vn/fms/art-entertainment/166406/master-plan-built-for-van-mieu---quoc-tu-giam.html</ref>. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಇಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಮೂರು ದಾರಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ದಾರಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜನ (ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ) ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬಲಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಐದು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂದವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಹೊರಗಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಚಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಟ್ಟಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿಯ ಚಿತ್ರವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. === ಮೊದಲನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಗಣವು ಮಹಾ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಡೈ ಟ್ರುಂಗ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಡಾಟ್ ತಾಯಿ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಥಾನ್ ಡುಕ್ ದ್ವಾರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಮಹಾ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಂಗಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್. ಇದು 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರಡು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯೊಂದನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಮಯ ವಾಕ್ಯಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಕ್ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಬಿ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಇವೆ. ಈ ಎರಡೂ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಷಯವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶೈಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. === ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Van Mieu Hanoi 5.jpg|thumb|ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.]] ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಇದೆ. ಈ ಬಾವಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭವ್ಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು === [[File:Van Mieu Hanoi 4.jpg|right|thumb|ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು.]] ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. 1484ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೇ ಥಾನ್ಹ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಾವಂತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರು ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿರುವ ನೀಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ಮೇಲೆ 116 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಮೆ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದರೆ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್, ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್. ಆಮೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಮೆಯ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಮಹನೀಯರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕುಮಾರರು (Crown Princes) ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Trang_phục_nho_sinh.JPG|alt=Uniforms of students of the imperial academy| ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರ:Orchestre_de_musique_traditionnelle_(Hanoi).jpg|alt=Orchestra performing traditional music in honour of the royal founders and Confucius| ರಾಜಮನೆತನದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ. ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_11400475_d4f3400470_t.jpg|alt=Fourth Courtyard| ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಗಳ ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_16.jpg|alt=Fifth Courtyard, grounds of the imperial academy| ಐದನೇ ಅಂಗಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮೈದಾನ </gallery> [[ಚಿತ್ರ:Institut_des_Fils_de_lEtat_(Temple_de_la_littérature,_Hanoi)_(4356119550).jpg|thumb|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರೆಕ್ಟರ್ ಚು ವಾನ್ ಆನ್ ಅವರಿಗೆ ಬಲಿಪೀಠ.]] == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದಿ ಅಮೇಜಿಂಗ್ ರೇಸ್ 22'' ರ 5 ನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu1.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu2.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu3.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Nguyen_mandarin.jpg ಚಿತ್ರ:Mandarin7.jpg|alt=Mandarins in Hanoi| ಹನೋಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು </gallery> cst9usng4umjo223s4lr233lnjzki26 1377021 1377020 2026-07-22T12:12:34Z Joyce Muriel 87647 /* ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು */ 1377021 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ದೇವಾಲಯ | native_name = ವಾನ್ ಮಿಯು | native_name_lang = | image = Hanoi Temple of Literature (cropped).jpg | caption = ಖುಯೆ ವಾನ್ ಕಾಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. | religious_affiliation = [[Confucianism|Ruism]] | location = ನಂ.58, ನ್ಗುಯಾನ್ ಥಾಯ್ ಹಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ವಾನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್|ವಿನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್ ವಾರ್ಡ್, ಹನೋಯಿ | established = 1070; 956 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ }}  '''ವಾನ್ ಮಿಯು''' ಅನ್ನು<ref>https://english.hanoi.gov.vn/in/news-events%3Bjsessionid%3D-gvGft%2BOBYSCfUd7aVPOSBdU.undefined?p_p_id=Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_jspPage=/html/cms/portlet/frontend/view.jsp&p_p_id=OdEiAOXb1f1R&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_categoryId=2101&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_articleId=33669&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_title=special-national-monuments-in-ha-noi-exhibition-opens&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_counterOld=21&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_command=details</ref> ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೇವಾಲಯ'<nowiki/>''' ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಇದು ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹನೋಯಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ '''ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್''' ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1803ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹುಯೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|21|1|43|N|105|50|8|E|type:landmark|display=title}} ವಾನ್ ಮಿಯು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿರುವ, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಥಾಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲೆಗಳು, ಹಿಂದೆ ದೈ ವಿಯೆಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರವು 100,000 ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಡಾಂಗ್ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾದ ಟೆಟ್ ಆಚರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಸುಂದರ ಕೈಬರಹ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಚು ಹಾನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಚಿಸುವ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_3504185612_088052eb96_t.jpg|left|thumb|ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ("ಸ್ವರ್ಗದ ಬೆಳಕು") ಬಾವಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಾವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.]] ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ ರಾಜವಂಶದ (1225–1400) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರ ಬಂದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ 1920, 1954 ಮತ್ತು 2000ನೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=The Best Things to do in Hanoi, Vietnam |url=http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204035812/http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |archive-date=2016-12-04 |access-date=2011-04-23}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ, ಥನ್ ವು ಯುಗದ ಎರಡನೇ ವರ್ಷವಾದ ಕಾನ್ಹ್ ತುಯಾತ್ ವರ್ಷದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಎಂಟನೇ ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಯಾನ್ ಹೂಯಿ, ಜೆಂಗ್‌ಜಿ, ಜಿಸಿ ಮತ್ತು ಮೆನ್ಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಝೌ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ 72 ಮಂದಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಪಂಡಿತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಯಿತು. 1076ರಲ್ಲಿ, ಲಿ ನ್ಹಾನ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾದ "ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್" ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರು, ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 1802ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಅರಸರು ಹುವೆ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹನೋಯಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅದು ನಂತರ ಹೋಯ್ ಡುಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಾನ್ ಮಿಯು – ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಅನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1945ರಿಂದ 1954ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫ್ರೆಂಚರು ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಎಕೋಲ್ ಫ್ರಾಂಸೆಸ್ ದ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್-ಓರಿಯಾಂ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟ್) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 1920 ಮತ್ತು 1947ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1951_num_45_1_5513</ref> == ವಿನ್ಯಾಸ == ''' [[ಚಿತ್ರ:Hà-nôi_,_Tonkin_,_Indochine_Un_mandarin_militaire_,_un_chef_de_province_et_un_préfet_en_costume_d'_audience_solennelle_au_Van-mieu_(_temple_confucéen_de_la_«_Culture_littéraire_»_).jpg|thumb|1915 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟ್, ''ದಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ಗಾಗಿ'' ಲಿಯಾನ್ ಬ್ಯುಸಿ ಅವರಿಂದ ಆಟೋಕ್ರೋಮ್ .]] [[ಚಿತ್ರ:Mandarin4.jpg|thumb|ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್.]]ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವು, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಚೀನಾದ ಶಾಂಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕುಫು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 54,000 ಚದರ ಮೀಟರ್ (ಸುಮಾರು 5,80,000 ಚದರ ಅಡಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಸರೋವರ, ಜಿಯಾಮ್ ಉದ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ<ref>https://web.archive.org/web/20171210021047/http://english.vietnamnet.vn/fms/art-entertainment/166406/master-plan-built-for-van-mieu---quoc-tu-giam.html</ref>. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಇಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಮೂರು ದಾರಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ದಾರಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜನ (ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ) ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬಲಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಐದು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂದವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಹೊರಗಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಚಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಟ್ಟಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿಯ ಚಿತ್ರವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. === ಮೊದಲನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಗಣವು ಮಹಾ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಡೈ ಟ್ರುಂಗ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಡಾಟ್ ತಾಯಿ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಥಾನ್ ಡುಕ್ ದ್ವಾರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಮಹಾ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಂಗಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್. ಇದು 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರಡು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯೊಂದನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಮಯ ವಾಕ್ಯಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಕ್ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಬಿ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಇವೆ. ಈ ಎರಡೂ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಷಯವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶೈಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. === ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Van Mieu Hanoi 5.jpg|thumb|ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.]] ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಇದೆ. ಈ ಬಾವಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭವ್ಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು === [[File:Van Mieu Hanoi 4.jpg|right|thumb|ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು.]] ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. 1484ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೇ ಥಾನ್ಹ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಾವಂತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರು ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿರುವ ನೀಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ಮೇಲೆ 116 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಮೆ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದರೆ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್, ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್. ಆಮೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಮೆಯ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ 82 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 82 ತ್ರೈವಾರ್ಷಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ 1307 ಪದವೀಧರರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1442ರಿಂದ 1779ರ ನಡುವೆ, ಲೇ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಈ 81 ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದವು. ಮಾಕ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯು ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಲಿಪಿಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ರಾಜನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಏಕೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಮಂದಾರಿನ್ (ರಾಜಾಧಿಕಾರಿಗಳ) ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಜನರು ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ತಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಉಜ್ಜುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈಗ ಆಮೆಗಳ ಸುತ್ತ ಬೇಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಜನರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮಹನೀಯರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕುಮಾರರು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Trang_phục_nho_sinh.JPG|alt=Uniforms of students of the imperial academy| ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರ:Orchestre_de_musique_traditionnelle_(Hanoi).jpg|alt=Orchestra performing traditional music in honour of the royal founders and Confucius| ರಾಜಮನೆತನದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ. ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_11400475_d4f3400470_t.jpg|alt=Fourth Courtyard| ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಗಳ ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_16.jpg|alt=Fifth Courtyard, grounds of the imperial academy| ಐದನೇ ಅಂಗಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮೈದಾನ </gallery> [[ಚಿತ್ರ:Institut_des_Fils_de_lEtat_(Temple_de_la_littérature,_Hanoi)_(4356119550).jpg|thumb|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರೆಕ್ಟರ್ ಚು ವಾನ್ ಆನ್ ಅವರಿಗೆ ಬಲಿಪೀಠ.]] == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದಿ ಅಮೇಜಿಂಗ್ ರೇಸ್ 22'' ರ 5 ನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu1.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu2.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu3.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Nguyen_mandarin.jpg ಚಿತ್ರ:Mandarin7.jpg|alt=Mandarins in Hanoi| ಹನೋಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು </gallery> bv2rpin98dbbs277468oqba3bm8utpj 1377022 1377021 2026-07-22T12:14:24Z Joyce Muriel 87647 /* ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು */ 1377022 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ದೇವಾಲಯ | native_name = ವಾನ್ ಮಿಯು | native_name_lang = | image = Hanoi Temple of Literature (cropped).jpg | caption = ಖುಯೆ ವಾನ್ ಕಾಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. | religious_affiliation = [[Confucianism|Ruism]] | location = ನಂ.58, ನ್ಗುಯಾನ್ ಥಾಯ್ ಹಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ವಾನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್|ವಿನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್ ವಾರ್ಡ್, ಹನೋಯಿ | established = 1070; 956 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ }}  '''ವಾನ್ ಮಿಯು''' ಅನ್ನು<ref>https://english.hanoi.gov.vn/in/news-events%3Bjsessionid%3D-gvGft%2BOBYSCfUd7aVPOSBdU.undefined?p_p_id=Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_jspPage=/html/cms/portlet/frontend/view.jsp&p_p_id=OdEiAOXb1f1R&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_categoryId=2101&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_articleId=33669&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_title=special-national-monuments-in-ha-noi-exhibition-opens&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_counterOld=21&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_command=details</ref> ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೇವಾಲಯ'<nowiki/>''' ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಇದು ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹನೋಯಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ '''ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್''' ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1803ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹುಯೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|21|1|43|N|105|50|8|E|type:landmark|display=title}} ವಾನ್ ಮಿಯು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿರುವ, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಥಾಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲೆಗಳು, ಹಿಂದೆ ದೈ ವಿಯೆಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರವು 100,000 ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಡಾಂಗ್ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾದ ಟೆಟ್ ಆಚರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಸುಂದರ ಕೈಬರಹ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಚು ಹಾನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಚಿಸುವ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_3504185612_088052eb96_t.jpg|left|thumb|ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ("ಸ್ವರ್ಗದ ಬೆಳಕು") ಬಾವಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಾವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.]] ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ ರಾಜವಂಶದ (1225–1400) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರ ಬಂದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ 1920, 1954 ಮತ್ತು 2000ನೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=The Best Things to do in Hanoi, Vietnam |url=http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204035812/http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |archive-date=2016-12-04 |access-date=2011-04-23}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ, ಥನ್ ವು ಯುಗದ ಎರಡನೇ ವರ್ಷವಾದ ಕಾನ್ಹ್ ತುಯಾತ್ ವರ್ಷದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಎಂಟನೇ ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಯಾನ್ ಹೂಯಿ, ಜೆಂಗ್‌ಜಿ, ಜಿಸಿ ಮತ್ತು ಮೆನ್ಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಝೌ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ 72 ಮಂದಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಪಂಡಿತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಯಿತು. 1076ರಲ್ಲಿ, ಲಿ ನ್ಹಾನ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾದ "ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್" ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರು, ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 1802ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಅರಸರು ಹುವೆ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹನೋಯಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅದು ನಂತರ ಹೋಯ್ ಡುಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಾನ್ ಮಿಯು – ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಅನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1945ರಿಂದ 1954ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫ್ರೆಂಚರು ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಎಕೋಲ್ ಫ್ರಾಂಸೆಸ್ ದ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್-ಓರಿಯಾಂ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟ್) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 1920 ಮತ್ತು 1947ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1951_num_45_1_5513</ref> == ವಿನ್ಯಾಸ == ''' [[ಚಿತ್ರ:Hà-nôi_,_Tonkin_,_Indochine_Un_mandarin_militaire_,_un_chef_de_province_et_un_préfet_en_costume_d'_audience_solennelle_au_Van-mieu_(_temple_confucéen_de_la_«_Culture_littéraire_»_).jpg|thumb|1915 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟ್, ''ದಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ಗಾಗಿ'' ಲಿಯಾನ್ ಬ್ಯುಸಿ ಅವರಿಂದ ಆಟೋಕ್ರೋಮ್ .]] [[ಚಿತ್ರ:Mandarin4.jpg|thumb|ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್.]]ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವು, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಚೀನಾದ ಶಾಂಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕುಫು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 54,000 ಚದರ ಮೀಟರ್ (ಸುಮಾರು 5,80,000 ಚದರ ಅಡಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಸರೋವರ, ಜಿಯಾಮ್ ಉದ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ<ref>https://web.archive.org/web/20171210021047/http://english.vietnamnet.vn/fms/art-entertainment/166406/master-plan-built-for-van-mieu---quoc-tu-giam.html</ref>. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಇಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಮೂರು ದಾರಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ದಾರಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜನ (ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ) ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬಲಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಐದು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂದವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಹೊರಗಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಚಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಟ್ಟಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿಯ ಚಿತ್ರವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. === ಮೊದಲನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಗಣವು ಮಹಾ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಡೈ ಟ್ರುಂಗ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಡಾಟ್ ತಾಯಿ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಥಾನ್ ಡುಕ್ ದ್ವಾರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಮಹಾ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಂಗಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್. ಇದು 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರಡು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯೊಂದನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಮಯ ವಾಕ್ಯಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಕ್ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಬಿ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಇವೆ. ಈ ಎರಡೂ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಷಯವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶೈಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. === ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Van Mieu Hanoi 5.jpg|thumb|ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.]] ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಇದೆ. ಈ ಬಾವಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭವ್ಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು === [[File:Van Mieu Hanoi 4.jpg|right|thumb|ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು.]] ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. 1484ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೇ ಥಾನ್ಹ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಾವಂತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರು ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿರುವ ನೀಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ಮೇಲೆ 116 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಮೆ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದರೆ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್, ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್. ಆಮೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಮೆಯ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ 82 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 82 ತ್ರೈವಾರ್ಷಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ 1307 ಪದವೀಧರರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1442ರಿಂದ 1779ರ ನಡುವೆ, ಲೇ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಈ 81 ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದವು. ಮಾಕ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯು ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಲಿಪಿಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ರಾಜನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಏಕೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಮಂದಾರಿನ್ (ರಾಜಾಧಿಕಾರಿಗಳ) ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಜನರು ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ತಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಉಜ್ಜುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈಗ ಆಮೆಗಳ ಸುತ್ತ ಬೇಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಜನರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋದ "ಮೆಮೊರಿ ಆಫ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್" ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಮಹನೀಯರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕುಮಾರರು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Trang_phục_nho_sinh.JPG|alt=Uniforms of students of the imperial academy| ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರ:Orchestre_de_musique_traditionnelle_(Hanoi).jpg|alt=Orchestra performing traditional music in honour of the royal founders and Confucius| ರಾಜಮನೆತನದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ. ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_11400475_d4f3400470_t.jpg|alt=Fourth Courtyard| ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಗಳ ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_16.jpg|alt=Fifth Courtyard, grounds of the imperial academy| ಐದನೇ ಅಂಗಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮೈದಾನ </gallery> [[ಚಿತ್ರ:Institut_des_Fils_de_lEtat_(Temple_de_la_littérature,_Hanoi)_(4356119550).jpg|thumb|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರೆಕ್ಟರ್ ಚು ವಾನ್ ಆನ್ ಅವರಿಗೆ ಬಲಿಪೀಠ.]] == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದಿ ಅಮೇಜಿಂಗ್ ರೇಸ್ 22'' ರ 5 ನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu1.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu2.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu3.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Nguyen_mandarin.jpg ಚಿತ್ರ:Mandarin7.jpg|alt=Mandarins in Hanoi| ಹನೋಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು </gallery> l0x0rjh7v4l77aycn1hs7av3wdtwupm 1377039 1377022 2026-07-23T10:11:56Z Joyce Muriel 87647 /* ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು */ 1377039 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ದೇವಾಲಯ | native_name = ವಾನ್ ಮಿಯು | native_name_lang = | image = Hanoi Temple of Literature (cropped).jpg | caption = ಖುಯೆ ವಾನ್ ಕಾಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. | religious_affiliation = [[Confucianism|Ruism]] | location = ನಂ.58, ನ್ಗುಯಾನ್ ಥಾಯ್ ಹಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ವಾನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್|ವಿನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್ ವಾರ್ಡ್, ಹನೋಯಿ | established = 1070; 956 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ }}  '''ವಾನ್ ಮಿಯು''' ಅನ್ನು<ref>https://english.hanoi.gov.vn/in/news-events%3Bjsessionid%3D-gvGft%2BOBYSCfUd7aVPOSBdU.undefined?p_p_id=Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_jspPage=/html/cms/portlet/frontend/view.jsp&p_p_id=OdEiAOXb1f1R&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_categoryId=2101&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_articleId=33669&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_title=special-national-monuments-in-ha-noi-exhibition-opens&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_counterOld=21&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_command=details</ref> ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೇವಾಲಯ'<nowiki/>''' ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಇದು ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹನೋಯಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ '''ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್''' ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1803ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹುಯೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|21|1|43|N|105|50|8|E|type:landmark|display=title}} ವಾನ್ ಮಿಯು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿರುವ, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಥಾಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲೆಗಳು, ಹಿಂದೆ ದೈ ವಿಯೆಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರವು 100,000 ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಡಾಂಗ್ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾದ ಟೆಟ್ ಆಚರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಸುಂದರ ಕೈಬರಹ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಚು ಹಾನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಚಿಸುವ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_3504185612_088052eb96_t.jpg|left|thumb|ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ("ಸ್ವರ್ಗದ ಬೆಳಕು") ಬಾವಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಾವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.]] ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ ರಾಜವಂಶದ (1225–1400) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರ ಬಂದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ 1920, 1954 ಮತ್ತು 2000ನೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=The Best Things to do in Hanoi, Vietnam |url=http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204035812/http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |archive-date=2016-12-04 |access-date=2011-04-23}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ, ಥನ್ ವು ಯುಗದ ಎರಡನೇ ವರ್ಷವಾದ ಕಾನ್ಹ್ ತುಯಾತ್ ವರ್ಷದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಎಂಟನೇ ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಯಾನ್ ಹೂಯಿ, ಜೆಂಗ್‌ಜಿ, ಜಿಸಿ ಮತ್ತು ಮೆನ್ಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಝೌ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ 72 ಮಂದಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಪಂಡಿತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಯಿತು. 1076ರಲ್ಲಿ, ಲಿ ನ್ಹಾನ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾದ "ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್" ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರು, ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 1802ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಅರಸರು ಹುವೆ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹನೋಯಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅದು ನಂತರ ಹೋಯ್ ಡುಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಾನ್ ಮಿಯು – ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಅನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1945ರಿಂದ 1954ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫ್ರೆಂಚರು ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಎಕೋಲ್ ಫ್ರಾಂಸೆಸ್ ದ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್-ಓರಿಯಾಂ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟ್) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 1920 ಮತ್ತು 1947ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1951_num_45_1_5513</ref> == ವಿನ್ಯಾಸ == ''' [[ಚಿತ್ರ:Hà-nôi_,_Tonkin_,_Indochine_Un_mandarin_militaire_,_un_chef_de_province_et_un_préfet_en_costume_d'_audience_solennelle_au_Van-mieu_(_temple_confucéen_de_la_«_Culture_littéraire_»_).jpg|thumb|1915 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟ್, ''ದಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ಗಾಗಿ'' ಲಿಯಾನ್ ಬ್ಯುಸಿ ಅವರಿಂದ ಆಟೋಕ್ರೋಮ್ .]] [[ಚಿತ್ರ:Mandarin4.jpg|thumb|ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್.]]ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವು, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಚೀನಾದ ಶಾಂಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕುಫು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 54,000 ಚದರ ಮೀಟರ್ (ಸುಮಾರು 5,80,000 ಚದರ ಅಡಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಸರೋವರ, ಜಿಯಾಮ್ ಉದ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ<ref>https://web.archive.org/web/20171210021047/http://english.vietnamnet.vn/fms/art-entertainment/166406/master-plan-built-for-van-mieu---quoc-tu-giam.html</ref>. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಇಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಮೂರು ದಾರಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ದಾರಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜನ (ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ) ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬಲಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಐದು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂದವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಹೊರಗಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಚಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಟ್ಟಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿಯ ಚಿತ್ರವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. === ಮೊದಲನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಗಣವು ಮಹಾ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಡೈ ಟ್ರುಂಗ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಡಾಟ್ ತಾಯಿ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಥಾನ್ ಡುಕ್ ದ್ವಾರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಮಹಾ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಂಗಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್. ಇದು 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರಡು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯೊಂದನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಮಯ ವಾಕ್ಯಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಕ್ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಬಿ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಇವೆ. ಈ ಎರಡೂ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಷಯವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶೈಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. === ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Van Mieu Hanoi 5.jpg|thumb|ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.]] ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಇದೆ. ಈ ಬಾವಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭವ್ಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು === [[File:Van Mieu Hanoi 4.jpg|right|thumb|ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು.]] ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. 1484ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೇ ಥಾನ್ಹ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಾವಂತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರು ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿರುವ ನೀಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ಮೇಲೆ 116 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಮೆ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದರೆ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್, ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್. ಆಮೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಮೆಯ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ 82 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 82 ತ್ರೈವಾರ್ಷಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ 1307 ಪದವೀಧರರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1442ರಿಂದ 1779ರ ನಡುವೆ, ಲೇ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಈ 81 ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದವು. ಮಾಕ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯು ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಲಿಪಿಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ರಾಜನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಏಕೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಮಂದಾರಿನ್ (ರಾಜಾಧಿಕಾರಿಗಳ) ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಜನರು ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ತಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಉಜ್ಜುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈಗ ಆಮೆಗಳ ಸುತ್ತ ಬೇಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಜನರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋದ "ಮೆಮೊರಿ ಆಫ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್" ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. === ನಾಲ್ಕನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Main hall, Văn Miếu, Hanoi, Vietnam (2006).jpg|thumb|right|Altars to Confucius and his disciples]] ಈ ಮಹನೀಯರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕುಮಾರರು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Trang_phục_nho_sinh.JPG|alt=Uniforms of students of the imperial academy| ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರ:Orchestre_de_musique_traditionnelle_(Hanoi).jpg|alt=Orchestra performing traditional music in honour of the royal founders and Confucius| ರಾಜಮನೆತನದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ. ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_11400475_d4f3400470_t.jpg|alt=Fourth Courtyard| ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಗಳ ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_16.jpg|alt=Fifth Courtyard, grounds of the imperial academy| ಐದನೇ ಅಂಗಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮೈದಾನ </gallery> [[ಚಿತ್ರ:Institut_des_Fils_de_lEtat_(Temple_de_la_littérature,_Hanoi)_(4356119550).jpg|thumb|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರೆಕ್ಟರ್ ಚು ವಾನ್ ಆನ್ ಅವರಿಗೆ ಬಲಿಪೀಠ.]] == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದಿ ಅಮೇಜಿಂಗ್ ರೇಸ್ 22'' ರ 5 ನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu1.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu2.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu3.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Nguyen_mandarin.jpg ಚಿತ್ರ:Mandarin7.jpg|alt=Mandarins in Hanoi| ಹನೋಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು </gallery> nwt0nihxy75qandlkh14yra2bcwsmbv 1377040 1377039 2026-07-23T10:14:45Z Joyce Muriel 87647 /* ನಾಲ್ಕನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ */ 1377040 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ದೇವಾಲಯ | native_name = ವಾನ್ ಮಿಯು | native_name_lang = | image = Hanoi Temple of Literature (cropped).jpg | caption = ಖುಯೆ ವಾನ್ ಕಾಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. | religious_affiliation = [[Confucianism|Ruism]] | location = ನಂ.58, ನ್ಗುಯಾನ್ ಥಾಯ್ ಹಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ವಾನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್|ವಿನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್ ವಾರ್ಡ್, ಹನೋಯಿ | established = 1070; 956 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ }}  '''ವಾನ್ ಮಿಯು''' ಅನ್ನು<ref>https://english.hanoi.gov.vn/in/news-events%3Bjsessionid%3D-gvGft%2BOBYSCfUd7aVPOSBdU.undefined?p_p_id=Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_jspPage=/html/cms/portlet/frontend/view.jsp&p_p_id=OdEiAOXb1f1R&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_categoryId=2101&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_articleId=33669&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_title=special-national-monuments-in-ha-noi-exhibition-opens&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_counterOld=21&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_command=details</ref> ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೇವಾಲಯ'<nowiki/>''' ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಇದು ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹನೋಯಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ '''ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್''' ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1803ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹುಯೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|21|1|43|N|105|50|8|E|type:landmark|display=title}} ವಾನ್ ಮಿಯು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿರುವ, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಥಾಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲೆಗಳು, ಹಿಂದೆ ದೈ ವಿಯೆಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರವು 100,000 ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಡಾಂಗ್ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾದ ಟೆಟ್ ಆಚರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಸುಂದರ ಕೈಬರಹ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಚು ಹಾನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಚಿಸುವ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_3504185612_088052eb96_t.jpg|left|thumb|ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ("ಸ್ವರ್ಗದ ಬೆಳಕು") ಬಾವಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಾವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.]] ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ ರಾಜವಂಶದ (1225–1400) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರ ಬಂದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ 1920, 1954 ಮತ್ತು 2000ನೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=The Best Things to do in Hanoi, Vietnam |url=http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204035812/http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |archive-date=2016-12-04 |access-date=2011-04-23}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ, ಥನ್ ವು ಯುಗದ ಎರಡನೇ ವರ್ಷವಾದ ಕಾನ್ಹ್ ತುಯಾತ್ ವರ್ಷದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಎಂಟನೇ ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಯಾನ್ ಹೂಯಿ, ಜೆಂಗ್‌ಜಿ, ಜಿಸಿ ಮತ್ತು ಮೆನ್ಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಝೌ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ 72 ಮಂದಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಪಂಡಿತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಯಿತು. 1076ರಲ್ಲಿ, ಲಿ ನ್ಹಾನ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾದ "ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್" ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರು, ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 1802ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಅರಸರು ಹುವೆ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹನೋಯಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅದು ನಂತರ ಹೋಯ್ ಡುಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಾನ್ ಮಿಯು – ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಅನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1945ರಿಂದ 1954ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫ್ರೆಂಚರು ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಎಕೋಲ್ ಫ್ರಾಂಸೆಸ್ ದ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್-ಓರಿಯಾಂ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟ್) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 1920 ಮತ್ತು 1947ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1951_num_45_1_5513</ref> == ವಿನ್ಯಾಸ == ''' [[ಚಿತ್ರ:Hà-nôi_,_Tonkin_,_Indochine_Un_mandarin_militaire_,_un_chef_de_province_et_un_préfet_en_costume_d'_audience_solennelle_au_Van-mieu_(_temple_confucéen_de_la_«_Culture_littéraire_»_).jpg|thumb|1915 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟ್, ''ದಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ಗಾಗಿ'' ಲಿಯಾನ್ ಬ್ಯುಸಿ ಅವರಿಂದ ಆಟೋಕ್ರೋಮ್ .]] [[ಚಿತ್ರ:Mandarin4.jpg|thumb|ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್.]]ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವು, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಚೀನಾದ ಶಾಂಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕುಫು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 54,000 ಚದರ ಮೀಟರ್ (ಸುಮಾರು 5,80,000 ಚದರ ಅಡಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಸರೋವರ, ಜಿಯಾಮ್ ಉದ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ<ref>https://web.archive.org/web/20171210021047/http://english.vietnamnet.vn/fms/art-entertainment/166406/master-plan-built-for-van-mieu---quoc-tu-giam.html</ref>. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಇಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಮೂರು ದಾರಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ದಾರಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜನ (ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ) ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬಲಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಐದು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂದವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಹೊರಗಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಚಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಟ್ಟಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿಯ ಚಿತ್ರವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. === ಮೊದಲನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಗಣವು ಮಹಾ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಡೈ ಟ್ರುಂಗ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಡಾಟ್ ತಾಯಿ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಥಾನ್ ಡುಕ್ ದ್ವಾರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಮಹಾ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಂಗಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್. ಇದು 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರಡು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯೊಂದನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಮಯ ವಾಕ್ಯಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಕ್ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಬಿ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಇವೆ. ಈ ಎರಡೂ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಷಯವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶೈಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. === ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Van Mieu Hanoi 5.jpg|thumb|ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.]] ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಇದೆ. ಈ ಬಾವಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭವ್ಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು === [[File:Van Mieu Hanoi 4.jpg|right|thumb|ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು.]] ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. 1484ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೇ ಥಾನ್ಹ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಾವಂತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರು ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿರುವ ನೀಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ಮೇಲೆ 116 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಮೆ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದರೆ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್, ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್. ಆಮೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಮೆಯ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ 82 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 82 ತ್ರೈವಾರ್ಷಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ 1307 ಪದವೀಧರರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1442ರಿಂದ 1779ರ ನಡುವೆ, ಲೇ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಈ 81 ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದವು. ಮಾಕ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯು ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಲಿಪಿಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ರಾಜನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಏಕೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಮಂದಾರಿನ್ (ರಾಜಾಧಿಕಾರಿಗಳ) ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಜನರು ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ತಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಉಜ್ಜುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈಗ ಆಮೆಗಳ ಸುತ್ತ ಬೇಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಜನರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋದ "ಮೆಮೊರಿ ಆಫ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್" ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. === ನಾಲ್ಕನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Main hall, Văn Miếu, Hanoi, Vietnam (2006).jpg|thumb|right|ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಬಲಿಪೀಠಗಳು]] ದಾಯಿ ಥಾನ್ಹ್ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ಥಾನ್ಹ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ನ್ಗೊಕ್ ಚಾನ್ ದ್ವಾರ ಎಂಬ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣವೇ ದೇವಾಲಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹನೀಯರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕುಮಾರರು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Trang_phục_nho_sinh.JPG|alt=Uniforms of students of the imperial academy| ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರ:Orchestre_de_musique_traditionnelle_(Hanoi).jpg|alt=Orchestra performing traditional music in honour of the royal founders and Confucius| ರಾಜಮನೆತನದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ. ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_11400475_d4f3400470_t.jpg|alt=Fourth Courtyard| ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಗಳ ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_16.jpg|alt=Fifth Courtyard, grounds of the imperial academy| ಐದನೇ ಅಂಗಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮೈದಾನ </gallery> [[ಚಿತ್ರ:Institut_des_Fils_de_lEtat_(Temple_de_la_littérature,_Hanoi)_(4356119550).jpg|thumb|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರೆಕ್ಟರ್ ಚು ವಾನ್ ಆನ್ ಅವರಿಗೆ ಬಲಿಪೀಠ.]] == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದಿ ಅಮೇಜಿಂಗ್ ರೇಸ್ 22'' ರ 5 ನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu1.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu2.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu3.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Nguyen_mandarin.jpg ಚಿತ್ರ:Mandarin7.jpg|alt=Mandarins in Hanoi| ಹನೋಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು </gallery> se28swz2nuamgw9vx3ktg4xo020o9sa 1377041 1377040 2026-07-23T10:17:06Z Joyce Muriel 87647 /* ನಾಲ್ಕನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ */ 1377041 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building | name = ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ದೇವಾಲಯ | native_name = ವಾನ್ ಮಿಯು | native_name_lang = | image = Hanoi Temple of Literature (cropped).jpg | caption = ಖುಯೆ ವಾನ್ ಕಾಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. | religious_affiliation = [[Confucianism|Ruism]] | location = ನಂ.58, ನ್ಗುಯಾನ್ ಥಾಯ್ ಹಾಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ವಾನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್|ವಿನ್ ಮಿಯು ಕ್ವಾಕ್ ಟಾ ಗಿಯಾಮ್ ವಾರ್ಡ್, ಹನೋಯಿ | established = 1070; 956 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ }}  '''ವಾನ್ ಮಿಯು''' ಅನ್ನು<ref>https://english.hanoi.gov.vn/in/news-events%3Bjsessionid%3D-gvGft%2BOBYSCfUd7aVPOSBdU.undefined?p_p_id=Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_pos=1&p_p_col_count=2&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_jspPage=/html/cms/portlet/frontend/view.jsp&p_p_id=OdEiAOXb1f1R&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_categoryId=2101&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_articleId=33669&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_title=special-national-monuments-in-ha-noi-exhibition-opens&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_counterOld=21&_Cms_WAR_Cmsportlet_INSTANCE_OdEiAOXb1f1R_command=details</ref> ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''<nowiki/>'ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೇವಾಲಯ'<nowiki/>''' ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ಇದು ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹನೋಯಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ, ಮಹಾನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ '''ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್''' ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿ ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಎಂಬ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ತದನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1803ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹುಯೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|21|1|43|N|105|50|8|E|type:landmark|display=title}} ವಾನ್ ಮಿಯು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿರುವ, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್, ಮಹಾನ್ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಥಾಂಗ್ ಲಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೋಟೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಮಂಟಪಗಳು, ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲೆಗಳು, ಹಿಂದೆ ದೈ ವಿಯೆಟ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಚಿತ್ರವು 100,000 ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್ ಡಾಂಗ್ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾದ ಟೆಟ್ ಆಚರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಸುಂದರ ಕೈಬರಹ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಚು ಹಾನ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಚಿಸುವ ಈ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_3504185612_088052eb96_t.jpg|left|thumb|ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ("ಸ್ವರ್ಗದ ಬೆಳಕು") ಬಾವಿ, ಇದನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬಾವಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.]] ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಟ್ರಾನ್ ರಾಜವಂಶದ (1225–1400) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಂತರ ಬಂದ ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಂತಹ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದರೂ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿವಿಧ ರಾಜವಂಶಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ 1920, 1954 ಮತ್ತು 2000ನೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=The Best Things to do in Hanoi, Vietnam |url=http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204035812/http://goseasia.about.com/od/vietnamstopattractions/a/temple_of_literature_hanoi.htm |archive-date=2016-12-04 |access-date=2011-04-23}}</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. 1070ರಲ್ಲಿ, ಥನ್ ವು ಯುಗದ ಎರಡನೇ ವರ್ಷವಾದ ಕಾನ್ಹ್ ತುಯಾತ್ ವರ್ಷದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಎಂಟನೇ ಚಾಂದ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ರಾಜ ಲೀ ಥಾನ್ ಟಾಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಯಾನ್ ಹೂಯಿ, ಜೆಂಗ್‌ಜಿ, ಜಿಸಿ ಮತ್ತು ಮೆನ್ಷಿಯಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಝೌ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇನ್ನೂ 72 ಮಂದಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ಪಂಡಿತರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲಾಯಿತು. 1076ರಲ್ಲಿ, ಲಿ ನ್ಹಾನ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾದ "ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್" ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದವರು, ರಾಜಮನೆತನದ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 1076ರಿಂದ 1779ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 1802ರಲ್ಲಿ, ನ್ಗುಯೆನ್ ರಾಜವಂಶದ ಅರಸರು ಹುವೆ ನಗರವನ್ನು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹನೋಯಿಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮಹತ್ವ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಅದು ನಂತರ ಹೋಯ್ ಡುಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವಾನ್ ಮಿಯು – ಕ್ವೋಕ್ ತು ಜಿಯಾಮ್ ಅನ್ನು 1906ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. 1945ರಿಂದ 1954ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಫ್ರೆಂಚರು ದೇವಾಲಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೆಲಸಮಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಎಕೋಲ್ ಫ್ರಾಂಸೆಸ್ ದ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್-ಓರಿಯಾಂ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ದ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟ್) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ 1920 ಮತ್ತು 1947ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>https://www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1951_num_45_1_5513</ref> == ವಿನ್ಯಾಸ == ''' [[ಚಿತ್ರ:Hà-nôi_,_Tonkin_,_Indochine_Un_mandarin_militaire_,_un_chef_de_province_et_un_préfet_en_costume_d'_audience_solennelle_au_Van-mieu_(_temple_confucéen_de_la_«_Culture_littéraire_»_).jpg|thumb|1915 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ವೇಷಭೂಷಣದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಪ್ರಾಂತೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟ್, ''ದಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌ಗಾಗಿ'' ಲಿಯಾನ್ ಬ್ಯುಸಿ ಅವರಿಂದ ಆಟೋಕ್ರೋಮ್ .]] [[ಚಿತ್ರ:Mandarin4.jpg|thumb|ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್.]]ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿನ್ಯಾಸವು, ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ಚೀನಾದ ಶಾಂಡಾಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕುಫು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಮಾರು 54,000 ಚದರ ಮೀಟರ್ (ಸುಮಾರು 5,80,000 ಚದರ ಅಡಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಸರೋವರ, ಜಿಯಾಮ್ ಉದ್ಯಾನ ಹಾಗೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರಾಂಗಣಗಳೂ ಸೇರಿವೆ<ref>https://web.archive.org/web/20171210021047/http://english.vietnamnet.vn/fms/art-entertainment/166406/master-plan-built-for-van-mieu---quoc-tu-giam.html</ref>. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾದ್ವಾರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಎತ್ತರದ ಕಂಬಗಳಿವೆ. ಈ ಕಂಬಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಇಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡು ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಮೂರು ದಾರಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ದಾರಿಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯನ್ನು ರಾಜನ (ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ) ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯದ ದಾರಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಡಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬಲಭಾಗದ ದಾರಿಯನ್ನು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವಾಲಯದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಐದು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರಾಂಗಣಗಳು ಶಾಂತ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪುರಾತನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂದವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಮೈದಾನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಹೊರಗಿನ ಗದ್ದಲದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಮೇಲಿರುವ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯನ್ನು, ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಮಿಯು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಚಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಟ್ಟಲು ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು. ಈ ಗಂಟೆಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಪಕ್ಷಿಯ ಚಿತ್ರವು ಸೌಂದರ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಪಗೋಡಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. === ಮೊದಲನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಗಣವು ಮಹಾ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಡೈ ಟ್ರುಂಗ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಈ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಡಾಟ್ ತಾಯಿ ದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಥಾನ್ ಡುಕ್ ದ್ವಾರ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === ಎರಡನೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಮಹಾ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಮಹಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪ್ರಾಂಗಣ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್. ಇದು 1805ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಹನೋಯಿ ನಗರದ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸುಣ್ಣದಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾದ ನಾಲ್ಕು ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಎರಡು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಿಟಕಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆಯೊಂದನ್ನು ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದು, ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಮಯ ವಾಕ್ಯಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ನ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಕ್ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ಬಿ ವಾನ್ ದ್ವಾರ ಇವೆ. ಈ ಎರಡೂ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ವಿಷಯವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶೈಲಿ ಎರಡನ್ನೂ ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ. === ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Van Mieu Hanoi 5.jpg|thumb|ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ, ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.]] ಖುಯೆ ವಾನ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ದೇವಾಲಯದ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಥಿಯೆನ್ ಕ್ವಾಂಗ್ ಬಾವಿ ಇದೆ. ಈ ಬಾವಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭವ್ಯ ಸಭಾಂಗಣಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಅಮೂಲ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು === [[File:Van Mieu Hanoi 4.jpg|right|thumb|ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು.]] ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ಕ್ರಿ.ಶ. 1484ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಲೇ ಥಾನ್ಹ್ ಟೋಂಗ್ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಾವಂತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಅವರು ಸುಂದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿರುವ ನೀಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ಮೇಲೆ 116 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆಮೆ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ನಾಲ್ಕು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ಜೀವಿಗಳು ಎಂದರೆ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್, ಯೂನಿಕಾರ್ನ್ ಮತ್ತು ಫೀನಿಕ್ಸ್. ಆಮೆ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ನಾವು ಆಮೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಮೆಯ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಈ ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ 82 ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 82 ತ್ರೈವಾರ್ಷಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದ 1307 ಪದವೀಧರರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1442ರಿಂದ 1779ರ ನಡುವೆ, ಲೇ ರಾಜವಂಶದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಈ 81 ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದವು. ಮಾಕ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯು ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಲಿಪಿಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ರಾಜನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಏಕೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಮಂದಾರಿನ್ (ರಾಜಾಧಿಕಾರಿಗಳ) ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಜನರು ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಮೆಗಳ ತಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಉಜ್ಜುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈಗ ಆಮೆಗಳ ಸುತ್ತ ಬೇಲಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದ ಜನರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋದ "ಮೆಮೊರಿ ಆಫ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್" ನೋಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. === ನಾಲ್ಕನೇಯ ಪ್ರಾಂಗಣ === [[File:Main hall, Văn Miếu, Hanoi, Vietnam (2006).jpg|thumb|right|ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಬಲಿಪೀಠಗಳು]] ದಾಯಿ ಥಾನ್ಹ್ ದ್ವಾರದ ಮೂಲಕ ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ಥಾನ್ಹ್ ದ್ವಾರ ಮತ್ತು ನ್ಗೊಕ್ ಚಾನ್ ದ್ವಾರ ಎಂಬ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಪ್ರಾಂಗಣವೇ ದೇವಾಲಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಭಾಂಗಣಗಳಿವೆ. ಮೂಲತಃ ಇವುಗಳನ್ನು ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ 72 ಶಿಷ್ಯರು ಹಾಗೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಚು ವಾನ್ ಆನ್ ಅವರ ಬಲಿಪೀಠಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಾಲ್ಕನೇ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಸೆರಿಮನೀಸ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣವಿದೆ. ಅದರ ಮುಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡವೇ ಥುವೊಂಗ್ ಡಿಯೆನ್. ಇಲ್ಲಿ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಹಾಗೂ ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಯಾನ್‌ಹುಯಿ, ಝೆಂಗ್‌ಶೆನ್, ಝಿಸಿ ಮತ್ತು ಮೆನ್ಸಿಯಸ್ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪವಿತ್ರ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಬಲಿಪೀಠಗಳಿವೆ. ಈ ಮಂಟಪಗಳು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಶಾಯಿದಾನಿಗಳು (ಇಂಕ್ ವೆಲ್‌ಗಳು), ಲೇಖನಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹನೀಯರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಪೂಜಾ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜಕುಮಾರರು ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Trang_phục_nho_sinh.JPG|alt=Uniforms of students of the imperial academy| ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರ:Orchestre_de_musique_traditionnelle_(Hanoi).jpg|alt=Orchestra performing traditional music in honour of the royal founders and Confucius| ರಾಜಮನೆತನದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ. ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_11400475_d4f3400470_t.jpg|alt=Fourth Courtyard| ನಾಲ್ಕನೇ ಅಂಗಳ ಚಿತ್ರ:Van_Mieu_Hanoi_16.jpg|alt=Fifth Courtyard, grounds of the imperial academy| ಐದನೇ ಅಂಗಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮೈದಾನ </gallery> [[ಚಿತ್ರ:Institut_des_Fils_de_lEtat_(Temple_de_la_littérature,_Hanoi)_(4356119550).jpg|thumb|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರೆಕ್ಟರ್ ಚು ವಾನ್ ಆನ್ ಅವರಿಗೆ ಬಲಿಪೀಠ.]] == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * ಈ ದೇವಾಲಯವು ''ದಿ ಅಮೇಜಿಂಗ್ ರೇಸ್ 22'' ರ 5 ನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <gallery> ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu1.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu2.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Mandarin_in_Van_Mieu3.jpg|alt=Mandarin at Văn Miếu, performing a ritual.| Văn Miếu ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, ಒಂದು ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ:Nguyen_mandarin.jpg ಚಿತ್ರ:Mandarin7.jpg|alt=Mandarins in Hanoi| ಹನೋಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ಗಳು </gallery> t8kybmzb2q2snhnj0hnebt1e7c6ecxc 0 179720 1377026 1376879 2026-07-22T17:36:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1377026 wikitext text/x-wiki {{ಅಳಿಸುವಿಕೆ|ಜಾಹೀರಾತು ಮಾದರಿಯ ಅತಿಯಾದ ಹೊಗಳಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಲೇಖನ}} {{Infobox person | name = ಆರ್. ಚಂದ್ರು | image = RChandru.jpg | birth_date = {{birth date and age|1980|02|07|df=yes}} | birth_place = ಕೇಶಾವರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ | citizenship = ಭಾರತೀಯ | education = ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (ಬಿ.ಕಾಂ) | occupation = {{hlist|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ | ಬರಹಗಾರ | ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ }} | years_active = 2007– ಪ್ರಸ್ತುತ | known_for = ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಬರಹಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿತರಕ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 12 ಯಶಸ್ವಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇವರು ಪ್ರಸಿದ್ದ ರಾಗಿದ್ದಾರೆ | spouse = ಯಮುನಾ | children = 3 | mother = ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಮ್ಮ | father = ಎಂ. ರಾಮಯ್ಯ | awards = ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರರಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಕನ್ನಡ (ತಾಜ್ ಮಹಲ್ - 2008), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ - 2013), ಪಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್ (PRCL) ಸಮ್ಮೋಹನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜೈಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ (JIFF) 2015ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಣಯಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ (ಕನ್ನಡ - 2008) ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ. | honours = ಮಣಿಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ 2025ರಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ | website = www.rchandrustudios.com | image_size = }} '''ಡಾ. ಆರ್. ಚಂದ್ರು''' ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಒಬ್ಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ವಿತರಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಹಾಗೂ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಆಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ಇವರು, ಸಮಕಾಲೀನ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮುಂಚೂಣಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುದೀರ್ಘ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರು ಅವರು ಪ್ರೇಮಕಥೆ, ಆಕ್ಷನ್, ಕೌಟುಂಬಿಕ ಡ್ರಾಮಾ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಬಜೆಟ್‌ನ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯಾ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿ ವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 1980 ರಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದ ಕೇಶವವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಎಂ. ರಾಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ವಿನಮ್ರ ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಾಧಾರಣ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಿನಿಮಾದ ಬಗ್ಗೆ ಬಲವಾದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಆರ್ ಚಂದ್ರು ಅವರು ಮನರಂಜನಾ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಹಿರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್|ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]] ಅವರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಭಾಗೀರಥಿ ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಂದ ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳಲು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಸೃಜನಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು [[ಅಜಯ್ ರಾವ್]] ಮತ್ತು [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] ನಟಿಸಿದ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ (2008) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಯುವ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಅಗಾಧ ಯಶಸ್ಸು ಅವರಿಗೆ "ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಚಂದ್ರು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sebastian |first=Shilpa |date=2017-12-04 |title=Breaking through every brass gate |url=https://www.thehindu.com/entertainment/director-r-chandru-on-taj-mahal/article21259155.ece |access-date=2026-07-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> " ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರಗತಿಯ ನಂತರ, ಚಂದ್ರು ಪ್ರೇಮ್ ಕಹಾನಿ, [[ಮೈಲಾರಿ (ಚಲನ ಚಿತ್ರ)|ಮೈಲಾರಿ]], <ref>{{Cite web |title=Producers make a beeline on Chandru |url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2008/chandru-taj-mahal-120808.html |access-date=6 August 2022 |website=Fimlibeat}}</ref> [[ಕೋ ಕೋ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೋ ಕೋ]], [[ಚಾರ್ ಮಿನಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಾರ್ಮಿನಾರ್]], ಬ್ರಹ್ಮ, [[ಮಳೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಲೆ]], [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]], [[ಕನಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕನಕ]], ಐ ಲವ್ ಯು, ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷಾ ಆಕ್ಷನ್ ಚಮತ್ಕಾರ [[ಕಬ್ಜ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಬ್ಜಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರಯಾಣದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಅವರು ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕಗಳು, <ref>{{Cite web |title=Films directed by R. Chandru |url=https://letterboxd.com/director/r-chandru/ |access-date=2026-07-15 |website=letterboxd.com |language=en}}</ref> ಕುಟುಂಬ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರಗಳು, ಆಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖತೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Lakshminarayana |first=Shruti Indira |title=Review: Mylari is a good entertainer |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-review-mylari/20101224.htm |access-date=2022-08-06 |website=Rediff |language=en}}</ref> ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆ, ಸ್ಮರಣೀಯ ಸಂಗೀತ, ದೃಶ್ಯ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿವೆ, ಇದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಂವೇದನೆಗಳನ್ನು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕೆಲವೇ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ <ref>{{Cite web |title=R. Chandru - Movies, Biography, News, Age & Photos |url=https://in.bookmyshow.com/person/r-chandru/34718/in.bookmyshow.com/person/r.-chandru/34718 |access-date=2026-07-15 |website=BookMyShow |language=en-IN}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Breaking through every brass gate |url=https://www.thehindu.com/entertainment/director-r-chandru-on-taj-mahal/article21259155.ece |access-date=6 August 2022 |website=The Hindu}}</ref> ಕರುನಾಡ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವರಾಜಕುಮಾರ್]], ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ [[ಉಪೇಂದ್ರ]], ಅಭಿನಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಿಚ್ಚ [[ಸುದೀಪ್]], ವಿ. [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]], [[ಅಜಯ್ ರಾವ್]], [[ದುನಿಯಾ ವಿಜಯ್]], ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್ (ಲವ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್, [[ಕೃಷ್ಣ (ಕನ್ನಡ ನಟ)|ದರ್ಲಿಂಗೆ ಬಾಬು]], [[ಶ್ರೀನಗರ ಕಿಟ್ಟಿ (ನಟ)|ಶ್ರೀನಗರ ರೇವಣಸಿದ್ದಪ್ಪ]] ), ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ತಾರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ., ಸಂದೀಪ್ ಕಿಶನ್, ಶ್ರೀಹರಿ, [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]], [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]], [[ರಂಗಾಯಣ ರಘು]], [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]], ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್, [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ. ರವಿಶಂಕರ್ ,]] ಮುರಳಿ ಶರ್ಮಾ, ನವಾಬ್ ಶಾ, ಜಾನ್ ಕೊಕ್ಕೆನ್, ಪ್ರದೀಪ್ ರಾವತ್, ನಾಸರ್, ಸಯಾಜಿ ಶಿಂಧೆ, ದೇವ್ ಗಿಲ್, ಕಬೀರ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ದುಹಾನ್ ಸಿಂಗ್, [[ಕೋಟ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್|ಕೋಟ]] ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಕೃಷ್ಣಾ ರಾವ್, ಸುಂದೀಪ್ ಕೃಷ್ಣ ರಾವ್ [[ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿ (ನಟ)|. ಶೆಟ್ಟಿ]], ಬಿ. ಸುರೇಶ, ಅವಿನಾಶ್, ಶರಣ್, ಲಕ್ಕಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್, ತಾಹಾ ಶಾ, ಎಂ. ಕಾಮರಾಜ್, ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಅಖ್ತರ್ ಸೈಫಿ, ಮೋಹನ್ ಜುನೇಜಾ, ಮತ್ತು ಸುಚೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್, ಹಾಗೂ ನಟಿಯರಾದ [[ಶ್ರಿಯಾ ಶರಣ್|ಶ್ರಿಯಾ ಸರಣ್]], [[ರಚಿತಾ ರಾಮ್]], [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]], [[ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್]], ಸದಾ, ಮೇಘನಾ ಗಾಂವ್ಕರ್, [[ಪ್ರಿಯಾಮಣಿ]], [[ಹರಿಪ್ರಿಯಾ]], ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್, ಶೀಲಾ ಕೌರ್, ಸೋನು ಗೌಡ, [[ಮೇಘನಾ ರಾಜ್]], [[ಅಮೂಲ್ಯ (ನಟಿ)|ಅಮೂಲ್ಯ]], ಸಂಜನಾ ಗಲ್ರಾಣಿ, ನಂದಿತಾ ರಾಜ್, ತಾರಾ ಅನುರಾಧಾ, ಸುಧಾ, ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಂ, ರೋಜಾ ಮಣಿರತ್ನಂ, ರೋಜಾ - ಆರ್. ಚಂದ್ರು ತಾನೊಬ್ಬ 'ಸ್ಟಾರ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್' ಅಂತ ಪ್ರೂವ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದೇಶನದ ಜೊತೆಗೆ, ಚಂದ್ರು ಅವರು ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿತರಕರಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm1318567/ |access-date=2026-07-15 |website=www.imdb.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Charminar is a true story: R Chandru |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/charminar-is-a-true-story-r-chandru/articleshow/18348535.cms |access-date=6 August 2022 |website=The Times of India}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Show must go on, but with precautions: Kabza director R Chandru |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/apr/20/show-must-go-on-but-with-precautions-kabza-director-r-chandru-2132482.html |access-date=2022-08-06 |website=The New Indian Express}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2020-10-07 |title=Upendra's Kabza: Director R Chandru has plans to helm a sequel? |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/upendra-s-kabza-director-r-chandru-has-plans-helm-sequel-566927 |access-date=2022-08-06 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806103722/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/upendra-s-kabza-director-r-chandru-has-plans-helm-sequel-566927 |url-status=dead }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=July 2025|bot=InternetArchiveBot}}</ref> == ಆರ್.ಸಿ. ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ == '''[https://www.rchandrustudios.com ಆರ್‌ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]''' ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸೃಜನಶೀಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಯಶಸ್ವಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ '''ಆರ್. ಚಂದ್ರು''' ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ, ಉತ್ಸಾಹ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ನಿರಂತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೋ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=2024-01-23 |title=RC Studios New Projects launched by CM Siddaramaiah ಮಾನ್ಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದ ರಾಮಯ್ಯ ರವರಿಂದ ಶುರುವಾಯ್ತು R.ಚಂದ್ರುರವರ 5 ಚಿತ್ರಗಳು. |url=https://www.dailynewskarnataka.in/dailynews/cinema-news/rc-studios-new-projects-launched-by-cm-siddaramaiah-%e0%b2%ae%e0%b2%be%e0%b2%a8%e0%b3%8d%e0%b2%af-%e0%b2%ae%e0%b3%81%e0%b2%96%e0%b3%8d%e0%b2%af%e0%b2%ae%e0%b2%82%e0%b2%a4%e0%b3%8d%e0%b2%b0%e0%b2%bf/ |access-date=2026-07-15 |language=en}}</ref> '''ಜನವರಿ 24, 2024''' ರಂದು <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2024-01-25 |title=R. Chandru launches RC Studios and reveals an ambitious film lineup, including the 'Kabzaa' sequel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/r-chandru-launches-rc-studios-and-reveals-an-ambitious-film-lineup-including-the-kabzaa-sequel/articleshow/107143493.cms |access-date=2026-07-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>, '''ಕರ್ನಾಟಕದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]]''', <ref>{{Cite web |last=News |first=Chittara |date=2024-01-25 |title=RC Studios Launch event |url=https://chittaranews.com/rc-studios-launch-event/ |access-date=2026-07-15 |website=Chittara news |language=en-US}}</ref> ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ 'ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್' '''[[ಉಪೇಂದ್ರ]]''' ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಗಣ್ಯರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಾರಾಬಳಗದ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮನರಂಜನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಭವ್ಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು <ref>{{Cite web |title=RC Studios launches 5 projects announced by Filmmaker R Chandru in the presence of Chief Minister of Karnataka Siddaramaiah |url=https://www.aninews.in/news/business/business/rc-studios-launches-5-projects-announced-by-filmmaker-r-chandru-in-the-presence-of-chief-minister-of-karnataka-siddaramaiah20240125163246/ |access-date=2026-07-15 |website=ANI News |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=ಆರ್‌ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ ಸಿಎಂ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ; ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಹಾಜರಿ, ಚಂದ್ರುಗೆ ಶಬ್ಬಾಸ್‌ಗಿರಿ |url=https://kannada.asianetnews.com/sandalwood/chief-minister-siddaramaiah-launches-kabzaa-fame-movie-director-r-chandru-rc-studios-srb-s7tnwk |access-date=2026-07-15 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Parvathaneni |first=RamBabu |date=2024-01-22 |title=RC studios investing over 400 Crores on Pan India movies |url=https://www.cinejosh.com/news/1/104825/rc-studios-investing-over-400-crores-on-pan-india-movies.html |access-date=2026-07-15 |website=cinejosh.com |language=english}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ == ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ, ಉದ್ಯಮದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿವೆ. <ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2026-05-27 |title=Shivarajkumar to team up with R Chandru |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/May/27/shivarajkumar-to-team-up-with-r-chandru |access-date=2026-07-15 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> '''ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಯಶಸ್ಸು:''' ಅವರು ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ (2008) ಚಿತ್ರದ "ಖುಷಿಯಾಗಿದೇ ಯೇಕೋ ನಿನ್ನಿಂದಲೆ" ಎಂಬ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಗೀತೆಗಾಗಿ '''ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]]''' ಗೆದ್ದರು <ref>{{Citation |title=56th Filmfare Awards South |date=2026-05-14 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=56th_Filmfare_Awards_South&oldid=1354162754 |access-date=2026-07-15 |language=en}}</ref>, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು '''ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sebastian |first=Shilpa |date=2017-12-04 |title=Breaking through every brass gate |url=https://www.thehindu.com/entertainment/director-r-chandru-on-taj-mahal/article21259155.ece |access-date=2026-07-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> '''ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು''' <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2015-01-05 |title=Karantaka State Film Awards announced |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/karantaka-state-film-awards-announced/articleshow/45756810.cms |access-date=2026-07-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ''':''' ಅವರ ೨೦೧೩ ರ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ ಎರಡು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ '''[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]]''' ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು — ವಿಶೇಷವಾಗಿ '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ''' ಮತ್ತು '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ಮಾಪಕ''' ( '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮನರಂಜನಾ ಚಲನಚಿತ್ರ''' ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ) <ref>{{Cite web |date=2013-12-25 |title=Charminar – ಚಾರ್‌ಮಿನಾರ್ (2013/೨೦೧೩) |url=https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/2013/12/25/charminar-2013/ |access-date=2026-07-15 |website=Kannada Movies Info |language=en}}</ref> — ಇದನ್ನು ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]] ಅವರಿಂದ ಪಡೆದರು. <ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt3006554/awards/ |access-date=2026-07-15 |website=www.imdb.com}}</ref> '''ಪಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್ ಸಮ್ಮೋಹನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ:''' ಚಾರ್ಮಿನಾರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಡಿ. ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ|ಡಿವಿ ಸದಾನಂದ ಗೌಡ]] ಅವರಿಂದ '''ಪಿಆರ್‌ಸಿಎಲ್ ಸಮ್ಮೋಹನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು''' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. '''ಟಾಲಿವುಡ್ ಮನ್ನಣೆ:''' ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್‌ನ ಆಚೆಗೆ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರ 2015 ರ ತೆಲುಗು ನಿರ್ದೇಶನದ ಕೃಷ್ಣಮ್ಮ ಕಲಿಪಿಂಡಿ ಇದ್ದರಿನಿ ಜೈಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ (JIFF) '''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು''' ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. '''ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ :''' <ref>{{Cite web |last=M |first=Narayana |date=2026-02-06 |title=ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಇನ್ಮುಂದೆ ಡಾ. ಆರ್. ಚಂದ್ರು |url=https://kannada.filmibeat.com/news/r-chandru-honoured-with-honorary-doctorate-for-contribution-to-cinema-culture-and-social-service-108649.html |access-date=2026-07-15 |website=https://kannada.filmibeat.com |language=kn}}</ref> ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಮಣಿಪುರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 2025 ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ '''ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು''' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |title=ʻಕಬ್ಜʼ ನಿರ್ದೇಶಕ ಆರ್‌.ಚಂದ್ರುಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ ಘೋಷಣೆ! |url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/kabza-movie-director-r-chandru-receives-honorary-doctorate-on-45th-birthday/articleshow/128120025.cms |access-date=2026-07-15 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಆರ್. ಚಂದ್ರು '''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5, 2010 ರಂದು''' '''ಯಮುನಾ''' <ref>{{Cite web |last=Hooli |first=By: Shekhar H. |date=2010-09-06 |title=Taj Mahal fame R Chandru ties the knot with Yamuna |url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2010/rchandru-ties-knot-yamuna-060910.html |access-date=2026-07-15 |website=https://www.filmibeat.com |language=en}}</ref> ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗೆ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇಶವವರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ಅವರ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಕೆಲಸದ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರ ವಿನಮ್ರ ಆರಂಭವು ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುತ್ತಲೇ ಇದೆ, ಇದು ಕುಟುಂಬ, ಭಾವನೆಗಳು, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=R. Chandru |url=https://grokipedia.com/page/R._Chandru |access-date=2026-07-15 |website=Grokipedia |language=en}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು ತಾಜ್ ಮಹಲ್ (2008) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶನದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ನಂತರ ಪ್ರೇಮ್ ಕಹಾನಿ (2009), ಮೈಲಾರಿ (2010), ಕೋ ಕೋ (2012), ಚಾರ್ಮಿನಾರ್ (2013), ಬ್ರಹ್ಮ (2014), ಕೃಷ್ಣಮ್ಮ ಕಲಿಪಿಂದಿ ಇದ್ದರಿನಿ (ತೆಲುಗು, 2015), ಮಳೆ (2015), ಲಕ್ಷ್ಮಣ (2016), ಕನಕ (2018), ಐ ಲವ್ ಯೂ (2019), ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷೆಯ ಆಕ್ಷನ್ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವದ ಕಬ್ಜ (2023) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ವಿ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ/ನಿರ್ಮಾಪಕರೆಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರಿಗೆ ದೊರಕಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=R Chandru Movies List: Kannada Director{{!}} Writer |url=https://chiloka.com/celebrity/r-chandru/filmography |access-date=2026-07-16 |website=chiloka.com}}</ref> == ಮುಂಬರುವ ಯೋಜನೆಗಳು == ಆರ್. ಚಂದ್ರು ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಆರ್‌ಸಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಿನಿಮೀಯ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2024-01-27 |title=Kabzaa director R Chandru announces five ambitious films |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/kabzaa-director-r-chandru-announces-five-ambitious-films/articleshow/107182952.cms |access-date=2026-07-15 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಅವರ ಮುಂಬರುವ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಫಾದರ್, ಡಾಗ್, ಶ್ರೀ ರಾಮ ಬಾಣ ಚರಿತ, ಪಿಒಕೆ (ಪಾಕ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ), ಮತ್ತು ಕಬ್ಜಾ 2 ಸೇರಿವೆ <ref>{{Cite web |last=Information |first=Film |date=2024-01-24 |title=R. Chandru Launches 5 Films {{!}} 24 January, 2024 |url=https://filminformation.com/featured/r-chandru-launches-5-films-24-january-2024/ |access-date=2026-07-15 |website=Film Information |language=en-US}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಪ್ಯಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮೌಲ್ಯದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವತ್ತ ಅವರ ನಿರಂತರ ಗಮನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2024-01-24 |title=R Chandru announces five new projects in multiple languages |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2024/Jan/24/r-chandru-announces-five-new-projectsin-multiple-languages |access-date=2026-07-15 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Imdb name|id=1318567}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಥೆಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] qonmi8pkrtoh9aunsyjd07kud4yqhup 2 179754 1376980 2026-07-21T04:37:07Z Anna-Kannada 100654 /* */ 1376980 wikitext text/x-wiki ಹೇ ಅಣ್ಣಾ, ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ. 5bvjcou8k65phuutpjnvnhsqzn81i14 2 179755 1376984 2026-07-21T07:02:34Z Shrihari S Acharya 100499 ಹೊಸ ಪುಟ: ನನ್ನ ಹೆಸರು ಶ್ರೀಹರಿ ಎಸ್. ಆಚಾರ್ಯ. ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲಮಂಗಲ ತಾಲೂಕಿನ ಬಸವನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯ... 1376984 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು ಶ್ರೀಹರಿ ಎಸ್. ಆಚಾರ್ಯ. ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೆಲಮಂಗಲ ತಾಲೂಕಿನ ಬಸವನಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜನಿಸಿ ಬೆಳೆದಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಯಶವಂತಪುರ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಕಾಂ. ಪದವಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಹವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಾಂಗಣ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುವುದು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಶಿಸ್ತು, ತಾಳ್ಮೆ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು, ಉತ್ತಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಆಸಕ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ. ನನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ, ವೀರಪುರುಷರು, ರಾಜವಂಶಗಳು, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಕಲೆ, ಭಾಷೆ ಹಾಗೂ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ಕನ್ನಡದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಗಳು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಕೊಡುಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಸದಾ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತ ನಾಗರಿಕನಾಗಿ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ನಾಡಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. pkfrci2xf79lhqx1pk5oy29gffjbun6 2 179756 1376986 2026-07-21T09:18:29Z SIVANI RAJEESH 100503 ಹೊಸ ಪುಟ: = ನನ್ನ ಪರಿಚಯ = ನಮಸ್ಕಾರ. ನನ್ನ ಹೆಸರು '''''<small>ಶಿವಾನಿ ರಾಜೀಶ್</small>'''''. ನನ್ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ '''ಕೇರಳ'''. ಆದರೆ ಕಳೆದ '''17 ವರ್ಷಗಳಿಂದ''' ನಾನು '''ಬೆಂಗಳೂರು'''ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು '''ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್... 1376986 wikitext text/x-wiki = ನನ್ನ ಪರಿಚಯ = ನಮಸ್ಕಾರ. ನನ್ನ ಹೆಸರು '''''<small>ಶಿವಾನಿ ರಾಜೀಶ್</small>'''''. ನನ್ನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ '''ಕೇರಳ'''. ಆದರೆ ಕಳೆದ '''17 ವರ್ಷಗಳಿಂದ''' ನಾನು '''ಬೆಂಗಳೂರು'''ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು '''ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು'''ದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು, ನನ್ನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಹವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದು, ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಲಿಸುವುದು, ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಸ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ನನಗೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟ. ಈ ಹವ್ಯಾಸಗಳು ನನ್ನ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ನನಗೆ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (Information Technology) ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನನ್ನ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ '''ಐಟಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆದು ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಪರಳಾಗುವುದು'''. ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು, ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ಹಾಗೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ನಾನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಸಮಯಪಾಲನೆ, ಶಿಸ್ತು, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಗೌರವದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದು, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೇ ನನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತಳಾಗುವ ಮತ್ತು ಐಟಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ನಾನು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ig8j16l17vrusnsolit8a97rzzttubv 3 179757 1376989 2026-07-21T10:06:14Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1376989 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Manollas}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೬, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) 9hq97pa63f6r282y89nikgn254xe537 2 179758 1376990 2026-07-21T10:44:13Z Yashwanth H K 100502 ಹೊಸ ಪುಟ: ನನ್ನ ಹೆಸರು ಯಶವಂತ್ ಹೆಚ್. ಕೆ. ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಕಳಿ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ನೆಲಮಂಗಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಸುಶೀಲಾ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವು... 1376990 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು ಯಶವಂತ್ ಹೆಚ್. ಕೆ. ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಕಳಿ ಗ್ರಾಮದ ನಿವಾಸಿ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ನೆಲಮಂಗಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ಮತ್ತು ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಸುಶೀಲಾ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬವು ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರ, ಶಿಸ್ತು ಹಾಗೂ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಲಿಸಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೇ ನನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ನಾನು ಓದು ಮತ್ತು ಪಠ್ಯೇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೆ. ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಕಾಂ ಪದವಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ನನಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ, ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಾನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಲು ಸಹ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕ್ರೀಡೆ ನನ್ನ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. ಶಾಲಾ ದಿನಗಳಿಂದಲೇ ವಿವಿಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್-ಅಪ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಧನೆಯು ನನ್ನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದು, ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮನೋಭಾವ, ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣ, ಸಮಯಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು ಎಂಬ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ನನಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವ ಹವ್ಯಾಸವಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು, ಭಾಷಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಜೀವನದ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತನಾಗುವುದು. ನಾನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಜೀವನದ ಮೂಲ ಮೌಲ್ಯಗಳೆಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸವಾಲನ್ನೂ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಿ, ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ನಾಗರಿಕನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನನ್ನ ಕನಸಾಗಿದೆ. f72u33j05kw6by2zqt1ihfz36ajmbg9 3 179759 1376993 2026-07-21T11:10:13Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1376993 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Officialonlinevacations}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) aq0uxd1z1akejj6wadtn0crf5yj3rmp 14 179760 1376995 2026-07-21T11:59:20Z Babel AutoCreate 38582 [[Project:ಬಾಬೆಲ್|ಬಾಬೆಲ್]] ವರ್ಗದ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸೃಷ್ಠಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ 1376995 wikitext text/x-wiki ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗೆ 2 ಕೌಶಲ್ಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. qslu2vhuefbz9x0j7lio7aw2aa61qt6 14 179761 1376996 2026-07-21T11:59:20Z Babel AutoCreate 38582 [[Project:ಬಾಬೆಲ್|ಬಾಬೆಲ್]] ವರ್ಗದ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸೃಷ್ಠಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ 1376996 wikitext text/x-wiki ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಕುರಿತು ಅವರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. 4dla1zged7pf353khscr6f9ghliwdod 14 179762 1376997 2026-07-21T11:59:21Z Babel AutoCreate 38582 [[Project:ಬಾಬೆಲ್|ಬಾಬೆಲ್]] ವರ್ಗದ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸೃಷ್ಠಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ 1376997 wikitext text/x-wiki ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗೆ 1 ಕೌಶಲ್ಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. om4fsr95s0szgsciyby4i1l55xr4742 14 179763 1376998 2026-07-21T11:59:21Z Babel AutoCreate 38582 [[Project:ಬಾಬೆಲ್|ಬಾಬೆಲ್]] ವರ್ಗದ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಸೃಷ್ಠಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ 1376998 wikitext text/x-wiki ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಳಕೆದಾರರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗೆ 1 ಕೌಶಲ್ಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. 9u38w9slcozfbhhs9r6x1xd8194nt6v 3 179764 1376999 2026-07-21T12:55:49Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1376999 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Mamatga}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೨೫, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) j7dr29wos536lnuvjr3stn14uv46x0s 2 179765 1377000 2026-07-21T13:38:00Z Keerthana Bhoomika C 100423 ಹೊಸ ಪುಟ: ನನ್ನ ಪರಿಚಯ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಕೀರ್ತನಾ ಭೂಮಿಕಾ. ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ CHRIST (Deemed to be University)ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಕಾಂ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಎ (Chartered Accountancy) ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಇ... 1377000 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಪರಿಚಯ ನನ್ನ ಹೆಸರು ಕೀರ್ತನಾ ಭೂಮಿಕಾ. ನಾನು ಪ್ರಸ್ತುತ CHRIST (Deemed to be University)ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಕಾಂ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಎ (Chartered Accountancy) ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ಭವಿಷ್ಯದ ಗುರಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಸಾಧನೆ ಮಾಡುವುದು. ನಾನು ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಸದಾ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೇವಲ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕಲಿಯಲು ನಾನು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಕಾಲೇಜಿನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ನನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನನಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ. ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನ ಹವ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು, ವೀಡಿಯೋ ಎಡಿಟಿಂಗ್, ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಮತ್ತು ಮಿಸ್ಟರಿ (Mystery) ಪ್ರಕಾರದ ವೆಬ್ ಸೀರೀಸ್ ವೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಮಳೆ, ಆಕಾಶ, ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಮತ್ತು ಹಸಿರಿನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ನನಗೆ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ನನಗೆ ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳು ತಿಳಿದಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿ ಕೂಡ ನನಗಿದೆ. ಹೊಸ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದರಿಂದ ಆ ದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜೀವನಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಆಸೆಯೂ ನನಗಿದೆ. ಹಣಕಾಸು, ಅಕೌಂಟಿಂಗ್, ಕ್ರಿಯೇಟಿವ್ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಈವೆಂಟ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್, ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ನನ್ನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಹೊಸ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಏನಾದರೂ ಹೊಸದನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ನನ್ನ ಪರಿಶ್ರಮ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವದ ಮೂಲಕ ನನ್ನ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನಾನು ಸದಾ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. fzwqb9yf7putz7jqntcp1x9gwdzsd6z 0 179766 1377001 2026-07-21T14:07:16Z Alone 333336 73814 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365293645|2026 Delhi Jantar Mantar protests]]" 1377001 wikitext text/x-wiki ಜೂನ್ 6, 2026 ರಿಂದ, ಅಭಿಜೀತ್ ದೀಪ್ಕೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಯುವ-ಆಧಾರಿತ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ರಾಜಕೀಯ ಚಳುವಳಿಯಾದ ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ , [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯ]] ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಗಳಾದ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಒಕ್ಕೂಟ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘ ಮತ್ತು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಸರಣಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. <ref name="bbc2">{{Cite web |last=Pandey |first=Geeta |date=1 July 2026 |title=Why India's cockroach protesters are still on the streets in over 40C heat |url=https://www.bbc.com/news/articles/cly0ey5y10qo |access-date=16 July 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> <ref name="ap">{{Cite web |date=11 June 2026 |title=India's viral Cockroach Party launches nationwide youth protests |url=https://apnews.com/article/india-cockroach-party-youth-protest-988e205b0859ac2c5fbc8af9ad4925af |access-date=11 June 2026 |website=[[AP News]] |language=en}}</ref> 2026 ರ ನೀಟ್ ಪತ್ರಿಕೆ ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಿಬಿಎಸ್‌ಇ ಆನ್-ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮಾರ್ಕಿಂಗ್ ಅಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಪ್ರಧಾನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="etv">{{Cite web |date=15 June 2026 |title=CJP Demands Education Minister's Resignation in Bengaluru Protest Over National Exam Irregularities |url=https://www.etvbharat.com/en/state/cjp-demands-education-ministers-resignation-in-bengaluru-protest-over-national-exam-irregularities-enn26061500191 |access-date=15 June 2026 |website=[[ETV Bharat]] |language=en}}</ref> <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=India news: Cockroach Party warns of protest infiltrators |url=https://www.dw.com/en/india-news-cockroach-party-warns-of-protest-infiltrators/live-78015662 |access-date=20 July 2026 |work=Deutsche Welle |publisher=Deutsche Welle |language=en}}</ref> ಜೂನ್ 28 ರಂದು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ [[ಸೋನಂ ವಾಂಗ್ ಚುಕ್|ಸೋನಮ್ ವಾಂಗ್ಚುಕ್]] ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿ [[ಉಪವಾಸ ಮುಷ್ಕರ|ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]] ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಆಂದೋಲನವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. <ref name="bbc3">{{Cite web |last=Pandey |first=Geeta |date=16 July 2026 |title=Indian activist urged to end hunger strike as he loses 9.1kg in 19 days |url=https://www.bbc.com/news/articles/crm0mg4z7edo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260718084943/https://www.bbc.com/news/articles/crm0mg4z7edo |archive-date=18 July 2026 |access-date=18 July 2026 |website=[[BBC News]]}}</ref> ಕಾಕ್ರೋಚ್ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಮೇ 2026 ರಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞ ಅಭಿಜೀತ್ ದೀಪ್ಕೆ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ವಿಡಂಬನೆಯಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು. ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು "ಜಿರಳೆಗಳು" ಮತ್ತು "ಪರಾವಲಂಬಿಗಳು" ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ [[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು|ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ]] [[ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ|ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತ್]] ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="bbc">{{Cite web |last=Mateen |first=Zoya |date=21 May 2026 |title=India has a new political superstar - a cockroach |url=https://www.bbc.com/news/articles/cz72y11jjq1o |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260521094129/https://www.bbc.com/news/articles/cz72y11jjq1o |archive-date=21 May 2026 |access-date=22 May 2026 |website=[[BBC News]]}}</ref> ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಈ ಚಳುವಳಿ ಆಫ್‌ಲೈನ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು, ಇವುಗಳಿಗೆ [[ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್|ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು]] ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಜೂನ್ 28, 2026 ರಂದು ಲಡಾಖಿ ಪರಿಸರವಾದಿ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ [[ಸೋನಂ ವಾಂಗ್ ಚುಕ್|ಸೋನಮ್ ವಾಂಗ್ಚುಕ್]] ಜಂತರ್ ಮಂತರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಚಲನಶೀಲತೆ ಬದಲಾಯಿತು. <ref name="printlive2">{{Cite web |date=18 July 2026 |title=Wangchuk hunger strike Day 21: CJP continues protest at Jantar Mantar ahead of march on 20 July |url=https://theprint.in/india/sonam-wangchuk-hunger-strike-cockroach-janta-party-cjp-protest-dipke-delhi-jantar-mantar-live-updates/2989672/ |access-date=18 July 2026 |website=[[ThePrint]] |language=en-US}}</ref> ಅವರು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾವಧಿ [[ಉಪವಾಸ ಮುಷ್ಕರ|ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಮೂಹ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಸಂಸತ್ತಿಗೆ]] ಮೆರವಣಿಗೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿತು. ಜುಲೈ 2026 ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ವಾಂಗ್‌ಚುಕ್ ಅವರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |last=Pandey |first=Geeta |date=18 July 2026 |title=Indian activist on hunger strike for 20 days forcibly taken to hospital |url=https://www.bbc.com/news/articles/cjej3dxxg2do |access-date=18 July 2026 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref> ಈ ಕ್ರಮ, ಡಿಪ್ಕೆ ಒಳಗೊಂಡ ಶಾಯಿ ಎರಚುವ ಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಯುವ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಆಂದೋಲನ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. <ref name=":0">{{Cite web |last=Dwivedi |first=Saurabh |date=14 July 2026 |title=Sonam Wangchuk to Express: CJP protest has no political colour, PM should be sensitive |url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/sonam-wangchuk-interview-hunger-strike-cockroach-janta-party-protest-education-neet-10785080/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260715090621/https://indianexpress.com/article/political-pulse/sonam-wangchuk-interview-hunger-strike-cockroach-janta-party-protest-education-neet-10785080/ |archive-date=15 July 2026 |access-date=17 July 2026 |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> <ref name=":2">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=15 July 2026 |title='Atmosphere of intimidation': PIL in Delhi high court questions continuous surveillance of Jantar Mantar protesters |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/atmosphere-of-intimidation-pil-in-delhi-high-court-questions-continuous-surveillance-of-jantar-mantar-protesters/articleshow/132419094.cms |access-date=17 July 2026 |work=[[The Times of India]] |issn=0971-8257}}</ref> m3roe33s7k1739q1ocfupwcx1n9rtzw 0 179767 1377002 2026-07-21T15:01:18Z Ooarii 73872 Created by translating the opening section from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1365295299|Dadanpatrabar Port]]" 1377002 wikitext text/x-wiki {{Infobox Port|name=ದಾದನ್‌ಪಾತ್ರಬಾಡ್ ಬಂದರು|native_name=দাদনপাত্রবাড় বন্দর ([[ಬಂಗಾಳಿ]])<br />दादनपात्रबाड़ बंदरगाह ([[ಹಿಂದಿ]])|image=|image_size=|image_caption=|pushpin_map=ಭಾರತ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|country=[[ಭಾರತ]]|location=ದಾದನ್‌ಪಾತ್ರಬಾಡ್ ಬಂದರು, [[ಪೂರ್ಬ ಮೇದಿನೀಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ಬ ಮೇದಿನೀಪುರ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]|coordinates={{coord|21|40|12|N|87|42|24|E|type:landmark_region:IN-WB|display=inline,title}}|opened=|operated=|owner=[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರ]]|type=[[ಆಳ ಸಮುದ್ರ ಬಂದರು]]|sizewater=|sizeland=|size=|berths=|wharfs=|piers=|employees=|leadershiptitle=|leader=|blankdetailstitle1=ಬಂದರು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಆಳ|blankdetails1=|draft_depth=|arrivals=|cargotonnage=|containervolume=|cargovalue=|passengertraffic=|revenue=|profit=|website=}} '''ದಾದನ್‌ಪಾತ್ರಬಾಡ್ ಬಂದರು''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] ಪೂರ್ಬ ಮೇದಿನೀಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾದನ್‌ಪಾತ್ರಬಾಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಆಳಸಮುದ್ರ ಬಂದರಾಗಿದೆ.<ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=4 June 2026 |title=Tajpur deep-sea port project hits dead end, Bengal govt pitches Dadanpatrabar to Adani group |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/tajpur-deep-sea-port-project-hits-dead-end-bengal-government-pitches-dadanpatrabar-to-adani/cid/2163987 |access-date=6 June 2026 |work=The Telegraph India}}</ref><ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=4 June 2026 |title=West Bengal shifts Tajpur deep sea port plan to Dadanpatrabar amid viability concerns |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/tajpur-deep-sea-port-declared-unviable-bengal-proposes-new-site-at-dadanpatrabar/article71062331.ece |access-date=6 June 2026 |work=BusinessLine |location=Kolkata}}</ref><ref name="Kumari-Pathak">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Kumari |first=Sweety |last2=Pathak |first2=Vikas |date=5 June 2026 |title=‘Spoke to Adani’: Suvendu Adhikari shifts Tajpur deep-sea port plan to Dadanpatrabar |url=https://indianexpress.com/article/india/spoke-to-adani-suvendu-shifts-tajpur-deep-sea-port-plan-to-dadanpatrabar-10724650/ |access-date=6 June 2026 |work=The Indian Express |location=Kolkata, New Delhi |quote=The BJP government in West Bengal on Thursday unveiled a new plan for its deep-sea port project, shifting it from Tajpur to almost 10km away to the coastal town of Dadanpatrabar. ... The CM further stated that Sonowal has given his consent to provide an NOC for the project, and the Union and state governments will now start the project in the 1,700-acre land in Dadanpatrabar, adding that more land could be acquired for the project as and when required.}}</ref> ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ದಾದನ್‌ಪಾತ್ರಬಾಡ್‌ನ ೧,೭೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಿವೆ. ನಂತರ, ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದು.<ref name="Kumari-Pathak">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Kumari |first=Sweety |last2=Pathak |first2=Vikas |date=5 June 2026 |title=‘Spoke to Adani’: Suvendu Adhikari shifts Tajpur deep-sea port plan to Dadanpatrabar |url=https://indianexpress.com/article/india/spoke-to-adani-suvendu-shifts-tajpur-deep-sea-port-plan-to-dadanpatrabar-10724650/ |access-date=6 June 2026 |work=The Indian Express |location=Kolkata, New Delhi |quote=The BJP government in West Bengal on Thursday unveiled a new plan for its deep-sea port project, shifting it from Tajpur to almost 10km away to the coastal town of Dadanpatrabar. ... The CM further stated that Sonowal has given his consent to provide an NOC for the project, and the Union and state governments will now start the project in the 1,700-acre land in Dadanpatrabar, adding that more land could be acquired for the project as and when required.}}</ref><ref name="Mukherji-Konar">{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Mukherji |first=Udit Prasanna |last2=Konar |first2=Debashis |date=5 June 2026 |title=Deep-sea port project: State eyes new site at Dadanpatrabar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/deep-sea-port-project-state-eyes-new-site-at-dadanpatrabar/articleshow/131516491.cms |access-date=6 June 2026 |work=The Times of India |quote=In Dadanpatrabar, however, the state has 1,700 acres of land, the CM said, and that this can be utilised for the port project.}}</ref> 2bg93cb4jdtvfbihgzl4xe2iz0sj3v3 1 179768 1377003 2026-07-21T15:28:23Z ~2026-40805-50 100661 /* ಚಿರ್ಚಿನಕಲ್ಲ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಚಿರ್ಚಿನಕಲ್ಲ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಮೂಲ ಕಾರಣ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1377003 wikitext text/x-wiki == ಚಿರ್ಚಿನಕಲ್ಲ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಚಿರ್ಚಿನಕಲ್ಲ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಮೂಲ ಕಾರಣ == ಇ ಊರಿಗೆ ಚಿರ್ಚಿನಕಲ್ಲ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬರಲು ಮೂಲ ಕಾರಣ ಏನು [[ವಿಶೇಷ:Contributions/&#126;2026-40805-50|&#126;2026-40805-50]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:&#126;2026-40805-50|talk]]) ೨೦:೫೮, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) lmekooryiwyv5ifxvfqrpvercy0vhin 3 179769 1377004 2026-07-21T15:36:23Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377004 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Abdul rab.m}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೦೬, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) sf5sfy7tv7xx0jrijfrpppk2fvcq98q 3 179770 1377009 2026-07-22T03:58:04Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377009 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ಶಿವಪ್ರಸಾದ್ ಸಿ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೮, ೨೨ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) hlq9kmnh03mna3oazsie11bq8vnazq5 0 179771 1377012 2026-07-22T09:12:41Z Kandarpajit Kallol 43392 ಹೊಸ ಪುಟ: {{Infobox person | name = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | native_name = পূৰবী শৰ্মা | native_name_lang = as | image = | image_size = | alt = | caption = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | birth_date = 1961 | birth_place = | death_date = {{death date and age|2026|07|14|1961}} | death_place = [[ಗುವಾಹಾಟಿ]], ಕಾಮರೂಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾ... 1377012 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | native_name = পূৰবী শৰ্মা | native_name_lang = as | image = | image_size = | alt = | caption = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | birth_date = 1961 | birth_place = | death_date = {{death date and age|2026|07|14|1961}} | death_place = [[ಗುವಾಹಾಟಿ]], [[ಕಾಮರೂಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಮರೂಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಭಾರತ]] | residence = | occupation = ನಟಿ | years_active = 1980–2022 | known_for = [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]] | spouse = [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] }} '''ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ''' ([[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]]: পূৰবী শৰ্মা; ೧೯೬೧ – ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦2೬) ಅವರು [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ (ಭ್ರಾಮ್ಯಮನ್) ಮತ್ತು [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="dainik_asam">{{cite news | url=https://dainikasam.in | title=৮০-৯০ দশকৰ চলচ্চিত্ৰজগতত যশস্বী অভিনেত্ৰী পূৰবী শರ್মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Demise of renowned actress Purabi Sarma in the film industry of the 80s-90s | date=14 July 2026 | work=Dainik Asam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ === ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಮಂಗಲದಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈದ್ಯರಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನವನ್ನು ಕಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="pratidin">{{cite news | url=https://asomiyapratidin.in | title=পৰিয়ালৰ বাবে সকলো ত্যাগ কৰিব পৰা মানুহগৰাকী গ'লগৈ. | trans-title=The person who could sacrifice everything for her family has gone. | date=14 July 2026 | work=Asomiya Pratidin | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ನಿಪ್ ಬರುವಾ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಅಜೋಲಿ ನಬೌ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="dainik_asam" /> ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಧೀರೂ ಭುಯಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ರಜತ ಕಮಲ) ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಪಿತಾ ಪುತ್ರ', 'ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ', 'ಕನ್ಯಾದಾನ್' ಮತ್ತು 'ವಿಧಾತಾ' ಸೇರಿವೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಂನ ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗುಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕೊಹಿನೂರ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="pratidin" /><ref name="etv_bharat">{{cite news | url=https://etvbharat.com | title=জীৱন নাটৰ যৱনিকা, বিশিষ্ট অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Curtains drop on the play of life, demise of prominent actress Purabi Sarma | date=14 July 2026 | work=ETV Bharat Assam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref><ref name="dainandin_barta">{{cite news | url=https://dainandinbartagroup.in | title=অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতলೈ অপূৰণীয় ক্ষতি: অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেಹಾৱসান | trans-title=Irreparable loss to the Assamese film industry: Demise of actress Purabi Sarma | work=Dainandin Barta | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು 'ಲಖಿಮಿ'ಯಂತಹ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗಾಯಕ ಜುಬೀನ್ ಗಾರ್ಗ್ ಅವರ 'ಜೋವಾ ಬೊಸೊರೆ' ಹಾಡಿನ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref name="amar_asam">{{cite news | url=https://glpublications.in | title=জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ অকাল মৃত্যু | trans-title=Premature death of popular actress Purabi Sarma | date=15 July 2026 | work=Amar Asom | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ರಾಗಿಣಿ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲು ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದೂರ ಉಳಿದರು.<ref name="dainandin_barta" /><ref name="pratidin" /> === ನಿಧನ === ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ ರಂದು, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದ ಬಾತ್‌ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದರು. ತಕ್ಷಣ ಅವರನ್ನು ಗುವಾಹಾಟಿಯ ಮಾರ್ವಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತಾದರೂ, ಸಂಜೆ ೬:೪೫ ಕ್ಕೆ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ಘೋಷಿಸಿದರು. ದಿಢೀರ್ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಅವರು ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="pratidin" /><ref name="amar_asam" /> ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ೬೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="etv_bharat" /> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ ಹೊರತು, ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. {{refbegin|2}} * ''ಅಜೋಲಿ ನಬೌ'' (1980) * ''ಸೋನ್ ಮೊಯ್ನಾ'' (1985) * ''ಪೂಜಾ'' (1985) * ''ಆಂಟನಿ ಮೋರ್ ನಾಮ್'' (1986) * ''ಮಧುಚಂದಾ'' (1986) * ''ಸಂಕಲ್ಪ'' (1986) * ''ಪಿತಾ ಪುತ್ರ'' (1987) * ''ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ'' (1987) * ''ಶೆವಾಲಿ'' (1989) * ''ಭಾಯ್ ಭಾಯ್'' (1989) * ''ಅಭಿಮಾನ್'' (1990) * ''ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ'' (1991) * ''ಪ್ರಭಾತಿ ಪಖಿರ್ ಗಾನ್'' (1992) * ''ಅಶಾಂತ ಪ್ರಹಾರ್'' (1995) * ''ನಾಯಕ್'' (2001) * ''ಜೀಬನ್ ನದಿರ್ ದೃತಿ ಪಾರ್'' (2002) * ''ಕನ್ಯಾದಾನ್'' (2002) * ''ವಿಧಾತಾ'' (2003) * ''ಬಾರೂದ್'' (2004) * ''ಹೃದಯ್ ಕಪುವಾ ಗಾನ್'' (2004) * ''ಅಹಿರ್ ಭೈರವ್'' (2008) * ''ರಕ್ತಬೀಜ್'' (2018) * ''ಪ್ರಭಾತ್'' (2022) {{refend}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Sarma, Purabi}} [[Category:೧೯೬೧ ಜನನಗಳು]] [[Category:೨೦೨೬ ನಿಧನಗಳು]] [[Category:ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟಿಯರು]] [[Category:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[Category:೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯರು]] [[Category:೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯರು]] d63ugzya4y4m1nwqyqfvf5hkiwd0yd0 1377013 1377012 2026-07-22T09:13:20Z Kandarpajit Kallol 43392 /* */ 1377013 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | native_name = পূৰবী শৰ্মা | native_name_lang = as | image = | image_size = | alt = | caption = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | birth_date = 1961 | birth_place = | death_date = {{death date and age|2026|07|14|1961}} | death_place = [[ಗುವಾಹಾಟಿ]], [[ಕಾಮರೂಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಮರೂಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಭಾರತ]] | residence = | occupation = ನಟಿ | years_active = 1980–2022 | known_for = [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]] | spouse = [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] }} '''ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ''' ([[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]]: পূৰবী শৰ্মা; ೧೯೬೧ – ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦2೬) ಅವರು [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ (ಭ್ರಾಮ್ಯಮನ್) ಮತ್ತು [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="dainik_asam">{{cite news | url=https://dainikasam.in | title=৮০-৯০ দশকৰ চলচ্চিত্ৰজগতত যশস্বী অভিনেত্ৰী পূৰবী শರ್মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Demise of renowned actress Purabi Sarma in the film industry of the 80s-90s | date=14 July 2026 | work=Dainik Asam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ === ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಮಂಗಲದಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈದ್ಯರಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನವನ್ನು ಕಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="pratidin">{{cite news | url=https://asomiyapratidin.in | title=পৰিয়ালৰ বাবে সকলো ত্যাগ কৰিব পৰা মানুহগৰাকী গ'লগৈ. | trans-title=The person who could sacrifice everything for her family has gone. | date=14 July 2026 | work=Asomiya Pratidin | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ನಿಪ್ ಬರುವಾ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಅಜೋಲಿ ನಬೌ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="dainik_asam" /> ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಧೀರೂ ಭುಯಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ರಜತ ಕಮಲ) ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಪಿತಾ ಪುತ್ರ', 'ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ', 'ಕನ್ಯಾದಾನ್' ಮತ್ತು 'ವಿಧಾತಾ' ಸೇರಿವೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಂನ ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗುಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕೊಹಿನೂರ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="pratidin" /><ref name="etv_bharat">{{cite news | url=https://etvbharat.com | title=জীৱন নাটৰ যৱনিকা, বিশিষ্ট অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Curtains drop on the play of life, demise of prominent actress Purabi Sarma | date=14 July 2026 | work=ETV Bharat Assam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref><ref name="dainandin_barta">{{cite news | url=https://dainandinbartagroup.in | title=অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতলೈ অপূৰণীয় ক্ষতি: অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেಹಾৱসান | trans-title=Irreparable loss to the Assamese film industry: Demise of actress Purabi Sarma | work=Dainandin Barta | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು 'ಲಖಿಮಿ'ಯಂತಹ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗಾಯಕ ಜುಬೀನ್ ಗಾರ್ಗ್ ಅವರ 'ಜೋವಾ ಬೊಸೊರೆ' ಹಾಡಿನ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref name="amar_asam">{{cite news | url=https://glpublications.in | title=জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ অকাল মৃত্যু | trans-title=Premature death of popular actress Purabi Sarma | date=15 July 2026 | work=Amar Asom | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ರಾಗಿಣಿ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲು ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದೂರ ಉಳಿದರು.<ref name="dainandin_barta" /><ref name="pratidin" /> === ನಿಧನ === ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ ರಂದು, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದ ಬಾತ್‌ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದರು. ತಕ್ಷಣ ಅವರನ್ನು ಗುವಾಹಾಟಿಯ ಮಾರ್ವಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತಾದರೂ, ಸಂಜೆ ೬:೪೫ ಕ್ಕೆ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ಘೋಷಿಸಿದರು. ದಿಢೀರ್ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಅವರು ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="pratidin" /><ref name="amar_asam" /> ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ೬೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="etv_bharat" /> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ ಹೊರತು, ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. {{refbegin|2}} * ''ಅಜೋಲಿ ನಬೌ'' (1980) * ''ಸೋನ್ ಮೊಯ್ನಾ'' (1985) * ''ಪೂಜಾ'' (1985) * ''ಆಂಟನಿ ಮೋರ್ ನಾಮ್'' (1986) * ''ಮಧುಚಂದಾ'' (1986) * ''ಸಂಕಲ್ಪ'' (1986) * ''ಪಿತಾ ಪುತ್ರ'' (1987) * ''ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ'' (1987) * ''ಶೆವಾಲಿ'' (1989) * ''ಭಾಯ್ ಭಾಯ್'' (1989) * ''ಅಭಿಮಾನ್'' (1990) * ''ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ'' (1991) * ''ಪ್ರಭಾತಿ ಪಖಿರ್ ಗಾನ್'' (1992) * ''ಅಶಾಂತ ಪ್ರಹಾರ್'' (1995) * ''ನಾಯಕ್'' (2001) * ''ಜೀಬನ್ ನದಿರ್ ದೃತಿ ಪಾರ್'' (2002) * ''ಕನ್ಯಾದಾನ್'' (2002) * ''ವಿಧಾತಾ'' (2003) * ''ಬಾರೂದ್'' (2004) * ''ಹೃದಯ್ ಕಪುವಾ ಗಾನ್'' (2004) * ''ಅಹಿರ್ ಭೈರವ್'' (2008) * ''ರಕ್ತಬೀಜ್'' (2018) * ''ಪ್ರಭಾತ್'' (2022) {{refend}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Sarma, Purabi}} [[Category:೧೯೬೧ ಜನನಗಳು]] [[Category:೨೦೨೬ ನಿಧನಗಳು]] [[Category:ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟಿಯರು]] [[Category:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[Category:೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯರು]] [[Category:೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯರು]] l29wb1vogmsefkyydiwwr3xcbyxvfhh 1377014 1377013 2026-07-22T09:13:57Z Kandarpajit Kallol 43392 1377014 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | native_name = পূৰবী শৰ্মা | native_name_lang = as | image = | image_size = | alt = | caption = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | birth_date = 1961 | birth_place = | death_date = {{death date and age|2026|07|14|1961}} | death_place = [[ಗುವಾಹಾಟಿ]], [[ಕಾಮರೂಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಮರೂಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಭಾರತ]] | residence = | occupation = ನಟಿ | years_active = 1980–2022 | known_for = [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]] | spouse = [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] }} '''ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ''' ([[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]]: পূৰবী শৰ্মা; ೧೯೬೧ – ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦2೬) ಅವರು [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ (ಭ್ರಾಮ್ಯಮನ್) ಮತ್ತು [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="dainik_asam">{{cite news | url=https://dainikasam.in | title=৮০-৯০ দশকৰ চলচ্চিত্ৰজগতত যশস্বী অভিনেত্ৰী পূৰবী শರ್মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Demise of renowned actress Purabi Sarma in the film industry of the 80s-90s | date=14 July 2026 | work=Dainik Asam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ === ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಮಂಗಲದಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈದ್ಯರಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನವನ್ನು ಕಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="pratidin">{{cite news | url=https://asomiyapratidin.in | title=পৰিয়ালৰ বাবে সকলো ত্যাগ কৰিব পৰা মানুহগৰাকী গ'লগৈ. | trans-title=The person who could sacrifice everything for her family has gone. | date=14 July 2026 | work=Asomiya Pratidin | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ನಿಪ್ ಬರುವಾ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಅಜೋಲಿ ನಬೌ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="dainik_asam" /> ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಧೀರೂ ಭುಯಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ರಜತ ಕಮಲ) ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಪಿತಾ ಪುತ್ರ', 'ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ', 'ಕನ್ಯಾದಾನ್' ಮತ್ತು 'ವಿಧಾತಾ' ಸೇರಿವೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಂನ ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗುಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕೊಹಿನೂರ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="pratidin" /><ref name="etv_bharat">{{cite news | url=https://etvbharat.com | title=জীৱন নাটৰ যৱনিকা, বিশিষ্ট অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Curtains drop on the play of life, demise of prominent actress Purabi Sarma | date=14 July 2026 | work=ETV Bharat Assam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref><ref name="dainandin_barta">{{cite news | url=https://dainandinbartagroup.in | title=অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতলೈ অপূৰণীয় ক্ষতি: অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেಹಾৱসান | trans-title=Irreparable loss to the Assamese film industry: Demise of actress Purabi Sarma | work=Dainandin Barta | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು 'ಲಖಿಮಿ'ಯಂತಹ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗಾಯಕ ಜುಬೀನ್ ಗಾರ್ಗ್ ಅವರ 'ಜೋವಾ ಬೊಸೊರೆ' ಹಾಡಿನ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref name="amar_asam">{{cite news | url=https://glpublications.in | title=জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ অকাল মৃত্যু | trans-title=Premature death of popular actress Purabi Sarma | date=15 July 2026 | work=Amar Asom | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ರಾಗಿಣಿ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲು ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದೂರ ಉಳಿದರು.<ref name="dainandin_barta" /><ref name="pratidin" /> === ನಿಧನ === ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ ರಂದು, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದ ಬಾತ್‌ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದರು. ತಕ್ಷಣ ಅವರನ್ನು ಗುವಾಹಾಟಿಯ ಮಾರ್ವಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತಾದರೂ, ಸಂಜೆ ೬:೪೫ ಕ್ಕೆ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ಘೋಷಿಸಿದರು. ದಿಢೀರ್ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಅವರು ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="pratidin" /><ref name="amar_asam" /> ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ೬೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="etv_bharat" /> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ ಹೊರತು, ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. {{refbegin|2}} * ''ಅಜೋಲಿ ನಬೌ'' (1980) * ''ಸೋನ್ ಮೊಯ್ನಾ'' (1985) * ''ಪೂಜಾ'' (1985) * ''ಆಂಟನಿ ಮೋರ್ ನಾಮ್'' (1986) * ''ಮಧುಚಂದಾ'' (1986) * ''ಸಂಕಲ್ಪ'' (1986) * ''ಪಿತಾ ಪುತ್ರ'' (1987) * ''ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ'' (1987) * ''ಶೆವಾಲಿ'' (1989) * ''ಭಾಯ್ ಭಾಯ್'' (1989) * ''ಅಭಿಮಾನ್'' (1990) * ''ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ'' (1991) * ''ಪ್ರಭಾತಿ ಪಖಿರ್ ಗಾನ್'' (1992) * ''ಅಶಾಂತ ಪ್ರಹಾರ್'' (1995) * ''ನಾಯಕ್'' (2001) * ''ಜೀಬನ್ ನದಿರ್ ದೃತಿ ಪಾರ್'' (2002) * ''ಕನ್ಯಾದಾನ್'' (2002) * ''ವಿಧಾತಾ'' (2003) * ''ಬಾರೂದ್'' (2004) * ''ಹೃದಯ್ ಕಪುವಾ ಗಾನ್'' (2004) * ''ಅಹಿರ್ ಭೈರವ್'' (2008) * ''ರಕ್ತಬೀಜ್'' (2018) * ''ಪ್ರಭಾತ್'' (2022) {{refend}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] bdzjyqm0uewi64k2lk90b1pawk6j9fx 1377015 1377014 2026-07-22T09:16:06Z Kandarpajit Kallol 43392 /* */ 1377015 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | native_name = পূৰবী শৰ্মা | native_name_lang = as | image = | image_size = | alt = | caption = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | birth_date = 1961 | birth_place = | death_date = {{death date and age|2026|07|14|1961}} | death_place = [[ಗುವಾಹಾಟಿ]], ಕಾಮರೂಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್, [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಭಾರತ]] | residence = | occupation = ನಟಿ | years_active = 1980–2022 | known_for = ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗ | spouse = [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] }} '''ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ''' ([[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]]: পূৰবী শৰ্মা; ೧೯೬೧ – ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦2೬) ಅವರು [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ (ಭ್ರಾಮ್ಯಮನ್) ಮತ್ತು [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="dainik_asam">{{cite news | url=https://dainikasam.in | title=৮০-৯০ দশকৰ চলচ্চিত্ৰজগতত যশস্বী অভিনেত্ৰী পূৰবী শರ್মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Demise of renowned actress Purabi Sarma in the film industry of the 80s-90s | date=14 July 2026 | work=Dainik Asam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ === ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[ಮಂಗಲದಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈದ್ಯರಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನವನ್ನು ಕಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="pratidin">{{cite news | url=https://asomiyapratidin.in | title=পৰিয়ালৰ বাবে সকলো ত্যাগ কৰিব পৰা মানুহগৰাকী গ'লগৈ. | trans-title=The person who could sacrifice everything for her family has gone. | date=14 July 2026 | work=Asomiya Pratidin | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ನಿಪ್ ಬರುವಾ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಅಜೋಲಿ ನಬೌ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="dainik_asam" /> ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಧೀರೂ ಭುಯಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ರಜತ ಕಮಲ) ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಪಿತಾ ಪುತ್ರ', 'ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ', 'ಕನ್ಯಾದಾನ್' ಮತ್ತು 'ವಿಧಾತಾ' ಸೇರಿವೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಂನ ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗುಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕೊಹಿನೂರ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="pratidin" /><ref name="etv_bharat">{{cite news | url=https://etvbharat.com | title=জীৱন নাটৰ যৱনিকা, বিশিষ্ট অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Curtains drop on the play of life, demise of prominent actress Purabi Sarma | date=14 July 2026 | work=ETV Bharat Assam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref><ref name="dainandin_barta">{{cite news | url=https://dainandinbartagroup.in | title=অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতলೈ অপূৰণীয় ক্ষতি: অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেಹಾৱসান | trans-title=Irreparable loss to the Assamese film industry: Demise of actress Purabi Sarma | work=Dainandin Barta | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು 'ಲಖಿಮಿ'ಯಂತಹ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗಾಯಕ ಜುಬೀನ್ ಗಾರ್ಗ್ ಅವರ 'ಜೋವಾ ಬೊಸೊರೆ' ಹಾಡಿನ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref name="amar_asam">{{cite news | url=https://glpublications.in | title=জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ অকাল মৃত্যু | trans-title=Premature death of popular actress Purabi Sarma | date=15 July 2026 | work=Amar Asom | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ರಾಗಿಣಿ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲು ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದೂರ ಉಳಿದರು.<ref name="dainandin_barta" /><ref name="pratidin" /> === ನಿಧನ === ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ ರಂದು, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದ ಬಾತ್‌ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದರು. ತಕ್ಷಣ ಅವರನ್ನು ಗುವಾಹಾಟಿಯ ಮಾರ್ವಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತಾದರೂ, ಸಂಜೆ ೬:೪೫ ಕ್ಕೆ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ಘೋಷಿಸಿದರು. ದಿಢೀರ್ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಅವರು ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="pratidin" /><ref name="amar_asam" /> ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ೬೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="etv_bharat" /> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ ಹೊರತು, ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. {{refbegin|2}} * ''ಅಜೋಲಿ ನಬೌ'' (1980) * ''ಸೋನ್ ಮೊಯ್ನಾ'' (1985) * ''ಪೂಜಾ'' (1985) * ''ಆಂಟನಿ ಮೋರ್ ನಾಮ್'' (1986) * ''ಮಧುಚಂದಾ'' (1986) * ''ಸಂಕಲ್ಪ'' (1986) * ''ಪಿತಾ ಪುತ್ರ'' (1987) * ''ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ'' (1987) * ''ಶೆವಾಲಿ'' (1989) * ''ಭಾಯ್ ಭಾಯ್'' (1989) * ''ಅಭಿಮಾನ್'' (1990) * ''ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ'' (1991) * ''ಪ್ರಭಾತಿ ಪಖಿರ್ ಗಾನ್'' (1992) * ''ಅಶಾಂತ ಪ್ರಹಾರ್'' (1995) * ''ನಾಯಕ್'' (2001) * ''ಜೀಬನ್ ನದಿರ್ ದೃತಿ ಪಾರ್'' (2002) * ''ಕನ್ಯಾದಾನ್'' (2002) * ''ವಿಧಾತಾ'' (2003) * ''ಬಾರೂದ್'' (2004) * ''ಹೃದಯ್ ಕಪುವಾ ಗಾನ್'' (2004) * ''ಅಹಿರ್ ಭೈರವ್'' (2008) * ''ರಕ್ತಬೀಜ್'' (2018) * ''ಪ್ರಭಾತ್'' (2022) {{refend}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] hea7ox5sqhmsfvqb957728nu7mt1vid 1377016 1377015 2026-07-22T09:16:36Z Kandarpajit Kallol 43392 1377016 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | native_name = পূৰবী শৰ্মা | native_name_lang = as | image = | image_size = | alt = | caption = ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ | birth_date = 1961 | birth_place = | death_date = {{death date and age|2026|07|14|1961}} | death_place = [[ಗುವಾಹಾಟಿ]], ಕಾಮರೂಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್, [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಭಾರತ]] | residence = | occupation = ನಟಿ | years_active = 1980–2022 | known_for = ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗ | spouse = [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] }} '''ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ''' ([[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]]: পূৰবী শৰ্মা; ೧೯೬೧ – ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦2೬) ಅವರು [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು, ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ (ಭ್ರಾಮ್ಯಮನ್) ಮತ್ತು [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="dainik_asam">{{cite news | url=https://dainikasam.in | title=৮০-৯০ দশকৰ চলচ্চিত্ৰজগতত যশস্বী অভিনেত্ৰী পূৰবী শರ್মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Demise of renowned actress Purabi Sarma in the film industry of the 80s-90s | date=14 July 2026 | work=Dainik Asam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ === ಪೂರಬೀ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಂಗಲದಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೈದ್ಯರಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನವನ್ನು ಕಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ದಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="pratidin">{{cite news | url=https://asomiyapratidin.in | title=পৰিয়ালৰ বাবে সকলো ত্যাগ কৰিব পৰা মানুহগৰাকী গ'লগৈ. | trans-title=The person who could sacrifice everything for her family has gone. | date=14 July 2026 | work=Asomiya Pratidin | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೃತ್ತಿಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ನಿಪ್ ಬರುವಾ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಅಜೋಲಿ ನಬೌ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾ ರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref name="dainik_asam" /> ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಧೀರೂ ಭುಯಾನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ರಜತ ಕಮಲ) ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಪಿತಾ ಪುತ್ರ', 'ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ', 'ಕನ್ಯಾದಾನ್' ಮತ್ತು 'ವಿಧಾತಾ' ಸೇರಿವೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಂನ ಮೊಬೈಲ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೆಂಗುಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಕೊಹಿನೂರ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ನಾಟಕ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.<ref name="pratidin" /><ref name="etv_bharat">{{cite news | url=https://etvbharat.com | title=জীৱন নাটৰ যৱনিকা, বিশিষ্ট অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেহাৱসান | trans-title=Curtains drop on the play of life, demise of prominent actress Purabi Sarma | date=14 July 2026 | work=ETV Bharat Assam | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref><ref name="dainandin_barta">{{cite news | url=https://dainandinbartagroup.in | title=অসমীয়া চলচ্চিত্ৰ জগতলೈ অপূৰণীয় ক্ষতি: অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ দেಹಾৱসান | trans-title=Irreparable loss to the Assamese film industry: Demise of actress Purabi Sarma | work=Dainandin Barta | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು 'ಲಖಿಮಿ'ಯಂತಹ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗಾಯಕ ಜುಬೀನ್ ಗಾರ್ಗ್ ಅವರ 'ಜೋವಾ ಬೊಸೊರೆ' ಹಾಡಿನ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದರು.<ref name="amar_asam">{{cite news | url=https://glpublications.in | title=জনপ্ৰিয় অভিনেত্ৰী পূৰৱী শৰ্মাৰ অকাল মৃত্যু | trans-title=Premature death of popular actress Purabi Sarma | date=15 July 2026 | work=Amar Asom | access-date=15 July 2026 | language=as}}</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ === ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಸ್ಸಾಮಿ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ತಪನ್ ದಾಸ್]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ರಾಗಿಣಿ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಮದುವೆಯ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗಳ ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲು ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದೂರ ಉಳಿದರು.<ref name="dainandin_barta" /><ref name="pratidin" /> === ನಿಧನ === ೧೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ ರಂದು, ಶರ್ಮಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿವಾಸದ ಬಾತ್‌ರೂಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದರು. ತಕ್ಷಣ ಅವರನ್ನು ಗುವಾಹಾಟಿಯ ಮಾರ್ವಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತಾದರೂ, ಸಂಜೆ ೬:೪೫ ಕ್ಕೆ ಅವರು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ಘೋಷಿಸಿದರು. ದಿಢೀರ್ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಅವರು ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="pratidin" /><ref name="amar_asam" /> ನಿಧನರಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ೬೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref name="etv_bharat" /> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ ಹೊರತು, ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. {{refbegin|2}} * ''ಅಜೋಲಿ ನಬೌ'' (1980) * ''ಸೋನ್ ಮೊಯ್ನಾ'' (1985) * ''ಪೂಜಾ'' (1985) * ''ಆಂಟನಿ ಮೋರ್ ನಾಮ್'' (1986) * ''ಮಧುಚಂದಾ'' (1986) * ''ಸಂಕಲ್ಪ'' (1986) * ''ಪಿತಾ ಪುತ್ರ'' (1987) * ''ಪ್ರಥಮ್ ರಾಗಿಣಿ'' (1987) * ''ಶೆವಾಲಿ'' (1989) * ''ಭಾಯ್ ಭಾಯ್'' (1989) * ''ಅಭಿಮಾನ್'' (1990) * ''ಪಹಾರಿ ಕನ್ಯಾ'' (1991) * ''ಪ್ರಭಾತಿ ಪಖಿರ್ ಗಾನ್'' (1992) * ''ಅಶಾಂತ ಪ್ರಹಾರ್'' (1995) * ''ನಾಯಕ್'' (2001) * ''ಜೀಬನ್ ನದಿರ್ ದೃತಿ ಪಾರ್'' (2002) * ''ಕನ್ಯಾದಾನ್'' (2002) * ''ವಿಧಾತಾ'' (2003) * ''ಬಾರೂದ್'' (2004) * ''ಹೃದಯ್ ಕಪುವಾ ಗಾನ್'' (2004) * ''ಅಹಿರ್ ಭೈರವ್'' (2008) * ''ರಕ್ತಬೀಜ್'' (2018) * ''ಪ್ರಭಾತ್'' (2022) {{refend}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} [[Category:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] jaskz36gq81hbnq8kiertkn05bb4wfy 3 179772 1377017 2026-07-22T10:09:52Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1377017 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=Muthuraju k}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೯, ೨೨ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) i5f5jyo4cuicbvvt2t278kzqnt1u99r 1 179773 1377023 2026-07-22T12:53:03Z ~2026-40786-50 100678 ಹೊಸ ಪುಟ: kannada ಬಾವುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ 1377023 wikitext text/x-wiki kannada ಬಾವುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ boqnig299j5hvhb9kypq2lwv7o5bi20