ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 0 984 1434314 1382624 2026-10-24T22:44:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434314 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Awards | awardname = ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | image = [[File:Jnanpith Award.jpg|thumb|ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫಲಕ]] | caption = ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫಲಕ type = ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಉನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು | subheader = ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>‍ ಇದನ್ನು ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. | category = ಸಾಹಿತ್ಯ (ವೈಯುಕ್ತಿಕ) | instituted = ೧೯೬೧ | firstawarded = ೧೯೬೫ | lastawarded = ೨೦೨೪ | total = ೬೪ | awardedby = [[ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] | cashaward = | description = [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ | previousnames = | obverse = | reverse = | ribbon = | firstawardees = [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]] | lastawardees = [[ವೈರಮುತ್ತು]] | precededby = | followedby = | website = http://jnanpith.net/index.html }} '''ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' [[ಭಾರತ]]ದ ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರುವ ೨೨ ಭಾಷೆಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಲಭಿಸುವುದು. ಸಾಹು ಜೈನ್ ಪರಿವಾರದವರು, ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮೇ ೨೨, ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಮಲೆಯಾಳಂ ಲೇಖಕ ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪರಿಗೆ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ವಿಜೇತರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫಲಕ, ೨೧ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಚೆಕ್ ಹಾಗೂ ವಾಗ್ದೇವಿಯ ಕಂಚಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುವುದು. ==ಜ್ಞಾನಪೀಠದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ವಿವರ== ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವವರು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಟ್ರಸ್ಟ್. [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ|ಟೈಂಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ದ ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೈನ್ ಕುಟುಂಬ, ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರು. ಈಗಲೂ ಅದರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಈ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಈವರೆಗೆ ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಹನ್ನೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯು ಎಂಟು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೨ರಿಂದ ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ <ref name="jnanpith">{{cite web|title=Jnanpith Laureates|url=http://www.jnanpith.net/page/jnanpith-laureates|publisher=Bharatiya Jnanpith|accessdate=20 May 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160714004820/http://jnanpith.net/page/jnanpith-laureates|archivedate=14 July 2016|df=dmy-all}}</ref> ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" |ಭಾವಚಿತ್ರ ! scope="col" |ಪುರಸ್ಕೃತರು ! scope="col" |ಭಾಷೆ ! scope="col" |ಕೃತಿ ! scope="col" class="unsortable" style="text-align:center;" |{{Tooltip|Refs|References}} |- | style="text-align:center" | 1965<br/>{{small|(1st)}} | [[File:G.shankarakurup.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]] | {{sort|ಮಲಯಾಳಂ}} | style="text-align:center" | ''ಓಡಕ್ಕುಳಲ್'' |<ref name="outlook1965-2001">{{cite magazine|url=http://www.outlookindia.com/website/story/the-jnanpith-award/220855|title=The Jnanpith Award: All the past awardees from 1965 to now.|magazine=Outlook India|date=25 July 2003|accessdate=20 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611135156/http://www.outlookindia.com/website/story/the-jnanpith-award/220855|archivedate=11 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1966<br/>{{small|(2nd)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ತಾರಾಶಂಕರ ಬಂದೋಪಾಧ್ಯಾಯ]] | {{sort|ಬೆಂಗಾಲಿ}} | style="text-align:center" | ''ಗಣದೇವತಾ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0" rowspan=2| 1967<br/>{{small|(3rd)}} † | [[File:Umashankar Joshi (cropped).jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಉಮಾಶಂಕರ್ ಜೋಶಿ]] | {{sort|ಗುಜರಾತಿ}} | style="text-align:center" | ''ನಿಶಿತಾ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | [[File:Kuvempu 2017 stamp of India.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಕುವೆಂಪು]] | {{sort|ಕನ್ನಡ}} | style="text-align:center" | ''ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1968<br/>{{small|(4th)}} | [[File:Sumitranandan Pant 2015 stamp of India.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಸುಮಿತ್ರಾನಂದನ ಪಂತ್]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | ''ಚಿದಂಬರಾ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1969<br/>{{small|(5th)}} | [[File:Firaq Gorakhpuri 1997 stamp of India.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಫಿರಾಕ್ ಗೋರಕ್ ಪುರಿ]] | {{sort|ಉರ್ದು}} | style="text-align:center" | ''ಗುಲ್-ಎ-ನಗ್ಮಾ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1970<br/>{{small|(6th)}} | [[File:Viswanatha Satyanarayana 2017 stamp of India.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ವಿಶ್ವನಾಥ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ]] | {{sort|ತೆಲುಗು}} | style="text-align:center" | ''ರಾಮಾಯಣ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಮು'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1971<br/>{{small|(7th)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಬಿಷ್ಣು ಡೆ]] | {{sort|ಬೆಂಗಾಲಿ}} | style="text-align:center" | ''ಸ್ಮೃತಿ ಸತ್ತಾ ಭವಿಷ್ಯತ್'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1972<br/>{{small|(8th)}} | [[File:Ramdhari Singh Dinkar 1999 stamp of India.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ರಾಮ್‍ಧಾರಿ ಸಿಂಘ್ ದಿನಕರ್]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | ''ಊರ್ವಶಿ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0" rowspan=2| 1973<br/>{{small|(9th)}} † | [[File:Bendre.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ದ. ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ]] | {{sort|ಕನ್ನಡ}} | style="text-align:center" | ''ನಾಕುತಂತಿ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | [[File:Gopinath Mohanty 01.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮೊಹಾಂತಿ]] | {{sort|ಒಡಿಯಾ}} | style="text-align:center" | ''ಮಾಟಿ ಮಟಲ್'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1974<br/>{{small|(10th)}} | [[File:Vishnu Sakharam Khandekar 1998 stamp of India.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ವಿಷ್ಣು ಸಖಾರಾಮ್ ಖಾಂಡೇಕರ್|ವಿ. ಎಸ್. ಖಾಂಡೇಕರ್]] | {{sort|ಮರಾಠಿ}} | style="text-align:center" | ''ಯಯಾತಿ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1975<br/>{{small|(11th)}} | [[File:AKILAN.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಪಿ.ವಿ. ಅಕಿಲಾಂಡಮ್|ಪಿ. ವಿ. ಅಖಿಲನ್]] | {{sort|ತಮಿಳು}} | style="text-align:center" | ''ಚಿತ್ರಪ್ಪಾವೈ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1976<br/>{{small|(12th)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಆಶಾಪೂರ್ಣ ದೇವಿ]] | {{sort|ಬೆಂಗಾಲಿ}} | style="text-align:center" | ''ಪ್ರಥಮ್ ಪ್ರತಿಶೃತಿ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1977<br/>{{small|(13th)}} | [[File:ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಕೆ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] | {{sort|ಕನ್ನಡ}} | style="text-align:center" | ''ಮೂಕಜ್ಜಿಯ ಕನಸುಗಳು'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1978<br/>{{small|(14th)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ವಾತ್ಸಾಯನ]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | ''ಕಿತ್ನೀ ನಾವೋಂ ಮೇಂ ಕಿತ್ನೀ ಬಾರ್'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1979<br/>{{small|(15th)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಬಿ.ಕೆ. ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ|ಬೀರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ]] | {{sort|ಅಸ್ಸಾಮಿ}} | style="text-align:center" | ''ಮೃತ್ಯುಂಜಯ್'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1980<br/>{{small|(16th)}} | [[File:S. K. Pottekkatt.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಎಸ್.ಕೆ.ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್|ಎಸ್. ಕೆ. ಪೋಟ್ಟಕ್ಕಾಡ್]] | {{sort|ಮಲಯಾಳಂ}} | style="text-align:center" | ''ಒರು ದೇಶತ್ತಿಂಟೆ ಕಥಾ'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1981<br/>{{small|(17th)}} | [[File:Amrita Pritam (1919 – 2005) , in 1948.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್]] | {{sort|ಪಂಜಾಬಿ}} | style="text-align:center" | ''ಕಾಗಜ್ ತೆ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್'' |<ref name="outlook1965-2001"/> |- | style="text-align:center" | 1982<br/>{{small|(18th)}} | [[File:Stamp of India - 1991 - Colnect 164196 - Mahadevi Verma Poetess and - Varsha.jpeg|60px]] ! scope="row" | [[ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮಾ]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | rowspan = "47" | ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ | style="text-align:center" | <ref name="JP82">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1130505/jsp/calcutta/story_16858588.jsp|title=Poet's visual expression|date=5 May 2013|accessdate=22 May 2016|newspaper=The Telegraph (Calcutta)|authors=Das Soumitra, Dey Sreyoshi, Chakraborty, Showli|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629224647/http://www.telegraphindia.com/1130505/jsp/calcutta/story_16858588.jsp|archivedate=29 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1983<br/>{{small|(19th)}} | [[File:ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರರು.png|60px]] ! scope="row" | [[ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] | {{sort|ಕನ್ನಡ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP83">{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/Literary-Trust-Launches-Programme-to-Honour-Masti/2015/06/10/article2857923.ece|title=Literary Trust Launches Programme to Honour Masti|newspaper=The New Indian Express|date=10 June 2015|accessdate=22 May 2016|author=Vasudev, Chetana Divya|location=Gavipuram|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611161109/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/Literary-Trust-Launches-Programme-to-Honour-Masti/2015/06/10/article2857923.ece|archivedate=11 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1984<br/>{{small|(20th)}} | [[File:Thakazhi 1.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಟಿ. ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ|ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]] | {{sort|ಮಲಯಾಳಂ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP84">{{cite magazine|url=http://indiatoday.intoday.in/story/novelist-thakazhi-sivasankara-pillai-gets-coveted-jnanpith-award-for-1984/1/354421.html|title=Crowning achievement|magazine=India Today|date=4 January 2014|accessdate=22 May 2016|author=Pillai, Sreedhar|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624223214/http://indiatoday.intoday.in/story/novelist-thakazhi-sivasankara-pillai-gets-coveted-jnanpith-award-for-1984/1/354421.html|archivedate=24 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1985<br/>{{small|(21st)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಪನ್ನಾಲಾಲ್ ಪಟೇಲ್]] | {{sort|ಗುಜರಾತಿ}} | style="text-align:center" | {{sfn|Sabharwal|2007|p=234}} |- | style="text-align:center" | 1986<br/>{{small|(22nd)}} | [[File:Sachidananda Routray Portrait.png|60px]] ! scope="row" | [[ಎಸ್. ರೌತ್ ರಾಯ್|ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ರಾವುತರಾಯ್]] | {{sort|ಒಡಿಯಾ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP86">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/08/22/stories/2004082201361100.htm|title=Sachidananda Routray passes away|newspaper=The Hindu|date=22 August 2004|accessdate=22 May 2016|location=Bhubaneswar|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203083346/http://www.thehindu.com/2004/08/22/stories/2004082201361100.htm|archivedate=3 February 2018|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1987<br/>{{small|(23rd)}} | [[File:Stamp of India - 2003 - Colnect 158296 - Kusumagraj 1912-1999.jpeg|60px]] ! scope="row" | [[ಕುಸುಮಾಗ್ರಜ್|ವಿ. ವಿ. ಶಿರ್ವಾಡ್ಕರ್]] | {{sort|ಮರಾಠಿ}} | style="text-align:center" | {{sfn|Sabharwal|2007|p=222}} |- | style="text-align:center" | 1988<br/>{{small|(24th)}} | [[File:CNREDDY.JPG|60px]] ! scope="row" | [[ಸಿ. ನಾರಾಯಣ ರೆಡ್ಡಿ]] | {{sort|ತೆಲುಗು}} | style="text-align:center" | <ref name="JP88">{{cite news|url=http://archives.deccanchronicle.com/130418/news-current-affairs/article/telugu-writer-ravuri-bharadwaja-honoured-jnanpith-award|title=Telugu writer Ravuri Bharadwaja honoured with Jnanpith award|accessdate=22 May 2016|newspaper=Deccan Chronicle|location=Hyderabad|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160924160855/http://archives.deccanchronicle.com/130418/news-current-affairs/article/telugu-writer-ravuri-bharadwaja-honoured-jnanpith-award|archivedate=24 September 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1989<br/>{{small|(25th)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಕುರ್ರಾತುಲೈನ್ ಹೈದರ್]] | {{sort|ಉರ್ದು}} | style="text-align:center" | <ref name="JP89">{{cite magazine|url=http://www.outlookindia.com/website/story/aini-apa-1927-2007/235376|title=Aini Apa (1927–2007)|magazine=Outlook India|date=21 August 2007|accessdate=22 May 2016|author=Naim, C. M.|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611174323/http://www.outlookindia.com/website/story/aini-apa-1927-2007/235376|archivedate=11 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1990<br/>{{small|(26th)}} | [[ಚಿತ್ರ:Gokak.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ವಿ. ಕೃ. ಗೋಕಾಕ]] | {{sort|ಕನ್ನಡ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP90">{{cite magazine|url=http://indiatoday.intoday.in/story/jnanpith-for-1990-awarded-to-well-known-kannada-writer-vinayak-krishna-gokak/1/319139.html|title=Jnanpith for 1990 awarded to well-known Kannada writer Vinayak Krishna Gokak|magazine=India Today|date=30 November 1991|accessdate=22 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160624174238/http://indiatoday.intoday.in/story/jnanpith-for-1990-awarded-to-well-known-kannada-writer-vinayak-krishna-gokak/1/319139.html|archivedate=24 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1991<br/>{{small|(27th)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಸುಭಾಷ್ ಮುಖ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ]] | {{sort|ಬೆಂಗಾಲಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP91">{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1030709/asp/bengal/story_2146569.asp|title=Everyman's poet bids final farewell: Obituary [Subhas Mukhopadhyay]|date=9 July 2003|accessdate=22 May 2016|newspaper=The Telegraph (Calcutta)|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303210134/http://www.telegraphindia.com/1030709/asp/bengal/story_2146569.asp|archivedate=3 March 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1992<br/>{{small|(28th)}} | [[File:ShriNareshMehta.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ನರೇಶ್ ಮೆಹ್ತಾ]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | {{sfn|Sabharwal|2007|p=250}} |- | style="text-align:center" | 1993<br/>{{small|(29th)}} | [[File:Sitakant Mahapatra.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಸೀತಾಕಾಂತ್ ಮಹಾಪಾತ್ರ]] | {{sort|ಒಡಿಯಾ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP93">{{cite news|url=http://www.dailypioneer.com/sunday-edition/agenda/books/the-spirit-of-poetry.html|title=The Spirit of Poetry|newspaper=The Pioneer|author=Srivastava, K. K.|date=1 March 2015|accessdate=22 May 2016|location=Bangalore|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160701004132/http://www.dailypioneer.com/sunday-edition/agenda/books/the-spirit-of-poetry.html|archivedate=1 July 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1994<br/>{{small|(30th)}} | [[File:യു.ആർ. അനന്തമൂർത്തി.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಯು. ಆರ್. ಅನಂತಮೂರ್ತಿ]] | {{sort|ಕನ್ನಡ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP94">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/UR-Ananthamurthy-renowned-Kannada-writer-dies-in-Bangalore/articleshow/40697927.cms|title=UR Ananthamurthy, renowned Kannada writer, dies in Bangalore|newspaper=The Times of India|author=Rao, Sunitha. R.|date=22 August 2014|accessdate=22 May 2016|location=Bangalore|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923073546/http://timesofindia.indiatimes.com/india/UR-Ananthamurthy-renowned-Kannada-writer-dies-in-Bangalore/articleshow/40697927.cms|archivedate=23 September 2015|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1995<br/>{{small|(31st)}} | [[File:Mt vasudevan nayar.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್|ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] | {{sort|ಮಲಯಾಳಂ}} | style="text-align:center" | {{sfn|Sabharwal|2007|p=262}} |- | style="text-align:center" | 1996<br/>{{small|(32nd)}} | [[File:Mahashweta devi (cropped).jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಮಹಾಶ್ವೇತಾ ದೇವಿ]] | {{sort|ಬೆಂಗಾಲಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP96">{{cite press_release|title=Mahasweta Devi and Habib Tanvir appointed as National Research Professors|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=16092|publisher=Press Information Bureau, India|date=2 March 2006|accessdate=20 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611042747/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=16092|archivedate=11 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1997<br/>{{small|(33rd)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಅಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ಜಾಫ್ರಿ]] | {{sort|ಉರ್ದು}} | style="text-align:center" | <ref name="JP97">{{cite press_release|title=The Prime Minister Shri Atal Behari Vajpayee presenting the 33rd Jnanpith Award|url=http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pgyr98/pg0698/0806981.html|publisher=Press Information Bureau, India|date=5 June 1998|accessdate=20 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510123531/http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pgyr98/pg0698/0806981.html|archivedate=10 May 2017|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 1998<br/>{{small|(34th)}} | [[File:Girish Karnad Screening Cornell (cropped).JPG|60px]] ! scope="row" | [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್]] | {{sort|ಕನ್ನಡ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP98">{{cite press_release|title=The Prime Minister Shri Atal Bihari Vajpayee presenting the prestigious Jnanpith Award for the year 1998|url=http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pg0399/pg30mr99/3003992.html|publisher=Press Information Bureau, India|date=27 March 1999|accessdate=21 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510123525/http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pg0399/pg30mr99/3003992.html|archivedate=10 May 2017|df=dmy-all}} * {{cite magazine|url=http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl1603/16031170.htm|title=The multi-faceted playwright|magazine=Frontline|publisher=The Hindu|volume=16|issue=3|year=1999|author=Menon, Parvathi|location=Bangalore|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130922233330/http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl1603%2F16031170.htm|archivedate=22 September 2013|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0" rowspan=2| 1999<br/>{{small|(35th)}} † | [[File:Nirmal Verma (1929 - 2005).jpg|60px]] ! scope="row" | [[ನಿರ್ಮಲ್ ವರ್ಮ]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP99">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/03/11/stories/0211000b.htm|title=Nirmal Verma, Gurdial Singh jointly get Jnanpith Award|newspaper=The Hindu|date=11 March 2000|accessdate=20 May 2016|location=New Delhi|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203083155/http://www.thehindu.com/2000/03/11/stories/0211000b.htm|archivedate=3 February 2018|df=dmy-all}}</ref> |- | [[ಚಿತ್ರ:Gurdial_Singh_in_early_1960s.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಗುರುದಯಾಳ್ ಸಿಂಗ್]] | {{sort|ಪಂಜಾಬಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP99"/> |- | style="text-align:center" | 2000<br/>{{small|(36th)}} | [[File:Mamoni Raisom Goswami (cropped).JPG|60px]] ! scope="row" | [[ಇಂದಿರಾ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]] | {{sort|ಅಸ್ಸಾಮಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP00">{{cite press_release|title=The Vice President Shri Krishan Kant presenting the 36th Bhartiya Jnanpith Award|url=http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pgyr2002/pg022002/pg24feb2002/240220022.html|publisher=Press Information Bureau, India|date=24 February 2002|accessdate=20 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170510123536/http://pib.nic.in/archieve/phtgalry/pgyr2002/pg022002/pg24feb2002/240220022.html|archivedate=10 May 2017|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2001<br/>{{small|(37th)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಕೇಶವ್‌ಲಾಲ್ ಷಾ|ರಾಜೇಂದ್ರ ಕೆ. ಶಾ]] | {{sort|ಗುಜರಾತಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP01">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2003/07/18/stories/2003071803681200.htm|title=Third Gujarati to win Jnanpith|newspaper=The Hindu|date=18 July 2003|accessdate=20 May 2016|location=New Delhi|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040229105134/http://www.thehindu.com/thehindu/2003/07/18/stories/2003071803681200.htm|archivedate=29 February 2004|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2002<br/>{{small|(38th)}} | [[File:ஜெயகாந்தன்.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಡಿ. ಜಯಕಾಂತನ್]] | {{sort|ತಮಿಳು}} | style="text-align:center" | <ref name="JP02">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Jnanpith-award-for-Jayakanthan/articleshow/1056950.cms|title=Jnanpith award for Jayakanthan|newspaper=The Times of India|date=20 March 2005|accessdate=20 May 2016|location=New Delhi/Chennai|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203083355/https://timesofindia.indiatimes.com/india/Jnanpith-award-for-Jayakanthan/articleshow/1056950.cms|archivedate=3 February 2018|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2003<br/>{{small|(39th)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ವಿಂದಾ ಕರಂದೀಕರ್]] | {{sort|ಮರಾಠಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP03">{{cite press_release|title=President's address at the conferment of 39th Jnanpith Award for 2003|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=19789|publisher=Press Information Bureau, India|date=10 August 2006|accessdate=20 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611040801/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=19789|archivedate=11 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2004<br/>{{small|(40th)}} | [[File:Shri Rahman Rahi (profile).jpg|60px]] ! scope="row" | [[ರೆಹಮಾನ್ ರಾಹಿ]] | {{sort|ಕಾಶ್ಮೀರಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP04">{{cite press release|url=http://jnanpith.net/images/40thJnanpith_Declared.pdf|title=40th Jnanpith Award to Eminent Kashmiri Poet Shri Rahman Rahi|date=9 March 2007|accessdate=21 May 2016|publisher=Bharatiya Jnanpith|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090407121508/http://jnanpith.net/images/40thJnanpith_Declared.pdf|archivedate=7 April 2009 }}</ref> |- | style="text-align:center" | 2005<br/>{{small|(41st)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಕುವಂರ ನಾರಾಯಣ|ಕುನ್ವರ್ ನಾರಾಯಣ್]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP0506">{{cite press release|url=http://www.jnanpith.net/images/Press-Release-41st-&-42nd-Awards.pdf |title=41st Jnanpith Award to Eminent Hindi Poet Shri Kunwar Narayan and 42nd Jnanpith Award jointly to Eminent Konkani Poet and Author Shri Ravindra Kelekar and Sanskrit Poet and Scholar Shri Satya Vrat Shastri |date=22 November 2008 |accessdate=21 May 2016 |publisher=Bharatiya Jnanpith |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100215175046/http://www.jnanpith.net/images/Press-Release-41st-%26-42nd-Awards.pdf |archivedate=15 February 2010 |deadurl=yes |df= }}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0" rowspan=2| 2006<br/>{{small|(42nd)}} † | [[File:Ravindra Kelekar.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ರವೀಂದ್ರ ಕೇಳೆಕರ್|ರವೀಂದ್ರ ಕೇಳೇಕರ್]] | {{sort|ಕೊಂಕಣಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP0506"/> |- | [[File:Prof Satya Vrat Shastri in 2013.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಸತ್ಯವ್ರತ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] | {{sort|ಸಂಸ್ಕೃತ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP0506"/> |- | style="text-align:center" | 2007<br/>{{small|(43rd)}} | [[File:Onv.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಒ.ಎನ್.ವಿ. ಕುರುಪ್|ಓ. ಎನ್. ವಿ. ಕುರುಪ್]] | {{sort|ಮಲಯಾಳಂ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP07">{{cite press_release|title=Prime Minister's Speech at The Conferment of 43rd Jnanpith Award at Thiruvananthapuram|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69774|publisher=Press Information Bureau, India|date=11 February 2011|accessdate=21 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611040706/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69774|archivedate=11 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2008<br/>{{small|(44th)}} | {{dash}} ! scope="row" | [[ಅಖ್ಲಾಕ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಖಾನ್ (ಶಹರ್ಯಾರ್)]] | {{sort|ಉರ್ದು}} | style="text-align:center" | <ref name="JP08">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/doyen-of-urdu-poetry-shahryar-presented-jnanpith-award/article2467289.ece|title=Doyen of Urdu poetry Shahryar presented Jnanpith Award|newspaper=The Hindu|date=19 September 2011|accessdate=20 May 2016|location=New Delhi|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140620053503/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/doyen-of-urdu-poetry-shahryar-presented-jnanpith-award/article2467289.ece|archivedate=20 June 2014|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0" rowspan=2| 2009<br/>{{small|(45th)}} † | {{dash}} ! scope="row" | [[ಅಮರ ಕಾಂತ|ಅಮರ್ ಕಾಂತ್]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP09">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2470528.ece?homepage=true|title=Amar Kant, Shrilal Shukla, Kambar win Jnanpith Award|newspaper=The Hindu|date=20 September 2011|accessdate=20 May 2016|location=New Delhi|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121103102912/http://www.thehindu.com/arts/books/article2470528.ece?homepage=true#|archivedate=3 November 2012|df=dmy-all}}</ref> |- | [[File:Shrilal Shukla 2017 stamp of India.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಶ್ರೀ ಲಾಲ್ ಶುಕ್ಲ]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP09"/> |- | style="text-align:center" | 2010<br/>{{small|(46th)}} | [[File:CHANDRASEKHAR-B KAMBARA.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ]] | {{sort|ಕನ್ನಡ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP10">{{cite press_release|title=Address of the Hon'ble President on the Occasion of Conferring the Jnanapith Award for the Year 2010 on Dr.Chandrashekhara Kambar|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=88353|publisher=Press Information Bureau, India|date=11 October 2012|accessdate=20 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610210917/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=88353|archivedate=10 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2011<br/>{{small|(47th)}} | [[File:Pratiba Ray 2010.JPG|60px]] ! scope="row" | [[ಪ್ರತಿಭಾ ರೇ]] | {{sort|ಒಡಿಯಾ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP11">{{cite press_release|title=Speech by the President of India, Shri Pranab Mukherjee at the presentation of 47th Jnanpith Award to Dr. Pratibha Ray|url=http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=96155|publisher=Press Information Bureau, India|date=22 May 2013|accessdate=20 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160610212433/http://pib.nic.in/newsite/erelcontent.aspx?relid=96155|archivedate=10 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2012<br/>{{small|(48th)}} | [[File:Ravuri Bharadhwaja bharat-s-tiwari-photography-IMG 8916 October 11, 2013.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ರಾವೂರಿ ಭರದ್ವಾಜ]] | {{sort|ತೆಲುಗು}} | style="text-align:center" | <ref name="JP12">{{cite web|url=http://www.jnanpith.net/sites/default/files/Press%20Release%2048th%20Jnanpith%20Award.pdf|title=48th Jnanpith Award to Eminent Telugu Littérateur Shri Ravuri Bharadhwaja|publisher=Bharatiya Jnanpith|date=17 April 2013|accessdate=20 May 2016|format=PDF|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304060721/http://www.jnanpith.net/sites/default/files/Press%20Release%2048th%20Jnanpith%20Award.pdf|archivedate=4 March 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2013<br/>{{small|(49th)}} | [[File:Kedarnath Singh bharat-s-tiwari-photography-IMG 5611 November 24, 2015.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಕೇದಾರನಾಥ್ ಸಿಂಗ್]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP13">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/kedarnath-singh-chosen-for-jnanpith/article6135361.ece|title=Kedarnath Singh chosen for Jnanpith|newspaper=The Hindu|date=21 June 2014|accessdate=20 May 2016|location=New Delhi|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140707045937/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/kedarnath-singh-chosen-for-jnanpith/article6135361.ece|archivedate=7 July 2014|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2014<br/>{{small|(50th)}} | [[File:Bhalachandra Nemade.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಭಾಲಚಂದ್ರ ನೆಮಾಡೆ|ಭಾಲಚಂದ್ರ ನೇಮಾಡೆ]] | {{sort|ಮರಾಠಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP14">{{cite web|url=http://jnanpith.net/sites/default/files/50th%20Jnanpith%20Award%20to%20Eminent%20Marathi%20Litterateur%20Shri%20Bhalachandra%20Nemade.pdf|title=50th Jnanpith Award to Eminent Marathi Littérateur Shri Bhalchandra Nemade|publisher=Bharatiya Jnanpith|date=6 February 2015|accessdate=20 May 2016|format=PDF|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160611165857/http://jnanpith.net/sites/default/files/50th%20Jnanpith%20Award%20to%20Eminent%20Marathi%20Litterateur%20Shri%20Bhalachandra%20Nemade.pdf|archivedate=11 June 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2015<br/>{{small|(51st)}} | [[File:Raghivir Chaudhari 001 (cropped).JPG|60px]] ! scope="row" | [[ರಘುವೀರ್ ಚೌಧರಿ]] | {{sort|ಗುಜರಾತಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP15">{{cite web|url=http://jnanpith.net/sites/default/files/tmp/51stJnanpithAwardDeclared.pdf|title=51st Jnanpith Award to Eminent Gujarati Littérateur Shri Raghuveer Chaudhari|publisher=Bharatiya Jnanpith|date=29 December 2015|accessdate=20 May 2016|format=PDF|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160123170516/http://jnanpith.net/sites/default/files//tmp/51stJnanpithAwardDeclared.pdf|archivedate=23 January 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2016<br/>{{small|(52nd)}} | [[File:Sankha Ghosh - Kolkata 2011-05-09 3039.JPG|60px]] ! scope="row" | [[ಶಂಖ ಘೋಷ್]] | {{sort|ಬೆಂಗಾಲಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP16">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-acclaimed-bengali-poet-shankha-ghosh-to-get-2016-jnanpith-award-2285768|title=Acclaimed Bengali poet Shankha Ghosh to get 2016 Jnanpith Award|newspaper=Daily News Analysis|date=23 December 2016|accessdate=23 December 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161223115010/http://www.dnaindia.com/india/report-acclaimed-bengali-poet-shankha-ghosh-to-get-2016-jnanpith-award-2285768|archivedate=23 December 2016|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2017<br/>{{small|(53rd)}} | [[File:Sobti 01.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಕೃಷ್ಣಾ ಸೋಬ್ತಿ]] | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP17">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/books/hindi-writer-krishna-sobti-chosen-for-jnanpith-award/article19976100.ece|title=Hindi writer Krishna Sobti chosen for Jnanpith Award|newspaper=The Hindu|date=3 November 2017|accessdate=6 November 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180203083346/http://www.thehindu.com/books/hindi-writer-krishna-sobti-chosen-for-jnanpith-award/article19976100.ece|archivedate=3 February 2018|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2018<br/>{{small|(54th)}} | [[File:Amitav Ghosh by Gage Skidmore.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಅಮಿತಾವ್ ಘೋಷ್]] | {{sort|ಇಂಗ್ಲಿಷ್}} | style="text-align:center" | <ref name="JP18">{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/author-amitav-ghosh-honoured-with-54h-jnanpith-award/articleshow/67093276.cms|title=Author Amitav Ghosh honoured with 54h Jnanpith award|newspaper=The Times of India|date=14 December 2018|accessdate=14 December 2018|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181214160559/https://timesofindia.indiatimes.com//india/author-amitav-ghosh-honoured-with-54h-jnanpith-award/articleshow/67093276.cms|archivedate=14 December 2018|df=dmy-all}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2019<br/>{{small|(55th)}} | [[File:Akkitham Achuthan Namboothiri .jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] | {{sort|ಮಲಯಾಳಂ}} | style="text-align:center" | <ref>{{cite news |title=Poet Akkitham bags Jnanpith award |url=https://english.mathrubhumi.com/books/books-news/poet-akkitham-bags-jnanpith-award-1.4320848 |location=New Delhi |date=29 November 2019 |access-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2019 |archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223054039/https://english.mathrubhumi.com/books/books-news/poet-akkitham-bags-jnanpith-award-1.4320848 |url-status=dead }}</ref> |- | style="text-align:center" | 2021<br/>{{small|(56th)}} | {{dash}} ! scope="row" |[[ನೀಲಮಣಿ ಫೂಕನ್]] | {{sort|ಅಸ್ಸಾಮಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP2021">{{cite news |title=Nilmani Phookan Jr, Damodar Mauzo win Jnanpith award for years 2020, 2021 |url=https://www.onmanorama.com/news/india/2021/12/07/nilmani-phookan-jr--damodar-mauzo-win-jnanpith-award-for-years-2.html|website=OManorama|location=New Delhi | date=7 December 2021}}</ref> |- | style="text-align:center" | 2022<br/>{{small|(57th)}} | [[File:Damodar Mauzo.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ದಾಮೋದರ ಮೌಜೊ|ದಾಮೋದರ ಮೌಜೋ]] | {{sort|ಕೊಂಕಣಿ}} | style="text-align:center" | <ref name="JP2021"/> |- | style="text-align:center;background-color:#CEE8F0" rowspan=2| 2023<br/>{{small|(58th)}} † | [[ಚಿತ್ರ:Jagadguru_Rambhadracharya_(cropped).jpg|60px]] ! scope="row" | ರಾಮಭದ್ರಾಚಾರ್ಯ | {{sort|ಸಂಸ್ಕೃತ}} | style="text-align:center" | |- | [[ಚಿತ್ರ:Gulzar.jpg|60px]] ! scope="row" | [[ಗುಲ್ಜಾರ್]] | {{sort|ಉರ್ದು}} | style="text-align:center" | |- | style="text-align:center" | 2024<br/>{{small|(59th)}} | [[ಚಿತ್ರ:Vinod-kumar-shukla-aankh-band-kar-lene-se_1650620989.jpg|60px]] ! scope="row" | ವಿನೋದ್ ಕುಮಾರ್ ಶುಕ್ಲಾ | {{sort|ಹಿಂದಿ}} | style="text-align:center" | |- | style="text-align:center| 2025<br />{{small|(60th)}} | [[ಚಿತ್ರ:Vairamuthu_alaigal_book_shop.JPG|60px]] ! scope="row" | [[ವೈರಮುತ್ತು]] |{{sort|ತಮಿಳು}} | style="text-align:center" |<ref>{{cite web |author=The Hindu Bureau |title=Vairamuthu wins Jnanpith Award, third Tamil writer to receive honour |website=The Hindu |date=2026-03-14 |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/vairamuthu-wins-jnanpith-award-third-tamil-writer-to-receive-honour/article70743018.ece |access-date=2026-03-14}}</ref> |- |} ==ಈ ಪುಟಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ== *[[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಕನ್ನಡಿಗರು]] *[https://web.archive.org/web/20071013122939/http://www.jnanpith.net/index.html ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಸಂಸ್ಥೆ] *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/24/461213.html ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರ;ಬಂಗಾಳದ ಕವಿ ಶಂಖ ಘೋಷ್‌ಗೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠ;24 Dec, 2016] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} *1.[೧೫]"Gujarati Litterateur Raghuveer Chaudhary honoured with 51st Jnanpith Award". mid-day. 2015-12-29. Retrieved 29 December 2015. *2.[೧೬]http://www.jagranjosh.com/current-affairs/noted-gujarati-writer-raghuveer-chaudhary-selected-for-51st-jnanpith-award-1451444947-1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201203952/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/noted-gujarati-writer-raghuveer-chaudhary-selected-for-51st-jnanpith-award-1451444947-1 |date=2016-02-01 }} {{ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] rzjqwg6iintluulw22l52vwc4l0byao ಚಂದ್ರ 0 2727 1434298 1381765 2026-10-24T19:17:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434298 wikitext text/x-wiki {{ಗ್ರಹ Infobox/ಚಂದ್ರ}} '''ಚಂದ್ರ''' - ಇದು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಏಕೈಕ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ]]. == ಪರಿಚಯ == ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಡುವಿನ '''ಸರಾಸರಿ ದೂರ 384,399''' [[ಮೀಟರ್|ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು]]. ಇಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸುಮಾರು 1.3 ಕ್ಷಣಗಳು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ '''ವ್ಯಾಸವು 3,474 ಕಿ.ಮೀ'''.ಗಳಿದ್ದು (2,159 ಮೈಲಿಗಳು),<ref name="worldbook">{{cite web | last = Spudis | first = Paul D. | year = 2004 | url = https://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | title = Moon | publisher = World Book Online Reference Center, NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2013-07-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130703162844/http://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html | url-status = dead }}</ref> (ಭೂಮಿಗಿಂತ ೩.೭ ಪಟ್ಟು ಕಡಿಮೆ), ಇದು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದ]] ೫ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ೫ನೇ ಅತಿ ಭಾರವಾದ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]], [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]], [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]], ಮತ್ತು [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ಗಳು ಚಂದ್ರನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ [[:en:tide|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ]]ಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಆವರ್ತಿಸುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ [[ಚಂದ್ರನ ಕಲೆ|ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಪಕ್ಷಗಳು ೨೯.೫ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನುಳಿದು [[ಮಾನವ]]ರು ನಡೆದಾಡಿರುವ ಏಕೈಕ ಆಕಾಶಕಾಯವೆಂದರೆ ಚಂದ್ರ. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವರಹಿತ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ|ಗಗನನೌಕೆಯೆಂದರೆ]] [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna programme|ಲೂನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ನೌಕೆ. [[:en:Luna 1|ಲೂನಾ ೧]] ಭೂಮಿಯ ಗುರುತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದು ಚಂದ್ರನ ಬಳಿ ಹಾರಿಹೋದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. [[:en:Luna 2|ಲೂನಾ ೨]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪಿದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ವಸ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗಿರುವ [[:en:far side of the moon|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವನ್ನು [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಈ ೩ ಘಟನೆಗಳೂ [[೧೯೫೯|೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ]] ಆದವು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ನೌಕೆ [[:en:Luna 9|ಲೂನಾ ೯]] ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆ [[:en:Luna 10|ಲೂನಾ ೧೦]]. ಇವೆರಡೂ ೧೯೬೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು.<ref name="worldbook" /> [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ]] [[:en:Project Apollo|ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಏಕಮಾತ್ರ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಯಾನವಾದ [[:en:Apollo 8|ಅಪೋಲೋ]] ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮಾನವರನ್ನು ತಲುಪಿಸಿದ [[:en:Apollo 11|ಅಪೋಲೋ ೧೧]] ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡವು.<ref name="worldbook" /> ಅಪೋಲೋ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವಸಹಿತ ಚಂದ್ರಾನ್ವೇಷಣೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡರೂ,ಇನ್ನೂ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಮಾನವ ರಹಿತ ಅಥವಾ ಮಾನವ ಸಹಿತ ಗಗನನೌಕೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದ]] ಯಾತ್ರೆಯ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[:en:Moon base|ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪, ೨೦೦೬ರಂದು ನಾಸಾ ಸೂಚಿಸಿತು. ಈ ನೆಲೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫ ವರ್ಷಗಳು ತಗಲುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಾನಗಳು ಆರಂಭವಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |author=M. Braukus, B. Dickey, K. Humphries |date=December 4, 2006 |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |archive-date=2018-06-05 |accessdate=2006-08-10 |publisher=NASA}}</ref> == ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ == <div style="float:left;"> {| border="0" cellpadding="2" | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00302.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖ.]] |- | [[ಚಿತ್ರ:Moon PIA00304.jpg|upright|thumb|left|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖ.]] |} </div> === ಚಂದ್ರನ ಎರಡು ಮುಖಗಳು === ಚಂದ್ರನು [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣ]]ದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಒಂದೇ ಮುಖವು ಯಾವಾಗಲೂ ಭೂಮಿಯ ಕಡೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ, ಭೂಮಿಯು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಘರ್ಷಣಾ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಹೀಗೆ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ [[:en:Tidal locking|ಹಿಡಿತ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite journal | last = Alexander | first = M. E. | title=The Weak Friction Approximation and Tidal Evolution in Close Binary Systems | journal=Astrophysics and Space Science | year=1973 | volume=23 | pages=459–508 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1973Ap&SS..23..459A }}</ref> ಆದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಚ್ಯುತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ, ಅದರ ಸುಮಾರು ೫೯% ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಬಹುದು.<ref name="worldbook" /> ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಚಂದ್ರನ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Near side of the Moon|ಮುಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖವನ್ನು [[:en:Far side of the Moon|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಹಿಂದೆ ಇರುವಾಗ ಅವುಗಳು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ನೇರ ರೇಡಿಯೊ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕವು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಹಿಮ್ಮುಖವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ''[[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸ ವಲಯ]]ಗಳು'' ಇರುವುದು. ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಚಂದ್ರನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಕಾಣದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ. === ಮಟ್ಟಸಗಳು === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಗಾಢವಾದ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಮಟ್ಟಸಗಳನ್ನು ''[[:en:lunar mare|ಮೇರ್]]''ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೇರ್ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರವೆಂದು ಅರ್ಥ. ಹಿಂದಿನ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] ಈ ವಲಯಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿವೆಯೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗೆ ಮೇರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ|ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ]] ಲಾವಾ ಪ್ರವಾಹಗಳು. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಸಗಳೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೨% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ ಈ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದರೆ,<ref>{{cite journal | author=J. J. Gillis, P. D. Spudis | title=The Composition and Geologic Setting of Lunar Far Side Maria | journal=Lunar and Planetary Science | year=1996 | volume=27 | pages=413–404 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27..413G }}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಸುಮಾರು ೩೧% ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಟ್ಟಸಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref name="worldbook" /> ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ದೊರಕಿರುವ ಅತಿ ಸಂಭವನೀಯ ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ, ಮುಮ್ಮುಖದ ಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿರುವುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯು [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ಗಾಮಾ-ಕಿರಣ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದಿಂದ ದೊರಕಿದ ಭೂ-ರಾಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="S06">{{cite journal | last = Charles Shearer and 15 coauthors | title = Thermal and magmatic evolution of the Moon | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 365-518 | date = 2006 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.psrd.hawaii.edu/Aug00/newMoon.html | title = A New Moon for the Twenty-First Century | last = G. Jeffrey Taylor | date = August 31, 2000}}</ref> ಮುಮ್ಮುಖದ ಹಲವೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಗುಮ್ಮಟಗಳು ಇವೆ.<ref>{{cite journal | author=Lionel Wilson James W. Head | title=Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement | journal=Journal of Geophysical Research | year=2003 | volume=108 | url=http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | access-date=2007-03-09 | archive-date=2007-03-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070312071105/http://www.agu.org/pubs/crossref/2003/2002JE001909.shtml | url-status=dead }}</ref> === ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳು === ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ತಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ವಲಯಗಳಿಗೆ ''ಟೆರೇ'' ಅಥವಾ ಇವು ಬಹುತೇಕ ಮಟ್ಟಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ''ಎತ್ತರಭೂಮಿಗಳು'' ಎಂದು ಹೆಸರು. ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಬೋಗುಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಟ್ಟಸ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಬೋಗುಣಿಗಳ ಹೊರ ಪರಿಧಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | date = October 3, 2000 | url = http://www.lpi.usra.edu/expmoon/orbiter/orbiter-basins.html | title = Lunar Orbiter: Impact Basin Geology | publisher = Lunar and Planetary Institute | language = English | accessdate = 2006-12-24 }}</ref> ಭೂಮಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಪರ್ವತಗಳು ಭೂಫಲಕಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಇರುವ ೭೩ ಕಿ.ಮೀ.- ಅಗಲದ [[:en:Peary (crater)|ಪೇರಿ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಪರ್ವತ ವಲಯಗಳು ಇವೆ, ಗೋಳಾರ್ಧದ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದಿನಪೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಈ [[:en:Peak of Eternal Light|ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ಪರ್ವತಗಳು]] ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯ ಸಣ್ಣ ಓರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ಶಾಶ್ವತ ಬೆಳಕಿನ ವಲಯಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ ಆದರೂ, [[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯ ಪರಿಧಿಯು ಚಂದ್ರ ದಿನದ ೮೦%ರಷ್ಟು ಕಾಲ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.ಚಂದ್ರನ ಸಣ್ಣ ಅಕ್ಷೀಯ ಓರೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಪರಿಣಾಮವೆನೆಂದರೆ, ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ವಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="M03">{{cite web |last=Linda |first=Martel |date=June 4, 2003 |title=The Moon's Dark, Icy Poles |url=http://www.psrd.hawaii.edu/June03/lunarShadows.html}}</ref> === ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Moon-craters.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Daedalus (crater)|ಡೇಡಲಸ್]] ಕುಳಿ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳೂ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book | title = Impact cratering: A geologic process | url = https://archive.org/details/impactcrateringg0000melo | last = H. J. Melosh | publisher = Oxford Univ. Press | date = 1989}}</ref> ಬಹುತೇಕ ಕುಳಿಗಳು ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವದ ಮೊದಲ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಧೂಮಕೇತುಗಳ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದವು. ೧ ಕಿ.ಮೀ. ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಮಾರು ೫ ಲಕ್ಷ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು. ನಿಗದಿತ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಳಿಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿಗದಿತ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ಮೈನ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು ([[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿಗಳು ಭೂಮಿಯ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇನ್ನೂ ಹೊಚ್ಚ ಹೊಸದರಂತೆ ಇವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯಾದ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]ಯು [[ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲೇ]] ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕುಳಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಯು ಚಂದ್ರನ [[:en:far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಮತ್ತು ಸಮಭಾಜಕಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೨,೨೪೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧೩&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url =http://www.psrd.hawaii.edu/July98/spa.html| title = The biggest hole in the Solar System|author =G. Jeffrey Taylor| year =1998}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮೇಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Nectaris|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ. === ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ === ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ, ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದ ಬಹಳ ನುಣುಪುಗೊಂಡು, [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಹೊರಪದರವಿದೆ. ಈ ಪದರವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಹಳೆಯ ಪದರಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಪದರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರವು ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ೩ ರಿಂದ ೫&nbsp;ಮೀ.ಗಳವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ರಿಂದ ೨೦&nbsp;ಮೀ. ಗಳವರೆಗೂ ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book| last = G. Heiken, D. Vaniman, and B. French (editors)|date= 1991 |title=Lunar Sourcebook, a user's guide to the Moon | publisher = Cambridge University Press, New York | pages= 736 pp}}</ref> ನುಣುಪಾದ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಕೆಳಗೆ "ಬೃಹದಾವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಪದರವಿದೆ. ಇದು ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಿದ್ದು (ಸುಮಾರು ಹತ್ತಾರು ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು) ಬಿರುಕುಗಳುಳ್ಳ ಆಧಾರಶಿಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=K. L. Rasmussen, P. H. Warren | title=Megaregolith thickness, heat flow, and the bulk composition of the moon | journal=Nature | year=1985 | volume=313 | pages=121-124 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1985Natur.313..121R }}</ref> === ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವ === ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡ|ಉಲ್ಕಾಪಿಂಡಗಳು]] ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಅಲ್ಪ-ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಸೇರಿಸಿವೆ. ಈ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಹೊರಬರುವ ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಕಣಗಳು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಶಿಲಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವುದು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ತೇವಾಂಶವಿಲ್ಲದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಂತಿದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷೆಯು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಸಮತಳಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ (ಕೇವಲ ೧.೫°), ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿಯಿರುವ ಕೆಲವು ಆಳವಾದ ಕುಳಿಗಳು ಎಂದೂ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ([[:en:Shackleton (crater)|ಶ್ಯಾಕ್ಲ್‌ಟನ್ ಕುಳಿ]]ಯನ್ನು ನೋಡಿ). ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬಹುದು. ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ತಯಾರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.lpi.usra.edu/research/clemen/2polar.gif| title=Lunar Polar Composites| format=GIF| accessdate=2006-03-20}}</ref> ೧೪,೦೦೦ ಚ.ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಶಾಶ್ವತ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದೆಂದು ಗಣಕೀಕೃತ ಛದ್ಮನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="M03"/> ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ರೆಡಾರ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಮೇಲ್ಮೈನ ಬಳಿ ಸಣ್ಣ, ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರಿನ ಮಡುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಧ್ರುವ ವಲಯದ ಬಳಿಯ ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಮೀಟರ್ ಆಳದವರೆಗೂ ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url =http://lunar.arc.nasa.gov/results/ice/eureka.htm |title =Eureka! Ice found at lunar poles |date =August 31, 2001 |access-date =ಮಾರ್ಚ್ 9, 2007 |archive-date =ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2013 |archive-url =https://web.archive.org/web/20130806085050/http://lunar.arc.nasa.gov/results//ice/eureka.htm |url-status =dead }}</ref> ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಹಿಮದ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು ೧ ಘ.ಕಿ.ಮೀ. ಗಣಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿ ಹಿಮವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಪರಮಾಣು ಉತ್ಪಾದಕಗಳಿಂದ ಹಿಮವನ್ನು ಆಮ್ಲಜನಕ ಮತ್ತು ಜಲಜನಕದ ಅಣುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಭೂಮಿಯಿಂದ ಚಂದ್ರನತ್ತ ನೀರಿನ (ಅಥವಾ ಜಲಜನಕದ/ಆಮ್ಲಜನಕದ) ಸಾಗಾಣಿಕೆಯು ಅಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬಳಕೆಯೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವವು [[:en:lunar habitation|ಚಾಂದ್ರ ವಸತಿ]]ಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ವಿಷಯ. == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == === ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonStructure.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿರೂಪಕ ಚಿತ್ರ.]] ಚಂದ್ರವು ಒಂದು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದಿತ]] ಕಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಭೂರಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ [[:en:Crust (geology)|ಚಿಪ್ಪು]], [[:en:Mantle (geology)|ಕವಚ]], ಮತ್ತು [[:en:Planetary core|ಗರ್ಭ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೪೫೦ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನ ಜನ್ಮವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ನಂತರ [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ದ [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]]ದಿಂದ ಈ ರಚನೆಯು ಉಂಟಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿಯು [[:en:giant impact hypothesis|ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ]] ಮತ್ತು ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮರುಸಂಚಯನಗಳಿಂದ ಒದಗಿಬಂದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರದ ಈ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣವು ಕಬ್ಬಿಣ-ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಕವಚವನ್ನು ಮತ್ತು ಸೋಡಿಯಂ-ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುತ್ತದೆ (ಕೆಳಗಿನ ''ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ''ವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಭೂರಸಾಯನಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಅಲ್ಯುಮಿನಂ ಸಿಲಿಕೇಟ್, ಪೊಟಾಷಿಯಂ, ಸೋಡಿಯಂ, ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಲವಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref name="L06">{{cite journal | last =P. Lucey and 12 coauthors |title = Understanding the lunar surface and space-Moon interactions | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 83-219 | date = 2006}}</ref> ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ ವಾದದ ಜೊತೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿದೆ. ಮೂಲಧಾತುಗಳ ನೋಟದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನ ಚಿಪ್ಪು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]], [[ಸಿಲಿಕಾನ್]], [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯುಮಿನಂ|ಅಲ್ಯುಮಿನಂಗಳಿಂದ]] ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಟೈಟೇನಿಯಂ]], [[ಯುರೇನಿಯಂ]], [[ಥೋರಿಯಂ]], [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]], ಮತ್ತು [[ಜಲಜನಕ|ಜಲಜನಕಗಳು]] ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಭೂಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಸರಾಸರಿ ದಪ್ಪ ಸುಮಾರು ೫೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳು.<ref name="W06">{{cite journal | last = Mark Wieczorek and 15 coauthors | title = The constitution and structure of the lunar interior | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 60 | pages = 221-364 | date = 2006 }}</ref> ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕವಚವು ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯಾಗಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಕವಚವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕವಚವು ಭೂಮಿಯ ಕವಚಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದೂ, ಈ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಚಾಂದ್ರ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಟೈಟೇನಿಯಂ ಧಾತುವು (ಇದು [[:en:ilmenite|ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]] ಖನಿಜದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಕವಚವು ತನ್ನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ನಾವು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಕವಚದ ಆಳದಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ. ಮಾಸಿಕ ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಈ ಕಂಪನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಚಂದ್ರನ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯ ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳ ಬಲಗಳು. ಮೇಲ್ಮೈಯ ಹತ್ತಿರವೇ ಉದ್ಭವವಾದ ಕೆಲವು ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳನ್ನೂ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ವಿರಳವಾದ ಈ ಚಂದ್ರಕಂಪನಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="W06" /> ಚಂದ್ರನ ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ೩,೩೪೬.೪ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ/ಮೀ<sup>೩</sup> ಇದ್ದು, [[:en:Io (moon)|ಐಓ]]ದ ನಂತರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಸಣ್ಣದೆಂದು (ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತ್ರಿಜ್ಯ) ಹಲವು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref name="W06"/> ಬಹುತೇಕ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಶಿಲಾಕಾಯಗಳ ಒಳಭಾಗಗಳು ಆಯಾ ಕಾಯದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗವು ಅದರ ಒಟ್ಟು ಗಾತ್ರದ ೨೦% ಮಾತ್ರ ಇದೆ. ಚಂದ್ರ-ಗರ್ಭದ ರಚನಾಂಶಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಗಂಧಕ]] ಮತ್ತು [[ನಿಕಲ್|ನಿಕಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಮಿಶ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಮಯ-ವ್ಯತ್ಯಯಿತ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ, ಅದರ ಒಳಭಾಗವು ಕಡೇಪಕ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಕರಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | author = J. G. Williams, S. G. Turyshev, D. H. Boggs, J. T. Ratcliff | title=Lunar laser ranging science: Gravitational physics and lunar interior and geodesy | journal=Advances in Space Research | year=2006 | volume=37 | issue=1 | pages=67-71 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> === ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ === [[ಚಿತ್ರ:MoonTopoGeoidUSGS.jpg|thumb|upright=1.5|ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[:en:geoid|ಗೋಳಕಲ್ಪ]]ಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಸ್ಥಳವರ್ಣನೆ.]] ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಎತ್ತರಗಳನ್ನು ಲೇಸರ್ ಉನ್ನತಿಮಾಪನ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್ ಯಾತ್ರೆ]]ಯಿಂದಲೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಾಣುವ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಬೃಹತ್ [[:en:South Pole-Aitken basin|ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ-ಐಟ್ಕಿನ್ ಬೋಗುಣಿ]]. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಉನ್ನತಿಗಳು ಈ ವಲಯದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ. [[:en:Mare Imbrium|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Mare Serenitatis|ಸೆರೆನಿಟಾಟಿಸ್]], [[:en:Mare Crisium|ಕ್ರಿಸಿಯಂ]], [[:en:Mare Smythii|ಸ್ಮಿಥಿ]], ಮತ್ತು [[:en:Mare Orientale|ಓರಿಯಂಟೇಲ್]]ಗಳಂಥ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಬೋಗುಣಿಗಳೂ ಇಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರವಾದ ಪರಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚಂದ್ರನ ಆಕಾರದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಜಿಗದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತಿಗಳು ಮುಮ್ಮುಖದ ಉನ್ನತಿಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ೧.೯ ಕಿ.ಮೀ. ಅಧಿಕವಾಗಿವೆ. === ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:MoonLP150Q_grav_150.jpg|upright=1.5|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಅರೀಯ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆ.]] ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುವ ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ರೇಡಿಯೋ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿ, ಆ ತರಂಗಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಮಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Doppler effect|ಡಾಪ್ಲರ್ ಪರಿಣಾಮ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಗಿರುವ ದೂರ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಿತ ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಗಗನನೌಕೆಯ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ತರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಗನನೌಕೆಯ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದರಿಂದ, ಒಂದು ಸಾರಿ ಕಕ್ಷೆಯು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದರಿಂದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ [[:en:synchronous rotation|ಸಮಕಾಲಿಕ ಪರಿಭ್ರಮಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಚಂದ್ರನ ಹಿಮ್ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಗಗನನೌಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹಿಮ್ಮುಖದ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿಖರವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು [[:en:mascon|ಮ್ಯಾಸ್ಕಾನ್]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ಗಗನನೌಕೆಗಳ ಕಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ, ಮಾನವ ರಹಿತ/ಸಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನದ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ನಿಖರವಾದ ಗುರುತ್ವ ಮಾದರಿಗಳು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ. ಅಪೋಲೋ-ಪೂರ್ವ ನೌಕಾಚಾಲನಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ನೌಕೆಗಳು ಇಳಿಯುವ ತಾಣಗಳು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ [[:en:Lunar Orbiter|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]ದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ, ಗುರುತ್ವ ಅಸಮಂಜಸತೆಗಳು ತಿಳಿದುಬಂದವು.<ref>{{cite journal | author = Paul Muller and William Sjogren | title = Masons: lunar mass concentrations | url = https://archive.org/details/sim_science_1968-08-16_161_3842/page/680 | journal = Science | volume = 161 |pages = 680-684 | year = 1968}}</ref> === ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Moon_ER_magnetic_field.jpg|thumb|upright=1.5|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪ್ರತಿಫಲನಮಾಪಕ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಕ್ತಿ.]] ಭೂಮಿಗೆ ಹೊಲಿಸಿದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಾಹ್ಯ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಬಹಳ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಈ ಎರಡು ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆಯಿರುವ ಬೇರೆ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೆಂದರೆ, ಚಂದ್ರನು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಧ್ರುವ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ (ಅದರ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ [[:en:geodynamo|ಉತ್ಪಾದಕ]]ವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ದ್ವಿಧ್ರುವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅದರೊಳಗೆ ಒಂದು ಉತ್ಪಾದಕವು ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದಾಗ ಚಿಪ್ಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸಹ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದವು ಎಂದು ಒಂದು ವಾದವು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರವು ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧವಾಗಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಚಂದ್ರನಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲರಹಿತ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ಥಿರವಾದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದು. ಈ ವಾದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗುವಂತೆ, ಚಿಪ್ಪಿನ ಅತಿ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ದೊಡ್ಡ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ಬಳಿಯೇ ಇವೆ. ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಮೋಡವು ಪರಿಸರದ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಗ್ಗುವುದರಿಂದ ಅಸ್ಥಿರ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |last = Hood, L. L., and Z. Huang | title = Formation of magnetic anomalies antipodal to lunar impact basins: Two-dimensional model calculations | journal = J. Geophys. Res.| volume = 96 | pages = 9837-9846 | date=1991}}</ref> === ವಾಯುಮಂಡಲ === ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ವಿರಳವಾದ, ಸುಮಾರು ನಿರ್ವಾತದಂತಹ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒಂದು ಮೂಲವೆಂದರೆ [[:en:outgassing|ಅನಿಲಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ]]; ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯದಿಂದ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]] ಮತ್ತಿತರ ಅನಿಲಗಳು ಉದ್ಭವವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಲ್ಕೆ, ಸೌರ ಮಾರುತದ ಅಯಾನುಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಸುರಿಮಳೆಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="L06"/> ಈ ರೀತಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಅನಿಲಗಳು ಚಂದ್ರನ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಬಹುದು, ಅಥವಾ, ಸೌರಮಾರುತದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಲಿ, ಮಾರುತಗಳ ಕಾಂತಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದಾಗಲಿ, ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ [[ಸೋಡಿಯಮ್|ಸೋಡಿಯಂ]] (Na) ಮತ್ತು [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K) ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]ನ [[:en:alpha particle|ಆಲ್ಫಾ ಕಣ]] ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕವು ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[:en:radon|ರೆಡಾನ್]]-೨೨೨ ಮತ್ತು [[:en:polonium|ಪೊಲೋನಿಯಂ]]-೨೧೦ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|last = S. Lawson, W. Feldman, D. Lawrence, K. Moore, R. Elphic, and R. Belian | title=Recent outgassing from the lunar surface: the Lunar Prospector alpha particle spectrometer | journal=J. Geophys. Res. | volume = 110 | pages=doi:10.1029/2005JE002433 | date =2005}}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಅಪೋಲೋ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು ಇರಿಸಿದ ಪತ್ತೇದಾರಕಗಳು ಆರ್ಗಾನ್-೪೦, He-೪, O ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CH<sub>೪</sub>, N<sub>೨</sub> ಮತ್ತು/ಅಥವಾ CO, ಮತ್ತು CO<sub>೨</sub> ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿವೆ.<ref>{{cite journal | last = S. Alan Stern | title= The Lunar atmosphere: History, status, current problems, and context | journal = Rev. Geophys. | volume = 37 | year = 1999 | pages = 453-491}}</ref> == ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ == === ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ === ಚಂದ್ರನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಾದಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:centrifugal force|ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲ]]ದ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನಿಂದ ಚಂದ್ರನು ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಅದರ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬೋಗುಣಿಯಾಕಾರವನ್ನು (ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರವೆಂದು ಊಹೆ) ಬಿಟ್ಟು ಹೋಯಿತೆಂದು ಮುಂಚಿನ ವಾದಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal | last = Binder | first = A. B. | title=On the origin of the moon by rotational fission | journal=The Moon | year=1974 | volume=11 | issue=2 | pages=53-76 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1974Moon...11...53B }}</ref> ಆದರೆ ಈ '''ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ''' ಉಂಟಾಗಲು ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣವು ಈಗಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಬೇರೆ ಕೆಲವು ವಾದಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಚಂದ್ರನ ಉದ್ಭವ ಬೇರೆಲ್ಲೋ ಆಗಿ ನಂತರ ಭೂಮಿಯು ಚಂದ್ರನನ್ನು ತನ್ನ ಗುರುತ್ವ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿತು.<ref>{{cite journal | last = Mitler | first = H. E. | title=Formation of an iron-poor moon by partial capture, or: Yet another exotic theory of lunar origin | journal=Icarus | year=1975 | volume=24 | pages=256-268 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1975Icar...24..256M }}</ref> ಆದರೆ, ಈ ರೀತಿಯ '''ಸೆರೆ ಹಿಡಿಕೆ'''ಗೆ ಬೇಕಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು (ಉದಾ: ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಭೂಮಿಯು ಇನ್ನೂ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಿತ್ತು) ಬಹಳ ಅಸಂಭವನೀಯ. '''ಸಮಕಾಲಿಕ ಉದ್ಭವ''' ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[:en:accretion disk|ಶೇಖರಣಾ ತಟ್ಟೆ]]ಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡವು. ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಗ್ರಹಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಂತೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತವಿದ್ದ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಶೇಖರಣೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ವಿರಳತೆಗೆ ಈ ವಾದವು ಒಳ್ಳೆಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಾದಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನ್ಯೂನತೆಯೆಂದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗವನ್ನು (angular momentum) ಇವಾವುವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾರವು.<ref>{{cite journal | last = Stevenson | first = D. J. | title=Origin of the moon - The collision hypothesis | journal=Annual review of earth and planetary sciences | year=1987 | volume=15 | pages=271-315 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1987AREPS..15..271S }}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಮಂಡಿಸಲಾಗಿರುವ '''ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ'''ವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಒಂದು ಆಕಾಶಕಾಯವು (ಇದನ್ನು [[:en:Theia (planet)|ಥೀಯ]] ಅಥವಾ [[:en:Orpheus (planet)|ಆರ್ಫಿಯಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಭೂಮಿಯನ್ನಪ್ಪಳಿಸಿ, ಅದರಿಂದ ಸಿಡಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು.<ref name="worldbook" /> ಗ್ರಹಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾಯಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಸಮ್ಮಿಲನದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವವೆಂದು ನಂಬಿಕೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಈ ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ಬಹಳ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಆಗಿರಬಹುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. [[:en:Computer simulations|ಗಣಕಯಂತ್ರ ಛದ್ಮನ]]ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯು ಭೂ-ಚಂದ್ರರ ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಚಂದ್ರನ ಚಿಕ್ಕ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ (core) ಕಾರಣವಿರಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = R. Canup and E. Asphaug | title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-09_412_6847/page/46 | journal = Nature | volume = 412 | pages = 708-712 | date = 2001 }}</ref> ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಬಗೆಹರಿಯದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆಂದರೆ, ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಆಕಾಶಕಾಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಗಳು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಯಾವ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊರ ಆಕಾಶಕಾಯದಿಂದ ಬಂದವು, ಮುಂತಾದವು. ಚಂದ್ರನ ನಿರ್ಮಾಣವು ೪೫೨.೭&nbsp;± ೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಉದ್ಭವದ ಸುಮಾರು ೩-೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆಯಿತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal| url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| journal=Science| year=2005| volume=310| issue=5754| pages=1671 - 1674| id={{DOI|10.1126/science.1118842}}| title=Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon| last=Thorsten Kleine| coauthors=Herbert Palme, Klaus Mezger, Alex N. Halliday| access-date=2007-01-27| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927223249/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/310/5754/1671| url-status=dead}}</ref> === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ === ಬೃಹತ್ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ತದನಂತರ ಭೂ-ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮರುಸಂಚಯನದಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಹೊರಬಂದು, ಈ ಶಾಖ ಶಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಚಂದ್ರನ ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳನ್ನು ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿತ್ತೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದ್ರವದ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು [[:en:lunar magma ocean|ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರ]]ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಆಳ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಕೇಂದ್ರದವರೆಗೂ ಇತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ತಣ್ಣಗಾಗುವಾಗ, [[:en:fractional crystallization|ಭಿನ್ನ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣ]] ಮತ್ತು [[:en:planetary differentiation|ವಿಭೇದನ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಭೂರಸಾಯನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಕವಚ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದ [[:en:olivine|ಆಲಿವೀನ್]], [[:en:clinopyroxene|ಕ್ಲಿನೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]] ಮತ್ತು [[:en:orthopyroxene|ಆರ್ಥೋಪೈರಾಕ್ಸೀನ್]]ಗಳಂಥ ಖನಿಜಗಳಿಂದ ಕವಚವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶಿಲಾಪಾಕ ಸಾಗರವು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೇಲೆ [[:en:anorthosite|ಅನಾರ್ಥೊಸೈಟ್]] ಎಂಬ ಖನಿಜವು ತನ್ನ ಹಗುರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮೇಲೆ ತೇಲಿಬಂದು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತೆಂದು ಸಹ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="S06"/> ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡ ದ್ರವಗಳು ಚಿಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕವಚದ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವಲ್ಲದೆ, ಇವು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದ ಹಾಗೂ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಧಾತುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಪೊಟಾಷಿಯಂ]] (K), [[:en:rare earth elements|ವಿರಳ ಧಾತುಗಳು]] (REE) ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ|ರಂಜಕಗಳು]] (P) ಇರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ [[:en:KREEP|KREEP]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="W06"/> === ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಕಸನ === ಚಂದ್ರನ ಶಿಲಾಪಾಕ-ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿಕಸನದ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಕುಳಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲವನ್ನು [[:en:Nectarian|ನೆಕ್ಟಾರಿಸ್]], [[:en:Lower Imbrian|ಇಂಬ್ರಿಯಂ]], [[:en:Eratosthenian|ಎರಾಟೊಸ್ಥೆನೆಸ್]], ಮತ್ತು [[:en:Copernician|ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಪ್ಪಳಿಕೆ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸದಿದ್ದರೂ (ಹಲವು ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ), ಸ್ಥೂಲವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಇವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. [[:en:regolith|ಆವರಣ ಪ್ರಸ್ತರ]]ದ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಣಾಮಗಳೇ ಕಾರಣ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ, ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ. ಚಂದ್ರನ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವ ಇಂಥ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿರುವ ಕವಚವು ಬಿಸಿಯಾಗಿ ಭಾಗಶಃ ಕರಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಕರಗಿದ ಈ ಶಿಲಾಪಾಕಗಳ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಏರಿ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದವು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಂದಿಗೂ ಚಂದ್ರನ ಮುಮ್ಮುಖದ ಮಟ್ಟಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="S06"/> ಈ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಲಯದ ಬಹುತೇಕ [[:en:lunar mare|ಮಟ್ಟಸದ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]]ಯು ಇಂಬ್ರಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦೦-೩೫೦ ಕೋಟಿವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿತು. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಕಾಲನಿರ್ಧರಿತ ಮಾದರಿಗಳು ೪೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು,<ref>{{cite journal | last = James Papike, Grahm Ryder, and Charles Shearer | title = Lunar Samples | journal = Reviews in Mineralogy and Geochemistry | volume = 36 | pages = 5.1-5.234 | date = 1998 }}</ref> ಮತ್ತು [[:en:crater counting|ಕುಳಿ ಎಣಿಕೆ]]ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿದುಬಂದ ಹೊಸ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ೧೨೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಆದವು.<ref>{{cite journal | last = H. Hiesinger, J. W. Head, U. Wolf, R. Jaumanm, and G. Neukum | title = Ages and stratigraphy of mare basalts in Oceanus Procellarum, Mare Numbium, Mare Cognitum, and Mare Insularum | journal = J. Geophys. Res. | volume = 108 | pages = doi:10.1029/2002JE001985 | date = 2003 }}</ref> ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದ-ವಿರೋಧಗಳಿವೆ. ಕುಳಿಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆಯೆಂದೂ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಇತರ ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹಲವು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಭ್ರಾಂತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಬೆಳಕಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆ, ತಪ್ಪಾದ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಅಥವಾ ಮುಂಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ವೀಕ್ಷಕರು ತಪ್ಪು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, [[:en:outgassing|ಅನಿಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆ]]ಯು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆಯೆಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಈ ಹೊರಸೂಸುವ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಅಸ್ಥಿರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸದ ವಲಯವು ಸುಮಾರು ೧೦ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತೆಂದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url = http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |last = G. Jeffrey Taylor |title = Recent Gas Escape from the Moon |date = 2006 |access-date = 2007-03-10 |archive-date = 2007-03-04 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070304055515/http://www.psrd.hawaii.edu/Nov06/MoonGas.html |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite journal | last = P. H. Schultz, M. I. Staid, and C. M. Pieters |date = 2006 | title= Lunar activity from recent gas release | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-11-09_444_7116/page/184 | journal= Nature |volume = 444 |pages = 184-186}}</ref> == ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ == ಸ್ಥಿರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರವು ಸುಮಾರು ೨೭.೩ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಒಂದು ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಚಂದ್ರನ [[ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಅವಧಿ]]). ಆದರೆ, ಭೂಮಿಯೂ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಸುತ್ತ ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ಅದೇ [[:en:lunar phase|ಕಲೆ]]ಯು ಪುನಃ ಕಾಣಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ, ಅಂದರೆ, ಸುಮಾರು ೨೯.೫ ದಿನಗಳು (ಚಂದ್ರನ [[ಯುತಿ ಅವಧಿ]]) ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="worldbook" /> ಸೌರಮಂಡಲದ ಬಹುತೇಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಂತಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ [[ಸಮಭಾಜಕ|ಸಮಭಾಜಕದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸದೆ, [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ|ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ]] ಸಮತಳದ ಬಳಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರು ಪರಸ್ಪರ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಹಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಚಂದ್ರನಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗಿ, [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನಿಂದ]] ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರರ ಸರಾಸರಿ ದೂರವು ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೪ ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು, ಅಥವಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೪ ಸೆಂ.ಮೀ. ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | last = Phillips | first = Tony | date = July 20, 2004 | url = http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | title = What Neil & Buzz Left on the Moon | publisher = Science @ NASA | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2007-05-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070529230821/http://science.nasa.gov/headlines/y2004/21jul_llr.htm | url-status = dead }}</ref> [[:en:conservation of angular momentum|ಕೋನೀಯ ಸಂವೇಗ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಚಂದ್ರನ ದೀರ್ಘಾರ್ಧ ಅಕ್ಷವು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಭೂಮಿಯ ಅಕ್ಷೀಯ ಪರಿಭ್ರಮಣ ಕಾಲವು ಒಂದು ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ೦.೦೦೨ ಕ್ಷಣಗಳಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗುವಂತೆ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Ray | first = Richard | date = May 15, 2001 | url = http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | title = Ocean Tides and the Earth's Rotation | publisher = IERS Special Bureau for Tides | accessdate = 2006-12-23 | archive-date = 2010-03-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100327084125/http://bowie.gsfc.nasa.gov/ggfc/tides/intro.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಗ್ರಹ-ಉಪಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, [[:en:double planet|ಜೋಡಿಗ್ರಹ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಭೂಮಿಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಗಾತ್ರ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದು; ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯ ೧/೪ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಮತ್ತು ೧/೮೧ರಷ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಭೂಮಿ-ಚಂದ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ [[:en:barycenter|ಭಾರಕೇಂದ್ರ]]ವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ಸುಮಾರು ೧೭೦೦ಕಿ.ಮೀ. ಕೆಳಗೆ (ಸರಾಸರಿ) ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಜೋಡಿಗ್ರಹದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಹಲವರು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈನ ೧/೧೦ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ಒಣನೆಲದ ಕಾಲುಭಾಗ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದೆ ([[ರಷ್ಯಾ]], [[ಕೆನಡಾ]], ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಷ್ಟು). [[:en:3753 Cruithne|3753 Cruithne]] ಎಂಬ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವು ಭೂಮಿಯ ಜೊತೆ ಒಂದು ಅಪರೂಪದ [[:en:horseshoe orbit|ಕುದುರೆ ಲಾಳಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಕಕ್ಷೆಯು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಉಪಗ್ರಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url =http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|title =No, it's not our "second" moon!!!|accessdate =2006-10-10|language =English|archive-date =2009-01-19|archive-url =https://web.archive.org/web/20090119045203/http://www.captaincosmos.clara.co.uk/cruithne.html|url-status =dead}}</ref> ಇದರ ನಂತರ, (೫೪೫೦೯) ೨೦೦೦ PH೫, (೮೫೭೭೦) ೧೯೯೮ UP೧ ಮತ್ತು [[:en:2002 AA29|2002 AA29]]ಗಳೆಂಬ ಮೂರು [[:en:near-Earth asteroid|ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | author=M. H. M. Morais, A. Morbidelli | title=The Population of Near-Earth Asteroids in Coorbital Motion with the Earth | journal=Icarus | year=2002 | volume=160 | pages=1-9 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2002Icar..160....1M }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Earth-Moon2.jpg|thumb|center|upright=3|ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆ.]] == ಗ್ರಹಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Solar eclipse 1999 4.jpg|thumb|right|೧೯೯೯ರ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ]] ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರೆಲ್ಲರೂ ಒಂದೇ ಸರಳ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. [[ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ]] ಬಳಿ, ಚಂದ್ರನು [[ಸೂರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಗಳ]] ನಡುವೆ ಇದ್ದಾಗ, [[ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ|ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] [[ಹುಣ್ಣಿಮೆ|ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ]] ಬಳಿ, ಭೂಮಿಯು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆ ಇರುವಾಗ [[ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣ|ಚಂದ್ರ ಗ್ರಹಣಗಳು]] ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯು [[:en:ecliptic|ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಯ ಸಮತಳ]]ಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೫° ಓರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ/ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಹಣವಾಗಲು ಚಂದ್ರನು ಈ ಎರಡು ಕಕ್ಷಾ ಸಮತಳಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಬಿಂದುಗಳ ಬಳಿ ಇರಬೇಕು.<ref name="eclipse">{{cite web | author = Jim Thieman and Shane Keating | date = May 2, 2006 | url = http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | title = Eclipse 99, Frequently Asked Questions | publisher = NASA | accessdate = 2007-01-04 | archive-date = 2007-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070211120127/http://eclipse99.nasa.gov/pages/faq.html | url-status = dead }}</ref> ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರ ಕೋನ ವ್ಯಾಸಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, [[ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]] ಮತ್ತು [[ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣ|ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳೆಂಬ]] ಎರಡು ರೀತಿಯ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite web | first = Fred | last = Espenak | year = 2000 | url = http://www.mreclipse.com/Special/SEprimer.html | title = Solar Eclipses for Beginners | publisher = MrEclipse | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> ಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಿ, ಸೂರ್ಯನ [[:en:corona|ಪ್ರಭಾವಲಯ]]ವು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರರ ನಡುವೆಯಿರುವ ಅಂತರವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಂತೆ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರರ್ಥ, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಂದ್ರನು ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ, ಇನ್ನು ಸುಮಾರು ೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಸೂರ್ಯನ ಕೋನ ವ್ಯಾಸವು ಬದಲಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ) ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಮಾಡಲು ಆಗದೆ, ಕೇವಲ ಕಂಕಣ ಗ್ರಹಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="eclipse" /> ಗ್ರಹಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯವೆಂದರೆ [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]]. ಚಂದ್ರವು ನಮ್ಮ ಬಾನಿನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೦.೫° ಅಗಲದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ವಲಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಗ್ರಹ ಅಥವಾ ನಕ್ಷತ್ರವು ಚಂದ್ರನ ''ಹಿಂದೆ ಹಾದುಹೋದಾಗ'', ಅದು ನಮ್ಮ ನೋಟದಿಂದ ''ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ''. ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ. ಚಂದ್ರನು ಭೂಮಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನ ಕಕ್ಷೆಯ ಅಯನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಬೇರೆಯೇ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮರೆಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web | url = http://occsec.wellington.net.nz/total/totoccs.htm | title = Total Lunar Occultations | publisher = Royal Astronomical Society of New Zealand | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> == ವೀಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Earthshine.jpg|right|thumb|[[:en:Earthshine|ಭೂಮಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ]] ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚಂದ್ರ. ಬಾಲಚಂದ್ರನ ಅತಿ ಹೊಳಪಿನ ಭಾಗಗಳು ಸೂರ್ಯನ ನೇರ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದಿವೆ; ಮೇಲ್ಭಾಗವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Halo around moon.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತಲಿರುವ [[:en:Halo (optical phenomenon)|ಪ್ರಭಾವಳಿ]]]] ಅತಿ ಕಾಂತಿಯುತವಾದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗಳಂದು ಚಂದ್ರನ [[:en:apparent magnitude|ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು −೧೨.೬ ರವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸೂರ್ಯನ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣವು −೨೬.೮ರಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಚತುರ್ಥಾಂಶದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅದರ ಹೊಳಪು ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರನ ಅರ್ಧ ಭಾಗವಿರದೆ, ಕೇವಲ ೧/೧೦ ಭಾಗ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರತಿಫಲಕವಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ನೆರಳುಗಳೂ ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಾಗ ಚಂದ್ರವು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ಭ್ರಾಂತಿ ([[:en:Moon illusion|ಚಂದ್ರ ಭ್ರಾಂತಿ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ). ಭೂಮಿಯಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಚಂದ್ರನ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಡಿಗ್ರಿಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರವು ದಿಗಂತದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವಾಗ ಅದರ ಕೋನವ್ಯಾಸವು ಬಾನ ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಸಕ್ಕಿಂತ ೧.೫% ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿರುವಾಗ ಚಂದ್ರವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೧ ಭೂಮಿ ತ್ರಿಜ್ಯಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರವು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ [[:en:albedo|ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಬೆಳಕಿನ ೭% ನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶದಷ್ಟೇ ಇದೆ. ಆದರೂ, ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಾಂತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಶುದ್ಧ ಬಿಳಿಬಣ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಬೇರಾವುದೂ ವಸ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಚಂದ್ರನ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿಕಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೇನೂ ವಸ್ತುಗಳಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ, ಒಂದು ಕತ್ತಲೆ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿಲ ಒಂದು ತುಣುಕಿನ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವನ್ನು ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಆ ತುಣುಕು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಅದೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಇಡೀ ಕೋಣೆಯತ್ತ ಹಾಯಿಸಿದರೆ, ಇದ್ದಿಲು ಪುನಃ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಗರಿಷ್ಠ [[:en:altitude (astronomy)|ಉನ್ನತಿ]]ಯು ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಸುಮಾರು ಸೂರ್ಯನ ಉನ್ನತಿಯ ಮಿತಿಗಳೊಳಗೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಋತು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಕಲೆಯ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ಚಳಿಗಾಲದ ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉನ್ನತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನು ಕಾಣುವ ದಿಕ್ಕು ಸಹ ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಎಡೆಯ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಭಾಜಕದ ಬಳಿಯಿಂದ "ದೋಣಿಯಾಕಾರದ" ಚಂದ್ರನನ್ನು ನೋಡಬಹುದು<ref>{{cite web| url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=393| publisher=Curious About Astronomy| title=Is the Moon seen as a crescent (and not a "boat") all over the world?| accessdate=2006-03-20| month=October| year=2002| first=Kristine| last=Spekkens| archive-url=https://web.archive.org/web/20150117192304/http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=393| archive-date=2015-01-17| url-status=dead}}</ref> ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಚಂದ್ರವೂ ಸಹ ವಾಯುಮಂಡಲದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೃಕ್-ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೨° ಪ್ರಭಾವಳಿಯ ಉಂಗುರ, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಳುವಾದ ಮೋಡಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾಣುವ ಸಣ್ಣ [[:en:Corona (meteorology)|ಪ್ರಭಾವಲಯದ ಉಂಗುರಗಳು]] ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಭೂಮಿಯ ಆಗಸದಿಂದ ಚಂದ್ರವು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[:en:lunar phase|ಚಂದ್ರ ಕಲೆ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ. == ಅನ್ವೇಷಣೆ == ದೂರದರ್ಶಕದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಚಂದ್ರನ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿಯಾಯಿತು. [[:en:Galileo Galilei|ಗೆಲಿಲಿಯೊ ಗೆಲಿಲೈ]] ಈ ಹೊಸ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದನು. [[:en:Cold War|ಶೀತಲ ಸಮರ]]ದ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ನಡುವೆ ಬಾಹ್ಯಕಾಶದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವ ಎರಡೂ ಥರದ ಮಾನವರಹಿತ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು, ಉಡಾವಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಉಡಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಚಂದ್ರನನ್ನು ತಲುಪಿದ ಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ [[:en:Luna programme|ಚಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಮೊದಲನೆಯದು. ಲೂನಾ ೧೬, ೨೦, ೨೪ ಹಾಗೂ ಅಪೋಲೋ ೧೧, ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ಯಾತ್ರೆಗಳು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣುಗಳ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ತಂದಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Apollo 14 Shepard.jpg|right|thumb|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ [[:en:Flag of the United States|ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಾವುಟ]]ವನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತಿರುವ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Alan Shepard|ಆಲನ್ ಶೆಪರ್ಡ್]].]] [[ಚಿತ್ರ:moon-apollo17-schmitt_boulder.jpg|thumb|right|''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೊ ೧೭]]''ರ ಗಗನಯಾತ್ರಿ [[:en:Harrison Schmitt|ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಶ್ಮಿಟ್]]ನು ಟಾರಸ್-ಲಿಟ್ಟ್ರೋನಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯ ಪಕ್ಕ ನಿಂತಿರುವುದು. ''[[:en:NASA|ನಾಸಾ]]&nbsp;ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.'']] [[ಚಿತ್ರ:AS8-13-2329.jpg|thumb|ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನಿಂದ "ಭೂ-ಉದಯ"ದ ವೀಕ್ಷಣೆ.]] ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ''[[ಅಪೋಲೊ ೧೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯ ನಾಯಕನಾಗಿ [[:en:Neil Armstrong|ನೀಲ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]]ನು ಜುಲೈ ೨೧, ೧೯೬೯ರಂದು ೦೨:೫೬ UTC ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಕಾಲಿರಿಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮಾನವನಾದನು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಕಟ್ಟ ಕೊನೆಯ (೨೦೦೭ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ) ಮಾನವನೆಂದರೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Apollo 17|ಅಪೋಲೋ ೧೭]]''ರ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದ [[:en:Eugene Cernan|ಯುಜೀನ್ ಸೆರ್‌ನಾನ್]]. ಪ್ರತಿ ''ಅಪೋಲೋ'' ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲೂ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಪೋಲೊ ಇಳಿದಾಣ ೧೨, ೧೪, ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ ರಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿ [[:en:ALSEP|ALSEP]] (ಅಪೋಲೋ ಚಾಂದ್ರ ಮೇಲ್ಮೈ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಅಪೋಲೊ ೧೧ರ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದ EASEP (ಮುಂಚಿನ ಅಪೋಲೋ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಉಷ್ಣ ಪ್ರವಾಹ ಶೋಧಕಗಳು, ಚಂದ್ರಕಂಪನ ಮಾಪಕಗಳು, ಕಾಂತತ್ವ ಮಾಪಕಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮುಖ-ಪ್ರತಿಫಲಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ALSEP ತಾಣಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಹಣದ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೧೯೭೭ರಂದು ಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರೇಷಣೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. [[:en:Lunar laser ranging experiment|ಚಂದ್ರ ಲೇಸರ್ ರೇಂಜಿಂಗ್]] (LLR) ಉಪಕರಣಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯುತ್-ಕೋಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ತಾಣಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನಿಖರತೆಯಲ್ಲಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಫಲನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ, ಚಂದ್ರನ ಒಳಭಾಗದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = J. Dickey, P. Bender, J. Faller, X. Newhall, R. Ricklefs, J. Ries, P. Shelus, C. Veillet, A. Whipple, J. Wiant, J. Williams, and C. Yoder | date=1994 | title= Lunar laser ranging: a continuing legacy of the Apollo program | url = https://archive.org/details/sim_science_1994-07-22_265_5171/page/482 | journal= Science | volume=265 |pages=482-490}}</ref> ೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಒಟ್ಟು ೬೫ ಚಂದ್ರ ಇಳಿತಗಳು (ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಹಿತ/ರಹಿತಗಳೆರಡೂ ಸೇರಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ೧೯೭೧ರಲ್ಲೇ ೧೦ ಇಳಿತಗಳಾದವು) ಆದವು. ಆದರೆ, ೧೯೭೬ರ [[:en:Luna 24|ಲೂನ ೨೪]]ರ ನಂತರ ಇಳಿತಗಳು ನಿಂತುಹೋದವು. ರಷ್ಯಾವು ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು [[ಶುಕ್ರ]] ಮತ್ತು [[:en:space station|ಅಂತರಿಕ್ಷ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳತ್ತ ಹರಿಸಿದರೆ, ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಮತ್ತು ಹೊರಗ್ರಹಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹಾಯಿಸಿತು. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌ನ]] ''[[:en:Hiten|ಹೈಟನ್]]'' ನೌಕೆಯು ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತ ಪರಿಭ್ರಮಿಸಿ, ಜಪಾನ್‌ನನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕೃತಕ ನೌಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ನೌಕೆಯು ''ಹಗೊರ್ಮೊ'' ಎಂಬ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಶೋಧಕವನ್ನು ಚಂದ್ರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಶೋಧಕದ ಪ್ರೇಷಕವು ವಿಫಲವಾಗಿ, ಈ ಇಡೀ ಯಾತ್ರೆಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಯಿತು. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಕಡೆಗೂ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಚಂದ್ರನತ್ತ ಹಿಂದಿರುಗಿತು (ಆದರೆ, ಮಾನವರಹಿತ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ). ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ನಾಸಾದ ನಡುವೆ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ನಡೆದ ಈ ಯಾತ್ರೆಗೆ [[:en:Clementine mission|ಕ್ಲೆಮೆಂಟೀನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಯಾತ್ರೆಯು ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ನಿಕಟ ಸ್ಥಳವರ್ಣೀಯ ನಕ್ಷೆಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮೊದಲ [[:en:multispectral|ಬಹುವರ್ಣಪಟಲ]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಇದರ ನಂತರ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Prospector|ಲೂನಾರ್ ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್]]'' ಯಾತ್ರೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟರ್‌ನ [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್]] [[:en:spectrometer|ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪಕ]]ವು ಚಂದ್ರನ ಧ್ರುವಗಳ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಲಜನಕದ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದು ಬಹುಶಃ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ನೀರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೭, ೨೦೦೩ರಂದು ಉಡಾಯಿಸಲಾದ ''[[:en:Smart 1|ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ೧]]'' ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಗಗನನೌಕೆಯು ನವೆಂಬರ್ ೧೫, ೨೦೦೪ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩, ೨೦೦೬ರವರೆಗೂ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಜನವರಿ ೧೪, ೨೦೦೪ರಂದು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಷ್ ಅವರು ೨೦೨೦ರಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮಾನವರನ್ನು ಪುನಃ ಚಂದ್ರನತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು ([[:en:Vision for Space Exploration|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಧ್ಯೇಯ]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ).<ref>{{cite press release|url =https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|title =President Bush Offers New Vision For NASA|date =Dec. 14, 2004|publisher =NASA|access-date =2021-07-21|archive-date =2021-07-14|archive-url =https://web.archive.org/web/20210714204413/https://www.nasa.gov/missions/solarsystem/bush_vision.html|url-status =dead}}</ref> ನಾಸಾ ಈಗ ಚಂದ್ರನ ಒಂದು ಧ್ರುವದ ಬಳಿ ಶಾಶ್ವತ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite press release |title=NASA Unveils Global Exploration Strategy and Lunar Architecture |publisher=NASA |date=Dec. 4, 2006 |url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |format= |language= |accessdate=Dec. 4, 2006 |archive-date=2018-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605162027/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2006/dec/HQ_06361_ESMD_Lunar_Architecture.html |url-status=dead }}</ref> [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶವು ''[[:en:LUNAR-A|LUNAR-A]]'' ಮತ್ತು ''[[:en:SELENE|ಸೆಲೀನ್]]'' ಎಂಬ ಎರಡು ಚಂದ್ರ ಯಾತ್ರೆಗಳ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತವು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Chandrayaan|ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೧]]'' ಯಾತ್ರೆಯಿಂದ ಶುರುಮಾಡಿ ಹಲವು ಮಾನವರಹಿತ ಚಂದ್ರಯಾನಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೦ ಅಥವಾ ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ ''ಚಂದ್ರಯಾನ್ ೨'' ಯಾತ್ರೆಯು ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಚಂದ್ರ ಪರ್ಯಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ''[[:en:Lunar Reconnaissance Orbiter|ಚಂದ್ರ ಬೇಹುಗಾರಿಕಾ ಪರಿಭ್ರಮಕ]]''ವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲಿದೆ. [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾವು]] ಮುಂಚೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗಿದ್ದ ''[[:en:Luna-Glob|ಲೂನಾ-ಗ್ಲೊಬ್]]'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಇದು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶವುಳ್ಳ ಮಾನವರಹಿತ ಇಳಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಪರಿಭ್ರಮಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news/aw060506p2.xml | title = Russia Plans Ambitious Robotic Lunar Mission | last = Craig Covault | date = June 4, 2006 | access-date = ಮಾರ್ಚ್ 18, 2007 | archive-date = ಜೂನ್ 12, 2006 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060612215659/http://www.aviationnow.com/avnow/news/channel_awst_story.jsp?id=news%2Faw060506p2.xml | url-status = dead }}</ref> == ಮಾನವ ತಿಳುವಳಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Hevelius_Map_of_the_Moon_1647.jpg|left|thumb|[[:en:Johannes Hevelius|ಯೋಹಾನ್ ಹೆವೆಲಿಯಸ್]] (೧೬೪೭) ತಯಾರಿಸಿದ ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆ.]] ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಕಥಾವಸ್ತುವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಕೆಲಸ-ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ, ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವೂ ಒಂದು. ನೋಥ್, ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ೫,೦೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಕಲ್ಲು ಕೆತ್ತನೆಯೊಂದು ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಇದು ಚಂದ್ರನ ಈವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಿರೂಪಣೆ.<ref name=spacetoday>{{cite web | url=http://www.spacetoday.org/SolSys/Earth/OldStarCharts.html | title = Carved and Drawn Prehistoric Maps of the Cosmos | publisher=Space Today Online | accessdate=2006-10-08 }}</ref> ಹಲವು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಅಲೌಕಿಕ ಸಂಗತಿಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವು ಇಂದಿಗೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Moon and red blue haze.jpg|right|thumb|ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಕಾವಳದ (ಮಬ್ಬಿನ) ಮೇಲೆ ಚಂದ್ರ]] ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಬಗ್ಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮೊದಲಿಗರಲ್ಲಿ [[:en:Ancient Greece|ಗ್ರೀಕ್]] [[:en:philosopher|ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]] [[:en:Anaxagoras|ಅನಕ್ಸಾಗೊರಸ್]]ನೂ ಸೇರಿದ್ದನು. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಗಳೆರಡೂ ಬೃಹತ್ ಕಲ್ಲುಗಳೆಂದೂ, ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವನೆಂದೂ ಅವನು ತರ್ಕಿಸಿದನು. ದಿವ್ಯ ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗಿದ್ದ ಈ ನಾಸ್ತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ನಂತರ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | author=J. J. O'Connor, E. F. Robertson | date = February 1999 | url = http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Anaxagoras.html | title = Anaxagoras of Clazomenae | publisher = University of St Andrews | accessdate = 2007-01-04 }}</ref> [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ]] ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನವು, ಮಾರ್ಪಡಬಲ್ಲ ಭೂತಗಳು (ಭೂಮಿ, ನೀರು, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ) ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಭೂತಗಳ (ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) ನಡುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಮೇಲೆ, ಈ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯನ್ನು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನಂತರದ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[[C.S. Lewis]], ''The Discarded Image'', p ೧೦೮, Cambridge University Press, ೧೯೬೪, Cambridge ISBN ೦-೫೨೧೦೪೭೭೩೫-೨</ref> [[:en:Middle Ages|ಮಧ್ಯ ಯುಗ]]ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ದೂರದರ್ಶಕ|ದೂರದರ್ಶಕದ]] ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು [[ಗೋಳ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಆದರೂ, ಅವರು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಒಂದು ನುಣುಪಾದ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | last = Van Helden | first = Al | year = 1995 | url = http://galileo.rice.edu/sci/observations/moon.html | title = The Moon | publisher = Galileo Project | accessdate = 2007-01-12 | archive-date = 2004-06-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20040623085326/http://galileo.rice.edu/sci/observations/Moon.html | url-status = dead }}</ref> ೧೬೦೯ರಲ್ಲಿ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲೈ]] ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''[[:en:Sidereus Nuncius|Sidereus Nuncius]]''ನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ದೂರದರ್ಶಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈ ನುಣುಪಾಗಿಲ್ಲದೆ ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು [[:en:Impact crater|ಕುಳಿ]]ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[:en:Giovanni Battista Riccioli|ಜಿಯೋವಾನಿ ಬಾಟಿಸ್ಟ ರಿಕೋಲಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Francesco Maria Grimaldi|ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಮರಿಯ ಗ್ರಿಮಾಲ್ಡಿ]] ಅವರುಗಳು ಚಂದ್ರನ ನಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಹಲವು ಕುಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟರು. ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Voyage dans la lune (1902) still03.jpg|left|thumb|ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ "[[:en:Le Voyage dans la Lune|Le Voyage dans la Lune]]"ದಿಂದ (೧೯೦೨) ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರ.]] ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್''ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು, ನಕ್ಷಾಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಮೇರ್'' ಗಳೆಂದೂ ಮತ್ತು ತಿಳಿಯಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ''ಟೆರೇ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ಇರಬಹುದೆಂಬ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಮಂದವಾದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಮಟ್ಟಸಗಳ ನಡುವಿನ ವೈದೃಷ್ಯಗಳು ಹಲವು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ಸಂಸೃತಿಗಳು ಈ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು [[:en:Man in the Moon|ಚಂದ್ರಮಾನವ]], ಮೊಲ, ಎಮ್ಮೆ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಆಕಾರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ. ೧೮೩೫ರ [[:en:Great Moon Hoax|ದೊಡ್ಡ ಚಂದ್ರ ವಂಚನೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹಲವರು ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ವಿನೂತನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url =http://www.museumofhoaxes.com/moonhoax.html| title = The Great Moon Hoax |author =Alex Boese | language =English|date=2002}}</ref> ಆದರೆ, ಸುಮಾರು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ (೧೮೩೪–೧೮೩೬), [[:en:Wilhelm Beer|ವಿಲ್ಹೆಮ್ ಬೀರ್]] ಮತ್ತು [[:en:Johann Heinrich Mädler|ಯೋಹಾನ್ ಹೈನ್ರಿಖ್ ಮೆಡ್ಲರ್]]ರು ನಾಲು ಸಂಪುಟಗಳ ತಮ್ಮ ''Mappa Selenographica'' ವನ್ನು ಮತ್ತು ''Der Mond'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿದ್ದರು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಅಥವಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಾಯುಮಂಡಲಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದು ಇವು ದೃಢವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದವು. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ [[:en:Luna 3|ಲೂನಾ ೩]] ಶೋಧಕದ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಚಂದ್ರನ [[:en:Far side (Moon)|ಹಿಮ್ಮುಖ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೇನೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ೬೦ರ ದಶಕದ [[:en:Lunar Orbiter Program|ಚಂದ್ರ ಪರಿಭ್ರಮಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ವು ಈ ಮುಖವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಕ್ಷಿಸಿತು. == ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ == ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಲವು ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ನೆಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ದೇಶಗಳು ಚಂದ್ರನ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವನ್ನು ತಮ್ಮದೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೆರಡೂ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವ [[:en:Outer Space Treaty|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂದ್ರನ ನೆಲವು [[:en:international waters|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲ]] ವಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೇ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಚಂದ್ರನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಶಾಂತಿಯುತ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, [[ಪರಮಾಣು ಆಯುಧ|ಪರಮಾಣು ಆಯುಧಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಆಯುಧಗಳ ಹಾಗೂ ಸೇನಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ಚಂದ್ರನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಒಂದು [[:en:Moon Treaty|ಚಂದ್ರ ಒಪ್ಪಂದ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಯಾವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಇವು ಯಾವುವೂ ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನ ಬೆಂಬಲವುಳ್ಳ ಹೇಳಿಕೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[:en:Late Heavy Bombardment|ವ್ಯಾಪಕ ತಾಡಿಕೆ]] * [[:en:List of artificial objects on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿರುವ ಕೃತಕ ವಸ್ತುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of craters on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಕುಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of features on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲ್ಮೈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of maria on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮಟ್ಟಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of mountains on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of valleys on the Moon|ಚಂದ್ರನ ಮೇಲಿನ ಕಣಿವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮಾಸ]] * [[:en:Selenography|ಚಾಂದ್ರ ವಿವರಣಾ ಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[:en:Space weathering|ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹವಾಕ್ರಿಯೆಗಳು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹಣ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] qwjyxuzuzmo408tt70767t2zrvzyh9q ಪ್ಲೊಟೊ 0 2735 1434344 1429845 2026-10-25T08:23:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434344 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಗ್ರಹ | name = ಪ್ಲುಟೊ | symbol = [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | image = [[file:Pluto in True Color - High-Res.jpg|thumb]] | caption = Pluto | discovery = yes | discoverer = [[Clyde Tombaugh|Clyde W. Tombaugh]] | discovered = February 18, 1930 | mp_name = '''134340 Pluto''' | named_after = [[Pluto (mythology)|Pluto]] | mp_category = {{plainlist | * [[dwarf planet]] * [[trans-Neptunian object|TNO]] * [[plutoid]] * [[Kuiper belt|KBO]] * [[plutino]] }} | orbit_ref =<ref name="horizons" />{{efn|name=barycentre|Orbital elements refer to the barycenter of the Pluto system, and are the instantaneous [[osculating orbit|osculating]] values at the precise [[J2000]] epoch. Barycenter quantities are given because, in contrast to the planetary center, they do not experience appreciable changes on a day-to-day basis from the motion of the moons. The orbital period of Pluto is listed as 248 years because most references use the more stable barycenter of the Solar System (Sun+Jupiter) to list the orbital period of the Pluto-Charon system. A J2000 heliocentric solution would give a value of 246 years.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * {{val|7311000000|u=km}} * {{val|48.871|ul=AU}} }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|4437000000|u=km}} * {{val|29.657|u=AU}} * (1989 Sep 05)<ref name="jpl-ssd-horizons" /> }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|5874000000|u=km}} * {{val|39.264|u=AU}} }} | eccentricity = {{val|0.244671664}} (J2000)<br>0.248&nbsp;807&nbsp;66 (mean)<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | inclination = {{plainlist | * {{val|17.151394|u=°}} * (11.88° to Sun's equator) }} | asc_node = {{val|110.28683|u=°}} | arg_peri = {{val|113.76349|u=°}} | period = {{plainlist | * {{val|90465|u=days}}<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="planet_years" /> * {{val|247.68}} [[julian year (astronomy)|years]]<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{val|14164.4|u=Plutonian [[solar day]]s}}<ref name="planet_years" /> }} | synodic_period = 366.73 days<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | avg_speed = 4.7&nbsp;km/s<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | mean_anomaly = {{val|14.86012204|u=°}}<ref name="mean_anomaly" /> | satellites = [[Moons of Pluto|5]] | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{plainlist | * {{val|1184|10|u=km}}<ref name="lellouch">{{cite journal |last=Lellouch |first=Emmanuel |first2=Catherine |last2=de Bergh |first3=Bruno |last3=Sicardy |display-authors=3 |first4=François |last4=Forget |first5=Mélanie |last5=Vangvichith |first6=Hans U.<!-- Ullrich --> |last6=Käufl | title=Exploring the spatial, temporal, and vertical distribution of methane in Pluto's atmosphere | format=PDF | journal=Icarus | date=13 Mar 2014 | url=http://arxiv.org/pdf/1403.3208 <!-- also http://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1403/1403.3208.pdf -->|accessdate=2014-03-29 }}</ref> * 0.18 [[Earth mass|Earths]] * 1161 km<ref name="Young2007" /> (solid) }} | surface_area = {{plainlist | * {{val|1.665|e=7|u=km2}}{{efn|name=Surface area}} * 0.033 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|6.39|e=9|u=km3}}{{efn|name=Volume}} * {{val|0.0059|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.305|0.007|e=22|u=kg}}<ref name="BuieGrundyYoung_2006" /> * {{val|0.00218|u=[[Earth mass|Earths]]}} * 0.178 [[Moon mass|Moons]] }} | density = {{val|2.03|0.06|u=g/cm3}}<ref name="BuieGrundyYoung_2006" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{Gr|13.05|1153}} [[Acceleration|m/s<sup>2</sup>]]{{efn|name=Surface gravity}} * 0.067 [[g-force|g]] }} | escape_velocity = {{V2|13.05|1153}}&nbsp;km/s{{efn|name=Escape velocity}} | sidereal_day = {{plainlist | * [[retrograde motion|{{val|-6.387230|u=day}}]] * 6 d, 9 h, 17 m, 36 s }} | rot_velocity = 47.18&nbsp;km/h | axial_tilt = {{val|119.591|0.014|u=°}} (to orbit)<ref name="BuieGrundyYoung_2006" />{{efn|name=Axial tilt}} | right_asc_north_pole = 312.993°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | declination = 6.163°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | albedo = 0.49 to 0.66 ([[Geometric albedo|geometric]], varies by 35%)<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="Hamilton" /> | magnitude = 13.65<ref name="Pluto Fact Sheet" /> to 16.3<ref name="AstDys-Pluto" /> <br /> (mean is 15.1)<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | abs_magnitude = −0.7<ref name="jpldata" /> | angular_size = 0.065″ to 0.115″<ref name="Pluto Fact Sheet" />{{efn|name=Angular size}} | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Pluto.ogg|ˈ|p|l|uː|t|oʊ}} | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K (−229 °C) | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 0.30 [[pascal (unit)|Pa]] (summer maximum) | atmosphere_composition = [[nitrogen]], [[methane]], [[carbon monoxide]]<ref name="Physorg April 19, 2011" /> |note = no }} [[ಚಿತ್ರ:First Pluto sighting from New Horizons.gif|thumb|right|First Pluto sighting from ''New Horizons'']] [[ಚಿತ್ರ:Orbit_kn.svg.png|thumb|right|ಪುರರವಿಯ ಕೋನಭಾಗ]] '''ಪ್ಲೂಟೊ''' (ಚಿಹ್ನೆಗಳು: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> ಮತ್ತು [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |edition= 2 |page=64 |publisher=Elsevier}}</ref>) - [[ಸೌರಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಎರಡನೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ]] ([[:en:Eris (dwarf planet)|ಏರಿಸ್]]ನ ನಂತರ) ಮತ್ತು [[ಸೂರ್ಯ]]ನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ಹತ್ತನೆ ಅತಿ ಕುಳ್ಳ ಕಾಯವಾಗಿದೆ. == ಪರಿಚಯ == ಮೂಲತಃ [[ಗ್ರಹ]]ವೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದ ಪ್ಲುಟೊ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]]ಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ<ref name=wiki-kbo>Pluto is the largest [[Kuiper belt|Kuiper belt object]] (KBO); According to Wikipedia convention, which treats the [[Scattered disc]] as distinct, [[Eris (dwarf planet)|Eris]], although larger than Pluto, is not a KBO.</ref> ಸದಸ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿಯ ಬೇರೆ ಸದಸ್ಯಕಾಯಗಳಂತೆ ಪ್ಲೂಟೊ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮಂಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ್ದಾಗಿದೆ: ಭೂಮಿಯ ಚಂದ್ರನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಸುಮಾರು ಐದನೆ ಒಂದು ಪಾಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಗಾತ್ರದ ಮೂರನೆ ಒಂದು ಪಾಲಿನಷ್ಟಿದೆ. ಇದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ೩೦-೪೯ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖಗೋಳಮಾನ]] ದೂರಕ್ಕೆ (೪೪೦-೭೪೦ ಕೋಟಿ ಕಿ.ಮೀ.) ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಕಕ್ಷೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಓರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ, ಪ್ಲೂಟೊ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ [[ನೆಪ್ಚೂನ್]]ಗಿಂತ ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಆವಿಷ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ೨೦೦೬ರ ವರೆಗೆ ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ಸೌರಮಂಡಲದ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಗ್ರಹವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೨೦ನೆ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೨೧ನೆ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹೊರ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊನಂತಹ ಹಲವು ಕಾಯಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು ಪ್ಲೂಟೊಗಿಂತ ೨೭% ಹೆಚ್ಚು ಭಾರಿಯಿದ್ದು [[:en:scattered disc object|ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆಯ ಕಾಯ]]ವಾಗಿರುವ ಎರಿಸ್.<ref>{{cite web|title=Astronomers Measure Mass of Largest Dwarf Planet|work=hubblesite|year=2007|url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2007/24/full/|accessdate=2007-11-03}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೪, ೨೦೦೪ರಂದು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು "ಗ್ರಹ" ಪದವನ್ನು [[:en:2006 definition of planet|ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು]]. ಈ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ಲುಟೊ ಒಂದು ಗ್ರಹವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಅದನ್ನು ಎರಿಸ್ ಮತ್ತು [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸೆರೆಸ್]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕುಬ್ಜಗ್ರಹವೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm | title = Farewell Pluto? | author = A. Akwagyiram | publisher = BBC News | date = [[2005-08-02]] | accessdate = 2006-03-05 }}</ref> ಈ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯ ನಂತರ ಪ್ಲುಟೊವನ್ನು [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ 134340 [[:en:Astronomical naming conventions#Minor planets|ಸಂಖ್ಯೆ]]ಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://cfa-www.harvard.edu/mpec/K06/K06R19.html | title = MPEC 2006-R19 : EDITORIAL NOTICE | author = T. B. Spahr | publisher = Minor Planet Center | date = [[2006-09-07]] | accessdate = 2006-09-07}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.newscientistspace.com/article/dn10028-pluto-added-to-official-minor-planet-list.html | title = Pluto added to official "minor planet" list | author = D. Shiga | publisher=[[NewScientist]] | date = [[2006-09-07]] | accessdate = 2006-09-08}}</ref> == ಆವಿಷ್ಕಾರ == ಪ್ಲುಟೊದ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಒಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಂದ ಶುರುವಾಯಿತು. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವಾಗ, ಯುರೇನಸ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯು ತಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರು. ಈ ಅಸಮಂಜಸತೆಗೆ ಕಾರಣ ಒಂದು ದೂರದ ಗ್ರಹದೊಂದಿಗಿನ ಗುರುತ್ವ ಒಡನಾಟಗಳು ಎಂದು ಮೊದಲು ಯೋಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಪ್ಲುಟೊ ತನ್ನ ನೆರೆಯ ಗ್ರಹಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಮೇಲಿನ ಅಸಮಂಜಸತೆಗೆ ಕಾರಣ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡದಿದ್ದುದು ಎಂದು ನಂತರ ತಿಳಿದುಬಂದಿತು. === Planet X === {{main|Planet X}} In the 1840s, using [[Newtonian mechanics]], [[Urbain Le Verrier]] predicted the position of the then-undiscovered planet [[Neptune]] after analysing perturbations in the orbit of [[Uranus]]. Hypothesising that the perturbations were caused by the gravitational pull of another planet, Le Verrier sent his calculations to German astronomer [[Johann Gottfried Galle]]. On [[September 23]], [[1846]], the night following his receipt of the letter, Galle and his student [[Heinrich d'Arrest]] found [[Neptune]] exactly where Le Verrier had predicted.<ref>{{cite book | title = Planet Quest: The Epic Discovery of Alien Solar Systems | url = https://archive.org/details/planetquestepicd0000cros | author = K. Croswell | publisher = The Free Press | year = 1997 | pages = [https://archive.org/details/planetquestepicd0000cros/page/43 43] | id = ISBN 978-0-684-83252-4}}</ref> Observations of Neptune in the late 19th century caused astronomers to speculate that Uranus' orbit was being disturbed by another planet in addition to Neptune. In 1905, [[Percival Lowell]], a wealthy Bostonian who had founded the [[Lowell Observatory]] in [[Flagstaff, Arizona]] in 1894, started an extensive project in search of a possible ninth planet, which he termed "[[Planet X]]".<ref name="pluto guide">{{cite web | url = http://www.space.com/spacewatch/050311_pluto_guide.html | title = Finding Pluto: Tough Task, Even 75 Years Later | author = J. Rao | publisher = SPACE.com | date=11 March 2005 | accessdate=2006-09-08 }}</ref> Lowell's hope in tracking down Planet X was to establish his scientific credibility, which had been dented by his widely derided belief that channel-like features visible on the surface of [[Mars]] were in fact [[Martian canal|canals constructed by an intelligent civilisation]].<ref>Croswell p. 48</ref> By 1909, Lowell and [[William Henry Pickering|William H. Pickering]] had suggested several possible celestial coordinates for such a planet.<ref name="Hoyt"/> Lowell and his observatory conducted his search from 1905 until his death in 1916, but to no avail. Lowell's disappointment at not locating Planet X, according to one friend, "virtually killed him".<ref>Croswell p. 49</ref> Constance Lowell, Percival Lowell's widow, subsequently embroiled the observatory in a decade-long legal battle to secure the observatory's million-dollar portion of Lowell's legacy for herself, which meant that its search for Planet X could not resume until 1929.<ref name=slipher>Croswell, p. 50</ref> In that year, the observatory's director, [[Vesto Melvin Slipher]], summarily handed the job of locating Planet X to [[Clyde Tombaugh]], a 22-year-old Kansas farm boy who had only just arrived at the Lowell Observatory after Slipher had been impressed by a sample of his astronomical drawings.<ref name=slipher /> Tombaugh's task was systematically to image the night sky in pairs of photographs taken two weeks apart, then examine each pair and determine whether any objects had shifted position. Using a machine called a [[blink comparator]], he rapidly shifted back and forth between views of each of the plates, to create the illusion of movement of any objects that had changed position or appearance between photographs. On [[February 18]], [[1930]], after nearly a year of searching, Tombaugh discovered a possible moving object on photographic plates taken on [[January 23]] and [[January 29]] of that year. A lesser-quality photograph taken on [[January 20]] helped confirm the movement. Tombaugh walked into Slipher's office and declared, "Doctor Slipher, I have found your Planet X."<ref>Croswell p. 52</ref> After the observatory obtained further confirmatory photographs, news of the discovery was telegraphed to the [[Harvard College Observatory]] on [[March 13]], [[1930]]. The new object would later be found on photographs dating back to [[March 19]], [[1915]].<ref name="Hoyt">{{cite journal | title = W. H. Pickering's Planetary Predictions and the Discovery of Pluto | author = W. G. Hoyt | journal = Isis | volume = 67 | issue = 4 | year = 1976 | pages = 551–564. | url = http://links.jstor.org/sici?sici=0021-1753(197612)67%3A4%3C551%3AWHPPPA%3E2.0.CO%3B2-I | accessdate = 2007-06-27 }}</ref> === Naming === {{see also|Pluto (mythology)}} The right to name the new object belonged to the Lowell Observatory. Tombaugh urged Slipher to suggest a name for the new object quickly before someone else did.<ref name="pluto guide"/> Name suggestions poured in from all over the world. Constance Lowell proposed ''[[Zeus]],'' then ''Lowell,'' and finally her own first name. These suggestions were disregarded.<ref>{{cite web | title = The Search Continues | author = B. Mager | work = Pluto: The Discovery of Planet X | url = http://www.discoveryofpluto.com/pluto05.html | accessdate = 2007-03-27 }}</ref> The name Pluto was first suggested by [[Venetia Phair|Venetia Burney]] (later Venetia Phair), an eleven-year-old schoolgirl in [[Oxford, England|Oxford]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]].<ref name="Venetia">{{cite web | title = The girl who named a planet | publisher = BBC News | author = P. Rincon | work = Pluto: The Discovery of Planet X | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4596246.stm | date = [[2006-01-13]] | accessdate = 2007-04-12 }}</ref> Venetia was interested in [[classical mythology]] as well as astronomy, and considered the name, one of the alternate names of [[Hades]], the Greek god of the Underworld, appropriate for such a presumably dark and cold world. She suggested it in a conversation with her grandfather [[Falconer Madan]], a former librarian of [[Oxford University]]'s [[Bodleian Library]]. Madan passed the name to Professor [[Herbert Hall Turner]], who then cabled it to colleagues in America.<ref>{{cite web | url = http://fredpratt.tripod.com/PR/pluto.html | title = The Planet 'Pluto' | author = K. M. Claxton | publisher = Parents' Union School Diamond Jubilee Magazine, 1891–1951 (Ambleside: PUS, 1951), p. 30–32 | accessdate = 2007-10-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110717102713/http://fredpratt.tripod.com/PR/pluto.html | archivedate = 2011-07-17 | url-status = dead }}</ref> The object was officially named on [[March 24]], [[1930]].<ref>{{cite journal |title = The Trans-Neptunian Body: Decision to call it Pluto |journal= The ''Times'' |date = Tuesday, May 27, 1930 |pages = 15 }}</ref> Each member of the Lowell Observatory was allowed to vote on a short-list of three: "[[Minerva]]" (which was already the name for an asteroid), "[[Cronus]]" (which had garnered a bad reputation after being suggested by an unpopular astronomer named [[Thomas Jefferson Jackson See]]), and Pluto. Pluto received every vote.<ref>Croswell pp. 54–55</ref> The name was announced on [[May 1]], [[1930]].<ref name="Venetia"/> Upon the announcement, Madan gave Venetia five [[Pound sterling|pounds]] as a reward.<ref name="Venetia"/> The name ''Pluto'' was intended to evoke the initials of the astronomer [[Percival Lowell]], a desire echoed in the P-L [[monogram]] that is Pluto's [[astronomical symbol]].<ref>{{Cite web | title = NASA's Solar System Exploration: Multimedia: Gallery: Pluto's Symbol | url = http://sse.jpl.nasa.gov/multimedia/display.cfm?IM_ID=263 | publisher = NASA | accessdate = 2007-03-25 | archive-date = 2006-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061001015053/http://sse.jpl.nasa.gov/multimedia/display.cfm?IM_ID=263 | url-status = dead }}</ref> Pluto's [[astrological symbol]] resembles that of [[Neptune]] ([[ಚಿತ್ರ:Neptune symbol (fixed width).svg|20px|♆]]), but has a circle in place of the middle prong of the trident ([[ಚಿತ್ರ:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|20px|⯓]]). In [[Chinese language|Chinese]], [[Japanese language|Japanese]], and [[Korean language|Korean]], the name was translated as ''underworld king star'' (冥王星),<ref>{{cite web |title=Planetary Linguistics |url=http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/days.html |accessdate=2007-06-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071217070734/http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/days.html|archivedate=2007-12-17}}</ref> suggested by [[Houei Nojiri]] in 1930.<ref>{{cite web |title=A Tribute to Houei Nojiri |author=Steve Renshaw and Saori Ihara |url=http://www2.gol.com/users/stever/nojiri.htm |year=2000 |accessdate=2007-06-12 |archive-date=2015-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710121737/http://www2.gol.com/users/stever/nojiri.htm |url-status=dead }}</ref> In [[Vietnamese language|Vietnamese]] it is named after [[Yama (Buddhism and Chinese mythology)|Yama]] (''Sao Diêm Vương''), the Guardian of Hell in [[Buddhist]] mythology. Yama ([[Devanāgarī]] यम) is also used in India, as it is the deity of Hell in Hindu mythologies. <div style="clear: both"></div> === Demise of Planet X === Once found, Pluto's faintness and lack of a resolvable disc cast doubt on the idea that it could be Lowell's Planet X. Throughout the mid-20th century, estimates of Pluto's mass were often revised downward. In 1978, the discovery of Pluto's moon [[Charon (moon)|Charon]] allowed the measurement of Pluto's mass for the first time. Its mass, roughly 0.2 percent that of the Earth, was far too small to account for the discrepancies in Uranus. Subsequent searches for an alternate Planet X, notably by [[Robert Harrington]],<ref>{{cite web|title=Planet X — The current status|author=P. K. Seidelmann and R. S. Harrington|work=U. S. Naval Observatory|year=1987|url=http://www.springerlink.com/content/r42h4u7232t724uq/|accessdate=2007-11-04}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> failed. In 1993, [[Myles Standish]] used data from ''[[Voyager 2]]'''s 1989 flyby of [[Neptune]], which had revised the planet's total mass downward by 0.5 percent, to recalculate its gravitational effect on Uranus. With the new figures added in, the discrepancies, and with them the need for a Planet X, vanished.<ref>{{cite web|title=Hopes Fade in hunt for Planet X|author=Ken Croswell|year=1993|url=http://kencroswell.com/HopesFadeInHuntForPlanetX.html |accessdate=2007-11-04}}</ref> Today the overwhelming consensus among astronomers is that Planet X, as Lowell defined it, does not exist. Lowell had made a prediction of Planet X's position in 1915 that was fairly close to Pluto's actual position at that time; however, [[Ernest W. Brown]] concluded almost immediately that this was a coincidence, a view still held today.<ref>{{cite web | url = http://www.phys-astro.sonoma.edu/people/faculty/tenn/asphistory/1994.html | title = History I: The Lowell Observatory in 20th century Astronomy | publisher = The Astronomical Society of the Pacific | date = [[1994-06-28]] | accessdate = 2006-03-05 | archive-date = 2020-05-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200512194600/http://www.phys-astro.sonoma.edu/people/faculty/tenn/asphistory/1994.html | url-status = dead }}</ref> == ಭೌತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:ThePlutinos Size Albedo Color2.svg|thumb|right|The largest [[plutino]]s compared in size, [[albedo]] and [[color index|colour]].]] [[ಚಿತ್ರ:Pluto-cutaway.svg|thumb|Possible structure of Pluto. <br /> '''1.''' Frozen nitrogen <br /> '''2.''' Water ice <br /> '''3.''' Silicate and water ice]] ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪ್ಲೂಟೊ ದೂರವಿರುವ ಕಾರಣ, ಅದರ ಅಧ್ಯಯನವು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ [[:en:New Horizons|ನವ ದಿಗಂತ]] ಗಗನನೌಕೆಯು ಪ್ಲುಟೊವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಹಲವು ವಿವರಗಳು ತಿಳಿತುಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ..<ref name="newhorizons">{{cite web | author = | title = Space Probe Heads To Pluto - Finally | publisher = CBS News | date = 2006-01-19 | url = http://www.cbsnews.com/stories/2006/01/19/tech/main1219891.shtml | accessdate = 2007-04-14 }}</ref> === ಗೋಚರತೆ ಮತ್ತು ರಚನೆ === ಪ್ಲೂಟೊದ [[ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು ಸರಾಸರಿ ೧೫.೧ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಪುರರವಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶತೆಯು ೧೩.೬೫ರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.<ref name="Pluto Fact Sheet">{{cite web | author = D. R. Williams | title = Pluto Fact Sheet | publisher = NASA | date = 7 September 2006 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | accessdate = 2007-03-24 | archive-date = 2015-11-19 | archive-url = https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | url-status = dead }}</ref> ಇದನ್ನು ನೋಡಲು ದೂರದರ್ಶಕವು ಅತ್ಯಗತ್ಯ; ಸುಮಾರು ೩೦&nbsp;ಸೆಂ.ಮೀ. ಕಿಂಡಿಯ ದೂರದರ್ಶಕವು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ.<ref>{{cite web | url = http://www.science.edu.sg/ssc/detailed.jsp?artid=1950&type=6&root=6&parent=6&cat=66 | title = This month Pluto's apparent magnitude is m=14.1. Could we see it with an 11" reflector of focal length 3400 mm? | publisher = Singapore Science Centre | accessdate = 2007-03-25 | archive-date = 2005-11-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20051111151435/http://www.science.edu.sg/ssc/detailed.jsp?artid=1950&type=6&root=6&parent=6&cat=66 | url-status = dead }}</ref> ಇದರ [[ಕೋನವ್ಯಾಸ]]ವು ಕೇವಲ ೦.೧೧ ಅಂಗುಲಗಳಿರುವುದರಿಂದ, ದೊಡ್ಡ ದೂರದರ್ಶಕಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಮಬ್ಬಾದ ಮತ್ತು ಬಹು ದೂರದ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ನೋಡಲು ಇದು ತಿಳಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಹಳದಿ ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=236 | title=What color is each planet? | work=Curious about Astronomy? | publisher=Cornell University | author=M. Cuk | date=September 2002 | accessdate=2007-03-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070216081944/http://curious.astro.cornell.edu/question.php?number=236 | archive-date=2007-02-16 | url-status=dead}}</ref> ಪ್ಲೂಟೊದ ಮೇಲ್ಮೈಯು ೯೮% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಾರಜನಕ]]ದ ಮಂಜು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಮತ್ತು ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದು ಮೇಲ್ಮೈನ [[:en:spectroscopic|ರೋಹಿತದರ್ಶಕೀಯ]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | title = Surface Ices and the Atmospheric Composition of Pluto | author = Tobias C. Owen, Ted L. Roush et al. | journal = Science | year = 1993 | month = 6 August | volume = 261 | issue = 5122 | pages = 745–748 | doi = 10.1126/science.261.5122.745 | url = http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/261/5122/745 | accessdate = 2007-03-29 | archive-date = 2007-10-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071001092107/http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/261/5122/745 | url-status = dead | issn = 0036-8075 }}</ref><ref name=Solstation>{{cite web|title=Pluto|work=SolStation|url=http://www.solstation.com/stars/pluto.htm|year=2006|accessdate=2007-03-28|archive-date=2016-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410204446/http://www.solstation.com/stars/pluto.htm|url-status=dead}}</ref> ಪ್ಲುಟೊದ ದೂರ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿನ ದೂರದರ್ಶಕಗಳ ಮಿತಿಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಪ್ಲುಟೊದ ಮೇಲ್ಮೈ ರಚನೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ. [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದಿಂದ ಫಲಿತ ಚಿತ್ರಗಳು ಮೇಲ್ಮೈನ ಯಾವುದೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಣೆಗಳು ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | title = Hubble Reveals Surface of Pluto for First Time | work = Hubblesite | url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1996/09 | year = 1996 | accessdate = 2007-03-26 | archive-date = 2016-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160727154635/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1996/09/ | url-status = dead }}</ref> ಗ್ರಹದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹವಾದ ಶಾರನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ಲೂಟೊದ ಗ್ರಹಣಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದಿರುವ ಪ್ಲುಟೊದ ಪ್ರಕಾಶತೆ ನಕ್ಷೆಗಳೇ ಇರುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳು. ಪ್ಲೂಟೊ ಶಾರನ್‌ನ ಹಿಂದೆ ಗ್ರಹಣದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತೋರುವ ಪ್ರಕಾಶತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಗಣಕಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಅಧ್ಯಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ಲೂಟೊದ ಒಂದು ತಿಳಿ ವಲಯವು ಗ್ರಹಣಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಕಾಶತೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಗಾಢ ವಲಯವೊಂದು ಗ್ರಹಣಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ ಅಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ಲೂಟೊ-ಶಾರನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಮಾಪಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal | title = A Two-Color Map of Pluto Based on Mutual Event Lightcurves | author = E. F. Young; R. P. Binzel; K. Crane | journal = Bulletin of the American Astronomical Society | volume = 32 | pages = 1083 | work = AA(SwRI), AB(M.I.T.), AC (Boulder High School) | url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2000DPS....32.4601Y | year = 2000 | accessdate = 2007-03-26}}</ref> [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ವು ಒದಗಿಸಿದ ನಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಪ್ಲೂಟೊದ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಗತಿಯು ಅದರ ಅವೆಗೆಂಪು ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ಆವರ್ತಿಸುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಶಾರನ್‌ನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿರುವ ಪ್ಲೂಟೊದ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಮೀಥೇನ್]] ಮಂಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಕಡೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಹೆಚ್ಚು [[ಸಾರಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಪ್ಲೂಟೊ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವೈದೃಶ್ಯಿತ ಕಾಯವಾಗಿದೆ ([[:en:Iapetus (moon)|ಲಪೀಟಸ್]] ಉಪಗ್ರಹದ ನಂತರ).<ref>{{cite news | url=http://www.msnbc.msn.com/id/3077880/ | publisher=MSNBC | title=Pluto regains its place on the fringe | author=Alan Boyle | date=[[1999-02-11]] | accessdate=2007-03-20 | archive-date=2012-11-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121104073207/http://www.msnbc.msn.com/id/3077880/ | url-status=dead}}</ref> <!-- See [[XYZ Technique]], someone with knowledge of the technique should forward to the correct page and trim the paragraph. --> [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ಲೂಟೊದ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ೧.೮ ರಿಂದ ೨.೧&nbsp;ಗ್ರಾಂ./ಸೆಂ.ಮೀ.<sup>೩</sup> ನಷ್ಟು ಇದೆ; ಇದರಿಂದ, ಪ್ಲೂಟೊದ ಆಂತರಾಳವು ಸುಮಾರು ೫೦-೭೦% ಶಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೩೦-೫೦% ಮಂಜುಗಳಿಂದ ರಚಿತ ವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.<ref name=Solstation /> ಒಳಭಾಗದ ಮಂಜು ವಿಕಿರಣಪಟು ಖನಿಜಗಳ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಡೆಗೆ ಮಂಜು ಮತ್ತು ಶಿಲೆಗಳು ಬೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ಲುಟೊದ ಆಂತರಿಕ ರಚನೆಯು ವಿಭೇದಿತ ವಾಗಿದ್ದು, ಶಿಲೆಗಳು ಸಾಂದ್ರವಾದ ಒಳಗರ್ಭವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರೆ, ಮಂಜಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಕವಚವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನವು ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದ ಪ್ಲುಟೊದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ದ್ರವೀಕೃತ ನೀರಿನ ಸಾಗರವು ಉಂಟಾಗಿರ ಬಹುದು. === ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Pluto, Earth size comparison.jpg|thumb|left|ಪ್ಲೂಟೊದ ಗಾತ್ರವು ಭೂಮಿಯ ಸುಮಾರು ೦.೬೬%ನಷ್ಟಿದೆ.]] ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಸುಮಾರು ಭೂಮಿಯಷ್ಟೇ ಇದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ಲೂಟೊದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ ಗ್ರಹ]]ದಷ್ಟಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Croswellp57">Croswell p. 57</ref> ಆದರೆ, ೧೯೭೬ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊದ [[ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವು ತಿಳಿದುಬಂದ ಮೇಲೆ, ಅದು [[ಮೀಥೇನ್]] ಮಂಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯಿತು; ಇದರರ್ಥ ಪ್ಲೂಟೊ ತನ್ನ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಪಾರ ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಅದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಭೂಮಿಯ ೧%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Croswellp57"/><ref>ಪ್ಲುಟೊದ ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶವು ಭೂಮಿಯ ೧.೩-೨.೦ ಪಟ್ಟು ಇದೆ.{{cite web | Author =D. R. Williams | title =Pluto Fact Sheet | publisher =NASA | date =7 September 2006 | url =http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | accessdate =2007-03-24 | archive-date =2015-11-19 | archive-url =https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | url-status =dead }}</ref> ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊದ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Charon (moon)|ಶಾರನ್]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ, [[:en:Kepler's laws of planetary motion#Kepler's understanding of the laws|ಕೆಪ್ಲರ್‌ನ ಮೂರನೆ ನಿಯಮದ ನ್ಯೂಟನ್‌ನ ನಿರೂಪಣೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ಲೂಟೊ-ಶಾರನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಪ್ಲೂಟೊದ ಮೇಲೆ ಶಾರನ್‌ನ ಗುರುತ್ವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಮಾಪಿಸಲಾದ ಮೇಲೆ ಪ್ಲೂಟೊದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಅಂದಾಜುಗಳು ೧.೩೧×೧೦<sup>೨೨</sup>&nbsp;kg—ಭೂಮಿಯ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ೦.೨೪% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಷ್ಟು ಕೆಳಬಿದ್ದವು.<ref>{{cite web | title = Beyond Pluto (extract) | author = J. Davies | work = Royal Observatory, Edinburgh | url = http://assets.cambridge.org/052180/0196/excerpt/0521800196_excerpt.pdf | year = 2001 | accessdate = 2007-03-26 | archive-date = 2011-07-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110715233608/http://assets.cambridge.org/052180/0196/excerpt/0521800196_excerpt.pdf | url-status = dead }}</ref> ಶಾರನ್ ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ, ಪ್ಲೂಟೊದ ವ್ಯಾಸವು ಸುಮಾರು ೨,೩೯೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ. ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal | title = Improved Orbital and Physical Parameters for the Pluto-Charon System | author = D. J. Tholen, M. W. Buie, R. P. Binzel, M. L. Frueh | journal = Science | volume = 237 | issue = 4814 | pages = 512–514 | url = http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/237/4814/512 | work = Institute for Astronomy, University of Hawaii, Astronomy Department and McDonald Observatory, University of Texas | year = 1987 | doi = 10.1126/science.237.4814.512 | accessdate=2007-03-26 }}</ref> [[:en:adaptive optics]]ನ ಆವಿಷ್ಕರಣದ ನಂತರ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅದರ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal | title = Adaptive optics imaging of Pluto-Charon and the discovery of a moon around the Asteroid 45 Eugenia: the potential of adaptive optics in planetary astronomy | author = L. M. Close, W. J. Merline, D. J. Tholen, T. C. Owen, F. J. Roddier, C. Dumas, | journal = Proceedings of The International Society for Optical Engineering | volume = 4007 | pages = 787–795, | work = European Southern Observatory | url = http://www.spie.org/scripts/abstract.pl?bibcode=2000SPIE.4007..787C | year = 2000 | accessdate = 2007-03-26 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <!-- {{ImageMap Pluto Compared2.jpg}} --> ಸೌರಮಂಡಲದ ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊ ಬೇರೆಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ಬಹಳ ಸಣ್ಣದು ಮತ್ತು ಹಗುರವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರನ ೨೦% ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ಲೂಟೊ ಸೌರಮಂಡಲದ ಏಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ: [[:en:Ganymede (moon)|ಗ್ಯಾನಿಮಿಡ್]], [[:en:Titan (moon)|ಟೈಟನ್]], [[:en:Callisto (moon)|ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೊ]], [[:en:Io (moon)|ಐಒ]], ಭೂಮಿಯ [[ಚಂದ್ರ]], [[:en:Europa (moon)|ಯೂರೋಪ]] ಮತ್ತು [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]. [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ ಹೊನಲು|ಕ್ಷುದ್ರಗ್ರಹ ಹೊನಲಿನ]]ಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]]ವಾದ [[೧ ಸಿರಿಸ್]]ನ ಎರಡರಷ್ಟು ವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ೧೨ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ಲೂಟೊ, ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಅತೀತ ಕಾಯ]] [[ಏರಿಸ್ (ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ)|ಏರಿಸ್]]ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. === ವಾಯುಮಂಡಲ === ಪ್ಲೂಟೊದ ವಾಯುಮಂಡಲವು [[ಸಾರಜನಕ]], [[ಮೀಥೇನ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗಾಲದ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]]ಗಳ ವಿರಳ ಲೇಪನದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಈ ಅನಿಲಗಳು ಗ್ರಹದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಮಂಜಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|title= Nitrogen in Pluto's Atmosphere|author= Ken Croswell|url=http://www.kencroswell.com/NitrogenInPlutosAtmosphere.html|year=1992|accessdate=2007-04-27}}</ref> ಪ್ಲೂಟೊ ತನ್ನ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿದಂತೆ ಅದರ ವಾಯುಮಂಡಲವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಘನೀಕರಿಸಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೂಟೊ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರ ಬಂದಂತೆ ಅದರ ಘನ ಮೇಲ್ಮೈನ ತಾಪಮಾನವು ಹೆಚ್ಚಿ ಮಂಜು ಅನಿಲವಾಗಿ [[ಉತ್ಪನಿಸುತ್ತದೆ|ಉತ್ಪನನ]]. [[ಬೆವರಿನಿಂದ|ಬೆವರು]] ನಮ್ಮ ಮೈ ತಂಪಾಗುವಂತೆ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಪ್ಲುಟೊದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಹ ಇನ್ನೂ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:Submillimeter Array|ಉಪಮಿಲಿಮೀಟರ್ ವ್ಯೂಹ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ಲೂಟೊದ ತಾಪಮಾನವು ೪೩K ಅಥವ, ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ೧೦K ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.cnn.com/2006/TECH/space/01/03/pluto.temp/index.html | title = Astronomers: Pluto colder than expected | author = T. Ker | publisher = Space.com (via CNN.com) | year = 2006 | accessdate = 2006-03-05 }}</ref> ೧೯೮೫ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆ]]ಯ ವೀಕ್ಷಣೆಯಿಂದ, ಪ್ಲೂಟೊ ವಾಯುಮಂಡಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಗತಿಯು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು; ೧೯೯೮ರಲ್ಲಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಮರೆಮಾಡುವಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ಈ ಸಂಗತಿಯು ದೃಢೀಕೃತವಾಯಿತು. ವಾಯುಮಂಡಲವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಕಾಯವು ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಮರೆಮಾಡುವಾಗ, ನಕ್ಷತ್ರವು ತತ್‌ಕ್ಷಣ ಮರೆಯಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಪ್ಲೂಟೊದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಬ್ಬಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = IAUC 4097 | url = http://cfa-www.harvard.edu/iauc/04000/04097.html#Item0 | year = 1985 | accessdate = 2007-03-26}}</ref> ಮಬ್ಬಾಗುವ ದರವನ್ನಾಧರಿಸಿ, ವಾಯು ಒತ್ತಡವು ೦.೧೫&nbsp;Pa, ಅಥವ ಭೂಮಿಯ ೭೦೦,೦೦೦ನೇ ೧ರಷ್ಟು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = The atmospheres of Pluto and other trans-Neptunian objects | author = R. Johnston | url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/pluto.html | year = 2006 | accessdate = 2007-03-26 }}</ref> In 2002, another occultation of a star by Pluto was observed and analysed by teams led by Bruno Sicardy of the [[Paris Observatory]]<ref>{{cite journal | url = http://calys.obspm.fr/~sicardy/pluton/pr_obs_en.html | title = Large changes in Pluto's atmosphere as revealed by recent stellar occultations | journal = Nature | volume = 424 | 5 = pages 168–170 | doi = 10.1038/nature01766 | author = B. Sicardy | coauthors = T. Widemann, et al. | publisher = Nature | date = 2003-07-10 | accessdate = 2006-03-05 | archive-date = 2007-12-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071221034241/http://calys.obspm.fr/~sicardy/pluton/pr_obs_en.html | url-status = dead }}</ref>, [[James L. Elliot]] of [[MIT]]<ref>{{cite web | url = http://web.mit.edu/newsoffice/2002/pluto.html | title = Pluto is undergoing global warming, researchers find | publisher = Massachusetts Institute of Technology | date = 2002-10-09 | accessdate = 2007-03-20 }}</ref>, and [[Jay Pasachoff]] of [[Williams College]].<ref>{{cite web | url = http://www.williams.edu/admin/news/releases.php?id=162 | title = Williams Scientists Contribute to New Finding About Pluto | publisher = Williams College | date = 2003-07-09 | accessdate = 2007-03-20 | archive-date = 2007-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011063547/http://williams.edu/admin/news/releases.php?id=162 | url-status = dead }}</ref> The atmospheric pressure was estimated to be 0.3&nbsp;pascal, even though Pluto was farther from the Sun than in 1988 and thus should have been colder and had a more rarefied atmosphere. One explanation for the discrepancy is that in 1987 the south pole of Pluto came out of shadow for the first time in 120 years, causing extra nitrogen to sublimate from the polar cap. It will take decades for the excess nitrogen to condense out of the atmosphere.<ref>{{cite web | title = Puzzling Seasons and Signs of Wind Found on Pluto | author = R. R. Britt | work = Space.com | url = http://www.space.com/scienceastronomy/pluto_seasons_030709.html | year = 2003 | accessdate = 2007-03-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030720022902/http://www.space.com/scienceastronomy/pluto_seasons_030709.html|archivedate=2003-07-20}}</ref> Another stellar occultation was observed by the MIT-Williams College team of James Elliot, [[Jay Pasachoff]], and a [[Southwest Research Institute]] team led by Leslie Young on [[12 June]], [[೨೦೦೬|2006]] from sites in Australia.<ref>{{cite web | author = J. L. Elliot, M. J. Person, A. A. S. Gulbis, E. R. Adams, E. A. Kramer, C. A. Zuluaga, R. E. Pike, J. M. Pasachoff, S. P. Souza, B. A. Babcock, J. W. Gangestad, A. E. Jaskot, P. J. Francis, R. Lucas, A. S. Bosh | year = 2006 | title = The Size of Pluto's Atmosphere As Revealed by the 2006 June 12 Occultation | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/2006DPS....38.3102 | journal = American Astronomical Society | work = E Pasadena Division of Planetary Sciences | accessdate = 2007-04-12 | archive-date = 2007-10-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071011073102/http://adsabs.harvard.edu/abs/2006DPS....38.3102 | url-status = dead }}</ref> <!--The results were reported at the October meeting of the Division of Planetary Sciences--> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನಾಸಾ/ಏಮ್ಸ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ಲೂಟೊದ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ [[ಈಥೇನ್]]ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವರ್ಣಪಟಲಮಾಪನದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಪ್ಲುಟೊದ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಘನೀಕೃತ ಮೀಥೇನ್‌ನ ದ್ಯುತಿವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಆವೇಷಿತ ಕಣಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ ರಸಾಯನಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ) ಈಥೇನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | author = A. Stern | authorlink = Alan Stern | year = November 1 2006 | url = http://pluto.jhuapl.edu/overview/piPerspectives/piPerspective_11_1_2006.php | title = Making Old Horizons New | work = The PI's Perspective | publisher = Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory | accessdate = 2007-02-12 | archive-date = 2011-08-20 | archive-url = https://www.webcitation.org/615UTf8kE?url=http://pluto.jhuapl.edu/overview/piPerspectives/piPerspective_11_1_2006.php | url-status = dead }}</ref> == ಕಕ್ಷೆ == [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt Orbits Pluto Ecliptic.svg|right|thumb|ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆ - ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ನೋಟ. ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯ (ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ) 'ಪಾರ್ಶ್ವ ನೋಟ'ದಲ್ಲಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗಿನ (ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ) ದೊಡ್ಡ ಓರೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ]]ವು ಕ್ಷಿತಿಜೀಯ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿದೆ.]] ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯು ಬೇರೆ ಗ್ರಹಗಳಿಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳೂ ಸೂರ್ಯನನ್ನು [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಸಮತಳ]]ದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹೋಲಿಕೆ ಯಲ್ಲಿ, ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಓರೆ|ಓರೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು (೧೭° ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು), ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆಯ ಕಾರಣ, ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹದ ಕಕ್ಷೆಗಿಂತ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೂಟೊವು ಈ ರೀತಿ ಹಿಂದೆ [[ಫೆಬ್ರುವರಿ ೭|ಫೆಬ್ರವರಿ ೭]], [[೧೯೭೯]] ಮತ್ತು [[ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೧|ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೧]], [[೧೯೯೯]]ಗಳ ನಡುವೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಒಳಗಿತ್ತು. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯು ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿದೆ. ಗಣಕಯಂತ್ರ ಛದ್ಮನಗಳಿಂದ ಪ್ಲುಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹಲವು ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಬಹುದಾದರೂ, ಸುಮಾರು ೧-೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಪ್ಲುಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="sussman88">{{cite journal | title = Numerical evidence that the motion of Pluto is chaotic | author = Gerald Jay Sussman; Jack Wisdom | journal = Science | volume = 241 | pages = 433–437 | year = 1988 | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1988Sci...241..433S }}</ref><ref name="wisdom91">{{cite journal | title = Symplectic maps for the n-body problem | author = Jack Wisdom; Matthew Holman | journal = Astronomical Journal | volume = 102 | pages = 1528–1538 | year = 1991 | url = http://adsabs.harvard.edu/abs/1991AJ....102.1528W }}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಈಗಿನಿಂದ ಒಂದು ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊ [[ಪುರರವಿ]] ಅಥವ [[ಅಪರವಿ]]ಯಲ್ಲಿ (ಅಥವ ಅವೆರಡರ ನಡುವೆ) ಇರಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಈಗಲೇ ನಿಖರವಾಗಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಇದರರ್ಥ ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯು ಅಸ್ಥಿರವೆಂದಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅನುರಣನೆಗಳು ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಗ್ರಹಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಅಪ್ಪಳಿಸದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. === ನೆಪ್ಚೂನ್-ತಪ್ಪಿಸುವ ಕಕ್ಷೆ === [[ಚಿತ್ರ:TheKuiperBelt Orbits Pluto Polar.svg|thumb|left|ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆ — ಧ್ರುವೀಯ ನೋಟ. ಈ 'ಮೇಲಿನ ನೋಟ'ವು ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯು (ಕೆಂಪು) ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಗಿಂತ (ನೀಲಿ) ಹೇಗೆ ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ಲೂಟೊ ಹೇಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕಕ್ಷೆಗಳ ಗಾಢ ಭಾಗಗಳು [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ]]ದ ಸಮತಳದ ಕೆಳಗೆ ಹಾಯುವ ಭಾಗಗಳು. [[೨೦೦೬]]ರ [[ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೬]]ರಂದಿನಂತೆ ಎರಡು ಕಾಯಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ತೋರಲಾಗಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೭ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಸುಮಾರು ೧ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖ.ಮಾ]]ದಷ್ಟು ಬದಲಾಗಿದ್ದವು.]] [[ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತ]]ದ ಮೇಲಿನಿಂದ ನೇರ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದಾಗ, ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಛೇದಿಸುವಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಈ ಎರಡು ಕಾಯಗಳು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯಲಾರವು. ಪ್ಲೂಟೊ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಳು ಸಮೀಪದಲ್ಲೂ ಹಾದುಹೋಗದಂತೆ ಅವುಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಹೊಂದಿ ಕೊಂಡಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಈ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಈ ಎರಡು ಕಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸರಳವಾದ ವೀಕ್ಷಣೆಗೊಳಪಡಿಸಿ ಇವೆರಡು ಛೇದಿಸಲಾರವೆಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ಲೂಟೊ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ (ಹೀಗಿದ್ದಾಗ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದಂತೆ ಇದು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಗೂ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ) ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಅತ್ಯಂತ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ "ಮೇಲೆ" ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name=huainn01>{{cite journal | title = The 1 : 1 Superresonance in Pluto's Motion | author = X.-S. Wan, T.-Y. Huang, and K. A. Innanen | url = http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?id=doi:10.1086/318733&erFrom=-915250793819668883Guest | journal = The Astronomical Journal | volume = 121 | pages = 1155–1162 | doi = 10.1086/318733 | year = 2001 | accessdate = 2007-03-26 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯ ಭಾಗವು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ೮ [[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖಮಾ.]] ದೂರದಲ್ಲಿ,<ref name=hunter04>{{cite web |title = Unmanned scientific exploration throughout the solar system |author = Maxwell W. Hunter II |work = NASA Programs, Lockheed Missiles & Space Company |url = http://www.springerlink.com/content/gr2261t06700624t/ |year = 2004 |accessdate = 2007-03-28 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಾಗೂ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ಅಷ್ಟೇ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name=malhotra-9planets>{{cite web |title = Pluto's Orbit |author = Renu Malhotra |url = http://www.nineplanets.org/plutodyn.html |year = 1997 |accessdate = 2007-03-26 }}</ref> ಪ್ಲುಟೊದ [[ಕಕ್ಷೀಯ ಪಾತ|ಆರೋಹಣ ಸಂಪಾತ]]ವು (ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತವನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಬಿಂದು) ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನಿಂದ ೨೧°ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ;<ref>{{cite web |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet |author = David R. Williams |title = Planetary Fact Sheet |accessdate = 2007-03-31 |publisher = NASA |archive-date = 2015-11-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20151126193231/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/ |url-status = dead }}</ref> ಅವುಗಳ ಅವರೋಹಣ ಸಂಪಾತಗಳೂ ಸುಮಾರು ಇಷ್ಟೇ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯಲ್ಲಿವೆ (ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತಕ್ಕೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌‍ನ ಕಕ್ಷೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಇರುವುದರಿಂದ, ಎರಡು ಕಾಯಗಳ ಕಕ್ಷೆಗಳು ಛೇದಿಸುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಟೊ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತದ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಇದೊಂದೇ ಸಾಲದು; ಗ್ರಹಗಳಿಂದ (ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನಿಂದ) ಉಂಟಾಗುವ ಕ್ಷೋಭೆಗಳು (ಉದಾ: ಕಕ್ಷೀಯ [[ಅಯನ]]) ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಹಿಂದೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಥವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರಬೇಕು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು ಪ್ಲೂಟೊ (ಕೆಂಪು) ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌‍ಗಳ (ನೀಲಿ) ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರವು ತೋರುತ್ತದೆ. ೧೮೯೬ರ ಅತಿ ಸಾಮೀಪ್ಯದ ಹಾಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿ ತೋರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ಲೂಟೊ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವುಗಳ ನಡುವಣ ದೂರಕ್ಕೆ ವಿಲೋಮವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಪ್ಲೂಟೊ [[ನೆಪ್ಚೂನ್]] ಗ್ರಹದ ೩:೨ ಸರಾಸರಿ ಚಲನಾ ಅನುರಣನೆಯಲ್ಲಿದೆ: ನೆಪ್ಚೂನ್ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿ ೩ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗಳಿಗೆ, ಪ್ಲೂಟೊ ೨ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತದನಂತರ ಈ ಎರಡು ಕಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸ್ಥಿತಿಗೇ ಮರಳಿ, ಈ ಚಲನೆಯು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿ ಆವರ್ತವು ಸುಮಾರು ೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಚಲನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿ ೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಆವರ್ತದಲ್ಲಿ, ಪ್ಲೂಟೊ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಪುರರವಿ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪ್ಲೂಟೊಗೆ ಸುಮಾರು ೫೦° ಯಷ್ಟು "ಹಿಂದೆ" ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೂಟೊದ ಎರಡನೇ ಪುರರವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನೆಪ್ಚೂನ್ ತನ್ನ ಒಂದೂವರೆ ಪರಿಭ್ರಮಣೆಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ, ಸುಮಾರು ೫೦° ಗಳಷ್ಟೇ ಪ್ಲೂಟೊದ "ಮುಂದೆ" ಇರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಳ ನಡುವಣ ಕನಿಷ್ಠ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆಯು ೧೭&nbsp;[[ಖಗೋಳ ಮಾನ|ಖ.ಮಾ]] ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು; ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ಲೂಟೊ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಿಂತ [[ಯುರೇನಸ್]]ನ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ (೧೧&nbsp;ಖ.ಮಾ.) ಬರುತ್ತದೆ.<ref name=malhotra-9planets /> ಎರಡು ಕಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ೩:೨ ಅನುರಣನೆಯು ಬಹಳ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name=sp-345>{{cite web|author=Hannes Alfvén and Gustaf Arrhenius|url=http:// history.nasa. gov /SP-345/ch8.htm||title= SP-345 Evolution of the Solar System|year=1976|accessdate=2007-03-28}}</ref> ಇದರಿಂದ, ಈ ಎರಡು ಕಕ್ಷೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ — ಈ ಆವರ್ತವು ಪದೇ ಪದೇ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ — ಈ ಎರಡು ಕಾಯಗಳು ಎಂದೂ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹಾಯಲಾರವು. ಹೀಗಾಗಿ, ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯು ಇಷ್ಟೊಂದು ಓರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದಿದ್ದರೂ, ಈ ಎರಡು ಕಾಯಗಳು ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name=malhotra-9planets /> === ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಇತರ ಅಂಶಗಳು === ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೂಟೊ ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ ಕಕ್ಷೆಗಳ ನಡುವಣ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಂಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name=huainn01/><ref name="williams71">{{cite journal| title=Resonances in the Neptune-Pluto System| author= J. G. Williams; G. S. Benson| journal=Astronomical Journal| volume=76| pages=167| year=1971| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1971AJ.....76..167W | accessdate=2007-04-17}}</ref> ಆದರೆ, ಬೇರೆ ಹಲವು ಅನುರಣನೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಡನಾಟಗಳು ಇವುಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಚಲನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ, ಪ್ಲೂಟೊದ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ೩:೨ ಸರಾಸರಿ ಚಲನೆಯ ಅನುರಣನೆಯಲ್ಲದೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಈ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಪ್ಲೂಟೊದ [[ಪುರಬಿಂದುವಿನ ಕೋನಭಾಗ|ಪುರರವಿಯ ಕೋನಭಾಗ]]ವು - ಪ್ಲೂಟೊ ಕ್ರಾಂತಿವೃತ್ತವನ್ನು ಛೇದಿಸುವ ಬಿಂದು ಮತ್ತು ಪ್ಲೂಟೊ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಬಿಂದುಗಳ ನಡುವಿನ ಕೋನಾಂತರ - ಸುಮಾರು ೯೦°ಯಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="williams71"/> ಅಂದರೆ, ಪ್ಲೂಟೊ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಸೌರಮಂಡಲದ ಸಮತಳದ ಮೇಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲೂ ಇರುವುದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ ಒಡನೆಯ ಅಪ್ಪಳಿಕೆಗಳು ತಪ್ಪುತ್ತವೆ. ಇದು [[:en:Kozai mechanism|ಕೊಜಾಯ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]ಯ<ref name=huainn01/> ನೇರ ಪರಿಣಾಮ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕಕ್ಶೀಯ ಉತ್ಕೇಂದ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಕಾಯಕ್ಕೆ (ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಪ್ಚೂನ್) ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗೆ ಕಕ್ಷೆಯ ಓರೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ದೋಲನದ ಪಾರವು ೩೮° ಆದ್ದರಿಂದ, ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಕಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ಲೂಟೊದ ಪುರರವಿಯ ನಡುವಿನ ಕೋನೀಯ ಅಂತರವು ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ೫೨° ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ (= ೯೦°-೩೮°). ಈ ಥರದ ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯ ಕೋನೀಯ ಅಂತರವು ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿ ೧೦,೦೦೦ ವರ್ಷ ಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=sp-345/> ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಈ ಮೇಲಿನ ದೋಲನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡು ಕಾಯಗಳ ಆರೋಹಣ ಸಂಪಾತದ ರೇಖಾಂಶಗಳು ಸುಮಾರು ಅನುರಣನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಎರಡು ರೇಖಾಂಶಗಳು ಸಮನಾಗಿದ್ದಾಗ - ಅಂದರೆ, ಈ ಎರಡು ಬಿಂದುಗಳು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಸರಳ ರೇಖೆ ಎಳೆಯಬಹುದಾದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ - ಪ್ಲೂಟೊದ ಪುರರವಿಯು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ೯೦°ಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ "೧:೧ ಅತಿಅನುರಣನೆ" ಎಂದು ಹೆಸರು.<ref name=huainn01/> counter-clockwise = ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣ ದಿಶೆ pericenter = ಪುರಕೇಂದ್ರ To understand the nature of the libration, imagine a polar point of view, looking down on the ecliptic from a distant vantage point where the planets orbit [[counter-clockwise]]. After passing the ascending node, Pluto is interior to Neptune's orbit and moving faster, approaching Neptune from behind. The strong gravitational pull between the two causes [[angular momentum]] to be transferred to Pluto, at Neptune's expense. This moves Pluto into a slightly larger orbit, where it travels slightly slower, in accordance with [[Kepler's third law]]. As its orbit changes, this has the gradual effect of changing the pericentre and longitudes of Pluto (and, to a lesser degree, of Neptune). After many such repetitions, Pluto is sufficiently slowed, and Neptune sufficiently speeded up, that Neptune begins to catch Pluto at the opposite side of its orbit (near the opposing node to where we began). The process is then reversed, and Pluto loses angular momentum to Neptune, until Pluto is sufficiently speeded up that it begins to catch Neptune once again at the original node. The whole process takes about 20,000 years to complete.<ref name=malhotra-9planets /><ref name=sp-345 /> == ಉಪಗ್ರಹಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Pluto system 2006.jpg|thumb|right|ಪ್ಲೂಟೊ ಮತ್ತು ಅದರ ತಿಳಿದಿರುವ ಮೂರು ಉಪಗ್ರಹಗಳು. ನಡುವಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಕಾಯಗಳು ಪ್ಲೂಟೊ ಮತ್ತು ಶಾರನ್; ಮಿಕ್ಕ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಬಲಗಡೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.]] ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಪ್ಲೂಟೊ ಮೂರು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ [[ಉಪಗ್ರಹ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:Charon (moon)|ಶಾರನ್]]; ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಎರಡು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳಾದ [[:en:Nix (moon)|ನಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[:en:Hydra (moon)|ಹೈಡ್ರಾ]].<ref>Guy Gugliotta. "[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/31/AR2005103101426.html Possible New Moons for Pluto]." ''[[Washington Post]].'' [[November 1]], [[೨೦೦೫|2005]]. Retrieved on [[October 10]], [[೨೦೦೬|2006]].</ref> ತಿಳಿದಿರುವ ಬೇರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪ್ಲೂಟೊದ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಪ್ಲೂಟೊಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ. ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ [[:en:Hill sphere|ಹಿಲ್ಸ್ ಗೋಳ]]ದ (ಪ್ಲೂಟೊದ ಗುರುತ್ವ ಪ್ರಭಾವವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ದೂರವನ್ನಾವರಿಸಿರುವ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಗೋಳ) ತ್ರಿಜ್ಯದ ೫೩% ತ್ರಿಜ್ಯದವರೆಗೆ (ಅಥವ, ಕಕ್ಷೆಯು ಅಪರಗಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ೬೯%) ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸಬಹುದು. ಉದಾರಹಣೆಗೆ, [[:en:Psamathe (moon)|ಸಮಾತೆ]]ಯು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನನ್ನು ಹಿಲ್ ತ್ರಿಜ್ಯದ ೪೦% ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೂಟೊದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ವಲಯದ ಕೇವಲ ಒಳ ೩% ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ಆವಿಷ್ಕಾರಕರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಪ್ಲೂಟೊದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು "ಬಹಳ ನಿಬಿಡವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಖಾಲಿಯಾಗಿ" ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Sternetal 2006">{{cite journal | author = S.A. Stern, H.A. Weaver, A.J. Steffl, M.J. Mutchler, W.J. Merline, M.W. Buie, E.F. Young, L.A. Young, J.R. Spencer | title = Characteristics and Origin of the Quadruple System at Pluto | journal = Nature | volume = 439 | pages = 946–948 | year = 2006 | url = http://www.arxiv.org/abs/astro-ph/0512599}}</ref> === ಶಾರನ್ === ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವೇ ಜೋಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ (ಅಂದರೆ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ [[ಭಾರಕೇಂದ್ರ]]ವು ಮುಖ್ಯ ಕಾಯದ ಹೊರಗಿರುತ್ತದೆ) ಪ್ಲೂಟೊ-ಶಾರನ್ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು.<ref>{{cite web |title = Binary Minor Planets |author = Derek C. Richardson and ­ Kevin J. Walsh |work = Department of Astronomy, University of Maryland |url = http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.earth.32.101802.120208?journalCode=earth |year = 2005 |accessdate = 2007-03-26 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ವಾಸ್ತವಾಂಶ ಮತ್ತು ಪ್ಲುಟೊಗೆ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಶಾರನ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ, ಕೆಲವು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ಕುಬ್ಜ [[:en: double planet|ಗ್ರಹ ಜೋಡಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | title = Charon's size and an upper limit on its atmosphere from a stellar occultation | author = B. Sicardy et al. | url = http://scholar.google.com/ scholar?hl=en&lr=&q=cache:D3OVs2kHzREJ:www.sc.eso.org/~omarco/Publications/Nature_2006_439p52.pdf+pluto++%22double+planet%22 | year = 2006 | accessdate = 2007-03-26 }}</ref> ಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲೂ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಕಾಯವೂ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ [[:en:Tidal locking|ಉಬ್ಬರವಿಳಿತದ ಹಿಡಿತ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದೆ: ಶಾರನ್‌ನ ಒಂದೇ ಮುಖವು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ಲೂಟೊದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದ್ದು, ಪ್ಲೂಟೊದ ಒಂದೇ ಮುಖವು ಶಾರನ್‌ನ ಕಡೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಪ್ಲೂಟೊದ ದೂರದ ಮುಖದಲ್ಲಿರುವ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಶಾರನ್ ಎಂದೂ ಗೋಚರಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ.<ref>{{cite web|title=The Once and Future Pluto|author=Leslie Young|work=Southwest Research Institute, Boulder, Colorado|url=http://www.boulder.swri.edu/~layoung/projects/talks03/IfA-jan03v1.ppt|year=1997|accessdate=2007-03-26}}</ref> ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[:en:Gemini Observatory|ಜೆಮಿನಿ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯ]]ವು ಶಾರನ್‌ನ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಅಮೋನಿಯ ಹೈಡ್ರೇಟುಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸ್ಫಟಿಕಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಸಕ್ರಿಯ ಶೈತ್ಯ-ಗೀಸರ್‌ಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Charon: An ice machine in the ultimate deep freeze|work=Gemini Observatory|year=2007|url=http://www.spaceflightnow.com/news/n0707/17charon/|accessdate=2007-07-18}}</ref> <center> {| class="wikitable" |+ ಪ್ಲೂಟೊ ಮತ್ತು ಶಾರನ್, ಭೂಮಿಯ '''ಚಂದ್ರ'''ನಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ<ref name="Buie06">{{cite journal |author=Marc W. Buie, William M. Grundy, Eliot F. Young, Leslie A. Young, S. Alan Stern |title=''Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2'' |journal=Astronomical Journal |year=2006 |volume=132 |pages=290 |url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=444b66a47d27727 |id={{arxiv|archive=astro-ph|id=0512491}} }}</ref> |- style="background:#efefef;" ! abbr="Name" | ಹೆಸರು ! abbr="Diameter" | ವ್ಯಾಸ (ಕಿ.ಮೀ.) ! abbr="Mass" | ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ (ಕಿ.ಗ್ರಾಂ.) ! abbr="Radius" | ಕಕ್ಷೀಯ ತ್ರಿಜ್ಯ (ಕಿ.ಮೀ.)<br />(ಭಾರಕೇಂದ್ರೀಯ) ! abbr="Period" | ಕಕ್ಷೀಯ ಅವಧಿ (ದಿನ) |- style="text-align:center; background:#ccccff" | '''ಪ್ಲೂಟೊ''' || ೨೩೦೬<br />(ಚಂದ್ರನ ೬೫%) || ೧.೩೦೫ (೭) {{e|೨೨}}<br />(ಚಂದ್ರನ ೧೮%) || ೨,೦೪೦ (೧೦೦)<br />(ಚಂದ್ರನ ೦.೬%) || style="background:#ffffff;" rowspan="2" | ೬.೩೮೭೨<br />(ಚಂದ್ರನ ೨೫%) |- style="text-align:center; background:#eeeeff" | '''[[:en:Charon (moon)|ಶಾರನ್]]''' || ೧೨೦೫<br />(ಚಂದ್ರನ ೩೫%) || ೧.೫೨ (೭){{e|೨೧}}<br />(ಚಂದ್ರನ ೨%) || ೧೭,೫೩೦ (೯೦)<br />(ಚಂದ್ರನ ೫%) |} </center> === ನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರಾ === [[ಚಿತ್ರ:Plutonian system.jpg|thumb|right|[[:en:Hydra (moon)|ಹೈಡ್ರಾ]]ದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಊಹೆಯ ಚಿತ್ರ. [[:en:Charon (moon)|ಶಾರನ್]]ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ಲೂಟೊ (ಬಲಕ್ಕೆ) ಮತ್ತು [[:en:Nix (moon)|ನಿಕ್ಸ್]] (ಎಡದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚುಕ್ಕಿ).]] [[ಚಿತ್ರ:Pluto system.svg|thumb|right|ಪ್ಲೂಟೊ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚಿತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ P 1 ಹೈಡ್ರಾ ಮತ್ತು P 2 ನಿಕ್ಸ್.]] ಮೇ ೧೫, ೨೦೦೫ರಂದು [[ಹಬಲ್ ದೂರದರ್ಶಕ]]ದೊಡನೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ಲುಟೊದ ಎರಡು ಹೊಸ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿದರು. ಇವುಗಳಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ S/2005&nbsp;P&nbsp;1 ಮತ್ತು S/2005&nbsp;P&nbsp;2 ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಜೂನ್ ೨೧, ೨೦೦೬ರಂದು ಅಂ.ಖ.ಸಂ.ಯು ಪ್ಲೂಟೊದ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[:en:Nix (moon)|ನಿಕ್ಸ್]] (ಅಥವ ಪ್ಲೂಟೊ&nbsp;II - ಎರಡು ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗಡೆಯದು - ಮುಂಚಿನ ಹೆಸರು P&nbsp;2) ಮತ್ತು [[:en:Hydra (moon)|ಹೈಡ್ರಾ]] (ಪ್ಲೂಟೊ&nbsp;III - ಹೊರ ಉಪಗ್ರಹ - ಮುಂಚೆ P&nbsp;1) ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite press release | publisher=International Astronomical Union | date=2006-06-21 | title=IAU Circular No. 8723 - Satellites of Pluto | url=http://www-int.stsci.edu/~mutchler/documents/IAU_Circular_8723.pdf | accessdate=2007-02-12}}</ref> ಈ ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ಶಾರನ್‌ನ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾರಕೇಂದ್ರದಿಂದ ನಿಕ್ಸ್ ೪೮,೭೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರಾ ೬೪,೮೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಸುಮಾರು ವೃತ್ತಾಕಾರದ [[:en:prograde and retrograde motion|ಅಭಿಗಾಮಿ]] ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶಾರನ್‌ನ ಕಕ್ಷಾ ಸಮತಳದಲ್ಲೇ ಇವೆ. ಇವು ಶಾರನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು (ಆದರೆ, ನಿಖರವಾಗಲ್ಲ) ೪:೧ ಮತ್ತು ೬:೧ ಸರಾಸರಿ ಚಲನೆಯ [[:en:orbital resonance|ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite journal | author = F. R. Ward | coauthors = RM Canup | year = 2006 | month = 25 August | title = Forced Resonant Migration of Pluto's Outer Satellites by Charon | journal = Science | volume = 313 | issue = 5790 | pages = 1107–1109 | doi = 10.1126/science.1127293 | url = http://www.sciencemag. org/cgi/content/ abstract/sci ;313 /5790 /1107 | accessdate = 2007-02-12 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರಾಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅವುಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೈಡ್ರಾ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ನಿಕ್ಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಇದರಿಂದ, ಹೈಡ್ರಾ ನಿಕ್ಸ್‌ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು ಅಥವ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈನ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳು ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾಶತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲನಾಂಶಗಳಿಂದ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. The moons' spectral similarity to Charon suggests a 35% albedo similar to Charon's; this value results in diameter estimates of 46 kilometres for Nix and 61 kilometres for the brighter Hydra. Upper limits on their diameters can be estimated by assuming the 4% albedo of the darkest Kuiper Belt objects; these bounds are 137&nbsp;±&nbsp;11&nbsp;km and 167&nbsp;±&nbsp;10&nbsp;km, respectively. At the larger end of this range, the inferred masses are less than 0.3% that of Charon, or 0.03% of Pluto's.<ref name="Weaver 2006"> {{cite journal | author = H. A. Weaver |coauthors = S. A. Stern, M. J. Mutchler, A. J. Steffl, M. W. Buie, W. J. Merline, J. R. Spencer, E. F. Young and L. A. Young | year = 2006 | month = 23 February | title = Discovery of two new satellites of Pluto | journal = Nature | volume = 439| issue = 7079 | pages = 943–945| doi = 10.1038/nature04547 | url = http://arxiv.org/pdf/astro-ph/0601018 | accessdate = 2007-04-03}} </ref> The discovery of the two small moons suggests that Pluto may possess a variable [[ring system]]. Small body impacts can create debris that can form into planetary rings. Data from a deep optical survey by the [[Advanced Camera for Surveys]] on the [[Hubble Space Telescope]] suggest that no ring system is present. If such a system exists, it is either tenuous like the [[rings of Jupiter]] or is tightly confined to less than 1000&nbsp;km in width.<ref name="Steffl 2006">{{cite journal | author = Andrew J. Steffl | coauthors = S. Alan Stern | title = First Constraints on Rings in the Pluto System | journal = The Astronomical Journal | volume = 133 | issue 4 | pages = 1485–1489 | doi = 10.1086/511770 | url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0608036 | id=astro-ph/0608036}}</ref> In imaging the Plutonian system, observations from Hubble placed limits on any additional moons. With 90% confidence, no additional moons larger than 12&nbsp;km (or a maximum of 37&nbsp;km with an albedo of 0.041) exist beyond the glare of Pluto 5 arcseconds from the dwarf planet. This assumes a Charon-like albedo of 0.38; at a 50% confidence level the limit is 8 kilometres.<ref name="Steffl2005">{{cite journal | journal = The Astronomical Journal | author = A.J. Steffl | coauthors = M.J. Mutchler, H.A. Weaver, S.A.Stern, D.D. Durda, D. Terrell, W.J. Merline, L.A. Young, E.F. Young, M.W. Buie, J.R. Spencer | year = 2006 | title = New Constraints on Additional Satellites of the Pluto System | volume = 132 | pages = 614–619 | url = http://arxiv.org/abs/astro-ph/0511837 }}</ref> == ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ == [[ಚಿತ್ರ:Outersolarsystem objectpositions labels comp.png|thumb|ತಿಳಿದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳ ನಕ್ಷೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೊರ ಗ್ರಹಗಳು.]] ಪ್ಲೂಟೊದ ಮೂಲ ಮತ್ತು ನಿಜರೂಪಗಳು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ತಬ್ಬಿಬ್ಬುಗೊಳಿಸಿವೆ. ಪ್ಲುಟೊ ಮುಂಚೆ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ, ಹಾಗು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ಕಕ್ಷೆಯಿಂದ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತೆಂದೂ, ೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲಾದಂತೆ, ಪ್ಲೂಟೊ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನ ಹತ್ತಿರವೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Pluto's Orbit|work=NASA New Horizons|url=http://pluto.jhuapl.edu/science/everything_pluto/16_plutoOrbit.html|year=2007|accessdate=2007-03-26|archive-date=2011-08-20|archive-url=https://www.webcitation.org/615UadlPv?url=http://pluto.jhuapl.edu/science/everything_pluto/16_plutoOrbit.html|url-status=dead}}</ref> Beginning in 1992, astronomers began to discover a large population of small icy objects beyond Neptune that were similar to Pluto not only in orbit but also in size and composition. This belt, known as the [[Kuiper belt]] after [[Gerard Kuiper|one of the astronomers]] who first speculated on the nature of a trans-Neptunian population, is believed to be the source of many [[short-period comet]]s. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಸ್ತುತದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ಲೂಟೊ ತಿಳಿದಿರುವ [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]] ಕಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. ಬೇರೆ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳಂತೆ, ಪ್ಲುಟೊ ಸಹ [[ಧೂಮಕೇತು]]ಗಳ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಸೌರ ಮಾರುತ]]ವು ಪ್ಲೂಟೊದ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಧೂಳೆಬ್ಬಿಸಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಬೀಸುತ್ತಿದೆ. ಧೂಮಕೇತುಗಳಲ್ಲೂ ಇದೇ ಥರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| title=Colossal Cousin to a Comet?| work=New Horizons| url=http://pluto.jhuapl.edu/science/everything_pluto/8_cousin.html| accessdate=2006-06-23| archive-date=2011-08-20| archive-url=https://www.webcitation.org/615Ub3IkB?url=http://pluto.jhuapl.edu/science/everything_pluto/8_cousin.html| url-status=dead}}</ref> ಪ್ಲೂಟೊ ಸೂರ್ಯನ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಧೂಮಕೇತುಗಳಂತೆಯೇ ಒಂದು ಬಾಲ ವಿರುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web |year= 1999| author= Neil deGrasse Tyson | title= Space Topics: Pluto Top Ten: Pluto Is Not a Planet | work=The Planetary Society|url=http://www.planetary. org/explore/topics/topten/tyson_pluto_is_not.html| accessdate=2006-0623|archiveurl=http://web.archive. org/web/20060927042928/http:// www.planetary.org /explore/ topics/ topten/ tyson_pluto_is_not.html|archivedate=2006-09-27}}</ref> ಪ್ಲೂಟೊ ಇದುವರೆಗೆ ತಿಳಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾದರೂ, ಪ್ಲೂಟೊಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ಲೂಟೊದಂತೆಯೇ ಹಲವು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಮತ್ತು ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]] ಒಂದು ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲಾದ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Neptune's Moon Triton|work=The Planetary Society|url=http://www.planetary.org/explore/topics/neptune/triton.html|accessdate=2007-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060903034918/http://www.planetary.org/explore/topics/neptune/triton.html|archivedate=2006-09-03}}</ref> Eris ([[#New discoveries ignite debate|see below]]) is also larger than Pluto but is not strictly considered a member of the Kuiper belt population. ಬದಲಿಗೆ, ಇದನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ [[ಚದರಿದ ತಟ್ಟೆ]]ಯ ಒಂದು ಸದಸ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ಲೂಟೊನಂತಹ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ೩:೨ ಕಕ್ಷೀಯ ಅನುರಣನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಅನುರಣನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯಗಳನ್ನು "[[:en:plutino|ಪ್ಲುಟೀನೊ]]"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{citeweb|title=The Plutinos|author=David Jewitt|work=University of Hawaii|url=http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/kb/plutino.html|year=2004|accessdate=2007-0326|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071213174421/http://www.ifa.hawaii.edu/~jewitt/kb/plutino.html|archivedate=2007-12-13|url-status=bot: unknown}}</ref> == ಪ್ಲೂಟೊದ ಅನ್ವೇಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:New Horizons Jan19 06.jpg|thumb|right|[[೨೦೦೬]]ರ [[ಜನವರಿ ೧೯]]ರಂದು ಉಡಾಯಿಸಲಾದ ''[[:en:New Horizons|ನವದಿಗಂತ]]'']] ತನ್ನ ಅಲ್ಪ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಿಂದ ಅಪಾರ ದೂರಗಳ ಕಾರಣ, ಪ್ಲೂಟೊ ಗಗನನೌಕೆಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೊಡ್ಡುತ್ತದೆ. ''[[:en:Voyager 1|ವಾಯೇಜರ್ ೧]]'' ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಅದರ ಅಭಿಯಂತರರು ಅದನ್ನು [[ಶನಿ]]ಯ ಉಪಗ್ರಹವಾದ ಟೈಟನ್‌ನತ್ತ ಕಳುಹಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ನೌಕೆಯ ಪಥವು ಪ್ಲುಟೊವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ''[[:en:Voyager 2|ವಾಯೇಜರ್ ೨]]'' ನೌಕೆಯು ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ತಲುಪುವಂತಹ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪಥವನ್ನೇ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web| url=http://voyager.jpl.nasa.gov/faq.html| title=Voyager Frequently Asked Questions| accessdate=2006-09-08| publisher=Jet Propulsion Laboratory| date=January 14, 2003| archive-date=2011-07-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20110721050617/http://voyager.jpl.nasa.gov/faq.html| url-status=dead}}</ref> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ಗಗನನೌಕೆಯಿಂದ ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. In August 1992, [[JPL]] scientist [[Robert Staehle]] telephoned Pluto's discoverer, Clyde Tombaugh, requesting permission to visit his planet. "I told him he was welcome to it," Tombaugh later remembered, "though he's got to go one long, cold trip."<ref>{{cite web|title=The last world|author=Dava Sobel|work=Discover magazine|url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1511/is_n5_v14/ai_13794133|year=1993|accessdate=2007-04-13|archive-date=2013-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20130512213705/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m1511/is_n5_v14/ai_13794133|url-status=dead}}</ref> ಈ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿನ ನಂತರವೊ, ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನದ ತೊಂದರೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾಸಾ ತನ್ನ ''[[:en:Pluto Kuiper Express|ಪ್ಲುಟೊ ಕೈಪರ್ ಯಾತ್ರೆ]]''ಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Pluto Kuiper Express|author=Dr. David R. Williams|work=NASA Goddard Space Flight Center|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/database/MasterCatalog?sc=PLUTOKE|year=2005|accessdate=2007-03-26|archive-date=2011-08-20|archive-url=https://www.webcitation.org/615Ud2mrR?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/masterCatalog.do?sc=PLUTOKE|url-status=dead}}</ref> ತೀವ್ರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಗೊಂದಲಗಳ ನಂತರ, ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ''[[:en:New Horizons|ನವ ದಿಗಂತ]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪ್ಲೂಟೊ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಪುದುವಟ್ಟು ದೊರಕಿತು.<ref>{{cite web|title=Pluto Mission a Go! Initial Funding Secured|author=Robert Roy Britt|work=space.com|url=http://www.space.com/scienceastronomy/pluto_horizons_030225.html|year=2003|accessdate=2007-04-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030418155403/http://www.space.com/scienceastronomy/pluto_horizons_030225.html|archivedate=2003-04-18|url-status=live}}</ref> ''ನವ ದಿಗಂತ''ವನ್ನು [[೨೦೦೬]]ರ [[ಜನವರಿ ೧೯]]ರಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಡಾಯಿಸಲಾಯಿತು. The mission leader, [[S. Alan Stern]], confirmed that some of the ashes of Clyde Tombaugh, who died in 1997, had been placed aboard the spacecraft.<ref>{{cite web|title=Happy 100th Birthday, Clyde Tombaugh|author=Dr. Alan Stern|work=Southwest ResearchInstitute|url=http://www. jhuapl.edu/newscenter/ pressreleases/ 2006/060203.asp |year=2006|accessdate=2007-04-13}}</ref> In early 2007 the craft made use of a [[gravity assist]] from [[Jupiter]]. ಇದು [[೨೦೧೫]]ರ [[ಜುಲೈ ೧೪]]ರಂದು ಪ್ಲೂಟೊಗೆ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಲಿದೆ; ಈ ಹಾಯುವಿಕೆಯ ೫ ತಿಂಗಳುಗಳ ಮುಂಚೆಯಿಂದ ಪ್ಲೂಟೊದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿ ಹಾಯುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಕಡೇ ಪಕ್ಷ ಒಂದು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿವೆ. ''New Horizons'' captured its first (distant) images of Pluto in late September 2006, during a test of the Long Range Reconnaissance Imager (LORRI).<ref>{{cite web | url=http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/112806.htm | title=New Horizons, Not Quite to Jupiter, Makes First Pluto Sighting | publisher=The Johns Hopkins University Applied Physics Laboratory | date=[[2006-11-28]] | accessdate=2007-03-20 | archive-date=2007-02-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070220030041/http://pluto.jhuapl.edu/news_center/news/112806.htm | url-status=dead }}</ref> The images, taken from a distance of approximately 4.2 billion kilometres, confirm the spacecraft's ability to track distant targets, critical for maneuvering toward Pluto and other Kuiper Belt objects. ''New Horizons'' will use a remote sensing package that includes imaging instruments and a radio science investigation tool, as well as spectroscopic and other experiments, to characterise the global geology and morphology of Pluto and its moon Charon, map their surface composition and analyse Pluto's neutral atmosphere and its escape rate. ''ನವ ದಿಗಂತ''ವು ಪ್ಲೂಟೊ ಮತ್ತು ಶಾರನ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ತೆಗೆಯಲಿದೆ. Discovery of moons Nix and Hydra may present unforeseen challenges for the probe. Debris from collisions between Kuiper belt objects and the smaller moons, with their relatively low escape velocities, may produce a tenuous dusty ring. Were New Horizons to fly through such a ring system, there would be an increased potential for micrometeorite damage that could disable the probe.<ref name="Steffl 2006"/> == ಗ್ರಹ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ವಿವಾದ == ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ]] ಕಾಯವಾದ [[:en:(15760) 1992 QB1]]ರ ಆವಿಷ್ಕರಣೆಯಿಂದ ಶುರುವಾಗಿ ಪ್ಲೂಟೊದ ಗ್ರಹ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಆಗಿನಿಂದ ನಡೆದ ಮುಂದಿನ ಆವಿಷ್ಕರಣೆಗಳು ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿವೆ. === Commemoration as a planet === Pluto is shown as a planet on the [[Pioneer plaque]], an inscription on the space probes ''[[Pioneer 10]]'' and ''[[Pioneer 11]]'', launched in the early 1970s. The plaque, intended to give information about the origin of the probes to any alien civilization that might in the future encounter the vehicles, includes a diagram of our solar system, showing nine planets.<ref>{{cite web|title=Spacecraft Artifacts as Physics Teaching Resources|author=R.W. Robinett|work=Department of Physics, The Pennsylvania StateUniversity|url=http: //www. waiferx. com/Physics/2006/Fall/Ast10/Goals/FinalExam/TPT2001-RWRobinett.pdf|year=2001|accessdate=2007-03-26}}</ref> Similarly, an analog image contained within the [[Voyager Golden Record]] included on the probes ''[[Voyager 1]]'' and ''[[Voyager 2]]'' (also launched in the 1970s) includes data regarding Pluto and again shows it as the ninth planet.<ref>{{cite web|title=Space Topics: Voyager- The Golden Record|work=Planetary Society|url=http://www.planetary.org/explore/topics/space_missions/voyager/golden_record.html|accessdate =2007-03-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060208140648/http://www.planetary.org/explore/topics/space_missions/voyager/golden_record.html|archivedate=2006-02-08}}</ref> The Disney character [[Pluto (Disney)|Pluto]], introduced in 1930, was also named in honour of the planet.<ref>{{cite web|title=Dwarfed by comparison|author=Allison M. Heinrichs|work=Pittsburgh Tribune-Review|url=http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/cityregion/s_467650.html|year=2006|accessdate=2007-03-26|archive-date=2009-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090902094229/http://www.pittsburghlive.com/x/pittsburghtrib/news/cityregion/s_467650.html|url-status=dead}}</ref> In 1941, [[Glenn T. Seaborg]] named the newly created [[element]] [[plutonium]] in Pluto's honour, in keeping with the tradition of naming elements after newly discovered planets ([[uranium]] after [[Uranus]] and [[neptunium]] after [[Neptune]], although this tradition is also used for some non-planets: [[cerium]] is named after [[Ceres (dwarf planet)|Ceres]] and [[palladium]] after [[2 Pallas|Pallas]]).<ref>{{cite web|title=Reflections on the Legacy of a Legend|author=David L. Clark and David E. Hobart|year=2000|url=http://www.fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/pubs/00818011.pdf|accessdate=2007-08-09|archive-date=2011-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20110604104539/http://www.fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/pubs/00818011.pdf|url-status=dead}}</ref> === ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಭುಗಿಲೆದ್ದ ವಿವಾದಗಳು === <!--- ---> <imagemap> # Earth rect 646 1714 2142 1994 [[Earth]] # Eris and Dysnomia circle 226 412 16 [[Dysnomia (moon)|Dysnomia]] circle 350 626 197 [[Eris (dwarf planet)|(136199) Eris]] # Pluto and Charon circle 1252 684 86 [[Charon (moon)|Charon]] circle 1038 632 188 [[Pluto|(134340) Pluto]] # 2005 FY9 circle 1786 614 142 [[(136472) 2005 FY9]] # 2003 EL61 circle 2438 616 155 [[(136108) 2003 EL61]] # Sedna circle 342 1305 137 [[90377 Sedna|(90377) Sedna]] # Orcus circle 1088 1305 114 [[90482 Orcus|(90482) Orcus]] # Quaoar circle 1784 1305 97 [[50000 Quaoar|(50000) Quaoar]] # Varuna circle 2420 1305 58 [[20000 Varuna|(20000) Varuna]] desc none # - setting this to "bottom-right" will display a (rather large) icon linking to the graphic, if desired # Notes: # Details on the new coding for clickable images is here: [[mw:Extension:ImageMap]] # While it may look strange, it's important to keep the codes for a particular system in order. The clickable coding treats the first object created in an area as the one on top. # Moons should be placed on "top" so that their smaller circles won't disappear "under" their respective primaries. </imagemap> The discovery of the [[Kuiper belt]] and Pluto's relation to it led many to question whether Pluto could be considered separately from others in its population. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವಾದ [[:en:50000 Quaoar|೫೦೦೦೦೦ ಕ್ವಾವಾರ್]] ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು; ಇದರ ೧,೨೮೦ ಕಿ.ಮೀ. ವ್ಯಾಸವು ಪ್ಲುಟೊದ ವ್ಯಾಸದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Direct Measurement of the Size of the Large Kuiper Belt Object (50000) Quaoar|author=Michael E. Brown and Chadwick A. Trujillo|work=The American Astronomical Society|url=http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?id=doi:10.1086/382513|year=2006|accessdate=2007-03-26}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 2004, the discoverers of [[90377 Sedna]] placed an upper limit of 1,800 kilometres on its diameter, near Pluto's diameter of 2,320 kilometres.<ref>{{cite web|title=DDiverse Albedos of Small Trans-Neptunian Objects|author=W. M. Grundy, K. S. Noll, D. C. Stephens|work=Lowell Observatory, Space Telescope Science Institute|url=http://arxiv.org/ftp/astro-ph/papers/0502/0502229.pdf|accessdate=2007-03-26}}</ref> ಇತರೆ [[ಕ್ಷುದ್ರ ಗ್ರಹ]]ಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ [[:en:Ceres (dwarf planet)|ಸೆರೆಸ್]] ತನ್ನ ಗ್ರಹ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆಯೇ, ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ಒಂದು ಕೈಪರ್ ಪಟ್ಟಿ ಕಾಯವೆಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೫ರ ಜುಲೈ ೨೯ರಂದು ಒಂದು ಹೊಸ [[:en:Trans-Neptunian object|ನೆಪ್ಚೂನಾತೀತ ಕಾಯ]]ದ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. [[ಈರಿಸ್ (ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ)|ಈರಿಸ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಈ ಕಾಯವು ಪ್ಲೂಟೊಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಈಗ ತಿಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Hubble Finds 'Tenth Planet' Slightly Larger ThanPluto|work=Hubblesite|url=http: //hubblesite.org/ newscenter/ newsdesk/archive/ releases/2006/16/ |year=2006 |accessdate=2007-03-26}}</ref> ೧೮೪೬ರಲ್ಲಿ [[:en:Triton (moon)|ಟ್ರಿಟಾನ್]]ನ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ನಂತರ ಮತ್ತು ೨೦೦೫ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಸೌರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಈರಿಸ್‌ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಬೇರಾವುದೇ ಕಾಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈರಿಸ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸಮ್ಮತಿಯಿರದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕರು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮೊದಮೊದಲು ಅದನ್ನು "ಹತ್ತನೆಯ ಗ್ರಹ" ಎಂದೇ ಕರೆದರು.<ref>{{cite web|title=NASA-Funded Scientists Discover Tenth Planet|work=Jet Propulsion Laboratory|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news-print.cfm?release=2005-126|year=2005|accessdate=2007-02-22|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721191652/http://www.jpl.nasa.gov/news/news-print.cfm?release=2005-126|url-status=dead}}</ref> ಈರಿಸ್‌ನ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಪ್ಲುಟೊದ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ವಾದವೆಂದೇ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಕೆಲವರು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು.<ref>{{cite web| url=http://arxiv.org/ftp/astro-ph/papers/0608/0608359.pdf| format=PDF| title= What is a Planet?|author=Steven Soter| date=2006-08-16| accessdate=2006-08-24}} submitted to The Astronomical Journal, [[16 August]] [[೨೦೦೬|2006]]</ref> ಇಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ಲುಟೊನಲ್ಲಿ ಕಡೆಗುಳಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಅದರ ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಉಪಗ್ರಹ [[:en:Charon (moon)|ಶಾರನ್]]. ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬಹುಶಃ ಪ್ಲುಟೊಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವೇ ಅಲ್ಲ: ಹಲವು ಇತರೆ ನೆಪ್ಚೂನಾತೀತ ಕಾಯಗಳು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಮತ್ತು [[ಈರಿಸ್ (ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ)|ಈರಿಸ್]]ನ ರೋಹಿತದಿಂದ ಅದರ ಮೇಲ್ಮೈಯು ಪ್ಲುಟೊದಂತೆಯೇ ರಚಿತವಾಗಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | year=2006 | author=Mike Brown | title=The discovery of 2003 UB313, the 10th planet.| work= California Institute of Technology| url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ | accessdate=2006-05-25}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[:en:Dysnomia (moon)|ಡಿಸ್ನೋಮಿಯ]] ಎಂಬ ಉಪಗ್ರಹವು ಈರಿಸ್‌ನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. Trans-Neptunian object {{mpl-|136108|2003 EL|61}} (nicknamed "Santa") has two moons (one of which is nicknamed "Rudolph") and is the fourth largest TNO behind [[Eris (dwarf planet)|Eris]], Pluto, and {{mpl-|136472|2005 FY|9}} (nicknamed "Easterbunny"). ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಪ್ಲೂಟೊವನ್ನು ತಮ್ಮ ಗ್ರಹಮಂಡಲಗಳ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೊರತುಪಡಿಕೆಗಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿದ್ದವು; [[:en:Hayden Planetarium|ಹೇಯ್‌ಡನ್ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯವು]] ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ತೆಗೆದಾಗ ಅದರ ಗ್ರಹ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎಂಟು ಗ್ರಹಗಳಿದ್ದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದವು ಮುಖಪುಟ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web| url =http ://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/tyson_responds_010202.html| title=Astronomer Responds to Pluto-Not-a-Planet Claim| date=2 February 2001| publisher=Space.com| Niel deGrasse Tyson| accessdate=2006-09-08}}</ref> === ಪ್ಲೂಟೊ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ - ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಧಾರ === ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ''ಗ್ರಹ'' ಪದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಧಿಕೃತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಈ ನಿರ್ಣಯದ ಮೇರೆಗೆ, ಆಕಾಶಕಾಯವನ್ನು ಒಂದು 'ಗ್ರಹ'ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು: # ಕಾಯವು [[ಸೂರ್ಯ]]ನನ್ನು (ಅಥವಾ, ತನ್ನ ಹತ್ತಿರದ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು) ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು # ಕಾಯವು ತನ್ನದೇ ಗುರುತ್ವ ಬಲದಿಂದ ಗೋಳಕಾರದಲ್ಲಿರುವಷ್ಟು ಭಾರಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ತನ್ನದೇ ಗುರುತ್ವವು ಕಾಯವನ್ನು [[:en:hydrostatic equilibrium|ದ್ರವ್ಯಸ್ಥಿತಿ ಸಮತೋಲನದ]] ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು # ಕಾಯವು ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯ ನೆರೆಕೆರೆಯನ್ನು [[:en:Clearing the neighbourhood|ತೆರವುಗೊಳಿಸಿರಬೇಕು]].<ref>{{cite news|url=http://www.iau.org/Resolutions_5-6.398.0.html|title=IAU 2006 General Assembly: Resolutions 5 and 6|publisher=IAU|date=24 August 2006}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪ್ಲೂಟೊದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಅದರ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಇತರೆ ಕಾಯಗಳ ಕೇವಲ ೭% ನಷ್ಟಿದ್ದು (ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯು ತನ್ನ ಕಕ್ಷೆಯ ಉಳಿದ ಕಾಯಗಳ ೧೭ ಲಕ್ಷ ಪಟ್ಟು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ), ಈ ಮೇಲಿನ ಮೂರನೆಯ ಷರತ್ತು ಪ್ಲೂಟೊದ ಮೇಲೆ ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|title=What is a Planet?|author= Steven Soter|work=Department of Astrophysics, American Museum of Natural History|url=http://www.sciam.com/article.cfm?chanID= sa006& articleID=93385350-E7F2-99DF-3FD6272BB4959038&pageNumber=2&catID=2|year=2007|accessdate=2007-02-21}}</ref><ref>{{citenews|url=http://www.iau2006.org/mirror/www. iau.org/iau0603/ index. html|title=IAU 2006 General Assembly: Result of the IAU Resolution votes|publisher=IAU|date=24 August 2006|access-date=12 ಜನವರಿ 2008|archive-date=13 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313221851/http://www.iau2006.org/mirror/www.|url-status=dead}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಆಗತಾನೆ ಸೃಷ್ಟಿತ ಹೊಸ [[ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ]] ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ಲುಟೊವನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ [[ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಅತೀತ ಕಾಯ]]ಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಪ್ಲುಟೊ ಮೊದಲ ಸದಸ್ಯವಾಗಬೇಕೆಂದು ಅಂ.ಖ.ಸಂ.ಯು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. [[೨೦೦೬]]ರ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೩]]ರಂದು ಅಂ.ಖ.ಸಂ.ಯು ಪ್ಲೂಟೊ, [[ಎರಿಸ್ (ಕುಬ್ಜ ಗ್ರಹ)|ಎರಿಸ್]], ಮತ್ತು ಎರಿಸ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹವಾದ [[:en:Dysnomia (moon)|ಡಿಸ್ನೋಮಿಯ]] ಇವುಗಳನ್ನು ತನ್ನ [[:en:Minor Planet Catalogue|ಗ್ರಹಾಭ ಕ್ಯಾಟ ಲಾಗಿಗೆ]] ಸೇರಿಸಿ, ಅವುಗಳಿಗೆ "(೧೩೪೩೪೦) ಪ್ಲೂಟೊ", "(೧೩೬೧೯೯) ಎರಿಸ್", ಮತ್ತು "(೧೩೬೧೯೯) ಎರಿಸ್ ೧ ಡಿಸ್ನೋಮಿಯ" ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಗ್ರಹಾಭ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref>{{cite web|title=Circular No. 8747|author=Central Bureau for Astronomical Telegrams, International Astronomical Union|url=http://www.cfa.harvard.edu/iau/special/08747.pdf|year=2006|accessdate=2007-0223|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080216055406/http://www.cfa.harvard.edu/iau/special/08747.pdf|archivedate=2008-02-16|url-status=bot: unknown}}</ref> If Pluto had been given a [[minor planet name]] upon its discovery, the number would have been a little over a thousand rather than over 100,000. The first minor planet to be found after Pluto was [[1164 Kobolda]], a month later. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಈ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಗೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿರೋಧವಿದೆ.<ref name="geoff2006c">{{cite news| url=http://space.com/scienceastronomy/060824_planet_definition.html| title=Pluto Demoted: No Longer a Planet in Highly Controversial Definition| author=Robert Roy Britt| publisher=Space.com| date=24 August 2006| accessdate=2006-09-08}}</ref><ref name="Ruibal-1999">{{cite news |author = Sal Ruibal | title = Astronomers question if Pluto is real planet | publisher = [[USA Today]] | date = [[January 6]], [[1999]] }}</ref><ref name="Britt-2006">{{cite news | author = Robert Roy Britt | url = http://www.space.com/scienceastronomy/061121_exoplanet_definition.html | title = Why Planets Will Never Be Defined | publisher = Space.com | date = [[21 November]] [[೨೦೦೬|2006]] | accessdate = 2006-12-01 }}</ref> ಪ್ಲೂಟೊವರೆಗಿನ ಗಗನಯಾತ್ರೆ ''[[:en:New Horizons|ನವ ದಿಗಂತ]]''ದ ಮುಖ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಕ ಆಲನ್ ಸ್ಟರ್ನ್‌ನು ಅಂ.ಖ.ಸಂ.ಯ ಈ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿ, "ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಇದೊಂದು ಕೆಟ್ಟ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ."<ref name="geoff2006a">{{cite news| url=http://msnbc.msn.com/id/14489259/| title=Scientists decide Pluto’s no longer a planet| author=Robert Roy Britt| date=Aug 24, 2006| publisher=MSNBC| accessdate=2006-09-08| archive-date=2011-08-14| archive-url=https://web.archive.org/web/20110814061543/http://www.msnbc.msn.com/id/14489259/| url-status=dead}}</ref> ಸ್ಟರ್ನ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತದ ವ್ಯಾಜ್ಯವೆಂದರೆ, ಈ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ತಮ್ಮ ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಶುದ್ರಗಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭೂಮಿ, ಮಂಗಳ, ಗುರು ಮತ್ತು ನೆಪ್ಚೂನ್‌ಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="newscientistspace">{{cite news| url=http://www.newscientistspace.com/article/dn9846-new-planet-definition-sparks-furore.html| title=New planet definition sparks furore| date=25 August 2006| publisher =New Scientist.com| author= David Shiga| accessdate=2006-09-08}}</ref> <!--Reference does not verify this sentence: "However, his own published writing has [[clearing the neighborhood #Controversy|supported]] the new list of planets, as "our solar system clearly contains" eight planets that have cleared their neighbourhoods."<ref name="Stern 2002">{{cite journal | author=S. Alan Stern | coauthors=and Harold F. Levinson| year=2002 | title=Regarding the criteria for planethood and proposed planetary classification schemes | url=http: //www. boulder.swri.edu/~hal/PDF/planet_def.pdf | format=[[PDF]] | journal=Highlights of Astronomy| volume=12 | pages=205–213, as presented at the XXIVth General Assembly of the IAU - 2000 [Manchester, UK, 7–18 August 2000]}}</ref>--> His other claim is that because less than five percent of astronomers voted for it, the decision was not representative of the entire astronomical community.<ref name="newscientistspace" /> [[Marc W. Buie]] of the Lowell observatory has voiced his opinion on the new definition on his website and is one of the petitioners against the definition.<ref>{{cite web | url=http://www.lowell.edu/users/buie/pluto/iauresponse.html | title=My response to 2006 IAU Resolutions 5a and 6a | publisher=Lowell Observatory | author=Marc W. Buie | date=September 2006 | accessdate=2007-03-20 | archive-date=2007-06-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070603104622/http://www.lowell.edu/users/buie/pluto/iauresponse.html | url-status=dead }}</ref> Others have supported the IAU. Mike Brown, the astronomer who discovered [[Eris (dwarf planet)|Eris]], said "through this whole crazy circus-like procedure, somehow the right answer was stumbled on. It’s been a long time coming. Science is self-correcting eventually, even when strong emotions are involved."<ref name="geoff2006b">{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2006/08/24/science/space/25pluto.html?ei=5087&en= cfe4d03207c823f2 &ex=1172030400&adxnnl=1&excamp=GGGNpluto&adxnnlx=1156820936-x7vi0zUxIJHoKC1TQ0qrMA | title=Pluto Is Demoted to ‘Dwarf Planet’ | publisher=The New York Times | author=Dennis Overbye | date=[[2006-08-24]] | accessdate=2007-03-20}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ವ್ಯಾಖಾನವು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಕೆಲವರು ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅಂ.ಖ.ಸಂ.ಯು ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news| url=http://www.space.com/searchforlife/060907_pluto_politics.html|title= Planetary Politics: Protecting Pluto| first= Edna| last= DeVore| date=7 September 2006| publisher=Space.com| accessdate=2006-09-08}}</ref> ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಭಾವುಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ, ಮೊದಲಿನಿಂದ ಗ್ರಹವೆಂದೇ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ಲೂಟೊ ತಮಗೆ ಒಂದು ಗ್ರಹವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="iol">"{{cite news| url=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=31&art_id=qw1161415265563B221| title=Pluto's still the same Pluto| date=21 October 2006| publisher =IOL.co.za|| accessdate=2006-11-01}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಪೌರರು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಗ್ರಹವಾದ ಪ್ಲೂಟೊದ ಸ್ತಿಥಿಯನ್ನು ಗ್ರಹವೆಂದೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಎಲ್ಲ ವಿರೋಧಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಬೇರೆ ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.<ref name="beijing">"{{cite news| url=http://www. watchingamerica.com/beijingnews000004.shtml| title='Planet' Pluto: America's 'Eternal Embarrassment' (translated by Watching America.com)| date=28 August 2006| publisher=The Beijing News|| accessdate=2007-10-08}}</ref> == See also == * [[Pluto in fiction]] * [[Planets in astrology#Pluto|Pluto in astrology]] * [[Solar eclipses on Pluto]] * [[Pluto prototype]] * [[Plutino]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <div style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist2">{{reflist|colwidth=30em}}</div> == External links == {{sisterlinks|Pluto}} * {{cite web |last=Nunberg |first=G. |title=Dwarfing Pluto |publisher=NPR |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5723794 |date=August 28, 2006 |lastaccess=2007-04-13 }} An examination of the redefinition of Pluto from a linguistic perspective. * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto Pluto Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729075223/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Pluto |date=2012-07-29 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * {{cite web |title=Lowell Observatory |url=http://www.lowell.edu/AboutLowell/history.html |date=2007 |lastaccess=2007-04-13 |access-date=2008-01-12 |archive-date=2007-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311043927/http://www.lowell.edu/AboutLowell/history.html |url-status=dead }} Website of the observatory that discovered Pluto * {{cite web |last=Williams |first=D. R. |title=Pluto Fact Sheet |publisher=NASA |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |date=September 7, 2006 |lastaccess=2007-04-13 |access-date=2008-01-12 |archive-date=2015-11-19 |archive-url=https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html |url-status=dead }} * {{cite web |last=Dunn |first=T. |title=Pluto's 3:2 Resonance with Neptune |publisher=Gravity Simulator |url=http://www.orbitsimulator.com/gravity/articles/pluto.html |date=2006 |lastaccess=2007-04-13 }} * {{cite web |last=Fraknoi |first=A. |title=Teaching What a Planet Is: A Roundtable on the Educational Implications of the New Definition of a Planet |publisher=Astronomy Education Review |url=http://aer.noao.edu/cgi-bin/article.pl?id=207 |date=2006 |lastaccess=2007-04-13 |access-date=2008-01-12 |archive-date=2007-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070228061650/http://aer.noao.edu/cgi-bin/article.pl?id=207 |url-status=dead }} Series of personal articles written by astronomers involved in the debate. * [http://www.urbandictionary.com/define.php?term=plutoed "plutoed"] - entries in the [[Urban Dictionary]] * [http://www.urbandictionary.com/define.php?term=pluto "pluto" ''v.''] - entries in the [[UrbanDictionary]] {{ನಮ್ಮ ಸೌರಮಂಡಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ]] ciqf6c3g0coy8ztxc86ypy8su8kian2 ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ 0 10612 1434346 1355143 2026-10-25T09:53:47Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434346 wikitext text/x-wiki {{Infobox ದೇಶ |native_name = গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ<br />''ಗೋಣೊಪ್ರೊಜತೊಂತ್ರಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್'' |conventional_long_name = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಜನ ಗಣತಂತ್ರ |common_name = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್ |image_flag = Flag_of_Bangladesh.svg |image_coat = Coat of arms of Bangladesh.svg |symbol_type = ಲಾಂಛನ |national_motto = none |national_anthem = ''[[ಅಮರ್ ಶೊಣಾರ್ ಬಾಂಗ್ಲ]]''<br />("ನನ್ನ ಚಿನ್ನದ ಬಂಗಾಳ") |image_map = Bangladesh in its region.svg |official_languages = [[ಬೆಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ]] |capital = [[ಢಾಕಾ]] |latd = 23|latm=42|latNS=N|longd=90|longm=22|longEW=E |government_type = [[ಸಂಸದೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ]] |leader_title1 = [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] |leader_title2 = [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] |leader_name1 = [[ಇಯಾಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್]] |leader_name2 = [[ಶೇಕ್ ಹಸೀನ]] |largest_city = [[ಢಾಕಾ]] |area = 143,998 |areami² = 55,598 <!--Don't remove [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 94th |area_magnitude = |percent_water = 7.0% |population_estimate = 147,365,000 |population_estimate_year = 2006 |population_estimate_rank = 7th |population_census = 129,247,233<ref>Adjusted population, p.4, <ref>{{cite web | url = http://www.bbsgov.org/Population%20Census%202001.PDF | publisher = Bangladesh Bureau of Statistics | title = Population Census 2001, Preliminary Report | date = 2001-08 | access-date = 2006-10-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070926113324/http://www.bbsgov.org/Population%20Census%202001.PDF | archive-date = 2007-09-26 | url-status = dead }}</ref> |population_census_year = ೨೦೦೧ |population_density = 985 |population_densitymi² = 2,551 <!--Don't remove [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 11th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $305.6&nbsp;[[ಬಿಲಿಯನ್]] |GDP_PPP_rank = 31st |GDP_PPP_per_capita = $2,011 |GDP_PPP_per_capita_rank = 143rd |HDI_year = 2003 |HDI = 0.520 |HDI_rank = 139th |HDI_category = <font style="color:#fc0">medium</font> |sovereignty_type = [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ]] |established_event1 = ಘೋಷಿತ |established_event2 = [[೧೯೭೧ರ ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ ಯುದ್ಧ|ವಿಜಯ ದಿವಸ]] |established_date1 =[[ಮಾರ್ಚ್ ೨೬]], [[೧೯೭೧]] |established_date2 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೬]], [[೧೯೭೧]] |currency = [[ಟಾಕಾ]] |currency_code = BDT |time_zone = BDT |utc_offset = +6 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +6 |cctld = [[.bd]] |calling_code = 880 - [[Bangladesh Calling SubCodes|SubCodes]] |nationality = Bangladeshi }} ==ಸನ್ನಿವೇಶ== *['''ಸೂಚನೆ'''::ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಅಂಕೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ಅಂಕೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಿಸುವುದು ಬೇಡ- ಕಾರಣ ಅದರ '೦' ಮತ್ತು '೦' ರ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ; ಓದುಗರಿಗೆ ಬರೆದಿದ್ದು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಮುಖ್ಯ.] *'''ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಒಂದು ದೇಶ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ [[ದಿಕ್ಕುಗಳು|ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ]] ಕೊಂಚ [[ಮಯನ್ಮಾರ್|ಮಯನ್ಮಾರ್‌ನ]] ಗಡಿಯನ್ನು ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಬಂಗಾಲ ಕೊಲ್ಲಿ|ಬಂಗಾಲ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು]] ಬಿಟ್ಟು ಸುತ್ತಲು [[ಭಾರತ]] ದೇಶದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ. ==ವಿವರ== *[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯದ ಒಂದು ಗಣರಾಜ್ಯ. ಗಂಗಾ-ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದೀ ಮುಖಜ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲ ರಾಜ್ಯ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲ, ಅಸ್ಸಾಮ್ ಮತ್ತು ಮೇಘಾಲಯ, ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮೇಘಾಲಯ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ತ್ರಿಪುರ ಮತ್ತು ಮಿಜ಼ೋರಾಮ್, ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಬರ್ಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 747 ಕಿ.ಮೀ., ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 463ಕಿ.ಮೀ. ಇರುವ ಇದರ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 1,42,776 ಚಕಿಮೀ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ, 793,100,00(1981) ರಾಜಧಾನಿ [[ಢಾಕಾ]] ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,310,976 (1974). ಭೌತಲಕ್ಷಣ: ಈ ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದರ ನದೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಅಲ್ಲಿಯ ಭೌತಲಕ್ಷಣವನ್ನೇ ಅಲ್ಲದೆ ಜನಜೀವನದ ಮೇಲೂ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. 1. ಗಂಗಾ ಅಥವಾ ಪದ್ಮಾ, 2. ಮೇಘ್ನಾ ಮತ್ತು ಸುರ್ಮಾ, 3. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಕವಲುಗಳು, 4. ಉತ್ತರದ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು 5. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಾಡಿನ ಹಾಗೂ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ನದಿಗಳು ಎಂದು ಇಲ್ಲಿಯ ನದಿಗಳನ್ನು ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. *ಗಂಗಾನದಿ ಬಂಗಾಲದ ನದೀಮುಖಜ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಶಿಖೆಯಂತಿದೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಕವಲೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಪದ್ಮಾ ಎನಿಸಿದೆ. ಈ ನದಿಯೂ ಇದರ ಉಪನದಿಗಳೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲದ ಕುಷ್ಟಿಯಾ, ಜೆಸ್ಸೂರ್, ಖುಲ್ನಾ, ಫರೀದ್‍ಪುರ, ಪಟುವಾಖಾಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಕರ್‍ಗಂಜ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿ ರಾಜಶಾಹಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸುಮಾರು 150ಕಿ.ಮೀ ದೂರ ಭಾರತ-ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶಗಳ ನಡುವಣ ಗಡಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಸಿಲ್ಹೆಟ್-ಸುರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಕುಸಿಯಾರ ನದಿಗಳು ಕೂಡಿ ಮೇಘ್ನಾ ಆಗಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ನದಿಗಳು ಬರಾಕ್ ನದಿಯ ಕವಲುಗಳು. ಇವು ಭಾರತದ ಮಣಿಪುರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕವಲಾದ ಸುರ್ಮಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಿಲ್ಹೆಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಳಿನಿ ನದಿ ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಳಗೆ ಕುಸಿಯಾರ ಸಂಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಜಮುನಾ ನದಿಯ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾದ ಧವಳೇಶ್ವರಿ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಮೇಘ್ನಾ ನದಿ ಗಂಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಮುಂದುವರಿದು, ಬುರ್ಹಿ ಗಂಗಾ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ನದಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. *ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಲವು ಕವಲುಗಳು ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಲದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪೂರ್ವಭಾಗಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಗ್ನೇಯದ ಮೇಘ್ನಾ ನದಿಯವರೆಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಜಮುನಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಿಂದ ಹಲವಾರು ನದಿಗಳು ಇದನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪದೇ ಪದೇ ದಡಮೀರಿ ಹರಿದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದಿಂದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ತೊಡಕು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ ತಿಸ್ತ. ಭಾರತದ ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್ ಬಳಿ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುವ ಈ ನದಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. 1787ರಲ್ಲಿ ಇದು ಪಾತ್ರ ಬದಲಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಉತ್ತರ ಬಂಗಾಲದ ಹಲವು ನದಿಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಆಕರಗಳು ಕಡಿದುಹೋದವು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಜಲೋತ್ಸಾರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು. ಈ ನದಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮರಳು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ನದಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಮುಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತಿವೆ. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ನದೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ನಾಲ್ಕು : ಫೇನಿ, ಕರ್ಣಫುಲಿ, ಸಾಂಗು ಮತ್ತು ಮಾತಾ ಮುಹರಿ. ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. [[File:Front sight view of the National Parliament House of Bangladesh.jpg|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ]] {| class="infobox borderless" |+ National symbols of Bangla-Desh (Official) |- ! '''State animal''' | | [[Image:Panthera tigris.jpg|50px]] |- ! '''State bird''' | | [[Image:Oriental Magpie Robin (Copsychus saularis)- Male calling in the rain at Kolkata I IMG 3746.jpg|50px]] |- ! '''State tree''' | | [[Image:Mango blossoms.jpg|50px]] |- ! '''State flower''' | | [[Image:Nymphaea pubescens (9149867657).jpg|50px]] |- ! '''State aquatic marine mammal''' | | [[Image:PlatanistaHardwicke.jpg|50px]] |- ! '''State reptile''' | | [[Image:Gavial-du-gange.jpg|50px]] |- ! '''State fruit''' | | [[Image:(Artocarpus heterophyllus) Jack fruits on Simhachalam Hills 01.jpg|50px]] |- ! '''State fish''' | | [[Image:Ilish.JPG|50px]] |- ! '''State mosque''' | | [[Image:Baitul Mukarram (Arabic, بيت المكرّم; Bengali, বায়তুল মুকাররম; The Holy House).jpg|50px]] |- ! '''State temple''' | | [[Image:Hindu Temple in Dhaka.jpg|50px]] |- ! '''State river''' | | [[Image:Boat on Jamuna River.jpg|50px]] |- ! '''State mountain''' | | [[Image:Keokradong.jpg|50px]] |- |} ==ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಭಾಗಗಳು== ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶವನ್ನು 20 ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯವೆನಿಸುವ 11 ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ===ಬಾರಿಂದ್ ಪ್ರದೇಶ=== ಗಂಗಾ-ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಗಳ ನಡುವಣ ಈಗಿನ ರಾಜಶಾಹಿ ವಿಭಾಗ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೆಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತರಕ್ಕಿದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕೆಂಪು ಜೇಡಿ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ===ಭಾರ್‍ಕೊಳ್ಳ=== ಬಾರಿಂದ್ ಪ್ರದೇಶದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕಿರುವ ತಗ್ಗಿನ ಭಾಗ ರಾಜಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಪಾಬ್ನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ನಡುವೆ ಇರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಜವುಗು ನೆಲಕ್ಕೆ ಚಲನ್ ಬೀಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ಪ್ರವಾಹದ ಬಯಲು: ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ರಂಗಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭುರುಂಗಮಾರಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪಾಬ್ನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇರಾವರೆಗೂ ಪೂರ್ವಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ಮೈಮೆನ್‍ಸಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೇವಗಂಜ್ ಜಮಾಲ್‍ಪುರ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಭಾರತದ ಗಡಿಯವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ದಡಮೀರಿ ಹರಿದು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧುಪುರ ಪ್ರದೇಶ: ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳಿಂದಲೂ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಾಲು ವೃಕ್ಷಗಳಿವೆ. ===ಈಶಾನ್ಯ ತಗ್ಗುನೆಲ=== ಸಿಲ್ಹೆಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ವೈಮೆನ್‍ಸಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರಭಾಗ. ಇಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ಅನೇಕ ಸರೋವರಗಳಿವೆ. ಸಿಲ್ಹೆಟ್ ಬೆಟ್ಟ ಸೀಮೆ: ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 31 ಮೀಟರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 332 ಮೀಟರ್‌ವರೆಗಿನ ಎತ್ತರಗಳ ಹಲವಾರು ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಭಾರತದ ಗಡಿಯೊಳಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮೇಘ್ನಾಕೊಳ್ಳ; ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ ನದಿಯ ಹಳೆಯ ಪಾತ್ರ ಮೇಘ್ನಾ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹದ ಕೊಳ್ಳವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ===ಮಧ್ಯದ ಮುಖಜಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶ=== ಹಲವು ಸರೋವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಫರೀದ್‍ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅಸ್ಥಿರ ಮುಖಜಭೂಮಿ: ದಕ್ಷಿಣ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಭೂಪಟ್ಟೆ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. ಸುಮಾರು 3,000 ಚ.ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಈ ತಗ್ಗು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸುಂದರಬನಗಳೆಂಬ ದೊಡ್ಡ ಕಾಡಿದೆ. ಇದರ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ನೆಲ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ. ದಕ್ಷಿಣ ಖುಲ್ನಾ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಬೇಕರ್‍ಗಂಜ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಅನೇಕ ತೊರೆಗಳು ಬಲೆಗಳಂತೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿವೆ. ===ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮುಖಜಭೂಮಿ=== ಧವಳೇಶ್ವರಿ, ಪದ್ಮಾ ನದಿಗಳ ನಡುವಣ ನೆಲ ಮತ್ತು ಅಳಿವೆಯೊಳಗಿನ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರದೇಶ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಖುಲ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುಸುರ್ ನದಿಯಿಂದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂದ್ವೀಪ್‍ವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. ===ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶ=== ಫೇನಿ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಕಾಕ್ಸ್‍ಬಜಾರ್‍ವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳೂ ಕಣಿವೆಗಳೂ ಕಾಡುಗಳೂ ಇವೆ. ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಇತರ ಕಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ. ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು ಮರಳು ಮತ್ತು ಚೆವುಳು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಇದರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ದ್ವೀಪಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಹವಳ ದ್ವೀಪ. ==ವಾಯುಗುಣ== ಇಲ್ಲಿಯದು ಮಾನ್‍ಸೂನ್ ವಾಯುಗುಣ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್‍ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ತನಕದ ಬೇಸಗೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 33 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆ. ಯಿಂದ 36 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆ. ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯ (28 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆ.) ತಿಂಗಳು. ಜನವರಿ ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಿನ (18 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆ.) ಮಾಸ. ಅಕ್ಟೋಬರಿನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ತನಕ ಚಳಿಗಾಲ. ಜೂನ್ - ಜುಲೈ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡವಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಚ್ - ಮೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯವ್ಯದಿಂದ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ಅಧಿಕ. ಮಾರ್ಚಿಯಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತನಕ ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ 250 ಸೆಂ.ಮೀ. ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 165 ಸೆಂ.ಮೀ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 635 ಸೆ.ಮೀ.ವರೆಗೂ ಮಳೆಯಾಗುವುದುಂಟು, ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ದಡ ಮೀರಿ ಹರಿದು ಸುತ್ತಲ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜಲಾವೃತವಾಗುತ್ತವೆ. ಬೇಸಗೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಾನ್ಸೂನಿನ ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸುವುದುಂಟು. ಕೆಲವೇಳೆ ಗಂಟೆಗೆ 161ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ನೀರು ಸುಮಾರು 5.5 ಮೀಟರುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೇಲೆದ್ದು ಕರಾವಳಿಯ ಹಾಗೂ ತೀರದ ದ್ವೀಪಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು. ==ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ವರ್ಗ== ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಶೇಕಡಾ 16 ರಷ್ಟು ಅರಣ್ಯಾವೃತ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್, ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್‍ಬೆಟ್ಟಗಾಡು, ಸಿಲ್ಹೆಟ್ ಮತ್ತು ಖುಲ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಢಾಕಾ, ಮೈಮೆನ್‍ಸಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಡುಗಳುಂಟು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಿಡಮರಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮಾವು, ಹಲಸು, ಬಿದಿರು, ಅಡಕೆ, ತಾಳೆ ಮರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. ಸಸ್ಯ ಪ್ರರೂಪಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ===ಸಿಲ್ಹೆಟ್ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಉತ್ತರ ವಲಯ=== ಈ ವಲಯದ ಹಲವು ತಗ್ಗು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ದಟ್ಟ ಹಸಿರು ಕವಿದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಬೆತ್ತ ಅಧಿಕ. ===ಢಾಕಾ ಮತ್ತು ಮೈಮೆನ್‍ಸಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮಧ್ಯ ವಲಯ=== ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸರೋವರಗಳು ಹೆಚ್ಚು. ಬಹಳಷ್ಟು ನೆಲಜವುಗು. ಮಧುಪುರ ಕಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ವಾಯವ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾ ನದಿಯ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಬಯಲು. ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಬಯಲು ಹಲವು ಪೈರುಗಳಿಂದಲೂ ತೋಡತುಡಿಕೆಗಳಿಂದಲೂ ಕೂಡಿದೆ. ಬಾಬುಲ್ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮರ. ಖುಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಬರಿಸಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗುಲ್ಮ ವೃಕ್ಷ ಪ್ರಧಾನ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಂದರಬನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಅನೇಕ ಮರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮರಗಳೆಂದರೆ ಮಾವು, ಅಡಕೆ, ತೆಂಗು, ತಾಳೆ, ಅರಳಿ, ಇಲ್ಲಿ ಚೆಂಡುಮಲ್ಲಿಗೆ, ಬಂಗಾಲ ಗುಲಾಬಿ, ನೈದಿಲೆ, ಗಂಧರಾಜ, ಬೋಕುಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಮಿನಿ ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಹೂವುಗಳನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ===ಪ್ರಾಣಿಗಳು=== [[File:Sundarban Tiger.jpg|thumb|ಸುಂದರಬನದ ಹುಲಿ]]ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200 ಬಗೆಯ ಸ್ತನಿಗಳೂ 750 ಬಗೆಯ ಹಕ್ಕಿಗಳೂ 150 ಬಗೆಯ ಸರೀಸೃಪಗಳೂ 200 ಬಗೆಯ ಮೀನುಗಳು ಇವೆ. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಂಡು ಹಿಂಡಾಗಿ ಆನೆ, ಎಮ್ಮೆ, ಕಾಡುಕೋಣ, ಕಾಡೆಮ್ಮೆ, ಜಿಂಕೆ, ಸಾಂಗ ಸಾಂಬರ್ ಮುಂತಾದ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ, ಹುಲಿ, ಚಿರತೆ, ಕಿರುಬ ಮುಂತಾದ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳೂ ಇವೆ. ಕರಡಿ, ಮುಂಗುಸಿ, ರ್ಹಿಸಸ್ ಕೋತಿ ಇವು ಇತರ ಮೃಗಗಳು. ಬುಲ್ಬುಲ್, ರಾಬಿನ್, ಕೋಗಿಲೆ, ನೊಣ ಹಿಡುಕ, ಗೊರವಂಕ, ಹದ್ದು, ಗೂಬೆ, ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ ಕೊಂಬುಕೊಕ್ಕಿನ ಹಕ್ಕಿ, ಮರಕುಟಕ, ಹೆರನ್ ಕೊಕ್ಕರೆ, ಬಾತು, ಕಾಡುವರಟೆ ಮುಂತಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ===ಜನ=== [[File:Cox's Bazar Beach Panorama.jpg|thumb| [[ಕಾಕ್ಸ್ ಬಜಾರ್]] ನಲ್ಲಿನ ಕಡಲ ತೀರವು ಅದರ ಮುರಿಯದ ಉದ್ದದೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಮುದ್ರ ತೀರವಾಗಿದೆ. ]] [[File:Literacy rate Bangladesh.png|thumb|right|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾಕ್ಷರತೆ ದರಗಳು 1982]] [[File:Young tagore and nazrul.png|thumb|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ, ಲೇಖಕ, [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ್ ಟಾಗೋರ್]]-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯ ಕರ್ತೃ, ಮತ್ತು ಕವಿ ನಜ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್,]]ನಾನಾ ಜನಾಂಗಗಳ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ್ದು ಪ್ರೋಟೊ ಆಸ್ಟ್ರಲಾಯ್ಡ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ವೆಡ್ಡಾಗಳು. ಇವರದು ಉದ್ದ ತಲೆ, ಚಪ್ಪಟೆ ಮೂಗು, ಕಪ್ಪು ಕಂದು ಬಣ್ಣ, ಅನಂತರ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಕಾಕಾಸಾಯ್ಡರು ಬಂದರೆಂಬುದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮತ. ಇವರು ಆರ್ಯರು. ಅನಂತರ ಇಂಡೋ-ಯೂರೊಪಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಅರ್ಮೆನಾಯ್ಡರು ಬಂದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಒಂದನೆಯ ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಆರ್ಯಮಯವಾಗತೊಡಗಿತು. 8 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಆರಂಭವಾದುವು. ಅರಬ್, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಹಾಗೂ ತುರ್ಕಿ ಮೂಲಕ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರತೊಡಗಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯರನೇಕರು ಮುಸ್ಲಿಮರಾದರು. ಪ್ರೋಟೊ-ಅಸ್ಟ್ರಲಾಯ್ಡ್ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರೆನ್ನಲಾದ ಸಂತಾಲರು ರಾಜ್‍ಶಾಹಿ ಮತ್ತು ದಿನಾಜ್‍ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಬಾರಿಂದ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಅಸ್ಸಾಮ್ ಗಡಿ ಬಳಿಯ ಖಾಸಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಿಗಳೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾರೊ, ಹಜಾಂಗ್, ಕಚಾರಿ ಮತ್ತು ತಿಪೆರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗೊಲಾಯ್ಡ್ ಅಂಶವಿದೆ. ಗಾರೊ ಮತ್ತು ಹಜಾಂಗ್‍ಗಳು ಸುಸಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟ ಸೀಮೆಯಲ್ಲೂ ಕಚಾರಿಗಳು ಸಿಲ್ಹೆಟ್‍ನಲ್ಲೂ ತಿಪೆರಿಗಳು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳವರಲ್ಲದೆ ಉಳಿದವರು ಬಂಗಾಲಿಗಳು. ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಇವರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನ. ಆದರೆ ಇವರು ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲದವರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜನಾಂಗಗಳು ಬೆರೆತಿವೆ. ಬಂಗಾಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರ ಭಾಷೆ. ಶೇಕಡಾ 98 ರಷ್ಟು ಜನ ಈ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. 1947ರ ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಯ ಆನಂತರ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರ ಭಾಷೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉರ್ದು. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಬಲ್ಲವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ===ಮತ=== ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ೮೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಮುಸ್ಲಿಮರು. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಕ್ರಮೇಣ ಇಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಕಂತಿಯೇ ತೀವ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಇವರ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಬೌದ್ಧ ಮತವೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೮೭೨ರ ತನಕವೂ ಹಿಂದೂಗಳದೇ ಬಹುಮತವಾಗಿತ್ತು. ೧೮೯೦ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಂಖ್ಯೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಮತದ ಸೂಫಿಗಳೆಂಬವರು ಕೆಳವರ್ಗಗಳ ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದಲೂ ಹೊರ ದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರತೊಡಗಿದರು. ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಜನನ ದರ ಹಿಂದುಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದುದು ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ. ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರು ಸುನ್ನಿಗಳು, ಷಿಯಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಬಹುತೇಕ ಪರ್ಷಿಯದಿಂದ ಬಂದವರ ವಂಶಸ್ಥರು. ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾದ ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲದೆ ಬೌದ್ಧರೂ, ಕ್ರೈಸ್ತರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಚಕ್ಮಾ, ಚೌಕ್, ಮಾಘ ಮತ್ತು ಮ್ರುಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬೌದ್ಧರು. ಕುಮಿಗಳೂ ಕೆಲವು ಮ್ರುಗಳೂ ಸರ್ವಚೇತನವಾದಿಗಳು. ಲುಷಾಯಿಗಳು, ಕ್ರೈಸ್ತರು, ತಿಪೆರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಲಣ ವರ್ಗಗಳ ಹಿಂದೂಗಳು, ಷಿಯಂಗರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳವರ್ಣಗಳವರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಲ್ಲ. ನಗರಗಳು ೩ ಮಾತ್ರ. ೮೦ ಚಿಕ್ಕ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳಿವೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣವಾಸಿಗಳು ಶೇಕಡಾ ೪ ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ. [[ಢಾಕಾ]] ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ. ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ಢಾಕಾದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೯ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ನಾರಾಯಣಗಂಜ್ ಸೆಣಬು, ಮತ್ತು ಚರ್ಮೋದ್ಯೋಗ ಕೇಂದ್ರ. ಢಾಕಾ ನಾರಾಯಣಗಂಜ್‍ಗಳನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ಮಹಾ ಢಾಕಾ ನಗರವೆಂದು ವ್ಯವಹರಿಸುವುದೂ ಉಂಟು. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಎರಡನೆಯ ಮುಖ್ಯ ನಗರ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೮೮೯.೭೬೦ (೧೯೭೬). ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಕೂಡ. ೧೯೪೭ ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಇದು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಸುತ್ತ ಕಾಲೂರ್‍ಘಾಟ್, ಷೋಲಾಷ್‍ಪುರ್, ಫೌಜ್‍ದಾರ್ ಹಟ್ ಮುಂತಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿವೆ. ಖುಲ್ನಾ ನೈಋತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪೩೭.೩೦೪ (೧೯೭೬). ಇದರ ಬಳಿ ಚಾಲ್ನ ಬಂದರು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ದೌಲತ್‍ಪುರ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಜನಸಂದಣಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ ನದಿಗಳ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರು ತಗ್ಗಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ನಿಲ್ಲುವುದರಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರಸ್ತೆಗಳ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಹಬ್ಬಿವೆ. ಕುಷ್ಟಿಯಾ, ಜೆಸ್ಸೂರ್, ಫರೀದ್‍ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಖುಲ್ನಾ, ಬೇಕರ್ಗಂಜ್, ಪಟುವಾಖಾಲಿ ಮುಂತಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನೋಟ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ೪ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳೂ ೧೯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇವೆ. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್, ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಬೆಟ್ಟ ಸೀಮೆ, ಕೊಮಿಲ್ಲಾ, ನೌಖಾಲಿ, ಸಿಲ್ಹೆಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಢಾಕಾ, ಫರೀದ್ ಪುರ್, ಮೈಮೆನ್‍ಸಿಂಗ್, ತಂಗೇಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಢಾಕಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಬೇಕರ್ಗಂಜ್ (ಬರಿಸಾಲ್), ಜೆಸ್ಸೊರ್, ಖುಲ್ನಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಬೋಗ್ರಾ, ದಿನಾಜ್‍ಪುರ್, ದಾಬ್ನಾ, ರಾಜ್‍ಶಾಹಿ, ರಂಗ್‍ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ರಾಜ್‍ಶಾಹಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಇವೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== *ಇಲ್ಲಿಯದು ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಆರ್ಥಿಕತೆ. ಶೆಕಡಾ 80ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ವ್ಯವಸಾಯವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶವಾದ 1,50,00,000 ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10,28,100 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶ ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಣ್ಣು ಸಾರಯುಕ್ತವಾದ್ದು. *ಬಾಂಗ್ಲಾ ಬಹಳ ಫಲವತ್ತಾದ ನಾಡೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸೆಣಬು, ಭತ್ತ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದ ಬೆಳೆಗಳು. ಇತರ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಬೇಳೆಕಾಳು, ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ, ಎಣ್ಣೆ, ಬೀಜ, ಕಬ್ಬು, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು, ಇಲ್ಲಿಯ ಕೃಷಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ಹಲವು ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗಿವೆ. ಕರ್ಣಫುಲಿ ವಿವಿಧೋದ್ದೇಶ ಯೋಜನೆ, ತೀಸ್ತ ಕಟ್ಟೆ ಯೋಜನೆ, ಗಂಗಾ-ಕೋಬಡಾಕ್ ಯೋಜನೆ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಕರ್ಣಪುಲಿ ಯೋಜನೆ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲೂ, ತೀಸ್ತಾ ಯೋಜನೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲೂ ಇವೆ. ಗಂಗಾ- ಕೋಬಡಾಕ್ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕುಷ್ಟಿಯಾ ಜೆಸೂರ್ ಮತ್ತು ಖುಲ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ. *ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಹೊಳೆಗಳಲ್ಲೂ ಕರಾವಳಿಯ ಅಳಿವೆಗಳಲ್ಲೂ ಮೀನುಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು. ಕಡಲು ನೀರಿನ ರೂಪ ಚಂದಾ, ನದೀ ನೀರಿನ ಹಿಲ್ಸಾ ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೀನು ಜಾತಿಗಳು. *ಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವವರು ವರ್ಷದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಜೀವನ ಮಟ್ಟ ಬಹಳ ಕೆಳಗಿನದು. ನಿರುದ್ಯೋಗವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಗತ್ಯವೆನಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಡಚಣೆಯೆಂದರೆ ಖನಿಜಗಳ ಅಭಾವ. *ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಸಿಲ್ಹೆಟ್ ಮತ್ತು ಬೋಗ್ರಾಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಸಿಲ್ಹೆಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹರೀಪುರ, ಛಾತಕ್, ಕೈಲಾಷ್-ತಿಲ, ರಷೀದ್‍ಪುರ್, ಷಾಹಿ ಬಜಾರ್‍ಗಳಲ್ಲೂ ಕೊಮಿಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಬಾರಿಯಾ ಮತ್ತು ಬೇಕರಾಬಾದ್‍ಗಳಲ್ಲೂ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಸಿಲ್ಹೆಟ್‍ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ತಿಲದಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಢಾಕಾ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬ್ರಾಹಣಬಾರಿಯಾ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಅನಿಲ ಒದಗುತ್ತದೆ. ಢಾಕಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಘೋರಾ ಸಾಲ್‍ನಲ್ಲೂ ಚಿತ್ತಗಾಂಗಿನಲ್ಲೂ ಶಾಖ ವಿದ್ಯುತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರೂಪ್‍ಪುರದಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. *ಕಚ್ಚಾ ಸೆಣಬಿನ ರಫ್ತು ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಸೆಣಬಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆದಿದೆ. ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸೆಣಬು ಗಿರಣಿಗಳು ಬೆಳೆದಿವೆ. ಉಳಿದದ್ದು ರಫ್ತಾಗುತ್ತದೆ. *[[ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್]] ಬೆಟ್ಟ ಸೀಮೆಯ ಬಿದಿರನ್ನೂ ಸುಂದರಬನಗಳ ಮೆದುಮರಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಾಗದವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ. ಚೆಂದ್ರಘೋನಾ, ಪಾಕ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ (ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್) ಕಾಗದದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಖುಲ್ನಾದಲ್ಲಿ ಕಾಗದ ಮತ್ತು ರಟ್ಟಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಿದೆ. ಹಲವು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಒಂದು ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯೂ (ಛಾಕತ್) ಇವೆ. ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಖುಲ್ನಾಗಳಲ್ಲಿ ಹಡಗು ರಿಪೇರಿ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬೇಕಾದಾಗ ನೀರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ ಒಣಬಂದರು (ಡ್ರೈಡಾಕ್) ಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. *ಇಲ್ಲಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬಟ್ಟೆ ನೇಯ್ಗೆ, ಇದನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸುಮಾರು 3 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಮಂದಿ ನೇಕಾರರಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜು. ಬೀಡಿ ತಯಾರಿಕೆ, ಜಮಾಖಾನೆ ನೇಯ್ಗೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಹಾಗೂ ಬೆತ್ತದ ಕುರ್ಚಿಗಳೇ ಮುಂತಾದವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲಿಯ ಇತರ ಕಸುಬುಗಳು. ಪ್ರಾಗಿತಿಹಾಸ: (ನೋಡಿ- ಪಶ್ಚಿಮ-ಬಂಗಾಲ) ==ಈಚಿನ ಇತಿಹಾಸ== ಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನೋಡಿ:[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ]][[File:Government Seal of Bangladesh.svg|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸರ್ಕಾರಿ ಮುದ್ರೆ]] * ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು * [[ಭಾರತ]] ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಬಂಗಾಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪೂರ್ವಭಾಗವಾಗಿದ್ದು [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯಾದಾಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಪೂರ್ವಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸಿರಿಲ್ ರಾಡ್ಕ್ಲಿಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಗಡಿ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯಲು ವಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ರಾಡ್ಕ್ಲಿಫ್ ಲೈನ್ ಇಂದಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಅದರಂತೆ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳವನ್ನು (ಈಗಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾ) 14 ಆಗಸ್ಟ್ 1947 ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಡೊಮಿನಿಯನ್‍ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳವು ಢಾಕಾದ ರಾಜಧಾನಿಯೊಂದಿಗೆ 1947 ರ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಫೆಡರೇಶನ್ (ಹೊಸ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರ ಭರವಸೆ ನೀಡಿತು.) ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>Farahnaz Ispahani (2017). Purifying the Land of the Pure: A History of Pakistan's Religious Minorities. Oxford University Press. p. 8. ISBN 978-0-19-062165-0.</ref><ref>Yasmin Saikia (10 August 2011). Women, War, and the Making of Bangladesh: Remembering 1971. Duke University Press. p. 34. ISBN 978-0-8223-5038-5.</ref> [[File:Bengal PMs.png|thumb|ಬಂಗಾಳ-ಬಾಂಗ್ಲಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು: ಎ. ಕೆ. ಫಜ್ಲುಲ್ ಹುಕ್, ಖವಾಜಾ ನಜಿಮುದ್ದೀನ್ ಮತ್ತು ಎಚ್. ಎಸ್. ಸುಹ್ರವರ್ದಿ; 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಾದ- ಎ. ಕೆ. ಫಾಜ್ಲುಲ್ ಹುಕ್, ಖ್ವಾಜ ನಜಿದಿದುನ್ ಮತ್ತು ಎಚ್ ಎಸ್ ಸುಹ್ರಾವಾರ್ದಿ.]] * ಬಂಗಾಳ-ಬಾಂಗ್ಲಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು: ಎ. ಕೆ. ಫಜ್ಲುಲ್ ಹುಕ್, ಖವಾಜಾ ನಜಿಮುದ್ದೀನ್ ಮತ್ತು ಎಚ್. ಎಸ್. ಸುಹ್ರವರ್ದಿ;;20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಾದ- ಎ. ಕೆ. ಫಾಜ್ಲುಲ್ ಹುಕ್, ಖ್ವಾಜ ನಜಿದಿದುನ್ ಮತ್ತು ಎಚ್ ಎಸ್ ಸುಹ್ರಾವಾರ್ದಿ.ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಹುಕ್ ಕೃಷಕ್ ಪ್ರಜಾ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ನ ಮುಖಂಡ ಸುಹ್ರವರ್ದಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಐದನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗಿನ ನಾಯಕನಾದ ನಜಿಮುದ್ದೀನ್, ಈಸ್ಟ್ ಬಂಗಾಳದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಧಾನಿ. *ಖವಾಜಾ ನಜಿಮುದ್ದೀನ್ ಈಸ್ಟ್ ಬಂಗಾಳದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಚಾಲ್ಮರ್ಸ್ ಬೌರ್ನ್ ಅವರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು. ಆಲ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಅವಾಮಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು 1949 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ-ಬಲ ಆಲ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಲೀಗ್‍ಗೆ (ಕೇಂದ್ರ-ಎಡ) ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1952 ರ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷಾ ಚಳುವಳಿಯು ದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದ ಮೊದಲ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಅವಾಮಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ ಅನ್ನು 1953 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು-ಜಾತ್ಯತೀತ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1954 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಭೆ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷಣಕಾರ ಮೌಲ್ವಿ ತಮಿಸುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. 1954 ರ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳಿ ಶಾಸಕಾಂಗ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್ ಸಮ್ಮಿಶ್ರವು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಲೀಗ್‍ನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಮೆಟ್ಟಿ ಗೆದ್ದಿತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ, ಈಸ್ಟ್ ಬಂಗಾಳವನ್ನು ಒಂದು ಪೂರ್ವ ಘಟಕದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. *ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು 1956 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. 1957 ರವರೆಗೂ ಮೂರು ಬಂಗಾಳಿಗಳು ಅದರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದವು: ಬೊಜ್ರಾ ಮತ್ತು ಸುಹ್ರವರ್ದಿ ನಝಿಮುದ್ದೀನ್, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ. ಮೂವರು ಪೈಕಿ ಯಾವುದೂ ಅವರ ಪದವಿ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಿಗಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. 1958 ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆಯು ಸೇನಾ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು ಮತ್ತು 11 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಯುಬ್ ಖಾನ್ ದೇಶದ ಬಲಶಾಲಿ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ದಂಗೆ ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ದಮನವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಖಾನ್ 1962 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದನು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮತ್ತು ಗವರ್ನೇಶಿಯಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ (ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಧಾರಿತ) ಹಿಂದಿನ ಸಂಸತ್ ಬದಲಿಗೆ ಬೇಸಿಕ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಎಂದು ಇದನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. 1962 ರಲ್ಲಿ ಢಾಕಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಸ್ಥಾನವಾಯಿತು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿದ ಬಂಗಾಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಮನವೊಲಿಸುವಂತಾಯಿತು.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12651483 Bangladesh profile - Timeline 14 February 2018]</ref> [[File:21 Feb 1953 Dhaka University female students procession.png|thumb|21 ಫೆಬ್ರುವರಿ 1953 ಢಾಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆ]] *1966 ರಲ್ಲಿ, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ನಾಯಕ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಫೆಡರಲ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಕ್ಕೆ ಆರು ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅರ್ಲ್ ವಾರೆನ್ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ವಿ ತಮಿಜುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್ ಅವರು ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. U.S. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಅರ್ಲ್ ವಾರೆನ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿ.ಮೌಲ್ವಿ ತಮಿಝುದ್ದೀನ್ ಖಾನರ ಫಿರ್ಯಾದಿಯಾದ ಮೌಲ್ವಿ ತಮಿಜುದ್ದೀನ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡೆಸಿತು: ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ವೆಚ್ಚ, ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಮದುಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುವ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿದೇಶಿ-ವಿನಿಮಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ನಿಧಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರವು ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ತಡೆ ಮಾಡಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಂದಿನ ಖರ್ಚು ಬಜೆಟ್‍ನಲ್ಲಿತ್ತು; ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಅದರ ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತ್ತು ಚಹಾದೊಂದಿಗೆ 70% ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಫ್ತು ಆದಾಯವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರು ಅಗರ್ತಲಾ ಪಿತೂರಿ ಕೇಸ್‍ನಲ್ಲಿ ದೇಶದ್ರೋಹಕ್ಕೆ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು 1969 ರ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದಂಗೆಯ ಕಾರಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು, ಅದು ಆಯುಬ್ ಖಾನ್‍ರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಜನರಲ್ ಯಾಹ್ಯಾ ಖಾನ್ ಅವರು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು, ಮಾರ್ಟಲ್ ಕಾನೂನು ಪುನಃ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಾರತಮ್ಯವೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿತು, ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12651483.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *ಒಂದು ಚಂಡಮಾರುತವು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತೀರವನ್ನು 1970 ರಲ್ಲಿ ಧ್ವಂಸಮಾಡಿತು, ಅಂದಾಜು 500,000 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದಿತು, ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕಳಪೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>http://countrystudies.us/bangladesh/16.htm The "Revolution" of Ayub Khan, 1958-66</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 1970 ರ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಂತರ, ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದ ಜನರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿದರು; ಬಂಗಾಳಿ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ 169 ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೀಟುಗಳ 167 ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಲೀಗ್ ಸಮರ್ಥಿಸಿತು, ಆದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಜುಲ್ಫಿಕಾರ್ ಅಲಿ ಭುಟ್ಟೊ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ) ಇದನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು. *ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಯತ್ತೆತೆ ಬೇಕೆಂದು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಚಳುವಳಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಷೇಕ್ ಮುಜೀಬುರ್ ರಹಮಾನ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಗಳು ಎದ್ದವು.. ಮುಜಿಬ್ 7 ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರಂದು ಡಕಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 2 ದಶಲಕ್ಷ ಜನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಈ ಹೋರಾಟವು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬಾರಿ ಹೋರಾಟವು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ." ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 23 ರಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಡೇ ದಿನ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 25 ರ ರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಾಹ್ಯಾ ಖಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತಾಧಿಪತ್ಯವು ಆಪರೇಷನ್ ಸರ್ಚ್ಲೈಟ್ (ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೇಲೆ ಸತತ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಕ್ರಮಣ) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸೇನೆಯು ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿಕೊಂಡು ಕರಾಚಿಯ ಕಡೆಗೆ ವಿಮಾನ ಹಾರಿಹೋಯಿತು.<ref>[https://books.google.co.in/books?id=LFYiAgAAQBAJ&pg=PT112&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Four Miles to Freedom: Escape from a Pakistani POW Camp;By Faith Johnston]</ref> *1971ರಲ್ಲಿ ಈ ಚಳವಳಿ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡು ಬಾಂಗ್ಲಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರತೊಡಗಿದರು. ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳ ನಡುವೆ ಹದಿನಾರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಿಮೋಚನಾ ಸೇವೆಯ (ಮುಕ್ತಿ ಬಾಹಿನಿ) ನೆರವಿಗೆ ಹೋದ ಭಾರತ ಸೇನೆ ಆ ದೇಶವನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿತು. 1971ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 16 ರಂದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಉದಯವಾಯಿತು. ===ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಉದಯ=== [[File:1971 Instrument of Surrender WaPo.jpg|thumb|1971 Instrument of Surrender]] *1971 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 3 ರಿಂದ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಿ.3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1971 ರಿಂದ ಡಕಾ (ಢಾಕಾ) ಪತನದವರೆಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಡುವಿನ ಮಿಲಿಟರಿಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಭಾರತ-ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳಿಗೆ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು.. ಯುದ್ಧವು, 11 ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಮೇಲೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಪೂರ್ವರಕ್ಷಕ ವೈಮಾನಿಕ ಧಾಳಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು ಪಕ್ಕದ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಯುದ್ಧವು ಕೇವಲ 13 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನೆಡೆದು, ಇದು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,905593,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170613153528/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,905593,00.html |date=2017-06-13 }} The World: India: Easy Victory, Uneasy Peace Monday, Dec. 27, 1971</ref> *ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಿಲಿಟರಿಗಳು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದರು; ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಿಲಿಟರಿ ಪೂರ್ವ ಕಮಾಂಡ್ 16 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1971 ರಂದು ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯ ಅಧಕೃತ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಈ ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ, ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು 26 ಮಾರ್ಚ್ 1971 ರಂದು ಏಕತೆಯ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ದಿಂದ ಅದರ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 90,000 [28] ರಿಂದ 93,000 ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯವು ಸೆರೆಯಾಳಾಗಿಸಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ 79,676 ರಿಂದ 81,000 ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಸಮವಸ್ತ್ರದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಉಳಿದ ಕೆಲವು ಬೆಂಗಾಳಿ ಯೋಧರು ಸೇರಿದಂತೆ. ಉಳಿದ 10,324 ರಿಂದ 12,500 ಕೈದಿಗಳು ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಸಹಯೋಗಿ (ರಝಾಕಾರ್ಗಳು) ನಿಷ್ಠ ಸದಸ್ಯರು ಇದ್ದರು. ಸಂಘರ್ಷದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 80 ಲಕ್ಷದಿಂದ ಒಂದು ಕೋಟಿ ಜನರು ಪಡೆಯಲು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದೇಶದಿಂದ ನಿರಾಶ್ರತರು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>Bose, Sarmila (November 2011). "The question of genocide and the quest for justice in the 1971 war"(PDF). Journal of Genocide Research. 13 (4): 398.</ref><ref>Haqqani, Hussain (2005). Pakistan: Between Mosque and Military. United Book Press. ISBN 978-0-87003-214-1., Chapter 3, p. 87.</ref> ===ಷೇಖ್ ಮುಜೀಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಪ್ರಧಾನಿ=== [[File:Mujib and Ford.jpg|thumb|ಪ್ರಧಾನಿ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಮತ್ತು 1974 ರಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಫೋರ್ಡ್]] [[File:Dutch Royal Family meets Ziaur Rahman and wife 1979.jpg|thumb|ಡಚ್ ರಾಯಲ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ- ಜಿಯಾರ್ ರಹಮಾನ್ ಮತ್ತು ಪತ್ನಿ 1979 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಮಾಡಿದರು.]] *ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಿದ್ದ ಷೇಖ್ ಮುಜೀಬುರ್ ರಹಮಾನ್‍ರವರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ 1972ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದರು. ಆ ವರ್ಷದ ನವೆಂಬರ್ 4 ರಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರರೂಪಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಂವಿಧಾನದ ಸ್ವೀಕಾರವಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 16 1972 ರಂದು ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು. 1975ರಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದುವು. ಹಳೆಯ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಮಾದರಿಯ ಸರಕಾರದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 26ರಂದು ಷೇಖ್ ಮುಜೀಬುರ್ ರಹಮಾನರೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಷೇಖ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯ ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ್ ಕೃಷಿಕ ಶ್ರಮಿಕ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ವಿನಾ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನೂ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಅಹಮದರನ್ನು ಜನರಲ್ ಜಿಯ-ಉರ್ ರಹಮಾನರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಇಳಿಸಿ ತಾವೇ ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ===ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಯುಗ ಮತ್ತು ದಂಗೆಗಳು (1975-1991=== *ಜನವರಿ 1975 ರಲ್ಲಿ, ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಬಕ್ಸಲ್‍ನ (ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಕೃಷಕ್ ಪರಮಿಕ್ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ನಾಲ್ಕು ರಾಜ್ಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ರಹ್ಮಾನ್ ನಿಷೇಧಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಹಾಗೆ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದರು. 15 ಆಗಸ್ಟ್ 1975 ರಂದು ಅವರು ಸೈನಿಕ ದಂಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದರು. ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕರಾನ್ ಖೇಂಡೇಕರ್ ಮೊಸ್ಟಾಕ್ ಅಹ್ಮದ್‍ಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅಹ್ಮದ್ ಅನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದವರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"Mushtaq was worst traitor: attorney general". bdnews24.com. Retrieved 19 September 2017.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ತಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಇತರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ನಾಯಕರನ್ನು 4 ನವೆಂಬರ್ 1975 ರಂದು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಅಬು ಸದಾತ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಯೀಮ್ 1975 ರ ನವೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ಮಿಲಿಟರಿಯಿಂದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಸೇನಾ ನೇಮಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟರ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು.<ref>B.Z. Khasru. The Bangladesh Military Coup and the CIA Link. Rupa Publications India Pvt. Ltd. ISBN 978-81-291-3416-5.</ref> *1977 ರಲ್ಲಿ, ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜಿಯಾರ್ ರಹಮಾನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ರಹಮಾನ್ ಮಲ್ಟಿಪಾರ್ಟಿ ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಖಾಸಗೀಕರಣಗೊಂಡ ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, BEPZA ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1979 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಎರಡನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. 1979ರ ಫಬ್ರುವರಿಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಜಿಯಾ-ಉರ್ ರಹಮಾನರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ್ ನ್ಯಾಷನಲಿಷ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯೇ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತವಾಯಿತು. 1981 ಮೇ 30 ರಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಿಯಾ-ಉರ್ ರಹಮಾನ]] ಕೊಲೆಯಾದರು. ಅಬ್ದುಲ್ ಸತ್ತಾರ್ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡಿದರು. 1982 ರವರೆಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷ (ಬಿಎನ್ಪಿ) ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಅರೆ-ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. 1981 ರಲ್ಲಿ ರಹಮಾನ್ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದ ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ '''ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಅಬ್ದುಸ್ ಸತ್ತಾರ್''' ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ನವೆಂಬರ್ 15ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರೇ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 1981 ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತರ್ 65.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>[B.Z. Khasru. The Bangladesh Military Coup and the CIA Link. Rupa Publications India Pvt. Ltd.]</ref> ===ಸೇನಾ ಆಡಳಿತ -ಎರ್ಷಾದ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ=== *1982 ಮಾರ್ಚ್ 24ರಂದು ಇನ್ನೊಂದು ಸೇನಾಕ್ಷಿಪ್ರಾಕ್ರಮಣ ನಡೆಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, 1982 ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತಾರ್ ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಂಡರು. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎ.ಎಫ್. ಎಮ್. ಅಹ್ಸನುದ್ದೀನ್ ಚೌಧರಿ ಅವರನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಸೈನ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಹುಸೇನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇರ್ಷಾದ್ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 1983 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲೆ.ಜ.ಎಚ್.ಎಂ. ಎರ್ಷಾದರನ್ನು ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಅವರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯನ್ನು 1984 ನವೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯತನಕ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಎರ್ಷಾದ್ 1986 ರಲ್ಲಿ ಸಮರ ಕಾನೂನನ್ನು (ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ) ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು.<!---(ಎಚ್.ಎಸ್.ಕೆ.)---><ref>[https://kn.wikisource.org/s/3pe ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]</ref> [[File:Bangladesh divisions english.svg|thumb|೮ ಆಡಲಿತ ವಿಭಾಗಗಳು]] *ಅವರು ಸತತ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ಅಟೌರ್ ರಹಮಾನ್ ಖಾನ್, ಮಿಜಾನೂರು ರಹಮಾನ್ ಚೌಧರಿ, ಮೌಧದ್ ಅಹ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಕಾಜಿ ಜಾಫರ್ ಅಹಮದ್ ಇವರ ಸಹಯೋಗದೊಡನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಜಾತಿಯೋ ಪಾರ್ಟಿಯ ಬಹುಮತದಿಂದ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ಇರ್ಷಾದ್ 1986 ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ಮುಖ್ಯ ಲಷ್ಕರಿ ಶಾಸನ ಆಡಳಿತಗಾರ ಲೆ.ಜ.ಎಚ್.ಎಂ. ಎರ್ಷಾದರು ರಾಜಕಾರಣವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಎಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನೂ ನಿಷೇಧಿಸಿದರಲ್ಲದೆ ರಾಜಕೀಯ ಅಪರಾಧಗಳ ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಲಷ್ಕರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಎಂಟು ಅಂಶಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 1986 ಮತ್ತು 1988 ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು, ಆದರೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾದ ಬಿಎನ್‍ಪಿ (BNP) ಮತ್ತು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ 1988ರ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಇದವು. *ಎರ್ಷಾದ್ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ದೇಶವನ್ನು 64 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 1988 ರಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಂಸತ್ತನ ಮೇಲೆ ಒತ್ಡಡಹಾಕಲಾಯಿತು. 1990 ರ ಸಾಮೂಹಿಕ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶಹಬುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಆಡಳಿತ ತರಲು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ/ ಸರ್ಕಾರದ ಮೊದಲ ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು.<ref>["Bangladesh profile". 13 August 2017. Retrieved 19 September 2017 – via www.bbc.com.]</ref> ==ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಸತ್ತಿನ ಯುಗ (1991-ಇಂದಿನವರೆಗೆ)== {{multiple image | align = right | image1 = Sheikh Hasina in London cropped.jpg | width1 = 100 | alt1 = Sheikh Hasina | link1 = Sheikh Hasina | caption1 = Sheikh Hasina/ಶೇಕ್ ಹಸೀನಾ | image2 = Begum Zia Book-opening Ceremony, 1 Mar, 2010 cropped.jpg | width2 = 100 | alt2 = Khaleda Zia | link2 = Khaleda Zia | caption2 = Khaleda Zia/ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ | footer = "ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಬೀಗಮ್ಸ್" ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ; 1991 ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಗಳಾಗಿ ಆಳಿದರು. ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು }} [[File:The Leader of Opposition Shri L.K. Advani calls on the Prime Minister of Bangladesh Ms Khaleda Zia, in New Delhi on March 22, 2006.jpg|300px|thumb|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ, ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಎಲ್.ಕೆ.ಅಡ್ವಾಣಿ ಮಾರ್ಚ್ 22, 2006 ರಂದು ಹೊಸದಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ]] *1991 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಸಂವಿಧಾನದ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬೇಗಮ್ ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ('''ಬೇಗಂ ಖಲೀಡಾ ಜಿಯಾ ಜಿಯಾ ಉರ್ ರಹ್ಮಾನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ''', 1977 ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ 7 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು.) ಮಾಜಿ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದ ಜಿಯಾ 1990 ರಿಂದ 1996 ರವರೆಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಬಿಎನ್‍ಪಿ) ಸರ್ಕಾರದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದರು. 1991 ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ತಮ್ಮ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಸೈಫುರ್ ರಹಮಾನ್ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>[David Lewis (31 October 2011). Bangladesh: Politics, Economy and Civil Society. Cambridge University Press]</ref> *ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಉಪಕ್ರಮದ ನಂತರ, ವಿದ್ಯುತ್ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲು ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತಂದಿತು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಹಬೀಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು 1996 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ನೇತೃತ್ವದ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್, ಏಳನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಹಸಿನಾರವರ ಮೊದಲ ಅವಧಿ ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಹಿಲ್ ಟ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್ ಪೀಸ್ ಅಕಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಗಂಗಾ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು; (ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು). ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಾರ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಲತೀಫರ್ ರಹ್ಮಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಎರಡನೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವು 2001 ರಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯು ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು. ಇದು ಬೇಗಮ್ ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಪಕ್ಷದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿ ತಂದಿತು. ಎರಡನೆಯ ಬೇಗಮ್ ಖಲೀದಾ ಝಿಯಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಗಲಭೆಗಳು 2004 ಮತ್ತು 2006 ರ ನಡುವೆ ನೆಡೆದು ದೇಶವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡವು. ಒಂದು ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಗುಂಪು, ಜೆ.ಎಂ.ಬಿ, ಸರಣಿ ಬಾಂಬ್ ಸ್ಪೋಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ವ್ಯಾಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿ ಮಧ್ಯೆ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮಿಲಿಟರಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಐಜುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನೊಕ್ರ್ಯಾಟ್/ ರಾಜ ತಂತ್ರಜ್ಞ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಅಹ್ಮದ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. *ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು, 2008 ರ ಒಂಬತ್ತನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯವರೆಗೂ '''ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶೇಖ್ ಮುಜಿಬುರ್ ರಹಮಾನ್ ಅವರ ಮಗಳು ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ''' ಮತ್ತು ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಆಡಳಿತ ನೆಡೆಸಿತು. *ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಅವರ ಎರಡನೇ ಸರ್ಕಾರ BDR ಬಂಡಾಯವನ್ನು (The Bangladesh Rifles revolt) ಎದುರಿಸಿತು, ಅದು ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಹಸೀನಾ ಮಿಲಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯಗಾರನ್ನೂ ಮತ್ತು ಕೋಪಗೊಂಡ ಮಿಲಿಟರಿಗಳ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು 1971 ರ ಜನಾಂಗೀಯ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಉಳಿದಿರುವ ಬಂಗಾಳಿ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಸಹಯೋಗಿಗಳನ್ನು ದಂಡಿಸಲು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧಗಳ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮತ್ತು ನರಮೇಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿರುವ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಜಮಾತ್-ಇ-ಇಸ್ಲಾಮಿಯ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರು ಅದರ ಅಪರಾಧಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದರು. ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್‍ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತದ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. *ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ವಿರೋಧಿ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮವು ನೆರೆಯ ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಭಾರತವು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ===ಶೇಕ್ ಹಸೀನಾ ಮೂರನೇ ಅವಧಿ ಆಡಳಿತ (2009 ರಿಂದ)=== [[File:Russia-Bangladeshi talks Moscow 2013-01-15 11.jpeg|thumb|Russia-Bangladeshi talks Moscow 2013-01-15 11]] *2010 ರಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಲಾ ಅನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಿ ಜಾತ್ಯತೀತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿತು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ, ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಉಸ್ತುವಾರಿ-ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು. ಯುದ್ಧ ಅಪರಾಧಗಳ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಪರವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು, ಇದು ಮಾರ್ಚ್ 2013 ಶಹಬಾಗ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಮೇ 2013 ರಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜತ್-ಇ-ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಗುಂಪಿನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತು. *ಲೀಗ್ ಪರವಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆನ್ ಪಿ ಪಕ್ಷ ನೋಡಿದೆ. ಲೀಗ್, ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಮತ್ತು ಜಮಾತ್ ನಡುವಿನ ಬೀದಿ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. 2014 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಖಲೀದಾ ಜಿಯಾ ಅವರ ಬಿಎನ್‍ಪಿ ಪಕ್ಷ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿತು; ಜಮಾತ್ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸದಂತೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಚುನಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ಚುನಾವಣೆ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಿಂದ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 2014 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವಾಮಿ ಲೀಗ್ ಜಯಗಳಿಸಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಮೂರನೇ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.<ref>[B.Z. Khasru. The Bangladesh Military Coup and the CIA Link. Rupa Publications India Pvt. Ltd]</ref> ===ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತವಾದಿಗಳಮೇಲೆ ಧಾಳಿ=== *[[ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ:ಜುಲೈ 2016]] *2015 ಮತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವು ಹಿಂದುಗಳು, ಬೌದ್ಧರು, ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸಿಗರು, ಎಲ್ಜಿಬಿಟಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಸೂಫಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಬ್ಲಾಗಿಗರು, ಪ್ರಕಾಶಕರು ಮತ್ತು ನಾಸ್ತಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತವಾದಿಗಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯು, 206 ಜನ ಮರಣದಂಡನೆಯಾಗಿದೆ. ಜುಲೈ 2016 ರಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಬಂದೂಕುಧಾರಿಗಳು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿನಡೆಸಿದರು. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇರಾಕ್ ಮತ್ತು ಲೆವಂಟ್ ಅನೇಕ ದಾಳಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಕಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಯೋಗದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>[ಮೇಲಿನದೇ]</ref> ===ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಕಣಿವೆ ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆ=== *ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಕಣಿವೆಗಳು ಬರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಆಗ್ನೇಯ ಪರ್ವತದ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬಂಗಾಳದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ತನ್ನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನವೀರಿಸಿತು. ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಕಾಪ್ಟಾಯ್ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು, ಅದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು. ವರ್ಷಗಳ ಅಶಾಂತಿ ನಂತರ, "ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್ ಹಿಲ್ ಟ್ರಾಕ್ಟ್ಸ್ ಪೀಸ್ ಅಕಾರ್ಡ್" ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕರ ನಡುವೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಮೂರು ಪರ್ವತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಕೌನ್ಸಿಲ್‍ಗೆ ಸೀಮಿತ ಮಟ್ಟದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ==೨೦೧೮ರ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ== *ಮೊಹಮದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಹಮೀದ್ 14 ಮಾರ್ಚ್ 2013 ರಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಆಗ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಲ್ಲೂರ್ ರಹಮಾನ್ ಸಿಂಗಪುರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ರಹಮಾನ್ ನಿಧನರಾದರು. ನಂತರ ಹಮೀದ್ 22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2013 ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿ ಏಕಪಕ್ಷೀಯರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ 24 ರಂದು ಅವರು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2018 ರಂದು, ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>[https://www.thedailystar.net/politics/abdul-hamid-elected-president-of-bangladesh-second-term-1531225 February 07, 2018;Hamid elected president for second term]</ref> *ಜನವರಿ 2014 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ಹಸೀನಾ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಈ ಚುನಾವಣೆ ಮುಖ್ಯ ವಿರೋಧ ಬಿಎನ್‍ಪ ನೇತೃತ್ವದ ಮೈತ್ರಿಗಳಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು "ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಹಸನ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Sheikh Hasina Wajed". Forbes. Retrieved 28 March 2016.</ref> *ಮಾರ್ಚ್ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೊದಲ ಎರಡು ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. 2017ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ, ಇವರ ಸರ್ಕಾರ ರೋಹಿಂಗ್ಯ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ರೋಹಿಂಗ್ಯ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ರೋಹಿಂಗ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ಗೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕಿತು.<ref>[https://indianexpress.com/article/world/bangladesh-pm-sheikh-hasina-visits-rohingya-refugees-assures-help-4841057/ Bangladesh PM Sheikh Hasina visits Rohingya refugees, assures help;The Indian Express.13 September 2017]</ref> ==ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ== *ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯ -5 ರ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಎಂ.ಡಿ. ಅಖ್ತರ್ಝುಝಾಮನ್, ಎರಡು ಬಾರಿಯ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾಗೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಯಾ, ದೇಶದ ಮುಖ್ಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷದ (ಬಿಎನ್‍ಪಿ- Bangladesh Nationalist Party (BNP)) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಐದು ಮಂದಿ ಜಿಯಾ '''ಆರ್ಫನೇಜ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‍'''ಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಹಣದ ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಯಾ ಅವರ ಗಂಡ- ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಿಯಾರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ಹೆಸರಿನ ದತ್ತಿ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ದೇಣಿಗೆಗಳಿಂದ 21 ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ($ 252,000) ಹಣವನ್ನು ಆರು ಮಂದಿ ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.prajavani.net/bangladesh-court-doubles-jail-584658.html Khaleda Zia jailed for five years in corruption case 8 Feb 2018]</ref> *ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ಅನಾಥಾಶ್ರಮದ ದೇಣಿಗೆ ಹಣ ದುರ್ಬಳಕೆ ಆರೋಪದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಿದ್ದ 5 ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ 10 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಅಚ್ಚರಿಯ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಜಿಯಾ ಅವರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ 7 ವರ್ಷ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದ ಮರು ದಿನವೇ ಕೋರ್ಟ್‌ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದೆ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಎಂ.ಎನಾಯೆತುರ್‌ ರಹೀಮ್‌ ಮತ್ತು ಮೊಸ್ತಾಫಿಜುರ್‌ ರೆಹಮಾನ್‌ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಶಿಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಜಿಯಾ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 6ರಿಂದ ಬಂಗಬಂಧು ಶೇಖ್‌ ಮುಜಿಬ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿರುವ ಖಲಿದಾ ಜಿಯಾ ಅವರು, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.prajavani.net/bangladesh-court-doubles-jail-584658.html ಬಾಂಗ್ಲಾ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಜಿಯಾಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟು;ಪಿಟಿಐ; 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018]</ref> ==ನೋಡಿ== *[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ‎]] *[[ಬಂಗಾಲ]] *[[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ]] {{current|date= 13 Nov, 2018}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|*]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]] 82y72tvf6eeyebfs6gumuxtip7atwdg ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ 0 11476 1434324 1376503 2026-10-25T02:03:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434324 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನ [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ.|ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಗೆ '''[[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ (ಪ್ರದೇಶ)]]''' ಲೇಖನ ನೋಡಿ.}} {{Infobox ದೇಶ |native_name = ''Republic of South Africa''<br />ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಗಣರಾಜ್ಯ |common_name = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ |image_flag = Flag_of_South_Africa.svg |image_coat =Coat of arms of South Africa (heraldic).svg |symbol_type = ಲಾಂಛನ |image_map = LocationSouthAfrica.png |national_motto = ''!ke e: ǀxarra ǁke''&nbsp;&nbsp;<small>([[ǀಚಾಮ್ ಭಾಷೆ|ǀಚಾಮ್]])<br />ವೈವಿಧ್ಯ ಜನರೆಲ್ಲ ಒಟ್ಟಾಗೊಣ</small> |national_anthem = [[National anthem of South Africa]][https://www.youtube.com/watch?v=NsWwz9UmjVk&watch_response] |official_languages = [[ಆಫ್ರಿಕಾನ್ಸ್]], [[ಆಂಗ್ಲ]], [[ಜುಲು ಭಾಷೆ|ಜುಲು]], [[ಛೋಸ ಭಾಷೆ|ಛೋಸ]], [[ಸ್ವಾಟಿ ಭಾಷೆ|ಸ್ವಾಟಿ]], [[ನ್‍ದೆಬೆಲೆ ಭಾಷೆ|ನ್‍ದೆಬೆಲೆ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಸೊತೊ ಭಾಷೆ|ದಕ್ಷಿಣ ಸೊತೊ]], [[ಉತ್ತರ ಸೊತೊ ಭಾಷೆ|ಉತ್ತರ ಸೊತೊ]], [[ತ್ಸೊಂಗ ಭಾಷೆ|ತ್ಸೊಂಗ]], [[ತ್ಸ್ವಾನ ಭಾಷೆ|ತ್ಸ್ವಾನ]], [[ವೆಂದ ಭಾಷೆ|ವೆಂದ]] |capital = [[ಪ್ರಿಟೊರಿಯ]] (ಕಾರ್ಯಾಂಗ)<br /> [[ಬ್ಲೊಂಮ್‍ಫೊನ್ಟೆನ್]] (ನ್ಯಾಯಾಂಗ)<br /> [[ಕೇಪ್ ಟೌನ್]] (ಶಾಸಕಾಂಗ) |latd = ೩೩ |latm = ೫೬ |latNS = ದ |longd = ೧೮ |longm = ೨೫ |longEW = ಪೂ |largest_city = [[ಜೊಹಾನ್ಸ್‍ಬರ್ಗ್]] <small>(೨೦೦೧)</small> |government_type = [[ಸಂಸದೀಯ ಗಣತಂತ್ರ]] |leader_title1 = [[President of South Africa|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] |leader_name1 = [[ಥಾಬೊ ಮ್‍ಬೇಕಿ]] |area_rank = ೨೫ನೇ |area_magnitude = 1 E12 |area = ೧,೨೨೧,೦೩೭ |areami² = 471 443 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 47 432 000 |population_estimate_year = ೨೦೦೫ |population_estimate_rank = 26th |population_census = 44 819 278 |population_census_year = ೨೦೦೧ |population_density = 39 |population_densitymi² = 101 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 163rd |GDP_PPP_year = ೨೦೦೫ |GDP_PPP = $570.2 billion <!--IMF--> |GDP_PPP_rank = 18th |GDP_PPP_per_capita = $12 161 |GDP_PPP_per_capita_rank = 55th |sovereignty_type = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] |sovereignty_note = [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]]ನಿಂದ |established_event1 = [[Union of South Africa|ಒಕ್ಕೂಟ]] |established_event2 = [[Statute of Westminster 1931|ವೆಸ್ಟ್‍ಮಿನ್ಸ್ಟರ್ ಶಾಸನ]] |established_event3 = [[Republic of South Africa|ಗಣರಾಜ್ಯ]]| |established_date1 = [[ಮೇ ೩೧]], [[೧೯೧೦]] |established_date2 = [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೧]], [[೧೯೩೧]] |established_date3 = [[ಮೇ ೩೧]], [[೧೯೬೧]] |HDI_year = ೨೦೦೪ |HDI = 0.653 |HDI_rank = 121st |HDI_category = <font style="color:#fc0">medium</font> |currency = [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರ್ಯಾಂಡ್]] |currency_code = ZAR |country_code = RSA |time_zone = [[SAST]] |utc_offset = +2 |cctld = [[.za]] |calling_code = 27 |footnotes = }} '''ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ''' ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೇಶ.ಇದರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ೨೭೯೮ ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆ ಇದೆ<ref>{{cite web |url=http://www.samsa.org.za/ |title=South African Maritime Safety Authority |publisher=South African Maritime Safety Authority |accessdate=16 June 2008 |archive-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081229120804/http://www.samsa.org.za/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |work=The World Factbook |title=Coastline |publisher=CIA |accessdate=16 June 2008 |archive-date=16 ಜುಲೈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html |url-status=dead }}</ref><ref name=safacts>{{cite web |url=http://www.southafrica.info/about/facts.htm |title=South Africa Fast Facts |publisher=SouthAfrica.info |date=April 2007 |accessdate=14 June 2008 |archive-date=19 ಜುಲೈ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719213531/http://www.southafrica.info/about/facts.htm |url-status=dead }}</ref>.ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ನಮೀಬಿಯ]],[[ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ]] ಮತ್ತು [[ಜಿಂಬಾಬ್ವೆ]] ದೇಶಗಳಿವೆ.ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಮೊಜಾಂಬಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]]ಗಳಿವೆ<ref>{{cite web |author=[[Guy Arnold]] |url=http://www.britannica.com/eb/article-9113829/LESOTHO |title=Lesotho: Year In Review 1996&nbsp;– Britannica Online Encyclopedia |work=Encyclopædia Britannica |accessdate=30 October 2011}}</ref>. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.gov.za/ Government of South Africa] *[https://web.archive.org/web/20081122014112/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/south-africa.html Chief of State and Cabinet Members] *{{CIA World Factbook link|sf|South Africa}} * [http://www.africa.com/south-africa/ South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150715201640/http://www.africa.com/south-africa/ |date=2015-07-15 }} profile from [[Africa.com]] *[http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/southafrica.htm South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081026035604/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/southafrica.htm |date=2008-10-26 }} from ''UCB Libraries GovPubs'' *{{dmoz|Regional/Africa/South_Africa}} *[http://www.oecd.org/southafrica/ South Africa] [[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] *[http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14094760 South Africa] from the [[BBC News]] *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/555568/South-Africa South Africa] at ''[[Encyclopædia Britannica]]'' *[http://www.southafrica.info/ SouthAfrica.info] *[https://web.archive.org/web/20121003231330/http://www.southafrica.net/sat/content/en/za/home South Africa Tourism] *{{wikiatlas|South Africa}} *{{Wayback |df=yes|date=20100918054237 |url=http://www.life.com/image/first/in-gallery/43521/stunning-south-africa |title=Stunning South Africa }}{{dead link|date=July 2014}}&nbsp;– slideshow by ''[[Life magazine]]'' * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=ZA Key Development Forecasts for South Africa] from [[International Futures]] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|*]] s8d6hkme2eipkhydofh8w55dtsf1gph ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ 0 20669 1434273 1375367 2026-10-24T16:23:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434273 wikitext text/x-wiki '''ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ'''ವು (ಅಥವಾ '''ಗಣನಾ ವಿಜ್ಞಾನ''') [[ಮಾಹಿತಿ]] ಹಾಗೂ [[ಗಣನೆ]]ಯ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಆಧಾರಗಳ, ಮತ್ತು [[ಗಣಕಯಂತ್ರ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಾನ್ವಯ (ಇಂಪ್ಲಮಂಟೇಶನ್) ಹಾಗೂ ಬಳಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗಿ ವಿಧಾನಗಳ ಅಧ್ಯಯನ.<ref>"''Computer science is the study of information''" [http://www.njit.edu/v2/archivecatalog/undergraduate/91/19-und.html New Jersey Institute of Technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529005415/http://www.njit.edu/v2/archivecatalog/undergraduate/91/19-und.html |date=2009-05-29 }}, Gutenberg Information Technologies</ref><ref>"''Computer science is the study of computation.''" [http://www.csbsju.edu/computerscience/curriculum Computer Science Department, College of Saint Benedict] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203190237/http://www.csbsju.edu/computerscience/curriculum/ |date=2007-02-03 }}, Saint John's University</ref><ref>"''Computer Science is the study of all aspects of computer systems, from the theoretical foundations to the very practical aspects of managing large software projects.''" [http://study.massey.ac.nz/major.asp?major_code=2010&prog_code=93068 Massey University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060619125916/http://study.massey.ac.nz/major.asp?major_code=2010&prog_code=93068 |date=2006-06-19 }}</ref> ಆಗಾಗ, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಿಸುವ [[ಕ್ರಮಾವಳಿ]] ಲಕ್ಷಣದ ಕ್ರಿಯಾಸರಣಿಗಳ (ಆಲ್ಗರಿತ್ಮಿಕ್ ಪ್ರೋಸೆಸ್) ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಅಧ್ಯಯನವೆಂದು ಅದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; "ಯಾವುದನ್ನು (ಸಮರ್ಥವಾಗಿ) ಯಾಂತ್ರೀಕರಿಸಬಹುದು?" ಎಂಬುದು ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಮೂಲಭೂತವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ<ref name="Denning_cs_discipline">{{ಪತ್ರಿಕೆ ಆಧಾರ | last=Denning | first=P.J. | authorlink=ಪೀಟರ್ ಜೇ. ಡೆನಿಂಗ್| year=2000 | title=Computer Science: The Discipline | url=https://web.archive.org/web/20060525195404/http://www.idi.ntnu.no/emner/dif8916/denning.pdf | journal=Encyclopedia of Computer Science|format=PDF}}</ref> ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವು ಹಲವಾರು ಉಪಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ]]ದಂತಹ ([[:en:Computer graphics (computer science)|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗ್ರ್ಯಾಫ಼ಿಕ್ಸ್]]) ಕೆಲವು ಉಪಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಗಣನೆಗೆ ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟರೆ, [[ಗಣನಾತ್ಮಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದಂತಹ ([[:en:Computational complexity theory|ಕಾಂಪ್ಯುಟೇಶನಲ್ ಕಂಪ್ಲೆಕ್ಸಿಟಿ ಥೀಯರಿ]]) ಇತರ ಕೆಲವು ಉಪಕ್ಷೇತ್ರಗಳು [[ಗಣನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆ]]ಗಳ ([[:en:Computational problem|ಕಾಂಪ್ಯುಟೇಶನಲ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್]]) ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಉಪಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಗಣನೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಮಾಡುವಾಗ ಬರುವ ಸವಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಕ್ರಮವಿಧಿ ಭಾಷಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವು ([[:en:Programming language theory|ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವಿಜ್ ಥೀಯರಿ]]) ಗಣನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಮಾಡಿದರೆ, [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ಕ್ರಮವಿಧಿಕರಣ]]ವು ([[:en:Computer programming|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮಿಂಗ್]]) ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಣನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ಕ್ರಮವಿಧಿ ಭಾಷೆ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಮಾನವ-ಗಣಕಯಂತ್ರ ಸಂವಹನ]]ವು ([[:en:Human–computer interaction|ಹ್ಯೂಮನ್-ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಟರ್ಆಕ್ಷನ್]]) ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗಣನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ, ಉಪಯುಕ್ತ, ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ [[ಮಾನವ|ಜನರಿಗೆ]] ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಲು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸವಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ([[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ದಂತಹ) ಉದ್ಯೋಗ ಸಂಬಂಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗಣಕಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವುದು (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗೇಮ್ಸ್), ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆ (ಬ್ರೌಸ಼ಿಂಗ್), ಮತ್ತು ಪದ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಂತಹ (ವರ್ಡ್ ಪ್ರೋಸೆಸಿಂಗ್) ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಗಣಕಯಂತ್ರದೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಅದು ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಅಂತರಜಾಲ ವೀಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳಂತಹ (ಬ್ರೌಸ಼ರ್) ತಂತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾದ ಕ್ರಮವಿಧಿಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದರ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತು ಆ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೊಸ ಕ್ರಮವಿಧಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವವುಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದರ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ.<ref>"''Common myths and preconceptions about Cambridge Computer Science''" [http://www.cl.cam.ac.uk/admissions/undergraduate/myths/ Computer Science Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718081431/http://www.cl.cam.ac.uk/admissions/undergraduate/myths/ |date=2011-07-18 }}, [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|Cambridge University]]</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{ಮುಖ್ಯ | ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ}} ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವೆಂದು ಒಪ್ಪಲಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮುಂಚಿನ ತಳಹದಿಗಳು ಆಧುನಿಕ [[ಅಂಕೀಯ ಗಣಕಯಂತ್ರ]]ದ ಆವಿಷ್ಕರಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿಂದಿನ ದಿನಾಂಕದ್ದಾಗಿವೆ. [[ಮಣಿಚೌಕಟ್ಟು|ಮಣಿಚೌಕಟ್ಟಿನಂತಹ]] ([[:en:Abacus|ಅಬ್ಯಾಕಸ್]]) ನಿಗದಿತ ಅಂಕೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಲೆಕ್ಕಮಾಡುವ ಯಂತ್ರಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. [[ವಿಲ್‌ಹೆಲ್ಮ್ ಶಿಕಾರ್ಡ್]] ಮೊದಲ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಲೆಕ್ಕದ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು (ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ಯುಲೇಟರ್) ೧೬೨೩ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದನು.<ref>{{ಅಂತರ್ಜಾಲ ಆಧಾರ|author=Nigel Tout|title=Calculator Timeline|url=http://www.vintagecalculators.com/html/calculator_time-line.html|work=Vintage Calculator Web Museum|year=2006|access date=2006-09-18}}</ref> [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಜ್]] [[ಏಡಾ ಲವ್‌ಲೇಸ್]]‌ಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಒಂದು [[ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಯಂತ್ರ]]ವನ್ನು (ಡಿಫ಼ರನ್ಸ್ ಎಂಜನ್) [[ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ<ref>{{ಅಂತರ್ಜಾಲ ಆಧಾರ | url=http://www.sciencemuseum.org.uk/on-line/babbage/index.asp | title=Science Museum - Introduction to Babbage | accessdate=2006-09-24}}</ref> ರೂಪಿಸಿದನು.<ref>{{ಅಂತರ್ಜಾಲ ಆಧಾರ| url=http://www.scottlan.edu/Lriddle/women/ada-love.htm| title=A Selection and Adaptation From Ada's Notes found in "Ada, The Enchantress of Numbers," by Betty Alexandra Toole Ed.D. Strawberry Press, Mill Valley, CA | accessdate=2006-05-04}}</ref> ೧೯೦೦ರ ಸರಿಸುಮಾರು, [[ಕೀಲಿ ರಂಧ್ರಕ|ರಂಧ್ರಕ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು]]<ref>{{ಅಂತರ್ಜಾಲ ಆಧಾರ | url=http://www.pattonhq.com/ibm.html | title=IBM Punch Cards in the U.S. Army | accessdate=2006-09-24}}</ref> ([[:en:Key punch|ಪಂಚ್-ಕಾರ್ಡ್ ಮಷೀನ್]]) ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಈ ಎಲ್ಲ ಯಂತ್ರಗಳು ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವಾಗಿದ್ದವು, ಅಥವಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಉಪವರ್ಗವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ೧೯೪೦ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೊಸದಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಗಣನಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಾನವ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳ ಬದಲಾಗಿ ''ಗಣಕಯಂತ್ರ'' ಪದವು ಈ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಕೇವಲ ಗಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಕ್ಕೆ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಾಗ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ [[ಗಣನೆ]]ಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ೧೯೫೦ರ ದಶಕ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪದವಿ ಕ್ರಮಗಳ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಷಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುವುದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="Denning_cs_discipline">{{ಪತ್ರಿಕೆ ಆಧಾರ | last=Denning | first=P.J. | authorlink=ಪೀಟರ್ ಜೇ. ಡೆನಿಂಗ್ | year=2000 | title=Computer Science: The Discipline | url=https://web.archive.org/web/20060525195404/http://www.idi.ntnu.no/emner/dif8916/denning.pdf | journal=Encyclopedia of Computer Science|format=PDF}}</ref><ref>http://www.cl.cam.ac.uk/conference/EDSAC99/statistics.html</ref> ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು ದೊರಕಲು ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಗಣನೆಯ ಹಲವು ಉಪಯೋಗಗಳು ಅವುಗಳ ಸ್ವಂತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹಲವರು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಂಬಿದ್ದರಾದರೂ, ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಲವರಿಂದ ಅದು ಅಂಗೀಕೃತಗೊಂಡಿತು.<ref name="Levy1984">{{ಪುಸ್ತಕ ಆಧಾರ | authorlink = ಸ್ಟೀವನ ಲೀವೀ| last = Levy | first = Steven | title = [[ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್:ಹೀರೋಸ್ ಅಫ಼್ ದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ರೆವಲ್ಯೂಶನ್|Hackers: Heroes of the Computer Revolution]] | year = 1984 | isbn = 0-385-19195-2 | publisher = Doubleday }}</ref> ಈಗ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಆಯ್‌ಬೀಎಮ್ ಚಿಹ್ನೆಯು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಸಾಧನಗಳ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಅವಧಿಯ (ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲರೇಶನ್ ಪೀರಿಯಡ್) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಆಯ್‌ಬೀಎಮ್ ೭೦೪ ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಯ್‌ಬೀಎಮ್ ೭೦೯ ಸರಣಿಯ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಆಯ್‌ಬೀಎಮ್ (ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಿಸ಼ಿನೆಸ್ ಮಶೀನ್ಸ್ ಎಂಬುದರ ಹ್ರಸ್ವರೂಪ) ಸಂಸ್ಥೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. "ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಆಯ್‌ಬೀಎಮ್ ಗಣಕಯಂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದು ನಿರಾಶಾದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು...ಒಂದು ಆದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ನೀವು ತಪ್ಪುಜಾಗದಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕ್ರಮವಿಧಿಯು ಕಾರ್ಯಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನೀವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು".<ref name="Levy1984"/> ೧೯೫೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯವು ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇಂತಹ ವಿಷಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಶಾಸ್ತ್ರದ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜ, ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯು ಕೇವಲ ಪರಿಣತರು ಅಥವಾ ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಂದ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆದಾರ ನೆಲೆಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Enigma Machine at NSA.jpg|170px|thumbnail|right|[[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಸೈನ್ಯವು [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ರಹಸ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಸಂವಾದಕ್ಕಾಗಿ [[ಅನಿಗ್ಮಾ ಯಂತ್ರ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿತು. [[ಬ್ಲೆಚ್ಲಿ ಪಾರ್ಕ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅನಿಗ್ಮಾ ಸಂಚಾರದ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೂಢಲಿಪಿಗ್ರಹಣವು (ಡೀಕ್ರಿಪ್ಷನ್) ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗೆಲುವಿನಲ್ಲಿ ನೆರವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="kahnbook" />]] ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಷಯವಾಗಿ ಅದರ ಲಘು ಇತಿಹಾಸದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಸಮಾಜ]]ಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಮೂಲಭೂತ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಇವುಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: * ಪ್ರಚಲಿತ [[ಮಾಹಿತಿ ಯುಗ]] ಮತ್ತು [[ಅಂತರಜಾಲ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ "ಅಂಕೀಯ ಕ್ರಾಂತಿ"ಯನ್ನು (ಡಿಜಿಟಲ್ ರೆವಲ್ಯೂಶನ್) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="bgu">{{Cite web |url=http://www.cis.cornell.edu/Dean/Presentations/Slides/bgu.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060911104502/http://www.cis.cornell.edu/Dean/Presentations/Slides/bgu.pdf |archive-date=2006-09-11 |url-status=dead}}</ref> * [[ಗಣನೆ]] ಹಾಗೂ [[ಗಣನಾರ್ಹತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಗಣನಾರ್ಹತೆ]]ಯ ([[:en:Computability theory|ಕಂಪ್ಯೂಟೆಬಿಲಿಟಿ]]) ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಮತ್ತು ಗಣನಾತ್ಮಕವಾಗಿ [[ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದ ಸಮಸ್ಯೆ|ಬಿಡಿಸಲಾಗದ]] ಹಾಗೂ [[ಗಣನಾತ್ಮಕ ಸಂಕೀರ್ಣತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಬೇಗ ಬಿಡಿಸಲಾಗದ]] (ಇನ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟಬಲ್) ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ.<ref>{{ವಿದ್ವತ್ಪ್ರಬಂಧ ಆಧಾರ | author=Constable, R.L. | date=March 2000 | url=http://www.cs.cornell.edu/cis-dean/bgu.pdf | title=Computer Science: Achievements and Challenges circa 2000 | format=PDF | archiveurl=https://web.archive.org/web/20000817203314/http://www.cs.cornell.edu/cis-dean/bgu.pdf | archivedate=2000-08-17 | access-date=2009-09-10 | url-status=dead}}</ref> * ಅಮೂರ್ತಿಕರಣದ (ಅಬ್‌ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಷನ್) ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯ ಖಚಿತವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಧನವಾದ [[ಕ್ರಮವಿಧಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ.<ref>{{ಪುಸ್ತಕ ಆಧಾರ | last=Abelson | first=H. | authorlink=ಹ್ಯಾಲ್ ಏಬಲ್‌ಸನ್ | coauthors=G.J. Sussman with J.Sussman | year=1996 | title=Structure and Interpretation of Computer Programs | edition=2nd | publisher=MIT Press | isbn=0-262-01153-0 | quote=The computer revolution is a revolution in the way we think and in the way we express what we think. The essence of this change is the emergence of what might best be called ''procedural epistemology'' — the study of the structure of knowledge from an imperative point of view, as opposed to the more declarative point of view taken by classical mathematical subjects. }}</ref> * [[ಗೂಢಲಿಪಿ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ([[:en:Cryptography|ಕ್ರಿಪ್ಟಾಗ್ರಫ಼ಿ]]), [[ಅನಿಗ್ಮಾದ ಗೂಢಲಿಪಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ|ಅನಿಗ್ಮಾ ಯಂತ್ರದ ಭೇದನವು]] ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗೆಲುವಿಗೆ ನೆರವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="kahnbook">[[ಡೇವಿಡ್ ಕಾನ್|David Kahn]], [[ದ ಕೋಡ್‌ಬ್ರೇಕರ್ಸ್|The Codebreakers]], 1967, ISBN 0-684-83130-9.</ref> * [[ಗಣನಾತ್ಮಕ ವಿಜ್ಞಾನ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗಣನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ]] ([[:en:Scientific computing|ಸಾಯಂಟಿಫ಼ಿಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]]) ಸಾಧ್ಯವಾದ ಮನಸ್ಸಿನ ಉನ್ನತ ಅಧ್ಯಯನ, ಮತ್ತು [[ಮಾನವ ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ ಮಾಹಿತಿ ಯೋಜನೆ]]ಯಿಂದ ([[:en:Human Genome Project|ಹ್ಯೂಮನ್ ಜೀನೋಮ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್]]) ಮಾನವನ ತಳಿವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾಹಿತಿಯ (ಹ್ಯೂಮನ್ ಜೀನೋಮ್) ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="bgu"/> [[ಫ಼ೋಲ್ಡಿಂಗ್ಅಟ್‌ಹೋಮ್]]‌ನಂತಹ [[ವಿಭಕ್ತ ಗಣನಾ ಕ್ರಿಯೆ]] ([[:en:Distributed computing|ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟಿಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]]) ಯೋಜನೆಗಳು [[ಸಸಾರಜನಕ ಮಡಿಚುವಿಕೆ]]ಯನ್ನು (ಪ್ರೋಟೀನ್ ಫ಼ೋಲ್ಡಿಂಗ್) ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. * [[ಕ್ರಮಾವಳಿ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಪಾರ]]ವು ([[:en:Algorithmic trading|ಆಲ್ಗರಿಥಮಿಕ್ ಟ್ರೇಡಿಂಗ್]]) [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]] ([[:en:Artificial intelligence|ಆರ್ಟಫ಼ಿಶಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜನ್ಸ್]]), [[ಯಂತ್ರ ಗ್ರಹಿಕೆ]] ([[:en:Machine learning|ಮಷೀನ್ ಲರ್ನಿಂಗ್]]), ಮತ್ತು ಇತರ [[ಸಂಖ್ಯಾಸಂಗ್ರಹಣ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಖ್ಯಾಸಂಗ್ರಹಣ]] ಹಾಗೂ [[ಆಂಕಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ|ಆಂಕಿಕ]] ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ [[ಆರ್ಥಿಕ ಫಲದಾಯಕತೆ|ಫಲದಾಯಕತೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದ್ರವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ|ದ್ರವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು]] ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/2006/08/27/ccsoft27.xml Black box traders are on the march] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621070439/http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=%2Fmoney%2F2006%2F08%2F27%2Fccsoft27.xml |date=2008-06-21 }} The Telegraph, August 26, 2006</ref> == ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು == ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗವಾಗಿ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವು ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಗಣನೆಯ ಪರಿಮಿತಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಯಂತ್ರಾಂಶ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಅಂಶಗಳವರೆಗಿನ ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="CSAB1997">{{ಅಂತರ್ಜಾಲ ಆಧಾರ|author=Computing Sciences Accreditation Board|title=Computer Science as a Profession|url=http://www.csab.org/comp_sci_profession.html |date=28 May 1997| accessdate=2008-09-01}}</ref><ref>{{ಪುಸ್ತಕ ಆಧಾರ|author=Committee on the Fundamentals of Computer Science: Challenges and Opportunities, National Research Council |title=Computer Science: Reflections on the Field, Reflections from the Field|url=http://www.nap.edu/catalog.php?record_id=11106#toc|publisher=National Academies Press|isbn=978-0-309-09301-9|date=2004}}</ref> [[ಗಣನಾ ಯಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಘ]] ([[:en:Association for Computing Machinery|ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಫ಼ಾರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್ ಮಶೀನರಿ]] - ಏಸೀಎಮ್), [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ([[:en:Institute of Electrical and Electronics Engineers|ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ಼್ ಇಲೆಕ್‌ಟ್ರಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಇಲೆಕ್‌ಟ್ರಾನಿಕ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್]] - ಆಯ್ಈಈಈ) ಗಣಕ ಸಂಘ, ಮತ್ತು [[ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಘ]]ಗಳ ([[:en:Association for Information Systems|ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಫ಼ಾರ್ ಇನ್‌ಫ಼ರ್ಮೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]]) ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ದೃಢೀಕರಣ ಸಮಿತಿಯು (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಯನ್ಸಸ್ ಅಕ್ರೆಡಿಟೇಶನ್ ಬೋರ್ಡ್ - ಸೀಎಸ್ಏಬೀ) ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬೋಧನ ಶಾಖೆಗೆ ಅದು ನಿರ್ಣಾಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ: ''ಗಣನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ'' (ಥೀಯರಿ ಆಫ಼್ ಕಾಂಪ್ಯೂಟೇಶನ್), ''ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತ ಸಂರಚನೆಗಳು'' (ಆಲ್ಗರಿದಮ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಡೇಟಾ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್), ''ಕ್ರಮವಿಧಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳು'' (ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮಿಂಗ್ ಮೆಥಡಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವಿಜಸ್), ಮತ್ತು ''ಗಣಕಯಂತ್ರ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆ'' (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎಲಮಂಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್). ಈ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ತಂತ್ರಾಂಶ ಶಾಸ್ತ್ರ (ಸಾಫ಼್ಟ್‌ವೇರ್ ಎಂಜನಿಯರಿಂಗ್), ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಗಣಕ ಜಾಲ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್), ದತ್ತಸಂಚಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ಡೇಟಬೇಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್), ಸಮಕಾಲಿಕ ಗಣನೆ (ಪ್ಯಾರಲಲ್ ಕಾಂಪ್ಯೂಟೇಶನ್), ವಿಭಕ್ತ ಗಣನೆ (ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟಿಡ್ ಕಾಂಪ್ಯೂಟೇಶನ್), ಗಣಕಯಂತ್ರ-ಮಾನವ ಸಂವಹನ, ಗಣಕಯಂತ್ರ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್), ಹಾಗೂ ಆಂಕಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಗಣನೆಗಳಂತಹ (ನ್ಯೂಮರಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಸಿಂಬಾಲಿಕ್ ಕಾಂಪ್ಯೂಟೇಶನ್) ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಸಹ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದು ಸೀಎಸ್ಏಬೀ ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="CSAB1997"/> === ಗಣನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ === [[ಗಣನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಅಧ್ಯಯನವು ಯಾವುದನ್ನು ಗಣನೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ಆ ಗಣನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಎಷ್ಟು ಪರಿಮಾಣ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರನೀಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ, [[ಗಣನಾರ್ಹತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಗಣನಾರ್ಹತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವು]] ([[:en:Computability theory (computer science)|ಕಂಪ್ಯೂಟಬಿಲಿಟಿ ಥೀಯರಿ]]) ವಿವಿಧ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ [[ಗಣನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ]]ಗಳ (ಮಾಡಲ್ ಆಫ಼್ ಕಾಂಪ್ಯೂಟೇಶನ್) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಗಣನಾ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಬಿಡಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯು, ಒಂದು ಗಣನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಲಾವಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಮಾಡುವ [[ಗಣನಾತ್ಮಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಬಹುಮಾನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು|ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಬಹುಮಾನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ]]<ref>[http://www.claymath.org/millennium/P_vs_NP/ Clay Mathematics Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130704074148/http://www.claymath.org/millennium/P_vs_NP/ |date=2013-07-04 }} P=NP</ref> ([[:en:Millennium Prize Problems|ಮಿಲೇನಿಯಮ್ ಪ್ರೈಜ಼್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್]]) ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ "[[ಬಹುಪದೀಯ = ಅನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕ ಬಹುಪದೀಯ ಸಮಸ್ಯೆ|ಬಹುಪದೀಯ = ಅನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕ ಬಹುಪದೀಯ?]]" ([[:en:P = NP problem|ಪೀ = ಎನ್‌ಪೀ]]) ಸಮಸ್ಯೆಯು ಗಣನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರವಾಗದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ (ಓಪನ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್). :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | [[ಚಿತ್ರ:Wang tiles.svg|96px]] || '''ಬಹುಪದೀಯ = ಅನಿಶ್ಚಯಾತ್ಮಕ ಬಹುಪದೀಯ''' ? |- | [[ಗಣನಾರ್ಹತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಗಣನಾರ್ಹತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] || [[ಗಣನಾ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] |} ==== ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ==== ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾದ [[ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]]ವು ([[:en:Theoretical computer science|ಥೀಯರೆಟಿಕಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಯನ್ಸ್]])ಗಣನೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಗಣನಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೆಚ್ಚು ಅಮೂರ್ತ, ತಾರ್ಕಿಕ, ಹಾಗೂ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಒಂದು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಕ್ಷೇತ್ರ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | <math> P \rightarrow Q \,</math> || [[ಚಿತ್ರ:DFAexample.svg|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Elliptic curve simple.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:6n-graf.svg|96px]] || <math>\Gamma\vdash x : Int</math> || [[ಚಿತ್ರ:Commutative diagram for morphism.svg|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:SimplexRangeSearching.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Blochsphere.svg|96px]] |- | [[ಗಣಿತೀಯ ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ]] || [[ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] || [[ಸಂಖ್ಯಾಸಿದ್ಧಾಂತ]] || [[ಗ್ರಾಫ಼್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] || [[ವರ್ಗಗಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] || [[ವರ್ಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] || [[ಗಣನಾ ರೇಖಾಗಣಿತ]] || [[ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಗಣಕಯಂತ್ರ|ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಗಣನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] |} === ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ದತ್ತ ಸಂರಚನೆಗಳು === :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | <math>O(n^2)</math> || [[ಚಿತ್ರ:Sorting quicksort anim.gif|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Singly-linked-list.svg|96px]] |- | [[ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] || [[ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು]] || [[ದತ್ತ ಸಂರಚನೆಗಳು]] |} === ಕ್ರಮವಿಧಿ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳು === :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | [[ಚಿತ್ರ:Compiler_kn.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Python add5 syntax.svg|96px]] |- | [[ಸಂಕಲಕಗಳು]] || [[ಕ್ರಮವಿಧಿ ಭಾಷೆಗಳು]] |} === ಗಣಕಯಂತ್ರ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆ === :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | [[ಚಿತ್ರ:NOR ANSI.svg|96px]] | [[ಚಿತ್ರ:Fivestagespipeline.png|96px]] | [[ಚಿತ್ರ:SIMD_kn.png|96px]] |- | [[ಅಂಕೀಯ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] | [[ಸೂಕ್ಷ್ಮರಚನೆ]] | [[ಬಹುವಿಧ ಸಂಸ್ಕರಣ]] |} === ಆಂಕಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಗಣನೆ === :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | [[ಚಿತ್ರ:1u04-argonaute.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:User-FastFission-brain.gif|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Naphthalene-3D-balls.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Neuron-no labels.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:X-43A (Hyper - X) Mach 7 computational fluid dynamic (CFD).jpg|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Wind-particle.png|96px]] || <math>y = \sin(x) + c</math> |- | [[ಜೀವಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ]] || [[ಸಂವೇದನಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] || [[ಗಣನಾತ್ಮಕ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] || [[ಗಣನಾತ್ಮಕ ನರವಿಜ್ಞಾನ]] || [[ಗಣನಾತ್ಮಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] || [[ಆಂಕಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ|ಆಂಕಿಕ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳು]] || [[ಸಾಂಕೇತಿಕ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]] |} === ಅನ್ವಯಗಳು === ಈ ಕೆಳಗೆ ನಮೂದಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ, ಯಂತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದಲೂ ಅಧ್ಯಯನಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15" | [[ಚಿತ್ರ:Operating system placement_kn.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:NETWORK-Library-LAN_kn.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:5-cell.gif|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Corner.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Emp Tables (Database).PNG|96px]] |- | [[ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] || [[ಗಣಕ ಜಾಲ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಗಣಕಯಂತ್ರ ಜಾಲಗಳು]] || [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ಚಿತ್ರರಚನೆಗಳು]] || [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ದೃಷ್ಟಿವಿಜ್ಞಾನ]] || [[ದತ್ತಸಂಚಯ]]ಗಳು |- | [[ಚಿತ್ರ:Padlock.svg|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:ArtificialFictionBrain.png|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Roomba original.jpg|96px]] || [[ಚಿತ್ರ:Wacom Pen-tablet.jpg|96px]] ||<!-- Image with inadequate rationale removed: [[Image:IPhone EDGE and 3G.png|96px]] --> |- | [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ಭದ್ರತಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] || [[ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ]] || [[ಯಂತ್ರಮಾನವ ವಿಜ್ಞಾನ]] || [[ಮಾನವ-ಗಣಕಯಂತ್ರ ಸಂವಹನ]] || [[ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಗಣಕಯಂತ್ರ ಬಳಕೆ]] |} == ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ == ಅದರ ಹೆಸರು ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವು ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳದ್ದೇ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹಲವು ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಡಲು ''ಗಣನಾ ವಿಜ್ಞಾನ'' ಪದವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಡೆನ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ನ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಪೀಟರ್ ನಾವರ್]] ಈ ಶಾಖೆಯು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳದೇ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶದ ಸಂಸ್ಕರಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆಂಬ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ''ದತ್ತ ಶಾಸ್ತ್ರ'' (ಡೇಟಾಲಜಿ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಪೀಟರ್ ನಾವರ್ ದತ್ತ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದ, ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಕೋಪನ್‌ಹೇಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ದತ್ತ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ ಈ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲನೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪದವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಕ್ಯಾಂಡನೇವಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಗಣಕಯಂತ್ರ ಬಳಕೆಯ ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಗಣನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿ ನಡೆಸುವವರಿಗಾಗಿ ''ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಆಫ಼್ ದೀ ಏಸೀಎಮ್'' ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು – ''ಟ್ಯೂರಿಂಜಿನಿಯರ್'', ''ಟ್ಯೂರಾಲಜಿಸ್ಟ್'', ''ಕ್ರಮಸೂಚಿ ನಕ್ಷೆಗಳವನು'' (ಫ಼್ಲೋಚಾರ್ಟ್ಸ್-ಮ್ಯಾನ್), ''ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಅತೀತ ಗಣಿತಜ್ಞ'' (ಮೆಟಾ-ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟೀಶಿಯನ್), ಮತ್ತು ''ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜ್ಞಾನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ'' (ಅಪ್ಲಾಯ್ಡ್ ಇಪಿಸ್ಟಮಾಲಜಿಸ್ಟ್).<ref>Communications of the ACM 1(4):p.6</ref> ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅದೇ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ''ಕಾಂಪ್ಟಾಲಾಜಿಸ್ಟ್'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮರುವರ್ಷ ''ಹಾಯ್ಪಾಲಾಜಿಸ್ಟ್'' ಪದವು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು.<ref>Communications of the ACM 2(1):p.4</ref> ''ಕಾಂಪ್ಯುಟಿಕ್ಸ್'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>IEEE Computer 28(12):p.136</ref> ''ಇನ್‌ಫ಼ೋರ್ಮಾಟಿಕ್'' ಯೂರಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಒಂದು ಪದವಾಗಿತ್ತು. "ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಹೇಗೆ ದೂರದರ್ಶಕ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆಯಲ್ಲವೋ ಹಾಗೇ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವು ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆಯ ವಿಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಎಟ್‌ಸ್ಕರ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಡೆಯ್ಕ್‌ಸ್ಟ್ರಾ|ಎಟ್‌ಸ್ಕರ್ ಡೆಯ್ಕ್‌ಸ್ಟ್ರಾ]] ಹೇಳಿದರು. ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಗಣಕಯಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜನೆಯು ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆಯದಾದ ಬೋಧನ ಶಾಖೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಗಣಕ ಯಂತ್ರಾಂಶ]]ದ ([[:en:Personal computer hardware|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್]])ಅಧ್ಯಯನವು [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ([[:en:Computer engineering|ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]]) ಭಾಗವೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ವಾಣಿಜ್ಯ [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳು (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್) ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿಯೋಜನೆಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಅಥವಾ [[ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು|ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆಂದು]] [[:en:Information systems|ಇನ್‌ಫ಼ರ್ಮೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]]) ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ವಿವಿಧ ಗಣಕಯಂತ್ರ-ಸಂಬಂಧಿತ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ವಿಚಾರಗಳ ಬಹಳಷ್ಟು ಅದಲು ಬದಲಾಗಿದೆ. ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಹಲವುವೇಳೆ [[ಸಂವೇದನಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] ([[:en:Cognitive science|ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಸಾಯನ್ಸ್]]), [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]] ([[ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಗಣನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ನೋಡಿ), ಮತ್ತು [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳಂತಹ ಇತರ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದಿದೆ. ಹಲವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಕೆಲವರಿಂದ ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಗಣನಾ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಒಂದು ಗಣಿತ ವಿಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Denning_cs_discipline" /> ಮುಂಚಿನ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವು [[ಕರ್ಟ್ ಗಽಡಲ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲನ್ ಟೂರಿಂಗ್]]‌ರಂತಹ ಗಣಿತಜ್ಞರ ವ್ಯಾಸಂಗದಿಂದ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು [[ಗಣಿತೀಯ ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ]] ([[:en:Mathematical logic|ಮ್ಯಾಥಮ್ಯಾಟಿಕಲ್ ಲಾಜಿಕ್]]), [[ವರ್ಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ([[:en:Category theory|ಕ್ಯಾಟಿಗಾರಿ ಥೀಯರಿ]]), [[ಸಂಖ್ಯಾಸಮೂಹ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ([[:en:Domain theory|ಡೋಮೇಯ್ನ್ ಥೀಯರಿ]]), ಹಾಗೂ [[ಬೀಜಗಣಿತ]]ಗಳಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ವಿಚಾರಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ವಿನಿಮಯ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಾಂಶ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಒಂದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು, "ತಂತ್ರಾಂಶ ಶಾಸ್ತ್ರ" ಪದವು ಏನು ಅರ್ಥಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬಂತಹ, [[ತಂತ್ರಾಂಶ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಾದವಿವಾದಗಳು|ವಿವಾದಗಳಿಂದ]] ಇನ್ನಷ್ಟು ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿದೆ. ಇತರ ಯಂತ್ರವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬೋಧನ ಶಾಖೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಂದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಒಂದೆಡೆ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಗಣನೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನಮಾಡುವುದಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಂತ್ರಾಂಶ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಣನೆಗಳ ರಚನೆಯಾಗಿದೆಯೆಂದು [[ಡೇವಿಡ್ ಪಾರ್‌ನ್ಯಾಸ್]] ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಹಾಗಾಗಿ ಎರಡೂ ಶಾಖೆಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಆದರೆ ಪೂರಕವಾದ ಬೋಧನ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{ಪತ್ರಿಕೆ ಆಧಾರ | last = Parnas | first = David L. | authorlink = ಡೇವಿಡ್ ಪಾರ್‌ನ್ಯಾಸ್ | year = 1998 | title = [http://citeseer.ist.psu.edu/parnas98software.html Software Engineering Programmes are not Computer Science Programmes] | journal = Annals of Software Engineering | volume = 6 | pages = 19–37 | doi = 10.1023/A:1018949113292 }}, p. 19: "Rather than treat software engineering as a subfield of computer science, I treat it as an element of the set, Civil Engineering, Mechanical Engineering, Chemical Engineering, Electrical Engineering,.."</ref> ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಬಂಧಿತ, ರಾಜಕೀಯ, ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಂಶಗಳು ಒಂದು ವಿಭಾಗವು ಗಣಿತದ ಅವಧಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಯಂತ್ರವಿಜ್ಞಾನದ ಅವಧಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ರಚನೆಗೊಂಡಿದೆಯೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಲು ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ಆಂಕಿಕ ನಿಲವುಳ್ಳ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳು [[ಗಣನಾತ್ಮಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] (:en:Computational science|ಕಾಂಪ್ಯೂಟೇಶನಲ್ ಸಾಯನ್ಸ್]])ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಎರಡೂ ಪ್ರಕಾರಗಳ ವಿಭಾಗಗಳು ಎಲ್ಲ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. == ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣ == ಕೆಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಣನೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಾವಳಿ ಆಧಾರಿತ ತರ್ಕದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವ್ಯಾಸಂಗವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಬೋಧನಾ ಕ್ರಮಗಳು ಹಲವುವೇಳೆ ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿ ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಗಣನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]], [[ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] ([[:en:Analysis of algorithms|ಅನ್ಯಾಲಸಿಸ್ ಆಫ಼್ ಆಲ್ಗರಿದಮ್ಸ್]]), [[ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ವಿಧಾನಗಳು]] ([[:en:Formal methods|ಫ಼ಾರ್ಮಲ್ ಮೆಥಡ್ಸ್]]), [[ಸಮಕಾಲೀನತೆ (ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಸಮಕಾಲೀನತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ([[:en:Concurrency (computer science)|ಕನ್ಕರನ್ಸಿ]]), [[ದತ್ತಸಂಚಯ]], [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ನಿರ್ಮಿತ ಚಿತ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ವ್ಯವಸ್ಥಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಗಳನ್ನು ([[:en:Systems analysis|ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಲಸಿಸ್]]) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಗಣಕಯಂತ್ರ ಕ್ರಮವಿಧಿಕರಣ]]ವನ್ನೂ ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಎಂದು ಕಾಣುವ ಬದಲು ಅದನ್ನು ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಿರುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇತರ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಮತ್ತು ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸಂಬಂಧಿ ಬೋಧನಾ ಕ್ರಮಗಳು ಸಹ ತಮ್ಮ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪಾಠಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಾವಳಿಗಳ ಹಾಗೂ ಗಣನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉನ್ನತ ಕ್ರಮವಿಧಿಕರಣದ ಅಭ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತುಕೊಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಪಾಠಕ್ರಮಗಳು ತಂತ್ರಾಂಶ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರಿಗೆ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾದ ಕೌಶಲಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವತ್ತ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗಣಕಯಂತ್ರ ಕ್ರಮವಿಧಿಕರಣದ ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ [[ತಂತ್ರಾಂಶ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ವೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಪದದ ಅರ್ಥ, ಮತ್ತು ಅದು ಕ್ರಮವಿಧಿಕರಣ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಬಹಳ [[ತಂತ್ರಾಂಶ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ವಾದವಿವಾದಗಳು|ಅಸಹಮತವಿದೆ]]. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == <div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2"> {{ಮುಖ್ಯ|ಗಣಕವಿಜ್ಞಾನದ ರೂಪರೇಖೆ}} * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಜೀವನೋಪಾಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ]] * [[ಗಣಕ ಕ್ರಿಯೆ]] * [[ಗಣಕ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ]] * [[ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನ]] * [[ಮಾಹಿತಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬೋಧನಾ ಕಲೆ]] * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು]] * [[ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಪರಿಹಾರವಾಗದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು|ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ತೆರೆದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕಾಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಆದಿ ಶೋಧಕರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ತಂತ್ರಾಂಶ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ತಂತ್ರಾಂಶ ಶಾಸ್ತ್ರ]] * [[ಗಣಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು]] * [[ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] </div> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪಟ್ಟಿ|2}} {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಚನ == * [[ಗಣನಾ ಯಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಘ|Association for Computing Machinery]]. [http://www.acm.org/class/1998/overview.html 1998 ACM Computing Classification System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828002940/http://www.acm.org/class/1998/overview.html |date=2008-08-28 }}. 1998. * [[ಐಇಇಇ ಗಣಕ ಸಂಘ|IEEE Computer Society]] and the [[ಗಣನಾ ಯಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಘ|Association for Computing Machinery]]. [http://www.computer.org/portal/cms_docs_ieeecs/ieeecs/education/cc2001/cc2001.pdf Computing Curricula 2001: Computer Science]. December 15, 2001. * [[ಪೀಟರ್ ಜೆ. ಡೆನಿಂಗ್|Peter J. Denning]]. ''[http://portal.acm.org/citation.cfm?id=1053309&coll=&dl=ACM&CFID=15151515&CFTOKEN=6184618 Is computer science science?]'', Communications of the ACM, April 2005. * [[ಡಾನಲ್ಡ್ ಇ. ಕನೂಥ್|Donald E. Knuth]]. ''Selected Papers on Computer Science,'' CSLI Publications, Cambridge Univ. Press, 1996. * [[ಪೀಟರ್ ಜೆ. ಡೆನಿಂಗ್|Peter J. Denning]], ''[http://portal.acm.org/citation.cfm?id=971303&dl=ACM&coll=&CFID=15151515&CFTOKEN=6184618 Great principles in computing curricula]'', Technical Symposium on Computer Science Education, 2004. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [[ಮುಕ್ತ ಸೂಚಿಕಾ ಯೋಜನೆ]]ಯಲ್ಲಿ [http://www.dmoz.org/Computers/Computer_Science/ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ] * [http://www.lecturefox.com/computerscience/ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಉಚಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಸೂಚಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512152252/http://lecturefox.com/computerscience/ |date=2008-05-12 }} * [http://videolectures.net/Top/Computer_Science/ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಸಂಗ್ರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110428010325/http://videolectures.net/Top/Computer_Science/ |date=2011-04-28 }} * [http://liinwww.ira.uka.de/ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ/ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170614093236/http://liinwww.ira.uka.de/ |date=2017-06-14 }} * [http://csdir.org/ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಸೂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] * [http://se.ethz.ch/~meyer/gallery/ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು] ([[ಬರ್ಟ್ರಂಡ್ ಮಾಯರ್]]‌ರ ಚಿತ್ರಶಾಲೆ) === ಅಂತರಜಾಲ ಪ್ರಸಾರಗಳು === * [http://www.oid.ucla.edu/webcasts/courses/2006-2007/2006fall/cs1 ಯುಸಿಎಲ್ಎ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ೧ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಉಪನ್ಯಾಸ ವಿಭಾಗ ೧]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227154151/http://www.oid.ucla.edu/webcasts/courses/2006-2007/2006fall/cs1/ |date=2012-02-27 }} * [http://webcast.berkeley.edu/course_details.php?seriesid=1906978395 ಬರ್ಕ್‌ಲೀ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100614150800/http://webcast.berkeley.edu/course_details.php?seriesid=1906978395 |date=2010-06-14 }} {{ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] cr5jjgrpqn79sljbfa2dis8t60171br ಕೃಷಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ 0 20939 1434251 1342858 2026-10-24T12:45:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434251 wikitext text/x-wiki {{ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾರ್ಶ್ವಪಟ್ಟಿ}} '''ಕೃಷಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ''' (Agricultural economics) ಮೂಲತಃ [[ಬೆಳೆ]] ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಿಗೆ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವು ಭೂಬಳಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ನೋಡಿ == :[[ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆ)]] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{colbegin|2}} *Independent research institutions **[http://cafio.unl.edu Center for Agricultural and Food Industrial Organization] **[http://www.card.iastate.edu/ Center for Agricultural and Rural Development (CARD)] **[https://www.gtap.agecon.purdue.edu/ Global Trade Analysis Project (GTAP)] ** [[Cornell Food and Brand Lab]] [https://web.archive.org/web/20070116043606/http://foodpsychology.cornell.edu/] **[http://www.fapri.missouri.edu/ Food and Agricultural Policy Research Institute (FAPRI)] **[http://www.ifpri.org/ International Food Policy Research Institute (IFPRI)] *Academic and professional associations **[http://www.aaae-africa.org African Association of Agricultural Economists (AAAE)] **[http://www.aares.info Australian Agricultural and Resource Economics Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220303135825/https://www.aares.info/ |date=2022-03-03 }} **[http://www.aaea.org Agricultural & Applied Economics Association (AAEA)] **[http://caes.usask.ca/ Canadian Agricultural Economics Society (CAES)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150515162943/http://caes.usask.ca/ |date=2015-05-15 }} **[http://www.eaae.org European Association of Agricultural Economists] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210310140459/http://www.eaae.org/ |date=2021-03-10 }} **[http://www.iaae-agecon.org International Association of Agricultural Economists (IAAE)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031161939/http://www.iaae-agecon.org/ |date=2020-10-31 }} *Government agencies **[http://www.usaid.gov/our_work/agriculture U.S. Agency for International Development, Bureau for Economic Growth, Agriculture, and Trade] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090320023207/http://www.usaid.gov/our_work/agriculture/ |date=2009-03-20 }} **[http://www.ers.usda.gov U.S. Department of Agriculture, Economic Research Service] *UN Agencies **[http://www.fao.org UN Food and Agriculture Organization] **[http://www.wfp.org UN World Food Program] *Academic journals ** [http://www.iaae-agecon.org/journal/journal.html ''Agricultural Economics'' (AgEcon)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180427140326/http://www.iaae-agecon.org/journal/journal.html |date=2018-04-27 }} ** [http://www.aaea.org/publications/ajae/ ''American Journal of Agricultural Economics'' (AJAE)] ** [http://www.aaea.org/publications/aepp/ ''Applied Economic Perspectives and Policy'' (AEPP)] {{colend|2}} qwfk1x4kligxuhcin16krwiqswa1id4 ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನ 0 21350 1434333 1352686 2026-10-25T05:23:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434333 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:HouseSparrow23.jpg|thumb|right]] '''ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನ'''ವು [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಒಂದು ಶಾಖೆ. ಪಕ್ಷಿವಿಜ್ಞಾನದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು, ಭಾಗಶಃ ಅಧಿಕ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರತೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸೌಂದರ್ಯಾಕರ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣ ಸಂಬಂಧಿತ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಮಿತಿಗಳೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ವಿಸ್ತಾರವು ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * Lewis, Daniel. ''The Feathery Tribe: Robert Ridgway and the Modern Study of Birds.'' [[Yale University Press]]. [http://yalepress.yale.edu/yupbooks/book.asp?isbn=9780300175523]. *''[http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/NHRareBooks/Martinet/martinet.htm Ornithologie]'' (1773–1792) Francois Nicholas Martinet Digital Edition Smithsonian Digital Libraries *[http://www.westmidlandbirdclub.com/club/older.htm List of oldest ornithological organisations in the world] *[http://www.bioweb.uncc.edu/bierregaard/ornith__in_na.htm History of ornithology in North America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070520023052/http://www.bioweb.uncc.edu/Bierregaard/ornith__in_na.htm |date=2007-05-20 }} *[http://www.scricciolo.com/cina01.htm History of ornithology in China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509133110/http://www.scricciolo.com/cina01.htm |date=2008-05-09 }} *[https://web.archive.org/web/20091013050714/http://rmc.library.cornell.edu/ornithology/guide/hillguide07.htm Hill ornithology collections] * [[Robert Ridgway]]'s [http://contentdm.lindahall.org/u?/Natural_His,0 ''A Nomenclature of Colors'' (1886)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} and [http://contentdm.lindahall.org/u?/Natural_His,174 ''Color Standards and Color Nomenclature'' (1912)]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – text-searchable digital facsimiles at Linda Hall Library * ''[http://exhibitions.blogs.lib.lsu.edu/?p=5206 Aves: A Survey of the Literature of Neotropical Ornithology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905103838/http://exhibitions.blogs.lib.lsu.edu/?p=5206 |date=2015-09-05 }}''. Online exhibition from the Louisiana State University Libraries Special Collections. {{ಚುಟುಕು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು]] 50bsvns8hpx5j4p0yag6qofm1xt5okc ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ 0 21419 1434311 1429688 2026-10-24T22:13:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434311 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson 2 2008.jpg|thumb|right|ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್]] '''ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌''', ('''ಜೆನ್ನಾ ಮೇರಿ ಮಸ್ಸೊಲಿ''' ಜನನ; ಎಪ್ರಿಲ್ 9, 1974)<ref name="Hollie McKay">{{cite web|url= http://www.foxnews.com/story/0,2933,448452,00.html|title= Pop Tarts: Jenna Jameson Wants to Make Porn Name Official|accessdate= 2008-11-10|author= Hollie McKay|date= 2008-11-07|publisher= [[Fox News]]|archive-date= 2008-11-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20081110062645/http://www.foxnews.com/story/0,2933,448452,00.html|url-status= dead}}</ref><ref name="Hollie McKay"/><ref name="ETHS">{{cite web| url=http://cache-origin.eonline.com/On/Holly/Shows/Jameson/index.html| title=How a Young Adult Star Turned Porn into Profit and Prominence| accessdate=2006-08-15| author=Jean-Paul Aussenard| last=Aussenard| first=Jean-Paul| date=2005-03-27| month=March| work=[[E! True Hollywood Story]]| publisher=[[E!]] Online| archiveurl=https://web.archive.org/web/20050328005437/http://www.eonline.com/On/Holly/Shows/Jameson/| archivedate=2005-03-28}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ನಟ|ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಟಿ]], ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಪೋರ್ನ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟಿ<ref name="Grigoriadis">{{cite web|url= http://www.rollingstone.com/news/story/6420232/jenna_jamesons_forbidden_desires|title= "Jenna Jameson's Forbidden Desires"|publisher= by [[Vanessa Grigoriadis]], ''[[Rolling Stone]]'' magazine, August 11, 2004. Retrieved February 1, 2007. Reprinted as "Jenna Jameson: Girl On Top", by Vanessa Grigoriadis, ''[[The Independent]]|date= September 05, 2004|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2006|archive-url= https://web.archive.org/web/20060902142437/http://www.rollingstone.com/news/story/6420232/jenna_jamesons_forbidden_desires|url-status= dead}}</ref><ref name="Forbes">{{cite web|url= http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0704/124.html|title= The (Porn) Player|publisher= by Matthew Miller, ''[[Forbes]]'' magazine|date= July 4, 2005|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಜುಲೈ 19, 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20120719072230/http://www.forbes.com/free_forbes/2005/0704/124.html|url-status= dead}}</ref><ref name="WallStreetJournal">{{cite web|url= http://dackman.homestead.com/JamesonPornWSJ.htm|title= A Star Is Porn|publisher= by Dan Ackman, ''[[Wall Street Journal]]'', August 27, 2004, Page W13. Online at author's web site|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಜನವರಿ 28, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070128224856/http://dackman.homestead.com/JamesonPornWSJ.htm|url-status= dead}}</ref> ಮತ್ತು "ಪೋರ್ನ್‌ ಚಿತ್ರಗಳ ರಾಣಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Cooper">{{cite web|url= http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/books/08/27/jenna.jameson/|title= "Jenna Jameson: 'I chose the right profession'"|publisher= interview with [[Anderson Cooper]] on ''[[Anderson Cooper 360°]]'', [[CNN]]|date= August 28, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> [[ನಗ್ನವಾಗು|ಬತ್ತಲೆ ನರ್ತಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ|ಗ್ಲಾಮರ್ ರೂಪದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ಅವರು, ನಂತರ 1993ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1996ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ 'ಅಗ್ರ ಹೊಸ ಮುಖ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಜೇಮ್ಸನ್ ಅಂದಿನಿಂದ ಈವರೆಗೂ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಕರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು [[X-ರೇಟೆಡ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್‌|X-ರೇಟೆಡ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್ (XRCO)]] ಮತ್ತು [[AVN (ಮ್ಯಾಗಜೀನ್)|ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್ AVN)]] ಹಾಲ್ಸ್ ಆಫ್ ‌ಫೇಮ್‌ಗೆ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="xrcohof">{{cite web|url= http://www.bwdl.net/XRCO-2/hall.htm|title= Hall of Fame at xrco.com|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಜುಲೈ 6, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150706034357/http://www.bwdl.net/XRCO-2/hall.htm|url-status= dead}}</ref><ref name="avnhof">{{cite web|url= http://www.avnawards.com/index.php?center=hall-of-fame|title= page at avnawards.com|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು 2000ರಲ್ಲಿ ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ ಜೊತೆ ಸೇರಿ [[ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ|ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ]] ಎಂಬ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಮನರಂಜನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ನಂತರ ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಬಳಿಕ ಅವರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಒಂದೇ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಆಗಿತ್ತು, ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಮ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು ಇತರೆ ತಾರೆಗಳ ಇದೇ ತೆರನಾದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸತೊಡಗಿತು ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ, ''[[ಬ್ರಿಯಾನಾ ಲವ್ಸ್ ಜೆನ್ನಾ|ಬ್ರಿಯಾನಾ ಲವ್ಸ್‌‌ ಜೆನ್ನಾ]]'' ([[ಬ್ರಿಯಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌|ಬ್ರಿಯಾನಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌]] ಜೊತೆಗೆ), ಇದು 2002ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ- ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ-ಬಾಡಿಗೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 2003ರಲ್ಲಿ [[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ]] ನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿತು.<ref name="Papermag"/> 2005ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾಕ್ಕೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]] 30 ದಶಲಕ್ಷ ಆದಾಯವಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಲಾಭವೇ ಇರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Forbes"/> [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್|ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ರೇರ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ 48 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಜಾಹೀರಾತು ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌, ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನೂ ತೂಗು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಪ್ಲೇಬಾಯ್ TV|ಪ್ಲೇ ಬಾಯ್ TV]]ಯು ''[[ಜೆನ್ನಾರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೆಕ್ಸ್ ತಾರೆ|ಜೆನ್ನಾರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್]] '' ಎಂಬ [[ರಿಯಾಲಿಟಿ ದೂರದರ್ಶನ|ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ]]ದ ಆತಿಥ್ಯವಹಿಸಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯುಳ್ಳ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಟಿಯರು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಸೇರಲು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="gamejss">{{cite web|url= http://www.gamelink.com/display_star.jhtml?id=34010|title= Jenna Jameson page at Gamelink.com|accessdate= April 9, 2008}}</ref> 1997ರಲ್ಲಿ [[ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್|ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್‌]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪಾರ್ಟ್ಸ್(1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪಾರ್ಟ್ಸ್‌]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಿರು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಪಾಪ್-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೂ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ''[[ದಿ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್ ಶೋ|ದಿ ಹೊವರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್‌ ಶೋ]]'' ನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮುಂದುವರಿದರು: [[E!]] ದೂರದರ್ಶನ‌ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಬಹಳೇ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೆಸ್ಟ್‌-ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ''[[ವೈಲ್ಡ್ ಆನ್‌!]]'' ಮತ್ತು ''[[ಟಾಕ್ ಸೂಪ್‌|ಟಾಕ್‌ ಸೂಪ್‌]] '' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು; [[ಫಾಕ್ಸ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪೆನಿ|ಫಾಕ್ಸ್]] [[ಆನಿಮೇಟೆಡ್‌|ಆನಿಮೇಷನ್‌]] ನಿರ್ಮಾಣದ [[ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸಿಟ್‌ಕಾಂ]] ''[[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗೈ]]'' ನ [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಡಸ್ ಹಾಲಿವುಡ್‌|2001ನೇ ಕಂತಿ]]ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟಿಯಾಗಿ [[ಅಶರೀರವಾಣಿ (ಹಿನ್ನೆಲೆ ಧ್ವನಿ)|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಹಿನ್ನೆಲೆ-ಧ್ವನಿ(ಅಶರೀರವಾಣಿ)</span>]]; 2002ರಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋ ಆಟ ''[[:ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಥೆಫ್ಟ್ ಅಟೋ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ|ಗ್ರ್ಯಾಂಜ್ ಥೆಫ್ಟ್ ಅಟೊ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ]]'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಹಿನ್ನೆಲೆ-ಧ್ವನಿ; ಮತ್ತು 2003ರ [[NBC]] ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳ ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್|ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಚರ್ಲಿಂಗ್‌]]'' ನ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟಿ. 2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ, ಹೌ ಟು ಮೇಕ್ ಲವ್ ಲೈಕ್ ಎ ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್‌: ಎ ಕಾಷನರಿ ಟೇಲ್. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗೊಂಡು, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ|''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸತತ ಆರು ವಾರ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.<ref name="Forbes"/>.<ref name="Forbes"/> ಜೆನ್ನಾ [[ಭಯಾನಕ (ಪ್ರಕಾರ)|ಭಯಾನಕ]] ಹಾಸ್ಯ ಪುಸ್ತಕದ ರಚನೆಗೂ ಕೈ ಹಾಕಿದರು, [[ವರ್ಜಿನ್ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌ (ಎಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳದ)|ಎಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟವಾಗದ (ವರ್ಜಿನ್ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌)]] ಹಾಸ್ಯಗಳಿರುವ ''[[ಜೇನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಶ್ಯಾಡೊ ಹಂಟರ್ (ಹಾಸ್ಯ)|ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಶ್ಯಾಡೋ ಹಂಟರ್]] '' ಎಂಬ ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ಫೆಬ್ರವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ ತೆರೆ ಕಂಡ ಭಯಾನಕ-ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್|ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೆನ್ನಾ ನಟಿಸಿದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು [[ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್, ನೆವಡಾ|ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌]]ನ [[ನೆವಡಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಮಸ್ಸೊಲಿ, ಒಬ್ಬ [[ಇಟೆಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್|ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು [[KVBC-TV]]ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರ ತಾಯಿ ಜುಡಿತ್ ಬ್ರೂಕ್ ಹಂಟ್ ಮಸ್ಸೊಲಿ, ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ [[ಪ್ರದರ್ಶಕ ಹುಡುಗಿ]]ಯಾಗಿರುವ ಅವರು [[ಟ್ರೊಪಿಕಾನಾ ರೆಸಾರ್ಟ್ &amp; ಕ್ಯಾಸಿನೊ|ಟ್ರೋಪಿಕಾನಾ ರೆಸಾರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿನೊ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಫೊಲೀಸ್ ಬರ್ಗೆರ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="NYTimes">{{cite web|url= https://www.nytimes.com/2004/04/15/garden/15JENN.html?ex=1397361600&en=3e0359841e9017c4&ei=5007&partner=USERLAND|title= At Home with Jenna Jameson: Off Camera, Cashmere and Crosses|publisher= by Dinitia Smith, ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|date= April 15, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref><ref name="ReviewJournal">{{cite web|url= http://www.reviewjournal.com/lvrj_home/2004/Sep-08-Wed-2004/news/24719744.html|title= "Porn star's book walks wild side"|publisher= by [[Norm Clarke]], ''[[Las Vegas Review-Journal]]|date= September 8, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್‌ ಅವರ ಎರಡನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ಮುನ್ನ ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 1976ರಂದು [[ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌]]ನಿಂದಾಗಿ ಅವರ ತಾಯಿ ತೀರಿಕೊಂಡರು.<ref name="ETHS"/> [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾದ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬ [[ದಿವಾಳಿ]]ಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗಾಡಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಕಳೆಯಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿತ್ತು, ಅಜ್ಜಿ(ತಂದೆಯ ತಾಯಿ)ಯನ್ನು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡೇ ಹಲವು ಬಾರಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಕುಟುಂಬ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರ ತಂದೆ ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ [[ಷೆರಿಫ್|ಶಾಂತಿಪಾಲನೆ]] ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದರು, ಮತ್ತು ಇದೇ ವೇಳೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರ ಟೋನಿಗೆ ಅತ್ಯಾಪ್ತರಾದರು.<ref name="Higginbotham">{{cite web|url= http://www.theage.com.au/articles/2004/10/07/1097089474673.html|title= The porn broker|publisher= by Adam Higginbotham, October 9, 2004, ''[[Telegraph Magazine]]'', presented by [[The Age]]. Retrieved February 1, 2007. Also reprinted in a slightly edited form as "[http://www.smh.com.au/news/Books/A-life-of-ups-and-downs/2004/12/03/1101923326974.html A life of ups and downs]", ''[[Sydney Morning Herald]]|date= December 4, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಪುಟಾಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಲೇ ಆಗಾಗ [[ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಲೆಟ್]] ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="AskMen">{{cite web|url= http://www.askmen.com/celebs/women/models_250/262_jenna_jameson.html|title= Jenna Jameson|publisher= [[AskMen.com]] Model of the Week feature|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ''[[ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್|ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್‌]]'' DVD ಕುರಿತ ಕಿರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಾವು ನೃತ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1990ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ [[ಫ್ರೊಂಬರ್ಗ್, ಮೊಂಟಾನಾ|ಫ್ರೊಮ್ಬರ್ಗ್‌ನ ಮೊಂಟಾನ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಜಾನುವಾರ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಜಾನುವಾರುಗಳ ಕೇಂದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಆಟದ ನಂತರ ನಾಲ್ವರು ಹುಡುಗರು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ [[ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಬಗೆಗಳು#ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರ|ಸಾಮೂಹಿಕ ಅತ್ಯಾಚಾರ]] ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Higginbotham"/> 16ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಜ್ಯಾಕ್‌ನ [[ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್|ಸೈಕಲಿಗ]] ಅಂಕಲ್‌ ಪ್ರೀಚರ್ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಅತ್ಯಚಾರಕ್ಕೊಳಗಾದೆ ಎಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Higginbotham"/> (ಪ್ರೀಚರ್ ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.)<ref name="CNN">{{cite web|url= http://www.cnn.com/2004/SHOWBIZ/books/09/08/review.jameson/|title= "Review: Jenna Jameson's crazy porn life"|publisher= by Adam Dunn, September 8, 2004, [[CNN]]|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಈ ಘಟನೆ ಬಗ್ಗೆ ತಂದೆಗೆ ಹೇಳುವ ಬದಲು, ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಜ್ಯಾಕ್ ಜೊತೆ ತೆರಳಿದ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಆತನೊಂದಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="ETHS"/><ref name="January">{{cite web|url= http://www.januarymagazine.com/biography/pornstar.html|title= Jennasis|publisher= by Adrian Marks, ''[[January Magazine]]|date= September 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> [[ಟಟೂ(ಹಚ್ಚೆ)|ಹಚ್ಚೆ (ಟಟೂ)]] ಕಲಾವಿದನಾಗಿರುವ ಜ್ಯಾಕ್, ತಾನು ರಚಿಸಿದ ಹಚ್ಚೆ ಕಲಾಕೃತಿ ಸರಣಿಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊದಲಿನವುಗಳನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ, ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅವರ ಬಲ ನಿತಂಬದ ಮೇಲಿರುವ ಎರಡು ಹೃದಯದ ಹಚ್ಚೆಗಳಿಂದ ಜೇಮ್ಸನ್ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Forbes"/><ref name="VanishingTattoo">{{cite web|url= http://www.vanishingtattoo.com/tattoo/celeb-jameson.htm|title= Jenna Jameson Tattoo Pics|publisher= Vanishing Tattoo.com|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070216021907/http://www.vanishingtattoo.com/tattoo/celeb-jameson.htm|url-status= dead}}</ref> [[E!]] ಪ್ರಕಾರ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಸಹೋದರ ಟೋನಿ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಟಟೂ ಪಾರ್ಲರ್ ಇರಿಸಿದ್ದ,<ref name="NYTimes"/> ಮತ್ತು "ಹೃದಯ ವಿದ್ರಾವಕ" ಎಂಬ ಬರಹವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ್ದ.<ref name="ETHS"/> == ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿ == ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಲು ಜೇಮ್ಸನ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಪ್ರದರ್ಶಕ ನರ್ತಕಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ 5 ಅಡಿ 8 ಇಂಚು(173&nbsp;cm) ಎತ್ತರವಿಲ್ಲದಿದ್ದ ಕಾರಣ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಅವರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವು.<ref name="Papermag"/><ref name="ReviewJournalShowgirls">{{cite web|url= http://www.reviewjournal.com/employment/vegasjobs/entertainer.html|title= Showgirls vs. dancers|publisher= [[Las Vegas Review-Journal]]|date= July 27, 2004|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ಬಳಿಕ [[ವೇಗಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್|ವೇಗಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌‌]] ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತಾದರೂ,<ref name="NYTimes"/> ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಜೇಮ್ಸನ್ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವೇತನದ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳಿದರು.<ref name="January"/> ಈ ನಡುವೆ [[ನಗ್ನವಾಗು|ಬತ್ತಲೆ ನರ್ತಕಿ]] ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕುವಂತೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಅವರ ಪ್ರಿಯಕರ ಜ್ಯಾಕ್ ‌ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು,<ref name="Grigoriadis"/> ಮತ್ತು 1991ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ [[ಮೈನರ್ (ಕಾನೂನು)|ವಯೋಮಾನದ ಅರ್ಹತೆಗಳು]] ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, [[ಗುರುತು ದಾಖಲೆಯ ನಕಲು|ನಕಲಿ I.D.]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ ಬತ್ತಲೆ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="ETHS"/><ref name="AskMen"/> ಆದರೆ, ಹಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿದ [[ದಂತ ಪಟ್ಟಿಗಳು|ಪಟ್ಟಿ]]ಯಿಂದಾಗಿ [[ಕ್ರೇಜಿ ಹಾರ್ಸ್ ಟೂ]] ಬತ್ತಲೆ ಕೂಟದಿಂದ ಅವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ನಂತರ ಅವರು [[ಸೂಜಿ ಮೊನೆಯ ಇಕ್ಕಳ|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಸೂಜಿ ಮೊನೆಯ ಇಕ್ಕಳ</span>]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಆ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ ಕ್ರೇಜಿ ಹಾರ್ಸ್ ಟೂ ಕೂಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ವೀಕೃತರಾದರು.<ref name="Forbes"/> ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ|ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ]] ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ ಜೇಮ್ಸನ್ ಪ್ರತಿರಾತ್ರಿಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]]2,೦೦೦ ಹಣ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="ETHS"/> ಬತ್ತಲೆ ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಹೆಸರು "ಜೆನ್ನಾಸಿಸ್" ಎಂದಿತ್ತು,<ref name="ReviewJournal"/> ನಂತರ ಇದೇ ಹೆಸರನ್ನು ತಾವು ಆರಂಭಿಸಿದ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೂ ಇಟ್ಟರು ("ಜೆನ್ನಾಸಿಸ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್").<ref name="WIPO">{{cite web|url= http://www.wipo.int/amc/en/domains/decisions/html/2004/d2004-1042.html|title= WIPO Domain Name Decision: D2004-1042|publisher= Nels T. Lippert, [[World Intellectual Property Organization]]|date= February 15, 2005|accessdate= February 1, 2007}}</ref> ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿನ ಆರಂಭದ ಪದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವ ಕೊನೆಯ ಪದಕ್ಕಾಗಿ ಇಡೀ ದೂರವಾಣಿ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಜಾಲಾಡಿ ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಜೇಮ್ಸನ್ ಎಂದರೆ [[ಜೇಮ್ಸನ್ ಐರಿಷ್ ವಿಸ್ಕಿ|ಜೇಮ್ಸನ್ ವಿಸ್ಕಿ]] ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಕುಡಿತಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="ETHS"/><ref name="Metacafe">{{cite web|url= http://www.metacafe.com/watch/124500/jenna_jameson/|title= Jenna Jameson: Ever wonder how she got her name?|publisher= Video at Metacafe.com|accessdate= February 1, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 22, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140322051547/http://www.metacafe.com/watch/124500/jenna_jameson/|url-status= dead}}</ref> ನೃತ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ, 1991ರ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ''[[ಪೆಂಟ್‌ಹೈಸ್(ಮ್ಯಾಗಜೀನ್)|ಪೆಂಟ್‌ಹೌಸ್‌]]'' ಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆಯುಂಟಾಗಿ [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಸೂಜ್ ರಂಡಾಲ್|ಸೂಝ್ ರಂಡಾಲ್‌]] ಎಂಬ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ [[ಗ್ಲಾಮರ್ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ|ನಗ್ನ ಭಾವಚಿತ್ರ]]ಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಫೋಸು ಕೊಟ್ಟರು,<ref name="January"/><ref name="Autobio99-107">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|coauthors = [[Neil Strauss|Strauss, Neil]]|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|url = https://archive.org/details/howtomakelovelik0000jame|publisher = [[Regan Books]]|location = New York|isbn = 0-06-053909-7|pages = [https://archive.org/details/howtomakelovelik0000jame/page/99 99] – 107|year = 2004}} </ref> ಅನೇಕ [[ಪುರುಷರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುರುಷರ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು ಹಲವು ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ನಂತರ, ಜೇಮ್ಸನ್ ನಿಲುವು ಬದಲಾಯಿತು. ರಾಂಡಲ್ ಒಬ್ಬ "ಶಾರ್ಕ್"<ref name="SalonBookReview">{{cite web|url= http://archive.salon.com/books/review/2004/08/25/jenna/index.html|title= "How to Make Love Like a Porn Star" by Jenna Jameson|publisher= [[Salon.com|Salon]]'' magazine book review by Charles Taylor|date= August 25, 2004|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮೇ 6, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090506032528/http://archive.salon.com/books/review/2004/08/25/jenna/index.html|url-status= dead}}</ref> ಆಗಿದ್ದು ತಮ್ಮನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆತನ ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="LukeIsBack">{{cite web|url= http://www.lukeisback.com/stars/stars/jenna_jameson.htm|title= Jenna Jameson|publisher= article with autobiography citations by [[Luke Ford]], on LukeIsBack.com|accessdate= February 5, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20091125090733/http://www.lukeisback.com/stars/stars/jenna_jameson.htm|archive-date= ನವೆಂಬರ್ 25, 2009|url-status= dead}}</ref> ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗಲೇ ಅವರು ಸಹೋದರನ (ಆತ ಅದಾಗಲೇ [[ಹೆರಾಯಿನ್‌]] <ref name="NYTimes"/> ಗೀಳು ಹಿಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ) ಜೊತೆಗೆ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳಾದ- [[ಕೊಕೇನ್]], [[ಲಿಸರ್ಜಿಕ್‌ ಆಸಿಡ್‌ ಡೈಥೈಲಮೈಡ್‌|LSD]], ಮತ್ತು ಮೆಥಂಫೆಟಾಮಿನ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ತಂದೆ ಕೂಡ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Higginbotham"/> ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯಕರನ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಗೀಳು ಅವರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೆಡಿಸಿತು. ಜೇಮ್ಸನ್ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಹಾರ ತಿನ್ನುವುದನ್ನೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರೂಪದರ್ಶಿಯಿಂದ ಅನರ್ಹಗೊಳ್ಳುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತೆಳ್ಳಗಾದರು; 1994 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್ ಕೂಡ ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳಿದ. ಈ ಮಧ್ಯೆ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರೊಬ್ಬರು ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಗಾಲಿ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ತೂಕ ಕೇವಲ 76 ಪೌಂಡ್ (35 [[ಕಿಲೋಗ್ರಾಂ]] ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ)<ref name="PsychiatricServices">{{cite web|url= http://psychservices.psychiatryonline.org/cgi/content/full/57/5/729|title= "Book Reviews: Women's Search for Love Through Sex"|publisher= Jeffrey Geller, M.D., M.P.H., May 2006, ''[[Psychiatric Services]]'', [[American Psychiatric Association]]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಜನವರಿ 27, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070127013425/http://psychservices.psychiatryonline.org/cgi/content/full/57/5/729|url-status= dead}}</ref>. ಜೇಮ್ಸನ್ ತಂದೆ ಆ ವೇಳೆಗೆ [[ನಿರ್ವಿಷೀಕರಣ]]ಕ್ಕಾಗಿ [[ರೆಡ್ಡಿಂಗ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ರೆಡ್ಡಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು, ವಿಮಾನದಿಂದ ಜೇಮ್ಸನ್ ಇಳಿಯುವಾಗ ಅವರ ತಂದೆಗೇ ಗುರುತು ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Higginbotham"/> == ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson Jan12 2007.JPG|right|thumb|AVN ವಯಸ್ಕರ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊ 2007, ಜನವರಿ 12,&nbsp;2007]] ತಮಗೆ ಮೋಸ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಿಯಕರ ಜ್ಯಾಕ್‌ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪಾಠ ಕಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತಾವು [[ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Forbes"/><ref name="January"/> 1993ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತೆ [[ನಿಕ್ಕಿ ಟೈಲರ್]] ಜೊತೆ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಈ ಚಿತ್ರ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿ ಹೇಳದೆ [[ಮೆದುವಾಗಿ]] ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುವುದಾಗಿದ್ದು, [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಬ್ಲೇಕ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಬ್ಲೇಕ್]],<ref name="Autobio132-135">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 132 – 135}}</ref> ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Papermag">{{cite web|url= http://www.papermag.com/?section=article&parid=269|title= Born 4 Porn: Jenna Jameson|publisher= by Amy Benfer, August 3, 2003, ''[[Papermag]]|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ [[ಸೂಜ್ ರಂಡಾಲ್|ಸೂಝ್ ರಂಡಾಲ್‌‌]]ರಲ್ಲಿ ನಗ್ನ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ನಿಕ್ಕಿಯನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="LukeIsBack"/> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು [[ರ್ಯಾಂಡಿ ವೆಸ್ಟ್ (ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆ)|ರ್ಯಾಂಡಿ ವೆಸ್ಟ್‌]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 1994ರಲ್ಲಿ ''ಅಪ್ ಎಂಡ್‌ ಕಮರ್ಸ್ 10'' ಮತ್ತು ''ಅಪ್ ಎಂಡ್‌ ಕಮರ್ಸ್ '' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AskMen"/><ref name="RandyWest">{{cite web|url= http://www.randywest.com/about.html|title= Randy West|publisher= biography, from official site|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140222024428/http://www.randywest.com/about.html|url-status= dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು [[ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್, ನೆವಡಾ|ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅನೇಕ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕ್ಷಿಪ್ರ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. ತಮ್ಮ ನಗ್ನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಜುಲೈ 28, 1994ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ತನ ಅಳವಡಿಕೆ|ಸ್ತನ ಅಳವಡಿಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡರು,<ref name="Autobio169-170">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 169 – 170}}</ref> 2004ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅವರ ಬಳಿ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ತನ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲ ಅಳವಡಿಕೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="NYTimes"/><ref name="Star">{{cite web|url= http://www.starmagazine.com/news/1091|title= Jenna Jameson: Exposed|publisher= interview with David Caplan, ''[[Star (magazine)|Star]]'' magazine, September 6, 2004. Retrieved February 5, 2007, but may not be available to non-US visitors. [https://web.archive.org/web/20040909054808/www.starmagazine.com/news/61449 Archived] at the [[Internet Archive]]: [2004-09-09]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮೇ 5, 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100505043740/http://www.starmagazine.com/news/1091|url-status= dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್‌ರವರ ಮೊದಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಗಳು [[ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ]] ದೃಶ್ಯಗಳಾಗಿವೆ (ಇದು ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಸಲಿಂಗರತಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಿಳಿಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾರ್ಗ). ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ಹೆಣ್ಣಿನ-ಮೇಲೆ-ಹೆಣ್ಣು ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ನಂತರ ಹುಡುಗನ ಜೊತೆಗಿನ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ತಮಗೆ ಭಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ಮುಂದಿಟ್ಟರು."<ref name="Papermag"/> ''ಅಪ್ ಎಂಡ್‌ ಕಮರ್ಸ್ 11'' (1994)ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಭಿನ್ನಲಿಂಗರತಿಯ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು.<ref name="Autobio137-158">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 137 – 158}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುದದ್ವಾರದ ಮೈಥುನ]] ಅಥವಾ [[ಮೈಥುನದ ಭಂಗಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಬಹು ಭೇದನ|ದ್ವಿ ಮೈಥುನ]]ದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="Grigoriadis"/> ಜೇಮ್ಸನ್ ಯಾವತ್ತೂ ಪುರುಷರ ಜೊತೆ [[ಅಂತರ್‌ಜನಾಂಗೀಯ|ಅಂತರಜನಾಂಗೀಯ]] ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿಲ್ಲ (2000ದಲ್ಲಿ ಆ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಹತೋಟಿ ಮೀರಿದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಇದ್ಯಾಗ್ಯೂ).<ref name="Bridge">{{cite web|url= http://www.bridgemagazine.org/online/features/archive/000113.php|title= Jenna Does Jenna|publisher= by Noah Berlatsky, ''Bridge'' magazine, 2004, archived from www.bridgemagazine.org/online/features/archive/000113.php on [[2006-05-22]]|accessdate= February 13, 2007|archive-date= 2006-05-22|archive-url= https://web.archive.org/web/20060522031314/http://www.bridgemagazine.org/online/features/archive/000113.php|url-status= bot: unknown}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 8, 2008ರಂದು ''[[ದಿ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್ ಶೋ]]'' ನಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ, ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಾನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿರಲಿಲ್ಲ; "ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳೇ ಉದ್ಭವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ", ಅವರು ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಕೆಲವು ಕಪ್ಪು ವರ್ಣೀಯರು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ತಾವು (ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ) ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದಂತೆ ಅವರ್ಯಾರು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url= http://www.howardstern.com/rundown.hs?d=1202274000|title= The Rundown - February 6, 2008, HowardStern.com}}</ref> ಬದಲಾಗಿ, [[ಜೊಲ್ಲು|ದ್ರವ್ಯ]] ಲೇಪನದ ಮೌಖಿಕ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಅವರ [[ಮೌಖಿಕ ಸೆಕ್ಸ್|ಪ್ರಧಾನ ನಡೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="AskMenInterview">{{cite web|url= http://www.askmen.com/celebs/interview/43b_jenna_jameson_interview.html|title= Jenna Jameson professional heartbreaker|publisher= [[AskMen.com]] interview|accessdate= February 5, 2007}}</ref><ref name="Salon2">{{cite web|url= http://archive.salon.com/sex/feature/2001/01/18/jenna_2/index.html|title= Jenna the sex goddess|publisher= by Peter Keating, January 18, 2001, [[Salon.com|''Salon'' magazine]]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮೇ 27, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090527003738/http://archive.salon.com/sex/feature/2001/01/18/jenna_2/index.html|url-status= dead}}</ref> 1994ರಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜಿಯ ಜೊತೆ ಅನೇಕ ವಾರಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಗೀಳಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಜೇಮ್ಸನ್, ನಿಕ್ಕಿ ಟೈಲರ್ ಜೊತೆ ಜೀವನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೆಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್‌]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು.<ref name="LukeIsBack"/><ref name="Autobio309-311">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 309 – 311}}</ref> ಬಳಿಕ ರೂಪದರ್ಶಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ತಂದೆಯ ಆಶೀರ್ವಾದವೂ ದೊರಕಿತು.<ref name="ETHS"/><ref name="Higginbotham"/> ''ಸಿಲ್ಕ್ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್'' ಈ ಎಲ್ಲ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ.<ref name="Autobio316-320">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 316 – 320}}</ref> 1995ರ ಕೊನೆಗೆ, ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಿರು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದ [[ವಿಕ್‌ಡ್ ಪಿಕ್ಟರ್ಸ್|ವಿಕ್‌ಡ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್]], ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಜೊತೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="Forbes"/><ref name="Autobio341-351">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 341 – 351}}</ref> ವಿಕ್‌ಡ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಸ್ಟೀವ್ ಆರ್ನೆಸ್ಟೈನ್ ಎಂದು ತಾವು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ: {{Cquote|The most important thing to me right now is to become the biggest star the industry has ever seen.<ref name=Higginbotham/><ref name=SalonBookReview/>}} ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಜೊತೆಗಿನ ಒಪ್ಪಂದವು ಜೇಮ್ಸನ್‌ಗೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ ಎಂಟು ಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]]6,000 ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="ETHS"/> ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಬಜೆಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ''ಬ್ಲೂ ಮೂವಿ '' (1995), ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಸೆಟ್‌ ಒಂದನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವ ವರದಿಗಾರಳಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ [[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="AskMen"/> 1996ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಉನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ; [[X-ರೇಟೆಡ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್‌|XRCO]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಕಿರು ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, [[AVN ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಕಿರು ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಮತ್ತು [[X-ರೇಟೆಡ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌ನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು|ಫ್ಯಾನ್ಸ್ ಆಫ್ X-ರೇಟೆಡ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ (FOXE)]] ವಿಡಿಯೋ ವಿಕ್ಸೆನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಮನರಂಜಕಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಕೂಡ ಅವರದ್ದು.<ref name="AskMen"/> ಇದರ ಬೆನ್ನಿಗೇ [[#ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅವರನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಸಾಲು ಸಾಲಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂದವು. 2001ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರ ದಿನದ ಗಳಿಕೆ $60,000 ಮತ್ತು ಒಂದು [[DVD]]ಯ ಅರ್ಧ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅವರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ ಬತ್ತಲೆ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಪ್ರತಿದಿನಕ್ಕೆ $8,000 ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಐದು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡು ವಾರಗಳನ್ನು ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.<ref name="Salon1">{{cite web|url= http://archive.salon.com/sex/feature/2001/01/17/jenna_1/index1.html|title= Two girls on Jenna|publisher= by Peter Keating, January 17, 2001, [[Salon.com|''Salon'' magazine]]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಏಪ್ರಿಲ್ 12, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090412051547/http://archive.salon.com/sex/feature/2001/01/17/jenna_1/index1.html|url-status= dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಪ್ರತಿರಾತ್ರಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿ ಸುಮಾರು $25,000 ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಾಗಿ ಅವರ ಮಾಜಿ ಪತಿ ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ ಅಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref name="WallStreetJournal"/> ನವೆಂಬರ್ 2005ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು [[ಪ್ಲೇಬಾಯ್ TV]]ಯ ''[[ಜೆನ್ನಾರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೆಕ್ಸ್ ತಾರೆ|ಜೆನ್ನಾಸ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಸ್ಟಾರ್]] '' ಎಂಬ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋದ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರು ಜೇಮ್ಸನ್ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ]] ಸೇರುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮಾನದಂಡ. ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು [[ಬ್ರಿಯಾ ಬೆನ್ನೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಕ್ಸಿ ಜೆಝೆಲ್|ರಾಕ್ಸಿ ಝೆಜೆಲ್]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AmericanSexStar">{{cite web|url= http://www.playboy.com/playboytv/original_series/americansexstar/|title= ''Jenna Jameson's American Sex Star''|publisher= [[Playboy TV]] reality sex show official page|accessdate= February 13, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2005|archive-url= https://web.archive.org/web/20051013091855/http://playboy.com/playboytv/original_series/americansexstar/|url-status= dead}}</ref> ಅಗಸ್ಟ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಸ್ತನ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಸಿಕೊಂಡದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು a D ಯಿಂದ a C ಗೆ ಇಳಿಸಿ ಉತ್ಸಾಹ ಶೂನ್ಯರನ್ನಾಗಿಸಿತು; ವರ್ಷಕ್ಕೆ $30 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಆದಾಯ ತರುವ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಜೊತೆಗಿನ ಅವರ ಸಾಂಗತ್ಯ ಮುಂದುವರಿದರೂ, ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮುಂದೆ ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಗಿದೇ ಹೋಯಿತೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="UsWeekly20070822">"[http://www.usmagazine.com/jenna_jameson_removes_her_breast_implants?page=1 ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್: ವೈ ಐ ರಿಮೂವ್ಡ್ ಮೈ ಬ್ರೆಸ್ಟ್ ಇಂಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080730030623/http://www.usmagazine.com/jenna_jameson_removes_her_breast_implants?page=1 |date=2008-07-30 }}", ''[[ಯುಎಸ್ ವೀಕ್ಲಿ]]'', ಅಗಸ್ಟ್‌ 22, 2007. [[2008-01-15]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ, ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.<ref name="XFanz2008">"[http://www.xfanz.com/news/88784 AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದ ಜೆನ್ನಾ]", by ಸ್ಟೀವನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ, ಜನವರಿ 14, 2008, Xಫಾಂಝ್. [[2008-01-15]] ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> == ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ == ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ [[ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ]], ''[[:ಹೌ ಟು ಮೇಕ್ ಲವ್ ಲೈಕ್ ಎ ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್‌: ಎ ಕಾಷನರಿ ಟೇಲ್|ಹೌ ಟು ಮೇಕ್ ಲವ್ ಲೈಕ್ ಎ ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್: ಎ ಕಾಷನರಿ ಟೇಲ್‌]]'' ಅಗಸ್ಟ್ 17, 2004ರಂದು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌|ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನ ಲೇಖಕ [[ನೇಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್|ನೀಲ್ ಸ್ಟ್ರಾಸ್]] ಮತ್ತು ''[[ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌|ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್]]'' ಅವರು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯ ಸಹ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು [[ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್|ಹಾರ್ಪರ್‌ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ನ]] ವಿಭಾಗವಾದ [[ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್‌|ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟಗಾರ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ]]ಗೊಂಡು, [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ|''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸತತ ಆರು ವಾರ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.<ref name="Forbes"/> ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯು 2004ರ "ಮೆಯಿನ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ಸ್ ವಯಸ್ಕರ ಮೀಡಿಯಾ ಫೇವರಿಟ್ "[[XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಸೇಮೋರ್ ಬಟ್ಸ್‌ರವರ ''[[ಕುಟುಂಬದ ಉದ್ಯಮ (TV ಸರಣಿ)|ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್]]'' ಟಿವಿ ಸರಣಿ ಜೊತೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು. ನವೆಂಬರ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ಪೋರ್ನೊಸ್ಟಾರ್''.''ಡೈ ಅಟೊಬಯಗ್ರಫಿಕ್'',<ref name="AmazonDE">{{cite web|url= http://www.amazon.de/dp/3453675045|title= Pornostar. Die Autobiographie|publisher= [[Amazon.com|Amazon.de]]|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಜನವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ ''ಕೊಮೊ ಹೇಸರ್ ಎಲ್ ಅಮೋರ್ ಇಗುವಾಲ್ ಕ್ಯು ಉನಾ ಎಸ್ಟ್ರೆಲ್ಲಾ ಡೆಲ್ ಪೊರ್ನೊ ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪಾನಿಷ್‌]]ಗೂ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref name="AmazonSP">{{cite web|url= http://www.amazon.com/dp/8427031904|title= Como Hacer El Amor Igual Que Una Estrella Del Porno|publisher= [[Amazon.com]]|accessdate= February 5, 2007}}</ref>'' ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಯಾದ [[ಪ್ರದರ್ಶಕ ಉದ್ಯಮ]]ದಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಟಟೂ|ಹಚ್ಚೆ]] ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಿಯಕರನ ಜೊತೆ ಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ವಿವರಗಳಿವೆ, ಅಲ್ಲದೆ [[ಕೇನ್ಸ್|ಕೇನ್ಸ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮತ್ತು ಅವರ ಎರಡನೆ ವಿವಾಹದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಕೂಡ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="NYTBookReview">{{cite web|url= https://www.nytimes.com/2004/09/05/books/review/05STERNL.html?ex=1252209600&en=d7010eb3e166e789&ei=5090&partner=rssuserland|title= "'How to Make Love Like a Porn Star': Lovers and Other Strangers"|publisher= [[Jane and Michael Stern]], ''[[The New York Times Book Review]]|date= September 5, 2004|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಅವರ ಕುರಿತ ಹೊಲಸು ವಿವರಗಳನ್ನೂ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಬಿಟ್ಟಿಲ್ಲ, ಅವರ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಎರಡು [[ಅತ್ಯಾಚಾರ|ಅತ್ಯಚಾರ]]ಗಳು, ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಗೀಳು, ಸಂತೋಷ ತರದ ಮೊದಲ ವಿವಾಹ, ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು [[ಪ್ರಕರಣ|ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಕರಣ]]ಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="SalonBookReview"/> ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಕಥಾ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು, ಬಾಲ್ಯದ ಡೈರಿ ಬರಹಗಳು, ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರದ [[ಕಥಾವಸ್ತು]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಹಾಸ್ಯಗಳು|ಹಾಸ್ಯದ ಅಂಕಣ]]ಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Reuters">{{cite web|url= http://www.msnbc.msn.com/id/6183228/|title= Jenna Jameson, best-selling author?|publisher= [[Reuters]] via [[MSNBC]], October 5, 2004. Internet Archive from|date= September 9, 2005|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 9, 2005|archive-url= https://web.archive.org/web/20050909235844/http://www.msnbc.msn.com/id/6183228/|url-status= bot: unknown}}</ref> ಪುಸ್ತಕದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲು ಅಗಸ್ಟ್ 16, 2004ರಂದು [[VH1]]ನ [[ಟೈ-ಇನ್]] ದೂರದರ್ಶನ‌ನಲ್ಲಿ ''ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಗಳು'' <ref name="Confessions">{{cite web|url= http://www.vh1.com/shows/dyn/vh1_news_presents/85657/episode.jhtml|title= "VH1 News Presents: Jenna Jameson's Confessions"|publisher= official web page for the ''VH1 News'' episode, [[VH1]]|accessdate= February 13, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070210071750/http://www.vh1.com/shows/dyn/vh1_news_presents/85657/episode.jhtml|url-status= dead}}</ref> ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಟಕರಾದ [[ಜುಡಿತ್ ರೇಗನ್]] ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಯೂಟಿವ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="ConfessionsAiring">{{cite web|url= http://www.orlandofloridaguide.com/entertainment/television/vh1.htm|title= "Jenna Jameson Bares It All in the VH1 News Special 'Jenna Jameson's Confessions'"|publisher= Orlando Florida Guide Television News|accessdate= February 13, 2007|archive-date= ಜೂನ್ 25, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070625055312/http://www.orlandofloridaguide.com/entertainment/television/vh1.htm|url-status= dead}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ 2005ರಲ್ಲಿ, ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸನ್ ಪರಸ್ಪರರ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ಈ ನಡುವೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದ ಹೋರಾಟ ಕುರಿತು [[ರಿಯಾಲಿಟಿ ದೂರದರ್ಶನ|ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ]] ನಡೆಸುವ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಆಗಿನ ಪತಿ [[ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ]] ಮತ್ತು [[A&amp;E ಜಾಲ|A&amp;E ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]] ಈ ಸಂಬಂಧ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದರು. A&amp;E ಜೊತೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದವು ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್, ಈ ಮೂಲಕ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಆತ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತ ಮತ್ತು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಸರಣಿ, ಹಾಗೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಬರುವ ಲಾಭದಲ್ಲಿ ತಾನೂ ಪಾಲುದಾರ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="CNNMoney">{{cite web|url= http://money.cnn.com/2005/04/13/news/newsmakers/jameson_lawsuit/index.htm|title= Porn star said to battle publisher|publisher= [[CNN Money]]|date= April 13, 2005|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಡಿಸೆಂಬರ್ 16, 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20181216080528/https://money.cnn.com/2005/04/13/news/newsmakers/jameson_lawsuit/index.htm|url-status= dead}}</ref> ರೇಗನ್‌ಬುಕ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡದೆ, A&amp;E ಜೊತೆಗಿನ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="EOnline">{{cite web|url=http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=480f7855-a2e9-4840-bdd5-5d5f26490c78|title="Jenna Hot for Lawsuit"|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930153859/http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=480f7855-a2e9-4840-bdd5-5d5f26490c78|archivedate=2007-09-30}}, ಲೇಖಕಜೋಶ್ ಗ್ರಾಸ್ ಬರ್ಗ್‌, [[E!]] ಆನ್‌ಲೈನ್, ಎಪ್ರಿಲ್ 15, 2005. ಫೆಬ್ರವರಿ5, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಆಗಿನ್ನೂ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಸರಣಿಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲದೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2006ರಂದು ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್ ಅವರು ಜುಡಿತ್ ರೇಗನ್ ಮೇಲೆ ಹರಿಹಾಯ್ದಾಗ ಈ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ.<ref name="NYTimesRegan">{{Cite web| url=https://www.nytimes.com/2006/12/16/business/media/16book.html?ex=1323925200&en=3f3db5a0a595365f&ei=5088&partner=rssnyt&emc=rss|title="Editor Fired After Uproar Over Simpson"| accessdate=2007-02-05| publisher=''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]''| date=December 16, 2006| author=Edward Wyatt| work=Business}}</ref> ಜನವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ, ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಸಂಬಂಧ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಜೊತೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್ ಜಾನ್ಸನ್|ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್ ಜೊಹಾನ್ಸನ್]] ನಟಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವೂ ಇತ್ತು.<ref name="AHN">{{cite web|url= http://www.allheadlinenews.com/articles/7006140476|title= Jenna Jameson Wants Scarlett Johansson For Biopic|publisher= Maira Oliveira, [[All Headline News]]|date= January 15, 2007|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070203060913/http://www.allheadlinenews.com/articles/7006140476|url-status= dead}}</ref> ಆದರೆ ಮಾರ್ಚ್ 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಯೋನಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಗೊಳಗಾದ ಬಳಿಕ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಜೊತೆಗಿನ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="NYDailyNews20070330">{{cite web|url=http://www.nydailynews.com/gossip/rush_molloy/2007/03/30/2007-03-30_mayor_mikes_future_looks_imprezive_to_mu.html|title="Jameson film talks stall over rough cut"|author=George Rush and Joanna Rush Molloy|accessdate=2007-04-21|date=2007-03-30|publisher=''[[New York Daily News]]''|archive-date=2007-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20071224100721/http://www.nydailynews.com/gossip/rush_molloy/2007/03/30/2007-03-30_mayor_mikes_future_looks_imprezive_to_mu.html|url-status=dead}} ರಿಂದಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು{{cite web|url=http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2007/04/03/jenna_jamesons_vagina_surgery/|title="Jenna Jameson's vagina surgery"|accessdate=2007-04-21|date=2007-04-03|publisher=''[[Boston Globe]]''|archive-date=2014-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322001805/http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2007/04/03/jenna_jamesons_vagina_surgery/|url-status=dead}}</ref> == ಉದ್ಯಮ == 2000ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಗರ್ಡಿನಾ ಜೊತೆಗೂಡಿ [[ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ]] ಎಂಬ [[ಅಂತರಜಾಲದ ಪೋರ್ನಾಗ್ರಫಿ|ಅಂತರಜಾಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ]] ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮೊದಲ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಕ್ಲಬ್‌ಜೆನ್ನಾ.ಕಾಂ ಕೂಡ ಒಂದು; ಇದು ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳುವ ಡೈರಿಗಳು, ಸಂಬಂಧಗಳ ಕುರಿತ ಸಲಹೆಗಳು, ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಚಂದದಾರರಿಗ ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುರಿತು ಸಲಹೆಗಳನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆರಂಭವಾದ ಮೂರನೇ ವಾರದಲ್ಲೇ ಈ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು [[ಮಲ್ಟಿಮೀಡಿಯಾ|ಮಲ್ಟಿಮಿಡಿಯಾ]] ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಮನರಂಜನೆಗಿಳಿದು ಇತರೆ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸತೊಡಗಿತು, 2001ರಲ್ಲಿ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು.<ref name="Forbes"/> ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ನಟಿಸಿದ ಜೇಮ್ಸನ್, ತೆರೆ ಮೇಲಿನ ಲೈಂಗಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಅಥವಾ ಜಸ್ಟಿನ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಗರ್ಡಿನಾಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ''[[ಬ್ರಿಯಾನಾ ಲವ್ಸ್ ಜೆನ್ನಾ]]'' (2001) ವಿವಿದ್ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್|US$]]280,000 ವೆಚ್ಚವಾದರೂ, ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ $1 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಲಾಭ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಚಿತ್ರ ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಮತ್ತು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಹೋದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅವಳಿ [[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.<ref name="Forbes"/><ref name="JJJBio">{{cite web|url= http://justjennajameson.com/bio.html|title= JustJennaJameson.com bio|publisher= official fan site biography. Retrieved February 5, 2007. [http://www.playboy.com/playboytv/original_series/americansexstar/jennabio.html Also mirrored] on Playboy TV|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಚಿತ್ರವನ್ನು "ಜೆನ್ನಾ" ಎಂದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಹುಡುಗ-ಹುಡುಗಿಯಿದ್ದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು," ಭಿನ್ನಲಿಂಗಕಾಮಿಯ ಜೊತೆ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಮೈಥುನ ನಡೆಸುವ ದೃಶ್ಯಗಳಿಂದ ಅವರು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ದರ್ಜೆಯ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ 5,೦೦೦ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಮಾರಾಟ 100,000 ಪ್ರತಿಗಳಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಗರ್ಡಿನಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಇತರ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ೧೨ ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="WallStreetJournal"/> ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ, [[ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಶಾಟ್ನರ್‌|ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಷಾಟ್ನರ್‌]]‌ರ ''[[ಶಾಟ್ನರ್‌ರ ರಾ ನರ್ವ್|ಷಾಟ್ನರ್‌ರ ರಾ ನರ್ವ್‌]]'' ಸರಣಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಜೇಮ್ಸನ್, ಪೆಂಟ್‌ಹೌಸ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಬಾಬ್ ಗುಸಿಯೋನ್|ಬಾಬ್ ಗಸ್ಸಿಯೋನ್]] ಅವರು ಚಾಪ್ಟರ್ 11ರಡಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮವನ್ನು (ಘಟನೆ ನಡೆದದ್ದು ಅಗಸ್ಟ್ 2003ರಲ್ಲಿ) ಪುನರ್ ಸಂಘಟಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ತಾವು ಪೆಂಟ್‌ಹೌಸ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ್ನು ಖರೀದಿಸಿಯೇ ಬಿಡುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಇತರೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಉದ್ದೇಶ ಮುರಿದು ಬಿದ್ದಿತ್ತು.<ref name="Raw Nerve">[http://www.biography.com/video.do?name=shatner&amp;bcpid=2226550001&amp;bclid=2647548001&amp;bctid=10717829001 "ಶಾಟ್ನರ್ಸ್ ರಾ ನರ್ವ್: ಪ್ರಿವ್ಯೂ: ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826193532/http://www.biography.com/video.do?name=shatner&bcpid=2226550001&bclid=2647548001&bctid=10717829001 |date=2009-08-26 }}, ''[[ಶಾಟ್ನರ್ಸ್‌ರ ರಾ ನರ್ವ್|ಶಾಟ್ನರ್ಸ್ ರಾ ನರ್ವ್]]'' ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್‌, [[ಬಯೋಗ್ರಫಿ.ಕಾಂ|ಬಯೋಗ್ರಫಿ.ಕಾಮ್‌]], [[ಅಡೋಬ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್]] ವಿಡಿಯೋ, ಅಗಸ್ಟ್ 20, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ''ಪೆಂಟ್‍ಹೌಸ್‍ನ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌]]'''ನ''' '' '''ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸರ್''' ಹೇಳಿದ್ದು, "ಅವರು ಅದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ", ಜನವರಿ 2004ರ ಸಂಚಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ರಾರಾಜಿಸಲಿದ್ದಾರೆ- ಮತ್ತು "ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಪೋರ್ನ್ ನಟಿಗೂ ಕೂಡ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿ ಚಿತ್ರ."<ref>{{cite web|url= http://nymag.com/nymetro/news/people/columns/intelligencer/n_9524/|title= Pent-Up Desire: Jenna’s ’house?}}</ref>'' 2004ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ ತನ್ನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೊರತಾದ ಇತರೆ ತಾರೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು- [[ಕ್ರೈಸ್ಟಲ್ ಉಕ್ಕು|ಕ್ರೈಸ್ಟಲ್ ಸ್ಟೀಲ್]], [[ಜೆಸ್ಸಿ ಕ್ಯಾಪೆಲಿ|ಜೆಸ್ಸಿ ಕಾಪೆಲ್ಲಿ]], [[ಮೆಕನೈಝ್ ಲೀ|ಮೆಕ್‌ನೈಜ್ ಲೀ]], [[ಆಶ್ಟನ್ ಮೂರ್|ಆಶ್ಟನ್ ಮೂರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೋಫಿಯಾ ರೊಸ್ಸಿ]] — ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಂಜರಿದ ಕಾರಣ ಈ ತಾರೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="Forbes"/> 2005ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ''ದಿ ಪ್ರೊವೊಕ್ಯಾಚುರ್‌'' ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರ ''ಜೆನ್ನಾಸ್ ಪ್ರೊವೊಕ್ಯಾಚುರ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="AVN">"[http://business.avn.com/articles/28616.html ದಿ ಪ್ರೊವೊಚುರ್: ಜೆನ್ನಾ ಮೇಕ್ಸ್ ಡೈರೆಕ್ಟೋರಿಯಲ್ ಡಿಬಟ್ ]{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ಲೇಖಕ ಪೀಟರ್ ಸ್ಟೋಕ್ಸ್, ''[[ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್|ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್‌]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7, 2005. ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> [[ವಿವಿದ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್|ವಿವಿದ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆ, ಜೆನ್ನಾ ಕ್ಲಬ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು, ವಿವಿದ್‌ ಅನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲದ "ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಯಸ್ಕರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ" ಎಂದು ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌|ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಕರೆದಿದೆ.<ref name="Forbes"/> ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾದ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸುಮಾರು ಮೂರರಷ್ಟು ವಿವಿದ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Forbes"/> ಗರ್ಡಿನಾ ಸಹೋದರಿ ಕ್ರಿಸ್ ಅವರು ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾರಾಟ ವಿಭಾಗದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ಅದು ಒಂದು ಕುಟುಂಬಗ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="NYTimes"/><ref name="Hoovers"/> 2005ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ ಆದಾಯ $30 ದಶಲಕ್ಷ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಈ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಲಾಭವೇ ಇದೆ.<ref name="Forbes"/> ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನೇ ಬಂಡವಾಳ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಮೇ 2003ರಿಂದ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ದ [[ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕಾರ್‌|ಟೈಮ್ಸ್ ಸ್ಕ್ರೇರ್‌]] ನಲ್ಲಿರುವ {{convert|48|ft|m|sing=on}}ಎತ್ತರದ ಜಾಹೀರಾತು ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="NYTimes"/><ref name="JJJBio"/> ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಮೊದಲ ಜಾಹೀರಾತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ತುಂಡು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, "ಹು ಸೇಸ್‌ ದೆ ಕ್ಲೀನ್‌ಡ್‌ ಅಪ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್?" ಎಂಬ ಬರಹವೂ ಇತ್ತು.<ref name="Adrants">{{cite web|url= http://www.adrants.com/2003/08/jenna-jameson-promotes-web-site-with.php|title= Jenna Jameson Promotes Web Site with Times Square Billboard|publisher= AdRants|date= August 20, 2003|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 8, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080908041611/http://www.nydailynews.com/08-20-2003/news/story/110556p-99889c.html|url-status= dead}}</ref><ref name="NYDailyNews">"ಸ್ಕೈ-ಹೈ ಸ್ಮಟ್: ರೌಂಚಿ ಅಡ್ ರೈಸಸ್ ಇನ್ ಟೈಂ ಸ್ಕ್ವೇರ್.", ಲೇಖಕ ಡೇವ್ ಗೋಲ್ಡಿನರ್, ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಡೈಲಿ ಟೈಮ್ಸ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್]]'', ಅಗಸ್ಟ್ 20, 2003. ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಅಲ್ಲಿದ್ದ [[ಸೆಕ್ಸ್ ಗೊಂಬೆ|ಸೆಕ್ಸ್‌ ಗೊಂಬೆ]]ಗಳ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು [[ರ್ಯೂಬನ್ ಸ್ಟರ್ಮನ್|ಡಾಕ್ ಜಾನ್ಸನ್‌]] ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವು ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಆಕ್ಷನ್ ಫಿಗರ್‌ಅನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೋಲುವಂತಿದ್ದವು.<ref name="Forbes"/><ref name="Higginbotham"/> ಅವರದ್ದೇ ಆದ [[ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು|ಲೈಂಗಿಕ ಅನುಕರಣೆಯ ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]]ಗಳಲ್ಲೂ ಜೇಮ್ಸನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಒಟ್ಟು [[ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ|ಮೈಥುನದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ]]ಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು 3D ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರತರುವುದು ''ಜೆನ್ನಾರ ವಾಸ್ತವ'' ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="VirtuallyJenna">{{cite web|url= http://www.virtuallyjenna.com/|title= Virtually Jenna The Official Video Game of Jenna Jameson|publisher= Official site|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 15, 2008|archive-url= http://arquivo.pt/wayback/20080315083907/http://www.virtuallyjenna.com/|url-status= dead}}</ref><ref name="Wired">{{cite web|url= https://www.wired.com/news/culture/0,1284,67224,00.html?tw=rss.TOP|title= Get Your Game Off|publisher= by Regina Lynn, ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' review|date= April 15, 2005|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿರುವ ಕಿಂಗ್ V ಗಿಟಾರ್ಸ್ ಎಂಬ ಸೀಮಿತ ಸರಣಿಗಳನ್ನು [[ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಗಿಟಾರ್ಸ್|ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಗಿಟಾರ್ಸ್‌]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref name="AVNOct2005">{{cite web|url= http://business.avn.com/magazines/avnmag/articles/23557.html|title= Jackson Makes Jenna Guitar|publisher= by Wade Garrett, October 12, 2005, ''[[Adult Video News]]|accessdate= February 5, 2007}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾದ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಕಂಪೆನಿ ವೈ-ಟೆಲ್, ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ "ನರಳಿಕೆಯ ಧ್ವನಿಗಳು"(ದೂರವಾಣಿಯ [[ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್|ರಿಂಗ್‌ಟೋನ್‌]]ಗಳು), ಚ್ಯಾಟ್ ಸೇವೆಗಳು,<ref name="Forbes"/> ಮತ್ತು ಜೊತೆಯಾಟಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇತರೆ 20 ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ವಿಕ್‌ಡ್ ಕೌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜೆನ್ನಾರ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು [[ಡ್ರಿಂಕ್‌ವೇರ್|ಬಾರ್‌ವೇರ್]], [[ಸುಗಂಧ]], [[ಪರ್ಸ್|ಕೈಚೀಲಗಳು]], [[ಮಹಿಳೆಯರ ಒಳ ಉಡುಪು(ಲಿಂಗರೀ)|ಮಹಿಳೆಯರ ಒಳ ಉಡುಪು (ಲಿಂಗರೀ)]], ಮತ್ತು [[ಪಾದರಕ್ಷೆ|ಚಪ್ಪಲಿ]]ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಶುರು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು, ಅಲ್ಲದೆ [[ಸ್ಯಾಕ್ಸ್ ಫಿಫ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ|ಸಾಕ್ಸ್ ಫಿಫ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಲೆಟ್ (ಬೌಟೀಕ್)|ಕಾಲೆಟ್]] ಬೌಟೀಕ್ಸ್ ಮೊದಲಾದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ <ref name="Brandweek">{{cite web|url= http://www.brandweek.com/bw/news/recent_display.jsp?vnu_content_id=1003123457|title= Marketers Test The Line Between Porn And P.C.|publisher= by Kenneth Hein, [[Brandweek]]|date= September 18, 2006|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080210123601/http://www.brandweek.com/bw/news/recent_display.jsp?vnu_content_id=1003123457|url-status= bot: unknown}}</ref> ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.<ref name="Brandweek"/> ಅವರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಮಾರಾಟ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯನ್ನು ಅಸಹ್ಯವಾದ್ದು ಎಂದು [[ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನೈತಿಕತೆ|ಮಾಧ್ಯಮದ ನೈತಿಕತೆ]] ಟೀಕಿಸಿದೆ.<ref name="MoralityInMedia">{{cite web|url= http://www.moralityinmedia.org/index.htm?obscenityEnforcement/JamesonNYT.htm|title= Porn starlet gets free plug in the New York Times and a three-story-tall billboard in Times Square|publisher= News release from [[Morality in Media]], Inc|date= August 21, 2003|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10, 2006|archive-url= https://web.archive.org/web/20061010061834/http://www.moralityinmedia.org/index.htm?obscenityEnforcement%2FJamesonNYT.htm|url-status= dead}}</ref> ಅಗಸ್ಟ್ 2005ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಪುರುಷ [[ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ]] ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾವು ಕ್ಲಬ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟಿವ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಅನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋಗಳು, ಛಾಯಾಂಕಣಗಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಸಲಹೆಗಳು, ಊಹಾಪೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ನೇರ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವತ್ತೂ ಭೇಟಿ ಕೊಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾದ ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಸಂಬಂಧ ವಿಭಾಗದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AVNClubThrust">{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/22744.html|title= Club Jenna, NakedSword.com Unveil Jenna-Branded Gay Site – Club Thrust|publisher= by Todd Lewis, Adult Video News|date= August 19, 2005|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಆಗಸ್ಟ್ 26, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090826180344/http://business.avn.com/articles/22744.html|url-status= dead}}</ref><ref name="Times">"[http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/features/article725364.ece ಅಗೊನಿ ಮತ್ತು ಎಕ್‌ಸ್ಚಸಿ: ಲೈಂಗಿಕ ಸಲಹೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070211205411/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/features/article725364.ece |date=2007-02-11 }}", ಲೇಖಕ ಸೂಝಿ ಗಾಡ್ಸನ್, ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಫೆಬ್ರವರಿ 04, 2006. ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> 2006ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಯಸ್ಕರ ಮನರಂಜನೆ ಉದ್ಯಮದ ಇತರ ತಾರೆಗಳ ಸುಮಾರು 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Hoovers"/> ಅಗಸ್ಟ್ 2005ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ತಂಡವು, ನೇರ ಮನರಂಜನೆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಡೇಲ್‌ನ ಅರಿಝೋನಾದಲ್ಲಿ ಬೇಬ್ಸ್ ಕಾಬಾರೆಟ್ ಎಂಬ [[ಬತ್ತಲೆ ಕೂಟ|ಬತ್ತಲೆ ಕ್ಲಬ್]]ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು.<ref name="ArizonaRepublic1">"[http://www.azcentral.com/ent/music/articles/0812sr-jameson12-ON-CP.html ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್ ಬೈಸ್ ಬೇಬ್ಸ್ ಕಾಬಾರೆಟ್]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}", ಲೇಖಕ ಕ್ಯಾಸಿ ನ್ಯೂಟನ್, [[ದಿ ಅರಿಜೋನಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್|ದಿ ಅರಿಝೋನಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]], ಅಗಸ್ಟ್ 13, 2005. ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಖರೀದಿಯ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆದದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಡೇಲ್ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವಯಸ್ಕರ-ಮನರಂಜನೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬತ್ತಲೆ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಹೊಸ ಶಾಸನವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ವೇಳೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ನೃತ್ಯಗಾರರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸದಂತೆ ನಾಲ್ಕು-ಅಡಿಯ ವಿಭಾಜಕ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಯದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿರುವ [[ತೊಡೆ ನೃತ್ಯ|ತೊಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನ]] ನಿಷೇಧವನ್ನು ಇಂತಹ ವಿಭಾಜಕಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದವು.<ref name="Economist">[http://www.economist.com/world/na/displayStory.cfm?story_id=5328181&amp;tranMode=none "ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ v ಲಿಬರ್ಟಿ(ವೆಲ್, ಸಾರ್ಟ್ ಆಫ್)|ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್"], ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2005, ''[[ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್|ದಿ ಇಕಾನಾಮಿಸ್ಟ್]]''. ಫೆಬ್ರವರಿ 5, 2007ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref><ref name="SFGate">{{cite web|url= http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/sfgate/detail?blogid=7&entry_id=2112|title= Jameson Fights Moralists Over Arizona Lap Dance Club|publisher= The Daily Dish, ''[[San Francisco Chronicle]]|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 5, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090305094825/http://www.sfgate.com/cgi-bin/blogs/sfgate/detail?blogid=7&entry_id=2112|url-status= dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಶಾಸನದ ವಿರುದ್ಧ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಲು ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 2006ರಂದು ನಡೆಸಿದ [[ಜನಮತಸಂಗ್ರಹ|ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ]]ದ ವೇಳೆ ಮತದಾರರು ಕಠಿಣ ನಿಯಮಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತ ಹಾಕಿ ಕ್ಲಬ್ ಈ ಹಿಂದೆಯಿದ್ದಂತೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref name="AboutPhoenix">{{cite web|url= http://phoenix.about.com/od/nightclubs/i/babes.htm|title= Scottsdale Bans Nudity in Clubs|publisher= Judy Hedding, Phoenix.[[About.Com]], last updated|date= September 13, 2006|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಜುಲೈ 11, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140711164845/http://phoenix.about.com/od/nightclubs/i/babes.htm|url-status= dead}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 2006ರಂದು, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಮತ್ತು [[ವಿವಿದ್ ಹುಡುಗಿಯರು|ವಿವಿದ್‌ನ ಹುಡುಗಿಯರ]]ನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್, ಮಿಚಿಗನ್|ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌]]ನ ಝೂ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ $500 ರಿಂದ $1,000 ಮೌಲ್ಯದ ಟಿಕೆಟ್‌ ಇಟ್ಟು ವಿವಿದ್ ಕ್ಲಬ್‌ ಜೆನ್ನಾ ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.<ref name="VividClubjennaBowl">{{cite web|url= http://www.vividclubjennabowl.com/|title= Vivid * Clubjenna * Bowl|publisher= official site|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070929171341/http://www.vividclubjennabowl.com/|url-status= dead}}</ref> ಪಾರ್ಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಲಿಂಗರೀ]] ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾತ್ರ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಗ್ನತೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="UPI2">{{cite web|url= http://www.realitytvworld.com/news/porn-star-jenna-jameson-does-detroit-with-pre-super-bowl-party-1006916.php|title= Porn star Jenna Jameson does Detroit with pre-Super Bowl party|publisher= [[UPI]] News Service, January 20, 2006, hosted by RealityTVWorld.com|accessdate= February 6, 2007}}</ref> ಪಾರ್ಟಿ ಕುರಿತು ಮೊದಲು ಘೋಷಣೆಯಾದಾಗ [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್|ಸೂಪರ್ ‌ಬೌಲ್]] ‌ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಅಧಿಕೃತ ಸಮ್ಮತಿ ದೊರೆತಿರಲಿಲ್ಗ, ಇದು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಜೊತೆ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="WashingtonPost2">{{cite web|url= http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/30/AR2006013001654.html|title= A Game by Any Other Name Sells as Sweet|publisher= by Paul Farhi, ''Washington Post'', January 31, 2006; Page C01|accessdate= February 6, 2007}}</ref> 2007ಕ್ಕೆ, ಜೇಮ್ಸನ್ [[ಲಿಂಗರೀ ಬೌಲ್|ಲಿಂಗರೀ ಬೌಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಬ್ಯಾಕ್]] ಆಡಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಆದರೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಗುವ ಹಾನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಆಟದಿಂದ ಜೇಮ್ಸನ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. ಬದಲಾಗಿ ವೀಕ್ಷಕ ವಿವರಣೆಗಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="SportsIllustrated">{{cite web|url= http://sportsillustrated.cnn.com/2006/writers/arash_markazi/09/08/on.scene/index.html|title= Live from the Lingerie Bowl party|publisher= by Arash Markazi, ''[[Sports Illustrated]]|date= September 8, 2006|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ನವೆಂಬರ್ 2, 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20121102095038/http://sportsillustrated.cnn.com/2006/writers/arash_markazi/09/08/on.scene/index.html|url-status= dead}}</ref><ref name="TheSun">{{cite web|url= http://www.thesun.co.uk/article/0,,2004580002-2006370252,00.html|title= Porn star sidelined|publisher= by Derek Robins, ''[[The Sun (newspaper)|The Sun]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಜನವರಿ 22, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070122161630/http://www.thesun.co.uk/article/0%2C%2C2004580002-2006370252%2C00.html|url-status= dead}}</ref> ಜೂನ್ 22, 2006ರಂದು, ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಇಂಕ್. ಅನ್ನು ತಾನು ಖರೀದಿಸಿರುವುದಾಗಿ [[ಪ್ಲೇಬಾಯ್]] ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ಘೋಷಿಸಿತು, ಅಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇಲೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಗರ್ಡಿನಾ ಇಬ್ಬರೂ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಕರಾರನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲೇ 30 ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕು, ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕೇವಲ DVDಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು, ಬೇಡಿಕೆ ಆಧರಿತ ವಿಡಿಯೋ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಚರ ದೂರವಾಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ಲೇಬಾಯ್ CEO [[ಕ್ರಿಸ್ಟೀ ಹೆಫ್ನರ್]] ಹೇಳಿದ್ದರು.<ref name="MarketWatch">{{cite web|url= http://www.marketwatch.com/News/Story/Story.aspx?guid=%7BA451B8E7-39A5-4120-83C9-DCD554D61B27%7D&siteid=google|title= Playboy gets more hardcore with new acquisition|publisher= by William Spain, ''[[MarketWatch]]|date= June 22, 2006|accessdate= February 6, 2007}}</ref><ref name="AVN20060622">{{cite web|url= http://business.avn.com/magazines/avnmag/articles/27317.html|title= Playboy Acquires Club Jenna|publisher= by Larissa Gates, ''[[Adult Video News]]|date= June 22, 2006|accessdate= February 6, 2007}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನವೆಂಬರ್ 1, 2006ರಂದು, ಪ್ಲೇಬಾಯ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಪೈಸ್ ಜಾಲದ ಪೇ-ಪರ್-ವ್ಯೂ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ದಿ ಹಾಟ್ ಜಾಲಗೆ ಕ್ಲಬ್ ಜೆನ್ನಾ ಎಂದು ಮರು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು.<ref name="AVNOct2006">{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/2523.html|title= Spice TV Rebrands|publisher= by Thomas J. Stanton, ''[[Adult Video News]]|date= October 11, 2006|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಡಿಸೆಂಬರ್ 8, 2012|archive-url= https://archive.today/20121208191043/http://business.avn.com/articles/2523.html|url-status= dead}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಟೆರಾ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಟೆರಾವಿಷನ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ಟೆರಾ ಡಾಟ್ ಕಾಂನ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ರಾಯಧನ ಸಂದಾಯ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ಕೊಡಲು ವಿಫಲರಾದ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಬಾಯ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.nypost.com/seven/04282007/gossip/pagesix/porn_showdown_pagesix_.htm|title=Porn Showdown|accessdate=2007-04-29|date=2007-04-28|publisher=[[New York Post]]|archiveurl=https://archive.today/20120905073618/http://www.nypost.com/p/pagesix/item_42iDTLjKs8yXXNsfOKUhyI;jsessionid=D2C7E26E0FDB4449A3ADBEA3DE492FD6|archivedate=2012-09-05|url-status=live}}</ref> == ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ನಟನೆ == ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಕೇವಲ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತರಾಗದೆ, ಅದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆಗಳು ಈ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ- ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಜನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AskMen"/><ref name="SalonBookReview"/><ref name="Brandweek"/> "ನಾನು ಯಾವತ್ತೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲರ ಮನೆಮಾತಾಗುವುದೇ ತಮಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Forbes"/> 1995ರಲ್ಲೇ, ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್|ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟೆರ್ನ್]] ಅವರಿಗೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.<ref name="ETHS"/> ಬಳಿಕ 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕಾಯಂ ಅತಿಥಿಯಾದರು,<ref name="Forbes"/> ಮತ್ತು 1997ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೆರ್ನ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪಾರ್ಟ್|ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪಾರ್ಟ್ಸ್‌]]'' ಎಂಬ ಅರ್ಧ-ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಂಡಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ "ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಬತ್ತಲೆ ಮಹಿಳೆ" ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗೆ ಭಾಜನರಾದರು.<ref name="NYTFilmography">{{cite web|url= http://movies2.nytimes.com/gst/movies/filmography.html?p_id=223236|title= Jenna Jameson Filmography|publisher= Sandra Brennan, [[Allmovie]], presented by ''The New York Times|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 2003|archive-url= https://archive.today/20031005101402/http://movies2.nytimes.com/gst/movies/filmography.html?p_id=223236|url-status= dead}}</ref><ref name="VarietyPrivateParts">{{cite web|url= http://www.variety.com/review/VE1117342464.html?categoryid=31&cs=1&p=0|title= Private Parts|publisher= by Todd McCarthy, ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' review|date= March 9, 1997|accessdate= February 6, 2007}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿನ ನಟನೆ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಹೊರತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಪಾತ್ರಗಳ ಸರಣಿಗಳ ಆರಂಭವೆನ್ನಬಹುದು. 1997ರಲ್ಲಿ, [[ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಂ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್|ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರೀಂ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್]] [[PPV]], [[ECW ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್ ಹೇವನ್#1997|ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್ ಹೆವನ್ '97]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಡಡ್ಲೇಯ್ ಕುಟುಂಬ|ಡಡ್ಲೇಯ್‌ ಕುಟುಂಬ]]ದ ಪರಿಚಾರಕಿಯಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು; 1998 ಮಾರ್ಚ್ 1ರಲ್ಲಿ [[ECW ಲಿವಿಂಗ್ ಡೇಂಜರಸ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ECW'ನಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref name="OnlineOnslaught">{{cite web|url= http://www.oowrestling.com/columns/circa/20050520.shtml|title= ECW Living Dangerously 1998|publisher= by Denny Burkholder|date= May 20, 2005|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 22, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140322082553/http://www.oowrestling.com/columns/circa/20050520.shtml|url-status= dead}}</ref> 1998ರಲ್ಲಿ, WWE ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ [[ಸೀನ್ ಮೊರ್ಲೇ|ವಾಲ್ ವೆನಿಸ್]] ಜೊತೆ ಸೇರಿ [[ವಿಶ್ವ ವ್ರೆಸ್ಲಿಂಗ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್|WWE]]ಯ ವೀನ್ಯೆಟ್ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದರು. 1990ರ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ, [[ಅತಿಥಿ ನಿರ್ವಾಹಕ|ಅತಿಥಿ ನಿರೂಪಕಿ]]ಯಾಗಿ [[E!]]ಯ ಹಲವು ಕಂತುಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಕೇಬಲ್ ಜಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''[[ವೈಲ್ಡ್ ಆನ್!|ವೈಲ್ಡ್ ಆನ್! ಎಂಬ]] '' ಪ್ರವಾಸ/ಸಾಹಸ/ಪಾರ್ಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅರೆಬರೆ ವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="ETHS"/><ref name="Papermag"/><ref name="WildOn">{{cite web|url= http://www.eonline.com/thevine/player.jsp?channelID=search&mediaID=16470|title= "'Wild On': Sizzling St. Barts"|publisher= video, [[E!]] Online|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080210025839/http://www.eonline.com/thevine/player.jsp?channelID=search&mediaID=16470|url-status= bot: unknown}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Family Guy Jenna Jameson.jpg|right|thumb|2001ರ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗೈ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್(ಬಲಗಡೆ) ಅವರ ಆನಿಮೇಷನ್ ರೂಪಾಂತರ]] ಬ್ರಿಟೀಷ್ ದೂರದರ್ಶನದ ಚಾನೆಲ್ 5ನ "ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬ್ಲೂ ರೆವ್ಯೂ" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂದರ್ಶನ ಕೂಡ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url= http://www.tower.com/details/details.cfm?wapi=107098945|title= Tower.com: European Blue Review (Import) (DVD): Adult Audience:<!-- Bot generated title -->|access-date= 2009-11-02|archive-date= 2008-09-25|archive-url= https://web.archive.org/web/20080925151008/http://www.tower.com/details/details.cfm?wapi=107098945|url-status= dead}}</ref> ಜುಲೈ 2001ರಲ್ಲಿ ''[[ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗೈ]]'' ಕಂತಿನ "[[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಡಸ್ ಹಾಲಿವುಡ್]]" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅವರದ್ದೇ [[ಆನಿಮೇಟೆಡ್|ಆನಿಮೇಷನ್ ರೂಪಾಂತರ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು. [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಪೋರ್ನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೂಡ ಬಂತು, ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರದ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಗ್ರಿಫಿನ್|ಪೀಟರ್‌ ಗ್ರಿಫಿನ್]] ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. 2002ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್|ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌]]ನ ಮೊದಲ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ [[ದೂರದರ್ಶನ ಚಿತ್ರ|ದೂರದರ್ಶನ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ''[[ಪೋರ್ನ್'n ಚಿಕನ್|ಪೋರ್ನ್ 'n ಚಿಕನ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು [[ರಾನ್ ಜೆರೆಮಿ]] ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪೋರ್ನಾಗ್ರಫಿ ನೋಡುವ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="ComedyCentral">{{cite web|url= http://www.comedycentral.com/shows/samurai_love_god/cast/slg_jenna_jameson.jhtml|title= Comedy Central: Shows – Samurai Love God – Jenna Jameson|publisher= cast member biography for ''Samurai Love God'', from [[Comedy Central]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 29, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070929111313/http://www.comedycentral.com/shows/samurai_love_god/cast/slg_jenna_jameson.jhtml|url-status= dead}}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳಲ್ಲೂ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ''[[:ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಥೆಫ್ಟ್ ಅಟೊ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಥೆಫ್ಟ್ ಅಟೋ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸೂಕ್ಸ್|ಕ್ಯಾಂಡಿ ಸೂಕ್ಸ್‌]]ಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪಾತ್ರದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವೇಶ್ಯೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಟಿಯಾಗಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಆಟದೊಳಗಿನ ಹಲವು ಜಾಹೀರಾತು ಫಲಕಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಭಿನಯ 2003ರ [[G-ಫೋರಿಯಾ]] "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲೈವ್ ಆಕ್ಷನ್/ವಾಯ್ಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಮಹಿಳಾ ವಿಭಾಗ" ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="GPhoria">{{cite web|url= http://www.g4tv.com/g4/press/41/G4_CROWNS_GLOW_AWARD_WINNERS_AT_GPHORIA_CELEBRATION_PRESENTED_BY_EB_GAMES_AND_JEEP.html|title= "G4 Crowns 'Glow Award' Winners at G-Phoria Celebration Presented by EB Games and Jeep"|publisher= G4 press release|date= July 31, 2003|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಆಗಸ್ಟ್ 28, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080828184045/http://www.g4tv.com/g4/press/41/G4_CROWNS_GLOW_AWARD_WINNERS_AT_GPHORIA_CELEBRATION_PRESENTED_BY_EB_GAMES_AND_JEEP.html|url-status= dead}}</ref> ''[[ಟೋನಿ ಹಾಕ್ಸ್ ಪ್ರೊ ಸ್ಕೇಟರ್ 4|ಟೋನಿ ಹಾಕ್ಸ್‌ರವರ ಪ್ರೊ ಸ್ಕೇಟರ್‌ 4]]'' ವಿಡಿಯೋ ಆಟದಲ್ಲಿ "ಡೈಸಿ" ಎಂಬ ರಹಸ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿ ಕೂಡ ನೀಡಿದರು, ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಸ್ತ್ರಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಚಮತ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref name="Medscape">{{cite web|url= http://www.hsph.harvard.edu/kidsrisk/images/MGMvideogames.pdf|title= Violence in Teen-Rated Video Games|publisher= [http://www.medscape.com/viewarticle/468087_Tables Violence in Teen-Rated Video Games: Sexual Themes]" by Kevin Haninger, M. Seamus Ryan, and Kimberly M. Thompson, [[Medscape]] General Medicine 6(1)|date= March 12, 2004|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಜುಲೈ 11, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070711050125/http://www.hsph.harvard.edu/kidsrisk/images/MGMvideogames.pdf|url-status= dead}}</ref> 2003ರಲ್ಲಿ, [[NBC]]ಯ ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಂ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್|ಮಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌]]'' ನ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಬಂಡವಾಳಗಾರನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ ನಟಿಸಿದರು.<ref name="Papermag"/><ref name="JJJBio"/> 2001ರ ಎಮಿನೆಮ್ ಹಾಡು "ವಿದೌಟ್ ಮಿ"ನ ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲೂ ಜೇಮ್ಸನ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="MTV2002">[http://www.mtv.com/news/articles/1457168/20020823/eminem.jhtml "VMA ಲೆನ್ಸ್ ರಿಕ್ಯಾಪ್: ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಬಿಹೈಂಡ್ ಎಮಿನೆಮ್ಸ್ 'ವಿದೌಟ್ ಮಿ'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091008033157/http://www.mtv.com/news/articles/1457168/20020823/eminem.jhtml |date=2009-10-08 }}, ಲೇಖಕ ಕೊರೆ ಮಾಸ್, ಅಗಸ್ಟ್ 26 2002 [[MTV]]. ಅಗಸ್ಟ್ 20, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಈ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ "ಹೊರಗಡೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಬರುವ" "ಟ್ರೇಲರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗಿಯರ" ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಜೇಮ್ಸನ್, ಎಮಿನೆಮ್ ಜೊತೆ ಹಾಸಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="PR.com">[http://www.pr.com/article/1066 "ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ - ಪೋಟ್ರೇಟ್ ಆಫ್ ಎ ಮೇನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಐಕಾನ್"], ಲೇಖಕ ಅಲಿಸನ್ ಕಗೆಲ್, ಹಿರಿಯ ಸಂಪಾದಕರು, PR.com, ಮೇ 17, 2007. ಅಗಸ್ಟ್ 20, 2009ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಆದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅವರ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರಗಳೂ ವಿವಾದ ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. 1999ರಲ್ಲಿ ''[[A&amp;F ತ್ರೈಮಾಸಿಕ]]'' [[ಅಬೆರ್ಕ್ರೋ‌ಮ್ಬೀ &amp; ಮತ್ತು ಫಿಚ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಜೇಮ್ಸನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂದರ್ಶನವು, [[ಮಿಚಿಗನ್ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್‌|ಮಿಚಿಗನ್ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್]] [[ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಗ್ರ್ಯಾನ್‌ಹೊಂ|ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಗ್ರ್ಯಾನ್‌ಹೊಲ್ಮ್]] ಮತ್ತು [[ಇಲಿಯನೋಸ್‌ನ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್]] ಕಾರಿನ್ ವುಡ್ ಅವರು ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್-ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು.<ref name="ChicagoSunTimes2001">[http://jaehakim.com/articles/misc/features/fitch.htm "ವುಡ್ ಕಾಲ್ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ `ಸಾಫ್ಟ್ ಪೋರ್ನ್'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212202601/http://www.jaehakim.com/articles/misc/features/fitch.htm |date=2007-02-12 }}, ಲೇಖಕ ಜೇ-ಹ-ಕಿಂ, ''[[ಚಿಕಾಗೊ ಸನ್‌-ಟೈಮ್ಸ್|ಚಿಕಾಗೊ ಸನ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಜೂನ್ 17, 2001. ಲೇಖಕರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌‌ನಿಂದ. ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ಹೆತ್ತವರು ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದ|ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ|ಕ್ರೈಸ್ತರ]] ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡವು, ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಮಳಿಗೆಗಳಿಂದ ಆ ''ತ್ರೈಮಾಸಿಕ'' ವನ್ನು ತೆಗೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ತ್ರೈಮಾಸಿಕವೂ ರದ್ದಾಯಿತು.<ref name="ChicagoSunTimes2003">{{cite web|url= http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20031204/ai_n12530331/|title= Marketing sleaze or just a big tease?|publisher= by Lisa Lenoir, ''[[Chicago Sun-Times]]'', December 4, 2003. On [[FindArticles.com]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಜನವರಿ 4, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080104065202/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4155/is_20031204/ai_n12530331|url-status= dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 2001ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌]]ಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿಯನ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿಯನ್]] ಡಿಬೇಟಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿಯು, "ಪೋರ್ನ್ ಅಪಾಯಕಾರಿಯೆಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೌಸ್‌(ಸಂಸತ್ ಸಭೆ) ನಂಬಿದೆ", ಇದರ ವಿರುದ್ಧ ವಾದ ಮಂಡಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿತು.<ref name="AskMenInterview"/> ಈ ಕುರಿತು ಜೇಮ್ಸನ್ ತಮ್ಮ ಡೈರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, "ನನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯೆಂದೇ ನಾನು ಭಾವಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರೆ...ಇಂತಹ ಅವಕಾಶ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ."<ref name="JJDiary">{{cite web|url= http://jennajamesondiary.blogspot.com/2001/12/jenna-jameson-diary-november-18-2001.html|title= Jenna Jameson's Diary : November 18, 2001|publisher= on [[Blogspot.com]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 23, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140323004658/http://jennajamesondiary.blogspot.com/2001/12/jenna-jameson-diary-november-18-2001.html|url-status= dead}}</ref> ಆದರೆ ಚರ್ಚೆಯ ಕೊನೆಗೆ, ಜೇಮ್ಸನ್ ತಂಡ 204-27 ಅಂತರದಿಂದ ಗೆಲುವು ಪಡೆಯಿತು.<ref name="Papermag"/> [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson Penny Drake Zombie Strippers.jpg|thumb|left|ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್‌ನ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೆನ್ನಿ ಡ್ರೇಕ್ ಮತ್ತು ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್, ಮೇ 2007]] ಫೆಬ್ರವರಿ 2003ರಲ್ಲಿ, [[ಪೊನಿ ಇಂಟರ್ನಾಷನಲ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಶೂಗಳು|ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಶೂಗಳ]] ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗೆ ಇತರ ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ [[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್|ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನ]] ಬಿಲ್ ಒರೇಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯದಲ್ಲಿ "ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳ ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಅರೆ-ವೇಶ್ಯೆಯರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ", ಹದಿಹರೆಯದವರಿಗೆ ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆಗಳು ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯರಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="OReilly">{{cite web|url= http://www.foxnews.com/story/0,2933,79542,00.html|title= Using Quasi-Prostitutes to Sell Sneakers|publisher= by [[Bill O'Reilly (commentator)|Bill O'Reilly]], February 25, 2003, ''[[The O'Reilly Factor]]'', [[Fox News]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2008|archive-url= https://web.archive.org/web/20080426002144/http://www.foxnews.com/story/0,2933,79542,00.html|url-status= dead}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಒರೈಲಿ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌ ಅನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಂತೆ ''[[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]]'' ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿಟ್ಟರು.<ref name="HarvardCrimson">{{cite web|url= http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=346244|title= Boycotting the Boycotter|publisher= by Erol N. Gulay, March 11, 2003, ''[[The Harvard Crimson]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090428080247/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=346244|url-status= dead}}</ref> ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವತಃ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೀಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಇಮೇಲ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ; <blockquote>ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸೂಳೆಗಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬಿಲ್ ತಿಳಿದಿರುವರು ಎಂದು ನಾನು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ಭಾವಿಸುವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ನಾವು ಮುಗಿಸಿಕೊಂಡ ಬಳಿಕ, ಕೆಲವು ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಅವರು ಕೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಾನು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.<ref name="Slate">{{cite web|url= http://www.slate.com/id/2108355/|title= "Bill O'Reilly's obsession with porn."|publisher= by Michael Hastings, ''[[Slate]]|date= October 19, 2004|accessdate= February 6, 2007}}</ref></blockquote> ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, [[NBC]], [[CNBC]], [[ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್|ಫಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್‌]], ಮತ್ತು [[CNN]],<ref name="WallStreetJournal"/> ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಅವರ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿದವು ಮತ್ತು ''[[ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌|ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಯ್]] '', ''[[ರಾಯಟರ್ಸ್]]'', ಮತ್ತು ಇತರ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಪುಸ್ತಕದ ವಿಮರ್ಶೆ ಬರೆದವು.<ref name="NYTBookReview"/><ref name="Reuters"/> 2002ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್‌ನ ''ಸಂಹೇನ್'' <ref name="BeyondHollywood">{{cite web|url= http://www.beyondhollywood.com/samhain-2002-movie-review/|title= Samhain (2002)|publisher= movie review by Joseph Savitski, BeyondHollywood.com|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 23, 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20140323003948/http://www.beyondhollywood.com/samhain-2002-movie-review/|url-status= dead}}</ref> ಎಂಬ ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, [[ಜಿಂಜರ್ ಲಿನ್ ಅಲೆನ್|ಗಿಂಜರ್ ಲಿನ್ ಅಲೆನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರತಾರೆಯರ ಜೊತೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ನಟಿಸಿದರೂ ಅದು 2005ರವರೆಗೆ ತೆರೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ, ಬಳಿಕ ಕತ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿ ''[[:ಇವಿಲ್ ಬ್ರೀಡ್: ದಿ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಸಂಹೇನ್|ಇವಿಲ್ ಬ್ರೀಡ್‌: ದಿ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಸಂಹೇನ್]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಚಿತ್ರದುದ್ದಕ್ಕೂ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಣ್ಣ ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ''[[ಸಿನ್-ಜಿನ್ ಸ್ಮಿತ್|ಸಿನ್-ಜಿನ್ ಸ್ಮಿಥ್]]'', ತೆರೆ ಕಾಣಲು 2006ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಯಿತು,<ref name="Blogcritics">{{cite web|url= http://blogcritics.org/archives/2006/10/30/231904.php|title= "Movie Review: Sneak Peek at ''Sin-Jin Smyth''"|publisher= by Iloz Zoc, October 30, 2006 ''[[Blogcritics]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 23, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070323134156/http://blogcritics.org/archives/2006/10/30/231904.php|url-status= dead}}</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಭಯಾನಕ-ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್|ಝಾಂಬಿ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್‌]]'' 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. "ಯಾವ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನೀವು ನಿಜವಾದ ಸೆಕ್ಸಿ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಿ, ಹಣದ ಹೊಳೆಯೇ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಮೆಟ್ರೊಮಿಕ್ಸ್ ಡಾಟ್ ಕಾಂಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಝಾಂಬೀ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ಪರ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ [http://drewtewksbury.com/2008/05/04/36/ http://drewtewksbury.com/2008/05/04/36/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090901073100/http://drewtewksbury.com/2008/05/04/36/ |date=2009-09-01 }} ಮೆಟ್ರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಡ್ರ್ಯೂ ತೆವ್ಕ್ಸ್‌ಬರಿಯವರಿಂದ ಸಂದರ್ಶನ</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್|ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌]] ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆನಿಮೇಷನ್ [[ಚರ ದೂರವಾಣಿ]] ಸರಣಿ ''[[ಸಮುರಾಯ್ ಲವ್ ಗಾಡ್|ಸಮುರಾಯ್ ಲವ್ ಗಾಡ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು "P-ವಿಪ್" ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="ComedyCentral"/><ref name="AnimationMagazine">{{cite web|url= http://www.animationmagazine.net/article.php?article_id=5074|title= Comedy Central Making Love with Jenna Jameson|publisher= by Ryan Ball, February 22, 2006, ''[[Animation Magazine]]|accessdate= February 6, 2007}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಯ ಜೊತೆ ಗುರುತಿಕೊಂಡವರ ಪೈಕಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರದ್ದೇ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ಎಂದು ''[[ಮೀಡಿಯಾವೀಕ್]]'' ಬಣ್ಣಿಸಿತು.<ref name="Mediaweek">{{cite web|url= http://www.mediaweek.com/mw/news/interactive/article_display.jsp?vnu_content_id=1002073225|title= Comedy Creates Mobile Show|publisher= by Mike Shields, February 22, 2006, ''[[Mediaweek]]|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಡಿಸೆಂಬರ್ 22, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20071222055006/http://www.mediaweek.com/mw/news/interactive/article_display.jsp?vnu_content_id=1002073225|url-status= bot: unknown}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, [[ಅಡಿಡಾಸ್‌]]ಗೆ ತೆಗೆದ ವಿಡಿಯೋ [[ಪೋಡ್‌ಕಾಸ್ಟ್]] ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ [[ವಾಕ್ ಎ ಮೋಲ್|ವಾಕ್ ಎ ಮೋಲ್‌]] ಎಂಬ ಆಟವನ್ನು ಆಡಿ ಅಡಿಕಲರ್‌ಗೆ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಿ ಮಿಂಚಿದರು.<ref name="SportingGoodsNewsWire">{{cite web|url= http://www.sportinggoodsnewswire.com/Shocker_-_Adidas_Podcasts_Feature_Porn_Star_Jenna_Jameson-734.htm|title= Shocker - Adidas Podcasts Feature Porn Star Jenna Jameson|publisher= Sporting Goods News Wire|date= April 18, 2006|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಮಾರ್ಚ್ 12, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070312143941/http://www.sportinggoodsnewswire.com/Shocker_-_Adidas_Podcasts_Feature_Porn_Star_Jenna_Jameson-734.htm|url-status= dead}}</ref><ref name="Adicolor">{{cite web|url= http://www.r255g255b255.net/|title= white|publisher= [[Adidas]] Adicolor video advertisement by Jenna Jameson|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070206085917/http://www.r255g255b255.net/|url-status= dead}}</ref> ಜುಲೈ 2006ರಲ್ಲಿ, [[ಮಾಡಮ್ ಟುಸ್ಸಾಡ್ಸ್|ಮೆಡಮ್ ಟುಸ್ಸೌಡ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರ ಮೇಣದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಗೌರವ ಪಡೆದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೊದಲ ನಟಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಅವರು ಪಾತ್ರರಾದರು (ಈ ಪ್ರತಿಕೃತಿ [[ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್, ನೆವಡಾ|ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌]]ನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿದೆ).<ref name="InsideEntertainment">"ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಮೇಕ್ಸ್ ವಾಕ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ" ಅಗಸ್ಟ್ 7, 2006, ''[[ಇನ್‌ಸೈಡ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್]]''. ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> == ಕ್ರಿಯಾವಾದ == [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson PETA.jpg|thumb|upright|PETAಕ್ಕಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್]] ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಹೆಸರು ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಕೋಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಬಗ್ಗೆ ರಹಸ್ಯವಾದ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಬಳಿಕ, [[KFC]]’ಯು ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ [[ಪೀಪಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆನಿಮಲ್ಸ್|ಪೀಪಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆನಿಮಲ್ಸ್‌]] ಸಂಘಟನೆಯು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಚಳುವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ವಿಡಿಯೋ<ref>[http://www.kentuckyfriedcruelty.com/c-videos.asp#jennaj KFC]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ವಿರುದ್ಧ ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಟೀಕೆ, [[2007-11-19]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> ದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ಜೇಮ್ಸನ್ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ [[ಉದಾರವಾದ|ಉದಾರವಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ, 2008|2008ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸೆನೆಟರ್ (ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ) [[ಹಿಲರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್]] ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.nationalledger.com/cgi-bin/artman/exec/view.cgi?archive=12&num=13450|title=Jenna Jameson: Hillary Clinton Election Will be Great for Porn|author=Wendy Cook|accessdate=2008-04-24|archive-date=2010-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127060241/http://www.nationalledger.com/cgi-bin/artman/exec/view.cgi?archive=12&num=13450|url-status=dead}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * 1995ರ [[X-ರೇಟೆಡ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್‌|ದಿ X-ರೇಟೆಡ್‌ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಆರ್ಗನೈಝೇಷನ್]] ನಿಂದ ವರ್ಷದ ಕಿರು ತಾರೆ [[XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1996ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು)<ref name="XRCOoldies">"[http://www.bwdl.net/XRCO-2/oldies.html ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720064751/http://www.bwdl.net/XRCO-2/oldies.html |date=2011-07-20 }}", [[XRCO]]. [[2007-10-20]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 1996ರ [[ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರು ತಾರೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಟಿ <ref name="Autobio399">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 399}}</ref> * 1996ರ [[AVN ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಕಿರು ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ವಿಡಿಯೋ)[[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]– ''ವಿಕ್‌ಡ್ ವನ್‌'', ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – '' ಬ್ಲೂ ಮೂವಿ'' ([[T.T. ಬಾಯ್]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ)<ref name="AVNPastwinners"/> [[ಚಿತ್ರ:Jenna XRCO.jpg|thumb|upright|XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ XRCO ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು, ಜೂನ್ 2, 2005]] * 1996ರ [[X-ರೇಟೆಡ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು|ಫ್ಯಾನ್ಸ್ ಆಫ್ X-ರೇಟೆಡ್ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್]] (FOXE) ವಿಡಿಯೋ ವಿಕ್ಸೆನ್<ref name="AskMen"/> * 1997 ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿಗಾಗಿ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ಜೆನ್ನಾ ಲವ್ಸ್ ರೊಕ್ಕೊ'' ([[ರೊಕ್ಕೊ ಸಿಫ್ರೆದಿ]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ), ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿ (ವಿಡಿಯೋ) – ''ಕಾನ್‌ಕ್ವೆಸ್ಟ್ '' ([[ವಿನ್ಸ್ ವೌಯರ್|ವಿನ್ಸ್ ವೌಯೆರ್]])ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ<ref name="AVNPastwinners"/> * 1997 ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಟಿ * 1997 FOXE ಫಿಮೇಲ್ ಫ್ಯಾನ್ ಫೇವರಿಟ್<ref name="CanBest">{{cite web|url= http://canbest.com/awards2.html|title= Adult Video Awards|publisher= CanBest.com|accessdate= April 19, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20071014025947/http://canbest.com/awards2.html|url-status= dead}}</ref> * 1998 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್ -ಗರ್ಲ್ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯಕ್ಕಾಗಿ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ಸೇಟಿರ್'' ([[ಮಿಸ್ಸಿ(ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆ)|ಮಿಸ್ಸಿ]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ)<ref name="AVNPastwinners"/> * 1998 ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಟಿ – ''ಸೆಕ್ಸೀ ಡಿ ಫ್ಯೂ, ಕೊಯೆರ್ ದಿ ಗ್ಲೇಸ್ '' <ref name="HotDor1998">{{cite web|url= http://hotdor.org/hot-dor-1998-winners.htm|title= "Hot d'Or 1998 Winners"|publisher= Hot D'Or official site|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 19, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070219111828/http://hotdor.org/hot-dor-1998-winners.htm|url-status= dead}}</ref> * 1998 FOXE ಫಿಮೇಲ್ ಫ್ಯಾನ್ ಫೇವರಿಟ್<ref name="CanBest"/> * 1999 ಹಾಟ್ D'ಒರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ – ''ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಪಾಯಿಂಟ್'' <ref name="HotDor1999">{{cite web|url= http://hotdor.org/hot-dor-1999-winners.htm|title= "Hot d'Or 1999 Winners"|publisher= Hot D'Or official site|accessdate= February 6, 2007|archive-date= ಫೆಬ್ರವರಿ 19, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20070219112140/http://hotdor.org/hot-dor-1999-winners.htm|url-status= dead}}</ref> * 2003 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್ -ಗರ್ಲ್ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯಕ್ಕಾಗಿ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ವಿಡಿಯೋ) – '' ಐ ಡ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಜೆನ್ನಾ'' ([[ಅಟಮನ್ (ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆ)|ಅಟಮನ್]] ಮತ್ತು [[ನಿಕಿತಾ ಡೆನಿಸ್]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ)<ref name="AVNPastwinners"/> * 2003 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫೀಮೇಲ್ ವಾಯ್ಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮನ್ಸ್‌ ಗಾಗಿ [[G-ಪೋರಿಯಾ|G-ಫೊರಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] – ''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಥೆಪ್ಟ್ ಅಟೊ: ವೈಸ್ ಸಿಟಿ'' * 2003 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹುಡುಗಿ/ಹುಡುಗಿ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಮೈ ಪ್ಲೇಥಿಂಗ್: ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ 2'' ([[ಕಾರ್ಮೆನ್ ಲುವಾನ್|ಕಾರ್ಮೆನ್ ಲುವಾನಾ]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ) (ಅಗಸ್ಟ್ 19,2004ರಂದು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು)<ref name="XRCO2003">"[http://www.bwdl.net/XRCO-2/2003win/index.html XRCO 2003 ವಿಜೇತರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070528084451/http://www.bwdl.net/XRCO-2/2003win/index.html |date=2007-05-28 }}", ಡಾನ್ ಮಿಲ್ಲರ್, ''[[ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್|ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್‌]]'', [[XRCO]]ಆತಿಥ್ಯ. [[2007-10-20]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 2004 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಟಿವ್ DVDಗಾಗಿ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಮೈ ಪ್ಲೇಥಿಂಗ್: ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ 2'' ([[ಹೊಸ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು (ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ)#ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿನ್|ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಿನ್]])<ref name="AVNPastwinners"/> * 2004 [[XRCO ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್|XRCO ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌]], ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ವಯಸ್ಕರ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೇವರಿಟ್ XRCO ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಹೌ ಟು ಮೇಕ್ ಲವ್ ಲೈಕ್ ಎ ಪೋರ್ನ್ ಸ್ಟಾರ್: ಎ ಕಾಷನರಿ ಟೇಲ್ '' ([[ಸೇಮೋರ್ ಬಟ್ಸ್|ಸೇಮೋರ್ ಬಟ್ಸ್‌]]ರ ''[[ಕುಟುಂಬದ ಉದ್ಯಮ (TV ಸರಣಿ)|ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್]]'' ಜೊತೆ ಟೈ) (ಜೂನ್ 2, 2005ರಂದು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು)<ref name="XRCO2004">"[http://www.bwdl.net/XRCO-2/2004win/index.htm XRCO 2004 ವಿಜೇತರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720064850/http://www.bwdl.net/XRCO-2/2004win/index.htm |date=2011-07-20 }}", ಹೈದಿ ಪೈಕ್ -ಜಾನ್ಸನ್, ''[[ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್|ವಯಸ್ಕರ ವಿಡಿಯೋ ನ್ಯೂಸ್‌]]'', [[XRCO]]ಆತಿಥ್ಯ. [[2007-10-20]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 2005 AVN ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ಮೆಸ್ಯೂಸ್‌'', ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್-ಗರ್ಲ್ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ಮೆಸ್ಯೂಸ್'' ([[ಸವನ್ನಾ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್|ಸವನ್ನಾ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್‌]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ), ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೋಡಿ ದೃಶ್ಯ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ಮೆಸ್ಯೂಸ್'' ([[ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ|ಜಸ್ಟಿನ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್]])<ref name="2005AVN">{{cite web|url=http://business.avn.com/magazines/avnmag/articles/19222.html|title=The 22nd Annual AVN Awards: A Jenna Jameson Kinda Night|accessdate=2007-08-04|author=Jared Rutter|date=2005-01-09|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2006 [[AVN ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]], AVN ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ನ್ಯೂ ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ಮಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್'', ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್-ಗರ್ಲ್ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ನ್ಯೂ ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ಮಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್'' ([[ಸವನ್ನಾ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್]] ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ), ಕ್ರಾಸ್ ಓವರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಯರ್<ref name="avn2006awards">{{cite web|url= http://business.avn.com/magazines/avnmag/articles/24701.html|title= AVN Award Winners Announced|accessdate= 2007-07-22|date= 2006-01-09|publisher= [[AVN (magazine)|AVN]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2006 ಹಾಟೆಸ್ಟ್ ಬಾಡಿ ಮತ್ತು ನೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಕರ ನಟಿಗಾಗಿ [[ವಯಸ್ಕರ ಮಾಧ್ಯಮದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|F.A.M.E. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]<ref>{{cite web|url=http://www.avn.com/|title=About the 2006 FAME Awards|accessdate=2007-06-24|author=Peter Warren|date=2006-06-24|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120422060316/http://www.avn.com/|archivedate=2012-04-22|url-status=bot: unknown}}</ref> * 2006 ಟೆಂಪ್ಟೇಷನ್ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಟೆಂಪ್ಟೇಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ನ್ಯೂ ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ಮಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್'', ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಲ್-ಗರ್ಲ್‌ ಮೈಥುನ ದೃಶ್ಯ(ಚಲನಚಿತ್ರ) – ''ದಿ ನ್ಯೂ ಡೆವಿಲ್ ಇನ್ ಮಿಸ್ ಜೋನ್ಸ್'' (ಸವನ್ನಾ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೆ), ವರ್ಷದ ಮೋಹಿನಿ * 2006 [[ಎಡಿಸನ್, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ|ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿಯ ಎಡಿಸನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕರ ಸ್ಟಾರ್ ಪಾಥ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="PNN">ಬೆನ್, ಡಿ. "ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಆನ್ ದಿ ವಯಸ್ಕರ ಸ್ಟಾರ್ ಪಾತ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್: 43 ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಲೆಯಿಡ್ ಇನ್ ನ್ಯೂ ಜರ್ಸಿ". ಪೋರ್ನೋ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್, 2006. ಫೆಬ್ರವರಿ 16, 2007ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 2006 ''ವರ್ಷದ ಉದ್ಯಮಿ'' [[XBIZ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<ref>{{cite web|url=http://www.xbizawards.com/winners.php|title=XBIZ Awards - Recognizing Excellence in Adult Entertainment|publisher=[[XBIZ]]|accessdate=2009-01-03|archive-date=2012-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120103173201/http://www.xbizawards.com/winners.php|url-status=dead}}</ref> * 2007 ಕ್ರಾಸ್ ಓವರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಯರ್ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref name="AVNPastwinners">[http://www.avnawards.com/index.php?content=pastwinners ಹಿಂದೆ AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದವರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001081218/http://www.avnawards.com/index.php?content=pastwinners |date=2009-10-01 }}, avnawards.com. [[2007-10-20]]ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದನೆ.</ref> * 2007 ಸರ್ವಕಾಲೀಕ ನೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧಕ F.A.M.E. ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/2609.html|title=2007 F.A.M.E. Award Winners Announced|accessdate=2007-06-24|author=Peter Warren|date=2007-06-23|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date=2009-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213154833/http://business.avn.com/articles/2609.html|url-status=dead}}</ref> == ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Jenna Jameson and Jay Grdina.jpg|upright|thumb|XBIZ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಪತಿ ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ ಜೊತೆ, ನವೆಂಬರ್ 2005]] ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ತಾವು [[ದ್ವಿಲಿಂಗೀಯತೆ|ದ್ವಿಲಿಂಗೀ]]ಯೆಂದು ಮತ್ತು ತೆರೆಯಾಚೆಗಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ 100 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 30 ಪುರುಷರ ಜೊತೆ ಮಲಗಿರುವುದಾಗಿ ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ,<ref name="Grigoriadis"/> "ಒಟ್ಟಾರೆ ತಾನು ವಿಭಿನ್ನ" ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,359596,00.html|title=Pop Tarts: Girls or Guys? Jenna Jameson Sets the Record Straight on Her Sexuality|last=McKay|first=Hollie|work=Pop Tarts|publisher=FoxNews|accessdate=2008-05-29|archive-date=2012-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025100920/http://www.foxnews.com/story/0,2933,359596,00.html|url-status=dead}}</ref> ಪೋರ್ನ್ ನಟಿ [[ನಿಕ್ಕಿ ಟೈಲರ್]] ಜೊತೆ ತಮಗಿದ್ದ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಸಂಬಂಧವೇ ಈವರೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಪೋರ್ನ್ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಟೈಲರ್ ಜೊತೆ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಿದ್ದ ಜೇಮ್ಸನ್, ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ವಿವಾಹಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಟೈಲರ್ ಜೊತೆ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="Papermag"/><ref name="AskMen"/> ತಮ್ಮ ಖ್ಯಾತ ಪ್ರಿಯಕರರಾದ [[ಮೇರಿಲಿನ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್|ಮ್ಯಾರಿಲಿನ್ ಮ್ಯಾನ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಟೋಮಿ ಲೀ|ಟಾಮ್ಮಿ ಲೀ]] ಕುರಿಯೂ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ETHS"/><ref name="Papermag"/><ref name="Bridge"/> ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 1996ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ನ್ ನಟ ಹಾಗೂ ವಿಕ್‌ಡ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಬ್ರಾಡ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ (ಪೋರ್ನಾಗ್ರಫಿ)|ಬ್ರಾಡ್ ಆರ್ಮ್ಸ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್]] (ನಿಜ ಹೆಸರು ರಾಡ್ನಿ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌) ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="ETHS"/><ref name="AskMen"/> ಆದರೆ ಈ ವಿವಾಹ ಕೇವಲ 10 ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಬಾಳಿತ್ತು. 1997ರಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿತಾದರೂ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟು ವಿಕ್‌ಡ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2001ರಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಅರಯಾ ಮೊಂಟೊಯಾ ಜೊತೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಜೇಮ್ಸನ್‌-ಬ್ರಾಡ್ ಜೋಡಿ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ, ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯಿತು.([[ಕೋಸ್ಟ ರೀಕಾ]] ಭೇಟಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಅರಯಾ ಮೊಂಟೊಯಾನನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="ETHS"/> 1998ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಸ್ಟುಡಿಯೋದ ಮಾಜಿ ಮಾಲೀಕ [[ಜೇ ಗರ್ಡಿನಾ]](ಹುಟ್ಟಾ ಹೆಸರು ಜಾನ್. ಜಿ.ಗರ್ಡಿನಾ)<ref name="Hoovers">{{cite web|url= http://www.hoovers.com/club-jenna/--ID__116485--/free-co-factsheet.xhtml|title= Club Jenna, Inc.|publisher= [[Hoover's]] coverage by Joe Bramhall|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ರವರನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಾಣೆ ಹೊಂದಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗರ್ಡಿನಾ, ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದ್ದರು.<ref name="Forbes"/><ref name="Autobio498">{{cite book|last = Jameson|first = Jenna|title = How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale|pages = 498}}</ref> 1998ರಿಂದ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ, ಗರ್ಡಿನಾ ಅವರು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರವರ ಏಕಮಾತ್ರ ಪುರುಷ ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಜಸ್ಟಿನ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆರ್ಮ್ಸ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್/ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್‌ರಿಂದ<ref name="ETHS"/> ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನವೇ- ಗರ್ಡಿನಾ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸನ್ ಜೋಡಿಯ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ನೆರವೇರಿತು- ಜೂನ್ 22, 2003ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವೂ ಆಯಿತು.<ref name="NYTimes"/> ಈ ನಡುವೆ ತಾಯ್ತನ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು 2004ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ವಿಫಲ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref name="Grigoriadis"/><ref name="Forbes"/><ref name="Cooper"/> 2002ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಡೇಲ್‌ನ ಅರಿಝೋನಾದಲ್ಲಿ $2 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಖರೀದಿಸಿದ {{convert|6700|sqft|m2|sing=on}}[[ಸ್ಪಾನಿಷ್ ವಸಾಹತಿನ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಶೈಲಿ]]ನ ಬಂಗಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜೋಡಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="NYTimes"/> ನವಂಬರ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಅವರಿಗೆ [[ಚರ್ಮ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌|ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಇರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಯಶಸ್ವಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮೂಲಕ ಕ್ಯಾನ್ಯರ್‌ಅನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಯಿತಾದರೂ, ರೋಗ ಪತ್ತೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್‌ಗೆ [[ಗರ್ಭಪಾತ]]ವಾಯಿತು. [[ಪ್ರನಾಳೀಯ ಫಲೀಕರಣ]] ಮಾಡಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಗರ್ಭ ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರನಾಳೀಯ ಫಲೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಜೇಮ್ಸನ್‌, "ಇದು ನನಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ" ಎಂದಿದ್ದರು; ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಅವರ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿದ ಕಾರಣ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಬಂಜೆತನ ಸೇರಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಜೇಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="UsWeekly">{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/jenna_jameson_s_secret_battle_with_cancer|title="Jenna Jameson: My Secret Cancer Struggle"|author=Noelle Hancock|accessdate=2007-04-21|date=April 18, 2007|publisher=''[[Us Weekly]]''|archive-date=2007-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421053511/http://www.usmagazine.com/jenna_jameson_s_secret_battle_with_cancer|url-status=dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಗರ್ಡಿನಾ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ''[[ಸ್ಟಾರ್‌ (ಮ್ಯಾಗಜೀನ್)|ಸ್ಟಾರ್]]'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಮತ್ತು [[TMZ.ಕಾಂ|TMZ.com]] 2006, ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ [[ಡೇವ್ ನವರ್ರೊ]] ಜೊತೆ ಜೇಮ್ಸನ್ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದೂ ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="Star0608">{{cite web|url= http://www.starmagazine.com/celebrity_news_gossip/star/9395|title= Exclusive: Dave and Jenna Dating|publisher= by David Caplan, ''[[Star Magazine]]|date= August 8, 2006|accessdate= February 13, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 23, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20071023081016/http://www.starmagazine.com/celebrity_news_gossip/star/9395|url-status= dead}}</ref><ref name="TMZ">{{cite web|url= http://www.tmz.com/2006/08/08/confirmed-dave-and-jenna-are-a-couple/|title= Confirmed: Dave & Jenna Are a Couple!|publisher= by Jeff Davidson, [[TMZ.com]]|date= August 8, 2006|accessdate= February 5, 2007}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಜೇಮ್ಸನ್ [[ಮಿಶ್ರಿತ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಮಿಶ್ರಿತ ಸಮರ ಕಲಾವಿದ]] ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಅಂತಿಮ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|UFC]] ಚಾಂಪಿಯನ್ [[ಟಿಟೊ ಆರ್ಜಿಜ್|ಟಿಟೊ ಅರ್ಟಿಜ್]]<ref name="TampaTribune">{{cite web|url= http://www.ringsport.page.tl/UFC-h-s-Ortiz-Still-Man-Of-People.htm|title= "UFC's Ortiz Still Man of People"|publisher= by Anwar S. Richardson, ''[[The Tampa Tribune]]'', reprinted on Ring Sport K1|accessdate= February 13, 2007}}</ref> ಅವರೊಂದಿಗೆ ಡೇಟಿಂಗ್ ಶುರು ಮಾಡಿದರು, ಟಿಟೊ-ಜೇಮ್ಸನ್ ಭೇಟಿ [[ಮೈಸ್ಪೇಸ್|ಮೈಸ್ಪೇಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref name="USPreg">{{cite web|url= http://www.usmagazine.com/news/jenna-jameson-confirms-she-is-pregnant|title= EXCLUSIVE: Jenna Jameson Confirms She's Pregnant|accessdate= 2008-08-26|date= 2008-08-25|publisher= [[US magazine]]|archive-date= 2008-08-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20080826070049/http://www.usmagazine.com/news/jenna-jameson-confirms-she-is-pregnant|url-status= dead}}</ref> ಈ ನಡುವೆ, [[ಸಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಸಾನ್ ಡಿಯಾಗೋ]]ದ [[ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಏರ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮಿರಮಾರ್|ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಏರ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮಿರಮಾರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್ 12, 2006ರಂದು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌]]ನ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಟಿಜ್ ಅವರು ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ಪಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿತ್ತು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಒಳಗೆ ಬಿಡಲು ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗೌರವವನ್ನು ಅರ್ಟಿಜ್ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.<ref name="MarineCorpsTimes">"ಮಿರಾಮರ್ ಬಾಲ್ ಗೆಸ್ಟ್ ಕ್ಯಾನ್ಸಲ್ಸ್‌; ವಾಂಟ್ಸ್ ಟು ಬ್ರಿಂಗ್ ಪೋರ್ನ್-ಸ್ಟಾರ್ ಗರ್ಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್", ಲೇಖಕ ಜಾನ್ ಹೊಯೆಲ್‌ವರ್ತ್, ''[[ಮೆರೈನ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27, 2006.</ref><ref name="NYPost">{{cite web|url= http://www.nypost.com/seven/11012006/gossip/pagesix/pagesix.htm|title= Porn Star Too Hot for Marines|publisher= Page Six", November 1, 2006, ''[[New York Post]]|accessdate= February 5, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061109135636/http://www.nypost.com/seven/11012006/gossip/pagesix/pagesix.htm|archivedate=November 9, 2006}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 30, 2006ರಂದು ''[[ದಿ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್ ಶೋ|ದಿ ಹೊವಾರ್ಡ್ ಸ್ಟರ್ನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'' ಕ್ಕೆ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಅರ್ಟಿಜ್, ತಾವು ಜೇಮ್ಸನ್‌ರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿಯೂ, ಜೇಮ್ಸನ್ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಮತ್ತು ನಾವಿಬ್ಬರು [[ಏಕಪತೀತ್ವ ಯಾ ಏಕಪತ್ನೀತ್ವ|ಏಕ ಸಂಗಾತಿ]] ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref name="HowardStern">{{cite web|url= http://www.howardstern.com/rundown.hs?d=1164862800|title= Howard Stern show summary|date = November 30, 2006|publisher= [[Howard Stern]].com|accessdate= February 5, 2007}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ 12, 2006ರಂದು ಗರ್ಡಿನಾರಿಂದ ವಿಚ್ಛೇದನ ಪಡೆಯಲು ಜೇಮ್ಸನ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="UPI">{{cite web|url= http://upi.com/NewsTrack/view.php?StoryID=20061212-010505-5135r|title= Jenna Jameson files for divorce|publisher= [[United Press International]]|date= December 12, 2006|accessdate= February 5, 2007|archive-date= ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2007|archive-url= https://web.archive.org/web/20071016234655/http://upi.com/NewsTrack/view.php?StoryID=20061212-010505-5135r|url-status= bot: unknown}}</ref> 2008ರ AVN ವಯಸ್ಕರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದ ಜೇಮ್ಸನ್, ಅರ್ಟಿಜ್‌ರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದರು. ''[[ದಿ ಸಿಲೆಬ್ರಿಟಿ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್|ದಿ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌]]'' ನ ಕಂತುಗಳ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದ ಅರ್ಟಿಜ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಅದರ ಎರಡು ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಾರ್ಚ್ 2007 [[AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|AVN ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]] ಸಮಾರಂಭದ ವೇಳೆ, ವಿಚ್ಛೇದನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾವು ಹಾಜರಾಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂದದ್ದನ್ನು ಜೇಮ್ಸನ್ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref name="VegasPop">{{cite web|url= http://www.vegaspopular.com/2007/03/23/jenna-jameson-fires-back-and-blames-weight-loss-on-triple-ex-hub|title= "Jenna Jameson Fires Back and Blames Weight Loss on Triple Ex-Hubby, Not Anorexia"|accessdate= 2007-04-01|author= [[Robin Leach]]|date= 2007-03-23|publisher= ''[[Vegas Pop]]''|archive-date= 2007-05-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20070506174844/http://www.vegaspopular.com/2007/03/23/jenna-jameson-fires-back-and-blames-weight-loss-on-triple-ex-hub/|url-status= dead}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್ 2009ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ತಾನು ಮತ್ತು ಅರ್ಟಿಜ್ ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವುದಾಗಿ ಅಗಸ್ಟ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url= http://www.themoneytimes.com/articles/20080923/jenna_jameson_confirms_being_pregnant_with_twins-id-1036653.html|title= Jenna Jameson confirms being pregnant with Twins|accessdate= 2008-09-23|author= Samia Sehgal|date= 2008-09-23|publisher= themoneytimes.com|archive-date= 2008-09-25|archive-url= https://web.archive.org/web/20080925235412/http://www.themoneytimes.com/articles/20080923/jenna_jameson_confirms_being_pregnant_with_twins-id-1036653.html|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.wscfm.com/cc-common/news/sections/entertainmentarticle.html?feed=104665&article=4288762|title= Jameson Confirms That She's Expecting Twins|accessdate= 2008-09-23|date= 2008-09-23|publisher= [[WSCC-FM]]}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 16, 2009ರಂದು ಜೆಸ್ಸಿ ಜೇಮ್ಸನ್ ಅರ್ಟಿಜ್ ಮತ್ತು ಜರ್ನಿ ಜೆಟ್ಟಿ ಅರ್ಟಿಜ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅವಳಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ<ref name="twins">{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/news/jenna-jameson-gives-birth-to-twins|title=Jenna Jameson Gives Birth to Twin Boys!|accessdate=March 16, 2009|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 30, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430220612/http://www.usmagazine.com/news/jenna-jameson-gives-birth-to-twins|url-status=dead}}</ref> ಜೇಮ್ಸನ್ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. ಜನಿಸುವಾಗ ಜೆಸ್ಸಿಯ ತೂಕ 4&nbsp;lbs ಇದ್ದರೆ, ಜರ್ನಿಯ ತೂಕ 4&nbsp;lbs 11 oz ಇತ್ತು.<ref>{{cite web|url= http://celebrity-babies.com/2009/03/18/jenna-jameson-welcomes-twin-boys/|title= Jenna Jameson Names Twins Jesse and Journey|publisher= Celebrity Baby Blog|date= March 18, 2009|access-date= ನವೆಂಬರ್ 2, 2009|archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2009|archive-url= https://web.archive.org/web/20090928032044/http://celebrity-babies.com/2009/03/18/jenna-jameson-welcomes-twin-boys/|url-status= dead}}</ref> == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == * [[ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಪೋರ್ನ್ ತಾರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Jenna Jameson}} * {{official|http://www.jennajameson.com/}} * {{myspace|jennajameson}} * ವಿಕ್‌ಡ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಬಳಿ [http://www.wickedpictures.com/bio/f-j/Jenna_Jameson.html ಬಯೋ] * ಕ್ಲಿಕ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಜೊತೆ [http://www.klixxx.com/archive/jennajameson.shtml ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501204413/http://www.klixxx.com/archive/jennajameson.shtml |date=2009-05-01 }} ಸಂದರ್ಶನ * ''PR.com'' ಗೆ [http://www.pr.com/article/1066 ಜೆನ್ನಾ ಜೇಮ್ಸನ್ ಸಂದರ್ಶನ] {{Persondata |NAME=Jameson, Jenna |ALTERNATIVE NAMES=Massoli, Jenna Marie |SHORT DESCRIPTION=American pornographic actress and entrepreneur |DATE OF BIRTH=April 9, 1974 |PLACE OF BIRTH=[[Las Vegas, Nevada]], United States |DATE OF DEATH= |PLACE OF DEATH= }} {{DEFAULTSORT:Jameson, Jenna}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ಸ್‌]] [[ವರ್ಗ:೨೧ನೆ ಶತಮಾನದ ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಉದ್ಯಮದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಹಿಳಾ ವಯಸ್ಕರ ರೂಪದರ್ಶಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿದಾ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೋರ್ನ್ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಹಿಳಾ ಲೇಖಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವಿಲಿಂಗೀ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವಿಲಿಂಗೀ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟೆಲಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟೆಲಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:LGBT ಉದ್ಯಮದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:LGBT ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಜ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ LGBT ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರಿಝೋನಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೊಂಟಾನಾದ ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ಸ್‌ನ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಲಾಸ್ ವೇಗಸ್‌ನ ನೆವಡಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟೆಲಿ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೪ ಜನನ]] erdogeowm44tk11kipv54lywpx628hg ರತ್ನದ ಕಲ್ಲು 0 23445 1434297 1361071 2026-10-24T19:16:36Z CommonsDelinker 768 Violinschluessel.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Krdರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1434297 wikitext text/x-wiki [[File:Gem.pebbles.800pix.labelled.jpg|thumb|ಒಂದು ಸುತ್ತುವ ಉರುಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಘರ್ಷಕ ಒರಟು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನೊಂದಿಗೆ ಒರಟಾದ ಬಂಡೆಯನ್ನು ಉರುಳು ಪೀಪಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿರುವುದು.ಇಲ್ಲಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಿಲಾಸ್ಫಟಿಕವು 40 ಮಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ಉದ್ದವಿದೆ (1.6 ಇಂಚುಗಳು).]] '''ರತ್ನದ ಕಲ್ಲು''' ಅಥವಾ '''ರತ್ನ''' (ಇದನ್ನೊಂದು '''ಪ್ರಶಸ್ತ''' ಅಥವಾ '''ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ ಶಿಲೆ''' , ಅಥವಾ '''ಅನರ್ಘ್ಯ ರತ್ನ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಎಂಬುದು ಆಕರ್ಷಕ [[ಖನಿಜ]]ದ ಒಂದು ತುಣುಕಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹೊಳಪು ನೀಡಿ [[ರತ್ನಾಭರಣಗಳು]] ಅಥವಾ ಇತರ ಅಲಂಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.askoxford.com ದಿ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070605183435/http://www.askoxford.com/ |date=2007-06-05 }} ಮತ್ತು [http://mw1.merriam-webster.com/dictionary/gemstone ವೆಬ್‌ಸ್ಟೆರ್‌‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070603091355/http://mw1.merriam-webster.com/dictionary/gemstone |date=2007-06-03 }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವೊಂದು [[ಬಂಡೆ]]ಗಳು, ([[ಲೇಪಿಸ್‌-ಲಝುಲಿ]]ಯಂಥವು) ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಬನಿಕ]] ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳು ([[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ರಾಳ]] ಅಥವಾ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ]] ರೀತಿಯವು) ಖನಿಜಗಳಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವನ್ನು ರತ್ನಾಭರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನ್ನೂ ಸಹ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಗಡುಸಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಮೃದುವಾದ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ರತ್ನಾಭರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೃದುವಾದ ಖನಿಜಗಳು ಹೊಂದಿರುವ [[ಹೊಳಪು]] ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನುಳ್ಳ ಇತರ ಭೌತಿಕ ಗುಣಗಳೇ ಈ ಬಳಕೆಗೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ರತ್ನದ ಕಲ್ಲಿನ ವಿರಳತೆ ಅಥವಾ ಅಪೂರ್ವತೆಯೂ ಸಹ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ರತ್ನದ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ರತ್ನಾಭರಣಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬಹಳ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 19ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಬಟ್ಟಲಿನಂಥ [[ಕೆತ್ತಲಾದ ರತ್ನ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಗಡಸುಕಲ್ಲು ಕೆತ್ತನೆ]]ಗಳು ಸುಖವಿಲಾಸದ ಅಥವಾ ವೈಭವೋಪೇತವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾಸ್ವರೂಪಗಳಾಗಿದ್ದವು; [[ಕಾರ್ಲ್‌ ಫೆಬರ್ಜ್‌‌‌‌]]ನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ==ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಗೀಕರಣ== [[File:Spanish jewellery-Gold and emerald pendant at VAM-01.jpg|thumb|upright|ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಪಚ್ಚೆ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಪೆಂಡೆಂಟ್. ]] [[ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕರ]]ವರೆಗಿನಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣವು '''ಪ್ರಶಸ್ತ''' ಮತ್ತು '''ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ ಶಿಲೆಗಳ''' ನಡುವಿನ ಒಂದು ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದೇ ಬಗೆಯ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳು ಇತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ [[ವಜ್ರ]], [[ಮಾಣಿಕ್ಯ]], [[ಪಚ್ಚೆ]] ಮತ್ತು [[ನೀಲಮಣಿ]] ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>[http://books.google.co.uk/books?id=crc7ZtRHItgC&amp;pg=PA1&amp;dq=types+of+precious+stone&amp;as_brr=3&amp;ei=WBW1SvaHLYn4zASD9uT8Dg#v=onepage&amp;q=types%20of%20precious%20stone&amp;f=false ''ಪ್ರೆಷಸ್‌ ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌'' ], ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಬ್ಯೂಯೆರ್‌‌, ಪುಟ 2</ref> ಈ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಲ್ಲುಗಳ ವಿರಳತೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ: ಬಣ್ಣರಹಿತ ವಜ್ರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕಲ್ಲುಗಳೂ ತಮ್ಮ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ [[ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕವಾದ]] ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಮೊಹ್ಸ್‌ ಮಾಪಕ]]ದ ಮೇಲೆ 8-10ರವರೆಗಿನ ಗಡಸುತನಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಗಡಸು<ref>[http://www.zulumoon.com/glossary/P-glossary.htm#Precious ಪ್ರೆಷಸ್‌ ಜೆಮ್‌ಸ್ಟೋನ್] ರತ್ನಾಭರಣಗಳುದ ಶಬ್ದಸಂಗ್ರಹ</ref> ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇತರ ಕಲ್ಲುಗಳು ತಮ್ಮ ಬಣ್ಣ, ಅರೆಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಗಡಸುತನದಿಂದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು ಆಧುನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಬೇಕು ಎಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಪದ್ಮರಾಗ]]ಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಗ್ಗದ್ದಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೇ, [[ಟ್ಸಾವೊರೈಟ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಹಸಿರು ಪದ್ಮರಾಗವು ಒಂದು ಮಧ್ಯಮ-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪಚ್ಚೆಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.<ref>‌ವೈಸ್, R. W., 2006, ''ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಜೆಮ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌, ದಿ ಕಾನಸರ್‌'ಸ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ಪ್ರೆಷಸ್‌ ಜೆಮ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌,'' ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್‌ ಹೌಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ಪುಟಗಳು 3-8 ISBN 0972822380</ref> ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಗಡಸು ಕಲ್ಲು]] ಎಂಬ ಪದವು [[ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಕ್ತನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಪ್ರಶಸ್ತ' ಮತ್ತು 'ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ' ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಕಲ್ಲುಗಳು ಇತರ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವರೂಪಗತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಇದು ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆಳೆಯುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುವಂತಿದ್ದು, ಇದು ನಿಜವಾದ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ. ಆಧುನಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು [[ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ]] ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. [[ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ [[ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಭಾಷೆ]]ಯನ್ನು ಬಳಸಿ ರತ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಈ ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ರತ್ನದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಓರ್ವ ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಬಳಸುವ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದರ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ]]. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಜ್ರಗಳು [[ಇಂಗಾಲ]]ದಿಂದ (C) ಮತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] ಆಕ್ಸೈಡ್‌‌ನಿಂದ (Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>) ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಂತರ, ಅನೇಕ ರತ್ನಗಳು ಹರಳುಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ಘನಾಕೃತಿಯ]] ಅಥವಾ [[ತ್ರಿಕೋನೀಯ]] ಅಥವಾ [[ಏಕನತ]]ವಾಗಿರುವ ತಮ್ಮ [[ಹರಳು ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಅವು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. [[ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ವಭಾವ]] ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರತ್ನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಘನಾಕೃತಿಯ ಹರಳು-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಜ್ರಗಳು ಅಷ್ಟಮುಖಿಗಳಾಗಿ ಹಲವುಬಾರಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಗೆಬಗೆಯ ''ಗುಂಪುಗಳು'' , ''ಜಾತಿಗಳು'' , ಮತ್ತು ''ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿ'' ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಾಣಿಕ್ಯವು [[ಕುರಂಗದ ಕಲ್ಲಿನ]] ಜಾತಿಯ ಕೆಂಪು ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕುರಂಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಬೇರಾವುದೇ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಲಮಣಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪಚ್ಚೆ]] (ಹಸಿರು), [[ಕಡಲು ನೀಲಿ]] (ನೀಲಿ), [[ಬಿಕ್ಸ್‌ಬೈಟ್‌]] (ಕೆಂಪು), [[ಗೋಶೆನೈಟ್‌]] (ಬಣ್ಣರಹಿತ), [[ಹೀಲಿಯೋಡಾರ್‌]] (ಹಳದಿ), ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಗನೈಟ್‌]] (ನಸುಗೆಂಪು) ಮೊದಲಾದವುಗಳು [[ಬೆರಿಲ್‌]] ಖನಿಜ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿವೆ. [[ವಕ್ರೀಕರಣ ಸೂಚಿ]], [[ಹರಡಿಕೆ]], [[ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತ್ವ]], [[ಗಡಸುತನ]], [[ಛೇದನ ವಿಧಾನ]], [[ಭಂಜಿತ ಮುಖ]], ಮತ್ತು [[ಹೊಳಪು]] ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಪರಿಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರತ್ನಗಳ ಸ್ವಭಾವ-ಲಕ್ಷಣಗಳು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವು [[ಬಹುವರ್ಣಕತೆ]] ಅಥವಾ [[ಜೋಡಿ ವಕ್ರೀಕರಣ]]ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು. ಅವು [[ದೀಪ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಮತ್ತು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ಹೀರಿಕೆಯ ರೋಹಿತ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಕಲ್ಲೊಂದರೊಳಗಡೆ ಇರುವ ಮೂಲದ್ರವ್ಯ ಅಥವಾ ನ್ಯೂನತೆಗಳು [[ಒಳಗೂಡಿಸುವಿಕೆಗಳ]] ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು. ==ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೌಲ್ಯ== [[File:Amber.pendants.800pix.050203.jpg|thumb|ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ರಾಳದಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ರತ್ನಾಭರಣಗಳು.]] ಬಿಳಿ (ಬಣ್ಣರಹಿತ) ವಜ್ರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬೇರಾವುದೇ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಿಕೆಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಆಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. 1950ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ]] (GIA) ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಜ್ರಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬರಿಗಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೋಡುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. GIA ಪದ್ಧತಿಯು ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನೂತನ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ. ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಿಕೆಯ ಸ್ಫುಟತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 10x ವರ್ಧನವನ್ನು ಒಂದು ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿರುವುದು ಆ ನೂತನ ಪರಿಪಾಠವಾಗಿದೆ. ಇತರ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಕೇವಲ ಬರಿಗಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು (20/20 ದೃಷ್ಟಿ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು) ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>ವೈಸ್‌, R. W., 2006, ''ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಜೆಮ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌, ದಿ ಕಾನಸರ್‌'ಸ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ಪ್ರೆಷಸ್‌ ಜೆಮ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್,'' ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್‌ ಹೌಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌‌‌, ಪುಟ 36 ISBN 0972822380</ref> ವಜ್ರವೊಂದನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಲು ಒಂದು [[ಜ್ಞಾಪಕ ಸಾಧನ]]ವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಜ್ರದ ಬಣ್ಣ (color), ಕತ್ತರಿಸಿದ ನಮೂನೆ (cut), ಸ್ಫುಟತೆ (clarity) ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಟ್‌ (carat) ಇವೇ ಆ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವನ್ನು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ "ನಾಲ್ಕು Cಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ವೈಸ್‌, R. W., 2006, ''ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಜೆಮ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌, ದಿ ಕಾನಸರ್‌'ಸ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ಪ್ರೆಷಸ್‌ ಜೆಮ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್,'' ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್‌ ಹೌಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌‌‌, ಪುಟ 15</ref> ಮಾರ್ಪಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ವರ್ಗಗಳು ಎಲ್ಲಾ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದಾಗಿವೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಮಾನದಂಡಗಳು, ತಾವು ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವುದು ಬಣ್ಣದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೋ ಅಥವಾ ಬಣ್ಣರಹಿತ ವಜ್ರಕ್ಕೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಬಗೆಬಗೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ವಜ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮಾದರಿಯು ಮೌಲ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಾದರೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಫುಟತೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಿನುಗುವಿಕೆಯು ವಜ್ರಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಳಕನ್ನು ಅದರ ಘಟಕಗಳಾದ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳಿಗೆ ವಿಭಜಿಸುವುದು (ಹರಡಿಕೆ), ಉಜ್ಜ್ವಲವಾದ ಪುಟ್ಟಪುಟ್ಟ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕಾಣಿಸುವುದು (ಮಿನುಗುವಿಕೆ) ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವುದು (ಉಜ್ಜ್ವಲ ಕಾಂತಿ) ಇವು ವಜ್ರದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ತನ್ನ ಒರಟಾದ ಸ್ಫಟಿಕದಂಥ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ವಜ್ರವೊಂದು ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲಾ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆಕಾರಕೊಡುವಿಕೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು "ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮಾದರಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣದ ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ಬಣ್ಣದ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಧಾನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭೌತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ, ಬಣ್ಣ, ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗಿನ ಸ್ಫುಟತೆ (ಪಚ್ಚೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಅನೇಕ ಒಳಗೂಡಿಸುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ), ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮಾದರಿ, ಕಲ್ಲಿನೊಳಗಿರುವ [[ಬಣ್ಣ ವಲಯ ರಚನೆ]]ಯಂಥ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ [[ದ್ಯುತಿ ವಿದ್ಯಮಾನ]], ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಟರಿಯಾ]] (ನಕ್ಷತ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳು). ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಪ್ರೇಮದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿನ ಆಸ್ಟರಿಯಾಕ್ಕೆ ಗ್ರೀಕರು ಅತೀವವಾದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಟ್ರಾಯ್‌ನ ಹೆಲೆನ್‌ ನಕ್ಷತ್ರದ-[[ಕುರಂಗದ ಕಲ್ಲನ್ನು]] ಧರಿಸಿದ್ದಳು ಎಂಬುದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="burnham">{{cite book | last = Burnham | first = S.M. | title = Precious Stones in Nature, Art and Literature | publisher = Bradlee Whidden | year = 1868}} ಪುಟ 251</ref> ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ '''ಪ್ರಶಸ್ತ ಕಲ್ಲುಗಳು''' ಮತ್ತು '''ಅರೆ-ಪ್ರಶಸ್ತ ಶಿಲೆಗಳು''' ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಇಂಥದೊಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಯವಾಗುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ''ಪ್ರಶಸ್ತ ಕಲ್ಲುಗಳು'' ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇರಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯ ಅಂಶಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಎಲ್ಲ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದು ಕಷ್ಟಕರ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.<ref name="church">{{cite book | last = Church | first = A.H. (Professor at Royal Academy of Arts in London) | title = Precious Stones considered in their scientific and artistic relations | publisher = His Majesty's Stationary Office, Wyman & Sons | year = 1905}} ಅಧ್ಯಾಯ 1, ಪುಟ 9: ''ಡೆಫನಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಜೆಮ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌'' URL: [http://www.farlang.com/gemstones/church-precious-stones/page_011 ಡೆಫನಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಜೆಮ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929092547/http://www.farlang.com/gemstones/church-precious-stones/page_011 |date=2007-09-29 }}</ref> [[ವಜ್ರ]]ವು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ಮಾಣಿಕ್ಯ]], [[ನೀಲಮಣಿ]], [[ಪಚ್ಚೆ]], [[ಮುತ್ತು]] (ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇದೊಂದು ರತ್ನದ ಕಲ್ಲಲ್ಲ) ಮತ್ತು [[ಕ್ಷೀರಸ್ಫಟಿಕ]]<ref name="church" /> ಮೊದಲಾವುಗಳೂ ಸಹ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ರತ್ನಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಪದ್ಮರಾಗ]]ದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಾಗುವವರೆಗೂ, ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಪದ್ಮರಾಗವೂ ಸಹ ಒಂದು ''ಪ್ರಶಸ್ತ ಕಲ್ಲು'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲೂ ಸಹ [[ಕಡಲು ನೀಲಿ]], [[ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಚ್ಚೆಮಣಿ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಟ್‌'ಸ್‌ ಐ]]ನಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಕಲ್ಲುಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವು ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಕಲ್ಲುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಈ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಇಂಥದೊಂದು ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಲಯದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಿಲ್ಲ.<ref name="WiseSecrets1" /> ವಿನ್ಯಾಸಕರ ಬ್ರಾಂಡ್‌ ಹೆಸರು, ಫ್ಯಾಷನ್‌ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪೂರೈಕೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಅನೇಕ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿಯಾದ ರತ್ನಾಭರಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ವಜ್ರಗಳು, ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳು, ನೀಲಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಚ್ಚೆಗಳು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ಇತರ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ. ರತ್ನದ ಅಭಿಜ್ಞರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಗಣನೆಗೆ ಬಾರದಷ್ಟು ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ, ರತ್ನದ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವಂಥ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗುವ ಅಪರೂಪದ ಅಥವಾ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ, 0}ಆಂಡಲ್ಯುಸೈಟ್‌, [[ಆಕ್ಸಿನೈಟ್‌]], [[ಕ್ಯಾಸಿಟರೈಟ್‌]], [[ಕ್ಲಿನೋಹ್ಯೂಮೈಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬಿಕ್ಸ್‌ಬೈಟ್‌]] ಸೇರಿವೆ. ರತ್ನಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಏರಿಳಿಯಬಹುದು ([[ಟ್ಯಾಂಜನೈಟ್‌]] ಬೆಲೆಯು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಇರುವಂತೆ) ಅಥವಾ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಯೂ ಇರಬಹುದು (ವಜ್ರಗಳ ಬೆಲೆಗಳು ಇರುವಂತೆ). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾರಟ್‌ನ‌ ಬೆಲೆಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳ ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾರಟ್‌ನ ಬೆಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಾತ್ರಗಳ ಕಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು. ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವಂತೆ, ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಮರಾಗಕ್ಕಾಗಿರುವ ಬೆಲೆಗಳು, ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾರಟ್‌ಗೆ 1USDನಷ್ಟು ಇರುವುದರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು, ಓರ್ವ ಸಂಗ್ರಾಹಕನ ಮೂರು ಕ್ಯಾರಟ್‌‌ನ, ಪಾರಿವಾಳದ-ರಕ್ತದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ "ನಿಖರವಾದ" ಮಾಣಿಕ್ಯಕ್ಕಾಗಿರುವ 20,000-50,000USDವರೆಗೆ ಬೆಲೆಯವರೆಗೆ ತನ್ನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ==ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಿಕೆ== ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯಾಹೆಚ್ಚಳವು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ವಜ್ರಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಿ, ವರದಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಹಲವಾರು<ref name="WiseSecrets1">''ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಜೆಮ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌, ದಿ ಕಾನಸರ್‌'ಸ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ಪ್ರೆಷಸ್‌ ಜೆಮ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್'' ರಿಚರ್ಡ್‌ W ವೈಸ್‌, ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್‌ ಹೌಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ಲೆನಾಕ್ಸ್‌, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌., 2003</ref> ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಬಣ್ಣದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, AGL (ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ) ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ಸ್ವತಃ ತಾನೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ ಒಂದು ಸ್ವಂತ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. * [http://www.igiworldwide.com ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090706002835/http://www.igiworldwide.com/ |date=2009-07-06 }} ([[IGI]]) ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಜ್ರಗಳು, ರತ್ನಾಭರಣ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿದೆ. * [[ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ]] (GIA) ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇವೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಜ್ರದ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಿಕೆಯ ವರದಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. * [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ]] (AGS) ಸಂಸ್ಥೆಯು GIA ಸಂಸ್ಥೆಯಷ್ಟು ಹಳೆಯದೂ ಅಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟೂ ಇಲ್ಲ. * [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜೆಮ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ]]ಯು, ಆಭರಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘಟನೆಯಾದ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜೆಮ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌‌‌]]ನ (AGTA) ಭಾಗವಾಗಿದೆ. * [[NASDAQ]]ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯಾದ "[[ಕಲೆಕ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸ್‌]]"ನಿಂದ [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರೀಸ್]] (AGL) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ. ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳಂಥ ಸಂಗ್ರಹಯೋಗ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಲೆಕ್ಟರ್‌'ಸ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. * [[ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ]]ಯು (EGL) 1974ರಲ್ಲಿ ಗಯ್‌ ಮಾರ್ಗೆಲ್‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. * [http://www.gaaj-zenhokyo.com ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಆಲ್‌ ಜಪಾನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200212041606/http://gaaj-zenhokyo.com/ |date=2020-02-12 }} ([[GAAJ-ZENHOKYO]]) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಜಪಾನ್‌ನ ಝೆಂಹೊಕ್ಯೊ ಎಂಬಲ್ಲಿದ್ದು‌‌, ಇದು ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. * ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಥೈಲೆಂಡ್‌ (GIT) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಚುಲಾಲೊಂಗ್‌ಕಾರ್ನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಏಷ್ಯನ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌ (AIGS), ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ರತ್ನಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. * ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಹೆನ್ರಿ ಹ್ಯಾನ್ನಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವಿಸ್‌ ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ([[SSEF]]), ಬಣ್ಣದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮುತ್ತುಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಕಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿದೆ. * ಡಾ. ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಗ್ಯುಬೆಲಿನ್ ಎಂಬ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಗ್ಯುಬೆಲಿನ್‌ ಜೆಮ್‌ ಲ್ಯಾಬ್ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವಿಸ್‌ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನೀಡುವ ವರದಿಗಳು ಉನ್ನತ-ವರ್ಗದ ಮುತ್ತುಗಳು, ಬಣ್ಣದ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ವಜ್ರಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು "ನಸುಗೆಂಪು" ಕರೆದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ಅದನ್ನು "ಕುರಂದ ವರ್ಣ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ಕಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಕುರಿತು ಅದು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡದಿರುವುದು ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವು ಅದು ಬಿಸಿಯಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="WiseSecrets1" /> ಇಂಥ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಏಳು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಾದ AGTA-GTL (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌), CISGEM (ಮಿಲಾನೊ), GAAJ-ZENHOKYO (ಟೋಕಿಯೋ), GIA (ಕಾರ್ಲ್ಸ್‌ಬಾದ್‌‌), GIT (ಬ್ಯಾಂಗ್‌ಕಾಕ್‌), ಗ್ಯುಬೆಲಿನ್‌ (ಲ್ಯೂಸೆರಿನ್‌) ಮತ್ತು SSEF (ಬಸೆಲ್‌), ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯೆಲ್‌ ಹಾರ್ಮೊನೈಸೇಷನ್‌ ಕಮಿಟಿಯನ್ನು (LMHC) ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ. ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾತಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮಾನಕೀಕರಣವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಈ ಕಮಿಟಿಯು ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಹೊಸ ತಾಣಗಳ ನಿರಂತರ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮೂಲದ ದೇಶವನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಒಮ್ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, "ಮೂಲದ ಒಂದು ದೇಶವನ್ನು" ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ರತ್ನವೊಂದರ ಇತರ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು (ಅಂದರೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮಾದರಿ, ಸ್ಫುಟತೆ ಇತ್ಯಾದಿ) ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.diamonds.net/news/NewsItem.aspx?ArticleID=17766 ರಾಪಪೋರ್ಟ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ICA ಜೆಮ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದುಬೈ]</ref> ರತ್ನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ನೀಡುವ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕುರಿತು ರತ್ನ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆದಷ್ಟೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ತಾಳೆ ಬೀಳದಿರುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಅವರು ಮೊರೆಹೋಗುತ್ತಾರೆ.<ref name="WiseSecrets1" /> ==ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಳಪು ನೀಡುವಿಕೆ== [[File:Gemstones raw.JPG|thumb|ಕಚ್ಚಾ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು.]] [[File:Thai Gem Cutting.jpg|thumb|left|ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಥಾಯ್‌ ರತ್ನ ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಲಕರಣೆ.]] ಕೆಲವೇ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹರಳಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿನ ರತ್ನಗಳಾಗಿ ಅಥವಾ ಅವು ಕಂಡುಬಂದ ಇತರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ರತ್ನಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರತ್ನಾಭರಣಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡಲು ಬಹುತೇಕ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೊಳಪುನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರವು, ಥೈಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ರತ್ನ ಕತ್ತರಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಸಣ್ಣ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸಾವಿರಾರು ಕ್ಯಾರಟ್‌‌ಗಳಷ್ಟು ನೀಲಮಣಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಯವಾಗಿ, ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರದ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲ್ಲುಗಳು [[ಹೊಳಪುಕೊಟ್ಟ, ಆದರೆ ಪಟ್ಟೆಹೊಡೆದಿಲ್ಲದ ರತ್ನ]]ಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ; ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯತ ಅಂತರಗಳಲ್ಲಿ, [[ಮುಖ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಣ್ಣ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕಿಂಡಿಗಳಿಂದ ಹೊಳಪು ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಮೂಲಕ ಒಂದು [[ಮುಖಕಡೆಯುವ ಯಂತ್ರ]]ದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. [[ಕ್ಷೀರಸ್ಫಟಿಕ]], [[ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈಢೂರ್ಯ]], [[ವೇರಿಸೈಟ್‌]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತೆ ಅಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಹೊಳಪುಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟ ಆದರೆ ಪಟ್ಟೆಹೊಡೆದಿಲ್ಲದ ರತ್ನಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕ್ಷೀರಸ್ಫಟಿಕ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರ ನೀಲಮಣಿಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕಲ್ಲುಗಳ ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮೈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಈ ರತ್ನಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಣೆಹಿಡಿಯಲು, ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಕಾರನೀಡಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಯವಾದ ಗುಮ್ಮಟದಂಥ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಹೊಳಪು ನೀಡಲು ಸಾಣೆಹಿಡಿಯುವ ಚಕ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳಪು ನೀಡುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಪಾನ್ಸಿ D. ಕ್ರೌಸ್‌., ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ಲ್ಯಾಪಿಡರಿ</ref> ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುವ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಖಕಡೆಯುವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುಣಗಳು ಸದರಿ ಕಲ್ಲಿಗೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಫಲಿತವಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ಗರಿಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ನೆರವೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನೇ ಓರ್ವ ವೀಕ್ಷಕನು ಸದರಿ ಕಲ್ಲಿನ ಮಿನುಗು ಸ್ವಭಾವವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಮುಖ ಕಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅನೇಕ ಆಕಾರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಯಥೋಚಿತವಾದ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕೋನಗಳು ರತ್ನದ [[ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ]] ಗುಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕೋನಗಳು ತುಂಬಾ ಕಡಿದಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಆಳದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ, ಬೆಳಕು ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕನೆಡೆಗೆ ಮರಳಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೊಳಪು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಕಲ್ಲನ್ನು ಒಂದು ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಸಾಣೆಬಿಲ್ಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿದಿಡಲು ಮುಖಕಡೆಯುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾಗಿದ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಳಪುನೀಡಲು, ಕತ್ತರಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವೊಬ್ಬ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ಬಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವಿಶೇಷವಾದ ಸಾಣೆಬಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ರತ್ನದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣ== ಬಣ್ಣ ಎಂಬುದು ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಮೂಲದ್ರವ್ಯ ಅಥವಾ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ಬಣ್ಣವು ಸ್ವತಃ ಬೆಳಕಿನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಬಂದುದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದಿನದ ಬೆಳಕು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಗೆಬಗೆಯ ಬಣ್ಣಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಳಕು ಒಂದು ಮೂಲದ್ರವ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗ, ಬೆಳಕಿನ ಕೆಲಭಾಗವು ಹೀರುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಅದರಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹೀರುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ಬೆಳಕಿನ ಭಾಗವು, ಹೀರಲ್ಪಟ್ಟ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕಾಗಿ ವೀಕ್ಷಕರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಮಾಣಿಕ್ಯವು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಇತರೆಲ್ಲಾ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು (ಅಂದರೆ ನೀಲಿ, ಹಳದಿ, ಹಸಿರು, ಇತ್ಯಾದಿ) ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅದು ಕೆಂಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವು ಬಗೆಬಗೆಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಲ್ಲದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಾಣಿಕ್ಯ ಮತ್ತು ನೀಲಮಣಿ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು (ಎರಡೂ ಸಹ [[ಕುರಂಗದ ಕಲ್ಲು]] ಆಗಿವೆ) ಹೊಂದಿವೆಯಾದರೂ ಬಗೆಬಗೆಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಅವು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದೇ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲು ಅನೇಕ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು: ನೀಲಮಣಿಗಳು ನೀಲಿ ಮತ್ತು ನಸುಗೆಂಪಿನ ಬಗೆಬಗೆಯ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು "ಅಲಂಕಾರಿಕ ನೀಲಮಣಿಗಳು" ಹಳದಿಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಕಿತ್ತಳೆ-ನಸುಗೆಂಪಿನವರೆಗಿನ ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ನಸುಗೆಂಪಿನ ನೀಲಮಣಿಯನ್ನು "ಕುರಂದ ನೀಲಮಣಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿನ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಕಲ್ಲಿನ ಅಣುರಚನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಬಗೆಬಗೆಯ ಕಲ್ಲುಗಳು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ನಿಖರವಾಗಿ ಅವು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಅಣುವಿನಿಂದ ಒಂದು ಅಣುವು ಪದೇಪದೇ ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ (ಮತ್ತು ಇದು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಪರಮಾಣುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂಬಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರಬಹುದು). [[ಅಶುದ್ಧತೆಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಅಂಶಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗಿದ್ದು, ಉಳಿದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಬಾಧಕವಿಲ್ಲದೆ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತನ್ನ ಅಪ್ಪಟ ಖನಿಜ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿರುವ ಬೆರಿಲ್‌, ಕ್ರೋಮಿಯಂ ಅಶುದ್ಧತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಪಚ್ಚೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕ್ರೋಮಿಯಂಗೆ ಬದಲಾಗಿ ನೀವು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್‌‌ನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಬೆರಿಲ್‌ ಒಂದು ನಸುಗೆಂಪು [[ಮಾರ್ಗನೈಟ್‌]] ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕಬ್ಬಿಣದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅದು [[ಕಡಲು ನೀಲಿ]]ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅಶುದ್ಧತೆಗಳು "ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ" ಅದು ರತ್ನದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ==ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುವ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಳು== ಕಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಸ್ಫುಟತೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕರಣದ ಬಗೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಅವು ಕಲ್ಲಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬಲ್ಲವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ರತ್ನವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಕರಣಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇತರ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಕರಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ರತ್ನದ ಬಣ್ಣವು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬಣ್ಣದ ಮೂಲಛಾಯೆಗೆ ಇದು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref name="ReferenceA">ಕರ್ಟ್‌ ನಸ್ಸಾವು., ಜೆಮ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ ಎನ್‌ರಿಚ್‌ಮೆಂಟ್‌: ಹಿಸ್ಟರಿ, ಸೈನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಆರ್ಟ್‌</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ರತ್ನವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಕರಣಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇತರ ಕೆಲವೊಂದು ಸಂಸ್ಕರಣಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ರತ್ನದ ಬಣ್ಣವು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬಣ್ಣದ ಮೂಲಛಾಯೆಗೆ ಇದು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref name="ReferenceA"/> ===ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆ=== ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆಯು ರತ್ನದ ಕಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಸ್ಫುಟತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಲ್ಲದು. ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ರತ್ನದ ಗಣಿಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ರತ್ನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವವರಿಗೆ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಪಾಠವಾಗಿದೆ. ಪದ್ಮರಾಗದ ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಬಹುಪಾಲು [[ಹಳದಿ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು]] ರೂಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಲವಾದ ತಾಪದೊಂದಿಗೆ ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡುವಿಕೆಯಿಂದ [[ಅಮೆಟ್ರೀನ್‌]] ಎಂಬ ಕಲ್ಲು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾಗಶಃ ಪದ್ಮರಾಗ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಹಳದಿ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನಂಶದ ಕಡಲು ನೀಲಿ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಳದಿ ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬಯಸುವ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಥವಾ ಹಾಲಿಯಿರುವ ಅದರ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಒಂದು ಅಪ್ಪಟವಾದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ವರ್ಧಿಸಲು ಕಡಲು ನೀಲಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ಬಿಸಿಯ ಸಂಸ್ಕರಣಕ್ಕೆ ಈಡುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Nassau">{{cite book | last = Nassau | first = Kurt | title = Gem Enhancements | publisher = Butterworth Heineman | year = 1994}}</ref> ಟ್ಯಾಂಜನೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಂದು ತೆಳುಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಯಸುವ ನೀಲಿ/ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡಲು, ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಟ್ಯಾಂಜನೈಟ್‌ನ್ನು ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಈಡುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀಲಮಣಿ ಮತ್ತು ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬಿಸಿ ಸಂಸ್ಕರಣಗಳ ಒಂದು ಬಗೆಗೆ ಈಡುಮಾಡಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಸ್ಫುಟತೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಜ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುವ ರತ್ನಾಭರಣಗಳನ್ನು (ದುರಸ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ) ಬಿಸಿಮಾಡುವಾಗ, ವಜ್ರವನ್ನು [[ಬೊರಾಸಿಕ್‌ ಆಮ್ಲ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ (ಅಪ್ಟಟ ಇಂಗಾಲವಾಗಿರುವ) ವಜ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಬಹುದು ಅಥವಾ ವಜ್ರವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಬಹುದು. ನೀಲಮಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುವ ರತ್ನಾಭರಣಗಳನ್ನು (ದುರಸ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ) ಬಿಸಿಮಾಡುವಾಗ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಬೊರಾಸಿಕ್‌ ಆಮ್ಲವನ್ನಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಲೇಪವನ್ನಾಗಲೀ ಲೇಪಿಸಬಾರದು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯು ತರಚಿಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲದೇ ಒಂದು ವಜ್ರದಂತೆ ಇವನ್ನು “ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ” ಅಗತ್ಯ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ===ವಿಕಿರಣ=== {{Unreferenced section|date=March 2010}} ವಸ್ತುತಃ ಎಲ್ಲಾ [[ನೀಲಿ ಗೋಮೇಧಿಕ]]ಗಳು, "ಲಂಡನ್‌" ನೀಲಿಯಂಥ ಲಘುವಾದ ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ನೀಲಿ ಛಾಯೆಗಳೆರಡೂ, ಬಿಳಿಬಣ್ಣದಿಂದ ನೀಲಿಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು [[ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ]] ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಹಸಿರುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲೂ (ಓರೋ ವರ್ಡೆ) ಸಹ ಹಳದಿ-ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ===ಮೇಣ ಲೇಪಿಸುವಿಕೆ/ತೈಲ ಲೇಪಿಸುವಿಕೆ=== ಪಚ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ನರೆಮಾಚುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಂಥ ಪಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೇಣ ಅಥವಾ ತೈಲದಿಂದ ತುಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಚ್ಚೆಯು ಉತ್ತಮವಾದ ಬಣ್ಣವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಫುಟತೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಲು, ಈ ಮೇಣ ಅಥವಾ ತೈಲಕ್ಕೆ ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈಢೂರ್ಯವನ್ನೂ (ಟಾರ್ಕ್ವೈಸ್‌) ಸಹ ಇದೇ ಬಗೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಭಂಜಿತ ಮುಖವನ್ನು ತುಂಬುವಿಕೆ=== ಭಂಜಿತ ಮುಖವನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ವಜ್ರಗಳು, ಪಚ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ನೀಲಮಣಿಗಳಂಥ ಬಗೆಬಗೆಯ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, "ಗಾಜು ತುಂಬಿಸಿದ ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳು" ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿದವು. ದೊಡ್ಡದಾದ ಭಂಜಿತ ಮುಖಗಳೊಂದಿಗಿನ, 10 ಕ್ಯಾರಟ್‌‌ಗೂ (2 ಗ್ರಾಂ) ಹೆಚ್ಚು ತೂಕದ ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳನ್ನು ಸೀಸದ ಗಾಜಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಅವುಗಳ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳ) ಚಹರೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥ ಸಂಸ್ಕರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸುಲಭ. ==ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು== ಇತರ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಘನಾಕೃತಿಯ ಜಿರ್ಕೋನಿಯಾ]]ವು ಒಂದು ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ [[ವಜ್ರದ ಅನುರೂಪಕ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ಜಿರ್ಕೋನಿಯಂ]] ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನಿಂದ ಅದು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ‌[[ಮಾಯ್ಸನೈಟ್]] ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವಿಕ ಕಲ್ಲಿನ ನೋಟ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅನುಕರಣೆಗಳು ನಕಲುಮಾಡುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಕಲ್ಲಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಭೌತಿಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಅವು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಯ್ಸನೈಟ್‌ ಕಲ್ಲು ವಜ್ರಕ್ಕಿಂತ ಉನ್ನತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ವಕ್ರೀಕರಣ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಮಾನಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮಾದರಿಯೊಂದಿಗಿನ ವಜ್ರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಾದರಪಡಿಸಿದಾಗ, ವಜ್ರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ "ಕಾಂತಿಯನ್ನು" ಅದು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಅನುಕರಣೆಗಳಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಜ್ರಗಳು, [[ಮಾಣಿಕ್ಯ]], [[ನೀಲಮಣಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಪಚ್ಚೆ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾ ಬರಲಾಗಿದೆ. ಮಾಣಿಕ್ಯ ಮತ್ತು ನೀಲಮಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ (ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ) [[ಕುರಂಗದ ಕಲ್ಲು]]ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆಯು ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕಗಾತ್ರದ [[ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ವಜ್ರ]]ಗಳನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ [[ಅಪಘರ್ಷಕ]]ಗಳಾಗಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ. ರತ್ನದ ಕಲ್ಲೊಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕಲ್ಲಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು (ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ) ಕಲ್ಲಾಗಿರಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧತೆಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲ್ಲುಗಳು ತಾವು ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಸ್ಫುಟತೆ ಅಥವಾ ಬಣ್ಣದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಮಿಶ್ರಜಾತಿ ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು== {{Unreferenced section|date=March 2010}} ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ, ನೈಸರ್ಗಿಕ, ಕೃತಕ, ಮತ್ತು ಅನುಕರಣೆ ಅನುಕರಣೆ ಎಂಬೆಲ್ಲಾ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳನ್ನು ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಉದ್ಯಮದೊಳಗಿನ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಈ ಎರಡೂ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಲೇ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಗೆಬಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದಾಗ ಬಗೆಬಗೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಅದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಖಚಿತವಾಗಿ ಇದು ಹೀಗೇಕಾಗುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಹೊಸ ರತ್ನದ ಸಂಸ್ಕರಣಗಳು ಮಿಶ್ರಜಾತಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ರತ್ನ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳು ಒಂದು ಮೂಲ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಎಂಬ ಪದವು ಮತ್ತೆಂದು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗದಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರಜಾತಿ ರತ್ನಗಳು ಕೃತಕ ಮೂಲದ್ರವ್ಯದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಈ ಕೃತಕ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವು ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಪಾಲಿಮರ್‌‌ಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಗಾಜುಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಕೃತಕ ಘಟಕಗಳಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸುಲಭವಾದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರದ ರತ್ನದ ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಜಾತಿ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಜೋಡಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ಮುಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಬಹುದು, ಗುರುತಿಸಬಹುದು - ಮತ್ತು ಎಲ್ಲದರಿಂದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ ಪ್ರಭೇದದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಜಾತಿಯನ್ನು ಸಮೀಕರಿಸಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು. ಆದರೆ ಇದು ಮರುರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ B-ಜೇಡ್‌ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪಚ್ಚೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತೈಲ ಲೇಪಿಸುವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮೋಂಗ್‌ ಹ್ಸು ಮಾಣಿಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ (ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಿರುಗಾತ್ರದ) ಭಂಜಿತ ಮುಖದ ವಾಸಿಯಾಗುವಿಕೆಗೆ ಮಿಶ್ರಜಾತಿಯು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಕರಣಗಳು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲದ್ದಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಾಶಿಯ 5%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೀಯ ದ್ರವ್ಯಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಅತೀವವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮಿಶ್ರಜಾತಿ ಕಲ್ಲುಗಳಾಗಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊಸ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ವರ್ಗದ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂಬುದು ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಬೋಧಕರ, ಮಾರಾಟಗಾರರ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ರತ್ನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪದಗಳಿಗೆ ಮಾಡಲಾದ ಒಂದು ನಾಟಕೀಯ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರೂ ಸಹ, ಆಧುನಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣ ವಿಧಾನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದೊಂದು ಕೇವಲ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಕಸನವಾಗಿದೆ. ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Gemstones}} *[http://www.gemsociety.org/ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಜೆಮ್‌ ಸೊಸೈಟಿ] *[http://www.gia.edu/ ಜೆಮಾಲಜಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ.] {{Jewellery}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರತ್ನದ ಕಲ್ಲುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಲಾವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಬಂಡೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೂಲದ್ರವ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಖನಿಜಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರತ್ನಾಭರಣಗಳುದ ಘಟಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ]] 3fnkl5nsmmzast913td706d8jei94mz ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ 0 23774 1434306 1375419 2026-10-24T21:10:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434306 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Aquaculturechile.jpg|right|thumb|300px|ದಕ್ಷಿಣ ಚಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಜಲಕೃಷಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು|alt=ಕಡಲತೀರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳೊಂದಿಗಿನ ಕಡಲತೀರರೇಖೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಡುಬೆಳೆದ ಪರ್ವತಪಾರ್ಶ್ವ]] '''ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ''' ಎಂಬುದು [[ಮೀನು|ಈಜುರೆಕ್ಕೆ ಮೀನು]], [[ಮೃದ್ವಂಗಿ]]ಗಳು, [[ಕಠಿಣ ಚರ್ಮಿಗಳು|ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳಂಥ]] [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿನೀರಿನ]] ಹಾಗೂ ಉಪ್ಪುನೀರಿನ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಲವಾಸಿ ಸಸ್ಯಗಳು|ಜಲವಾಸಿ ಸಸ್ಯಗಳ]] ಸಾಕುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html |title=ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ |access-date=2010-06-24 |archive-date=2004-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040820172559/http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html |url-status=dead }}</ref><ref>ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್'ಸ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಕಂಟಿನ್ಯೂಯಿಂಗ್‌: ಇಂಪ್ರೂವ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್‌ ಕೆನ್‌ ರೆಡ್ಯೂಸ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್‌.(UPDATE).” ಸಂಪನ್ಮೂಲ: ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ & ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಫಾರ್‌ ಎ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ 16.5 (2009): 20-22. ಗೇಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾಂಡೆಡ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್‌ ASAP. ವೆಬ್‌. 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2009. <http://find.galegroup.com/‌gtx/‌start.do?prodId=EAIM{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.>.</ref> '''ಜಲಕೃಷಿ''' ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಲವಾಸಿ ಜೀವಿಗಳ ಸಾಕುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಬೆಳೆಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಕಿರದ ಮೀನನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ವಿಧಾನವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="AmericanHeritageDef">[http://www.answers.com/topic/aquaculture ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಡೆಫನಿಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌]</ref> ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು ಮಾನವರು ನೇರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಮೀನು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಮೀನುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದರ್ಧವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.<ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2009/09/090907162320.htm ಹಾಫ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿಶ್‌ ಕನ್ಸ್ಯೂಮ್ಡ್‌ ಗ್ಲೋಬಲಿ ಈಸ್‌ ನೌ ರೈಸ್ಡ್‌ ಆನ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌, ಸ್ಟಡಿ ಫೈಂಡ್ಸ್‌] ''ಸೈನ್ಸ್‌‌ ಡೈಲಿ'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 8, 2009.</ref> ಜಲಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರು ಮೀನುಗಳದ್ದೇ ಸಿಂಹಪಾಲು. ಆದರೂ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ ಸಿಹಿನೀರು ಹಾಗೂ ಕಡಲ ಜಲಚರಗಳನ್ನು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸೀಗಡಿ, ಕಡಲ ಇಚಿಪ್ಪುಮೀನುಗಳು, ಮುತ್ತಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳು, ಕಾಡ್ ಮೀನು, ಹೇಕ್, ಹೆಡಕ್ ಮೀನುಗಳು, ಟ್ಯೂನಾ ಗಳು, ಸಿಹಿನೀರು ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿಗಳು, ಸಿಹಿನೀರು ಚಿಪ್ಪುಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹೀಗೆ ನೂರಾರು ಜಾತಿಯ ಜಲಚರಗಳ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವುಗಳ ಮೀನುಮರಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಪಾಲನೆ ಕೇಂದ್ರಗಳ (ಹ್ಯಾಚರಿ) ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಜಲಕೃಷಿಯ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರಜೀವಿ ಸಾಕಣೆ ಎಂಬ ಪದವು ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಪರಿಪಾಠಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಚಿ ಕೃಷಿ (ಕಡಲುಚೇಣಿ/ಕಡಲಕಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ [[ಪಾಚಿ|ಪಾಚಿಗಳ]] ಉತ್ಪಾದನೆ), ಮೀನು ಸಾಕಣೆ, ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ, ಸಿಂಪಿ ಸಾಕಣೆ, ಕೃಷಿಮಾಡಿದ [[ಮುತ್ತುಗಳು|ಮುತ್ತುಗಳನ್ನು]] ಬೆಳೆಸುವುದು ಹಾಗೂ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಮಾರುವುದು ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಕ್ವಾಪೋನಿಕ್ಸ್‌ ಎಂಬುದೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಮೀನಿನ ಸಾಕಣೆ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Delta Pride Catfish farm harvest.jpg|thumb|left|ಮಿಸಿಸಿಪಿಯಲ್ಲಿನ ಡೆಲ್ಟಾ ಪ್ರೈಡ್ ಬೆಕ್ಕುಮೀನು ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬೆಕ್ಕುಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ|alt=ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವ, ಬಟ್ಟಲಿನಾಕಾರದ ಬಲೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ. ಸುಮಾರು [4]ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮೀನನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕ್ರೇನಿನ ಕಂಬಗಳಿಂದ ತೂಗುಬಿಡಲಾಗಿದ್ದು, ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಬೃಹತ್ತಾದ ವರ್ತುಲದಾಕಾರದ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ 4 ಕೆಲಸಗಾರರಿದ್ದಾರೆ.]] [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಿಕ ಗುಂಡಿತ್‌ಜ್ಮಾರಾ ಜನರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6000 ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಹಾವುಮೀನುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿರಬಹುದೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕಾಂಡಾಹ್‌ ಸರೋವರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು...{{convert|100|km2|sqmi}} ರಷ್ಟು ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ ಪ್ರವಾಹ ಬಯಲುಗಳನ್ನು [[ಕಾಲುವೆ|ಕಾಲುವೆಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಅಣೆಕಟ್ಟು]]ಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಾವುಮೀನುಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಅವರು ಹೆಣೆದ [[ಬಲೆ|ಬಲೆಗಳನ್ನು]] ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ, ಮತ್ತು ಹಾವುಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊಗೆಹಿಡಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು ಅವರಿಗೆ ವರ್ಷಾದ್ಯಂತ ಆಧಾರವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಸಹ ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref> [http://www.abc.net.au/science/news/stories/s806276.htm ಅಬೋರಿಗಿನ್ಸ್‌ ಮೆ ಹ್ಯಾವ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ಡ್‌ ಈಲ್ಸ್‌, ಬಿಲ್ಟ್‌ ಹಟ್ಸ್‌] ABC ಸೈನ್ಸ್‌‌ ನ್ಯೂಸ್‌, 13 ಮಾರ್ಚ್‌ 2003.</ref><ref>[http://www.lakecondah.com/budjbim.html ಲೇಕ್‌ ಕೊಂಡಾಹ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಿಲಿಟಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223212908/http://lakecondah.com/budjbim.html |date=2010-02-23 }} 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 18ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಮೀನು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇತ್ತೆಂಬುದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಮೀನು ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ]] ಜನರು ಬಹುಶಃ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಮೊದಲಿಗರರಿಬೇಕೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2500 ರಲ್ಲೇ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೀನು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿನ [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳು|ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳ]] ಮೇಲಿನ ಕೆತ್ತಿರುವ ಚಿತ್ರಣಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2000 ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೆಂಡೆ ಮೀನುಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೂ ಮೀನುಕೃಷಿಯು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಚಾಣಕ್ಯ|ಕೌಟಿಲ್ಯನ]] [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ (ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ)|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]], ರಾಜ ಸೋಮೇಶ್ವರನ ವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಮೀನು ಕೃಷಿಯೆಂದರೆ ಕೆರೆ, ಕೊಳ, ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬೇಕಾದಾಗ ಹಿಡಿಯುವುದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2500 ಯಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು [[ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{ cite web | url=http://www.fao.org/docrep/field/009/ag158e/AG158E02.htm | title= History of Aquaculture | publisher= Food and Agriculture Organization, United Nations | accessdate= August 23, 2009 }}</ref> [[ನದಿ]]ಯ [[ಪ್ರವಾಹ]]ಗಳ ನಂತರ ಜಲಭಾಗವು ಇಳಿದುಹೋದಾಗ, ಕೆಲವೊಂದು ಮೀನುಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಪ್‌ ಮೀನುಗಳು [[ಸರೋವರ|ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಗಾರರು ಚಿಕ್ಕ ಕೊಡತಿ ಹುಳುಗಳು ಮತ್ತು [[ರೇಷ್ಮೆಹುಳು]] ಹಿಕ್ಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಹಿಂಡನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ನಂತರ ಅವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಪುಣ್ಯವಶಾತ್ತಾಗಿ ಆದ ಕಾರ್ಪ್‌ ಮೀನಿನ ಒಂದು ಜೀನ್‌‌‌‌ನ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಯು (ನವವಿಕೃತಿಯು) ಟ್ಯಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಗೋಲ್ಡ್ ಫಿಷ್ (ಹೊಮ್ಮೀನು)|ಹೊನ್ನಮೀನು]] ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬೀಜಕಗಳಿಗೆ ಭದ್ರವಾದ ಹಿಡಿತದ ಮೇಲ್ಮೈಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು [[ಬಿದಿರು|ಬಿದಿರಿನ]] ಬೊಂಬುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ, ನಂತರ ಬಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಿಂಪಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌‌]] ದೇಶದ ಕೃಷಿಕರು ಕಡಲಕಳೆಯನ್ನು ಕೃಷಿಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರೋಮನ್ನರು ಮೀನುಗಳನ್ನು ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಿದರು.<ref>{{ cite web | url=http://www.jstor.org/stable/529424 | title=The Harbor and Fishery Remains at Cosa, Italy, by Anna Marguerite McCann | publisher= Journal of Field Archaeology 6(4):291-311. | accessdate= 10 September 2009}}</ref> ಮಧ್ಯ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ]], ಬಹಳ ಹಿಂದಿನ ಕ್ರೈಸ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ನಿವಾಸಗಳು ರೋಮನ್‌ ಶೈಲಿಯ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು.<ref> ಝಿಂಗ್ರಾನ್‌, V.G., ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್‌ ಟು ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌. 1987, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಘಟನೆ, ನೈಜೀರಿಯನ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಓಷನೋಗ್ರಫಿ ಅಂಡ್‌ ಮೆರೈನ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌.</ref> ಸಮುದ್ರತೀರಗಳು ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ನದಿಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೀನುಗಳು ದುರ್ಲಭ/ದುಬಾರಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು ಹರಡಿತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಒಳನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಮೀನುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಇದು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿತು. [[ಹವಾಯಿ|ಹವಾಯಿಯ]] ಜನರು ಸಾಗರದ ಸಮೀಪದ ಮೀನಿನ ಕೊಳಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅಲೆಕೊಕೊ ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ 1,000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಒಂದು ಮೀನು ಕೊಳವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಐತಿಹ್ಯವು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪುರಾಣದ ಮೆನೆಹ್ಯೂನ್‌ ಕುಬ್ಜ ಜನರಿಂದ ಇದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1859ರಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ]] ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌‌ನ ಸ್ಟೀಫನ್‌ ಐನ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌ ಎಂಬಾತ ತೊರೆಯ [[ಟ್ರೌಟ್|ಟ್ರೌಟ್‌ ಮೀನುಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ. 1864ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸೇಥ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ ಎಂಬಾತ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌ನ ರೋಚೆಸ್ಟರ್‌‌‌‌ಗೆ ಸಮೀಪದ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯಾ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಮೀನು ಮರಿಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ. 1866ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ಕಾನ್‌ಕಾರ್ಡ್‌‌‌ನ ಡಾ. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಡಬ್ಲ್ಯು. ಫ್ಲೆಚರ್‌‌ ಎಂಬಾತನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, [[ಕೆನಡಾ]] ಹಾಗೂ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] ಈ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಕೃತಕ ಮೀನಿನ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮರಿಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>ಮಿಲ್ನರ್‌‌, ಜೇಮ್ಸ್‌‌ W. (1874). "ದಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿಶ್‌-ಕಲ್ಚರ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌". 1872 ಮತ್ತು 1873ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮೀನು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಆಯೋಗದ ಆಯುಕ್ತರ ವರದಿ. 535 – 544 <http://penbay.org/cof/cof_1872_1873.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230522052033/https://penbay.org/cof/cof_1872_1873.html |date=2023-05-22 }}></ref> 1889ರಲ್ಲಿ [[ಕೆನಡಾ]]ದ ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಡಿಡೋ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ಮೊಟ್ಟೆ ಮರಿಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಾಗ, ಅದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತ್ತು. [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ ಜನರು ಕಾಡುಜಾತಿಯ ಕಡಲುಚೇಣಿಯನ್ನು ಸಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 1900ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧ ಸಮಯದ ಒಂದು ಸಂಪನ್ಮೂಲವೆಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು.<ref> ಪೀಟರ್‌ ನ್ಯೂಷಲ್‌, ಸೀವೀಡ್‌ ಫಾರ್‌ ವಾರ್‌: ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ'ಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಾರ್‌ I ಕೆಲ್ಪ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ, ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌ 30 (ಜುಲೈ 1989), 561-583.</ref> ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನದಿಗಳಿಂದ ಮೀನಿನ ಮರಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಂದು ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕುವ ವಿಧಾನ ರೂಢಿಗೆ ಬಂತು. ಈ ವಿಧಾನ [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದ]] ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತದನಂತರ ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ಈ ವಿಧಾನ ಹರಡಿತು. ಆನಂತರ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ]] ಬಂದ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ [[ಗೆಂಡೆ ಮೀನು|ಗೆಂಡೆಮೀನುಗಳ]] ಮರಿಮಾಡಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ ಗೆಂಡೆ ಮೀನುಗಳ ಕೃಷಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗತೊಡಗಿತು. ಗೆಂಡೆ ಮೀನುಗಳು ನಿಂತ ಕೋಳಗಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮರಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ಬಹಳ ಕಾಲ ಮೀನುಮರಿಗಳ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1957 ರಲ್ಲಿ ಗೆಂಡೆ ಮೀನುಗಳ ಪ್ರಚೋದಿತ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ನಂತರವಂತೂ ಗೆಂಡೆ ಮೀನುಗಳ ಮರಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇವುಗಳ ಜಲಕೃಷಿ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, [[ಪಂಜಾಬ್]] ರಾಜ್ಯಗಳು ಗೆಂಡೆ ಮೀನುಕೃಷಿಯ ಮಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ]] ಅಗಾಧ ಕೆರೆ ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಗೆಂಡೆ ಮೀನುಮರಿಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Fresh tilapia.jpg|thumb|ಅದರ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲಾದ ಟಿಲಾಪಿಯಾ ಮೀನು|alt=ಒಂದು ಲಂಬವಾದ ದಾರ ಅಥವಾ ಕಡ್ಡಿಯ ಮೇಲೆ ತೂಗುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಐದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಮೀನಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] == 21ನೇ ಶತಮಾನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಿತಿ == 2007ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಸಂಗೋಪನ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 430 ರಷ್ಟು (97%) ಜಾತಿಗಳನ್ನು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿಸಿ ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇದರ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 106 ಜಾತಿಗಳು 2007 ರ ವರೆಗಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಂದವು. ಕೃಷಿಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯದ ಅರಿವಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲಕರವಾಗಿರುವ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ತಿಳಿದಿರುವ ಸಮುದ್ರ [[ಸಸ್ಯ]] ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ 0.17% ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರಾಣಿ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ 0.13% ನಷ್ಟಿರುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಇಂದಿನವರೆಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ನೆಲದ ಸಸ್ಯ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ 0.08% ನಷ್ಟು ಹಾಗೂ ತಿಳಿದಿರುವ ನೆಲದ ಪ್ರಾಣಿ ಜಾತಿಗಳ ಪೈಕಿ 0.0002% ನಷ್ಟು ಪಳಗಿಸಿ ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವಂತೆ, ಒಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಯು ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="DuarteMarbaHolmer"> http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/sci;316/5823/382</ref> ಜಲವಾಸಿ ಜಾತಿಗಳ ಒಗ್ಗಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ಮಾನವರಿಗೆ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ನೆಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗಿಸುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ಜೀವಕ್ಕೆ ವರವಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. [[ಸಿಡುಬು]] ಮತ್ತು [[ಗಂಟಲಮಾರಿ]]ಯಂಥ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಪಳಗಿಸಿ ಒಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ<ref>{{ cite book |authorlink=Jared Diamond |title=[[Guns, Germs, and Steel]] |year=2005 |publisher=[[W.W. Norton & Company, Inc.]] |location=[[New York, New York]] |ISBN=978-0-393-06131-4 }}</ref> ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ [[ಮಾನವ|ಮಾನವರ]] ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಬಹುಪಾಲು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಂತೆ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ]] ಮಾನವರಿಗೆ ಹಬ್ಬುತ್ತವೆ. ಹೋಲಿಸಬಹುದಾದ ವಿಷಮತೆಯಿರುವ ಯಾವುದೇ ಮಾನವ ರೋಗಕಾರಕಗಳು [[ಸಮುದ್ರ]] ಜಾತಿಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಲ್ಲ. ಕಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಬೇಟೆಯ ಜಡತೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಮುದ್ರ ಜಾತಿಗಳ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಬಳಕೆ, ಜೊತೆಗೆ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನಿಗೆ]] ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಇತರ ಸಮುದ್ರ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪಳಗಿಸಿ ಒಗ್ಗಿಸಲು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಗಾರರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿವೆ.<ref> "'FAO: 'ಫಿಶ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಈಸ್‌ ದಿ ವೇ ಫಾರ್ವರ್ಡ್‌.'(ಬಿಗ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್‌‌)(ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟರೇಷನ್‌'ಸ್‌ 'ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌' ರಿಪೋರ್ಟ್‌)." ದಿ ಇಕಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ 39.4 (2009): 8-9. ಗೇಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾಂಡೆಡ್‌ ಅಕಡೆಮಿಕ್‌ ASAP. ವೆಬ್‌. 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2009. <http://find.galegroup.com/gtx/start.do?prodId=EAIM.>.</ref><ref name="uscnews.usc.edu">"[http://uscnews.usc.edu/science_technology/all_about_fish_and_oyster_farming.html ದಿ ಕೇಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಫಿಶ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಯಿಸ್ಟರ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090512061109/http://uscnews.usc.edu/science_technology/all_about_fish_and_oyster_farming.html |date=2009-05-12 }}," ಕಾರ್ಲ್‌ ಮಾರ್ಜಿಯಾಲಿ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಸದರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಟ್ರೋಜನ್‌ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್‌, ಮೇ 17, 2009.</ref> == ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣ == 2004ರಲ್ಲಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಒಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯು...{{convert|140500000|t}} ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದರ ಪೈಕಿ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಕೊಡುಗೆಯು...{{convert|45500000|t}} ರಷ್ಟಿತ್ತು ಅಥವಾ ಸುಮಾರು 32%ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="SOPHIA 2006">[[FAO]] (2006) [http://www.fao.org/docrep/009/A0699e/A0699e00.htm ದಿ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ (SOPHIA)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412024350/http://www.fao.org/docrep/009/A0699e/A0699e00.htm|date=2008-04-12}}</ref> ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ನಿರಂತರ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕಳೆದ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅದು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಕಾಡು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದಿರುವ ಮೀನುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಳೆದ ದಶಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದೆ. {| class="wikitable" |- ! colspan="7" style="text-align:left;width:480px"| '''ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳು ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಶೇಕಡಾವಾರು ಬೆಳವಣಿಗೆ''' <ref name="SOPHIA 2006" /> |- ! ಕಾಲಾವಧಿ ! ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು ! ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ! ಸಿಹಿನೀರಿನ<br />ಮೀನುಗಳು ! ಉಭಯನೀರಿನಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುವ<br />ಮೀನುಗಳು ! ಸಮುದ್ರದ<br />ಮೀನುಗಳು ! ಒಟ್ಟಾರೆ |- | 1970–2004 | 18.9 | 7.7 | 9.3 | 7.3 | 10.5 | 8.8 |- | 1970–1980 | 23.9 | 5.6 | 6.0 | 6.5 | 14.1 | 6.2 |- | 1980–1990 | 24.1 | 7.0 | 13.1 | 9.4 | 5.3 | 10.8 |- | 1990–2000 | 9.1 | 11.6 | 10.5 | 6.5 | 12.5 | 10.5 |- | 2000–2004 | 19.2 | 5.3 | 5.2 | 5.8 | 9.6 | 6.3 |} {| class="wikitable" |- ! colspan="2" style="text-align:left;width:280px"|'''2004ರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಜಾತಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು''' |- ! ಜಾತಿಗಳ ಗುಂಪು ! ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳು<ref name="SOPHIA 2006" /> |- | ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು | style="text-align:right"| 23.87 |- | [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು]] | style="text-align:right"| 13.93 |- | [[ಜಲವಾಸಿ ಸಸ್ಯಗಳು]] | style="text-align:right"| 13.24 |- | ಉಭಯನೀರಿನಲ್ಲೂ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನುಗಳು | style="text-align:right"| 3.68 |- | [[ಕಠಿಣ ಚರ್ಮಿಗಳು|ಕಠಿಣಚರ್ಮಿ]]ಗಳು | style="text-align:right"| 2.85 |- | ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಳು | style="text-align:right"| 1.45 |- | ಇತರ ಜಲವಾಸಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು | style="text-align:right"| 0.38 |} [[ಚಿತ್ರ:Common carp.jpg|thumb|right|ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪ್‌ಗಳು ಪ್ರಬಲವಾದ ಮೀನುಗಳಾಗಿವೆ]] {| class="wikitable collapsible expanded" |- ! colspan="2" style="text-align:left;width:280px"| '''2004ರಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಜಾತಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು''' |- ! ಜಾತಿಗಳ ಗುಂಪು ! ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳು<ref name="SOPHIA 2006" /> |- | ಕಾರ್ಪ್‌ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸೈಪ್ರಿನಿಡ್‌‌ಗಳು | style="text-align:right"| 18.30 |- | ಸಿಂಪಿಗಳು | style="text-align:right"| 4.60 |- | ಮಳಿ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು, ದಾರೆಮಳಿ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು, ಆರ್ಕ್‌ ಚಿಪ್ಪುಗಳು | style="text-align:right"| 4.12 |- | ವಿವಿಧ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು | style="text-align:right"| 3.74 |- | ಇಂಚಾಕಗಳು, ಸೀಗಡಿಗಳು | style="text-align:right"| 2.48 |- | [[ಸಾಲ್ಮನ್‌|ಸಾಲ್ಮನ್‌‌]]ಗಳು, ಟ್ರೌಟ್‌ ಮೀನುಗಳು, ಸ್ಮೆಲ್ಟ್‌ ಮೀನುಗಳು | style="text-align:right"| 1.98 |- | [[ಶಂಬೂಕ]]ಗಳು (ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು) | style="text-align:right"| 1.86 |- | ಟಿಲಾಪಿಯಾಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿಕ್ಲಿಡ್‌‌‌ಗಳು | style="text-align:right"| 1.82 |- | ‌ಸ್ಕ್ಯಾಲಪ್‌ಗಳು, ಪೆಕ್ಟಿನ್‌‌ಗಳು | style="text-align:right"| 1.17 |- | ವಿವಿಧ ಸಮುದ್ರ [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು]] | style="text-align:right"| 1.07 |} ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಚೈನೀಸ್‌ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್‌ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವರದಿ ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, 1980 ಮತ್ತು 1997ರ ನಡುವೆ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು 16.7 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮೂಲಕ,...{{convert|1900000|t}} ರಿಂದ ಸುಮಾರು...{{convert|23000000|t}} ರವರೆಗೆ ನೆಗೆದವು. 2005ರಲ್ಲಿ, ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪೈಕಿ ಚೀನಾದ ಕೊಡುಗೆಯು 70%ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref> [https://www.wired.com/wired/archive/12.05/fish.html ವೈರ್ಡ್‌ 12.05: ದಿ ಬ್ಲ್ಯೂವಾಟರ್‌ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್‌]</ref><ref> [http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A31159-2005Jan23?language=printer washingtonpost.com: ಫಿಶ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌‌'ಸ್‌ ಬೌಂಟಿ ಈಸ್‌ ನಾಟ್‌ ವಿಥೌಟ್‌ ಬಾರ್ಬ್ಸ್‌]</ref> ಇದು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಯು.ಎಸ್.ನಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-24 |archive-date=2004-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040820172559/http://www.providence.edu/polisci/students/aquaculture/EnvironmentalImpact.html |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Fish farming in High Island, Hong Kong.jpg|thumb|right|ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌‌ನ ಹೈ ಐಲೆಂಡ್‌ ಆಚೆಗಿನ ಸಮುದ್ರಜೀವಿ ಸಾಕಣೆ]] {| class="wikitable collapsible expanded" |- ! colspan="2" style="text-align:left;width:220px"| '''2004ರಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ಉತ್ಪಾದಕ ದೆಶಗಳು''' |- ! ದೇಶ ! ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳು<ref name="SOPHIA 2006" /> |- | [[ಚೀನಾ]] | style="text-align:right"| 30.61 |- | [[ಭಾರತ]] | style="text-align:right"| 2.47 |- | [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] | style="text-align:right"| 1.20 |- | [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್‌]] | style="text-align:right"| 1.17 |- | [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯ]] | style="text-align:right"| 1.05 |- | [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] | style="text-align:right"| 0.91 |- | [[ಜಪಾನ್‌]] | style="text-align:right"| 0.78 |- | [[ಚಿಲಿ]] | style="text-align:right"| 0.67 |- | [[ನಾರ್ವೆ]] | style="text-align:right"| 0.64 |- | [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] | style="text-align:right"| 0.61 |- | ಇತರ ದೇಶಗಳು | style="text-align:right"| 5.35 |- | ಒಟ್ಟು | style="text-align:right"| 45.47 |} ಯು.ಎಸ್.ನ ಎಲ್ಲಾ ಇಂಚಾಕ ಬಳಕೆಯ ಪೈಕಿ ಸರಿಸುಮಾರು 90%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಕೃಷಿಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> [http://www.fao.org/docrep/007/y5600e/y5600e00.HTM ದಿ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ (SOFIA) 2004]</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಾಲ್ಮನ್‌]] ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ [[ಚಿಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿಲಿಯ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ-ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾದ ಪುಯೆರ್ಟೊ ಮಾಂಟ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತು ವಸ್ತುವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವದಾದರೂ ಇತ್ತೀಚಿನ ಎಫ್.ಎ.ಒ. ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇಕಡ 42 ರಷ್ಟು ಗೆಂಡೆ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತದರ ಸಂಬಂಧಿ ಸಿಪ್ರಿನಿಡೆ ಕುಟುಂಬದ ಮೀನುಗಳ ಜಲಕೃಷಿಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕಡಲ ಹಿಡುವಳಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಹಾರ ಬೇಡಿಕೆ ನೀಗಿಸಲು ಇರುವ ವಿಫುಲ ಅವಕಾಶವೆಂದರೆ, ಮೀನುಕೃಷಿ. ಕಡಲ ಮೀನುಗಳ ಕೃಷಿಗಿಂತ ಒಳನಾಡು ಮೀನುಗಳ ಕೃಷಿ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. 2003 ರಲ್ಲಿ ಹಿಡುವಳಿಯಿಂದ ಒಟ್ಟು 90.30 ದಶ ಲಕ್ಷ ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನಯಾಗಿದ್ದರೆ ಮೀನುಕೃಷಿಯಿಂದ 34.20 ದಶ ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯಗಿದೆ. ಗಮನಸಿಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ 2002 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸದರೆ ಹಿಡಿವಳಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಶೇ.3 ರಷ್ಟು ಕುಸಿತ ಕಂಡಿದ್ದರೆ ಮೀನುಕೃಷಿಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಶೇ. 5 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಶೇ.90 ರಷ್ಟು ಮೀನುಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೀನುಕೃಷಿಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿಫುಲ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ. == ಮಿತಿಮೀರಿ ವರದಿ ಮಾಡುವುದು == ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ದೇಶವು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಹೊಂದಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಉಳಿದ ದೇಶಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಆಗುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ದುಪ್ಪಟ್ಟಿನಷ್ಟಿರುವ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಅದು ವರದಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೀನಾದ ಹುಟ್ಟುವಳಿಗಳ ನಿಖರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದಷ್ಟು ವಿವಾದಾಂಶಗಳೂ ಇವೆ. 2001ರಲ್ಲಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೆಗ್‌ ವಾಟ್ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯೆಲ್‌ ಪಾಲಿ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ''ನೇಚರ್‌‌'' ನಿಯತಕಾಲಿಕಕ್ಕೆ ಬರೆದ ಪತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಸಾಕಿರದ ಮೀನುಗಳ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದ ಮೀನುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಚೀನಾ ದೇಶವು ಮಿತಿಮೀರಿ ವರದಿಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>‌ವಾಟ್ಸನ್, ರೆಗ್‌ ಮತ್ತು ಪಾಲಿ, ಡೇನಿಯೆಲ್‌ (2001) [http://www.mindfully.org/Water/Fish-Catch-Distortions.htm ''ಸಿಸ್ಟಮ್ಯಾಟಿಕ್‌ ಡಿಸ್ಟಾರ್ಷನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಕ್ಯಾಚ್‌ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531152626/http://www.mindfully.org/Water/Fish-Catch-Distortions.htm |date=2010-05-31 }} ''ನೇಚರ್‌‌'' ಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರ, 414: 534.</ref><ref>ಪಿಯರ್‌‌ಸನ್‌, ಹೆಲೆನ್‌ (2001) [http://www.nature.com/nature/journal/v414/n6863/full/414477b.html ''ಚೈನಾ ಕಾಟ್‌ ಔಟ್‌ ಆಸ್‌ ಮಾಡೆಲ್‌ ಷೋಸ್‌ ನೆಟ್‌ ಫಾಲ್‌ ಇನ್‌ ಫಿಶ್‌'' ] ನೇಚರ್‌‌ 414, 477. doi 10.1038/35107216</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, 1988 ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮೀನುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 300,000 ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ಚೀನಾ ದೇಶವು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 350,000 ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ವಾಟ್ಸನ್‌ ಮತ್ತು ಪಾಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಅನುಸಾರ, ಇದು ಚೀನಾದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ದೇಶದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕೆಲಸ ವಹಿಸಲಾಗಿರುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ, ಚೀನಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಡತಿಯು ಅವರದೇ ಸ್ವಂತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹೆಚ್ಚಳಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿತ್ತು.<ref>ಹೆಲಿಪ್ರಿನ್‌, ಜಾನ್‌ (2001) [http://www.seaaroundus.org/OtherWebsites/2001/CaliforniaFish_29Nov01.pdf ಚೈನೀಸ್‌ ಮಿಸ್‌ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್‌ ಮಾಸ್ಕ್ಸ್‌ ಡ್ರಮಾಟಿಕ್‌ ಡಿಕ್ಲೈನ್‌ ಇನ್‌ ಓಷನ್‌ ಫಿಶ್‌ ಕ್ಯಾಚಸ್‌] ''ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌'', 29 ನವೆಂಬರ್‌ 2001.</ref><ref>ರೆವಿಲ್ಲೆ, ವಿಲಿಯಂ (2002) [https://web.archive.org/web/20120118165321/http://www.seaaroundus.org/newspapers/2002/IrishTimes_14Mar02.pdf ಸಮ್‌ಥಿಂಗ್‌ ಫಿಶಿ ಎಬೌಟ್‌ ದಿ ಫಿಗರ್ಸ್‌] ''ದಿ ಐರಿಶ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', 14 ಮಾರ್ಚ್‌ 2002</ref> ಈ ವಾದವನ್ನು ಚೀನಾವು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಿನ್‌ಹುವಾ ನ್ಯೂಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಕೃಷಿ ಖಾತೆಯ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ವಿಭಾಗದ ಮಹಾ ನಿರ್ದೇಶಕನಾದ ಯಾಂಗ್‌ ಜಿಯಾನ್ ಎಂಬಾತನು ಚೀನಾದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು "ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸರಿ"ಯಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.seaaroundus.org/OtherWebsites/2001/WorldCatch_17Dec01.pdf ಚೈನಾ ಡಿಸ್ಪ್ಯೂಟ್ಸ್‌ ಕ್ಲೇಮ್‌ ಇಟ್‌ ಓವರ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ ಫಿಶ್‌ ಕ್ಯಾಚ್‌] ''ಅಸೋಸಿಯೇಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌'', 17 ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 2002.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೀನಾದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶದ ಹುಟ್ಟುವಳಿಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದಷ್ಟು ವಿವಾದಾಂಶಗಳಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಎಪ್ಎಒ ಸಮ್ಮತಿಸಿದೆ, ಹಾಗೂ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ದತ್ತಾಂಶವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಚೀನಾದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳ ದತ್ತಾಂಶದಿಂದ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>[[FAO]] (2006) [ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0699e/a0699e.pdf ದಿ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ (SOPHIA)] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20130518071948/ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/a0699e/a0699e.pdf|date=2013-05-18}}, ಪುಟ 5.</ref> == ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು == ಜಲಕೃಷಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ, ಕೊಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆ, ಉತ್ತಮ ಹಾಗೂ ಹೇರಳ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ, ಬೇಡಿಕೆಯುಳ್ಳ ಸೂಕ್ತ ತಳಿಯ ಆಯ್ಕೆ, ಆ ತಳಿಯ ಬಿತ್ತನೆಮರಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ, ಪಾಲನಾ ವಿಧಾನ, ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಧಾನ, ಮತ್ತು ಹಿಡುವಳಿ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ವಿಧಾನಗಳು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಜಲಕೃಷಿಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. == ವಿಧಾನಗಳು == === ಸಮುದ್ರಜೀವಿ ಸಾಕಣೆ === ಸಮುದ್ರಜೀವಿ ಸಾಕಣೆ ಎಂಬುದು ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿನ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ರಕ್ಷಿತ ಜಲಭಾಗದಲ್ಲಿನ, ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಸಮುದ್ರ ಮೀನಿನ ಸಾಕುವಿಕೆಯು ಸಮುದ್ರಜೀವಿ ಸಾಕಣೆಯ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು (ಇಂಚಾಕಗಳಂಥವು), ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು (ಸಿಂಪಿಗಳ ರೀತಿಯವು) ಹಾಗೂ ಕಡಲಕಳೆಯ ಸಾಕುವಿಕೆಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. === ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಧಾನ === ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಮಲ್ಟಿ-ಟ್ರೋಫಿಕ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ (IMTA) ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪರಿಪಾಠವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು (ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು) ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರದಾನವಾಗಿ (ಇನ್ಪುಟ್) (ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು, [[ಆಹಾರ]]) ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರೀಯ ಸಮರ್ಥನೀಯತೆ (ಜೈವಿಕ ಉಪಶಮನ), ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ (ಉತ್ಪನ್ನ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು) ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹತೆಗೆ (ಉತ್ತಮವಾದ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪರಿಪಾಠಗಳು) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮತೋಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಉಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಮೀನು]], ಇಂಚಾಕ) ಅಜೈವಿಕ ಸಾರದಂಥ ವಸ್ತು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಡಲಕಳೆ) ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಸಾರದಂಥ ವಸ್ತುವಿನೊಂದಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿಪ್ಪುಮೀನು) ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Chopin et al. 2001">‌ಚಾಪಿನ್ T, ಬುಚ್‌ಮನ್‌ AH, ಹಾಲಿಂಗ್‌‌ C, ಟ್ರೋಯೆಲ್‌ M, ಕೌಟ್ಸ್‌ಕಿ N, ನಿಯೋರಿ A, ಕ್ರೇಮರ್‌‌ GP, ಝೆರ್‌ಟುಷೆ-ಗೊನ್‌ಜಾಲೆಜ್‌ JA, ಯಾರಿಶ್‌‌ C and ನೀಫಸ್‌ C. 2001. ಇಂಟಿಗ್ರೇಟಿಂಗ್‌ ಸೀವೀಡ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಟು ಮೆರೈನ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌: ಎ ಕೀ ಟುವರ್ಡ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಿಲಿಟಿ. ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫೈಕಾಲಜಿ 37: 975-986.</ref> "ಬಹು-ಪೌಷ್ಟಿಕ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನ [[ಪೌಷ್ಟಿಕ]] ಅಥವಾ ಪೋಷಣೆಯ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಜಾತಿಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Chopin 2006">ಚಾಪಿನ್‌ T. 2006. ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಮಲ್ಟಿ-ಟ್ರೋಫಿಕ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌. ವಾಟ್‌ ಇಟ್‌ ಈಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ವೈ ಯು ಷುಡ್‌ ಕೇರ್‌... ಅಂಡ್‌ ಡೋಂಟ್‌ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಸ್‌ ಇಟ್‌ ವಿತ್‌ ಪಾಲಿಕಲ್ಚರ್‌. ನಾರ್ದರ್ನ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌, ಸಂಪುಟ 12, ಸಂಖ್ಯೆ 4, ಜುಲೈ/ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 2006, ಪುಟ 4.</ref> ಇದು ತುಂಬಾ ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿರುವ ಜಲವಾಸಿ ಬಹುಕೃಷಿಯ ಪರಿಪಾಠದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸರಳವಾಗಿ ಅದೇ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ವಿಭಿನ್ನ ಮೀನು ಜಾತಿಗಳ ಸಹ-ಕೃಷಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಸಹಕ್ರಿಯಾ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಜೈವಿಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಈ ಜೀವಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಾಂತರಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಒಂದೇ ಕೊಳದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಕ ಕೃಷಿಗಳಾಗಿ (ಕಡಿಮೆ ತೀವ್ರತೆ, ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ವಹಣೆ) ಹಲವಾರು ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಾತಿಗಳ ಮಹತ್ತರ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಹುಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದು. IMTAಯಲ್ಲಿ "ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ" ಎಂಬುದು, ನೀರಿನ ಮೂಲಕದ ಪೌಷ್ಟಿಕ ದ್ರವ್ಯ ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿಯ ವರ್ಗಾವಣೆಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದಕ್ಕೊಂದರ ಸಾಮೀಪ್ಯದಲ್ಲಿರುವ, ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾದ ಬೆಳೆಸುವಿಕೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾಗಿ, IMTA ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಜೈವಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರುವುದು ಅಗತ್ಯ. ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವಿಭಿನ್ನ ಜಾತಿಗಳ ಸೂಕ್ತ ಆಯ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಹ-ಸಂಗೋಪನ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವಂತೆ ಕೇವಲ ಜೈವಿಕ ಸೋಸುಕಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಅವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೊಯ್ಲುಮಾಡಬಹುದಾದ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="Chopin 2006" /> ಸಹ-ಸಂಗೋಪನ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಧಾರಿತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಒಂದು ಕಾರ್ಯಮಾಡುವ IMTA ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮಹತ್ತರವಾದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು; ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಾತಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಅಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಎಕಫಸಲಿನ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಾಗಲೂ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Neori et al. 2004">ನಿಯೋರಿ A, ಚಾಪಿನ್‌ T, ಟ್ರೋಯೆಲ್‌ M, ಬುಚ್‌ಮನ್‌ AH, ಕ್ರೇಮರ್‌‌ GP, ಹಾಲಿಂಗ್‌‌ C, ಶ್ಪೈಗೆಲ್‌ M ಮತ್ತು ಯಾರಿಶ್‌‌ C. 2004. ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌: ರ್ಯಾಷನೇಲ್‌, ಎವಲ್ಯೂಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಆರ್ಟ್‌ ಎಂಫಸೈಝಿಂಗ್‌ ಸೀವೀಡ್‌ ಬಯೋಫಿಲ್ಟರೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಮೆರಿಕಲ್ಚರ್‌. ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ 231: 361-391.</ref> "ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ" ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ನೀರಿನ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಎಕಫಸಲಿನ ಕೃಷಿಗಳ ಸಂಯೋಜಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Neori et al. 2004" /> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್ಲಾ ಆಶಯಗಳು ಹಾಗೂ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, "IMTA" ಹಾಗೂ "ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ" ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛಗಳು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ವರ್ಣನಾತ್ಮಕತೆಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಆಕ್ವಾಪೋನಿಕ್ಸ್‌, ಫ್ರಾಕ್ಷನೇಟೆಡ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ (ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ), IAAS-ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌-ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ (ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃಷಿ-ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು), IPUAS-ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಪೆರಿ-ಅರ್ಬನ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ (ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರವನ್ನಾವರಿಸಿದ-ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು), ಮತ್ತು IFAS-ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ಫಿಶರೀಸ್‌-ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ (ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ-ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು) ಇವೆಲ್ಲವೂ IMTA ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಇತರ ರೂಪಾಂತರಗಳಾಗಿವೆ. == ಜಾತಿಯ ಗುಂಪುಗಳು == === ಈಜುರೆಕ್ಕೆ ಮೀನು === ಈಜುರೆಕ್ಕೆ ಮೀನಿನ ಸಾಕುವಿಕೆಯು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕೆರೆಗಳು, ಕೊಳಗಳು, ಅಥವಾ ಸಾಗರದ ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವುದನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಹಾರದ [[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಲು ಎಳೆಯ ಹರೆಯದ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಕಾಡುಮೇಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುವ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೀನು ಮೊಟ್ಟೆ ಮರಿಮಾಡುವ ಕೇಂದ್ರ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೀನು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮೀನು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಾಲ್ಮನ್‌]], ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣಿನ ಟೂನಾ, ಕಾರ್ಪ್‌ ಮೀನು, ಟಿಲಾಪಿಯಾ, ಬೆಕ್ಕುಮೀನು ಹಾಗೂ [[ಕಾಡ್ ಮೀನು|ಕಾಡ್‌]] ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{ cite web |first=Audrey |last=McAvoy |url=http://abcnews.go.com/Business/wireStory?id=8905220 |title=Hawaii regulators approve first US tuna farm |publisher=''[[The Associated Press]]'' |date=October 24, 2009 |accessdate=April 9, 2010 }}</ref> ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಕಿರಿಯ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಟೂನಾಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲೆಯನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಕಡಲತೀರದೆಡೆಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಳ್ಳಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವನ್ನು ಕಡಲತೀರದಾಚೆಯ ದೊಡ್ಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref> ವೋಲ್ಪ್‌, J. (2005) "ಡಾಲರ್ಸ್‌ ವಿಥೌಟ್‌ ಸೆನ್ಸ್‌: ದಿ ಬೇಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಬಿಗ್‌-ಮನಿ ಟ್ಯೂನಾ ರ್ಯಾಂಚಿಂಗ್‌ ಅರೌಂಡ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌". ''[[ಬಯೋಸೈನ್ಸ್‌‌]]'', '''55''' :301–302.</ref> 2009 ರಲ್ಲಿ, [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧಕರು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೆಲಾವೃತ ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯೂನಾಗಳನ್ನು (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ನೀಲಿ ಈಜುರೆಕ್ಕೆಯ ಮೀನು) ಬೆಳೆಸಲು ಪುಸಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.<ref>[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944425,00.html ದಿ ಟಾಪ್‌ 10 ಎವೆರಿಥಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ 2009: ಟಾಪ್‌ 10 ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಡಿಸ್ಕವರೀಸ್‌: 5. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826174259/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944425,00.html |date=2013-08-26 }}[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944425,00.html ಬ್ರೀಡಿಂಗ್‌ ಟ್ಯೂನಾ ಆನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826174259/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1945379_1944416_1944425,00.html |date=2013-08-26 }}, ಟೈಮ್‌ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್‌, ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 8, 2009</ref> === ಚಿಪ್ಪುಮೀನು === [[ಚಿತ್ರ:Abalone-farm1web.jpg|thumb|right|ಕಡಲ್ಗಿವಿಯ ಸಾಕಣೆಕೇಂದ್ರ]] ಕಡಲ್ಗಿವಿಯ ಸಾಕುವಿಕೆಯು ಜಪಾನ್‌ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 1950ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯ ಹಾಗೂ 1960ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು.<ref>{{cite web| url=http://www.fishtech.com/abaloneinfo.html| title=Abalone Farming Information| accessdate=2007-11-08| archive-date=2007-11-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20071113063321/http://www.fishtech.com/abaloneinfo.html| url-status=dead}}</ref> 1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದೀಚೆಗೆ, ಈ ಉದ್ಯಮವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{ cite web| url=https://www.wired.com/news/technology/0,1282,49847,00.html| title=Abalone Farming on a Boat| accessdate=2007-01-27}}</ref> ಅತಿಯಾದ-ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವಿಕೆಗಳು ವನ್ಯ ಮೀನುಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿವೆಯೆಂದರೆ, ಬಹುತೇಕ ಕಡಲ್ಗಿವಿ ಮಾಂಸದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಸಾಕಣೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಡಲ್ಗಿವಿಯು ಈಗ ಪೂರೈಸುತ್ತಿದೆ. === ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು === ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಇಂಚಾಕ ಸಾಕಣೆಯು 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. 2003 ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯು...{{convert|1600000|t}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದರ ಮೂಲಕ, ಸುಮಾರು 9,000 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಯು.ಎಸ್. ಡಾಲರುಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತು. ಬೆಳೆಸಲಾದ ಇಂಚಾಕದ ಪೈಕಿ 75% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಚೀನಾ]] ಹಾಗೂ [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ 25% ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದೆ. ಥೈಲೆಂಡ್‌ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿದೆ. ಇಂಚಾಕ ಸಾಕಣೆಯು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಏಕಮಾನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದೆಂದೂ ಇಲ್ಲದ ಅತೀವ ದಟ್ಟಣೆಗಳಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ, ಹಾಗೂ ಸಾಕಿದ ತಳಿಯನ್ನು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಸ್ತುತಃ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಕಲ್ಪಡುವ ಇಂಚಾಕಗಳು ಪೆನೇಯೀಡ್‌‌‌‌‌‌ಗಳಾಗಿವೆ (ಅಂದರೆ, ''ಪೆನೇಯೀಡೇ'' [[ವಂಶ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇಂಚಾಕಗಳಾಗಿವೆ), ಮತ್ತು ಇಂಚಾಕದ ಕೇವಲ ಎರಡು ಜಾತಿಗಳು— ಅಂದರೆ ''ಪೆನೇಯಸ್‌ ವನ್ನಾಮೀ'' (ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಬಿಳಿ ಇಂಚಾಕ) ಹಾಗೂ ''ಪೆನೇಯಸ್‌ ಮೊನೊಡಾನ್‌'' (ದೈತ್ಯ ಹುಲಿ ಸೀಗಡಿ)- ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಇಂಚಾಕಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ 80% ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ವರೂಪದ ಎಕಫಸಲಿನ ಕೃಷಿಗಳು [[ಕಾಯಿಲೆ]]ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಈಡಾಗುತ್ತವೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ವಲಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಇಂಚಾಕಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತರಷ್ಟರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಂಚಾಕಗಳು ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇರುವ [[ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ|ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ]] ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಮರುಕಳಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಏಕಾಏಕಿ ಆರಂಭಗಳು, ಮತ್ತು ಒತ್ತಡವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಎನ್‍ಜಿಒಗಳು ಹಾಗೂ ಬಳಕೆದಾರ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುವ ಟೀಕೆಯು 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಲವಾಗಿರುವ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. 1999ರಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾದ ಸಾಕುವಿಕೆಯ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಹಾಗೂ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಉದ್ಯಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದವು. ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆಯು ಸಮುದ್ರದ ಇಂಚಾಕ ಸಾಕಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಜಾತಿಗಳ (ದೈತ್ಯ ನದಿ ಸೀಗಡಿಯಾಗಿರುವ ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಕಿಯಂ ರೋಸೆನ್‌ಬರ್ಗಿಲ್‌'' ) ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೀವನಚಕ್ರದಿಂದ ಅನನ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="freshwater"> ನ್ಯೂ, M. B.: ''[http://library.enaca.org/Shrimp/Publications/FAO_Macrobrachium_manual_2003.pdf ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಫ್ರೆಶ್‌ವಾಟರ್‌ ಪ್ರಾನ್ಸ್‌]'' ; FAO ಫಿಶರೀಸ್‌ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್‌ ಪೇಪರ್‌‌ 428, 2002. ISSN 0429-9345.</ref> ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸೀಗಡಿಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯು (ಏಡಿಮೀನು ಮತ್ತು [[ಏಡಿ]]ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) 2003 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು...{{convert|280000|t}} ನಷ್ಟಿತ್ತು; ಇದರ ಪೈಕಿ ಚೀನಾ ದೇಶವು...{{convert|180000|t}} ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರೆ, ಭಾರತ ಹಾಗೂ ಥೈಲೆಂಡ್‌ ದೇಶಗಳು ತಲಾ...{{convert|35000|t}} ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಚೀನಾ ದೇಶವು ಸುಮಾರು...{{convert|370000|t}} ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ನದಿ ಏಡಿಯನ್ನು (''ಎರಿಯೋಚೆಯಿರ್‌‌ ಸಿನೆನ್ಸಿಸ್‌'' ) ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು.<ref name="figis_fresh">ಸಿಹಿನೀರಿನ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&xml=global-aquaculture-production.xml FAO ಫಿಶರೀಸ್‌ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050927124902/http://www.fao.org/figis/servlet/static?dom=collection&xml=global-aquaculture-production.xml |date=2005-09-27 }} ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ದತ್ತಾಂಶ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ದತ್ತಾಂಶ ಜೋಡಿಗಳು 2003ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. 2005ರ ಜೂನ್‌ 28ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> === ಕಂಟಕಚರ್ಮಿಗಳು === ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾದ [[ಕಂಟಕ ಚರ್ಮಿಗಳು|ಕಂಟಕಚರ್ಮಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಮುದ್ರ ಸೌತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲಚಿಳ್ಳೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಸೌತೆಗಳನ್ನು ಕೃತಕ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೊಳಗಳು...{{convert|1000|acre}}ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಿರುತ್ತವೆ.<ref name="NF">{{cite web |url=http://www.nationalfisherman.com/2008.asp?ItemID=1800&pcid=373&cid=375&archive=yes |author=Ess, Charlie |title=Wild product’s versatility could push price beyond $2 for Alaska dive fleet |publisher=National Fisherman |accessdate=2008-08-01 |archive-date=2009-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090122074025/http://www.nationalfisherman.com/2008.asp?ItemID=1800&pcid=373&cid=375&archive=yes |url-status=dead }}</ref> === ಪಾಚಿಗಳು === ತೇಲುಸಸ್ಯ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಸಸ್ಯಗಳು, ಅಥವಾ ಪ್ಲವಕದ ಪಾಚಿಗಳು ಎಂದೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪಾಚಿಗಳು ಕೃಷಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪಾಚಿ|ಪಾಚಿಗಳ]] ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಡಲಕಳೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಬೃಹತ್‌‌ಪಾಚಿಗಳು ಅನೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಗಾತ್ರ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವನ್ನು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೃಷಿಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿರುವ ಕಾಡುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವಿವಾದಾಂಶಗಳು == ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು ಪರಿಸರೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು.<ref> ಡೈಮಂಡ್‌, ಜೇರ್ಡ್‌. ಕೊಲ್ಯಾಪ್ಸ್‌: ಹೌ ಸೊಸೈಟೀಸ್‌ ಚೂಸ್‌ ಟು ಫೇಲ್‌ ಆರ್‌ ಸಕ್ಸೀಡ್‌. ವೈಕಿಂಗ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, 2005. ಪುಟಗಳು 479-485</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಳವಳಗಳಲ್ಲಿ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳ ಪಾರ್ಶ್ವ-ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಕೃಷಿಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಸಾಕಿರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಇತರ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1990 ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 2000 ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿವೆ.<ref> ಕೋಸ್ಟಾ-ಪಿಯರ್ಸ್‌, B.A., ಲೇಖಕ/ಸಂಪಾದಕ. 2002. ಇಕಲಾಜಿಕಲ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ವೆಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌, ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌, UK.</ref> ಮೀನು ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಸಾವಯವ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಜಲವಾಸಿ ಆಹಾರ ಜಾಲಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ ದ್ರವ್ಯಗಳಿಂದ ಅದು ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮೀನಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳನ್ನು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು ಅನೇಕವೇಳೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಸಾಗರದ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು, ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜೀವರಾಶಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲವೇ ಅವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ತ್ಯಾಜ್ಯವು ನೀರಿನ ಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿನ ಕರಗಿದ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]] ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸಹ ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಕಿರದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರುತ್ತದೆ. ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬೇಸಾಯಗಾರರು ಅನೇಕವೇಳೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಜಾನುವಾರು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವಂತೆಯೇ ಇದು [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದ]] ನಿರೋಧಕತೆಯ ವಿಕಸನದ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಲ್ಲದಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ಮೀನಿನ ಎಣ್ಣೆಗಳು === ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕಾಳಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಣೆ-ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಟಿಲಾಪಿಯಾದ ಪೋಷಣೆಯ ಮೌಲ್ಯವು ರಾಜಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಸಣ್ಣ ಸರಪಳಿಯ ಒಮೆಗಾ-6 [[ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ]]ಗಳನ್ನು ಕಾಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದ್ರವ್ಯಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಈ ಆಮ್ಲಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. "ದೀರ್ಘ-ಸರಪಳಿಯ ಒಮೆಗಾ-6ರಿಂದ ದೀರ್ಘ-ಸರಪಳಿಯ ಒಮೆಗಾ-3ವರೆಗಿನ, ಕ್ರಮವಾಗಿ AAಯಿಂದ EPAವರೆಗಿನ ಅನುಪಾತಗಳು ಟಿಲಾಪಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 11:1ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ರೌಟ್‌ ಮೀನುಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ 1:1 ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ (AAಗಿಂತ EPA ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ) ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ." 2005ರಲ್ಲಿ...{{convert|1500000|t}} ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಟಿಲಾಪಿಯಾವನ್ನು ಅಮೇರಿಕ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ್ದು, 2010ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು...{{convert|2500000|t}} ನಷ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮುನ್ನಂದಾಜು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮೀನುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರಚಾರವು, ಒಂದು ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯಗಳಿರುವ ಜನರಿಂದ ಟಿಲಾಪಿಯಾದ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಟಿಲಾಪಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಮೆಗಾ-3 ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೂ ಒಮೆಗಾ-6 ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಪಾತಗಳು, ಈ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಆರೋಗ್ಯದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತವೆ.<ref> ‌‌[[ವೇಕ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಸೆಂಟರ್]] (2008, ಜುಲೈ 10). [https://www.sciencedaily.com/releases/2008/07/080708092228.htm ''ಪಾಪ್ಯುಲರ್‌ ಫಿಶ್‌, ಟಿಲಾಪಿಯಾ, ಕಂಟೈನ್ಸ್‌ ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲಿ ಡೇಂಜರಸ್‌ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್‌ ಕಾಂಬಿನೇಷನ್‌'' ]. ಸೈನ್ಸ್‌ಡೈಲಿ [https://www.sciencedaily.com/releases/2008/07/080708092228.htm www.sciencedaily.com] ನಿಂದ 2008ರ ಜುಲೈ 11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು</ref> ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಆಹಾರಗಳನ್ನು [[ಸೋಯಾ ಅವರೆ|ಸೋಯಾ]]ದಂಥ ಪ್ರೋಟೀನು ಮೂಲಗಳಿಂದ ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯಾದರೂ, ಸೋಯಾ-ಆಧಾರಿತ ಆಹಾರಕ್ರಮಗಳು ಒಮೆಗಾ-6 ಮತ್ತು ಒಮೆಗಾ-3 ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Espe et al. 2006"> ಎಸ್ಪೆ, M., A. ಲೆಮ್ಮೆ, A. ಪೆಟೀ, ಮತ್ತು A. ಎಲ್‌-ಮೊವಾಫಿ. 2006. ಕೆನ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ (''ಸಾಲ್ಮೋ ಸಾಲಾರ್‌‌'' ) ಗ್ರೋ ಆನ್‌ ಡಯೆಟ್ಸ್‌ ಡಿವಾಯ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಫೀಶ್‌ ಮೀಲ್‌? ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ 255:255-262</ref> === ಸಾಕಿರದ ಮೀನಿನ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಭಾವಗಳು === ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಸಾಕಿರದ ಮೇವು ಮೀನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, [[ಸಾಲ್ಮನ್‌]] ಸಾಕಣೆಯು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರುವ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋಟೀನಿನ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೃಷಿಮಾಡಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೀನುಗಳು ತಾವು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೀನನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಕೃಷಿ ಮಾಡಿ ಬೆಳೆಸಲಾದ ಪ್ರತಿ ಪೌಂಡಿನಷ್ಟು ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಮೀನಿಗೆ ಸುಮಾರು 6 ಪೌಂಡುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಕಿರದ ಮೀನಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆ.<ref>‌[http://assets.wwf.ch/downloads/2008_05_28_faktenblatt_fisch_d.pdf ಸ್ವಿಸ್‌ಸ್ವಿಸ್‌ WWF ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಷೀಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326131102/http://assets.wwf.ch/downloads/2008_05_28_faktenblatt_fisch_d.pdf |date=2009-03-26 }}, ಪುಟ 7, ಹೆಡಿಂಗ್‌ "ಫಿಶೆ ಅಂಡ್‌ ಮೀರೆಸ್‌ಫ್ರಕ್ಟೆ ಔಸ್‌ ಝುಕ್ಟೆನ್‌"</ref> ವಿಶ್ವದ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗದಷ್ಟು ಈಗಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ಗರಿಷ್ಠ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಇಳುವರಿಯ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಮೀರಿವೆ."<ref name="Alliance">[[ಸೀಫುಡ್ ಚಾಯ್ಸಸ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್]] (2005) [http://www.seafoodchoices.com/resources/afishianado_pdfs/Salmon_Spring05.pdf ಇಟ್ಸ್ ಆಲ್ ಎಬೌಟ್ ಸಾಲ್ಮನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924095748/http://www.seafoodchoices.com/resources/afishianado_pdfs/Salmon_Spring05.pdf|date=2015-09-24}}</ref> ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆಗೆ ಸಾಕಿರದ ಮೇವು ಮೀನನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುವುದು, ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಕಿರದ ಪರಭಕ್ಷಕ ಮೀನಿನ ಉಳಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಸಾಕಿರದ ಸಹವರ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ತಳಿಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶವಿರುವ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ದೊಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಮೀನುಗಳು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಿರದ ಆನುವಂಶಿಕ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಭಾವವು ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.davidsuzuki.org/Oceans/Aquaculture/Salmon/ |title=ಡೇವಿಡ್‌ ಸುಝುಕಿ ಫೌಂಡೇಷನ್‌: ಓಪನ್‌-ನೆಟ್‌-ಕೇಜ್‌ ಫಿಶ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ |access-date=2010-06-24 |archive-date=2016-05-15 |archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160515132005/http://www.davidsuzuki.org/Oceans/Aquaculture/Salmon/ |url-status=dead }}</ref> ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಮೀನು, ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಬಲ್ಲದು.<ref> "'ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌'ಸ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಕಂಟಿನ್ಯೂಯಿಂಗ್‌: ಇಂಪ್ರೂವ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್‌ ಕೆನ್‌ ರೆಡ್ಯೂಸ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಸ್‌.(UPDATE)." ಮೂಲ: ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ & ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಫಾರ್‌ ಎ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ 16.5 (2009): 20-22. ಗೇಲ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾಂಡೆಡ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್‌ ASAP. ವೆಬ್‌. 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2009. <http://find.galegroup.com/gtx/start.do?prodId=EAIM.>.</ref> === ತೀರಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು === ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು ತೀರಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಪಾಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆಯ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು 20 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗದಷ್ಟು [[ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್|ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌]] ಮರದ ಕಾಡುಗಳು 1980 ರಿಂದಲೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ.<ref name="Time">[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1841778_1841782_1841792,00.html ಹೀರೋಸ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌ 2008: ಜರ್ಗೆನ್ನೆ ಪ್ರೈಮಾವೆರಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826043716/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1841778_1841782_1841792,00.html|date=2013-08-26}} ''[[ಟೈಮ್‌]]'' ವಿಶೇಷ ವರದಿ. 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 24.</ref> ಉಪ್ಪಾದ ಇಂಚಾಕ ಕೊಳಗಳಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ ಮರಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು, "ಕಡಿದು ಸುಡುವ" ಕೃಷಿಯ ಸಮುದ್ರ-ಸಮಾನ ವಿಧಾನವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>ನಿಕರ್‌ಸನ್‌ DJ (1999) [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VDY-3VX8YS7-9&_user=10&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_searchStrId=1154079191&_rerunOrigin=google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=46ad987989dc499697567b93cadb5883 "ಟ್ರೇಡ್‌-ಆಫ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್‌ ಏರಿಯಾ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''ಇಕಾಲ್‌. '' ''ಇಕಾನ್‌.'' '''28''' (2):279-298.</ref> ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ ಮರದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಇಂಚಾಕ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಒಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ವಿಸ್ತರಿತ ವೆಚ್ಚ–ಪ್ರಯೋಜನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಬಾಹ್ಯ ವೆಚ್ಚಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದವು.<ref>ಗುಣವರ್ಧನ1 M ಮತ್ತು ರೋವನ್‌ JS (2005) [http://www.springerlink.com/content/g427666386762009/ ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ವ್ಯಾಲ್ಯುಯೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೂವ್‌ ಇಕೋಸಿಸ್ಟಮ್‌ ಥ್ರೆಟನ್ಡ್‌ ಬೈ ಶ್ರಿಂಪ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಇನ್‌ ಶ್ರೀಲಂಕಾ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌'', '''36''' (4)535-550.</ref> ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ....{{convert|269000|ha}} ನಷ್ಟು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ ಮರಗಳು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿವೆ. ಜೀವಾಣುವಿಷದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕ ದ್ರವ್ಯದ ನಷ್ಟದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಶಕದೊಳಗೆ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref> ಹಿನ್ರಿಕ್‌ಸೆನ್‌‌ D (1998) [http://books.google.co.nz/books?id=70NsJkGMPiwC&pg=PR5&dq=Hinrichsen+%22Coastal+Waters+of+the+World%22,+Island+Press,+1998.&num=100&ei=hmpCS-CUIIrSkwTjy5DMAQ&cd=1#v=onepage&q=&f=false ''ಕೋಸ್ಟಲ್‌ ವಾಟರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌: ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್‌, ಥ್ರೆಟ್ಸ್‌, ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ರಾಟಜೀಸ್‌'' ] ಐಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌. ISBN 1-55963-383-2</ref><ref>‌[http://atlas.aaas.org/index.php?part=2&sec=natres&sub=meatfish ಮೀಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫಿಶ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624030256/http://atlas.aaas.org/index.php?part=2&sec=natres&sub=meatfish|date=2011-06-24}} [[AAAS]] ಅಟ್ಲಾಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌. 2010ರ ಜನವರಿ 4ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ವಿಶಿಷ್ಟವೆನಿಸುವಂತೆ, ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮಲಿನವಾಗಿಲ್ಲದ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವು ಆ ತಾಣಗಳನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. 200,000 ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವು, 60,000 ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಿಕ್ಕೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಲವಾಸಿ ಪರಿಸರದೊಳಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅನೇಕವೇಳೆ ಇದು ಪ್ರತಿಜೀವಕಗಳು ಮತ್ತು [[ಕೀಟನಾಶಕಗಳು|ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ."<ref name="Alliance" /> ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಜಲತಳ ಜೀವಿಗಳ (ಸಮುದ್ರತಳ) ಮೇಲೆ ಭಾರದ ಲೋಹಗಳ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ತಾಮ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಸತುವು]] ಲೋಹಗಳ ಶೇಖರಣೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="FAO coho"> [[FAO]]: ಕಲ್ಚರ್ಡ್‌ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್‌ ಸ್ಪೀಷೀಸ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರ್ಯಾಮ್‌: [http://www.fao.org/fishery/culturedspecies/Oncorhynchus_kisutch/en ''ಒಂಕೊರೈಂಕಸ್‌ ಕಿಸುಟ್ಚ್‌'' (ವಾಲ್‌ಬೌಮ್‌, 1792)] ರೋಮ್‌. 2009ರ ಮೇ 8ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> === ತಳಿ ಮಾರ್ಪಾಡು === ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ತಳೀಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲ.<ref>ಮೆಕ್‌ಲಿಯೋಡ್‌ C, J ಗ್ರೈಸ್‌, H ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌‌ ಮತ್ತು T ಹರ್ಲೆತ್‌‌ (2006) [http://www.conversations.canterbury.ac.nz/documents/Salmon%20Report.pd ಸೂಪರ್‌ ಸೂಪರ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌: ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲೈಸೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಫಿಶ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಡ್ರೈವ್‌ ಟುವರ್ಡ್ಸ್‌ GM ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ ಇನ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} CSaFe, ಡಿಸ್ಕಷನ್‌ ಪೇಪರ್‌‌ 5, [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಒಟ್ಯಾಗೊ]].</ref> ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಸಜ್ಜಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಕಿರದ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಂಡ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳು ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಫಲಗೊಂಡವು.<ref>ಡೆಲ್ವಿನ್‌ RH, ಡಿ'ಆಂಡ್ರೇಡ್‌ M, ಉಹ್‌ M ಮತ್ತು ಬಿಯಾಗಿ CA (2004) [http://www.pnas.org/content/101/25/9303.full.pdf+html "ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜೆನಿಕ್‌ ಕೊಹೊ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಡಿಪೆಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಫುಡ್‌ ಅವೈಲಬಲಬಿಲಿಟಿ ಅಂಡ್‌ ಜೀನೋಟೈಪ್‌ ಬೈ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌ ಇಂಟರಾಕ್ಷನ್ಸ್‌"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924135834/http://www.pnas.org/content/101/25/9303.full.pdf+html |date=2015-09-24 }}, ''ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌'', '''101''' (25)9303-9308.</ref> == ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು == [[ನದೀಮುಖ|ನದೀಮುಖಗಳಂಥ]] ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು ವಿಷಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ವನ್ಯ ಮೀನುಗಳ ಹಿಡಿಯುವಿಕೆಗಳು ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.<ref>‌ಟಯೆಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್ TH (2006) ''ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ರಿಸೋರ್ಸ್‌ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌: ಎ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಅಪ್ರೋಚ್‌''. ಪುಟ 28. ಪಿರಸ್‌ಸನ್‌/ಅಡಿಸನ್‌ ವೆಸ್ಲೆ. ISBN 978-0-321-30504-6</ref> ಸಾಲ್ಮನ್‌‌‌ನಂಥ ಮೀನು ತಿನ್ನುವ ಮೀನಿನ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೀನು ಹಿಟ್ಟು ಅಥವಾ ಮೀನು ಎಣ್ಣೆಯಂಥ, ಇತರ ಮೀನುಗಳಿಂದ ಬರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅವು ತಿನ್ನಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಸಾಕಣೆಯು ಸಾಕಿರದ ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಾಲ್ಮನ್‌ಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕಿರುವ ಮೇವು ಮೀನುಗಳ ಮೇಲೂ ಅದು ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Salmon Run">ಕ್ನ್ಯಾಪ್‌ G, ರೊಹೀಮ್‌ CA ಮತ್ತು ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌ JL (2007) [http://search.worldwildlife.org/cs.html?url=http%3A//www.worldwildlife.org/what/globalmarkets/wildlifetrade/WWFBinaryitem4985.pdf&qt=The+Great+Salmon+Run&col=&n=4 ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌ ರನ್‌: ಕಾಂಪಿಟಿಷನ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ಡ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805065108/http://search.worldwildlife.org/cs.html?url=http%3A%2F%2Fwww.worldwildlife.org%2Fwhat%2Fglobalmarkets%2Fwildlifetrade%2FWWFBinaryitem4985.pdf&qt=The+Great+Salmon+Run&col=&n=4|date=2013-08-05}} [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್‌ ಫಂಡ್‌]]. ISBN 0-89164-175-0</ref><ref> ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್. [http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/12/13/AR2007121301190.html ಸಾಲ್ಮನ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಮೆ ಡೂಮ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್‌, ಸ್ಟಡಿ ಸೇಸ್‌].</ref> [[ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಮೀನುಗಳು ಆಹಾರ ಶಕ್ತಿಯ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮೂಲಗಳಾಗಿವೆ. ಮೀನು ಹಾಗೂ ಇಂಚಾಕಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕಡಲಕಳೆ ಮತ್ತು ಸಿಂಪಿಗಳು, ಮಳಿ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು, ಶಂಬೂಕಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾಲಪ್‍ಗಳಂಥ ಸೋಸುಕದಿಂದ-ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಾನಿಕರವಲ್ಲದ್ದಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯವಾಗಿಯೂ ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.<ref name="uscnews.usc.edu" /> ಸೋಸುಕ-ಪೋಷಕಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ನೀರಿನಿಂದ ಬರುವ ಪೌಷ್ಟಿಕ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋಸುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{ cite journal |title=Some aspects of water filtering activity of filter-feeders |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=17195907 |accessdate=September 26, 2009 |author=OSTROUMOV S. A. |journal=Hydrobiologia |year=2005 |volume=542 |page=400 }}</ref> ಅಕಾರ್ಬನಿಕ [[ಸಾರಜನಕ]] ಮತ್ತು [[ರಂಜಕ]]ದಂಥ ಪೌಷ್ಟಿಕ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಕಡಲಕಳೆಗಳು ನೀರಿನಿಂದ<ref name="Chopin et al. 2001">{{ citation journal |authors=Chopin T, Buschmann AH, Halling C, Troell M, Kautsky N, Neori A, Kraemer GP, Zertuche-Gonzalez JA, Yarish C and Neefus C. |year=2001 |title=Integrating seaweeds into marine aquaculture systems: a key toward sustainability. |journal=Journal of Phycology |volume=37 |pages=975–986 }}</ref> ನೇರವಾಗಿ ತೆಗೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸೋಸುಕದಿಂದ-ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಮೃದ್ವಂಗಿ]]ಗಳು ತೇಲುಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಅವಶೇಷದಂಥ ಪೃಥಕ್ಕಣ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಅವು ಪೌಷ್ಟಿಕ ದ್ರವ್ಯಗಳ ಸಾರವನ್ನು ತೆಗೆಯಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Rice 2008">{{cite web |url=http://www.nrac.umd.edu/files/Factsheets/105-Environmental%20effects.pdf |title=Environmental impacts of shellfish aquaculture |year=2008 |accessdate=2009-10-08 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಲಾಭದಾಯಕ ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಮರ್ಥನೀಯ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://ictsd.net/i/environment/11849/ |title=Aquaculture: Issues and Opportunities for Sustainable Production and Trade |publisher=ITCSD |date=July 2006 |access-date=2010-06-24 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120073308/http://ictsd.net/i/environment/11849/ |url-status=dead }}</ref> ಮೀನಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವುದು, ಬಲೆಯ ದೊಡ್ಡಿಗಳ ಕಳೆತೆಗೆಯಲು ಪಾಡುಬಿಡುವುದು, ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೀಟ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳು ಜೈವಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಸಾಯನಿಕ [[ಮಾಲಿನ್ಯ]]ದ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಯಿಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಪ್ರತಿಜೀವಕದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು [[ಲಸಿಕೆ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://iis-db.stanford.edu/pubs/12217/marine_aquaculture_pew_2001.pdf |title="ಪ್ಯೂ ಓಷನ್ಸ್‌ ಕಮಿಷನ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆನ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌" |access-date=2010-06-24 |archive-date=2005-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050106122419/http://iis-db.stanford.edu/pubs/12217/marine_aquaculture_pew_2001.pdf |url-status=dead }}</ref> ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮರುಪ್ರಸರಣಗೊಳ್ಳುವ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಬಹುಕೃಷಿ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ-ನೆಲೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಬಲವಾದ ಹರಿವುಗಳಿರುವ ಕಡಲತೀರದಾಚೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು) ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಸರೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿನ ವಿಧಾನಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಆಕರಗಳು == {{Refbegin|2}} * ಕೋರ್ಸೀಗಡಿ, K.E., ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌‌, D.A., 1983. ರಿಮೂವಲ್‌ ಆಫ್‌ ನೈಟ್ರೋಜನ್‌ ಬೈ ಆನ್‌ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್‌ ಪ್ಲಾಂಟ್‌, ''ಇಲೋಡಿಯಾ ಡೆನ್ಸಾ'', ಇನ್‌ ರೀಸರ್ಕ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್‌ ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋಬ್ರಾಕಿಯಂ'' ಕಲ್ಚರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌. ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ 32, 347-360. * ಡುವಾರ್ಟೆ, ಕಾರ್ಲೋಸ್‌ M; ಮಾರ್ಬಾ, ನೂರಿಯಾ ಮತ್ತು ಹೋಮರ್‌‌, ಮೇರಿಯಾನ್ನೆ (2007) ''ರ್ಯಾಪಿಡ್‌ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆರೈನ್‌ ಸ್ಪೀಷೀಸ್‌.'' ಸೈನ್ಸ್‌. ಸಂಪುಟ 316, ಸಂಖ್ಯೆ 5823, ಪುಟಗಳು 382–383. [http://podcasts.aaas.org/science_podcast/SciencePodcast_070420.mp3 ಪಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌‌] * [http://www.longline.co.uk/site/publications/farm.pdf J. G. ಫೆರೀರಾ, A.J.S. ಹಾಕಿನ್ಸ್‌‌, S.B. ಬ್ರಿಕರ್‌‌, 2007. ][http://www.longline.co.uk/site/publications/farm.pdf ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಟಿವಿಟಿ, ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರಾಫಿಟಬಿಲಿಟಿ ಆಫ್‌ ಷೆಲ್‌ಫಿಶ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ – ದಿ ಫಾರ್ಮ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ ರಿಸೋರ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ (FARM) ಮಾಡೆಲ್‌. ][http://www.longline.co.uk/site/publications/farm.pdf ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌, 264, 160-174.] * GESAMP (2008) [http://www.fao.org/docrep/010/i0035e/i0035e00.htm ''ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ರಿಸ್ಕ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌'' ] [[FAO]] ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಂ. 76. ISBN 978-92-5-105947-0 * ಹೆಪ್‌ಬರ್ನ್‌, J. 2002. ''ಟೇಕಿಂಗ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸೀರಿಯಸ್‌ಲಿ''. ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌‌, ವಿಂಟರ್‌‌ 2002 © ಸಾಯಿಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌. * [https://web.archive.org/web/20070210095503/http://www.historycooperative.org/journals/eh/11.3/kinsey.html ಕಿನ್ಸೆ, ಡೇರಿನ್‌, 2006 "'ಸೀಡಿಂಗ್‌ ದಿ ವಾಟರ್‌ ಆಸ್‌ ಅರ್ತ್‌' : ಎಪಿಸೆಂಟರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪೆರಿಫೆರೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರಲ್‌ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್‌.] * ನೇಲರ್‌‌, R.L., S.L. ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌‌, ಮತ್ತು D.R. ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌‌. 2001. ''ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ – ಎ ಗೇಟ್‌ವೇ ಫಾರ್‌ ಎಕ್ಸಾಟಿಕ್‌ ಸ್ಪೀಷೀಸ್‌''. ‌‌[[ಸೈನ್ಸ್]], 294: 1655-6. * [https://web.archive.org/web/20070513162537/http://www.scotland.gov.uk/cru/kd01/green/reia-01.asp ಸಾಗರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನೇಪಿಯರ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಘ. 2002. ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಪರಿಸರೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ] * ಹಿಗ್ಗಿನ್‌ಬೊಥಾಮ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌‌ ''ಪಿಸಿನೇ: ಆರ್ಟಿಫಿಷಿಯಲ್‌ ಫಿಶ್‌ಪಾಂಡ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ರೋಮನ್‌ ಇಟಲಿ'' ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಕರೋಲಿನಾ ಪ್ರೆಸ್‌ (ಜೂನ್‌, 1997) * ವೈಬಾನ್‌, ಕರೋಲ್‌ ಅರಾಕಿ (1992) ''ಟೈಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕರೆಂಟ್‌: ಫಿಶ್‌ಪಾಂಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹವಾಯಿ'ಐ'' [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಹವಾಯಿ]] ಪ್ರೆಸ್‌:: ISBN 0-8248-1396-0 * ಟಿಮನ್ಸ್‌, M.B., ಎಬೆಲಿಂಗ್‌, J.M., ವೀಟನ್‌, F.W., ಸಮ್ಮರ್‌ಫೆಲ್ಟ್‌, S.T., ವಿನ್ಸಿ, B.J., 2002. ರೀಸರ್ಕ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌: 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಕಾಯುಗಾ ಆಕ್ವಾ ವೆಂಚರ್ಸ್‌. * ಪಿಯೆಡ್ರಾಹಿಟಾ, R.H., 2003. ರೆಡ್ಯೂಸಿಂಗ್‌ ದಿ ಪೊಟೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಎಫ್ಲುಯೆಂಟ್ಸ್‌ ಥ್ರೂ ಇಂಟೆನ್ಸಿಫಿಕೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೀಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್‌. ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌ 226, 35-44. * ಕ್ಲಾಸ್‌, S., ಮೋಜೆಸ್‌, N., ಲಹಾವ್‌, O., 2006. ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ಸಿಂಗಲ್‌-ಸ್ಲಜ್‌ ಡೀನೈಟ್ರಿಫಿಕೇಷನ್‌ ಮೆಥಡ್‌ ಫಾರ್‌ ನೈಟ್ರೇಟ್‌ ರಿಮೂವಲ್‌ ಫ್ರಂ RAS ಎಫ್ಲುಯೆಂಟ್ಸ್‌: ಲ್ಯಾಬ್‌-ಸ್ಕೇಲ್‌ ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್‌ vs. ಮಾಡೆಲ್‌ ಪ್ರೆಡಿಕ್ಷನ್‌. ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ 259, 342-353. {{Refend}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ''ಆಕ್ವಾಲಿಂಗುವಾ'' ISBN 82-529-2389-5 * [http://www.idrc.ca/en/ev-9299-201-1-DO_TOPIC.html ''ರೈಸ್‌-ಫಿಶ್‌ ಕಲ್ಚರ್‌ ಇನ್‌ ಚೈನಾ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917052651/http://www.idrc.ca/en/ev-9299-201-1-DO_TOPIC.html |date=2008-09-17 }} (1995), ISBN 978-0-88936-776-0, {{oclc|35883297}} * ಬರ್ಟ್‌, B., ರಾಡ್ವೆಲ್‌, L., & ರಿಚರ್ಡ್ಸ್‌, J. (2009) [http://ejournal.nbii.org/archives/vol5iss2/0812-038.birt.html "ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್‌ ಇನ್‌ಟು ದಿ ಸಸ್ಟೇನಬಿಲಿಟಿ ಆಫ್‌ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಕಾಡ್‌ (''ಗ್ಯಾಡಸ್‌ ಮೊರ್ಹುವಾ'' )"] {{Webarchive|url=https://archive.is/20110809155516/http://ejournal.nbii.org/archives/vol5iss2/0812-038.birt.html |date=2011-08-09 }} ''ಸಸ್ಟೇನಬಿಲಿಟಿ: ಸೈನ್ಸ್‌‌, ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್‌ & ಪಾಲಿಸಿ'', '''5''' (2):4-14. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{External links|date=June 2009}} {{Wiktionary}} {{Commons category}} ;ಜಾಗತಿಕ * {{Dmoz|Business/Agriculture_and_Forestry/Aquaculture/|Aquaculture}} * {{Dmoz|Science/Agriculture/Aquaculture|Aquaculture science}} * [[FAO]] (2007) [http://www.fao.org/docrep/009/a0699e/A0699E09.htm#9.3 ''ಮೀಡಿಯಂ-ಟರ್ಮ್‌ ಚಾಲೆಂಜಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕನ್‌ಸ್ಟ್ರೇಂಟ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100618175102/http://www.fao.org/docrep/009/A0699e/A0699E09.htm#9.3 |date=2010-06-18 }} ISBN 978-92-5-105568-7 * [[FAO]] (2000) [http://www.fao.org/DOCREP/003/AB412E/AB412E00.HTM '' ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಥರ್ಡ್‌ ಮಿಲೆನಿಯಂ'' ] * [http://www.fao.org/fi/default.asp FAO ಫಿಷರೀಸ್‌ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706165121/http://www.fao.org/fi/default.asp |date=2008-07-06 }} ಅಂಡ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ [http://www.fao.org/sof/sofia/index_en.htm SOFIA ರಿಪೋರ್ಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610220337/http://www.fao.org/sof/sofia/index_en.htm |date=2010-06-10 }} ಆನ್‌ ಫಿಶರೀಸ್ ಅಂಡ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ * [https://www.was.org/Main/Default.asp ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸೊಸೈಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613043005/https://www.was.org/Main/Default.asp |date=2010-06-13 }}: ಇದು 94 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 3,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಲಾಭಗಳಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದ್ದು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಸಮುದಾಯದ ಒಳಗಿನ ಸಂವಹನೆ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * [http://www.crc.uri.edu/index.php?themeid=1 ದಿ ಕೋಸ್ಟಲ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಸೆಂಟರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209041358/http://www.crc.uri.edu/index.php?themeid=1 |date=2012-02-09 }} ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ, ಕಡಲಕಳೆಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪುಮೀನು ಸಾಕಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳು, ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಹಾಗೂ ನಿದರ್ಶನ-ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ;ಪ್ರಾದೇಶಿಕ * [http://www.enaca.org/ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸೆಂಟರ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್‌]: ಇಂಟರ್‌ಗೌರ್ನಮೆಂಟಲ್‌ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್‌ ವಿತ್‌ ಮೆಂಬರ್ಸ್‌ ದಟ್‌ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸ್‌ > 85% ಆಫ್‌ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌. ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಉಚಿತ ಸುದ್ದಿ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ-ಪಠ್ಯದ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು. * [http://www.aquaculture.noaa.gov/ NOAA ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118205534/http://aquaculture.noaa.gov/ |date=2012-01-18 }}: ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಓಷಿಯಾನಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಟ್ಮಾಸ್ಫಿಯರಿಕ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ – US ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿರುವ ಸಮುದ್ರದ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌. * ಅಲಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿನ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ * [http://www.ncdc.noaa.gov/oa/esb/?goal=ecosystems&file=users/business/aquaculture/ ಸೋಷಿಯಲ್‌ & ಇಕನಾಮಿಕ್‌ ಬೆನಿಫಿಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಫ್ರಂ "NOAA ಸೋಷಿಯೋಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌" ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಇನಿಷಿಯಿಟಿವ್ * [http://www.aquacultureassociation.ca/ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಕೆನಡಾ:] * [http://www.fisheries.org/ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ] * [http://www.whoi.edu/page.do?pid=11921 ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಫ್ರಂ ದಿ ಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಓಷನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528164516/http://www.whoi.edu/page.do?pid=11921 |date=2010-05-28 }}, ವುಡ್ಸ್‌ ಹೋಲ್‌ ಓಷನೋಗ್ರಾಫಿಕ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌ * [http://www.aquaculture.org.uk/ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಬ್ಯೂರೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090904225115/http://www.aquaculture.org.uk/ |date=2009-09-04 }}: ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಮೂಲದ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ. * [http://fisheries.siu.edu/ ಫಿಶರೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]: ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ US ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌. ;ವಿಷಯ ಉದ್ದೇಶಿತ * [http://www.northernaquafarms.com/aquaculture/page5.html ಆಕ್ವಾ ಫಾರ್ಮ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌ - ಬೆನಿಫಿಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ವಾಟರ್‌ ರೀಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923132415/http://northernaquafarms.com/aquaculture/page5.html |date=2010-09-23 }}: ನೀರಿನ ಮರುಪ್ರಸರಣದ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವಿವರಣೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರ-ಸ್ನೇಹಿ ಭೂಮಿ ಆಧರಿತ ಆವರಣದೊಳಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳೊಳಗೆ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿನ ಸಾಕಣೆಕೇಂದ್ರದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಈ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ವಿವರಣೆ. * [http://www.fishinghurts.com/FishFarms.asp FishingHurts.com/FishFarms: ಕ್ರಿಟಿಸಿಸಂ ಆಫ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌'ಸ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಅನಿಮಲ್‌ ವೆಲ್‌ಫೇರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050112072947/http://www.fishinghurts.com/fishfarms.asp |date=2005-01-12 }} * [https://web.archive.org/web/20060621131952/http://www.watershed-watch.org/ww/Sealicefacts/sealicefacts_main.htm watershed Watch Society] Salmon farming and sea lice * [http://www.longline.co.uk/ ವೆಬ್‌ ಬೇಸ್ಡ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಸಿಮ್ಯಲೇಷನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಷೆಲ್‌ಫಿಶ್‌ ಇನ್‌ ಎಶ್ಚುಯರೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕೋಸ್ಟಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌]: ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ಮಸ್ಸೆಲ್ಸ್‌, ಆಯಿಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕ್ಲಾಮ್ಸ್‌. ;ವೆಬ್‌ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು * [http://www.aquaculturehub.org AquacultureHub] ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಗಾರರಿಗೆ (ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕೃಷಿಕರು, ಇತ್ಯಾದಿ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ. * [http://www.islandpress.org/aquake ಆಕ್ವಾ KE—ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ರಿಸಚ್‌ರ್‌ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202102806/http://islandpress.org/aquake |date=2009-02-02 }} * [http://www.northernaquafarms.com/links.html ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923120544/http://northernaquafarms.com/links.html |date=2010-09-23 }} ಉಲ್ಲೇಖನದ ಕೊಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಬಹುದಾದ ವರದಿಗಳು, ಲೇಖನಗಳ ಒಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಕೆ. * [http://www.certifiedorganic.bc.ca/rcbtoa/services/aquaculture.html ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌‌:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110111174005/http://www.certifiedorganic.bc.ca/rcbtoa/services/aquaculture.html |date=2011-01-11 }} ಸಾವಯವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಾಕಿಬೆಳೆಸುವುದರ ಮಹತ್ವಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು. * [http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=aquaculture&search_crit=title&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form ರೀಡ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಷನಲ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ (CRS) ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವರದಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012164041/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=aquaculture&search_crit=title&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form |date=2007-10-12 }} * [https://web.archive.org/web/20101016021008/http://www.fishing4info.com/ ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲವಾಸಿ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿನ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ] * [http://www.imagomundi.org/area-wp/ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಎತ್ನೊ-ಆಂತ್ರೊಪಾಲಜಿಸ್ಟ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090110022547/http://www.imagomundi.org/area-wp/ |date=2009-01-10 }} ನ್ಯೂಸ್‌ ಮಿರರ್‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಫೀಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ವಿತ್‌ ಫೋಕಸ್‌ ಆನ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ * [http://govdocs.aquake.org/ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ನಾಲೆಜ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್‌:] ಕೊಳದ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಗಳವರೆಗಿನ, ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಅಂಶವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳ ಒಂದು ಶೋಧಿಸಬಲ್ಲ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯ. * [http://aquanic.org/ AquaNIC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100624235044/http://www.aquanic.org/ |date=2010-06-24 }} ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ಸುದ್ದಿ, ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು, ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ಚಿತ್ರಗಳು, ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯ ಸರ್ವರ್‌‌. * [http://www.tecfish.com.ar/ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100413133342/http://www.tecfish.com.ar/ |date=2010-04-13 }} * [http://www.sciencemag.org/sciext/globalvoices/10essay.dtl AAAS ಸೈನ್ಸ್‌‌ ಮ್ಯಾಗಝೀನ್‌ ಫೀಚರ್‌ ಆನ್‌ ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090530152600/http://www.sciencemag.org/sciext/globalvoices/10essay.dtl |date=2009-05-30 }} * [http://www.sfu.ca/cstudies/science/resources/salmon/aquaculture/aquaculture.htm ಆಕ್ವಾಕಲ್ಚರ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಆಫ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ ಸಾಲ್ಮನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106221245/http://www.sfu.ca/cstudies/science/resources/salmon/aquaculture/aquaculture.htm |date=2015-11-06 }} * [http://www.socalfishfarm.com/fish/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=55 SoCal ಆಕ್ವಾಪೋನಿಕ್ಸ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಸಾವಯವದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಡುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಟಿಲಾಪಿಯಾ, ಇಂಚಾಕ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಇದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130113060035/http://socalfishfarm.com/fish/index.php?option=com_content&view=article&id=46&Itemid=55 |date=2013-01-13 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮೀನುಗಾರಿಕೆ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] eoi9bynvdzjtxlqrj0qvn1j6soaca2p ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಪಿಸಿ 0 23802 1434315 1428362 2026-10-24T23:42:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434315 wikitext text/x-wiki {{For|tablet devices which bear similarities to tablet PCs but do not adhere to the definition of [[personal computer]]|Tablet computer}} {{image}} [[ಚಿತ್ರ:HP Tablet PC running Windows XP (Tablet PC edition) (2006).jpg|right|thumb|225px|ತಿರುಗುವ/ತೆಗೆಯಬಲ್ಲ ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ HP ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC]] '''ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC''' ಒಂದು [[ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್]] [[PC]] ಆಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಸ್ಟೈಲಸ್]] ಮತ್ತು ಅಥವಾ ಒಂದು ಟಚ್‍ಸ್ಕ್ರೀನ್. ಈ ವಿನ್ಯಾಸಿತ [[ಅಂಶವು]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊಬೈಲ್ PCಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳನ್ನು ನೋಟ್ ಬುಕ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧುವಾಗಿಲ್ಲದಿರುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸ್ಥೂಲವಾದ ಅಥವಾ ಅವಶ್ಯಕ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸದಿದ್ದಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=April 2010}} 2001ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಫ್ಟವೇರ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಈ '''ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC''' ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಮತ್ತು “ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಪಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್” ಇದರ ಪರವಾನಗಿ ಪ್ರತಿಯಡಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಥವಾ ಅದರ ಮೂಲಕ ಅನ್ವೇಷಣಾಕಾರಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಹಾರ್ಡ್‍ವೇರ್ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೆನ್ ಎನೇಬಲ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್]] ಎಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Microsoft 2005">{{Citation | last=Microsoft | title= Windows XP Tablet PC Edition 2005 Hardware Requirements | date=2005 | publisher=www.microsoft.com | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio10.html#Microsoft06i | accessdate = 2009-03-14 }}</ref> ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮಾಲೀಕನು ಯಾವುದೇ ಯೋಗ್ಯ(ಕಾಂಪ್ಯಾಟಿಬಲ್) ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಾಧನಗಳಾದ [[ಈ ಬುಕ್ ರೀಡರ್ಸ್]] ಅಥವಾ [[PDA]]ಗಳು ಈ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು/ಬೇರೆ ವರ್ಗದವುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಟೈಲಸ್‍ನ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿಯ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಮೂಲ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಲೈಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್‍ನ ಅಗತ್ಯತೆಯಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಆ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‍ನ್ನು “ಹೋವರ್” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[UMPC]] ಯನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಮೂಲ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. == ಪ್ರಕಾರಗಳು == {{Unreferenced section|date=July 2008}} === ಬುಕ್‍ಲೆಟ್‍ಗಳು === ಬುಕ್‍ಲೆಟ್ PCಗಳು ಜೊತೆಯಾದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ಪುಸ್ತಕಗಳಂತೆ ಮಡಚಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಠ ಬುಕ್‍ಲೆಟ್ PCಗಳನ್ನು [[ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್]] ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಪೆನ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಡೇ ಪ್ಲ್ಯಾನರ್‍ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಸರ್ಫಿಂಗ್ ಸಾಧನಗಳು, ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಪ್ಲ್ಯಾನರ್‍ಗಳು, ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಪ್ಲ್ಯಾನರ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು, ನೇರ ಟಿವಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಈ-ರೀಡಿಂಗ್‍ಗಾಗಿ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸ್ಲೇಟ್‌ಗಳು === ಸ್ಲೇಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳು [[ರೈಟಿಂಗ್ ಸ್ಲೇಟ್‍ಗಳಂತೆ]] ಹೋಲುವ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ({{convert|8.4|-|14.1|in|cm|abbr=off|disp=s}}) [[LCD]] ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆಯಲ್ಲದೇ, ಆರೋಗ್ಯಸೇವೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ವರ್ಕ್‍ಗಳಂತಹ [[ನೇರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಇದು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಫೀಲ್ಡ್ ವರ್ಕ್‍ಗಳಿಗಾಗಿನ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಿರ ವಿಶೇಷ ಗುಣಗಳಿರುವ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳ ಅಗತ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ, ಅವುಗಳು ಉಷ್ಣ ನಿರೋಧಕತೆ, ಆರ್ದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಡ್ರಾಪ್/ವೈಬ್ರೇಷನ್ ‍ಹಾನಿಯಂತಹ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವು ಈ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟುಮಾಡುವಂತಹ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಚೀಚೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. === ಪರಿವರ್ತಕಗಳು === ಪರಿವರ್ತಕ ನೋಟ್‍ಬುಕ್‍ಗಳು ಜೋಡಿತ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ನೊಂದಿಗಿರುವ ಬೇಸ್ ಬಾಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪ್‍ಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಲೇಟ್‍ಗಳಿಗಿಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್(ಪರಿವರ್ತಕಗಳ) ಬೇಸ್‍ಗಳು ಸ್ವಿವೆಲ್ ಹಿಂಜ್ ಅಥವಾ ರೊಟೇಟಿಂಗ್ ಹಿಂಜ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಿಂಗಲ್ ಜಾಯಿಂಟ್‍‍ನಲ್ಲಿ ಡಿಸ್‍ಪ್ಲೇಗೆ ಜೋಡಿಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾಯಿಂಟ್, ಸ್ಕ್ರೀನ್ 180° ಯ ಮೂಲಕ ತಿರುಗಲು ಸಹಕರಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಫ್ಲ್ಯಾಟ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಸರ್ಫೇಸ್ ‍ನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ನ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಮಡಚಿ ಹಿಡಿಯತ್ತದೆ. ಆದ್ದಾಗ್ಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು, ನೋಟ್‍ಬುಕ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಭೌತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಉತ್ಪಾದಕರು ಈ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಪ್ಯಾನಾಸೋನಿಕ್ ಟಫ್‍ಬುಕ್]] 19 ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ನೋಟ್ ಬುಕ್ ಎಂದು ಪ್ರಚಾರ ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಸರ್ ನ ಒಂದು ಮಾದರಿ (ಟ್ರಾವೆಲ್ ಮೇಟ್ C210)ಯು ಸ್ಲೈಡಿಂಗ್ ಡಿಸೈನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ಲೇಟ್ ಲೈಕ್ ಪೊಸಿಷನ್‍ನಿಂದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸ್ಲೈಡ್ಸ್ ಅಪ್ ಆಗುವುದಲ್ಲದೇ, ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್ ಮೋಡ್‍ನ್ನು ಒದಗಿಸಲು, ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಲಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರಿವರ್ತಕಗಳು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‍ಗಳಾಗಿವೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ, ಅವುಗಳು ಟಚ್‍ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ನ್ನು ಇನ್‍ಪುಟ್‍ನ ಒಂದು ಮೂಲ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸದಿರುವಂತಹ ಈಗಲೂ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ನೋಟ್‍ಬುಕ್‍ಗಳ ಪಾಯಿಂಟಿಂಗ್ ಸಾಧನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. === ಹೈಬ್ರಿಡ್ಸ್ === [[HP/ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ TC 1000]] ಮತ್ತು [[TC1100]] ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ ಹೈಬ್ರಿಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸ್ಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್‍ಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣ‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್‍ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಡಿಟ್ಯಾಚೇಬಲ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ, ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್‍ಗಳ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡಿಟ್ಯಾಚೇಬಲ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳೊಂದಿಗಿರುವ ಹೈಬ್ರಿಡ್ಸ್‍ಗಳು ಸ್ಲೇಟ್ ಮಾಡೆಲ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಪರಿಶುದ್ಧ ಸ್ಲೇಟ್ ಮಾಡೆಲ್‍ಗಳಿಗಾಗಿನ ಡಿಟ್ಯಾಚೇಬಲ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳು, ಪರಿವರ್ತಕಗಳಂತೆ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‍ಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಉಳಿಯಲು ಆವರ್ತಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. == ಸಿಸ್ಟಂ ಸಾಫ್ಟವೇರ್‍ == === ಆಪಲ್ === ಆಕ್ಸಿಯಾಟ್ರಾನ್ 2007 <ref name="modbookRelease">[http://www.tabletpcreview.com/default.asp?newsID=695 ]</ref> ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‍ವರ್ಲ್ಡ್ ನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡನಂತರ, [[ಮಾಡ್‍ಬುಕ್]] [[Mac OS X]]-ಆಧಾರಿತ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಎನ್ನುವ ಆಪಲ್‍ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಬುಕ್‍]] ನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಮಾಡ್‍ಬುಕ್ ಕೈಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಂಗಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಆåಪಲ್‍ನ [[ಇಂಕ್‍ವೆಲ್‍ನ್ನು]] ಬಳಸುವುದಲ್ಲದೇ, [[ವ್ಯಾಕೋಮ್‍ನಿಂದ]] ಡಿಜಿಟೈಸೇಷನ್ ಹಾರ್ಡ್‍ವೇರ್‍ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಟಾಕ್ ಟು ಡಿಜಿಟೈಜರ್ ನಿಂದ ಮ್ಯಾಕ್ ಒಎಸ್ ‍ಎಕ್ಸ್‍ ಪಡೆಯಲು, ಮಾಡ್‍ಬುಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಥರ್ಡ್ ಪಾರ್ಟಿ ಡ್ರೈವರ್‍ನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ವ್ಯಾಕೊಮ್ ಈ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಡ್ರೈವರ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. === ಲಿನಕ್ಸ್ === ಫ್ರಂಟ್‍ಪಾತ್‍ನಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲಿನಕ್ಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಯೇ [[ಪ್ರೋ ಗೇರ್]]. ಪ್ರೋಗೇರ್‍ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‍ಮೆಟಾ ಚಿಪ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ರೆಸಿಸ್ಟಿವ್ ಡಿಜಿಟೈಝರ್‍ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರೋಗೇರ್‍ ಸ್ಲ್ಯಾಕ್‍ವೇರ್ ಲಿನಕ್ಸ್‍ನ ವರ್ಷನ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, ಆದರೆ ತದನಂತರ ಅದನ್ನು ವಿಂಡೋಸ್ 98 ನೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೇಶಿತ [[IBM PC ಕಾಂಪ್ಯಾಟಿಬಲ್]] ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂಗಳನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸಾಧನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಫ್ರಂಟ್ ಪಾತ್ ಈ ಸಾಧನದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಟಚ್‍ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಬ್‍-ನೋಟ್‍ಬುಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳು ಸಣ್ಣ ಕಸ್ಟಮೈಸೇಷ‍ನ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಲಿನಕ್ಸ್‍ನ ಅನೇಕ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. [[ಎಕ್ಸ್.ಆರ್ಗ್]] ಈಗ ವ್ಯಾಕೊಮ್ ಡ್ರೈವರ್‍ಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ರೊಟೇಷನ್ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಇನ್‍ಪುಟ್‍ಗಳಿಗೆ ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ, [[Qt]] ಆಧಾರಿತ [[ಕ್ಯುಟೋಪಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[GTK +]] ಆಧಾರಿತ [[ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ OS]] ಅವೆರಡರಿಂದಲೂ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ಗಳಿಗೂ ಸಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಮೂಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಖಾತರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲಿನಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ನೋಟ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟವೇರ್‍ [[ಕ್ಸರ್ನಲ್]] (PDF ಫೈಲ್ ಆನಟೇಷನ್‌ಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವ), ಗೌರ್ನಲ್ (ಗ್ನೋಮ್ ಆಧಾರಿತವಾದ ಒಂದು ನೋಟ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್) ಮತ್ತು ಜಾವಾ ಆಧಾರಿತ [[ಜರ್ನಾಲ್]] (ಬಿಲ್ಟ್ ಇನ್ ಫಂಕ್ಷನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಸಹಕರಿಸುವ) ಗಳಂತಹ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಸಾಫ್ಟವೇರ್‍ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಅನೇಕ ಬಳಕೆದಾರರು ಆನ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಡ್ಯಾಷರ್]] ನಂತಹ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಸೆಲ್ ರೈಟರ್, ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯ, ಏಕೈಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು,ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಗ್ರಿಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿನಕ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ಅನೇಕ ಒ ಎಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‍ಗಳು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿವೆ. ಮಾಯೆಮೋ, ಡೇಬಿಯನ್ ಲಿನಕ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯೂಸರ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‍ಮೆಂಟ್ ಇದನ್ನು ನೋಕಿಯಾ ಇಂಟರ್‍ನೆಟ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಸಾಧನಗಳಿಗಾಗಿ(N770, N800, N810 & N900) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಈಗ 5ನೇ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿದೆಯಲ್ಲದೇ, ವಿಸ್ತೃತ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಯೂಸರ್ ಸಪೋರ್ಟೆಡ್ ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಉಬುಂಟು ನೆಟ್‍ಬುಕ್ ರಿಮಿಕ್ಸ್ ಎಡಿಷನ್‍ನಂತೆ, ಇಂಟೆಲ್ ಸ್ಪಾನ್ಸರ್ಡ್ ಮೋಬ್ಲಿನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ಇವೆರಡೂ ಕೂಡ ಟಚ್‍ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‍ಫೇಸ್‍ಗಳಿಗೆ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳೂ ಕೂಡ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್‍ಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಅವುಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಡಿಸೈನ್‍ಗಳಿಗೆ ಅನುರೂಪವಾದ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಿಯೋಸ್ಕ್ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಡಿಜಿಟೈಝರ್/ಟಚ್ ಡಿವೈಸ್ ರನ್ನಿಂಗ್ ಓಪನ್SUSE ಲಿನಕ್ಸ್. ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಿನಕ್ಸ್ ಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಇದು ಮೊದಲ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು. === ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ === ವಿಂಡೋಸ್ 7 ಟಚ್ ಕೆಪಾಬಿಲಿಟಿಯು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಸರ್ಫೇಸ್]] ತಂತ್ರಜಾÕನಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದೊಂದು ಸೂಚಕ ಮತ್ತು ಟಚ್ ಸೆಂಟ್ರಿಕ್ UI ಎನ್‍ಹ್ಯಾನ್ಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದು ಈಗಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟಚ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ವಿಂಡೋಸ್ XP ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್]].<ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title =MSDN: Windows XP Tablet PC Edition: Tablet PC: An Overview | work = | pages = | language = | publisher =Microsoft | date =2004-08-24 | url = http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio05.html#Microsoft04a | accessdate = 2008-09-04}}</ref><ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title = Windows XP Tablet PC Edition: Tablet PC: An Overview | work = | pages = | language = | publisher = Microsoft | date = 2002-06-01 | url = http://www.itxcgc.com/images/Brochures/Microsoft/TabletPCOverview.pdf | accessdate = 2008-09-04 | archive-date = 2008-07-19 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080719105920/http://www.itxcgc.com/images/Brochures/Microsoft/TabletPCOverview.pdf | url-status = dead }}</ref> ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ತಂತ್ರಜಾÕನದ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಈ ವಿಂಡೋಸ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್ ಇದು ವಿಂಡೋಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಪಿ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್‍ನ ಸೂಪರ್‍ಸೆಟ್ ಆಗಿದ್ದು, ಆಲ್ಟರ್ನೇಟ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ([[ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್]]) ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಹಾರ್ಡ್‍ವೇರ್‍ಗಳಿಗೆ ಸಪೋರ್ಟ್‍ ಮಾಡಲು ಬೇಸಿಕ್ ಡ್ರೈವರ್‍ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಟ್ಯಾಬ್ಲೇಟ್ ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್‍ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಡಿಜಿಟೈಝರ್ ಅಥವಾ ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಡಿವೈಸ್, ಮತ್ತು ಹಾರ್ಡ್‍ವೇರ್‍ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಬಟನ್‍ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ, [[ಕಂಟ್ರೋಲ್- ಆಲ್ಟ್- ಡಿಲೇಟ್]] ಶಾರ್ಟ್ ಕಟ್ ಬಟನ್, ಸ್ಕ್ರೋಲಿಂಗ್ ಬಟನ್‍ಗಳು, ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಒಂದು ಯೂಸರ್ ಕನ್‍ಫಿಗರೇಬಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಬಟನ್‍ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಹೈಸ್ಕೂಲ್‍ಗಳು ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ವಿಂಡೋಸ್ XP ಗಾಗಿನ ಸರ್ವೀಸ್ ಪ್ಯಾಕ್ 2, ಇದು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಎಡಿಷನ್ 2005 ಮತ್ತು ಫ್ರೀ ಅಪ್‍ಗ್ರೇಡ್‍ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವರ್ಷನ್ ಸುಧಾರಿತ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದಿತಲ್ಲದೇ, ಮತ್ತು ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್‍ನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಇದನ್ನು ಇತರ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‍ಗಳಿಗಾಗಿ ಸ್ಪೀಚ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು(ಇನ್‍ಪುಟ್ ಮತ್ತು ಕರೆಕ್ಷನ್) ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಎಡಿಷನ್‍ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೋಮ್ ಬೇಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಟರ್ ಎಡಿಷನ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊರತಾಗಿ, ಈ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಸಪೋರ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಎಡಿಷನ್‍ಗಳಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ, ಇನ್‍ಪುಟ್ ಡಿವೈಸ್ ಡಿಜಿಟರ್, ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್, ಅಥವಾ ರೆಗ್ಯೂಲರ್ ಮೌಸ್ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಇದು ಯಾವುದೇ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ರನ್ನಿಂಗ್ ವಿಸ್ತಾಗಳಿಗೆ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆ, ಇಂಕ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್,<ref>[http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms701180(VS.85).aspx MSDN] Ink collection</ref> ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಇನ್‍ಪುಟ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಸ್ತಾವು, ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್ ಫಂಕ್ಷನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಚನೆಗಳು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಸರ್ಫೆಸ್]] ವರ್ಶನ್ ಆಫ್ ವಿಸ್ತಾಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ) ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‍ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಈಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಕೂಡ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಕಲಿಕಾ ಸಾಧನದಂತೆ, ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ರೆಕಗ್ನಿ‍ಷನ್ ಪರ್ಸನಲೈಸೇಷನ್ ಸಾಧನದ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ, ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾವು, ಸುಧಾರಿತ ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಸ್ಟಾರ್ಟರ್ ಎಡಿಷನ್‍ನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯು ವಿಂಡೋಸ್ 7 ಎಲ್ಲಾ ಎಡಿಷನ್‍‍ಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರಿಟನ್ ಮ್ಯಾಥ್ ಎಕ್ಸ್‍ಪ್ರೆಷನ್ಸ್ ಫಾರ್ಮುಲಾಗಳನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡುವಂತಹ ಹೊಸ ಮ್ಯಾಥ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ಯಾನಲ್‍ನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತಲ್ಲದೇ, ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ವಿಂಡೋಸ್ 7, ಅತೀ ಬೇಗನೆ, ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟ, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಬರವಣಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ, ಈ ಪೆನ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರೈಟಿಂಗ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್‍ನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಬ್ದಭಂಡಾರ‍ದೊಂದಿಗೆ (ಮೆಡಿಕಲ್ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಬ್ದಗಳು) ಪರ್ಸನಲೈಸ್ಡ್ ಕಸ್ಟಮ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ‍ಗಳು ಸಹಕರಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ನೋಟ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು, ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಪ್ರಿಡಿಕ್ಷನ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ಕೂಡ ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೌಸ್‍ನಂತೆಯೇ, ನಿಮ್ಮ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಟಚ್ ಗೆಸ್ಚರ್‍ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸುಧಾರಿತ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಬಲಗೊಳಿಸಲು, ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್ ತಂತ್ರಜಾÕನ ಕೆಲವೊಂದು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.microsoft.com/windows/windows-7/features/tablet-pc.aspx</ref> ಇಂತಹ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಗತಿಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಒಎಸ್‍ನ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಫಂಕ್ಷನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಉದ್ಭವಾಗುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಡ್ರೈವರ್ಸ್‍ಗಳು ಟಚ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಡಿವೈಸ್‍ಗಳ ಬದಲಾಗಿ, ಪಿಎಸ್/2 ಮೌಸ್ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಫಂಕ್ಷನ್‍ಗಳು ಫಂಕ್ಷನಾಲಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡಬಹುದು. == ವಿಂಡೋಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ == ಫ್ಲ್ಯಾಟ್‍ಫಾರ್ಮ‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಫಂಕ್ಷನ್‍ಗಳಿಗಾಗಿನ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಕ್ಯಾಟರ್‍ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಇಂಟರ್‍ಫೇಸ್‍ನಲ್ಲಿ,ಪೆನ್- ಫ್ರೆಂಡ್ಲಿ ಯೂಸರ್ ಇಂಟರ್‍ಫೇಸ್ ಮತ್ತು /ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟ್ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುವಂತೆ, ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳ ಅನೇಕ ನಮೂನೆಗಳು ಸಂಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ;ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್ ಪ್ಯಾಕ್ * ಇಂಕ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್: ಆಕ್ಟಿವ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಇದು ಬಳಕೆದಾರನು ಬ್ಯಾಕ್‍ಗ್ರೌಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‍ನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಬರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. * ಸ್ನಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಟೂಲ್: ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಇದು ಸ್ಕ್ರೀ‍ನ್‍ನ ಭಾಗ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಪೆನ್‍ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೇ, ಫೈಲ್‍ನಂತೆ ಸೇವ್ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಈಮೇಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. * ಇಂಕ್ ಆರ್ಟ್: ಪೈಂಟಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ನನ್ನು ಮೂಲತಃ ಆಂಬಿಯೆಂಟ್ ಡಿಸೈನ್‍ನಿಂದ ಆರ್ಟ್‍ರೇಜ್ ಎಂದು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ಅದು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‍ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. * ಇಂಕ್ ಕ್ರಾಸ್‍ವರ್ಡ್: ಪೇಪರ್ ಕ್ರಾಸ್‍ವರ್ಲ್ಡ್ ಪಝಲ್‍ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಕ್ರಾಸ್‍ವರ್ಡ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ನನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. * ಮೀಡಿಯಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್: ಒಂದೇ ನೆಟ್‍ವರ್ಕ್‍ನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‍ಗಳಿಂದ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ಚಿತ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಡೌನ್‍ಲೋಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು, ಸಿಂಕ್ರೋನೈಸೇಷನ್ ಯುಟಿಲಿಟಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಗಿದೆ. ;ಎಜುಕೇಷನ್ ಪ್ಯಾಕ್ * [http://www.microsoft.com/windowsxp/downloads/tabletpc/educationpack/overview3.mspx ಇಂಕ್ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಕಾರ್ಡ್ಸ್]: [[ಫ್ಲ್ಯಾಶ್ ಕಾರ್ಡ್]] ಅಪ್ರೋಚ್‍ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮೆಮೊರೈಸೇಷನ್‍ಗೆ ಸಹಕರಿಸಲು, ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಅವರದೇ ಆದ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‍ಕಾರ್ಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಲೈಡ್ ಶೋನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ, ಈ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‍ನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.microsoft.com/windowsxp/downloads/tabletpc/educationpack/overview4.mspx ಇಕ್ವೇಷನ್ ರೈಟರ್]: ಇದೊಂದು ಹ್ಯಾಂಡ್‍ರಿಟನ್ ಗಣಿತ ಸಮೀಕರಣಗಳನ್ನು ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಪೇಸ್ಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಧಾರಿತ ಇಮೇಜ್‍ಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿಶೇಷ ಮಾನ್ಯತಾ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. * [http://www.microsoft.com/windowsxp/downloads/tabletpc/educationpack/overview2.mspx ಗೋ ಬೈಂಡರ್ ಲೈಟ್]: ಆåಜಿಲೆಕ್ಸ್ ಲ್ಯಾಬ್‍ನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ನೋಟ್ ಟೇಕಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಆಗಿದೆ. * [http://www.microsoft.com/windowsxp/downloads/tabletpc/educationpack/overview6.mspx ಹೆಕ್ಸಿಕ್ ಡಿಲಕ್ಸ್]: ವಿಶೇಷ ಸೂಚಕವಿರುವ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಯೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಆಟವಾಗಿದ್ದು, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‍ನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ. == ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ಸ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೋಟ್‍ಬುಕ್‍ಗಳು == ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಮತ್ತು ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನ ಅರಿಕೆಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಬಳಕೆದಾರನಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಫ್ಲ್ಯಾಟ್‍ಫಾರ್ಮ್ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: ==== ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ==== * ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿಕೊಂಡು, ನಿಂತುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮೌಸ್ ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. * ಕಡಿಮೆ ತೂಕ, ಲೋವರ್ ಪವರ್ ಮಾಡೆಲ್‍ಗಳು [[ಅಮೆಝಾನ್ ಕಿಂಡಲ್‌]]ನಂತೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ರೀಡಿಂಗ್ ಡಿವೈಸ್‍ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. * ಇಮೇಜ್ ಮ್ಯಾನಿಪ್ಯುಲೇಷನ್, ಅಥವಾ ಮೌಸ್ ಆಧಾರಿತ ಆಟಗಳಂತಹ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಯ ಕೀಬೋರ್ಡ್‍ ಮತ್ತು ಮೌಸ್ ಅಥವಾ ಟಚ್ ಪ್ಯಾಡ್ ಬಳಕೆಗಿಂತ, ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಡಯಾಗ್ರಾಮ್‍ಗಳನ್ನು, ಗಣಿತ ಸಂಕೇತಗಳು, ಮತ್ತು ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭ ಅಥವಾ ಅತೀ ಬೇಗನೆ ದಾಖಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು. * ರಿಯಾಯಿತಿ, ಸೂಕ್ತ ಸಾಫ್ಟ್‍ವೇರ್‍ಗಳು, ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಇನ್‍ಪುಟ್, ವಿಭಿನ್ನ ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಲೋಕಲೈಸೇಷನ್‍ಗಳಿಗಿಂತ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. * ಕೆಲವೊಂದು ಬಳಕೆದಾರರು, ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ನಲ್ಲಿನ ಪಾಯಿಂಟರ್‍ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಳ್ಳದಿರುವ ಮೌಸ್ ಅಥವಾ ಟಚ್‍ಪ್ಯಾಡ್ ‍ನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಟೈಲಸ್‍ನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==== ಅನಾನುಕೂಲಗಳು ==== * ದುಬಾರಿ ವೆಚ್ಚ- ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾನ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ದುಬಾರಿಯಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಈ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://news.com.com/Convertibles+The+new+laptop+bling/2100-1044_3-5900655.html |title=Convertibles: The new laptop bling? - CNET News.com |access-date=2012-07-15 |archive-date=2012-07-15 |archive-url=https://archive.is/20120715080342/http://news.com.com/Convertibles+The+new+laptop+bling/2100-1044_3-5900655.html |url-status=live }}</ref> * ಇನ್‍ಪುಟ್ ಸ್ಪೀಡ್- ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಹ್ಯಾಂಡ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಟೈಪಿಂಗ್‌ಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿದೆ, ಟೈಪಿಂಗ್ [[WPM]]ಗೆ 50-150 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ; [[Slideit]], [[Swype]] ಮತ್ತು ಇತರ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು ಇನ್‍ಪುಟ್‍ ನ ಪೂರಕ, ಸ್ಪೀಡರ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. * ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮತ್ತು ಹಿಂಜ್ ಡ್ಯಾಮೇಜ್ ರಿಸ್ಕ್- ಒಂದೇ ಫ್ರೇಮ್‍ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕೂಡ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟ್ಯಾಪ್‍ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಅವುಗಳ ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ಗಳು ಕೂಡ ಇನ್‍ಪುಟ್ ಡಿವೈಸ್‍ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯಲ್ಲದೇ, ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮಿಸ್‍ಯೂಸ್‍ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಡ್ಯಾಮೇಜ್‍ನ ಅಪಾಯಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಕನ್‍ವರ್ಟಿಬಲ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹಿಂಜ್ ನಾರ್ಮಲ್ ಲ್ಯಾಪ್ ‍ಟಾಪ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ಗಳಂತಲ್ಲದೇ, ಇದು ಎರಡು ಆåಕ್ಸಿಸ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಅನೇಕ ಮೆಕಾನಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ (ಡಿಜಿಟೈಝರ್ ಮತ್ತು ವೀಡಿಯೋ ಕೇಬಲ್ಸ್, ಎಂಬೆಡೆಡ್ ವಿಫಿ ಆå‍ಂಟೆನ್ನಾಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ) ವೈಫಲ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=April 2010}} * ಎರ್ಗಾನಾಮಿಕ್ಸ್ – ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸ್ಲೇಟ್ ಮೋಡಾಗಿ ಮಡಚಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯು ರಿಸ್ಟ್ ರೆಸ್ಟ್‍ಗೆ(ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ) ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಬಳಕೆದಾರನು ಬರೆಯುವಾಗ ಅವರ ತೋಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಚೀಚೆ ಚಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} * ನಿಧಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ- ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳು ಅವುಗಳ ದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪ್‍ಗಳಿಗಿಂತ ನಿಧಾನ ಗತಿಯ ಗಣಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC‍ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾರ್ಡ್‍ಗಳ ಬದಲಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿತ ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪ್ರಾಸೆಸ್ಸರ್‍ಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಜನವರಿ 2010, ರಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಡ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಅಂದರೆ ಅದು [[ಎಚ್ ಪಿ ಟಚ್‍ಸ್ಮಾರ್ಟ್]] tm2, ಅದು [[ATI]] ಮೊಬಿಲಿಟಿ ರೇಡಿಯಾನ್ HD4550 ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ, ಅದರ ಕೋರ್ 2 ಡ್ಯೂ ಪ್ರಾಸೆಸ್ಸರ್ 1.8&nbsp;GHz. ರಷ್ಟು ಗರಿಷ್ಠ ಕ್ಲಾಕ್ ಸ್ಪೀಡ್‍ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [http://store.shopfujitsu.com/fpc/Ecommerce/PrdBridge.jsp?pclass=T5 Fujitsu LifeBook T5010]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಎಂಬ ಈ ಆಪ್ಷನ್‍ಗಳು CPUಗಳಿಗೆ 2.8&nbsp;GHz, ರವರಷ್ಟು ಸ್ಪೀಡ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕೂಡ ಕೇವಲ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ‍ಗಳಿಗೆ{{Citation needed|date=April 2010}} ಸಪೋರ್ಟ್ ಆಗುತ್ತವೆ. == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == ರೆಗ್ಯುಲರ್ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳು ಕೂಡ ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ: * ಕೆಪಾಸಿಟಿವ್ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಇನ್‍ಪುಟ್‍ನ್ನು. ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸಿಸ್ಟಂ‍ಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಒತ್ತಡವಿಲ್ಲದೇ, ಸ್ಕ್ರೀನ್‍ನಲ್ಲಿನ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬಲ್ಲುದು.<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://news.thomasnet.com/fullstory/811421 |title=Tablet PC offers capacitive touch sensing capability., Dell, Inc |access-date=2010-06-28 |archive-date=2010-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211151556/http://news.thomasnet.com/fullstory/811421 |url-status=dead }}</ref> * ಪಾಮ್ ರೆಕಗ್ನಿಷನ್, ಇದು ಅನುದ್ದೇಶಕರ ಪಾಮ್ಸ್‍ಗಳು ಅಥವಾ ಪೆನ್ಸ್ ಇನ್‍ಪುಟ್‍ಗಳಿಗೆಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಇತರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated1"/> * [[ಮಲ್ಟಿ ಟಚ್]] ಕೆಪಾಬಿಲಿಟಿ‍ಗಳು, ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಏಕಕಾಲಿಕ ಫಿಂಗರ್‍ಟಚ್‍ಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಆನ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅಂಶಗಳ<ref>{{Cite web |url=http://jkontherun.blogs.com/jkontherun/2007/12/so-what-is-mult.html |title=jkOnTheRun:So what is multi-touch? |access-date=2010-06-28 |archive-date=2011-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321093941/http://jkontherun.blogs.com/jkontherun/2007/12/so-what-is-mult.html |url-status=dead }}</ref> ವಿಸ್ತರಿತ ಕೈಚಳಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. == ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಡೆಲ್‌ಗಳು == {{Refimprove|section|date=December 2006}} {{See|Comparison of tablet PCs}} ಪ್ರಮುಖ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ತಯಾರಕರೆಂದರೆ [[ಏಸರ್]], [[AIS]], [[ಆಪಲ್ Inc.]], [[Asus]], [[ಬೊಸಾನ್ವಾ]], [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋವಯ]], [[ಫುಜಿಸ್ತು]], [[ಗೇಟ್‌ವೇ, Inc.]],[http://www.gnetcanada.com G-NET]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[ಹೆವ್ಲೆಟ್-ಪ್ಯಾಕರ್ಡ್]], [[IBM]], [[ಲೆನೊವೊ ಗ್ರೂಪ್]], [[LG ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]], [http://www.ruggedtabletpc.com ಮೊಬೈಲ್‌ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್], [[ಮೋಶನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]], [[NEC]], [[ಪ್ಯಾನಾಸಾನಿಕ್]], [http://www.quaduro.com ಕ್ವಾಡುರೊ-ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್], [[ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ಕಿಯೋಸ್ಕ್]] ಮತ್ತು [[ತೊಷಿಬಾ]]. ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: ==== ಹಲಗೆ ==== * [http://www.aispro.com/TabletPC/ruggedTabletPC.asp AIS Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802034421/http://www.aispro.com/TabletPC/ruggedTabletPC.asp |date=2010-08-02 }} * ಆರ್ಕೋಸ್ 9 * [[ಆಪಲ್ iPad]] * [[Axiotron Modbook]] * COWON Q5W * [http://www.scribblertabletpc.com Electrovaya Scribbler SC4100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007085612/http://scribblertabletpc.com/ |date=2016-10-07 }} * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST5010 * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST5111 * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST5112 * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST6012 * ಫುಜಿತ್ಸು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ಟಿಕ್ ST1010 * [http://www.gnetcanada.com/rugged-industrial-computers-gnet_rugtab104.asp G-NET Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225060038/http://www.gnetcanada.com/rugged-industrial-computers-gnet_rugtab104.asp |date=2008-12-25 }} * JLT8404 Field Tablet PC * [http://www.ruggedtabletpc.com/rugged-tablet-pc/xtablet-t7000-rugged-tablet-pc.php MobileDemand xTablet T7000 Rugged Tablet PC]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ruggedtabletpc.com/rugged-tablet-pc/xtablet-t8700-rugged-tablet-pc.php MobileDemand xTablet T8700 Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117062206/http://www.ruggedtabletpc.com/rugged-tablet-pc/xtablet-t8700-rugged-tablet-pc.php |date=2010-01-17 }} * Motion M1200, M1300, M1400, LE-Series, LS800, LE 1700 * [http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_J34.asp Motion J3400 Semi-Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819162025/http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_J34.asp |date=2010-08-19 }} * [http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_c5.asp Motion C5 Mobile Clinical Assistant Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526104532/http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_c5.asp |date=2010-05-26 }} * [http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_f5.asp Motion F5 Rugged Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527193939/http://www.motioncomputing.com/products/tablet_pc_f5.asp |date=2010-05-27 }} * [http://www.paceblade.com/site/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&amp;tabid=3&amp;cat=20&amp;grp=2010 PaceBlade SlimBook 200 Series Tablet PCs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030201515/http://www.paceblade.com/site/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&tabid=3&cat=20&grp=2010 |date=2009-10-30 }} * ಪ್ಯಾನಾಸಾನಿಕ್ ಟಫ್‌ಬುಕ್ 08 * [http://www.quaduro.com Quadpad Slate Style Tablet PC] * [http://www.quaduro.com Quadpad 3G HSDPA Tablet PC] * [[ಸ್ಯಾಮ್‌ಸಂಗ್ Q1]] (Q1 Ultra) * [http://www.tabletkiosk.com/products/sahara/i400s_pp.asp TabletKiosk Sahara Slate PC i400 series Tablet PCs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526224930/http://www.tabletkiosk.com/products/sahara/i400s_pp.asp |date=2010-05-26 }} * [http://www.tabletkiosk.com/products/sahara/a230t_overview.asp TabletKiosk Sahara NetSlate a230T Tablet PC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130144329/http://tabletkiosk.com/products/sahara/a230t_overview.asp |date=2010-11-30 }} * [http://www.tabletkiosk.com/products/eo/a7330_overview.asp TabletKiosk eo a7330 Ultra-Mobile Tablet PCs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130144532/http://tabletkiosk.com/products/eo/a7330_overview.asp |date=2010-11-30 }} * [http://www.tabletkiosk.com/products/eo/a7230X_overview.asp TabletKiosk eo TufTab Rugged Ultra-Mobile Tablet PCs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130142116/http://tabletkiosk.com/products/eo/a7230X_overview.asp |date=2010-11-30 }} * ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ * Viliv S5 * Viliv X70 ==== ಕನ್ವರ್ಟಿಬಲ್ ==== * Acer TravelMate C100/C200/C210/C300/C310 * Asus R1F * Asus R1E * ASUS Eee PC T91 (8.9" Netbook) * ಅವೆರಾಟೆಕ್ C3500 ಶ್ರೇಣಿ * ಡೈಲಾಗ್ [[ಫ್ಲೈಬುಕ್]] V5 * [[ಡೆಲ್ ಲ್ಯಾಟಿಟ್ಯೂಡ್]] XT/XT2 * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ P1610, P1620, P1630 (8.9" ಅಲ್ಟ್ರಾಪೋರ್ಟಬಲ್) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T4020, T4210, T4220 (12.1" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ವ್ಯವಹಾರಿಕ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T1010 (13.3" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ಬಳಕೆದಾರ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T2010, T2020 (12.1" ಅಲ್ಟ್ರಾಪೋರ್ಟಬಲ್, ವ್ಯವಹಾರ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T4310 (12.1" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ಬಳಕೆದಾರ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T4410 (12.1" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ವ್ಯವಹಾರ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T5010 (13.3"ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ವ್ಯವಹಾರಿಕ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ T900 (13.3" ತೆಳ್ಳನೆಯ ಮತ್ತು ಹಗುವವಾದ, ವ್ಯವಹಾರಿಕ) * ಫುಜಿತ್ಸು ಲೈಫ್‌ಬುಕ್ U810, U820, U2010 (5.6" ಅಲ್ಟ್ರಾಪೋರ್ಟಬಲ್) * ಗೇಟ್‌ವೇ C-140X (aka S-7235/E-295C) * ಗೇಟ್‌ವೇ C-120X (aka S-7125C/E-155C) * HP TC4200/TC4400 * HP ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ 2710p * [[HP ಎಲೈಟ್‌ಬುಕ್]] 2700 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಪೆವಿಲಿಯನ್ tx1000 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಪೆವಿಲಿಯನ್ tx2000 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಪೆವಿಲಿಯ tx2500 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಟಚ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್ tx2 ಶ್ರೇಣಿ * HP ಟಚ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್ tm2 ಶ್ರೇಣಿ * ಕೊಹ್ಜಿನ್‌ಶಾ SX3 (8.9" ನೆಟ್‌ಬುಕ್) * [[ಲೆನೊವೊ]] [[ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] X41 ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ * ಲೆನೊವೊ ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್ X60 Tablet ("X60t"ರಂತೆ ಗೊತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆ) * ಲೆನೊವೊ ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್ X61 ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ (12.1" ಮಲ್ಟಿ‌ವ್ಯೂ/ಮಲ್ಟಿಟಚ್ XGA (1024x768) TFT) * ಲೆನೊವೊ ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್ X200 ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ (12.1" [[WXGA]] (1280 x 800)) ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದದ್ದು) * LG XNote C1 * LG XNote P100(C1 Upgrade Model) * LG LT-20-47CE * MDG ಫ್ಲಿಪ್ ಟಚ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್ (8.9" ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್)[http://www.mdg.ca/flip MDG ಫ್ಲಿಪ್]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ಪ್ಯಾನಾಸಾನಿಕ್ ಟಫ್‌ಬುಕ್ 19 * [[ತೊಷಿಬಾ ಪೋರ್ಟೇಜ್]] 3500/3505 * ತೊಷಿಬಾ ಪೋರ್ಟೇಜ್ M200 * ತೊಷಿಬಾ ಪೋರ್ಟೇಜ್ M400/405/700/750 * ತೊಷಿಬಾ ಪೋರ್ಟೇಜ್ R400/405 * [[ತೊಷಿಬಾ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್]] R10/R15/R20/R25 * [[ತೊಷಿಬಾ ಟೆಕ್ರಾ]] M4/M7 * Viliv S7 * Viliv S10 ==== ಹೈಬ್ರಿಡ್ ==== * [[ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ TC1000]] * [[HP ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ TC1100]] * ಲೆನೊವೊ ಐಡಿಯಾಪ್ಯಾಡ್ U1 (ಬರುವ ಬೇಸಿಗೆ 2010ರಲ್ಲಿ) * ಟ್ಯಾಟಂಗ್ ಟ್ಯಾಂಗಿ * ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ ಕಾನ್ಸರ್ಟೊ == ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ == * [http://www.comfort-software.com/on-screen-keyboard.html Comfort On-Screen Keyboard] - ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಆನ್-ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕೀಬೋರ್ಡ್ * [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್ ಜರ್ನಲ್]] * [[ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಒನ್‌ನೋಟ್]] * [[ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಎನಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಔಟ್‌ಲುಕ್]] * [[ಫ್ಯೂಚರ್‌ವೇರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌]]ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾದ ಫ್ಯೂಚರ್‌ವೇರ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಸ್ಕೆಚ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ * [[GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] * [[ಅಜಿಲಿಕ್ಸ್ ಗೊ‌ಬೈಂಡರ್]] * [[ಮೊಬಿಲಿಸ್ - ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟಿಸ್ ರೇಂಜ್]] * [[ಎವರ್‌ನೋಟ್]] * [http://research.microsoft.com/en-us/um/redmond/projects/inkseine/ InkSeine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100723164105/http://research.microsoft.com/en-us/um/redmond/projects/inkseine/ |date=2010-07-23 }}: ಪ್ರೋಟೋಟೈಪ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ GUI/ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್ - ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್ ರೀಸರ್ಚ್ * [http://cmap.ihmc.us/conceptmap.html IHMC CmapTools] - ಒಂದು ಫ್ರೀ [[ಕಾನ್‌ಸೆಪ್ಟ್ ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್]] ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ * [[Xournal]] - ಒಂದು ಲೈನಕ್ಸ್ ನೋಟ್‌ಟೇಕಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ * ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಾಗಿ ಆನ್‌ಸೈಟ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಕನ್ಸ್‌ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ * [http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio10.html#FreehandSystems06 MusicPad Pro]: ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ರೀಡರ್ - ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ - ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯ ಮೇಲೆ ಶೀಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ * [http://www.eonsystems.net/documentor.htm Documentor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100318053058/http://eonsystems.net/documentor.htm |date=2010-03-18 }}: ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಗಾಗಿ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಷನ್ ಇಂಜಿನ್ * [[ಸ್ಟಾರ್‌ಡ್ರಾ]] ಕಂಟ್ರೋಲ್ - [[ರೂಮ್ ಆಟೊಮೇಷನ್]] / [[ಹೋಮ್‌ ಸಿನೆಮಾ]] ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸಿಸ್ಟಂ == ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸೈಜ್ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ == ಹಲವು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ತಯಾರಕರು 12" ವೈಡ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ 1280x800 ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ರೆಸೊಲ್ಯೂಶನ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಳತೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಫುಜಿತ್ಸು T5010 ಅತಿದೊಡ್ಡ 13.3" ಡಿಸ್‌ಪ್ಲೇ ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು 1280x800 ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ರೆಸೊಲ್ಯೂಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.fujitsu.com/au/services/technology/pc/notebooks/tseries/t5010/specs.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-28 |archive-date=2010-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218214425/http://www.fujitsu.com/au/services/technology/pc/notebooks/tseries/t5010/specs.html |url-status=dead }}</ref>. ಏಸರ್ ಟ್ರ್ಯಾವೆಲ್‌ಮೇಟ್ C300 1024x768ನಲ್ಲಿ 14.1" ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಗುರವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಂತಹ ಪವರ್, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ತೂಕಕ್ಕೆ 12" ಫಾರ್ಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಉತ್ತಮವಾದದ್ದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಗ್ರಾಹಕರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಬೇಡಿಕೆಗಳಿವೆ, ದೊಡ್ಡ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಗಳು ತೂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಳಿಗೆ ಗಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪವರ್, ಹೆಚ್ಚು ತೂಕದ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ಇರುವಂತಹ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == {{Prose|date=July 2009}} ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಶೇಷ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ [[ಪೆನ್‌ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆ, ಮತ್ತು ಹಾಗೇ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ -ಆಧಾರಿತ PCಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈಗಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪರಿಚಿತರಾಗಿರುವ ಜನರಿಗೆ ಈ ಮೂಲದ ಆಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಚ್ಚರಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೈಬರಹಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್‌ಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗೆ ಅನುಮತಿ ದೊರೆತದ್ದು 1988ರಲ್ಲಿ.<ref name="Gray">{{Citation | last =Gray | first =Elisha | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 (full image) | date =1888-07-31 | url =http://www.freepatentsonline.com/386815.pdf | accessdate = | archive-date =2023-07-16 | archive-url =https://web.archive.org/web/20230716212904/https://www.freepatentsonline.com/386815.pdf | url-status =dead }}</ref> ಕೈಬರಹದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕೈಬರಹದ ಚಲನೆಗಳಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಸಿಸ್ಟಂ‌ನ ಮೊದಲ ಪೇಟೆಂಟ್ 1915ರಲ್ಲಿ ದೊರೆಯಿತು.<ref name="Goldberg">{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/1117184.pdf | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref> ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಕೈಬರಹದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಆಧುನಿಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ-ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದು 1956ರಲ್ಲಿ.<ref name="Dimond 232–237">{{Citation | last=Dimond | first=Tom | title=Devices for reading handwritten characters | publisher=Proceedings of Eastern Joint Computer Conference | pages=232–237 | date=1957-12-01 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | accessdate=2008-08-23 | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Dimond57 | url-status=dead }}</ref> ಹಲವಾರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಸಿಸ್ಟಂಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 1980ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳು ಇದ್ದವು: [[ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್]], [[ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]], ಮತ್ತು ಲೈನಸ್ ಇವುಗಳು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತವಾದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, [[GO Corp.]] ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಗಾಗಿ [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]] ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಅನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು: ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಒಂದು ಪೇಟೆಂಟ್ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Mintz">{{Citation | last =Mintz | first =Jessica | coauthors = | title =Microsoft to Appeal $367M Patent Ruling | work = | pages = | language = | publisher =The Associated Press | date =2008-04-04 | url = http://www.usatoday.com/tech/products/2008-04-04-2507619152_x.htm | accessdate = 2008-09-04 }}</ref> ಕೆಳಕಂಡ ಸಮಯದ ಪಟ್ಟಿಯು ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: * 1950ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೆ ** 1888: ಕೈಬರಹವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಒಂದು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಸ್ಟೈಲಸ್ ಡಿವೈಸ್‌ಗಾಗಿ [[ಎಲಿಷಾ ಗ್ರೇ]]ಗೆ [[U.S. ಪೇಟೆಂಟ್]] ದೊರೆಯಿತು.<ref name="Gray"/><ref>{{Citation | last =Gray | coauthors = | title =Telautograph | work = | pages = | language = | publisher =United States Patent 386,815 | date =1888-07-31 | url =http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Gray1888b | accessdate = | archive-date =2012-01-10 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#Gray1888b | url-status =dead }}</ref> ** 1915: ಸ್ಟೈಲಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸುವ ಬಳಕೆದಾರನ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್.<ref name="Goldberg"/><ref>{{Citation | last=Goldberg | first=H.E. | title = Controller | publisher=United States Patent 1,117,184 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#GoldbergHE15 | accessdate = | date=1915-12-28 }}</ref> ** 1942: ಕೈಬರಹ ಸೇರಿಸುವ ಟಚ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಗಾಗಿ U.S. ಪೇಟೆಂಟ್.<ref>{{Citation | last=Moodey | first=H.C. | title = Telautograph System | date =1942-12-27 | publisher=United States Patent 2,269,599 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#Moodey40 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last=Moodey | first=H.C. | title = Telautograph System | date =1942-12-27 | publisher=United States Patent 2,269,599 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/2269599.pdf | accessdate = }}</ref> ** 1945: [[ವನ್ನೆವರ್ ಬುಶ್]] ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧ [[ಅಸ್ ವಿ ಮೇ ಥಿಂಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಮೆಮೆಕ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ, ಕೈಬರಹವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಡಾಟಾ ದಾಖಲಿಸುವ ಸಾಧನ.<ref>{{Citation | last=Bush | first=Vannevar | title=As We May Think | date=1945-07-15 | publisher=The Atlantic Monthly | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#BushV45 | accessdate= | archive-date=2012-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120110140037/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio70.html#BushV45 | url-status=dead }}</ref> * 1950ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ** ರಿಯಲ್-ಟೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಮ್ ಡೈಮಂಡ್ ಕೈಬರಹ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತಹ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಟೈಲೇಟರ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು.<ref name="Dimond 232–237"/> * 1960ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ** RAND ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದದ್ದು.<ref>{{Citation | last= | first= | title = RAND Tablet | publisher= | pages= | date=1961-09-01 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio70.html#RAND61 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last= | first= | title=50 Years of Looking Forward | publisher=RAND Corporation | pages= | date=1998-09-01 | url=http://www.rand.org/publications/randreview/issues/rr.fall.98/50.html | accessdate= | archive-date=2009-05-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090507193627/http://www.rand.org/publications/randreview/issues/rr.fall.98/50.html | url-status=dead }}</ref> RAND ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಒಂದು ಸ್ಟಯಲೇಟರ್‌ಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಪರಿಚಿತ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ನಂತರ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. * 1960ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ** [[ಝೆರಾಕ್ಸ್]] PARCನ [[ಅಲನ್ ಕೇ]] ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪೆನ್ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಬಳಸುವ, [[ಡೈನಬುಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ನೋಟ್‌ಬುಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ: ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಸಾಧನವು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪೆನ್ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಅನ್ನು ಕೈಗೂಡಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. * 1966 ** [[ಸೈನ್ಸ್ ಫಿಕ್ಷನ್]] [[ದೂರದರ್ಶನ ದಾರಾವಾಹಿ]] [[Star Trek: The Original Series|ಸ್ಟಾರ್ ಟ್ರೆಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿವ್ ಸದಸ್ಯರು ದೊಡ್ಡ, ವೆಡ್ಜ್ ಆಕಾರದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ [[ಕ್ಲಿಪ್‌ಬೋರ್ಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅವನ್ನು ಸ್ಟೈಲಸ್ ಬಳಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. * 1968 [[ಚಿತ್ರ:2001interview.jpg|thumb|right|2001ರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವೈ‌ರ್‌ಲೆಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಸಾಧನ]] * ** ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೇ ಕುಬ್ರಿಕ್]] ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಸಾಧನವು ವೈರ್‌ಗಳಿಲ್ಲದೆ ವೀಡಿಯೋ ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಹಾಗೆ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[2001: A Space Odyssey]].<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/2001_%28film%29</ref> {{image}} * 1982 ** [[ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್, ವಾಲ್ತಮ್‌]]ನ [[ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್]], ಕೀಬೋರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಮೌಸ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ-ಬಳಕೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ತಂದರು.<ref>{{Citation | last= | first= | title=Pencept Penpad (TM) 200 Product Literature | publisher=Pencept, Inc. | pages= | date=1982-08-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Pencept83 | accessdate= | archive-date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111152232/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Pencept83 | url-status=dead }}</ref> ** ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸುವುದನ್ನು ಬಳಸುವಂತಹ ಇನ್‌ಫೊರೈಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್-ಆಫ್-ಸೇಲ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಮತ್ತು ಪೆನ್ ಅನ್ನು ಕ್ಯಾಡ್ರೆ ಸಿಸ್ಟಂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title=Inforite Hand Character Recognition Terminal | publisher=Cadre Systems Limited, England | pages= | date=1982-08-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Inforite82 | accessdate= | archive-date=2012-01-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120111152232/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio83.html#Inforite82 | url-status=dead }}</ref> * 1985 ** [[ಪೆನ್‌ಸೆಪ್ಟ್]]<ref>{{Citation | last= | first= | title = Users Manual for Penpad 320 | publisher= Pencept, Inc. | pages= | date=1984-06-15 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio85.html#Pencept84d | accessdate = }}</ref> ಮತ್ತು CIC<ref>{{Citation | last= | first= | title=Handwriter (R) GrafText (TM) System Model GT-5000 | publisher=Communication Intelligence Corporation | pages= | date=1985-01-15 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio85.html#CIC85 | accessdate= | archive-date=2009-11-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091127064643/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio85.html#CIC85 | url-status=dead }}</ref> ಎರಡೂ PC ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಬಳಸುವ ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ನೀಡಿದವು ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಮೌಸ್ ಬದಲಿಗೆ ಕೈಬರಹವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ. ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ [[MS-DOS]] ಆಗಿದೆ. * 1989 ** ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್-ಟೈಪ್ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಾಣಿಜ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಲಭ್ಯವಾದದ್ದು [[ಗ್ರಿಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌‌]]ನ GRiDPad<ref>{{Citation | last= | first= | title=The BYTE Awards: GRiD System's GRiDPad | publisher=BYTE Magazine, Vol 15. No 1 | pages=285 | date=1990-01-12 | url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#GridPad90a | accessdate= | archive-date=2010-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100125181350/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#GridPad90a | url-status=dead }}</ref>, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ [[MS-ಡಾಸ್]] ಆಧಾರಿತವಾದದ್ದು. ** ವ್ಯಾಂಗ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರೀಸ್ ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಫ್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಇದರಿಂದ MS-DOS ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಮಾಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ಬಳಕೆದಾರನು ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಕೈಬರಹ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯಂತಹ ಸಿಸ್ಟಂ‌ಗಳಿಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ-ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಅಪ್ಲಿಕೇಷನ್‌ಗಳಿಗೆ ಇದು ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Citation | last= | first= | title= WANG Freestyle demo | publisher= Wang Laboratories | pages= | date= 1989 | url= http://rwservices.no-ip.info:81/pens/images.html#WangFreestyle | accessdate= 2008-09-22 | archive-date= 2009-02-27 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090227044455/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/images.html#WangFreestyle | url-status= dead }}</ref> ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ [[MS-DOS]] ಆಗಿತ್ತು ** [http://solutions.us.fujitsu.com/www/content/products/Tablet-PCS/index.php Fujitsu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101002093249/http://solutions.us.fujitsu.com/www/content/products/Tablet-PCS/index.php |date=2010-10-02 }} ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಪೊಕೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಹೊಸ ಪೊಕೆಟ್ PC ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. * 1991 ** ಮೊಮೆಂಟಾ ಪೆನ್‌ಟಾಪ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Citation | last =Lempesis | first =Bill | coauthors = | title =What's New in Laptops and Pen Computing | work = | pages = | language = | publisher =Flat Panel Display News | date =1990-05 | url =http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#Momenta90 | accessdate = | archive-date =2010-01-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20100125181350/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio90.html#Momenta90 | url-status =dead }}</ref> ** [[GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]] ಎಂಬ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು,ಕೈಬರಹ ಗೆಸ್ಚರ್ ಶೇಪ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಫೀಚರಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Citation | last=Agulnick | first=Todd | title = Control of a computer through a position-sensed stylus | date =1994-09-13 | publisher=United States Patent 5,347,295 | url=http://users.erols.com/rwservices/pens/biblio95.html#Agulnick94 | accessdate = }}</ref><ref>{{Citation | last=Agulnick | first=Todd | title = Control of a computer through a position-sensed stylus | date =1994-09-13 | publisher=United States Patent 5,347,295 (full image) | url=http://www.freepatentsonline.com/5347295.pdf | accessdate = }}</ref> ** NCR ಮಾಡೆಲ್ 3125 MS-DOS ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಹೊಂದಿರುವ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]] ಅಥವಾ [[ಪೆನ್ ವಿಂಡೋಸ್]].<ref>{{Citation | title = NCR announces pen-based computer press release | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1991_June_24/ai_10957018 | accessdate = 2007-04-20 | format = {{Dead link|date=April 2009}} – <sup>[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3ANCR+announces+pen-based+computer+press+release&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]</sup> | publisher = [[FindArticles]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080502135338/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1991_June_24/ai_10957018 | archivedate = 2008-05-02 | url-status = bot: unknown }}</ref> ** [[ಆಪಲ್ ನ್ಯೂಟೌನ್]] ಡೆವೆಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿತು; ಇದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[PDA]] ಆಯಿತು, ಇದರ ಮೂಲ ಯೋಜನೆ (ದೊಡ್ಡ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಕೆಚಿಂಗ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. * 1992 ** [[GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]] ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಭ್ಯತೆಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು IBM ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ IBM 2125 ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು (ಮೊದಲ IBM ಮಾಡೆಲ್ ಹೆಸರು "ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್").<ref>{{Citation | title = Penpoint OS shipping press release | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1992_April_17/ai_12165379 | accessdate = 2007-04-20 | format = {{Dead link|date=April 2009}} – <sup>[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3APenpoint+OS+shipping+press+release&as_publication=&as_ylo=&as_yhi=&btnG=Search Scholar search]</sup> | publisher = [[FindArticles]] | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070830050237/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NEW/is_1992_April_17/ai_12165379 | archivedate = 2007-08-30 | url-status = bot: unknown }}</ref> ** [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] [[ವಿಂಡೋಸ್ ಫಾರ್ ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] ಅನ್ನು [[GO ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌]]ನ [[ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ OS]]ಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. * 1993 ** [[ಫುಜಿತ್ಸು]] ಇಂಟೆಗ್ರೇಟೆಡ್ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ LAN ಬಳಸುವಂತಹ ಮೊದಲ ಪೆನ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಪೊಕೆಟ್ PC ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://solutions.us.fujitsu.com/www/content/products/Tablet-PCS/index.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-28 |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002093249/http://solutions.us.fujitsu.com/www/content/products/Tablet-PCS/index.php |url-status=dead }}</ref> ** ಆಪಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನ್ಯೂಟೌನ್ PDA ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದು ಆಪಲ್ ಮೆಸೇಜ್ ಪ್ಯಾಡ್ ಎಂದೂ ಕೂಡಾ ಪರಿಚಿತ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಲಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಕೈಬರಹ ಗುರುತಿಸುವುದು ಕೂಡಾ ಸೇರಿದೆ. ** [[IBM]] [[ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, IBMನ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯೂಕರಿಸಿದ ಪೋರ್ಟಬಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು, IBM [[ಥಿಂಕ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] 750P ಮತ್ತು 360P ರೂಪದಲ್ಲಿ <ref>[http://www.pc.ibm.com/us/thinkpad/anniversary/history.html Lenovo - The history of ThinkPad]</ref> ** [[AT&amp;T]] ಪೆನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ಜೊತೆಗೆ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇರಿಸಿದಂತಹ [[EO ಪರ್ಸನಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಟರ್]] ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. * 1999 ** ಅಕ್ಸೆಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ "QBE" ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ [[ಕಾಮ್‌ಡೆಕ್ಸ್]] ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಶೋ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Citation | title = Trends at COMDEX Event 1999 | url=http://www.guiart.fi/gobr01en.htm | accessdate = 2008-08-11}}</ref> * 2000 ** ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೊದಲ ಸಾಧನವನ್ನು [https://web.archive.org/web/20181201123411/http://paceblade.com/ ಪೇಸ್‌ಬ್ಲೇಡ್] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿತು<ref>[http://www.allbusiness.com/electronics/computer-equipment-personal-computers/6004956-1.html PaceBlade launches Tablet PC]</ref> ಹಾಗೂ VAR ವಿಶನ್ 2000ರಲ್ಲಿ "ಉತ್ತಮ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್" ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿತು. ** ಅಕ್ಸೆಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ "QBE ವಿವೊ" ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ [[ಕಾಮ್ಡೆಕ್ಸ್]] ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಶೋದಲ್ಲಿ ಟೈ ಆಯಿತು. * 2001 ** ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ [[ಬಿಲ್ ಗೇಟ್ಸ್]] [[ಕಾಮ್ಡೆಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರೋಟೊಟೈಪ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು (ಪರವಾನಗಿ ಹೊಂದಿದ "ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಆವೃತ್ತಿಯ ವಿಂಡೋಸ್ XP" ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ ಹೊಂದಿರುವ ಪೆನ್-ಎನೇಬಲ್ಡ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿವರಿಸಿತು)<ref name="Microsoft 2005"/>. * 2003 ** [https://web.archive.org/web/20181201123411/http://paceblade.com/ ಪೇಸ್‌ಬ್ಲೇಡ್] "ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಡೆಸ್ ಜಹ್ರೆಸ್ 2002/2003" ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು[http://www.paceblade.com/site/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&amp;tabid=220&amp;Cat=30&amp;grp=3010&amp;ar=3&amp;Prod_ID=25&amp;Prod=PB_D110 ಪೇಸ್‌ಬುಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930225301/http://www.paceblade.com/site/DesktopDefault.aspx?tabindex=1&tabid=220&Cat=30&grp=3010&ar=3&Prod_ID=25&Prod=PB_D110 |date=2007-09-30 }} ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಗಾಗಿ [[ಸೆಬಿಟ್‌]]ಗಾಗಿ PC ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ** ಫಿಂಗರ್‌ವರ್ಕ್ಸ್<ref>{{Citation |title=iGesture Game Mode Guide |last=Fingerworks, Inc. |date=2003 |publisher=www.fingerworks.com |url=http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio05.html#Fingerworks03 |accessdate=2009-04-30 |archive-date=2009-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202101130/http://rwservices.no-ip.info:81/pens/biblio05.html#Fingerworks03 |url-status=dead }}</ref> ಟಚ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಟಚ್ ಗೆಸ್ಚರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಆಪಲ್ [[ಐಫೋನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. * 2006 ** ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂಟೆ [[ವಿಂಡೋಸ್ ವಿಸ್ತಾ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ವಿಸ್ತಾದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC [[ವಿಂಡೋಸ್ XP]] ಆವೃತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ** ಡಿಸ್ನೀ ಚಾನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಚಿತ್ರ, ''ರೀಡ್ ಇಟ್ ಅಂಡ್ ವೀಪ್'' ನಲ್ಲಿ ಜಾಮೀ ಆಕೆಯ ಜರ್ನಲ್‌ಗಾಗಿ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PCಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾಳೆ. * 2007 ** ಆಕ್ಸಿಯೋಟ್ರಾನ್ ಮಾಡ್‌ಬುಕ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಮ್ಯಾಕ್‌ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ OS X ಆಧಾರಿತ ಮೊದಲನೆಯ (ಮತ್ತು ಏಕೈಕ) ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್<ref name="modbookRelease"/>. * 2008 ** ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಫೆಡರಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಕೇಸ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ, ವಿಂಡೋಸ್/ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂನ ಗೆಸ್ಚರ್ ಪೀಚರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[GO Corp.]]ನ ಪೇಟೆಂಟ್ ಇನ್‌ಫ್ರಿಂಜ್ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಇದರಲ್ಲಿದೆ, ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂ‌ಗಳ ಬಳಕೆದಾರನ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref name="Mintz"/> ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಖರೀದಿಯು ಒಂದು ಬೇರೆ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://news.com.com/Go+files+antitrust+suit+against+Microsoft/2100-7343_3-5772534.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2005-07-06 |archive-date=2005-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050706024122/http://news.com.com/Go+files+antitrust+suit+against+Microsoft/2100-7343_3-5772534.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.groklaw.net/article.php?story=20050704045343631 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-28 |archive-date=2018-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181029093517/http://www.groklaw.net/article.php?story=20050704045343631 |url-status=dead }}</ref> ** [[HP]]ಯು ಎರಡನೆಯ ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್ ಸಮರ್ಥ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು: [[HP ಟಚ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್]] tx2 ಶ್ರೇಣಿ.<ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title =HP TouchSmart tx2z | work = | pages = | language = | publisher =HP | date = | url = http://www.shopping.hp.com/webapp/shopping/computer_can_series.do?storeName=computer_store&category=notebooks&a1=Category&v1=Mobility&series_name=tx2z_series | accessdate = 2008-11-28 }}</ref> * 2009 ** ಏಸಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು, [[EEE PC]] T91 ಮತ್ತು T91MT, ಅದು [[ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್]] ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಹೊಂದಿದೆ. ** ಯಾವಾಗಲೂ ಹೊಸತನ ಘೋಷಿಸುವ ಇದು ಒಂದು ಹೊಸ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ನೆಟ್‌ಬುಕ್ ARM CPU ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ** [[ಮೋಶನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] J3400 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು * 2010 ** ನಿಯೋಫೊನೀ [[WePad]] ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ, ಲೈನಕ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ಸ್ಲೇಟ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC, 11.6&nbsp;ಇಂಚಿನ ಮಲ್ಟಿ-ಟಚ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ 1366x768 ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ಗಳ ರೆಸೊಲ್ಯೂಷನ್‌ನೊಂದಿಗೆ.<ref>{{Citation | last = BAETZ | first = JUERGEN | coauthors = | title = German tablet PC sets out to rival Apple's iPad | work = | pages = | language = | publisher = Associated Press | date = April 12 2010 | url = http://hosted.ap.org/dynamic/stories/E/EU_TEC_GERMANY_IPAD_RIVAL | accessdate = 2010-04-15 }}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Citation | last = | first = | coauthors = | title = WePad specifications | work = | pages = | language = | publisher = Neofonie | date = April 12 2010 | url = http://www.neofonie.de/files/product_specifications_WePad_1004014.pdf | accessdate = 2010-04-15 | archive-date = 2010-12-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101229190813/http://www.neofonie.de/files/product_specifications_WePad_1004014.pdf | url-status = dead }}</ref> == ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು == {{commons}} * [[ಬ್ಲೂಟೂಥ್]] * [[ಕ್ರಂಚ್‌ಪ್ಯಾಡ್]] * [[ಇ-ಬುಕ್]] * [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್]] * [[HSPA]] * [[MIL-STD-810F]] ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್. * ಮೊಬೈಲ್‌ ಅಂತರಜಾಲ ಉಪಕರಣ (MID) * [[ನೆಟ್‌ಟಾಪ್]] * [[ನೋಟ್‌ಟೇಕಿಂಗ್]] * [[ನ್ಯೂಮರಿಕ್ ಕೀಪ್ಯಾಡ್]] * [[ಪೆನ್ ಕಂಪ್ಯೂಟಿಂಗ್]] * [[ಸಾಲಿಡ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಡ್ರೈವ್]] (SSD) * [[ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಬುಕ್‌]] * [[ಯುಎಸ್‌ಬಿ]] * [[WiFi]] * [[V12 ವಿನ್ಯಾಸ]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} * ಸ್ಟಾರ್‌ಗೇಟ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಸ್‌ನವರುಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ PC JLSX2010 ಬಳಸಿದ್ದು ನೋಡಿ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{dmoz|Computers/Systems/Tablet_PCs|Tablet PCs}} * {{HSW|1787-jeff-han-talks-about-touch-driven-computer-screens-video|Jeff Han Talks About Touch-Driven Computer Screens}} * [http://rwservices.no-ip.info:81/biblio.html Annotated bibliography of references to handwriting recognition and pen computing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111151619/http://rwservices.no-ip.info:81/biblio.html |date=2012-01-11 }} * [http://thetabletpc.net/comparison-convertibles.htm Comparison table of convertible tablets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100725002142/http://thetabletpc.net/comparison-convertibles.htm |date=2010-07-25 }} * [http://www.hp.com/sbso/solutions/healthcare/hp_tablet_whitepaper.pdf The Case for the Tablet PC in Health Care] ([[HP]], [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್]] [[ವ್ಹೈಟ್ ಪೇಪರ್‌]]) ಆಧಾರಿತ. * [http://www.motioncomputing.com/resources/WhitePaper_HealthCare.pdf Tablet PCs in Health Care] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227110125/http://www.motioncomputing.com/resources/WhitePaper_HealthCare.pdf |date=2012-02-27 }}. * [http://www.vtnews.vt.edu/story.php?relyear=2006&amp;itemno=300 College of Engineering announces alliance with Fujitsu and Microsoft] — [[ವರ್ಜೀನಿಯಾ ಟೆಕ್‌]]ನಿಂದ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳು * [http://pen.cs.brown.edu/ Microsoft Center for Research on Pen-Centric Computing] {{DEFAULTSORT:Tablet Pc}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಟ್ಯಾಬ್ಲೆಟ್ ಪಿಸಿ]] [[en:Early tablet computers]] [[ru:Планшетный персональный компьютер]] ci37h7zx0p6ae2pqel3cf73cq153g52 ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು (ಅಂಬಲಿ ಮೀನು) 0 24105 1434312 1381316 2026-10-24T22:18:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434312 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Taxobox | name = Jellyfish | image = Chrysaora quinquecirrha.JPG | image_width = 225px | image_caption = ''[[Chrysaora fuscescens]]'' | regnum = Animalia | phylum = [[Cnidaria]] | subphylum = '''Medusozoa''' | subphylum_authority = Petersen, 1979 | subdivision_ranks = [[Class (biology)|Classes]] | subdivision = * [[Hydrozoa]] * [[Scyphozoa]] * [[Cubozoa]] * [[Staurozoa]] * [[Polypodiozoa]] }} '''ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು''' ('''ಜೆಲ್ಲಿಗಳು''' ಅಥವಾ '''ಸಮುದ್ರ ಜೆಲ್ಲಿಗಳು''' ಅಥವಾ '''ಮೆಡುಸೋಜೊವಾ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ)ಗಳು [[ಸ್ನಿಡಾರಿಯಾ]] ವಿಭಾಗದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ-ಈಜುವ ಸದಸ್ಯರುಗಳಾಗಿವೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳು [[ಸ್ಕೈಪೋಜೋವಾ]] (200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಗಳು), [[ಸ್ಟೌರೋಜೋವಾ]] (ಸುಮಾರು 50 ಜಾತಿಗಳು), [[ಕ್ಯೂಬೋಜೋವಾ]] (ಸುಮಾರು 20 ಜಾತಿಗಳು), ಮತ್ತು [[ಹೈಡ್ರೋಜೋವಾ]] (ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಾಡದ ಇತರ ಸುಮಾರು 1000–1500 ಜಾತಿಗಳು)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ನಿಡಾರಿಯನ್ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|last=Marques|first=A.C.|coauthors=A. G. Collins|year=2004|title=Cladistic analysis of Medusozoa and cnidarian evolution|journal=Invertebrate Biology|volume=123|pages=23–42}}</ref><ref>{{cite journal|last=Kramp|first=P.L.|year=1961|title=Synopsis of the Medusae of the World|journal=Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom|volume=40|pages=1–469}}</ref> ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿನ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಸ್ಕೈಫೋಮೆಡ್ಯೂಸ್]], [[ಸ್ಟೌರೋಮೆಡ್ಯೂಸ್]], [[ಕ್ಯೂಬೋಮೆಡ್ಯೂಸ್]], ಮತ್ತು [[ಹೈಡ್ರೋಮೆಡ್ಯೂಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು '''ಮೆಡುಸೋಜೊವಾ''' ಉಪವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. '''''[[ಮೆಡುಸಾ]]'' ''' ಇದು ''ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನಿ'' ನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು, ಮತ್ತು ಅದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಹಂತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಪ್ರತಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ಆಳದವರೆಗೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಹೈಡ್ರೋಜೋನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು, ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರೋಮೆಡ್ಯೂಸ್‌ಗಳು ಶುದ್ಧವಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; ಶುದ್ಧವಾದ ನೀರಿನ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳು ಅಡ್ಡಳತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂಚಿಗಿಂತ (25&nbsp;mm) ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಬಣ್ಣರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಚುಚ್ಚುವುದಿಲ್ಲ. [[ಕಡಲುರಂಜಕಿ]]ಯಂತಹ ಹಲವಾರು ಹೆಚ್ಚು-ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು [[ಸ್ಕೈಫೋಮೆಡ್ಯೂಸ್]] ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ದೊಡ್ದದಾಗಿರುವ, ಅನೇಕ ವೇಳ ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿರುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ಪ್ರಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದರ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸ್ಟೆನೊಫೊರಾ]] ವಿಭಾಗದ ಸದಸ್ಯ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸ್ನಿಡಾರಿಯನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಸನಿಹವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಪಡದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಸ್ಟೆನೋಫೋರ್ ಮೀನುಗಳೂ ಕೂಡ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ-ಈಜಬಲ್ಲ ಪ್ಲವಕ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಅರೆಪಾರಕಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಗಾಢವಾಗಿರುವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. [[ಲಯನ್‌ನ ಮೇನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು]] ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.waterford-today.ie/index.php?option=com_content&task=view&id=933&Itemid=10177&ed=68 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-03-15 |archive-date=2010-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530112100/http://www.waterford-today.ie/index.php?option=com_content&task=view&id=933&Itemid=10177&ed=68 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.jellyfishfacts.net/mane-jellyfish.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.redorbit.com/education/reference_library/cnidaria/lions_mane_jellyfish/4326/index.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120930103704/http://www.redorbit.com/news/general/4326/record_six_houston_pitchers_nohit_yanks/ |archive-date=2012-09-30 |url-status=dead}}</ref> ==ಪರಿಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರ== ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ [[ಮೀನು]]ಗಳಾಗಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ''ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು [[ಬೇನಾಮಿ]] (ತಪ್ಪು ಹೆಸರು)ಹೆಸರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ಸ್ಯಾಗಾರಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ''ಜೆಲ್ಲಿಗಳು'' ಅಥವಾ [[ಸಮುದ್ರ ಜೆಲ್ಲಿಗಳು]] ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref>[http://www.nyaquarium.com/look-and-learn/animal-profiles/flower-hat-jelly.aspx ''ಪ್ಲವರ್‌ ಹಾಟ್‌ ಜೆಲ್ಲಿ '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090406102702/http://www.nyaquarium.com/look-and-learn/animal-profiles/flower-hat-jelly.aspx |date=2009-04-06 }}, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್‌, ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ <ref>{{cite book|last=Kelman|first=Janet Harvey|coauthors=Rev. Theodore Wood|title=The Sea-Shore, Shown to the Children|publisher=T. C. & E. C. Jack|location=London|year=1910|pages=146}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ''ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು'' ಶಬ್ದವನ್ನು ಇತರರು, ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಕರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಸದೃಶವಾಗಿ, ಮತ್ತು ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ''ಜೆಲ್ಲಿ'' ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ''ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಸ್ನಿಡಾರಿಯನ್‌ಗಳ ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ [[ಸ್ಕೈಫೋಜೋನ್ಸ್]], [[ಸ್ಟೌರೋಜೋನ್ಸ್]] (ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು), [[ಹೈಡ್ರೋಜೋನ್ಸ್]], ಮತ್ತು [[ಕ್ಯೂಬೋಜೋನ್ಸ್]] (ಸಂದೂಕ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಒಂದು ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ಕಾಯದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು ಸ್ಕೈಫೋಜೋನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು "ನಿಜವಾದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://animals.about.com/od/cnidarians/a/tenfactsjellyfi.htm|title=Ten Facts about Jellyfish|last=Klappenbach|first=Laura|accessdate=24 January 2010|archive-date=26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090226225745/http://animals.about.com/od/cnidarians/a/tenfactsjellyfi.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://qanda.encyclopedia.com/question/some-determining-characteristics-jellyfish-class-scyphozoa-97854.html|title=What are some determining characteristics of jellyfish in the class, Scyphozoa?|accessdate=24 January 2010|archive-date=18 ಜನವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100118171401/http://qanda.encyclopedia.com/question/some-determining-characteristics-jellyfish-class-scyphozoa-97854.html|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಜೆಲ್ಲಿಮೀನುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉದಾಹರಿಸುವಾಗ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ [[ಸ್ಟೆನೊಫೊರಾ]] (ಜುಟ್ಟು ಜೆಲ್ಲಿಗಳು) ವಿಭಾಗದ ಸದಸ್ಯ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite book | last1 = Kaplan | first1 = Eugene H. | last2 = Kaplan | first2 = Susan L. | last3 = Peterson | first3 = Roger Tory | title = A Field Guide to Coral Reefs: Caribbean and Florida | url= https://books.google.com/?id=OLYPWMoBkccC&pg | accessdate = 2009-08-31 | year= 1999 | month = August | publisher = Boston : Houghton Mifflin | isbn = 0-6180-0211-1 | page = 55 }} </ref> ಇತರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉದಾಹರಿಸುವಾಗ, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಇತರ ಮೃದು-ಕಾಯದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೊತೆ, ಹೆಚ್ಚು ಎಲ್ಲವನ್ನು-ಒಳಗೊಳ್ಳುವ "[[ಗ್ಯಾಲಟಿನೊಸ್ ಜೂಪ್‌ಲಂಕ್‌ಟೊನ್]]" ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | author=Haddock, S.H.D., and Case, J.F. | title=Bioluminescence spectra of shallow and deep-sea gelatinous zooplankton: ctenophores, medusae and siphonophores | journal=Marine Biology | date=April 1999 | volume=133 | doi=10.1007/s002270050497 | url=http://www.lifesci.ucsb.edu/~haddock/abstracts/haddock_spectra.pdf | accessdate=2009-09-09 | pages=571 | archive-date=2008-05-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080516210612/http://www.lifesci.ucsb.edu/~haddock/abstracts/haddock_spectra.pdf | url-status=dead }}</ref> ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ಒಂದು ಗುಂಪು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದು ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಸಮೂಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url= https://www.nsf.gov/news/special_reports/jellyfish/textonly/intro.jsp |title= Jellyfish Gone Wild |accessdate= 17 November 2009 |date= 3 March 2009 |format= Text of Flash |publisher= [[National Science Foundation]] |quote= In recent years, massive blooms of stinging jellyfish and jellyfish-like creatures have overrun some of the world’s most important fisheries and tourist destinations.... Jellyfish swarms have also damaged fisheries, fish farms, seabed mining operations, desalination plants and large ships. |archive-date= 13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100413063429/http://www.nsf.gov/news/special_reports/jellyfish/textonly/intro.jsp |url-status= dead }}</ref> "[[ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ]]"ಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿರುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಸಮಯದ ಘಟಕವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು, ಹಾಗೂ ಋತುಕಾಲಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು, ಅಥವಾ ಊಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5573968 |title= Jellyfish Take Over an Over-Fished Area |accessdate= 19 November 2009 |date= 21 July 2006 }}</ref> ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅವುಗಳ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ "ವಿಕಸನ" ಹಂತದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಋತುವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿ ಮತ್ತು ಜಲಜೀವಿಗಳ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಜಲಜೀವಿಗಳ ಸದಸ್ಯರುಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಮತೋಲನಾ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೂ ಕೂಡ, ಹೆಚ್ಚು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲ್ಲಿಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="Mills">ಮಿಲ್ಸ್‌, ಸಿ.ಇ. 2001. [http://faculty.washington.edu/cemills/jellyblooms2001.pdf ''ಜೆಲ್ಲಿಫಿಶ್‌ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌: ಆರ್‌ ಪಾಪುಲೇಶನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ಕ್ರೀಸಿಂಗ್‌ ಗ್ಲೋಬಲೀ ಇನ್‌ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್‌ ಟು ಚೇಂಜಿಗ್‌ ಓಶನ್‌ ಕಂಡೀಶನ್ಸ್? '' ] ''ಹೈಡ್ರೋಯೋಲಜಿಯ'' 451: 55-68.</ref> "[[ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿಂಡ]]"ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ''ಕಡಲುರಂಜಕಿ'', [[ಮೂನ್ ಜೆಲ್ಲಿ]]ಗಳಂತಹ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last=Hamner|first=W. M.|coauthors=P. P. Hamner, S. W. Strand|year=1994|title=Sun-compass migration by Aurelia aurita (Scyphozoa): population retention and reproduction in Saanich Inlet, British Columbia.|url=https://archive.org/details/sim_marine-biology_1994-06_119_3/page/347|journal=Marine Biology|volume=119|pages=347–356.|doi=10.1007/BF00347531}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅವುಗಳ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅದು ಸಂಯುಕ್ತ ಹಂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಏಕೈಕ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಏಕೈಕ ಸಂಯುಕ್ತವು ಮೂಡುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಅದು ಒಂದು ಬಹುವಿಧದ-ಸಂಯುಕ್ತ ಸಮೂಹವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಅಂಗವೃದ್ಧಿ (ಶಾಖಾರಚನೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಂಗಾಂಶಗಳ ತಂತುಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆಗ ಅವುಗಳು "ವಸಾಹತಿಗ" (ನಿವಾಸಿಗಳು) ಎಂದು ಕೆಲವು ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂಖ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವುಗಳು "ಏಕಾಂಗಿ" ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ville-ge.ch/mhng/hydrozoa/hydrozoa-directory.htm|title=The Hydrozoa|last=Schuchert|first=Peter|accessdate=24 January 2010}}</ref> ==ಅಂಗರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ== [[File:Cross section Olindias formosa en.svg|thumb|right|400px|ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಒಂದು ಅಡ್ಡ ವಿಭಾಗ ಒಲಿಂಡಾಸ್ ಫೊರ್ಮೊಸಾ, ಮೆಡ್ಯುಸಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಅಂಗರಚನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ಜೀರ್ಣಕಾರಕ]] [[ಪರಾಸರಣ ನಿಯಂತ್ರಿತ]] [[ಕೇಂದ್ರ ನರಗಳು]], [[ಉಸಿರಾಟದ]] ಅಥವಾ [[ಪ್ರವಹನ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಹಾರಗಳು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ [[ಜಠರ ನಾಳೀಯ ಸಣ್ಣತೂತಿ]]ನ [[ಜಠರ ಚರ್ಮದ]] ಒಳಪಸೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜೀರ್ಣವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಚರ್ಮವು ತೆಳುವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವುಗಳಿಗೆ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ದೇಹಕ್ಕೆ [[ಪ್ರಸಾರಣ]]ದ ಮೂಲಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ದೊರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಚಲನೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಮಣಿಯ-ತರಹದ ದೇಹದ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯ-ಕಂಪನದ ಮೂಲಕ ಚಲನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳ [[ಜಲಗ್ರಾಹಿ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ]]ವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ; ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ಈಜುತ್ತವೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=July 2009}} ಜೆಲ್ಲಿಮೀನುಗಳು 90% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೀರಿನಿಂದ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೊಂದಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವುಗಳ ಛತ್ರಿ ತರಹದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮೂಹಗಳು ಜೆಲಟಿನ್‌ನಂಥಸ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ - ಜೆಲ್ಲಿಯು - [[ಮೆಸೊಗ್ಲಿಯಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ನಿಜತೊಗಟೆಯ ಕೋಶಗಳ ಎರಡು ಪದರುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಅದು ಮಣಿಯ ಅಥವಾ ದೇಹದ ಛತ್ರಿಯ ಆಕಾರವನ್ನು (ಮೇಲಿನ ಮೇಲ್ಮೈ) ಮತ್ತು ಉಪ ಛತ್ರಿಯ ಆಕಾರವನ್ನು (ಕೆಳಗಿನ ಮೇಲ್ಮೈ) ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಮೆದುಳು ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರ [[ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನರಗಳ ವಿರಳ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಒಂದು "[[ನರಗಳ ಜಾಲ]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವುಗಳು [[ಮೇಲ್ತೊಗಲಿ]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಈ ನರಗಳ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಪ್ರಚೋದಕಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ, ಅದು ನಂತರ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ದೇಹದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ [[ರೊಪಾಲಿಯಲ್ ಲ್ಯಾಪೆಟ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ ನರಗಳ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ನರಗಳ ಜಾಲದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ನರಗಳ ಸುತ್ತಲೆಲ್ಲಾ ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು [[ಒಸೆಲಿ]]ಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ: ಕಡಿಮೆ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂವೇದಕ ಅಂಗಗಳು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅವು ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತ, ಅವುಗಳು ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರೆಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ಸ್ಥಾನ ಒಸೆಲಿ]]ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ಕೋಶಗಳನ್ನು (ಎಲ್ಲಾ ಕೋಶಗಳೂ ಅಲ್ಲ) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ==ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ವಿಕಸನ== [[File:Moon jelly - adult (rev2).jpg|thumb|right|Aurelia sp., occurs in large quantities in most of the world's coastal waters. Members of this genus are nearly identical to each other.|alt=ಕಪ್ಪಾದ ಹಿಂಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿದೀಪಕ ಮೂನ್ ಜೆಲ್ಲಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು ಒಂದು ಘನರೂಪದ ಬಿಳಿಯ ಆಕಾರವಿಲ್ಲದ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಸುಮಾರು 2/3 ರವರೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ]] ಸಮುದ್ರದ ವಿಕಸನಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಬೇಟೆಯ ದೊರಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಯ ಜೊತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಋತುಕಾಲಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರವಾಹಗಳು ನೂರಾರು ಅಥವಾ ಸಾವಿರಾರು ಸದಸ್ಯರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ದೊಡ್ದದಾದ [[ಸಮೂಹ]] ಅಥವಾ "ವಿಕಸನ"ಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಂದ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ, ವಿಕಸನಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಕಸನದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಒಂದು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ, ಅದು [[ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರವಾಹ]], [[ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು]], ತಾಪಮಾನ, [[ಪರಭಕ್ಷಣ]], ಮತ್ತು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕ-ವಿರಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಜೀವಿಸಬಲ್ಲವು, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ಲವಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೇ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ. ಉಪ್ಪುನೀರುಗಳು ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಯೋಡಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಉಪ್ಪುನೀರಿನಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹವಾಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಮುದ್ರದ ತಾಪಮಾನದ ಹೆಚ್ಚುವಿಕೆಯೂ ಕೂಡ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಯ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಬಿಸಿಯಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |last=Shubin |first=Kristie |accessdate=19 November 2009 |date=10 December 2008 |title=Anthropogenic Factors Associated with Jellyfish Blooms - Final Draft II |url=http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |archive-date=14 ಜೂನ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100614184618/http://jrscience.wcp.muohio.edu/fieldcourses08/PapersMarineEcologyArticles/AnthropogenicFactorsAssocA.html |url-status=dead }}</ref> ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ವಿಕಸನದಲ್ಲಿ ಇರಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ 100,000 ಮುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೆನಪುಗಳ "ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ" ಹೊರತಗಿಯೂ, ಕಾಲಾನಂತರದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಹಿತಿಗಳಿವೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Mills"/> ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಊಹೆಗಳು "ಮುಂಚಿನ" ಮಾಹಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ವಿಕಸನ ಆವರ್ತನದ ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಮಾನವ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಈಗ [[ಅತಿಮೀನುಗಳ]] ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಮುಂಚೆ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ತಾಣ]]ಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ, ಆದರೆ ಈ ಊಹೆಯು ಬೆಂಬಲ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Mills" /> ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಂಶೋದಕ ಮಾರ್ಶ್ ಯಂಗ್‌ಬ್ಲೂಥ್ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವುದು ಹೇಗೆಂದರೆ "ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಪ್ರಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಮೀನುಗಳಂತೆ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಬೇಟೆಗಳಿಂದ ಆಹಾರ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೀನುಗಳು ಪರಿಗಣನೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಒಳಬರುತ್ತವೆ."<ref name="WaPost"> ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಸೆಥೆಶನ್‌ ಬೈಕ್ಯಾಚ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ದ [[ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪೊಸ್ಟ್‌]], [http://www.eurocbc.org/page727.html ''ಜೆಲ್ಲಿಫಿಶ್‌ "ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌" ಕುಡ್ ಬಿ ಸೈನ್‌ ಆಫ್‌ ಏಲಿಂಗ್‌ ಸೀಸ್‌'' ], ಮೇ 6, 2002. ನವೆಂಬರ್ 27, 2009ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹಿಂದಿನ ಶತಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಕೆಲವು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು "ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ" ಜಾತಿಯವಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳು ಹೊಸತಾಗಿ ಇತರ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ಬಂದಂತವುಗಳಾಗಿವೆ: ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ, ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ, ಈಜಿಪ್ತ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗಳ ಪೂರ್ವ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಕರಾವಳಿ ತೀರಗಳು, ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕರಾವಳಿ ತೀರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=July 2009}} ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಹೊಸ ನೆಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ಪೂರ್ವಭಾವಿಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ವಿಕಸನಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅತಿಯಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಇತರ ವಾತಾವರಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು, ಕೃಷಿಯ [[ಮರೆಯಾಗುವಿಕೆ]]ಗೆ ಹೊಣೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದುಗಳೂ ಕೂಡ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲಾಬಾಮಾದಲ್ಲಿನ [[ಡ್ಯೂಫಿನ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಮುದ್ರ ಸಂಶೋಧನಾಲಯ]]ದ ಮೊಂಟಿ ಗ್ರಹಾಮ್ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ "ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪೋಶಕಾಂಶಗಳಿರುವ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು... ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ವಿಪರೀತ ಫಲವತ್ತಿಕೆ]]ಯಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮಟ್ಟಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಅವು ಎಲ್ಲಾ ಮೀನುಗಳು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಕಡಿಮೆ-ಆಮ್ಲಜನಕದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಬಲ್ಲ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಏನೋ ಅನಾಹುತ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಸೂಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ." <ref name="WaPost" /> [[ನಿಮಿಬಿಯಾನ್]] ಕಡ ತೀರದ ದೂರದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೀನುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ [[ಜೈವಿಕ ಸಮೂಹ]]ವು ಮೀನುಗಳಿಂದ ಮೀರಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದು ಕಳೆದ ಹಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>ಲೈನಮ್‌, ಸಿ. ಮತ್ತು ಇತರ ಆರು ಜನ ಲೇಖಕರು, 2006. ಜೆಲ್ಲಿಫಿಶ್‌ ಓವರ್‌ಟೇಕ್‌ ಫಿಶ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಹೆವಿಲೀ ಫಿನಿಶಡ್‌ ಎಕೊಸಿಸ್ಟಮ್‌. ''ಕರೆಂಟ್‌ ಬಯಾಲಜಿ'' 16, no. 13: R492-R493.</ref> ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ವಿಕಸನದಿಂದ ಆತಂಕಕರಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಎದುರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಯಾವುದೆಂದರೆ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಕೊಲ್ಲಿಯ]] ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಅದರ ಪರವಾಗಿ, ಗ್ರಹಾಮ್ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, "ಮೂನ್ ಜೆಲ್ಲಿಗಳು ಒಂದು ವಿಧದ ಜೆಲಟಿನ್‌ನಂಥ ಬಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿವೆ, ಅದು ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೊನೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಹಿಗ್ಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ."<ref name="WaPost" /> ===ವಿನಾಶಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳು=== ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ವಿಕಸನಗಳು ಮಾನವ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ ಮಾನವ ಕುಟುಕುಗಳು (ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿ) ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕುಂಠಿತ. ಇತರ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಮೀನಿನ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವುದು, ಹಿಡಿದ ಮೀನುಗಳಿಗೆ ವಿಷ ಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ನಾಶಪಡಿಸುವುದು, ಮೀನಿನ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯುವ ಮೀನುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="nsf">{{Cite web |url=https://www.nsf.gov/news/special_reports/jellyfish/textonly/swarms.jsp |title=ಜೆಲ್ಲಿಫಿಶ್‌ ಗಾನ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ — ಪಠ್ಯ-ಮಾತ್ರ |access-date=2021-07-21 |archive-date=2010-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100712115934/https://www.nsf.gov/news/special_reports/jellyfish/textonly/swarms.jsp |url-status=dead }}</ref> ತೆಡೆಯೊಡ್ಡುವುದೂ ಕೂಡ [[ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾವರ]]ಗಳ ಮತ್ತು [[ಡೀಸೆಲ್‌ಗಳ ಸ್ಥಾವರ]]ಗಳ ನಿಲ್ಲಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹಡಗುಗಳ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಿಗೆ <ref name="nsf" /> ತಡೆಯೊಡ್ಡುವುದು ಮತ್ತು [[ನೊಮುರಾ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದೊಡ್ಡದಾದ ಜಾತಿಯ ಮೀನಿನ ಮುಖಾಂತರ ಕಿರುನೌಕೆಗಳ ಧ್ವಂಸಮಾಡುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಜೀವನ ಚಕ್ರ== {{See also|Biological life cycle|Developmental biology}} [[File:Schleiden-meduse-2.jpg|thumb|The developmental stages of scyphozoan jellyfish's life cycle|alt=ಏಳು ಜಾತಿಯ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಎರಡು ಜೀವನ ಹಂತಗಳ ವಿವರಣೆ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅವುಗಳ [[ಜೀವನ ಚಕ್ರ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಜೀವನ ಇತಿಹಾಸದ ಹಂತಗಳಿಗೆ (ದೇಹದ ಪ್ರಕಾರಗಳು) ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಯಾವಾಗ ಉಣಿಸುವ ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳ ಜೊತೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಬೇಟೆಯ ಮೀನಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಮೊದಲಿನ ''[[ಪಾಲಿಪೊ]]ಯ್ಡ್'' ಹಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಈ ಸಂಯುಕ್ತವು [[ಅಚಲ]]ವಾಗಿರಬಹುದು, ಅದು ತೆಪ್ಪ ಅಥವಾ ನೌಕೆಯ-ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ, ಅಥವಾ ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ-ತೇಲುವ ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ-ಜೀವಿಸುವ ಪ್ಲವಕದ<ref name="Mills 1987">{{cite journal|last=Mills|first=C. E.|year=1987|title=In situ and shipboard studies of living hydromedusae and hydroids: preliminary observations of life-cycle adaptations to the open ocean|journal=Modern Trends in the Systematics, Ecology, and Evolution of Hydroids and Hydromedusae|publisher=Clarendon Press|location=Oxford}}</ref> ಸಣ್ಣದಾದ ತುಣುಕುಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ವಿರಳವಾಗಿ, ಮೀನು<ref>{{cite journal|last=Fewkes|first=J. Walter|year=1887|title=A hydroid parasitic on a fish|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1887-10-27_36_939/page/604|journal=Nature|volume=36|pages=604–605|doi=10.1038/036604b0}}</ref> ಅಥವಾ ಇತರ ಅಕಶೇರುಕಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿರುವ [[ಅಂತಾಜೋನ್]] ಸಂಯುಕ್ತಗಳ(ಸಮುದ್ರ ಜೀವಿ ಮತ್ತು ಹವಳಗಳು) ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಂತಹ ಮೇಲಿನಕಡೆಗೆ-ಮುಖವಿರುವ ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಮುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವು ಸ್ನಿಡಾರಿಯಾ ಸಂಯುಕ್ತಗಳೂ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಏಕಾಂಗಿ ಅಥವಾ ವಸಾಹತುಗಳಾಗಿರಬಹುದು, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಎಳೆಯ ಅಂಗರಹಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಲಿಂಗರಹಿತವಾಗಿ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕೂಡ ''[[ಮೆಡ್ಯೂಸಾ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕದಾದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಅಥವಾ ಎರಡನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ) ಸಂಯುಕ್ತಗಳಿಂದ ಹೊರಗಡೆ ಈಜಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ಲವಕದ ಒಳಗೆ ಉಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=July 2009}} ಮೆಡ್ಯೂಸಾಗಳು [[ತ್ರಿಜ್ಯೀಯವಾಗಿ ಸುಸಂಗತವಾಗಿ]]ರುವ, ಒಂದು ''ಘಂಟೆ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಛತ್ರಿಯ-ಆಕಾರದ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳ ಜೊತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೋರೈಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ - ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಘಂಟೆಯ ಅಂಚಿನಿಂದ ಅಪ್ರಧಾನ-ರೀತಿಯ ಹೊರಚಾಚುವಿಕೆಯ ಜೊತೆ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಫಲಭರಿತ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು [[ಭಿನ್ನಲಿಂಗಿ]]ಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಅಂದರೆ, ಅವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಂಡು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣು ಆಗಿರುತ್ತವೆ (ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ [[ಉಭಯಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪ]]ದ ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ). ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಲಿಂಗಿಗಳೂ ಸುತ್ತುವರೆದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ [[ವೀರ್ಯಾಣು]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ (ಅಸುರಕ್ಷಿತ) ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಫಲಭರಿತವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜೀವಿಯಾಗಿ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾಗಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿ, ವೀರ್ಯಾಣುಗಳು ಹೆಣ್ಣು ಲಿಂಗಿಯ ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ಈಜಿ ಸಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೊದಲಿನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಇರಬೇಕಾದ ಹೆಣ್ಣು ಲಿಂಗಿಯ ದೇಹದೊಳಗೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಫಲಭರಿತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂನ್ ಜೆಲ್ಲಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮೌಖಿಕ ತೋಳುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಳ್ಳಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ಲಾನುಲಾ ಲಾರ್ವ್‌ಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲವತ್ತಾಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಂತರ, ''[[ಪ್ಲಾನುಲಾ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಲಾರ್ವಲ್ ವಿಧವು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ಲಾನುಲಾವು [[ಸಿಲಿಯಾ]]ದ ಜೊತೆಗೆ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಲಾರ್ವಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಸಂಯುಕ್ತ]]ವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಯುಕ್ತವು ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳ ಜೊತೆ ಒಂದು ಏಕೈಕ ರಂಧ್ರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಬಟ್ಟಲಿನ-ಆಕಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ [[ಸಮುದ್ರದ ಜೀವಿ]]ಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=July 2009}} ಒಂದು ''ಛೇದನ ಸಂಯುಕ್ತ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಥವಾ ಒಂದು [[ಸ್ಕೈಫಿಸ್ಟೋಮಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಸ್ಕೈಜೋಫೋಜಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಂತರದ ನಂತರ, ಸಂಯುಕ್ತವು [[ಮೊಳಕೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಲಿಂಗರಹಿತವಾಗಿ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಸ್ಕೈಫೋಸ್ಟೋಮ್ ಮೊಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ''[[ಎಫೈರಾ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಪ್ರಬುದ್ಧ ಹೊಸ ಜೆಲ್ಲಿಗಳೂ ಕೂಡ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಜಾತಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಮೆಡ್ಯೂಸನ್ ಹಂತದಿಂದ ಮೊಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಮೆಡ್ಯೂಸಾ ಅನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೊಳಕೆಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಮೀನಿನ ಜಾತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಭಿನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ; ಗ್ರಹಣಾಂಗ ನೀರುಳ್ಳಿಗಳಿಂದ, ಮ್ಯಾನುಬ್ರಿಯಮ್ (ಬಾಯಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ), ಅಥವಾ ಹೈಡ್ರೋಮೆಡ್ಯೂಸ್‌ನ ಗ್ಯಾನೋಡ್‌ಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೈಡೋಮೆಡ್ಯೂಸ್‌ನ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು ''ವಿದಳನ'' ದ ಮೂಲಕ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ (ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತಾ).<ref name="Mills 1987" /> ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಇತರ ಜಾತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವುಗಳು ಜೆಲ್ಲಿಗಳ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇತರ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳು ದೊಡ್ಡ ಸಮುದ್ರ ಮೀನು, ಷಾರ್ಕ್, ಕತ್ತಿಮೀನು, ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಎಳೆಗೆಂಪು ಮಾಂಸವಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೀನಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಜಾತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕಡಲ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಸಮೀಪ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಸಂಯುಕ್ತ ಕ್ರಸ್ಟೇಶನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಈ [[ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] ಅಥವಾ ವಯಸ್ಕ [[ಏಡಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಣ್ಣ ಚಿಪ್ಪು ಮೀನು]]ಗಳು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೂಡ ಉಣಿಸುತ್ತದೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೆಲವು ಘಂಟೆಗಳಿಂದ (ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಹೈಡ್ರೋಮೆಡ್ಯೂಸಾ‌ಗಳ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳಲ್ಲಿ)ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಜೀವಿತಾವಧಿ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಗಾತ್ರವು ಜಾತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಜಾತಿಯ ಮೀನು ಸರಿಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳ 30 ಕಾಲ ಜೀವಿಸಿತು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಜಾತಿಯ ಮೀನುಗಳು, ''ಟರಿಟೊಪ್ಸೈಸ್ ಡೋರ್ನಿಯು [[ಟಿ. ನ್ಯೂಟ್ರಿಕ್ಯೂಲಾ]]'', ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಸಾವಿಲ್ಲದ ಜಾತಿಯ ಮೀನಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮೆಡ್ಯೂಸಾ ಮತ್ತು ಪೊಲಿಪ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಮರಣದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ಪಿರೈನೊ, ಎಸ್‌. et al. 1996. ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಹಿಂಚಲನೆ: ಟುರಿಟಾಪ್ಸಿಸ್‌ ನ್ಯುಟ್ರಿಕುಲದಲ್ಲಿ ಮೆಡುಸೆಯನ್ನು ಪೊಲಿಪ್ಸ್‌ನನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಟುರಿಟಾಪ್ಸಿಸ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಿಕ್ಯುಲದಲ್ಲಿನ ಕೋಶದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಡಿಫರೆನ್ಸಿಯೇಶನ್‌ (ನೈಡೇರಿಯ, ಹೈಡ್ರೊಜ). ''ಬಯೋಲಾಗಕಲ್‌ ಬುಲೆಟಿನ್‌'' 190: 302-312.</ref> ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು 2 ರಿಂದ 6 ತಿಂಗಳುಗಳವೆರೆಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಅಡ್ಡಳತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಅಥವಾ ಎರಡು ಮಿಲಿಮೀಟರ್‌ನಿಂದ ಹಲವಾರು ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಹಾರ ಉಣಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ವೇಗದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಾತ್ರವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಹಾರವಿದ್ದರೆ ದಿನನಿತ್ಯವೂ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ. ಮೀನುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವುದು ಬೆಳಕಿನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವಿಕೆಯ ಪೂರ್ತಿ ಸಂಖ್ಯೆಯು ದಿನದ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮುಸ್ಸಂಜೆ ಅಥವಾ ಮುಂಜಾನೆಯಲ್ಲೂ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last=Mills|first=Claudia|year=1983|title=Vertical migration and diel activity patterns of hydromedusae: studies in a large tank.|journal=Journal of Plankton Research|volume=5|pages=619–635|doi=10.1093/plankt/5.5.619}}</ref> ==ಮಾನವರಿಗೆ ಮಹತ್ವವಾದುದು == ===ಅಡುಗೆಯ ಬಳಕೆ=== [[File:Cannonball Jellyfish.jpg|thumb|right|Cannonball jellyfish, Stomolophus meleagris, are harvested for culinary purposes|alt=ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಪೂರ್ತಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] [[ರೈಜಾಸ್ಟೋಮಿ]] [[ವರ್ಗ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸ್ಕೈಫೋಜೋನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಮಾತ್ರ ಆಹಾರದ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಜೋಪಾನ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; 85 ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿ ಸುಮಾರು 12 ಜಾತಿಗಳು ಜೋಪಾನ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಿಕೆಯು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>ಒಮೊರಿ, ಎಮ್‌. ಮತ್ತು ಇ. ನಕನೊ, 2001. ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಜೆಲ್ಲಿಮೀನಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ. ''ಹೈಡ್ರೊಬಯೊಲಾಜಿಯ'' 451: 19-26.</ref> ರೈಜಾಸ್ಟೋಮ್‌ಗಳು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ''[[ರೋಪಿಲೇಮಾ]] ಎಸ್ಕ್ಯುಲೆಂಟಮ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ <u>(ಚೀನಿಯರ ಹೆಸರು:{{lang|zh|海蜇}}</u> ಅಂದರೆ "ಸಮುದ್ರ ಕುಟುಕಿ") ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''[[ಸೊಮೊಲೊಫಸ್ ಮೆಲಿಗ್ರೀಸ್]]'' (ಕ್ಯಾನನ್‌ಬಾಲ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು)ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಗಡುಸಾದ ದೇಹ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಷಗಳು ಮಾನವರಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇವುಗಳು ಬಯಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Hydrobiologia">{{cite journal | author = Y-H. Peggy Hsieh, Fui-Ming Leong, and Jack Rudloe | title = Jellyfish as food | journal = Hydrobiologia | volume = 451 | issue = 1-3 | pages = 11–17 | year = 2004 | doi = 10.1023/A:1011875720415 | url = http://www.springerlink.com/content/x7204250k4174gwt/ }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Jellyfish sesame oil and chili sauce.jpg|thumb|left|Jellyfish strips in soy sauce, sesame oil, and chili sauce|alt=ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಗೆರೆಗಳಿರುವ ಬಂಗಾರದ-ಬಣ್ಣದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] ಒಬ್ಬ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ಒಡೆಯನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಿಧಾನಗಳು ಒಂದು 20 ರಿಂದ 40 ರವರೆಗಿನ ದಿನದ ಬಹುವಿಧದ-ಹಂತದ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾನೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಕಸ್‌ ಒಳಚರ್ಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ನಂತರ, ಛತ್ರಿಯ ತರಹದ ಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ತೋಳುಗಳು [[ಅಡಿಗೆ ಉಪ್ಪು]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪಟಿಕ]]ದ ಮಿಶ್ರಣಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹದಗಿಸಿಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="Hydrobiologia" /> ಸಂಸ್ಕರಣೆಯು ನೀರಾಗುವಿಕೆ, ದುರ್ಗಂಧ ಮತ್ತು ಹಾಳುಮಾಡುವ ಜೀವಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಒಣಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಲೀಯವಾಗಿ, ಒಂದು "ಕುರುಕುಲಾದ ಮತ್ತು ಗರಿಗರಿಯಾದ ಮಿಶ್ರಣ"ವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="Hydrobiologia" /> ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರು ಮಾಡಿದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅವುಗಳ ಮೂಲ ತೂಕದ 7-10% ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನವು ಸರಿ ಸುಮಾರಾಗಿ 94% ನೀರು ಮತ್ತು 6% ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Hydrobiologia" /> ತಾಜಾ ಆಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಒಂದು ಬಿಳಿಯ, ತಿಳಿಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶೇಖರಣೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಪೂರ್ತಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿಡುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಉಪ್ಪನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಹಸಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಿನಿಸು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಎಣ್ಣೆ, ಸೋಯಾ ಸಾಸ್, ವಿನೆಗರ್ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳ ಜೊತೆ ಒಂದು ಕೋಸಂಬರಿಯಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಚೂರುಮಾಡಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Hydrobiologia" /> ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಜಾಲಿ ತೊಳೆದು, ತುಣುಕಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕಾರಕವಾಗಿ ವಿನೆಗರ್‌ನ ಜೊತೆ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Hydrobiologia" /><ref>{{cite book |title=The Encyclopedia of Marine Resources |url=https://archive.org/details/encyclopediaofma0000firt_l4b6 |last=Firth |first=F.E. |authorlink= |coauthors= |year=1969 |publisher=Van Nostrand Reinhold Co. |location=New York |pages=New York |isbn=0442223994 |nopp=true }}</ref> ಉಪ್ಪು ತೆಗೆದ, ತಿನ್ನಲು-ತಯಾರಾಗಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳೂ ಕೂಡ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="Hydrobiologia" /> ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಕೊಲ್ಲಿಗಳ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕರಾವಳಿ ತೀರದೆಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಏಷಿಯಾಕ್ಕೆ ರಪ್ಥು ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕ್ಯಾನನ್‌ಬಾಲ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು ''ಸ್ಟೊಮೊಲೊಫಸ್ ಮೆಲಿಗ್ರೀಸ್‌'' ಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ.<ref name="Hydrobiologia" /> ===ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ=== [[File:Aequorea victoria.jpg|thumb|right|The hydromedusa Aequorea victoria|alt=ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಜೀವಂತ ಜೆಲ್ಲಿಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] 1961 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[ಒಸಾಮು ಶಿಮೊಮುರಾ]]ನು ದೊಡ್ದದಾದ ಮತ್ತು ಹೇರಳವಾದ ಹೈಡ್ರೋಮೆಡ್ಯೂಸಾ ''[[ಎಕೋರಿಯಾ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ]]'' ದಿಂದ [[ಹಸಿರು ಪ್ರತಿದೀಪಕ ಪ್ರೋಟೀನ್]] (GFP) ಮತ್ತು [[ಎಕೋರನ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತೊಂದು ಜೈವದೀಪ್ತಿಯ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಡಿದನು, ಫೋಟೋಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ಅದು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಈ ಜಾತಿಗಳಿಂದ [[ಜೈವದೀಪ್ತಿಯ]] ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿತು. ಮೂರು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ವುಡ್ಸ್ ಹೋಲ್ ಒಶಿಯನೋಗ್ರಫಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಡಾಕ್ಟರ್ ಪದವಿಯ-ನಂತರದ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಪ್ರಾಶರ್‌]]ನು ಜಿಎಫ್‌ಪಿಗೆ ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅಬೀಜ ಸಂತಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಕೋಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಕ್ಯಾಲ್‌ಫಿ]] ಇತರ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಒಂದು ಪ್ರತಿದೀಪಕ ಮಾರ್ಕರ್‌ನಂತೆ ಜಿಎಫ್‌ಪಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟನು. ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯಗೊದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ [[ರೋಗರ್ ಟ್ಸೈನ್‌]]ನು ನಂತರ ಇತರ ಪ್ರದೀಪಕಗಳ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಕರ್‌ನಂತೆ ಬಳಸಲು ಜಿಎಫ್‌ಪಿಯನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದನು. 2008 ರಲ್ಲಿ, ಶಿಮೊಮುರಾ, ಕ್ಯಾಲ್‌ಫಿ, ಮತ್ತು ಟ್ಸೈನ್ ಇವರುಗಳು ಜಿಎಫ್‌ಪಿಯ ಜೊತೆಗಿನ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮಾನವ-ನಿರ್ಮಿತ ಜಿಎಫ್‌ಪಿಯು ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ಕೋಶಗಳು ಅಥವಾ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಂಶವಾಹಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ [[ಪ್ರತಿದೀಪಕ ಟ್ಯಾಗ್‌]]ನಂತೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ತಳಿವಿಜ್ಞಾನದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಜಿಎಫ್‌ಪಿ ವಂಶವಾಹಿಗೆ ವಂಶವಾಹಿಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಸೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೆಸೆದುಕೊಂಡ ಡಿಎನ್‌ಎಯು ನಂತರ ಒಂದು ಕೋಶದ ಸಾಲು ಅಥವಾ (ಐವಿಎಫ್ ತಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ)ವಂಶವಾಹಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೂರ್ತಿ ಪ್ರಾಣಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಒಂದು ಕೋಶದೊಳಕ್ಕೆ ಇಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ, ಕೃತಕವಾದ ವಂಶವಾಹಿಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ವಂಶವಾಹಿಗಳಂತೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ಮಾಡುವ ಬದಲಾಗಿ, ವಂಶವಾಹಿಯು ಜಿಎಫ್‌ಪಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಯಾವ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ-ಅಥವಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಯಾವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ - ಪ್ರಾಣಿಯ ಅಥವಾ ಕೋಶದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿದೀಪಕತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿದೀಪಕವು ಎಲ್ಲಿ ವಂಶವಾಹಿಯು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | author =Pieribone, V. and D.F. Gruber | title =Aglow in the Dark: The Revolutionary Science of Biofluorescence | publisher =Harvard University Press | year =2006 | location = | pages =288p | url =http://www.hup.harvard.edu/catalog/PIEAGL.html | access-date =2010-07-29 | archive-date =2009-11-24 | archive-url =https://web.archive.org/web/20091124054440/http://www.hup.harvard.edu/catalog/PIEAGL.html | url-status =dead }}</ref> ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅವುಗಳ [[ಪ್ರೋಟೀನ್‌]]ಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಆ ಪ್ರೋಟೀನ್ [[ಸಂಧಿವಾತ ರೋಗ]]ದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಇತರ ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ===ಹಿಡಿದಿಟ್ಟಾಗ=== [[File:Jellyfish aqurium.jpg|thumb|right|A group of Pacific sea nettle jellyfish, Chrysaora fuscescens, in an aquarium exhibit|alt=ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಈಜುತ್ತಿರುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ (ಜಲಜೀವಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ)ಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಹಿಂಭಾಗವು ನೀಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲಜೀವಿಗಳು ಬದಿಯ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅದು ಜಲಜೀವಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗಗಳ ನಡುವಣ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಜೆಲ್ಲಿಗಳು ಅಗೋಚರವಾಗಿರುವಷ್ಟು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವೃತ್ತಿನಿರತರು ನಿಖರವಾದ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೊರಿಸುತ್ತಾರೆ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುವುದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಲು ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಮೊಂಟೆರೇ ಬೇ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್]] ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ''ಕ್ರೈಸೆಲ್‌'' ನ ("ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸು" ಶಬ್ದದ ಜರ್ಮನ್ ಬಳಕೆ) ಒಂದು ಪರಿವರ್ತಿತ ಆವೃತ್ತಿಯನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸಾಕುವಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಈಗ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite news| url=http://bits.blogs.nytimes.com/2009/03/14/how-to-avoid-liquefying-your-jellyfish/ | work=The New York Times | title=How to Avoid Liquefying Your Jellyfish | first=Matt | last=Richtel | date=14 March 2009 | accessdate=6 May 2010}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.airtranmagazine.com/features/2009/08/garage-brands |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-29 |archive-date=2009-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817225655/http://www.airtranmagazine.com/features/2009/08/garage-brands |url-status=dead }}</ref> ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದೂ ಕೂಡ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>http://www.wikihow.com/Start-a-Jellyfish-Tank</ref> ===ಮಾನವರಿಗೆ ನಂಜು=== ಎಲ್ಲ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅವುಗಳ ಬೇಟೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಿಡೋಸಿಸ್ಟ್ಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ನೆಮಾಟೊಸಿಸ್ಟ್]] ಕುಟುಕುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಕುಟುಕುವ ಸ್ವರೂಪಗಳು [[ಸ್ನಿಡೋಸೈಟ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ಎಲ್ಲಾ [[ಸ್ನಿಡಾರಿಯಾ]]ಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಪರ್ಕವು ಚರ್ಮವನ್ನು ಭೇದಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಷವನ್ನು ಒಳಸೇರಿಸಲು ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ನೆಮಾಟೋಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ <ref>[45] ^ ಪುರ್ವೆಸ್ ಡಬ್ಲು‌ಕೆ, ಸಾದವ ಡಿ, ಒರಿಯನ್ಸ್ ಜಿಹೆಚ್‌, ಹೆಲ್ಲರ್ ಹೆಚ್‌ಸಿ. 1998. ಲೈಫ್.ದ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಬಯೋಲಜಿ. ಭಾಗ 4: ದ ಎವೊಲ್ಯೂಶನ್ ಆಫ್ ಡೈವರ್ಸಿಟಿ. ಅಧ್ಯಾಯ 5.</ref>, ಆದರೂ ಕೂಡ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಕುಟುಕುಗಳು ಮಾತ್ರ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಯಾವಾಗ ಒಂದು ನೆಮಾಟೋಸಿಸ್ಟ್ ಪರಭಕ್ಷಕ ಅಥವಾ ಶಿಕಾರಿಯ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಆಗ ಅದು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಭೇದಿಸಲ್ಪಡುವ ತನಕ ಒಳಗಡೆಯಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸುಮಾರು 2,000&nbsp;lbs/sq. ವರೆಗೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೆಮಾಟೋಸಿಸ್ಟ್‌ನ ಒಳಗಡೆಯಿರುವ ಭರ್ಜಿಯು ಬಲಿಪಶುವಿನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲಕ ವಿಷವು ಬಲಿಪಶುವಿನ ಚರ್ಮದೊಳಗಡೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.jellyfishart.com/kb_results.asp?ID=11 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-29 |archive-date=2012-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302090841/http://www.jellyfishart.com/kb_results.asp?ID=11 |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದು ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತುಂಬಾ ಅಸಹನೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ವೇಳೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಹಾಯದ ಮೊರೆಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ; ಕುಟುಕುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಯಾವುದೇ ತೊಂದರೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಮರಣದವರೆಗಿನ ವಿಪರೀತವಾದ ನೋವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಕುಟುಕುವಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನನ್ನ್ನು ಬರಿಯ ಕೈಗಳಿಂದ ಮುಟ್ಟುವುದು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಲ್ಲ. ಕಡಲ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳೂ ಕೂಡ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಕುಟುಕುತ್ತವೆ. ಸ್ಕೈಫೋಜೋನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಕುಟುಕುಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಅಸಹನೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ''ಕ್ಯೂಬೋಜೋವಾ'' ವರ್ಗದ ಕೆಲವು ಜಾತಿಗಳು, ಅಥವಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವಿಷಪೂರಿತವಾಗಿರುವ [[ಇರುಕುಂಡ್‌ಜಿ]]ಯಂತಹ [[ಬಾಕ್ಸ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು]]ಗಳ ಕುಟುಕುಗಳು ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕುಟುಕುಗಳು [[ಅತಿಸಂವೇದನಶೀಲತೆ]]ಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಆ ಅತಿಸಂವೇದನಶೀಲತೆಯು ಮರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಬಲಿಪಶುಗಳು ತಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬರಬೇಕು. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸುರಕ್ಷೆಗಳು ಒಂದು [[ಪ್ರತಿವಿಷ]]ದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜಟಿಲವಾಗಿಲ್ಲದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಕುಟುಕುವಿಕೆಯ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂರು ಉದ್ದೇಶಗಳು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಕಾಪಾಡುವವನಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, [[ನೆಮಾಟೋಸಿಸ್ಟ್‌]]ಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗೆ ತಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು. ಕಾಪಾಡುವವನು [[ಪ್ಯಾಂಟಿ ಹೋಸ್]], ಒದ್ದೆಯಾದ ಉಡುಪುಗಳು ಅಥವಾ ದೇಹ-ಪೂರ್ತಿ ಕುಟುಕು-ರಕ್ಷಣಾ ಉಡುಪುಗಳಂತಹ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರಬೇಕು. ನೆಮಾಟೋಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕುಟುಕುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ವಿಷ]]ಗಳ ಒಳಸೇರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. [[File:Palau stingless jellyfish.jpg|thumb|right|Like many species of jellyfish, the sting of some species of Mastigias have no discernible effect on humans|alt=ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಛತ್ರಿಯಾಕಾರದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] [[ವಿನೆಗರ್]] (3 ರಿಂದ 10% ಜಲೀಯ [[ಅಸೆಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ]])ಇದು [[ಬಾಕ್ಸ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನಿ]]ನ ಕುಟುಕುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಮಗಳಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ <ref name="MJA1993-fenner">{{cite journal | author = Fenner P, Williamson J, Burnett J, Rifkin J | title = First aid treatment of jellyfish stings in Australia. Response to a newly differentiated species | url = https://archive.org/details/sim_medical-journal-of-australia_1993-04-05_158_7/page/498 | journal = Med J Aust | volume = 158 | issue = 7 | pages = 498–501 | year = 1993 | pmid = 8469205 | doi = 10.1023/A:1011875720415}}</ref><ref>{{cite journal | author = Currie B, Ho S, Alderslade P | title = Box-jellyfish, Coca-Cola and old wine | journal = Med J Aust | volume = 158 | issue = 12 | pages = 868 | year = 1993 | pmid = 8100984 | doi = 10.1023/A:1011875720415}}</ref>, ಆದರೆ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮ್ಯಾನೋ ವಾರ್]] ಕುಟುಕುವಿಕೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="MJA1993-fenner" /> ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕಣ್ಣಿನ ಸುತ್ತಲಿನ ಕುಟುಕುಗಳಿಗೆ, ಒಂದು ಟವೆಲ್ ಅನ್ನು ವಿನೆಗರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಅದನ್ನು ಕಣ್ಣಿನ ಸುತ್ತ ಕಣ್ಣು ಗುಡ್ಡೆಗಳಿಗೆ ತಾಗದಂತೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ವಿನೆಗರ್ ದೊರೆಯದಿದ್ದರೆ ಉಪ್ಪು ನೀರನ್ನೂ ಕೂಡ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.<ref name="MJA1993-fenner" /><ref>{{cite journal | author = Yoshimoto C | title = Jellyfish species distinction has treatment implications | url = https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2006-02-01_73_3/page/391 | journal = Am Fam Physician | volume = 73 | issue = 3 | pages = 391 | year = 2006|pmid = 16477882 | doi = 10.1023/A:1011875720415 | last2 = Leong | first2 = Fui-Ming | last3 = Rudloe | first3 = Jack}}</ref> ಉಪ್ಪು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಕುವಿಕೆಯು ಸಂಭವಿಸಿದ್ದರೆ ತಾಜಾ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ [[ಸಮತೆ]]ಯಲ್ಲಿನ <ref>{{Cite web |url=http://www.healthline.com/blogs/outdoor_health/2008/01/meat-tenderizer-for-jellyfish-sting.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-29 |archive-date=2010-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101006051408/http://www.healthline.com/blogs/outdoor_health/2008/01/meat-tenderizer-for-jellyfish-sting.html |url-status=dead }}</ref> ಬದಲಾವಣೆಯು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿಷದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಯವನ್ನು ತಿಕ್ಕುವುದು, ಅಥವಾ [[ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್]] ಸ್ಪಿರಿಟ್‌ಗಳನ್ನು, [[ಅಮೋನಿಯಾ]]ಗಳನ್ನು, ಅಥವಾ [[ಯೂರಿನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳೂ ಕೂಡ ವಿಷದ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="MJA1980-hartwick">{{cite journal | author = Hartwick R, Callanan V, Williamson J | title = Disarming the box-jellyfish: nematocyst inhibition in Chironex fleckeri | url = https://archive.org/details/sim_medical-journal-of-australia_1980-01-12_1_1/page/15 | journal = Med J Aust | volume = 1 | issue = 1 | pages = 15–20 | year = 1980 | pmid = 6102347 | doi = 10.1023/A:1011875720415}}</ref> ಜೆಲ್ಲಿಗಳ, ಗ್ರಹಣಾಂಗಗಳ, ಮತ್ತು ಒದ್ದೆಯಾದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಸುವುದು ನೆಮಾಟೋಸಿಸ್ಟ್‌ನ ಹೆಚುವಿಕೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="MJA1980-hartwick" /> ಕತ್ತಿಯ ಕೊನೆಯಿಂದ, ಸುರಕ್ಷಿತ ರೇಸರ್‌ನಿಂದ, ಅಥವಾ ಗಾಯಗೊಂಡಿರುವ ಚರ್ಮವನ್ನು ಶೇವ್ ಮಾಡುವುದು, ಅಥವಾ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಉಳಿದಿರುವ ನೆಮಾಟೋಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು.<ref name="AFP2004-Perkins">{{cite journal | author = Perkins R, Morgan S | title = Poisoning, envenomation, and trauma from marine creatures | url = https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2004-02-15_69_4/page/n116 | journal = Am Fam Physician | volume = 69 | issue = 4 | pages = 885–90 | year = 2004 | pmid = 14989575 | doi = 10.1023/A:1011875720415}}</ref> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, [[ಡೈಫನ್‌ಹೈಡ್ರೋಮಿನ್‌]]([[ಬೆನಡ್ರಿಲ್]]) ಗಳಂತಹ [[ಹಿಸ್ಟಮಿನ್‌ರೋಧಕ]]ಗಳು ಚರ್ಮದ ಉಪದ್ರವವನ್ನು ([[ತೀವ್ರವಾದ ಚರ್ಮದ ತುರಿಕೆ]]) ತಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="AFP2004-Perkins" /> ಚರ್ಮದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು, ಅಡುಗೆ ಸೋಡಾದ ಪೇಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಅದರ ಮೇಲೆ ಲೇಪಿಸಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಕುವಿಕೆಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಆವರಿಸುವಂತೆ ಸುತ್ತಬೇಕು.{{Citation needed|date=June 2010}} ಸಾದ್ಯವಾದಲ್ಲಿ,ಪ್ರತಿ 15–20 ನಿಮಿಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಆ ಲೇಪನವನ್ನು ಪುನಃ ಲೇಪಿಸಬೇಕು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವೊಂದು ದೊರಕದಿದ್ದರೂ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಬಳಕೆಯು ವಿಷದ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=June 2010}} ==ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು== ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳ ಸಂಕೇತದಂತೆ ಅವುಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗಳು "ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಆಕ್ರಮಣ" ಎಂಬ ವಿಷಯದಡಿಯಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೋಗ್ರಫಿಕ್ ಚಾನೆಲ್‌]]ನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಸರಣಿ ''[[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರರ್]]'' ಒಂದು ಕಿರುಗತೆಯಾಗಿದೆ,<ref>[http://channel.nationalgeographic.com/series/explorer/3092/Overview#tab-Videos/02877_07 ''ಜೆಲ್ಲಿಫಿಶ್‌ ಇನ್ವಾನ್ಶನ್‌'' ],ನ್ಯಾಶನಲ್‌ ಜಿಯೊಗ್ರಾಫಿಕ್‌, ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ನಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=eyCigZ_bsTM ''ಜೆಲ್ಲಿಫಿಶ್‌ ಇನ್ವಾನ್ಶನ್'' ], ಯುಟ್ಯೂಬ್‌, ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ನಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>[http://www.telegraph.co.uk/earth/earthnews/3324659/Killer-jellyfish-population-explosion-warning.html ''ಕಿಲ್ಲರ್‌ ಜೆಲ್ಲಿಫಿಶ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್‌ ಎಕ್ಲೋಶನ್‌ ವಾರ್ನಿಂಗ್‌ '' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430055735/http://www.telegraph.co.uk/earth/earthnews/3324659/Killer-jellyfish-population-explosion-warning.html |date=2010-04-30 }}, ದ ಡೈಲಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್‌, 11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008, ಫೆಬ್ರವರಿ 2009ನಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅದು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಹವಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್‌]]ನ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಫೈಂಡಿಂಗ್‌ ನೆಮೊ === ಮಕ್ಕಳ ಒಂದು ಮೋಜಿನ ಸಿನೆಮಾ(ಫೈಂಡಿಂಗ್ ನೆಮೊ)ವು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಜಾಡುವುದರ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ==ಜೀವಿ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು== {{See also|alpha taxonomy|Linnean taxonomy|taxon|binomial nomenclature}} ಸ್ನಿಡಾರಿಯಾದೊಳಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಂಗಡಣೆಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿರಂತರ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಗುಂಪುಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹಲವಾರು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಒಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಒಪ್ಪಂದವಿದೆ. ಈ ಕೆಳಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿರುವ ಯೋಜನೆಯು ಮೆಡ್ಯೂಸಾಗಳನ್ನು (ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು) ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಹಲವಾರು ಪರಿಣಿತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ: ಫೈಲಮ್ [[ಸ್ನಿಡಾರಿಯಾ]] :ಸಬ್‌ಪ್ಜೈಲಮ್ [[ಮೆಡ್ಯೂಸೋಜೋವಾ]] ::ವರ್ಗ [[ಹೈಡ್ರೋಜೋವಾ]] <ref name="schuchert-hydrozoa">{{cite web|url=http://www.ville-ge.ch/mhng/hydrozoa/hydrozoa-directory.htm|title=The Hydrozoa Directory|last=Schuchert|first=Peter|accessdate=2008-08-11}}</ref><ref>ಮಿಲ್ಸ್‌, ಸಿ.ಇ., ಡಿ.ಆರ್‌. ಕೌಲ್ಡರ್‌, ಎ.ಸಿ. ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌, ಎ.ಇ. ಮಿಗೊಟೊ, ಎಸ್‌.ಹೆಚ್‌.ಡಿ. ಹಾಡಕ್‌, ಸಿ.ಡಬ್ಲು‍. ಡನ್‌ ಮತ್ತು ಪಿ.ಆರ್‌. ಪ್ಯೂ, 2007. ಕಂಬೈನ್ಡ್‌ ಸ್ಪೀಶೀಸ್‌ ಲಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಹೈಡ್ರಾಯಿಡ್ಸ್‌, ಹೈಡ್ರೊಮೆಡ್ಯುಸೆ, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಸೈಫೊನೊಫೊರೆಸ್‌.pp. 151-168. ಇನ್‌ ''ಲೈಟ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಸ್ಮಿಥ್ಸ್‌ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್‌: ಇಂಟ‌ರ್‌ಟೈಡಲ್‌ ಇನ್ವರ್ಟಬ್ರಿಟಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ ಕೊಸ್ಟ್‌ ''. ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ (ಜೆ.ಟಿ. ಕಾರ್ಲ್‌ಟುನ್‌, ಸಂಪಾದಕ). ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ ಪ್ರೆಸ್‌, ಬಾರ್ಕ್ಲೀ.</ref> :::ಉಪವರ್ಗ [[ಹೈಡ್ರೋಇಡೋಲಿನಾ]] :::: :::::ವರ್ಗ [[ಆ‍ಯ್‌೦ಥಮೆಡುಸೆ]] (= ಆ‍ಯ್‌೦ಥಅಥೆಕಟ ಆಥವಾ ಅಥೆಕಟ) ::::::ಉಪವರ್ಗ [[ಫಿಲಿಫೆರಾ]] - <ref name="schuchert-hydrozoa" /> ಕುಟುಂಬಗಳಿಗಾಗಿ ನೋಡಿ :::::::ಉಪವರ್ಗ [[ಕ್ಯಾಪಿಟಾಟಾ]] - ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ <ref name="schuchert-hydrozoa" /> ::::::ವರ್ಗ [[ಲೆಪ್ಟೊಮೆಡ್ಯುಸೆ]] (= ಲೆಪ್ಟೋಥೆಕ್ಯಾಟಾ ಅಥವಾ ಥೆಕ್ಯಾಟಾ) :::::::ಉಪವರ್ಗ [[ಕೊನಿಕ]] -ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ <ref name="schuchert-hydrozoa" /> ::::::::ಉಪವರ್ಗ [[ಪ್ರೊಬೊಸ್ಕೊಯಿಡಾ]] - ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನೋಡಿ <ref name="schuchert-hydrozoa" /> :::::::ವರ್ಗ [[ಸೈಫೊನೊಫೊರೆ]] ::::::::ಉಪವರ್ಗ [[ಪಯ್ಸೊನೆಕ್ಟೆ]] :::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಅಗಾಲ್ಮಾಟೈಡೆ]], [[ಅಪೋಲೆಮೀಡೆ]], [[ಎರೆನ್ನೀಡೆ]], [[ಫೋರ್ಸಾಲೀಡೆ]], {4 ಫಿಸೊಫೋರಿಡೆ{/4}, [[ಪೈರೋಸ್ಟೇಫಿಡೇ]], [[ರೋಡಾಲೀಡೆ]] :::::::::ಉಪವರ್ಗ [[ಕ್ಯಾಲಿಕೋಫೋರೆ]] ::::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಅಬಿಲಿಡೇ]], [[ಕ್ಲಾಸೋಫೈಡೆ]], [[ಡೈಫೈಡೇ]], [[ಹಿಪ್ಪೊಫೋಡೈಡೆ]], [[ಪ್ರಾಯಿಡೆ]], [[ಸ್ಫೀರೋನೆಕ್ಟಿಡೆ]] ::::::::::ಉಪವರ್ಗ [[ಸಿಸ್ಟೋನೆಕ್ಟೆ]] :::::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಫಿಸಾಲೀಡೆ]], [[ರೈಜೋಫೈಸಿಡೆ]] ::::ಉಪವರ್ಗ [[ಟರ್ಕಿಲಿನಾ]] :::::ವರ್ಗ [[ಲಿಮ್ನೊಮೆಡುಸ್ಸೆ]] :::::: ::::::: ::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಓಲಿಂಡೀಡೆ]], [[ಮೋನೋಬ್ರಾಕೀಡೆ]], [[ಮೈಕ್ರೋಹೈಡ್ರುಲಿಡೆ]], [[ಆರ್ಮೋರೈಡ್ರಿಡೆ]] ::::::ವರ್ಗ [[ಟರ್ಕಿಮೆಡ್ಯುಸೆ]] ::::::: :::::::: :::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಗೆರಿಯೋನೀಡೆ]], [[ಹ್ಯಾಲಿಕ್ರಿಯೇಟಿಡೆ]], [[ಪೆಟಸೈಡ್‌]], [[ಟೈಕೋಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೀಡೆ]], [[ರೋಪಾಲೊನೆಮಾಟಿಡೆ]] :::::::ವರ್ಗ [[ನಾರ್ಕೊಮೆಡ್ಯುಸ್ಸೆ]] :::::::: ::::::::: ::::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಕ್ಯುನಿನಿಡೆ]], [[ಸೋಲ್ಮಾರಿಸಿಡೆ]], [[ಏಜಿನಿಡೆ]], [[ಟೆಟ್ರಾಪ್ಲಾಟಿನೀಡೆ]] ::::::::ವರ್ಗ [[ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟಿನ್ಯೂಲಿಡೆ]] ::::::::: :::::::::: :::::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಹಲಮ್ಮೋಹೈಡ್ರಿಡೆ]], [[ಓಟೊಹೈಡ್ರಿಡೆ]] :::ಕ್ಲಾಸ್ [[ಸ್ಟೌರೊಝೋವಾ]] (= ಸ್ಟೌರೋಮೆಡುಸ್ಸೆ) <ref>{{cite web|url=http://faculty.washington.edu/cemills/Staurolist.html|title=Stauromedusae: List of all valid species names|last=Mills|first=Claudia E|accessdate=2008-08-11}}</ref> :::: :::::ವರ್ಗ [[ಎಲ್ಯುಥೆರೋಕಾರ್ಪಿಡಾ]] :::::: ::::::: ::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಲ್ಯೂಸೆರ್ನರೀಡೆ]], [[ಕಿಷಿನೌಯೀಡೆ]], [[ಲಿಪ್ಕೀಡೆ]], [[ಕ್ಯೋಕೊಡೀಡೆ]] ::::::ವರ್ಗ [[ಕ್ಲೀಸ್ಟೋಕಾರ್ಪಿಡಾ]] ::::::: :::::::: :::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಡೆಪಾಸ್ಟ್ರೈಡೆ]], [[ಥೌಮಾಟೋಸಿಫಿಡೆ]], [[ಕ್ರಾಟೆರೋಲೋಫಿನೆ]] ::::ವರ್ಗ [[ಕ್ಯೂಬಜೊವ]] <ref name="thescyphozoan.ucmerced.edu">{{cite web|url=http://thescyphozoan.ucmerced.edu/|title=The Scyphozoan|last=Dawson|first=Michael N|accessdate=2008-08-11}}</ref> ::::: :::::: ::::::: :::::::: :::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಕ್ಯಾರಿಬ್ಡೈಡೆ]], [[ಅಲಾಟಿನಿಡೆ]], [[ಟಮೊಯೀಡೆ]], [[ಚಿರೊಡ್ರೋಪಿಡೆ]], [[ಚಿರೊಪ್ಸಾಲ್ಮಿಡೆ]] :::::ವರ್ಗ [[ಸ್ಕಿಫಜೊವ]] <ref name="thescyphozoan.ucmerced.edu" /> :::::: :::::::ವರ್ಗ [[ಕೊರೊನೆಟೆ]] :::::::: ::::::::: ::::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಅಟೊಲ್ಲಿಡೆ]], [[ಅಟೊರೆಲ್ಲಿಡೆ]], [[ಲಿನುಚಿಡೆ]], [[ನೌಸಿಥೋಯಿಡೆ]], [[ಪ್ಯಾರಾಫಿಲ್ಲಿನಿಡೆ]], [[ಪೆರಿಫಿಲ್ಲಿನಿಡೆ]] ::::::::ವರ್ಗ [[ಸೆಮಾವೊಸ್ಟೋಮೆ]] ::::::::: :::::::::: :::::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಸೈನೈಡೆ]], [[ಪೆಲಾಗೀಡೆ]], [[ಉಲ್ಮಾರೀಡೆ]] :::::::::ವರ್ಗ [[ರೈಸೊಸ್ಟೋಮಿಯ]] :::::::::: ::::::::::: ::::::::::::ಕುಟುಂಬಗಳು: [[ಕ್ಯಾಸ್ಸಿಯೋ ಪೀಡೆ]], [[ಕ್ಯಾಟೊಸ್ಟೈಲಿಡೆ]], [[ಸೆಫೀಡೆ]], [[ಲಿಖ್ನೊರ್ಹೈಜಿಡೆ]], [[ಲೊಬೊನೆಮ್ಯಾಟಿಡೆ]], [[ಮಾಸ್ಟಿಗೀಡೆ]], [[ರ್ಹೈಜೋಸ್ಟೊಮ್ಯಾಟಿಡೆ]], [[ಸ್ಟೋಮೊಲೊಫಿಡೆ]] ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery class="center"> File:Chrysaora quinquecirrha.JPG|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಕುಟುಕು ಗಿಡ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು ಕ್ರಿಸೋರಾ ಫ್ಯೂಸೆಸೆನ್ಸ್. File:Cassiopeia andromeda (Upside-down jellyfish).jpg|ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ-ಕೆಳಗಿರುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಆಶ್ರಯ ಅವುಗಳ ಗ್ರಹಣಾಂಗ ಪಾಚಿಯಲ್ಲಿ, ಅದು ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣಾ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ. File:Chrysaora Colorata.jpg|ಕ್ರಿಸೋರಾ ಕೊಲೊರಟಾ, ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ-ಗೆರೆಯಿರುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಕರಾವಳಿ ತೀರಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. File:Flower hat jelly.jpg| ಓಲಿಂಡಿಯಾಸ್ ಎಸ್‌ಪಿ. File:Largelionsmanejellyfish.jpg|ಲಯನ್ಸ್ ಮೇನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು, ಸೈನಿಯಾ ಕ್ಯಾಪಿಲ್ಲಾಟಾ, ದೊಡ್ಡದಾದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಅವುಗಳ ಯಾತನಾಮಯ, ಆದರೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕವಾಗಿರುವ ಕುಟುಕುಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. File:Cyanea kils.jpg|ಲಯನ್ಸ್ ಮೇನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು File:mediterranean-jellyfish-af.jpg|ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಒಂದು ಜಾತಿ ಕೊಟಿಲೊರಿಜಾ ಟ್ಯುಬೆರ್‌ಕ್ಯುಲಟಾವು ಮೊಂಟೆರಿ ಬೇ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. File:Scrippsia pacifica.jpg|ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಸಿಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ಒಂದು ಹಿಡಿ-ಗಾತ್ರದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು. File:Moonjellyfish2500ppx.JPG|ಔರೇಲಿಯಾ ಎಸ್‌ಪಿ. </gallery> ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{Commons category|Scyphozoa}} {{commons|Jellyfish}} <div> * [[ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಚರ್ಮದ ಊತ]] *''[[ಟರ್ರಿಟೋಪ್ಸಿಸ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಕ್ಯುಲಾ]]'', ಒಂದು ಅಮರ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು *[[ಸಮುದ್ರ ಕುಟುಕು ಗಿಡ]] *[[ಇರುಕುಂಡ್‌ಜಿ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು]] *[[ಮೂನ್ ಜೆಲ್ಲಿ]] *''[[ಫೆಸೆಲ್ಲೋಫೊರಾ ಕ್ಯಾಮ್‌ಶೆಟಿಕಾ]]'' *[[ಕ್ಯೂಬೋಜೋವಾ]] (ಬಾಕ್ಸ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು) *[[ಕ್ಯಾಸಿಯೋಪಿಯಾ]] *''[[ಕ್ಯಾಟಿಲೋರಿಜಾ ಟ್ಯುಬೆರ್ಕ್ಯುಲಟಾ]]'' *''[[ಪೆಲಜಿಯಾ ನೊಕ್ಟಿಲ್ಯೂಕಾ]]'' (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು) *''[[ಕ್ರಾಸ್ಪೆಡಾಕಸ್ಟಾ ಸೊವೆರ್ಬೈ]]'', ತಾಜಾನೀರಿನ ಒಂದು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು *[[ಲಯನ್ಸ್ ಮೇನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು]], 120 ಫೀಟ್ ಉದ್ದವಿರುವ ದೊಡ್ದದಾದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು *[[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮ್ಯಾನ್ ಒ ವಾರ್]], ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಆದರೆ ತಪ್ಪಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ, ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಜೀವಿಗಳ ಒಂದು ವಸಾಹತು *[[ಸಮುದ್ರ ಸೂರ್ಯ ಮೀನು]], ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಪರಭಕ್ಷಕ *''[[ಅಕ್ವೇರಿಯಾ ಟೆನ್ಯುಯಿಸ್]]'' (ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿರುವ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು) </div> ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[http://vimeo.com/466491 ಮೊಂಟೆರಿ ಬೇ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಜಾತಿಗಳ ವೀಡಿಯೋ] *[http://thescyphozoan.ucmerced.edu/ ಸ್ಕೈಫೋಜೋನ್ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು] *[http://jellieszone.com/ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗೆಲಾಟಿನಸ್ ಜೂಪ್ಲಾಂಕ್ಟನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813142842/http://jellieszone.com/ |date=2010-08-13 }} *[http://www.jellyfishfacts.net/ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸತ್ಯಾಂಶಗಳು - ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಮಹಿತಿ ಮತ್ತು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126114735/http://www.jellyfishfacts.net/ |date=2012-01-26 }} *[http://faculty.washington.edu/cemills/Hydromedusae.html ಹೈಡ್ರೋಮೆಡ್ಯುಸಾ] *[http://faculty.washington.edu/cemills/Stauromedusae.html ಸ್ಟೌರೋಮೆಡ್ಯುಸಾ / ಸ್ಟೌರೋಜೋವಾ] *[http://www.jellyfishart.com ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಬಗೆಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳು] *[http://www.malawicichlidhomepage.com/other/cotylorhiza_tuberculata.html ಕೊಟೊಲೊರಿಜಾ ಟ್ಯುಬೆರ್‌ಕ್ಯುಲಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904001839/http://www.malawicichlidhomepage.com/other/cotylorhiza_tuberculata.html |date=2010-09-04 }} *[http://www.emedicine.com/emerg/topic104.htm ಅಕಶೇರುಕ ಮತ್ತು ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಎನ್‌ವೆನೋಮೇಷನ್ಸ್] *[http://www.glaucus.org.uk/Moonjell.htm ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಡಲು ಜೀವನ ಸಮಾಜದ ಅಧ್ಯಯನ - ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಪುಟ] *[http://www.buzzle.com/articles/jellyfish-curious-creatures-sea.html ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು - ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿನ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303124116/http://www.buzzle.com/articles/jellyfish-curious-creatures-sea.html |date=2007-03-03 }} *[http://www.essortment.com/travel/beachfirstaid_svyg.htm ಕುಟುಕುವಿಕೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100501154255/http://www.essortment.com/travel/beachfirstaid_svyg.htm |date=2010-05-01 }} *[http://www.null-hypothesis.co.uk/science/news/item/jellyfish_twelve_heads_evolution_development ಹನ್ನೆರಡು ತಲೆಗಳ ಜೊತೆ ಬೆಳೆದ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು] *[http://www.heatisonline.org/contentserver/objecthandlers/index.cfm?ID=3959&amp;Method=Full&amp;PageCall=&amp;Title=Jellyfish%20Boom%20Driven%20Partly%20by%20Warming%20Waters&amp;Cache=False ಬಿಸಿಯಾದ ನೀರಿನಿಂದ ಭಾಗಶಃ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ವಿಕಸನ ] *[[ಸೂಡೋಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಶನ್]] ಎಸ್ಟೋರಿಯಲ್ ಮಾನವಜನ್ಯದಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಡಲು ತೀರದ ಮೃತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [https://web.archive.org/web/20090131202140/http://www.cbc.ca/documentaries/wilddocs/2009/jellyfishinvasion/ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಆಕ್ರಮಣ] '''ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು:''' *[http://picasaweb.google.com/sridhar.saraf.pictures/JellyfishExhibitionAtNationalAquariumBaltimoreMarylandUSA/ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವೇರಿಯಮ್, ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್, ಮಾರಿಲ್ಯಾಂಡ್ (ಯುಎಸ್‌ಎ)ಗಳ ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಗ್ಯಾಲರಿ] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130102224831/http://picasaweb.google.com/sridhar.saraf.pictures/JellyfishExhibitionAtNationalAquariumBaltimoreMarylandUSA/ |date=2013-01-02 }} [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕೈಪೋಜೋವಾ]] [[ar:قنديل البحر]] [[bg:Медуза (животно)]] [[bn:জেলিফিশ]] [[ca:Medusa]] [[cdo:Tá]] [[de:Qualle]] [[el:Μέδουσα (ζώο)]] [[en:Jellyfish]] [[eo:Meduzo]] [[es:Medusa (animal)]] [[fa:عروس دریایی]] [[fi:Meduusat]] [[fr:Méduse (animal)]] [[ga:Smugairle róin]] [[gl:Scyphozoa]] [[he:מדוזה]] [[hr:Meduze]] [[hu:Medúzák]] [[ia:Medusa]] [[id:Ubur-ubur]] [[io:Meduzo]] [[is:Marglyttur]] [[it:Medusa (zoologia)]] [[ja:クラゲ]] [[ka:მედუზები]] [[ko:해파리]] [[la:Scyphozoa]] [[lt:Scifomedūzos]] [[ml:കടൽച്ചൊറി]] [[ms:Ubur-ubur]] [[nn:Stormaneter]] [[no:Manet]] [[nv:Jélii łóóʼ]] [[pl:Meduza]] [[pt:Medusa (animal)]] [[qu:Kachu k'arachiq]] [[ro:Acalefe]] [[ru:Medusozoa]] [[sh:Meduze]] [[simple:Jellyfish]] [[sk:Medúzovce]] [[sr:Медуза]] [[sv:Maneter]] [[th:แมงกะพรุน]] [[tl:Dikya]] [[tr:Denizanası]] [[uk:Сцифоїдні]] [[vi:Sứa]] [[vls:Kwalle]] [[war:Bantól]] [[zh:钵水母纲]] 7uijgzkht4p7lfbq6vt2gbhpqttf7ca ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ 0 24131 1434294 1380943 2026-10-24T19:05:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434294 wikitext text/x-wiki {{About|the largest city in Scotland}} {{Infobox UK place <!-- Infobox begins --> |official_name = Glasgow |gaelic_name = Glaschu |local_name = '''[[Scots language|Scots]]:''' '''''Glesga''''' |country = Scotland |map_type = Scotland |population= 588,280 |population_ref = (2009)<ref name="autogenerated3" /> |statistic1= 1,199,629 |statistic_title1 = [[Urban area|Urban]]<ref name=aug2007population>{{cite web|url=http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/E3BE21DA-4D84-4CC4-9C02-2E526FDD9169/0/populationaug07.pdf|title=2007 Population Estimates|accessdate=16 January 2008|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227084144/http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/E3BE21DA-4D84-4CC4-9C02-2E526FDD9169/0/populationaug07.pdf|archivedate=27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008|url-status=live}}</ref> |statistic2= 2.3 million |statistic_title2 = [[Metropolitan area|Metro]] |population_density= {{nowrap|{{Pop density mi2 to km2|8541.8|abbr=yes|precision=1}} }} <!--578790 people/67.76sq mi=8541.76 --> |os_grid_reference= NS590655 |edinburgh_distance_mi=42 |london_distance_mi=403 |language= [[ಆಂಗ್ಲ|English]], [[Scots language|Scots]] (see [[Glasgow patter|Glasgow Patter]]) |area_footnotes =<ref name=infoboxarea>{{cite web |url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1 |title=Analyser UV02 |accessdate=4 August 2007 |work= |archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930155430/http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=UV02&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1 |url-status=dead }}</ref> |area_total_sq_mi =67.76 |latitude= 55.858 |longitude= -4.259 |post_town= GLASGOW |postcode_area= G |postcode_district= G1–G80 |dial_code= 0141 |constituency_westminster= [[Glasgow Central (UK Parliament constituency)|Glasgow Central]] |constituency_westminster1= [[Glasgow East (UK Parliament constituency)|Glasgow East]] |constituency_westminster2= [[Glasgow North (UK Parliament constituency)|Glasgow North]] |constituency_westminster3= [[Glasgow North East (UK Parliament constituency)|Glasgow North East]] |constituency_westminster4= [[Glasgow North West (UK Parliament constituency)|Glasgow North West]] |constituency_westminster5= [[Glasgow South (UK Parliament constituency)|Glasgow South]] |constituency_westminster6= [[Glasgow South West (UK Parliament constituency)|Glasgow South West]] |unitary_scotland= [[Politics of Glasgow|Glasgow City Council]] |lieutenancy_scotland= Glasgow |constituency_scottish_parliament= [[Glasgow (Scottish Parliament electoral region)|Glasgow]] |constituency_scottish_parliament1= [[Glasgow Anniesland (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Anniesland]] |constituency_scottish_parliament2= [[Glasgow Baillieston (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Baillieston]] |constituency_scottish_parliament3= [[Glasgow Cathcart (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Cathcart]] |constituency_scottish_parliament4= [[Glasgow Govan (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Govan]] |constituency_scottish_parliament5= [[Glasgow Kelvin (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Kelvin]] |constituency_scottish_parliament6=[[Glasgow Maryhill (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Maryhill]] |constituency_scottish_parliament7=[[Glasgow Pollok (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Pollok]] |constituency_scottish_parliament8=[[Glasgow Rutherglen (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Rutherglen]] |constituency_scottish_parliament9=[[Glasgow Shettleston (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Shettleston]] |constituency_scottish_parliament10= [[Glasgow Springburn (Scottish Parliament constituency)|Glasgow Springburn]] |website= [http://www.glasgow.gov.uk/ www.glasgow.gov.uk]}} '''ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ''' ({{pron-en|ˈɡlæzɡoʊ}} ({{respell|GLAZ|goh}});{{lang-sco|Glesga}}{{lang-gd|Glaschu}}) ಇದು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌]]ನ [[ಮೂರನೆಯ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ]] ನಗರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ದೇಶದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕೇಂದ್ರ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರದ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವಿಜನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸ್ಥ[[ಳೀಯ ಆಡುಭಾಷೆ]]ಯ ಒಂದು ಹೆಸರು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಇದು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಬಿಷಪ್‌ನ ಅಧಿಪತ್ಯದ]] [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಿಂದ ಮತ್ತು [[15 ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಜ್ಞಾನೋದಯದ]] ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. ೧೮ ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಈ ನಗರವೂ ಕೂಡ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] ಜೊತೆಗಿನ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದಾಚೆಯ]] [[ವ್ಯಾಪಾರ]]ಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಜೊತೆ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತುವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಭಾರವಾದ [[ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ,<ref>{{cite web|url=http://www.undiscoveredscotland.co.uk/glasgow/glasgow/index.html|title=Glasgow Feature Page|accessdate=11 December 2007|work=Undiscovered Scotland}}</ref> ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಹಡಗು ತಯಾರಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ನೌಕಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಉದ್ಯಮಗಳ ಜಗತ್ತಿನ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ಹಲವಾರು ಹೊಸರೀತಿಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ನಂತರದ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಯುಗ]]ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಎಡ್ವರ್ಡಿಯಾ ಅವಧಿ]]ಗಳ ''[[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಪತ್ಯ]]ದ "[[ಎರಡನೆಯ ನಗರ]]"'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web| url=http://www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/History/The+Second+City.htm| title=About Glasgow: The Second City of the Empire – the 19th century| accessdate=9 July 2007| publisher=Glasgow City Council| archiveurl=https://web.archive.org/web/20110616125656/http://www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/History/The%2BSecond%2BCity.htm| archivedate=16 ಜೂನ್ 2011| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.theglasgowstory.com/storyd.php| title=Second City of The Empire: 1830s to 1914| author=Fraser, W, H| accessdate=7 January 2008|publisher=University of Glasgow}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/culture/vibrant6-glasgow.html| title=Glasgow – city of reality| author=McIlvanney, W| accessdate=7 January 2008| publisher=Scotland – the official online gateway| archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20071204064459/http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/culture/vibrant6-glasgow.html| url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಇದು ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಪ್ಪತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ‌ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಮನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/Factsheets/| title=About Glasgow: Factsheets| accessdate=9 July 2007| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070629223736/http://www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/Factsheets/| archivedate=29 ಜೂನ್ 2007| url-status=dead}}</ref> ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೫೭ ನೇ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_cities_by_quality_of_living</ref> ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತು <ref>{{cite web| url=http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/E3BE21DA-4D84-4CC4-9C02-2E526FDD9169/0/4population.pdf| title=Factsheet 4: Population| publisher=Glasgow City Council| accessdate=9 July 2007| format=PDF| archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028194553/http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/E3BE21DA-4D84-4CC4-9C02-2E526FDD9169/0/4population.pdf| archivedate=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005| url-status=dead}}</ref>, ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್]], [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬರ್ಲಿನ್]] ನಗರಗಳ ನಂತರದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web| url=http://www.glasgow.gov.uk/en/Visitors/Architecture/Bridges| title=Visiting Glasgow: Clyde Bridges| accessdate=9 July 2007| publisher=Glasgow City Council| archiveurl=https://web.archive.org/web/20050419125511/http://www.glasgow.gov.uk/en/Visitors/Architecture/Bridges| archivedate=19 ಏಪ್ರಿಲ್ 2005| url-status=dead}}</ref> ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅನುಕ್ರಮದ ಸೀಮೆ (ಗಡಿ)ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, [[ಹೊಸ ನಗರ]] ಮತ್ತು ಹೊರವಲಯ ಮತ್ತು [[ಉಪನಗರ]]ಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ದ-ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವಿಕೆಯು [[ಗ್ರೇಟರ್ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ]] [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ೧,೧೯೯,೬೨೯ <ref name="GRO">{{cite web |url=http://www.gro-scotland.gov.uk/files/setloc-ks01.xls |title=Key Statistics for Settlements and Localities Scotland |publisher=General Register Office for Scotland |accessdate=8 September 2008 |archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927210246/http://www.gro-scotland.gov.uk/files/setloc-ks01.xls |url-status=dead }}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೊತೆ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರದ ಏಕತಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೫೮೦,೬೯೦ ಗೆ<ref name="autogenerated3">{{cite web| url=http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/E3BE21DA-4D84-4CC4-9C02-2E526FDD9169/0/populationaug07.pdf| title=2007 Population Estimates| accessdate=16 January 2008| format=PDF| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227084144/http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/E3BE21DA-4D84-4CC4-9C02-2E526FDD9169/0/populationaug07.pdf| archivedate=27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008| url-status=live}}</ref> ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. [[ನಗರ ಹಾಗೂ ಉಪನಗರಗಳ ಸರಮಾಲೆ]]ಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಪೂರ್ತಿ ಪ್ರದೇಶವು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು ೨.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="spt">{{cite web| url=http://www.spt.co.uk/Publications/interchange/issue07.html| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070613072504/http://www.spt.co.uk/Publications/interchange/issue07.html| archivedate=13 June 2007| title=Minister backs SPT on White Paper|month=September | year=2004| publisher=Strathclyde Partnership for Transport| work=Interchange Issue 7| accessdate=9 July 2007}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Glasgow}} [[ಚಿತ್ರ:JocelinSeal.jpg|left|thumb|upright|ಜೋಸ್‌ಲಿನ್ ಮುದ್ರೆ ಅಥವಾ ಗುತ್ತು, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಬಿಷಪ್, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಬರ್ಗ್ ಸ್ಥಾಪಕ]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳವು, ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯು ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ [[ಹಾಯ್ಗಡ]] ಬಿಂದುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇತ್ಯರ್ಥ(ರಾಜಿ)ಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ, ಅದು ಸಾಲ್‌ಮನ್ ಮೀನುಗಳ(ಎಳೆಗೆಂಪು ಮಾಂಸವಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಮೀನು) ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಒಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರವಾಗಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ತನ್ನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಿಷಪ್‌ಗಿರಿಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಧ್ಯಯುಗದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಷಪ್‌ಗಿರಿಯ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ತನ್ನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ೧೦ ಮತ್ತು ೧೧ ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜ ಡೇವಿಡ್ ಐ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಬಿಷಪ್ ಜಾನ್]] ಇವುರುಗಳಿಂದ ಪುನರ್‌ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ [[ಸಂತ ಮುಂಗೋ]] ಅವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿವೇಶನವಿತ್ತು. ಬಿಷಪ್‌ಗಿರಿಯು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಅರಸುನಾಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತರುವ ಮತ್ತು ನಗರಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಅಧಿಪತ್ಯವಾಯಿತು. ೧೧೭೫ ಮತ್ತು ೧೧೭೮ರ ನಡುವೆ ಬಿಷಪ್ [[ಜೋಸಿಲಿನ್‌]]ನು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ರಾಜ ವಿಲಿಯಮ್ ಐ]] ಅವರಿಂದ ಬರ್ಗ್‌ನ ಬಿಷಪ್‌ಗಳ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗಲೂ ಕೂಡ ಈ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಲ್ಪಟಿತು, ಇದು ವ್ಯಾಪಾರದ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಶಾಸನಾಬದ್ಧ ಭರವಸೆಗಳಿಂದ ಲಾಭಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿತು. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ೧೧೮೯ ಮತ್ತು ೧೧೯೫ ರ ನಡುವೆ ಈ ಮಾನ್ಯತೆಯು ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಸನ್ನದಿನ ಮೂಲಕ ಪೂರಕವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಈ ವಾರ್ಷಿಕ ಸನ್ನದು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸನ್ನದಾ]]ಗಿ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ತರುವಾಯದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು, ಮತ್ತು ೧೪೫೧ ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ೧೪೯೨ ರಲ್ಲಿ [[ಬಿಷಪ್‌ಗಿರಿ]]ಯನ್ನು ಒಂದು [[ಪ್ರಧಾನ ಬಿಷಪ್‌ಗಿರಿ]]ಯಾಗಿ ಉನ್ನತಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ನಗರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಾನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. [[ಡೇನಿಯಲ್ ಡಿಫೋ]]ನು ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ''[[ಎ ಟೂರ್ ಥ್ರೂ ದ ಹೋಲ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಅಭಿಮತವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ಅದೇನೆಂದರೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು "ಲಂಡನ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರವಾಗಿದೆ."<ref>[http://www.undiscoveredscotland.co.uk/usebooks/defoe-scotland/letter12-2.html ಲೆಟರ್ XII] ಡೆನಿಯಲ್ ಡೆಫೊರಿಂದ ಫ್ರಾಮ್ "ಎ ಟೂರ್ ಥ್ರೊ' ಹೋಲ್ ಐಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್".</ref> ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ೧೨,೦೦೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಗರದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹಲವಾರು ದೊಡ್ದ ಪ್ರಮಾಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ಜನರ ಜ್ಞಾನೋದಯ]] ಮತ್ತು [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ನಗರದ ನೆಯ್ದ ಬಟ್ಟೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು. ೧೭೦೭ ರ [[ಯೂನಿಯನ್ ಆಕ್ಟ್‌]]ನ ನಂತರ, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಅಂತರಾಷ್ಟೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಯಿತು, ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಂಬಾಕು, ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆಗಳನ್ನು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದೊಳಗಡೆಯಲ್ಲೂ ಕೂಡ ನದಿಯ ಆಳವಿಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕ್ಲೈಡ್ [[ನದಿಯ ಅಳಿವೆ]](ಕಡಲ ತೋಳು)ಗಳ ಮೇಲೆ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಬಂದರಿ]]ನಲ್ಲಿ ನಗರದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಳ ನೀರಿನ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯವಾಯಿತು.<ref>[http://www.ltscotland.org.uk/abolition/ ಗುಲಾಮಿ ಮಾರಾಟ ನಿರ್ಮೂಲನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103172434/http://www.ltscotland.org.uk/abolition/ |date=2012-01-03 }}. [[ಲರ್ನಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಆನ್‌ಲೈನ್. ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೬, ೨೦೦೭ ರಂದು ಮರು ಗಳಿಸಿದ್ದು.</ref> ೧೮ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಿಟೀಷರ ತಂಬಾಕು ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದವು, ಅದರಲ್ಲೂ ಇದರ ಅತ್ಯುಚ್ಛ್ರಾಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ೪೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಎಲ್‌ಬಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕದ ತಂಬಾಕುಗಳು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.theglasgowstory.com/story.php?id=TGSCE03|title=The Glasgow Story: Industry and Technology – Food, Drink and Tobacco|publisher=[[The Glasgow Story]]|year=೨೦೦೪|accessdate=೨೯ July ೨೦೦೮|first=Ian|last=Donnachie|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206081206/http://www.theglasgowstory.com/story.php?id=TGSCE03|archive-date=2008-12-06|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:John Atkinson Grimshaw - Shipping on the Clyde (1881).jpg|thumb|ಕ್ಲೈಡ್ ಮೇಲೆ ಹಡಗು ರವಾನೆ, ಗ್ರಿಮ್‌ಶಾ 1881]] ಇದರ ನಂತರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಯುಗಗಳಲ್ಲಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಿದ ನೇಯ್ಗೆಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಎಂಜಿನಿಯರ್ಡ್ ಸರಕುಗಳು ರಫ್ತು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವು. [[ಮೊಂಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆ]]ಯ ತೆರೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ೧೭೯೫ ರಲ್ಲಿ [[ಡುಂಡಾಸ್ ಬಂದರಿ]]ನಲ್ಲಿನ ಜಲಾಯನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಲೇನಾರ್ಕ್‌ಶಿರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ-ಅದಿರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಸುಗಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯನ್ನು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ಹೂಳೆತ್ತುವುದು ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ನದಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಯೋಜನೆಗಳ ನಂತರ, ಹಡಗು ತಯಾರಿಕೆಯು ನದಿಯ ಹರಹುಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವಾಯಿತು, ಹಲವಾರು ಜನಪ್ರಿಯ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು (ಆದಾಗ್ಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು [[ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯ ದಡ]]ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು). ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯು ನಂತರ [[ಜಾನ್ ಅಟ್ಕಿನ್‌ಸನ್ ಗ್ರಿಮ್‌ಶಾ]]ರಂತಹ ಕಲಾಕಾರರಿಗೆ ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯುಗವನ್ನು ಮತ್ತು ನವೀನ ಜಗತ್ತನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಯಿತು. ೧೮೨೧ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು. ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರವು ''"ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಪತ್ಯದ [[ಎರಡನೆಯ ನಗರ]]"'' ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೭೦ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಹಡಗು ತಯಾರಿಕೆಯ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು <ref>{{cite web|url=http://www.theglasgowstory.com/storyd.php|title=Second City of The Empire: 1830s to 1914|publisher=The Glasgow Story|year=2004|accessdate=9 July 2008|first=W. Hamish|last=Fraser}}</ref> ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲಾ ಉಗಿಬಂಡಿಗಳ ಕಾಲುಭಾಗದಷ್ಟನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.theglasgowstory.com/storyd.php|title=Industrial decline – the 20th Century |publisher=Glasgow City Council|date=28 March 2007|accessdate=9 July 2008}}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಲವರು ನಗರಗಳ ಅತ್ಯುತ್ಕ್ರುಷ್ಟ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಲೋಕ್ ಕಟ್ರಿನ್ ಅಕ್ವೆಡಕ್ಟ್]], [[ಸಬ್‌ವೇ]], [[ಟ್ರಾಮ್‌ವೇ ಸಿಸ್ಟಮ್]], [[ಸಿಟಿ ಚೇಂಬರ್ಸ್]], [[ಮಿಶೆಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೋವ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಅಂಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌]]ಗಳಂತಹ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯುಳ್ಳ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಗಳು ಇದರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಗರವು [[1888]] ರಲ್ಲಿ, ೧೯೦೧ ಮತ್ತು ೧೯೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ೧೯೩೮ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಅಧಿಪತ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ]] ಜೊತೆ [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೋವ್ ಉದ್ಯಾನವನ]]ದಲ್ಲಿ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ]] ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Modernclyde.JPG|thumb|left|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಮಾಡಿಲೊನಂತಹ ವಿಗ್ರಹ ರನನೆ ಸೃಸ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.]] ೨೦ ನೆಯ ಶತಮಾನವು ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನ ಎರಡನ್ನೂ ವೀಕ್ಷಿಸಿತು. I ನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ನಗರವು [[I ನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ಕುಸಿತ]]ದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಮತ್ತು [[ಆರ್ಥಿಕ ಮಹಾ ಕುಸಿತ]]ದ ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು, ಇದು ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಸಮಾಜವಾದ ಮತ್ತು "[[ರೆಡ್ ಕ್ಲೈಡ್‌ಸೈಡ್]]" ಚಳುವಳಿಗಳ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಗರವು [[IIನೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ ಬಂಡಾಯಗಳಿಂದ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೧೯೫೦ ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಕೊನೆಗಾಣದ ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ, ಬಂಡವಾಳಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅದು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ ನಗರದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲವಾಗಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವನತಿ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ಅ-ಉದ್ಯಮೀಕರಣದ ಒಂದು ದೀರ್ಘವಾದ ಅವಧಿಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿತು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ನಗರದ ಅವನತಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆ, ಧನಸಹಾಯಗಳ ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ನಗರ ವಾಸಿಗಳ ಕನಿಕರಯೋಗ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಕ್ರಿಯವಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ನಗರಸಭೆಯು ಇದರ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ''[[ಬ್ರೂಸ್ ವರದಿ]]'' ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ, ಅದು ನಗರದ ಅವನತಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಗುರಿಯನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಪ್ರವರ್ತನ ಶಕ್ತಿಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ]]ವು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಯುದ್ಧ-ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, [[ಸಿಲಿಕಾನ್ ಗ್ಲೆನ್]] ಬೂಮ್ ಮತ್ತು ಕುಂಬರ್‌ನೌಲ್ಡ್, ಗ್ಲೆನ್‌ರೋಥ್ಸ್, ಲಿವಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟ್ ಕಿಲ್‌ಬ್ರೈಡ್‌ [[ಹೊಸ ನಗರ]]ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಬಂಡವಾಳಗಳನ್ನು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://thescotsman.scotsman.com/index.cfm?id=986122002|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050119043309/http://thescotsman.scotsman.com/index.cfm?id=986122002|archivedate=19 January 2005|title=Secret plot to strip Glasgow of influence|publisher=[[The Scotsman]]|date=೫ September ೨೦೦೨|accessdate=೧೧ December ೨೦೦೭|first=John|last=Staples}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ’[[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಉತ್ತಮ ಪಂದ್ಯಗಳು]]’ ಚಳುವಳಿಯು ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ [[ಬರೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮತ್ತು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಿಕೆಯು ವ್ಯಾಪಾರದ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಯುರೋಪಿನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಹೊಸ ಪಾತ್ರಕ್ಕ್ವೆ ಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಸೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/7468870.stm|title=Why Glasgow was "miles better"|publisher=BBC News|date=23 June 2008|accessdate=30 July 2008}}</ref> ಎರಡನೆಯದು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಉದ್ಯಾನವನ ಉತ್ಸವ]]ದ ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತ ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಒತ್ತಾಸೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು, ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿನ ಇದರ [[ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಗರ]] ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು.<ref>{{cite web| url=http://openscotland.gov.uk/Publications/2007/03/27153210/10| title=Interim Evaluation of the Cities Growth Fund: A Report to the Scottish Executive – Appendix 4: Glasgow| publisher=[[Scottish Government]]| date=೨೦೦೭-೦೩| accessdate=೨೬ June ೨೦೦೮| archive-date=2012-03-02| archive-url=https://web.archive.org/web/20120302023804/http://openscotland.gov.uk/Publications/2007/03/27153210/10| url-status=dead}}</ref> ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಈ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವು [[ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿ ತೀರಪ್ರದೇಶದ ಪುನರುತ್ಥಾನ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆಂತರಿಕ-ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ದೃಢವಾದ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾದ [[ಪುನರುತ್ಥಾನ]]ವು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಜನರು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಾಸಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪುನರುತ್ಥಾನ]]ದ ದೋಷಾರೋಪಣೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಚಾಲನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.gla.ac.uk/media/media_41198_en.pdf|title=Housing regeneration in Glasgow: Gentrification and upward neighbourhood trajectories in a post-industrial city| publisher=[[eSharp]]| year=೨೦೦೬| accessdate=೧೦ July ೨೦೦೮| first=Zhan| last=McIntyre|format=PDF}}</ref> ನಗರವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ೫೦ ಸುರಕ್ಷಿತ ನಗರಗಳ<ref>{{cite web|url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1307990|title=Quality of living global city rankings – Mercer survey|accessdate=10 July 2008}}</ref> [[ಜವಳಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ]] ಸೂಚಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಲೋನ್‌ಲಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌]]ನಿಂದ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ೧೦ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/travel/2008/oct/15/glasgow-scotland|title=Lonely Planet guide rates Glasgow as one of the world's top 10 cities|accessdate=15 October 2008 | work=The Guardian | location=London | first=Severin | last=Carrell | date=15 October 2008}}</ref> ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ನಗರದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಕೊನೆಯ ಭಾಗವು ತೀವ್ರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಷ್ಟದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="breakthrough" /> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನಾ ವರದಿಯು, ನಗರದ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಮತ್ತು ನಷ್ಟದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಣ ಅಂತರವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref name="audit">{{cite web| url=http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/2D5AF9D8-CE27-40D1-9BDF-47020507440A/0/GlasgowEconomicAudit2007SummaryReportFinal.pdf| title=Glasgow Economic Audit 2007—Summary Report| publisher=Glasgow Economic Forum| year=2007| format=PDF| accessdate=10 July 2008| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227084147/http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/2D5AF9D8-CE27-40D1-9BDF-47020507440A/0/GlasgowEconomicAudit2007SummaryReportFinal.pdf| archivedate=27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008| url-status=live}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ೪೭% ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡನಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು ನಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದ ೧೫% ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸಿದರು,<ref name="audit" /> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ನಗರದ ೨೯.೪% ಕೆಲಸಮಾಡುವ-ವಯಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಳೀಯರು "ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ"ವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="breakthrough">{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/breakthroughglasgow_05_02_08.pdf| title=Breakthrough Glasgow| publisher=The Centre for Social Justice| date=1 February 2008| accessdate=8 February 2008|format=PDF}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಯುಕೆ ಯ ಸರಾಸರಿಯ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್, ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತು ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="audit" /> {{Wide image|Glasgow_panorama.jpg|700px|A panoramic view of Glasgow City Centre from the top of [[The Lighthouse (Glasgow)|The Lighthouse]]}} === ಸ್ಥಳನಾಮ ಅಧ್ಯಯನ === ''ಹಸಿರು ಪೊಟರೆ'' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ಹಳೆಯ [[ಕ್ಯುಂಬ್ರಿಕ್]] ''ಗ್ಲಾಸ್ ಕ್ಯೂ'' ಅಥವಾ [[ಮಧ್ಯದ ಒಂದು ಗೇಲಿಕ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಮೂಲದಿಂದ ''ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ'' ಶಬ್ದವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜಿ ಒಪ್ಪಂದವು ಬಹುಶಃ ಮೊದಲಿನ ಒಂದು ಕ್ಯುಂಬ್ರಿಕ್ ಹೆಸರು '''ಕ್ಯಾಥ್ಯೂರ್ಸ್''' ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು; ''ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗು'' ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗೇಲಿಕ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ (೧೧೧೬) ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಸ್ಟ್ರಾಚ್‌ಲೈಡ್‌ನ ರಾಜ]] [[ರೈಡರ್ಚ್ ಹೀಲ್]] ಸಂತ ಕೆಂಟಿಜರ್ನ್ ([[ಸಂತ ಮುಂಗೋ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ) ಅನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೫೪೦ ಬಾರಿ ಬಿಷಪ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನ ಪವಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದನು ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕೆಂಟರ್ಜಿನ್ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಮೊಲೆಂಡಿನಾರ್ ಬರ್ನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಂತಹ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದನು. ಅವನ ಸುತ್ತ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಮುದಾಯವು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದು ''ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ, ಮೂಲ ಗೇಲಿಕ್ ಅನುವಾದವು "ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶ", ಮತ್ತು ಶಬ್ದಶಃ ಹೇಳುವುದಾದರೆ "ಪ್ರೀತಿಯ ಹಸಿರು ಪ್ರದೇಶ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೌಂದರ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. === ವಂಶಲಾಂಛನ ವಿದ್ಯೆ === {{Infobox Coat of arms |name = The coat of arms of the City of Glasgow |year_adopted = 1866 |crest = [[Saint Mungo]] |image = Glasgow Coat of Arms.png |supporters = Two salmon, bearing rings |motto = Let Glasgow flourish }} ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರದ ಬಾಹುವಿನ ಹೊದಿಕೆಯು ರಾಯಲ್ ಬರ್ಗ್‌ಗೆ [[ಲೊರ್ಡ್ ಲಿಯೋನ್‌]]ರಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೫, ೧೮೬೬ ರಂದು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಯುರ್ಕ್ಯುಹಾರ್ಟ್,ಅರ್.ಎಂ. (೧೯೭೩) ''ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬರ್ಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ''. ಲಂಡನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ ಟುಡೆ ISBN ೯೭೮-೦-೮೦೪೬-೮೦೭೫-೨</ref> ಇದು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಪೋಷಕ ಸಂತ ಮುಂಗೋರ ಜೀವನದ ಜೊತೆ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅದು ಆ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಕಾರ್ಯಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಮುದ್ರೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಲಾಂಛನಗಳು ಸಂತ ಮುಂಗೋರಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂದು ನಂಬಲಾದ [[ಪವಾಡ]]ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸದಲ್ಲಿ ನಂಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: : :: ::: ::::''ಇಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಹಾರಲಾಗದ ಒಂದು ಪಕ್ಷಿಯಿದೆ'' :::::''ಇಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಬೆಳೆಯದ ಒಂದು ಮರವಿದೆ'' ::::::''ಇಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ರಿಂಗಣಿಸದ ಒಂದು ಘಂಟೆಯಿದೆ'' :::::::''ಇಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಈಜಲಾರದ ಒಂದು ಮೀನಿದೆ'' [[ಚಿತ್ರ:Bell.Glasgow.jpg|thumb|upright|left|ಸೇಂಟ್ ಮುಂಗೊನ ಘಂಟೆ]] ಸಂತ ಮುಂಗೋ ಇವರು, ''ದೇವರೇ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ಲಾಘಿಸುವುದರಿಂದ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಲಿ'' ಎಂಬುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಧರ್ಮೋಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು "ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲಿ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ನಗರದ ಧ್ಯೇಯಸೂತ್ರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟಿತು. ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನಲ್ಲಿ "ಮದರ್ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆ ಹಾಡು ಡುಂಡೋನಿಯಾದ ಹಾಡುಗಾರ/ಹಾಡುಬರಹಗಾರ (ಕವಿ) [[ಮೈಕೆಲ್ ಮಾರಾ]] ಅವರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ [[ಹ್ಯೂ ಮತ್ತು ಕ್ರೈ]] ಇವರುಗಳಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[1450]] ರಲ್ಲಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಮೊದಲ [[ಲಾರ್ಡ್ ಪ್ರೊವೋಸ್ಟ್]] (ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ) ಜಾನ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌ನು ಒಂದು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಹೊರತಂದನು, ಅದೇನೆಂದರೆ ಒಂದು "ಸಂತ ಮುಂಗೋನ ಘಂಟೆ" ಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನಗರದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಬಾರಿಸುವುದು, ಆ ಮೂಲಕ ನಗರವಾಸಿಗಳು ಅವನ ಆತ್ಮ ಚೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ೧೬೪೧ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಒಂದು ಹೊಸ ಘಂಟೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆ ಘಂಟೆಯು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಗ್ರೀನ್‌]]ನ [[ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್]] ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಬಲಗಾರರು ಎರಡು ಸಾಲ್ಮನ್ ಉಂಗುರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಸಂತ ಮುಂಗೋನ ಆಕೃತಿಯ ಉದ್ದದ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿರಬೇಕು. ಅವನು ಬಿಷಪ್‌ನ ಸೀಳು ಟೋಪಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಕೈ "[[ಆಶೀರ್ವಾದ]]ದ ಸೂಚನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ" ಎತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ೧೮೬೬ ರ ಕೊಡುಗೆಯು ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಆಡಳಿತದ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಇದು ನಂತರದ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಆವೃತ್ತಿಯು ವಂಶಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಸ್ಟ್‌ನ ನಡುವೆ ಒಂದು ಬಂಗಾರದ [[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರದ ಕಿರೀಟ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ವಿಧದ ಸಣ್ಣ ಕಿರೀಟವು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರದ ಒಂದು ಗೋಡೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ನಗರದ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಜೊತೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಂಡಳಿಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬಾಹುಗಳು ನಗರದ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿ ೬, ೧೯೭೫ ರಂದು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ೨೫, ೧೯೯೬ ರಂದು ಪುನರ್-ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಪ್ರತಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾಡಿದ ಏಕೈಕ ಬದಲಾವಣೆಯೆಂದರೆ ಬಾಹುಗಳ ಮೇಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಕಿರೀಟದ ವಿಧ ಮಾತ್ರ.<ref>ಯುರ್ಕ್ಯುಹಾರ್ಟ್,ಅರ್.ಎಂ. (೧೯೭೯). ''ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಿವಿಕ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ''. ಲಂಡನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ರಿ ಟುಡೆ. ISBN ೯೭೮-೦-೮೦೪೬-೮೦೭೫-೨</ref><ref>{{cite book| last=Urquhart| first=R.M.| title=Scottish Civic Heraldry| publisher=School Library Association| location=Swindon| year=2001| origyear=1979| edition=2nd edition| isbn=978-0900649233}}</ref> {{clearright}} == ಆಡಳಿತ == [[ಚಿತ್ರ:Glasgow City Chambers, Glasgow.jpg|thumb|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರದ ಛೇಂಬರ್ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿ ಮತ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.]] {{See also|Politics of Glasgow}} ಈಚೆಗೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ‌ದ [[ರೆಪ್ರಸಂಟೇಶನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪೀಪಲ್‌ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್‌ 1918]] ಎಡಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ [[ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]] ಮೊದಲು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ನಿನ]] ಹಿಡಿತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು [[ಪ್ರಗತಿಶೀಲರು]] ಕ್ಷೀಣಿಸಿದುದರಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಸಭೆ]] ಲೆಬರ‍್ ಪಕ್ಷದ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಜನಪ್ರಿಯ ಎಡಪಂಥೀಯರ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ನಗರದ ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಕ್ತಿಮನೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್‌ವೆಗೀನ್‌ನ [[ಮತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ವಾರ್ಡುಗಳ]]ಲ್ಲಿನ ಬಡತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದವುಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದರು. [[1917ರ ರಷ್ಯಾದ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನ್ನರ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಮುಷ್ಕರಗಳು ಮತ್ತು [[ಉಗ್ರಗಾಮಿ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತೀವ್ರವಾದ [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಘಂಟೆಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದವು. [[ಜನವರಿ 1919ರಲ್ಲಾದ ದಂಗೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]], [[ಡೇವಿಡ್‌ ಲಾಯ್ಡ್‌ ಜಾರ್ಜ್‌]] ಸೈನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಗಿಸಿದನು. ೩೧ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]]ನಲ್ಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯು [[ರಾಯಟ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟ್‌]]ನ್ನು read ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ನೌಕಾಂಗಣದಲ್ಲಿನ [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಿಯೆ]]ಯು "[[ರೆಡ್‌ ಕ್ಲೈಡ್‌ಸೈಡ್]]‌" ಎಂಬ ಉಪಾದಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ೧೯೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ‌ [[ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಟ್‌ ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ತಲೆಗಂದಾಯ]]ದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಎಡಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವಾದ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸೊಶಿಯಲಿಸ್ಟ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯ ನೆಲೆಯಾಯಿತು. [[1982ರ ಹಿಲ್‌ಹೆಡ್‌ ಉಪಚುನಾವಣೆ]]ಯ ನಂತರ [[ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್‌]] ಎಂಪಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ [[ಎಸ್‌ಡಿಪಿ]] ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. === ಸ್ಕಾಟಿಷರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕ್ಷೇತ್ರ === {{See also|Glasgow Scottish Parliament region}} [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರ ಸಭಾ ಪ್ರದೇಶ, [[ಸೌತ್‌ ಲನಾರ್ಕ್‌ಶಿರ್‌]]ನ [[ರುದರ್ಗ್ಲೆನ್‌]] ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರೆನ್ಫೆಶರ್‌ನ ಪೂರ್ವದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸತ್ತಿನ ೭೩ [[ಮೊದಲ ಪಾಸ್ಟ್ ದ ಪೋಸ್ಟ್]] ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಜನ ಮತ್ತು ೫೬ [[ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸದಸ್ಯ]]ರಲ್ಲಿ ಏಳು ಜನ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಎರಡೂ ತರದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು [[ಮೆಂಬರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌(MSPs)]]ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚುನಾವಣಾ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು [[ಅನುಪಾತೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕತೆ]]ಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌‌]] [[ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತು ಗಡಿರೇಖೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ಥಿತ್ವ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಪಾಸ್ಟ್ ದ ಪೋಸ್ಟ್ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೦೫ಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನ ಮೆಂಬರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ (MPs)ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೫೯ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹೊಸ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಉಳಿದ [[MSPs]]ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹಾಲಿರುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಚುನವಣಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದರೆ:- * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅನ್ನಿಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಬೇಲೀಸ್ಟನ್]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ಯಾತ್‌ಕಾರ್ಟ್]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಗೊವನ್‌]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೆಲ್ವಿನ್‌]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಮರಿಹಿಲ್‌]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಪೊಲಕ್‌]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ರುದರ್ಗ್ಲೆನ್‌]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಶೆಟ್ಲ್‌ಸ್ಟೊನ್‌]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಬರ್ನ್‌]] === ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === {{See also|United Kingdom constituencies}} [[ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಸಂಸತ್ತಿನ]][[ಹೌಸ್‌ ಆ‌ಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌]]ನ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದ ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ [[ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು (MPs)]]ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಈಗಿರುವ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದರೆ:- * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಮಧ್ಯಭಾಗ]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಪೂರ್ವಭಾಗ]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಉತ್ತರ]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಈಶ್ಯಾನ್ಯ ಭಾಗ]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗ]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ದಕ್ಷಿಣ]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗ]] == ಭೂಗೋಳ == {{Main|Geography of Glasgow}} [[ಚಿತ್ರ:View of Glasgow from Queens Park.jpg|thumb|right|ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಚಿತ್ರಣ, ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಲೋಚ್ ಲೊಮಂಡ್ ಮತ್ತು ದ ಟ್ರೋಸ್ಸಾಚ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಕಡೆಗೆ ನೋಟ.]] ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಮಧ್ಯ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು [[ಕ್ಲೈಡ್‌ ನದಿ]]ಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಎರಡನೇ ಮುಖ್ಯ ನದಿಯೆಂದರೆ [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌]], ಈ ಹೆಸರನ್ನು [[ಬೆರನ್‌ ಕೆಲ್ವಿನ್‌]]ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು ನಂತರ [[ತಾಪಮಾನದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಏಕಮಾನ]]ವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಲೇನಾರ್ಕ್‌ಶಿರ್‌ನಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸನ್ನಿವೇಶವು ಆ ರೀತಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿರುವಂತೆ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಒಂದು ಏಕಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಯಾವುದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಆಡಳಿತವಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಅಂಚೆ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಂತೆಯೇ "ದೇಶ"ದ ಹೆಸರನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. === ವಾಯುಗುಣ === ಮೊಸ್ಕೊದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಅದೇ ಉತ್ತರದ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿರುವುದಾದರೂ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ವಾತಾವರಣವನ್ನು [[ಓಶಿಯಾನಿಕ್]] ([[ಕೊಃಪೆನ್‌]] '''Cfb''' ) ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. Owing to ಅದರ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಮೀಪ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಹಿತಕರವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದೇ ಅಕ್ಷಾಂಶವಿರುವ ಯುಕೆಯಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವಿರುತ್ತದೆ, ಗಲ್ಫ್‌ನ ಮಾರುತಗಳ ಬಿಸಿಯ ಪರಿಣಾಮಾಗಿ ಹೀಗಾಗುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಣ್ಣಗೆ, ಆರ್ದತೆ,ಮೋಡ ಮುಚ್ಚಿದ ವಾತಾವರಣವಿರುತ್ತದೆ,ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು{{convert|4.0|C|1}} ಇರುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಲವೊಮ್ಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಣ ಹವೆಯಿರುವ ದಿನಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಮವು ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚಿನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿತಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು ವರ್ಷದ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಹೂದೋಟಗಳು ವಸಂತದ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತುರುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಾಸದಲ್ಲಿ(ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ‍್ನವರೆಗೆ) ತಣ್ಣಗೆ ಮತ್ತು ಆರ್ದತೆಯಿಂದ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಕಾಂತಿ ಭರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ತಿಂಗಳೆಂದರೆ ಜುಲೈ, ಸರಾಸರಿಯಾದ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವಂದರೆ ಸುಮಾರು{{convert|20|C}}. ಶರತ್ಕಾಲವು ಶೀತಲದಿಂದ ಹಿತಕರವಾದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಆರ್ದ್ರತೆಯು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ತುತ್ತತುದಿಯ ತಾಪಮಾನವು{{convert|-20|to|31.2|C|F|0}}, ೪ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೧೯೭೫ನ ನಂತರ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.{{Citation needed|date=May 2010}} {{Clear}} {{Glasgow weatherbox}} == ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡತೆ == {{Main|Geography of Glasgow#Demographics}} ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ೧,೨೦೦,೦೦೦ರಷ್ಠಿತ್ತು, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ ೮೦ ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ೧ ಮಿಲಿಯನ್ನಿನಷ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ನಂತರ, [[ಗಾರ್ಬಲ್ಸ್‌]]ನಂತಹ ನಗರದ ಒಳಭಾಗಗಳಿಂದ [[ಹೊಸ ನಗರ]]ಗಳಾದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕಿಲ್‌ಬ್ರೈಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಂಬನೋಡ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಬಡತನದ ಬೇಗೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಗಡಿಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ನೇರ ಹೋಲಿಕೆಯು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ವ್ಯವಹಾರಿಕವಾದ ನಗರಸಭಾ ಗಡಿಯಾಚೆಗೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು, ನಿತ್ಯಪ್ರಯಾಣಿಕರ ನಗರ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಸುಮಾರು {{convert|400|sqmi|km2|-2}}ರಷ್ಟು ಗಡಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಖ್ಯಾನಗಳಿವೆ: ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರಸಭಾ ಪ್ರದೇಶ(೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಲೇನಾರ್ಕ್‌ಶಿರ್‌]]ಗೆ ತನ್ನ [[ರುದರ್ಗ್ಲೆನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಂಬಸ್‌ಲ್ಯಾಂಗ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು) ಮತ್ತು '''ಗ್ರೇಟರ್‌ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅರ್ಬನ್‌ ಎರಿಯ''' (ನಗರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಕೂಟವನ್ನೊಳಗೊಂಡು). ೧೮೪೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ, ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಐರಿಶ್‌ ವಲಸೆಗಾರರು]] ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಅಪಾರವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಸೊವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ವು ಹೆಚ್ಚು ಐರಿಶ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.keep-the-faith.net/reviews.htm |title=Keep-The Faith |publisher=Keep-The Faith |date= |accessdate=8 July 2009 |archive-date=24 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424090832/http://www.keep-the-faith.net/reviews.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪರವಾನಗಿ]] ದೊರೆತ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ [[ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್‌ಗಳೂ‌]] ನಗರಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಐರಿಶ್‌, ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಾಲ್ಲಿ ಹೈಲ್ಯಾಂಡರ್‌ಗಳು[[ರೊಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಸಮ್‌]]ನ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.brad.ac.uk/acad/diaspora/reviews/scottish.shtml |title=Irish Immigrants and Scottish Society in the Nineteenth and Twentieth Centuries |publisher=Brad.ac.uk |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=13 ಜೂನ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120613220231/http://www.brad.ac.uk/acad/diaspora/reviews/scottish.shtml |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theglasgowstory.co.uk/storyc.php |title=Industrial Revolution: 1770s to 1830s |publisher=Theglasgowstory.co.uk |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206050131/http://www.theglasgowstory.co.uk/storyc.php |url-status=dead }}</ref> ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಿಗೆ, ಹಲವು [[ಲಿಥುಯೇನಿಯಾ]]ದ ಶರಣಾರ್ಥಿಗಳು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನಾಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಸುಮಾರು ೧೦,೦೦೦ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ನಲೆಸಿದರು.<ref>{{cite news| url=https://www.theguardian.com/g2/story/0,,1692714,00.html| title=Lithuanians in Glasgow|date=23 January 2006| author=The Guardian| accessdate=9 July 2007 | location=London}}</ref> ಹಲವು ರೊಮ್‌ ಮತ್ತು ನೇಪೊಸ್‌ ಮತ್ತು ಟಸ್ಕನಿಯ ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಲೂಕ]] ನಡುವಿನ [[ಫ್ರೋಸಿನನ್‌]]‍ನಿಂದ ಬಂದ [[ಇಟಲಿಯ ಸ್ಕಾಟ್‌]]ಗಳೂ ಸಹ ಗ್ಲಸ್ಗೊವಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು, ಹಲವರು "[[ಹಾಕಿ ಪಾಕಿ]]" ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=GGhvmMCbQLUC&pg=PA39&lpg=PA39&dq=italians+scotland+%22hokey+pokey%22&source=web&ots=l_dzI1MviK&sig=D9WM0_yJU5aCPHC4ccYUqMlei7c#PPA39,M1| title=A History of Scotland| chapter=Departures and Arrivals|accessdate=9 July 2007|page=39|last=Gray|first=Alastair|coauthors=Moffat, William|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|year=1989|edition=Rev ed. edition|origyear=1985|isbn=978-0199170630}}</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪೊಲಾಕ್‌ಶೀಲ್ಡ್‌ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ೧೯೬೦ರ ಮತ್ತು ೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಲವು [[ಏಷ್ಯಾದ ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳೂ]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ೩೦,೦೦೦ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನಿಗಳೂ, ೩೦,೦೦೦ ಭಾರತೀಯರೂ ಮತ್ತು ೩,೦೦೦ ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶಿಗರೂ ಮತ್ತು [[ಚೀನೀ]] ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಗರದ [[ಗಾರ್ನೆತಿಲ್‌]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. {{Citation needed|date=May 2008}}೨೦೦೦ದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಯುಕೆ ಸರ್ಕಾರ [[ಲಂಡನ್‌]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಿಕ ಮನೆಗಳ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆಯಲು [[ಆಸರೆ ಹುಡುಕುತ್ತಿರುವವರ]] ಚದುರಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಒಂದು ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. {| class="wikitable" align="center" |- !ಸ್ಥಳ !ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ವಿಸ್ತೀರ್ಣ !ಸಾಂದ್ರತೆ |- | '''ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌''' <ref name="gro">{{cite web| url=http://www.gro-scotland.gov.uk/files/05mype-cahb-t9.xls| title=The official population of Glasgow City Council unitary authority| publisher=General Register Office for Scotland| accessdate=9 July 2007| format=Microsoft Excel| archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927205644/http://www.gro-scotland.gov.uk/files/05mype-cahb-t9.xls| url-status=dead}}</ref> | ೫೭೭,೮೭೦ | {{Sq mi to km2|67.76|abbr=yes}} | {{PD mi2 to km2|8541.8|abbr=yes}} |- | '''ಗ್ರೇಟರ್‌ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೊ ಅರ್ಬನ್‌ ಎರಿಯಾ''' <ref>{{cite web| url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/03_FOPM_UrbanAreas.pdf | format=PDF | title=Focus on People and Migration| author=Graham Pointer| accessdate=9 July 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060215211111/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/03_FOPM_UrbanAreas.pdf|archivedate=15 February 2006}}</ref> | ೧,೭೫೦,೨೭೦ | {{Sq mi to km2|142.27|abbr=yes}} | {{PD mi2 to km2|8212.9|abbr=yes}} |- | colspan="5" style="text-align:center"| <small>'''ಮೂಲ:''' ''ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಸೆನ್ಸಸ್‌ ರಿಸಲ್ಟ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌'' <ref>{{cite web| url=http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1| title=''2001 Census''| author=www.scrol.gov.uk/| accessdate=9 July 2007| archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927212649/http://www.scrol.gov.uk/scrol/analyser/analyser?topicId=1&tableId=&tableName=Population+density&selectedTopicId=&aggregated=false&subject=&tableNumber=&selectedLevelId=&postcode=&areaText=&RADIOLAYER=&actionName=view-results&clearAreas=&stateData1=&stateData2=&stateData3=&stateData4=&debug=&tempData1=&tempData2=&tempData3=&tempData4=&areaId=17&levelId=1| url-status=dead}}</ref></small> |} [[2001 ಜನಗನತಿ]]ಯ ನಂತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುವಿಕೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. ೨೦೦೪ರ ನಗರಸಭೆ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೫೮೫,೦೯೦ ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗ್ರೇಟರ್‌ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಎರಡೂ ನಗರಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಬ್ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇಗ ಹೆಚ್ಚುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨,೩೦೦,೦೦೦ ಜನರು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಟ್ರಾವೆಲ್‌ ಟುವರ್ಕ್‌ ಎರಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="spt" /> ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ೧೦% ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.scotland.gov.uk/Publications/2003/01/15950/15151|title=Review of Scotland's Cities – Transport within the City and the City-Region| publisher=Scottish Executive|accessdate=12 December 2007}}</ref> [[ಇನ್ನರ‍್ ಲಂಡನ್‌]]ನ್ನು ಹೊಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡಿನ ದೊಡ್ದ ನಗರವು {{PD mi2 to km2|23441|precision=0}}.,<ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/dm-lonarea.htm |title=Southeast England Population by Area from 1891|publisher=Wendell Cox Consultancy|work=Demographia|accessdate=12 December 2007}}</ref> ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಈಗಿರುವ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ—{{PD mi2 to km2|8603|precision=0}} ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ೧೯೩೧ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು {{PD mi2 to km2|16166|precision=0}}, ಆಮೇಲೆ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ನಗರಗಳಿಗೆ ’ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು’ ನೀಡಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುರೋಪಿನ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಇದು ಖಾಲಿಯಾದುದನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-glasgow.htm |title=Glasgow: Population & Density 1891–2001|publisher=Wendell Cox Consultancy|work=Demographia|accessdate=12 December 2007}}</ref> ಯುಕೆಯ ಯಾವುದೇ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಕಡಿಮೆ [[ಆಯುರ್ನಿರೀಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು ೭೨.೯ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/4494051.stm|title=Life expectancy gap 'widening'|date=29 April 2005|publisher=BBC News|accessdate=28 August 2008}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು [[2008ರ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಪೂರ್ವದ ಉಪಚುನವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7524663.stm|title=How serious is defeat for Brown?|last=Walker|first=Carole|date=25 July 2008|publisher=BBC News|accessdate=28 August 2008}}</ref> ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ[[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಆರೋಗ್ಯದ ಅಸಮಾನತೆಯ ಬಗೆಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಇದರ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪುರುಷರ ಆಯುರ್ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ೫೪ [[ಕ್ಯಾಲ್ಟನ್‌]]ನಿಂದ ೮೨ [[Lenzie]]ನ ಹತ್ತಿರದ [[ಪೂರ್ವ ಡಂಬಾರ್ಟನ್‌ಶೈರ್‌]]ವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/7584056.stm#Life%20expectancy|title=Social factors key to ill health|date=28 August 2008|publisher=BBC News|accessdate=28 August 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/7584450.stm|title=GP explains life expectancy gap|date=28 August 2008|publisher=BBC News|accessdate=28 August 2008}}</ref> == ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊರವಲಯಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Glasgowareas.jpg|thumb|600px|center|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಪ್ರದೇಶಗಳು. ದೊಡ್ಡದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿ.]] ಹಳೆಯ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರವು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ಯಾತೆಡ್ರಾಲ್‌]] ಮತ್ತು ಹಳೆಯ [[ಹೈ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ ಕೆಳಭಾಗದಿಂದ [[ಕ್ಲೈಡ್‌ ನದಿ]]ಯ ಮೂಲಕ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ರಾಸ್‌]]ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲವರೆಗೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಗಡಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ತಮ್ಮನ್ನು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಭಾಗವೆಂದುಕೊಂಡಂತಹ ಅನೇಕ ಜಾಗಗಳು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿದ್ದು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಯಾವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಗರ ಸಭಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದು ಹೊರಗಿದ್ದು, ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನಲ್ಲಿರುವ ಜಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]ಯ ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿರಿ. === ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ === [[ನಗರದ ಮುಖ್ಯಭಾಗ]]ವು ಹೈ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಕ್ಲೈಡ್‌ ನದಿ]]ಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[M8 ಮೊಟಾರ್‌ವೇ]]ಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದೆ, ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಟೌ‌ನ್‌ಹೆಡ್‌]],[[ಚಾರಿಂಗ್ ಕ್ರಾಸ್]]‌, [[ಕೌಕ್ಯಾಡನ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಆ‍ಯ್‌೦ಡರ್‌ಸ್ಟನ್‌]] ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ==== ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಜಿಲ್ಲೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:(looking down) Buchanan Street, Glasgow.jpg|thumb|ಬ್ಯುಕಾನನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆಯಿಂದ ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿದಾಗ ಸೇಂಟ್ ಎನೊಚ್ ಸಬ್‌ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]] ನಗರವು ಕ್ಲೈಡ್‌ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ದಡದ ಮೇಲಿರುವ ಬೀದಿಗಳ [[ಜಾಲವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. [[ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌]] ನಗರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಸ್ಟೇಟಸ್‌]] ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ರಾಣಿಯ ಕುಲದ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸಿಟಿ ಚೇಂಬರ್ಸ್]]‌, ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯಾದ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌]] ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಆರ್ಗೈಲ್‌ ಬೀದಿ]],[[ಸೌಚೀಹಾಲ್ ಬೀದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಯುಕಾನನ್‌ ಬೀದಿಗಳು]] ಮಾರಾಟದ ಆವರಣಗಳಾಗಿದ್ದವು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ದರ್ಜೆಗೆ (ಬೆಲೆಯ) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊಡುವ ಮಾರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ಅರ್ಬಾನಿಸಮ್‌ನ ’ಗ್ರೇಟ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌’ ೨೦೦೮ನ ವಿಜೇತರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ನಗರೀಕರಣದ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ : Awards https://web.archive.org/web/20080119212642/http://www.academyofurbanism.org.uk/awards.htm Retrieved ೨೮-೦೫-೨೦೦೮ </ref> ಮುಖ್ಯವಾದ ಮಾರಾಟ ಕೇಂದ್ರಗೆಗಳೆಂದರೆ [[ಬ್ಯುಕಾನನ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸೈಂಟ್‌. ಎನೋಕ್ ಸೆಂಟರ್‌]], ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಮಾರಾಟ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ ಮತ್ತು ವಿಷೇಶವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಲೇಬಲ್‌ಗಳಿರುವ ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌. ಲಂಡನ್‌ ಮೂಲದ ವಿವಿಧ ಸರಕಿನ ಮಳಿಗೆಯಾದ [[ಸೆಲ್ಫ್‌ರಿಡ್ಜಸ್‌]] ತನ್ನ ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿವೇಶನವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು, ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ಧಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಬಿಡಿ ಮಾರಾಟ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ [[ಲಂಡನ್‌]]ನ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ದ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದ ಬಿಡಿಮಾರಾಟ ವಲಯವನ್ನಾಗಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.business-strategies.co.uk/upload/newsletter_oct07/retail_market_spotlight_autumn2007.pdf |title=Retail Ranking from Experian |publisher=Business-strategies.co.uk |date= |accessdate=12 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227084136/http://www.business-strategies.co.uk/upload/newsletter_oct07/retail_market_spotlight_autumn2007.pdf|archivedate=27 February 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=133843 |title=Top of the Shops – Gerald Eve Publishes Prime Retail |publisher=Prnewswire.co.uk |date=5 November 2004 |accessdate=12 September 2009 |archive-date=8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111208045637/http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=133843 |url-status=dead }}</ref> ನಗರ ಕೇಂದ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಮುಖ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿತ್ತು: [[ಥಿಯೆಟರ್‌ ರಾಯಲ್‌]]( [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌ ಒಪೆರಾ]]ನ ಮನೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಲೆಟ್‌]]ನ ಮನೆ‌( ಈಗ [[ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ವೇ ಥಿಯೇಟರ್‌]]ಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ )), ದ [[ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ ಥಿಯೇಟರ್]]‌, [[ದ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್]]‌, [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ರಾಯಲ್‌ ಕನ್ಸರ್ಟ್‌ ಹಾಲ್‌]], [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಥಿಯೇಟರ್]]‌, [[ಟ್ರಾನ್‌ ಥಿಯೇಟರ್]]‌, [[ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಮಾಡ್ರನ್‌ ಆರ್ಟ್]](GoMA)‌, [[ಮಿಚ್ಯುಲ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಥಿಯೆಟರ್]], [[ದ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್]]‌, [[ಮಕ್‍ಲೆಲ್ಲಾನ್‌ ಗ್ಯಾಲರೀಸ್]] ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ದ [[ಲೈಟ್‍ಹೌಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟಿಕಲ್ಚರ್]]‌. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದನೆಯ ಸಿನೆಮಾ, ಹದಿನೆಂಟು ಪರದೆಗಳ [[ಸೈನ್‌ ವರ್ಡ್‌]] ರೆನ್‌ಫ್ರೀವ್ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ನಾಲ್ಕು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಿದೆ: [[ದ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ರಚ್‍ಕ್ಲೈಡ್]]‌, [[ದ ರಾಯಲ್‌ ಸ್ಕಾಟಷ್‌ ಅಕ್ಯಾಡಮಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಡ್ರಾಮ]], [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌]] ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ಯಾಲೆಡೋನಿಯನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]. ==== ವಣಿಕ (ವ್ಯಾಪಾರಿ) ನಗರ ==== [[ಚಿತ್ರ:Glasgow Tolbooth Steeple, Glasgow.jpg|thumb|right|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ರಾಸ್‌ನ್ನು ಟೋಲ್ ಬೂತ್ ಸ್ಟೀಪಲ್ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಮರ್ಚಂಟ್ ಸಿಟಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ವಣಿಕ ನಗರ]]ದ ಪೂರ್ವದ ಕಡೆಗಿರುವುದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಸದ ಮನೆಗಳಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿವೆ. ವಣಿಕ ನಗರವು ಮೊದಲಿಗೆ ಅಂದರೆ ೧೮ನೇ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ನಗರದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ವಾಸದ ಮನೆಗಳಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿತ್ತು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಹಲವಾರು ಗ್ರಾಮಗಳ [[ತಂಬಾಕು ನಾಯಕ]]ರ ಹೆಸರು ಇದರಲ್ಲಿತ್ತು. [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಮತ್ತು ಇದು ನಗರಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಸಂಪತ್ತುಗಳು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಮೂಲಭೂತ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೇಂದ್ರವು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಉಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ರಾಸ್, ಇದು [[ಹೈ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]], ಗ್ಯಾಲೋ‌ಗೇಟ್, [[ಟ್ರೋಂಗೇಟ್‌]]ಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಟ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಇದು ನಗರದ ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು [[ಮರ್ಕಟ್ ಕ್ರಾಸ್‌]]ನಿಂದ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ರಾಸ್ [[ಟೋಲ್‌ಬೂತ್]] ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ೧೯೨೬ ರಲ್ಲಿನ ಅಗ್ನಿ ಆಕಸ್ಮಿಕದಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಂಡ ಎಲ್ಲವೂ ಮೂಲ ನಗರದ ಚೇಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹೈ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ [[ರೊಟೆನ್‌ರೋ]] ಮತ್ತು [[ಟೌನ್‌ಹೆಡ್]] ಕಡೆಗೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊವಂಡ್‌ನ ಪ್ರಭುತ್ವ]] ಇರುತ್ತದೆ. ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಿಂದ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೂಷಣ ಮಟ್ಟಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ನಿವಾಸಿಗರ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.glasgowmerchantcity.net/history1.htm|title=Glasgow's Merchant City: Historical Development|publisher=Merchant City Initiative|year=2008|accessdate=29 July 2008|archive-date=13 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513203125/http://www.glasgowmerchantcity.net/history1.htm|url-status=dead}}</ref> ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ನಂತರದಿಂದ, ವಣಿಕ ನಗರವು ಸುಖ ವಿಲಾಸ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ವಸತಿ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆ]]ಗಳ ಜೊತೆ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಪುನರುತ್ಥಾನವು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉಪಹಾರಗೃಹಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.merchantcityglasgow.com/categories/4|title=Merchant City Glasgow: Restaurants and Cafés|publisher=Merchant City Glasgow – Merchant City Initiative|year=2008|accessdate=30 July 2008}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ನಾಜೂಕಿನ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಶೈಲಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅಂಗಡಿಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಮೂಲ ನಗರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.merchantcityglasgow.com/categories/7|title=Merchant City Glasgow: Shops|publisher=Merchant City Glasgow – Merchant City Initiative|year=2008|accessdate=30 July 2008}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Glasgow Royal Exchange Square at night.jpg|thumb|left|ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಚ್ ಸ್ಕ್ಯಾರ್ (ಮರ್ಚಂಟ್ ಸಿಟಿ)]] ವಣಿಕ ನಗರವು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಜ ಬೀದಿ, ಸಾಲ್ಟ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಮತ್ತು [[ಟ್ರೊಂಗೇಟ್]] ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ’ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ವಾರ್ಟರ್’ನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ [[ವಣಿಕ ನಗರ ಉತ್ಸವ]]ದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕಲೆಯ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು, ಖಾಲಿಯಾದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮತ್ತು ಸಗಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯಾವಾಗ ಇದು ಕಲಾಕಾರ-ಪೂರಕ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತೋ ಆ ೮೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref name="autogenerated4">{{cite web|url=http://www.merchantcityglasgow.com/categories/2|title=Merchant City Glasgow: Galleries and Art|publisher=Merchant City Glasgow – Merchant City Initiative|year=2008|accessdate=30 July 2008}}</ref> ಒಂದು ’ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ವಾರ್ಟರ್’ ಆಗಿ ವಣಿಕ ನಗರದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರ ಮಂಡಳಿ]]ಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು,<ref name="autogenerated4" /> ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಕಲಾ ಸ್ಟೂಡಿಯೋಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಟ್ರೊಂಗೇಟ್ ೧೦೩ ರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಈ ಎರಡರ ನಡುವಿನ ನಿರಂತರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಮಹತ್ವದ ಫಲಿತಾಂಶ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.trongate103.com/|title=Trongate 103|year=2008|accessdate=30 July 2008|archive-date=1 ನವೆಂಬರ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081101113439/http://www.trongate103.com/|url-status=dead}}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಟ್ರೋನ್ ಸಿನೆಮಾ ಮಂದಿರ]], ಹಳೆಯ ಹಣ್ಣುಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಾಲ್, ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಚೌಕ, ವಣಿಕ ಚೌಕ ಮತ್ತು [[ನಗರ ಹಾಲ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಿನೆಮಾ ಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.merchantcityglasgow.com/categories/1|title=Merchant City Glasgow: Venues and Theatres|publisher=Merchant City Glasgow – Merchant City Initiative|year=2008|accessdate=30 July 2008}}</ref> ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ [[LGBT]] ದೃಶ್ಯದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ವಣಿಕ ನಗರದೊಳಗಡೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಯುಕೆ ಷೋಕಿಯ ಚೈನ್ ಸ್ಟೋರ್ ಕ್ಲೋನ್ ಜೋನ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಆವಿ ಸ್ನಾನ ತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನಲ್ಲಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು ವಣಿಕ ನಗರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಬ್ಯೂಕ್ಯಾನನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]ನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದನು (ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು), ಈ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಸತಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾ, ಹೆಚ್ಚು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೆಟಲ್ ಸಿಗ್ನೇಜ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು.<ref>ಮರ್ಚೆಂಟ್ ಸಿಟಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ http://www.merchantcityglasgow.com/</ref> ==== ಹಣಕಾಸಿನ ಜಿಲ್ಲೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:ClydeArc.jpg|thumb|ಕ್ಲೈಡ್ ಆರ್ಚ್, "ಸ್ಕ್ವಿಂಟಿಟಿ ಬ್ರಿಜ್ " ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.]] ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತುದಿಯ ಕಡೆಗೆ, [[ಬ್ಲೈತ್ಸ್‌ವುಡ್ ಹಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಆಂಡೆರ್‌ಸ್ಟನ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಹಣಕಾಸಿನ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] (IFSD) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಗೌರವವಿಲ್ಲದೇ ಸಮಕಾಲೀನ ಮುದ್ರಣಾಲಯದಿಂದ "ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಕಿಲೋಮೀಟರ್" ಅಥವಾ "ಕ್ಲೈಡ್ ಮೇಲಿನ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್" ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/business/glasgow-flourish.html|title=Let Glasgow flourish|accessdate=29 July 2008|work=Scotland: the official online gateway|archive-date=13 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080513060215/http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/business/glasgow-flourish.html|url-status=dead}}</ref> ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ನಂತರದಿಂದ ಹಲವಾರು ನವೀನ ಕಚೇರಿ ಸಮುಚ್ಚಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಯುಕೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಗಲು ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಸ್ಥಾಪಿತಗೊಂಡ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವೆಯ ಕೆಂದ್ರವಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಬೆಂಬಲ ಸೇವೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉದ್ದಿಮೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದೆ. ಯುಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ೧೦ ದೊಡ್ದದಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಲೈನ್]], [[ಎಶ್ಯೂರ್]], [[ಎಕ್ಸಾ]] ಮತ್ತು [[ನೊರ್ವಿಚ್ ಯೂನಿಯನ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಕಂಪನಿಗಳು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಡಿಪಾಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮೂಲ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ಕಂಪನಿಗಳೂ ಕೂಡ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಅವುಗಳ ವಾಣಿಜ್ಯ ಆಸ್ತಿಗಳ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ - [[ರೆಸೊಲ್ಯೂಷನ್]], [[ಜೆಪಿಮೊರ್ಗಾನ್ ಚೇಸ್]], [[ಅಬೇಯ್]], [[ಎಚ್‌ಬಿಒಎಸ್]], [[ಬಾರ್ಕ್ಲೇಯ್ಸ್]], ವೆಲ್ತ್, ಟಿಸ್ಕೋ ಪರ್ಸನಲ್ ಫೈನಾನ್ಸ್, [[ಮೊರ್ಗಾನ್ ಸ್ಟಾನ್‌ಲೀ]], [[ಲೊಯ್ಡ್ಸ್ ಟಿಎಸ್‌ಬಿ]], [[ಕ್ಲೈಡ್‌ಸ್ಡೇಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ಬಿಎನ್‌ಪಿ ಪ್ಯಾರಿಬಸ್]], ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳು. [[ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ]]ವು ಹಲವಾರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೈಡ್‌ಪೋರ್ಟ್]], [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ]], [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಾಲ ಉದ್ದಿಮೆ]], [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್, ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಲೈಫ್‌ಲೊಂಗ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್]], [[ಬಿಟಿ ಗುಂಪುಗಳು]], [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಹತಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು]] ಮುಂತಾದವುಗಳೂ ಕೂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. === ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ === [[ಚಿತ್ರ:Side View of the Kelvingrove Art Museum.JPG|thumb|ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೋವ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯೂಜಿಯಂ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ'ದ ಪ್ರಮುಖ ಮ್ಯೂಜಿಯಂಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಯುರೋಪಿನ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಿವಿಕ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ತಾಣವಾಗಿದೆ.]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ [[ಬೊಹೆಮಿಯಾನ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕೆಫೆಗಳು, ಟೀ ರೂಮ್‌ಗಳು, ಬಾರ್‌ಗಳು, ಬೊಟಿಕ್‌ಗಳು, ಅಪ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಹೊಟೆಲ್‌ಗಳು, [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೋವ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]ನ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಾಹಾರ ಗೃಹಗಳು, [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,]] [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ ಗಾರ್ಡನ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅಧಿವೇಶನ ಕೇಂದ್ರ]], [[ಬೈರ್ಸ್ ರೋಡ್]], ಮತ್ತು [[ಆಶ್ಟನ್ ಲೇನ್]] ಮುಂತಾದವುಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತ [[ಒನ್ ಡಿವೊನ್‌ಷೈರ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌]] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಹೊಟೆಲ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅದು ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡುವ ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧವ್ಯಕ್ತಿ ಅತಿಥಿಗಳಿಂದ ತಂಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಇದು [[ಹಿಲ್‌ಹೆಡ್‌]], [[ಡೌನ್‌ಹಿಲ್]], [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೋವ್]], [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಸೈಡ್]], [[ಹಿಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], ಮತ್ತು, ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಪಾರ್‌ಟ್ರಿಕ್‌]]ನ ನಿವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಹೆಸರು [[ಚೇರಿಂಗ್ ಕ್ರಾಸ್‌]]ನ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಟೌನ್]], [[ಜೋರ್ಡಾನ್‌ಹಿಲ್]], [[ಕೆಲ್ವಿಂಡೇಲ್]] ಮತ್ತು [[ಏನ್ನೀಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಇದು [[ಕೆಲ್ವಿನ್ ನದಿ]]ಯಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೆಲ್ವಿನ್ ನದಿಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಕಿಲ್‌ಸಿತ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯೊರ್ಕಿಲ್ ಬೇಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಸರ್ [[ಜೊರ್ಜ್ ಗಿಲ್‌ಬರ್ಟ್ ಸ್ಕೊಟ್‌]]ನ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡದ (ಬ್ರೀಟೇನ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಗೊಥಿಕ್ ಪ್ಲುನರುತ್ಥಾನ]]) ಶಿಖರವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಗುರುತಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಗಿಲ್‌ಮೋರ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಹಲವಾರು ಮೈಲಿಗಳ ದೂರದಿಂದ ನೋಡಬಹುದು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮೂಹವು ಇದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಪಂದನಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತ, ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೋವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]], [[ಹಂಟೇರಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ]], [[ಕೆಲ್ವಿನ್ ಹಾಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅರೇನಾ]], ಹೆನ್ರಿ ವುಡ್ ಹಾಲ್ ([[ರಾಯಲ್ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ‌]]ದ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು [[ಸಾರಿಗೆಯ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಅದು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಬಂದರಿ]]ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲಿನ ಡಾಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಿವೇಶನದಲ್ಲಿ [[ಝಹಾ ಹ್ಯಾಡಿಡ್‌]]ರಿಂದ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲ್ಪಡಬೇಕು. [[ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನ ಉತ್ಸವ]]ವು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾದ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು [[SECC]] ಯ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅಧಿವೇಶನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.conferences-uk.org.uk/Glasgow.asp?venue=Scottish%20Exhibition%20and%20Conference%20Centre |title=Glasgow Conferences Venues UK |publisher=Conferences-uk.org.uk |date=17 July 1995 |accessdate=12 September 2009 |archive-date=11 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111093547/http://www.conferences-uk.org.uk/Glasgow.asp?venue=Scottish%20Exhibition%20and%20Conference%20Centre |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.secc.co.uk/ |title=The home of the Scottish Exhibition + Conference Centre |publisher=SECC |date= |accessdate=12 September 2009}}</ref> ಮೊದಲಿನ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಡಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫೋಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್ಸ್‌]]ರಿಂದ SECCಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ವಿಸ್ತರಣೆಯು, ೧೨,೦೦೦ ಅರೇನಾ ಸೀಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ೫ ಸ್ಟಾರ್ ಹೊಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನಾ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಆಲೋಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. === ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ === [[ಚಿತ್ರ:Wfm peoples palace back.jpg|thumb|right|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಗ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೀಪಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್]] ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಇದು ನಗರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿನ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ [[ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಲೇನಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್]] ಗಡಿಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ’ದ ಬಾರಾಸ್’<ref>{{cite web |url=http://www.glasgow-barrowland.com/ballroom.htm |title=The Official Glasgow Barrowland Ballroom Site |publisher=Glasgow Barrowland |date= |accessdate=5 May 2009 |archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415073429/http://www.glasgow-barrowland.com/ballroom.htm |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಬೊರೊ‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್]], [[ಬೊರೊಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಲ್‌ರೂಮ್]], [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಗ್ರೀನ್]], ಮತ್ತು [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]ಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಎಫ್‌ಸಿ]]ಯ ನೆಲೆಯೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಮೂಲಭೂತ ಮರಳುಗಲ್ಲು ಸ್ವತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಇದು [[ಸರ್ ವಿಲಿಯಮ್ ಅರ್ರೋಲ್ &amp; ಕಂ.]] ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಮ್ ಬೀರ್ಡ್‌ಮೋರ್ ಆಂಡ್ ಕಂಪನಿ]]ಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಒಬ್ಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತ [[ಟೆನ್ನೆಂಟ್ಸ್ ಲೇಜರ್‌]]ನ ಮೂಲವಾದ [[ವೆಲ್‌ಪಾರ್ಕ್ ಬ್ರೇವರಿ]]ಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನೆಕ್ರೋಪೋಲಿಸ್]] ಸಮಾಧಿಸ್ಥಳವು ೧೮೩೧ ರಲ್ಲಿ [[ಸಂತ ಮುಂಗೋ]]ನ [[ಕ್ಯಾಥಡ್ರಿಲ್‌]]ನ ಮೇಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್ ಅಪ್‌ಹಿಲ್‌ನ ಮೂಲಕ {{convert|62|m|ft|0|sing=on}} ಸಮಿತ್ ಮೇಲಿರುವ [[ಜಾನ್ ಕ್ನೊಕ್ಸ್‌]]ನ ಎತ್ತರದ ಮೂರ್ತಿಯವರೆಗೆ ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ಯಾಲೋಗೇಟ್‌ಬಲ್ಲಿ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸಮಾಧಿಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ೧೭೭೧ ಮತ್ತು ೧೭೮೦ ರ ದಿನಾಂಕದವರೆಗಿನ ಈ ಎರಡೂ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಳಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚೊರ್ಲೊಟ್ ಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಡೇವಿಡ್ ಡೇಲ್‌]]ರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅವರ ಮೊದಲಿನ ಯೋಗ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಂದು ಉಳಿದಿರುವ ಮನೆಯ ಮೂಲಕ ಅಳತೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟ್ರಸ್ಟ್‌]]ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಚೊರ್ಲೊಟ್ ಮಾರ್ಗದ ಜೊತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನವೀನ [[ಗಿಲೆಸ್ಪಿ, ಕಿಡ್ &amp; ಕೋಯಾ]]ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಲೆಯು ಕಾರ್ಯಾಲಯ(ಕಚೇರಿ)ಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು "ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿಗಾಗಿ ಮನೆಗಳು" ಎಂಬ ಘೋಷವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೊಸರೀತಿಯ ಮನೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವು ಯುಕೆ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್‌ನಂತೆ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite web |author=Glasgow Architecture |url=http://www.glasgowarchitecture.co.uk/homes_for_the_future_glasgow.htm |title=Homes for the Future, 1999 |publisher=Glasgow Architecture |year=1999 |accessdate=12 September 2009 |archive-date=4 ಜೂನ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604161655/http://www.glasgowarchitecture.co.uk/homes_for_the_future_glasgow.htm |url-status=dead }}</ref> ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ರಾಸ್‌ನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಸಂತ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್‌ನ ಚರ್ಚ್]] ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ-ನಂತರದ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು ೧೭೩೯–೧೭೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ನಗರದ ಸಂಪದ್ಭರಿತ [[ತಂಬಾಕು ವ್ಯಾಪಾರಿ]]ಗಳ ಚರ್ಚ್‌ನ ಒಂದು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ ಉದಾತ್ತತೆಯ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ನವೀನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ [[ಸಂತ ಆಂಡ್ರ್ಯೂನ-ಹಸಿರಿನಿಂದ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ]] [[ಆಂಗ್ಲ ಚರ್ಚ್]] ಇದೆ, ಇದು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‍ನ ಅತಿ ಹಳೆಯದಾದ ಅಂಗ್ಲ ಚರ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಂತ ಆಂಡ್ರ್ಯೂನ ಆಂಗ್ಲ ಚರ್ಚ್ ಇದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದು "ವಿಸ್ಟ್ಲಿನ್ ಕಿರ್ಕ್" ಎಂದೂ ಕೂಡ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Doulton Fountain - Glasgow Green.jpg|thumb|left|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಗ್ರೀನ್‍ನಲ್ಲಿ ಡೌಲ್‌ಟನ್ ಫೌಂಟೇನ್]] [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಗ್ರೀನ್‌]]ನ ಮೇಲ್ನೋಟವು [[ಗ್ರೀನ್ ಮೇಲಿನ ಟೆಂಪ್ಲೇಟನ್‌]]ನ ಹೊರನೋಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದು [[ವೆನಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಡೊಗ್‌ನ ಅರಮನೆ]]ಯ [[ಬಹುವರ್ಣೀಯ]] ಹೊಳೆಯುವ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೊರಸೆಳೆಯುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated5">{{Cite web |url=http://www.princes-regeneration.org/bestpractice/tempcarp.htm |title=ಟೆಂಪ್ಲೆಶನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ – ಪ್ರಿನ್ಸಸ್ ಜನರೇಶನ್ |access-date=2010-07-31 |archive-date=2007-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071019191840/http://www.princes-regeneration.org/bestpractice/tempcarp.htm |url-status=dead }}</ref> ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ಟೊಲ್‌ಕ್ರಾಸ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಮೂಲತಃ, ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಟೀಲ್ ಕೆಲಸಗಳ ಮಾಲಿಕನಾದ ಜೇಮ್ಸ್ ಡನ್‍ಲೋಪ್‌ನ ದೇಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಅವನ ದೊಡ್ಡದಾದ [[ಬೊರೊನಿಯಲ್]] ಭವ್ಯಗೃಹವು ೧೮೪೮ ರಲ್ಲಿ [[ಡೇವಿಡ್ ಬ್ರೈಸ್‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಅದು ನಂತರ ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ನಗರದ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಿಂದ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ, ಭವ್ಯಗೃಹವು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮನೆಗಳ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಳಾಂಗಣ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅರೇನಾವು, [[ಕೆಲ್ವಿನ್ ಹಾಲ್‌]]ಗೆ ಒಂದು ನವೀನ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ಡಾಲ್‌ಮೊರ್ನಾಕ್‌‌]]ಗಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[2014ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಟಗಳಿಗೆ]] ಆಟಗಾರರ ಗ್ರಾಮಗಳ ಒಂದು ನಿವೇಶನವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ, ಇದು ಹೊಸ ಒಳಾಂಗಣ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅರೇನಾದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನ ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ [[ಪ್ರೊವನ್ ಗ್ಯಾಸ್ ವರ್ಕ್ಸ್‌]]ನ ಎರಡು ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ಗ್ಯಾಸೋಮೀಟರ್‌]]ಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಮತ್ತು [[M8]] ಮತ್ತು [[M80]] ಮೋಟರ್‌ವೇಸ್‌ಗಳ ನಡುವಣ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅವುಗಳು ನಗರದ ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಹೀರಾತು ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಗೋಪುರಗಳು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಒಂದು ಅನಧಿಕೃತ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿದೆ. ಈಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಹೆಲ್ದಿ ಲಿವಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ (EEHLC) ಇದು ೨೦೦೫ರ-ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರೌನ್‌ಪಾಯಿಂಟ್ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಾಟರಿ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ನಗರದ ದೇಣಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಕೇಂದ್ರವು ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಸಲಹೆಗಳು, ಒತ್ತಡ ನಿರ್ವಹಣೆ, ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ರಜಾದಿನಗಳ ತರಬೇತಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.eehlc.org.uk/ |title=ಈಸ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಒಡ್ ಹೆಲ್ದಿ ಲಿವಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ಹೋಮ್‌ಪೇಜ್ |access-date=2010-07-31 |archive-date=2014-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505124226/http://www.eehlc.org.uk/ |url-status=dead }}</ref> === ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿ === [[ಚಿತ್ರ:HouseForAnArtLover.jpg|thumb|right| ಬೆಲ್ಲಹೌಸ್ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆರ್ಟ್ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹೌಸ್, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ.]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯು ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಸುತ್ತ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇದು [[ಗೊರ್ಬಾಲ್ಸ್]], [[ಗೋವನ್]], [[ಐಬ್ರೊಕ್ಸ್]], [[ಶಾವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], [[ಸಿಮ್‌ಶಿಲ್]], [[ಸ್ಟ್ರಾತ್‌ಬಂಗೋ]], [[ಕಾರ್ಡನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಮೌಂಟ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ]], [[ಪೊಲೊಕ್‌ಶಾವ್ಸ್]], [[ನಿಟ್‌ಶಿಲ್]], [[ಪೊಲೊಕ್‌ಶೀಲ್ಡ್ಸ್]], [[ಬ್ಯಾಟಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್]], [[ಲಾಂಗ್‌ಸೈಡ್]], [[ಗೋವನ್‌ಹಿಲ್]], [[ಕ್ರಾಸ್‌ಹಿಲ್]], [[ಸೆಸ್ನೊಕ್]], [[ಮೊಸ್‌ಪಾರ್ಕ್]], [[ಕಿನ್ನಿಂಗ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಮೇನ್ಸ್‌ವುಡ್]], [[ಆರ್ಡನ್]], [[ಡಾರ್ನ್ಲೇ]], [[ನ್ಯೂಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], [[ಡೀಕನ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ಪೊಲೊಕ್]], [[ಕ್ರೊಫ್ಟ್‌ಫೂಟ್]], [[ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್‌ಮಿಲ್ಕ್]], [[ಕಿಂಗ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಕ್ಯಾತ್‌ಕಾರ್ಟ್]], [[ಮ್ಯೂರೆಂಡ್]], ಮತ್ತು [[ಬಾರ್‌ಹೆಡ್]], [[ಬಸ್ಬಿ]], [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸ್ಟನ್]], [[ಗಿಫ್‌ನೊಕ್]], [[ಥ್ರೊನ್‌ಲೈಬ್ಯಾಂಕ್]], [[ನೆದರ್‌ಲೀ]], ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್‌ಶೈರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ [[ನ್ಯೂಟೌನ್ ಮೇರ್ನ್ಸ್]], ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಲೇನಾರ್ಕ್‌ಶೈರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಯಾಂಬಸ್ಲಾಂಗ್]], [[ಈಸ್ಟ್ ಕಿಲ್‌ಬ್ರೈಡ್]], ಮತ್ತು [[ರೂದರ್‌ಗ್ಲೆನ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾದಾಗ್ಯೂ, ಇದು [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರೆನೈ ಮ್ಯಾಕಿಂತೋಶ್‌]]ನ [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್]], ಮತ್ತು [[ಹೌಸ್ ಫಾರ್ ಆನ್ ಆರ್ಟ್ ಲವರ್‌]]; [[ಪೊಲೊಕ್ ಕಂಟ್ರಿ ಪಾರ್ಕ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಬರ್ರೇಲ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್]]; [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ’ಗ್ರೀಕ್’ ಥೊಮ್ಸನ್‌]]ನ [[ಹೊಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಹೌಸ್]] ವಿಲ್ಲಾ; [[ಮೌಂಟ್ ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್ [[ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಡೆನ್ ಪಾರ್ಕ್]], ([[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಎಫ್‌ಸಿ]] ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು [[ಐಬ್ರೊಕ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್]], ([[ರೇಂಜರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ]]ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ)ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದ ಮೇಲಿರುವ, SECCಯ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ, [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕ್ವೇ]]ಯ ಮೊದಲಿನ ಡೊಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನಿವೇಶನವು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ]]ದ ನಿವೇಶನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬಿಬಿಸಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಎಸ್‌ಟಿವಿ ಗ್ರುಪ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ]]ಯ ([[ಎಸ್‌ಟಿವಿ]]ಯ ಮಾಲಿಕ) ಹೊಸ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಾಗಿ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Queen'sParkSnow.jpg|thumb|left|ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಬ್ಯಾಪಿಸಟ್ ಚರ್ಚ್ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿ.]] ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಸೇತುವೆಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ, ಈ ಯೋಜನೆಗಳು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕ್ವೇ]]ಯ ಮೇಲೆ, ಸ್ಥಳೀಯರಿಂದ ಸ್ಕಿಂಟಿ ಸೇತುವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಕ್ಲೈಡ್ ಆರ್ಕ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇತುವೆಗಳು [[ಟ್ರೇಡ್‌ಸ್ಟನ್]] ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಕ್ವೇಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯು [[ಲಿನ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಬೆಲ್ಲಾಹೌಸ್ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್]], ಮತ್ತು [[ರೌಕೆನ್ ಗ್ಲೆನ್ ಪಾರ್ಕ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಹ್ಯಾಗ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಗೋಲ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಯು [[ಪೊಲೊಕ್ ಕಂಟ್ರಿ ಪಾರ್ಕ್‌]]ನ ಮೂಲವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ, ಪೊಲೊಕ್ ಕಂಟ್ರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ಯುರೋಪ್‌ನ ೨೦೦೮ ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾರ್ಕ್ ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.glasgow.gov.uk/en/Residents/Parks_Outdoors/Parks_gardens/pollokparkbritainsbestpark.htm|title=Pollok Park Britain's Best Park|accessdate=20 June 2008|work=Glasgow City Council|archive-date=15 ಜೂನ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080615135645/http://www.glasgow.gov.uk/en/Residents/Parks_Outdoors/Parks_gardens/pollokparkbritainsbestpark.htm|url-status=dead}}</ref> ಪೊಲೊಕ್ ಪಾರ್ಕ್ ಇದು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾರ್ಕ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಗಡಿಯೊಳಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಕಂಟ್ರಿ ಪಾರ್ಕ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಪೊಲೊಕ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಮೂಲವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪೊಲೊಕ್ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ಸ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲಿನ ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. [[ಗೋವಾನ್]] ಇದು ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ-ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲಿನ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಪಾರ್ಟ್ರಿಕ್‌]]ನ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ವಿಸ್ತರಿತ ನಗರವಾಗಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ೧೮೬೪ ರ ವರೆಗೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಒಂದು ಪೋಲೀಸ್ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಗೋವಾನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆಯ [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಹಡಗು ತಯಾರಿಕಾ]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಂಪರಾಗತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿ]]ಯ ಮೇಲಿನ [[ಬಿಎ‌ಇ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸರ್‌ಫೇಸ್ ಷಿಪ್ಸ್ ಷಿಪ್‌ಯಾರ್ಡ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಿಸಿಷನ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಫರ್ಮ್, [[ಥೇಲ್ಸ್ ಒಪ್ಟ್ರೋನಿಕ್ಸ್‌]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಶಿಕ್ಷಣ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ದ[[ಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಯ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸಬ್‌ವೇ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. === ಉತ್ತರ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ === [[ಚಿತ್ರ:Ruchill Church at canal.jpg|thumb|ರುಚಿಲ್ ಚರ್ಚ್, ನಾಲ್ಕನೇಯ ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಡ್ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]] ಉತ್ತರ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ [[ಬೀರ್ಸ್‌ಡೆನ್]], [[ಮಿಲ್ನ್‌ಗವೈ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಡುಂಬರ್ಟೊನ್‌ಶೈರ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಬಿಷಪ್‌ಬ್ರಿಜ್]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಡುಂಬರ್ಟೊನ್‌ಶೈರ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಲೈಡ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್‌]]ಗಳ ಸಮೃದ್ಧ ಉಪನಗರಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಗರದ ಕೆಲವು ಬಡ ನಿವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಪೊಸಿಲ್‌ಪಾರ್ಕ್]] ಇದು ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಡ್ರಗ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ. [[ಪೊಸಿಲ್‌ಪಾರ್ಕ್]] ಮತ್ತು [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್‌ಟನ್‌ಹಿಲ್‌]]ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಇದು ಉತ್ತರ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನದ ನಿವಾಸಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುನರ್‌ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ರುಚಿಲ್‌]]ನಂತಹ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಕ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪರಿವರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಹಲವಾರು ಅಧೋಗತಿಗಿಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೊಸದಾದ [[ವಸತಿ ಎಸ್ಟೇಟ್‌]]ಗಳಿಂದ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಅಥವಾ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಉತ್ತರ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟವರ ಬ್ಲೊಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಹೌಸಿಂಗ್ ಸಂಘಟನೆ]]ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ [[ಬಾಡಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಸತಿ]]ಗಳಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಉತ್ತರ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದೇ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮಾರಿಹಿಲ್]] ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥಿವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮರಳುಗಲ್ಲು ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಒಂದು [[ಕಾರ್ಯನಿರತ ವರ್ಗ]]ದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ನಗರದ ಅಪ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಜೊತೆಗಿನ ಇದರ ಗಡಿಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಇತರವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಂಪದ್ಭರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಮಾರ್ಶಿಲ್ ಪಾರ್ಕ್]], ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಸೈಡ್‌]]ಗಳಂತಹ ಸಂಪದ್ಭರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಾರ್ಶಿಲ್ ಇದು [[ಫಿರ್‌ಹಿಲ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಮ್‌]]ನ ಮೂಲಸ್ಥಾನವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ೧೯೦೯ ರಿಂದ [[ಪಾರ್ಟಿಕ್ ಥಿಸ್ಟಲ್ ಎಫ್.ಸಿ.]] ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿನಿರತ [[ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್]] ಗುಂಪು, [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಾರಿಯರ್ಸ್]] ಇವುಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. [[ಜ್ಯೂನಿಯರ್]] ತಂಡ, [[ಮಾರ್ಶಿಲ್ ಎಫ್.ಸಿ.]] ಗಳು ಉತ್ತರ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. [[ಫೋರ್ಥ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಡ್ ಕಾವುವೆ]]ಯು ನಗರದ ಈ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಭಾಗವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಲುಷಿತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅವನತಿಯ ನಂತರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಸಮುದ್ರಯಾನ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪುನಃಶ್ಚೇತ್ನಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಪುನರ್-ಆರಂಭ ಮಾಡಲು ನಡೆಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಇದು ಪುನರಾರಂಭಗೊಂಡಿದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತವೆ. [[ಸೈಟ್‌ಹಿಲ್]] ಇದು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ [[ಅಸಿಲಮ್ ಸೀಕರ್]] ಸಮುದಾಯದ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾನದ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಬರ್ನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅಲ್ಲಿ [[ಸೆರಾಸನ್ ಫೌಂಡ್ರಿ]], [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಟೆನ್ನಂಟ್]] ಮತ್ತು ಲೊಕೊಮೋಟಿವ್ ವರ್ಕ್‌ಶಾಪ್‌ಗಳಂತಹ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೆಲಸಗಳು ಹಲವರು ಗ್ಲಾಸ್‌ವೆಗೈನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ವೇಳೆ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಈ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಲೊಕೊಮೋಟಿವ್ಸ್‌ಗಳ ೨೫% ದ ಜೊತೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು [[ಉತ್ತರ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಲೊಕೊಮೋಟಿವ್ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ರೊಲೊಕ್ಸ್ ರೈಲ್‌ವೇ ವರ್ಕ್ಸ್‌]]ನ ಒಂದು ಭಾಗವು ರೈಲ್‌ವೇ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಉಳಿದವುಗಳು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಬರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{See also|Culture in Glasgow}} [[ಚಿತ್ರ:Mitchell library.jpg|thumb|ಶ್ರೀಮಂತ ತಮ್ಬಾಕು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಮಿಟ್ಚೆಲ್,ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಿಟ್ಚೆಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]] ನಗರವು [[ಕರ್ಲಿಂಗ್‌]]ನಿಂದ [[ಒಪೆರಾ]]ವರೆಗೆ, [[ಬ್ಯಾಲೆಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಾಲ್ಚೆಂಡು‌]]ನಿಂದ [[ಕಲೆ]]ಯ ಶ್ಲಾಘನೆಯವರೆಗಿನ ಹಲವಾರು ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದು [[ಸಾರಿಗೆ]], [[ಧರ್ಮ]], ಮತ್ತು [[ನವೀನ ಕಲೆ]]ಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಯ್ದ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಹಲವಾರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಿವೇಶನಗಳು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು [[ಯುರೋಪಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಗರ]] ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{cite web| url=http://www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/History/Cultural+Renaissance.htm| title=Cultural renaissance: the 1980s and 1990s| author=Glasgow City Council| accessdate=13 May 2008| archive-date=1 ಆಗಸ್ಟ್ 2012| archive-url=https://archive.is/20120801232615/http://www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/History/Cultural+Renaissance.htm| url-status=dead}}</ref> ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, [[ಮಿಶೆಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ವು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಲ್ಲೇಖನಾ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಇದು ಸುಮಾರು ೧.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, [[ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು [[ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ನಕ್ಷೆ]]ಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.glasgow.gov.uk/en/Residents/Library_Services/The_Mitchell/historymitchell.htm |title=ಮಿಟ್ಚೆಲ್ ಇತಿಹಾಸl |access-date=2010-07-31 |archive-date=2010-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100914110213/http://www.glasgow.gov.uk/en/Residents/Library_Services/The_Mitchell/historymitchell.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಒಪೆರಾ]], [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಲೆಟ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ]], [[ರಾಯಲ್ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]], [[ಬಿಬಿಸಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಿಂಫೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಯುವಜನಾಂಗ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಕಲಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ [[ಎಡ್ವಿನ್ ಮೊರ್ಗಾನ್‌]]ಗಾಗಿ<ref>{{cite web| url=http://www.gla.ac.uk:443/avenue/27/poet.html| title=Glasgow's first poet laureate| author=John Hancox| work=Avenue| accessdate=9 July 2007| archive-date=7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006| archive-url=https://web.archive.org/web/20061007181932/http://www.gla.ac.uk:443/avenue/27/poet.html| url-status=dead}}</ref> ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತನ್ನದೇ ಆದ "[[ಪೋಯಟ್ ಲೌರೇಟ್]]" ಎಂಬ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೨೦೦೭ ರವರೆಗೆ ಇದು [[ಲಿಜ್ ಲೊಕ್‌ಹೆಡ್‌]]ರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. === ಮನರಂಜನೆ === {{See also|Glasgow Festivals}} ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು [[ಕಿಂಗ್ಸ್ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ]], [[ರಾಯಲ್ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ]] ಮತ್ತು [[ನಾಗರಿಕ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೋವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]], [[ನವೀನ ಕಲೆಯ ಗ್ಯಾಲರಿ]] ಮತ್ತು [[ಬರ್ರೇಲ್ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಇತ್ಯಾದಿ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರವು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು. ಅವು ಯಾವುವೆಂದರೆ ಯುಕೆ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್ ೧೯೯೯, [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರ್]] ೧೯೯೦, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ೧೯೯೫–೧೯೯೯ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ೨೦೦೩ ಇತ್ಯಾದಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಹಳೆಯದಾದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ಉತ್ಸವ]]ದಂತಲ್ಲದೇ (ಅಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಮೂರು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ), ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಉತ್ಸವಗಳು ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಬಿಡುತ್ತವೆ (ವರ್ಷಾವಧಿ ಇರುತ್ತವೆ). ಉತ್ಸವಗಳು[[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಸ್ಯ ಉತ್ಸವ]], [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಜ್ ಉತ್ಸವ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಯೋಜನಗಳು]],[[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸಿನೆಮಾ ಉತ್ಸವ]], [[ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಉತ್ಸವ]], [[ವಣಿಕ ನಗರ ಉತ್ಸವ]], [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೇ]], ಮತ್ತು [[ಜಾಗತಿಕ ಪೈಪ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳು]] ಮುಂತಾದ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯ === {{Main|List of bands from Glasgow}} [[ಚಿತ್ರ:Wfm glasgow concert hall.jpg|thumb|left|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ರಾಯಲ್ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್ ಹಾಲ್]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಹಲವಾರು ಲೈವ್ ಸಂಗೀತ ಪಬ್‌ಗಳು, ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ರಾಯಲ್ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿ ಹಾಲ್]], [[SECC]], [[ಕಿಂಗ್ ಟ್ಯೂಟ್ಸ್ ವಾಹ್ ವಾಹ್ ಹಟ್]] (ಅಲ್ಲಿ [[ಒಯಾಸಿಸ್‌]]ಗಳು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವೇಗೈನ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮೊಗಲ್ [[ಅಲನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗೀ]]ಗೆ ಸಹಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದರು), [[ರಾಣಿ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಯೂನಿಯನ್]] (ಅವರು [[ಕರ್ಟ್ ಕೊಬೈನ್ಸ್‌]]ನ ಫೂಟ್‌ಪ್ರಿಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಿಸಿದ್ದರು) ಮತ್ತು ಒಂದು ಲೈವ್ ಸಂಗೀತ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬಾಲ್‌ರೂಮ್ [[ದ ಬೊರೊಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ ಸ್ಥಳಗಳು [[ಎಬಿಸಿ]] ಮತ್ತು [[O2 ಅಕಾಡೆಮಿ|O<sub>2</sub> ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೊಸ್ಮೊಪೊಲ್, ಪಿವೊ ಪಿವೊ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀರಿಯೋಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಸಂಗೀತಕಾರರಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರಗಳ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಬಾರ್‌ಗಳೂ ಕೂಡ ಇವೆ. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು [[ಸಂಗೀತದ ಪಿಆರ್‌ಎಸ್‌]]ನಿಂದ ಯುಕೆಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ "ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕ’ ನಗರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="mirror.co.uk">http://www.mirror.co.uk/celebs/news/2010/03/13/bristol-named-britain-s-most-musical-city-115875-22107650/</ref><ref name="mirror.co.uk" /> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ,[[ಬೆಲ್ಲೆ &amp; ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್]], [[ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಒಬ್‌ಸ್ಕುರಾ]], [[ಬಿಫಿ ಕ್ಲೈರೋ]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಫರ್ಡಿನಂಡ್]], [[ಮೊಗ್‌ವೈ]], [[ಸ್ನೋ ಪೆಟೋಲ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಾವಿಸ್]] ಅಥವಾ [[ಪ್ರೈಮಲ್ ಸ್ಕ್ರೀಮ್‌]]ನಂತಹ ಇಂಡೈ ವೃಂದಗಳಂತಹ ವಾದ್ಯವೃಂದಗಳ ಯಶಸ್ಸು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯದ ಪಾರ್ಶ್ವಚಿತ್ರವನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು, ಇದು [[ಟೈಮ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ]]ಕ್ಕೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ [[ಮೊಟೌನ್]] ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಕಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಡೆಟ್ರೋಯ್ಟ್‌]]ಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news |url=http://arts.guardian.co.uk/news/story/0,11711,1297055,00.html |work=The Guardian |title=Rock bands inspire Belle epoque for Glasgow scene |accessdate=9 July 2007 |author=Gerard Seenan |date=September 4, 2004 |location=London}}</ref> ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯಶಸ್ಸುಗಳು [[ದ ಫ್ರಾಟೆಲ್ಲಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್‌ವೇಗಾಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ನಗರವು ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೮ ರಂದು [[ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ನಗರಗಳ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ [[UNESCO]] (ಯುನೆಸ್ಕೋ) ದಿಂದ ಸಂಗೀತ ನಗರ ಎಂದು ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು [[ಸ್ಲ್ಯಾಮ್‌]]ನಿಂದ ಮುಂಚೂಣಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯವನ್ನೂ ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಸೋಮಾ ಕ್ವಾಲಿಟಿ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್]] ಎಂಬುದು ಅವರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಗುರುತುಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.inthemix.com.au/news/intl/942/Slam_Glasgow_funerals_beat_Edinburgh_weddings |title=InTheMix.com.au |publisher=InTheMix.com.au |date=28 May 2002 |accessdate=12 September 2009 |archive-date=9 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090109031357/http://www.inthemix.com.au/news/intl/942/Slam_Glasgow_funerals_beat_Edinburgh_weddings |url-status=dead }}</ref> ಅವರು [[ದ ಆರ್ಚಸ್]] ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಯಶಸ್ವಿನ ಹಿಂದಿರುವ ಜನರೂ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ, ದ ಆರ್ಚಸ್ ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಡಿಜೆ‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್ಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ [[ಮೊಬೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ೩೦ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ ರಂದು [[SECC]] ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ೧೯೯೫ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ಲಂಡನ್‌ನ]] ಎಲ್ಲ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ನಡೆಸಿದ ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. === ಮಾಧ್ಯಮ === {{Main|Media in Glasgow}} [[ಚಿತ್ರ:BBC Scotland.jpg|thumb|ಬಿಬಿಸಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿ, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕ್ವೇ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೀಡಿಯಾಗಳ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಬಿಬಿಸಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಎಸ್‌ಟಿವಿ]]ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿನ ''[[ಇವನಿಂಗ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'', ''[[ದ ಹೆರಾಲ್ಡ್]]'', ''[[ದ ಸಂಡೇ ಹೆರಾಲ್ಡ್]]'', ದ ''[[ಸಂಡೇ ಮೇಲ್]]'' ಮತ್ತು ದ ''[[ಡೇಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್‌]]'' ಗಳಂತಹ ಹಲವಾರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. [[ಟ್ರಿನಿಟಿ ಮಿರರ್]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. [[ಎಸ್‌ಟಿವಿ ಗ್ರೂಪ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ]] ಇದು ಒಂದು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಾಹಿರಾತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಗಳ ಜೊತೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ-ಅವಲಂಬಿತ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಣಿಜ್ಯಕೂಟವಾಗಿದೆ. [[ಎಸ್‌ಟಿವಿ]] ಗುಂಪು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಐಟಿವಿ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳ (ಮಧ್ಯ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಂಪಿಯನ್) ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಗುರುತು ಪಟ್ಟಿಯ ಎಸ್‌ಟಿವಿ, ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾ ಜಾಹೀರಾತುದಾರ [[ಪರ್ಲ್ &amp; ಡೀನ್‌]]ಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನವಾದ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳೂ ಕೂಡ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. [[ಬೌರ್ ಮೀಡಿಯಾ]]ವು (ಮೊದಲಿಗೆ ಇಎಮ್‌ಎಪಿ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ವಾಮ್ಯದ್ದಾಗಿತ್ತು) ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ವಾಣಿಜ್ಯ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳ ಒಡೆತನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; [[ಕ್ಲೈಡ್ 1]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೈಡ್‌ 2]] ಗಳು ೨.೩ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಳುಗರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.allmediascotland.com/articles/1261/10052007/bbc_celebrating_radio_high_in_scotland |title=Scottish Radio Statistics |publisher=Allmediascotland.com |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=9 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090109043017/http://www.allmediascotland.com/articles/1261/10052007/bbc_celebrating_radio_high_in_scotland |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಎಸ್‌ಟಿವಿ ಗ್ರುಪ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿಯು (ನಂತರ ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಜಿ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು) [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರೇಡಿಯೋ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಇದರ ೨೭.೮% ಶೇರುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಣಾ ಗುಂಪು [[ಇಎಮ್‌ಎಪಿ]]ಗೆ £೯೦.೫ m ಗೆ ಮಾರಿತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಿಂದ ಪ್ರಸಾರಣಗೊಳ್ಳುವ ಇತರ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳು [[105.2 ಸ್ಮೋತ್ ರೇಡಿಯೋ]], [[ರಿಯಲ್ ರೇಡಿಯೋ]] ಮತ್ತು [[96.3 ರೊಕ್ ರೇಡಿಯೋ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ [[ಜಿಎಮ್‌ಜಿ ರೇಡಿಯೋ]]ದ ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ [[ಗ್ಯಾಲಾಕ್ಸಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್]] ಇದೂ ಕೂಡ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿನ ಸ್ಟೂಡಿಯೋಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರಣಗೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಗರವು [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಂಬಂಧಿ ಸಂಗೀತ ರೇಡಿಯೋ]], ಸನ್ನಿ ಗೋವಾನ್ ರೇಡಿಯೋ, ಆವಾಜ್ ಎಫ್‌ಎಮ್ ಮತ್ತು [[ಇನ್‌ಸೈಟ್ ರೇಡಿಯೋ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಒಂದು ಬಲವಾದ [[ಸಾಮುದಾಯಿಕ ರೇಡಿಯೋ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಧರ್ಮ === {{See also|Sectarianism in Glasgow}} [[ಚಿತ್ರ:Glasgow-cathedral-may-2007.jpg|thumb|upright|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಸೇಂಟ್ ಮುಂಗೋ ತನ್ನ ಚರ್ಚ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಗಿದೆ. [[ಸ್ಕಾಟ್‍ಲೆಂಡ್‌ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]] ಇವುಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾದ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್‌ನ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರುಗಳ ಮಂಡಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ೧೪೭ ಸಮೂಹಗಳಿವೆ [http://www.presbyteryofglasgow.org.uk/ ] (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೪ ನಗರದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಇವೆ, ಇತರ ೪೩ ಸಮೂಹಗಳು [[ಗಿಫ್‌ನೊಕ್‌]]ನಂತಹ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ).<ref>ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಯರ್‌ಬುಕ್ ಚರ್ಚ್ ೨೦೦೮–೦೯, ISBN ೯೭೮ ೦ ೮೬೧೫೩ ೩೮೪ ೮</ref> ನಗರವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ [[ಕ್ಯಾಥಡ್ರಿಲ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್ ಚರ್ಚ್‌ನ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ಯಾಥಡ್ರಿಲ್]]; [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌]]ನ [[ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಕ್ಯಾಥಡ್ರಿಲ್]]; [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಚರ್ಚ್‌]]ನ [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಕ್ಯಾಥಡ್ರಿಲ್]], ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್ ಒರ್ಥೊಡೊಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌]]ನ [[ಸೇಂಟ್ ಲ್ಯೂಕ್ಸ್ ಕ್ಯಾಥಡ್ರಿಲ್]]. ಹಲವಾರು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು [[ಪಂಥೀಯ]] ಒತ್ತಡಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಹಿಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು, ಬಹುಶಃ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಗರದ ಎರಡು ಮಹತ್ವದ ವೃತ್ತಿನಿರತ [[ಕಾಲ್ಚೆಂಡು]] ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಎಫ್‌.ಸಿ.]] ಮತ್ತು [[ರೇಂಜರ್ಸ್ ಎಫ್.ಸಿ.]]ಗಳ ಬೆಂಬಲಗಾರರ ನಡುವಣ ಪೈಪೋಟಿಯಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹಿಂದೆ, ರೇಂಜರ್ಸ್ ನಗರದ [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] ಸಮುದಾಯದಿಂದ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/DA614F81-4F1B-4452-8847-F3FDE920D550/0/sectarianism03.pdf |title=Sectarianism in Glasgow |format=PDF |date= |accessdate=12 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051028195426/http://www.glasgow.gov.uk/NR/rdonlyres/DA614F81-4F1B-4452-8847-F3FDE920D550/0/sectarianism03.pdf|archivedate=28 October 2005}}</ref> [[ಗೋರ್ಬಲ್ಸ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೇಂದ್ರ ಮಸೀದಿ]]ಯು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಹನ್ನೆರಡು ಮಸೀದಿಗಳ ಜೊತೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ದದಾದ [[ಮಸೀದಿ]]ಯಾಗಿದೆ, ಇದು ೩೩,೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರದ [[ಮುಸ್ಲಿಮ]]ರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mcb.org.uk/library/statistics.php |title=MCB Muslim Population |publisher=Mcb.org.uk |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=1 ಮಾರ್ಚ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301160230/http://www.mcb.org.uk/library/statistics.php |url-status=dead }}</ref> ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಒಂದು ಹಿಂದೂ [[ಮಂದಿರ]]ವನ್ನೂ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಜೂನ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ಸಿಖ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಕ್ಕೆ ಅನುಮೋದನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿವೇದಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಹೊಸ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು [[ಸಿಖ್]] ದೇವಸ್ಥಾನ(''ಗುರುದ್ವಾರಗಳು'' )ಗಳನ್ನು ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎರಡು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಜೊತೆ ([[ಫಿನ್ನೀಸ್ಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ''ಕೇಂದ್ರ ಗುರುದ್ವಾರ ಸಿಂಗ್ ಸಭೆ'' ಮತ್ತು [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಬ್ರಿಜ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ''ಗುರು ನಾನಕ್ ಸಿಖ್ ಮಂದಿರ'' ) ಮತ್ತು [[ಪೊಲೊಕ್‌ಶೀಲ್ಡ್ಸ್‌]]ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಮಂದಿರಗಳ (''ಗುರು ಗ್ರಂಥ ಸಾಹಿಬ್ ಗುರುದ್ವಾರ'' ಮತ್ತು ''ಶ್ರೀ ಗುರು ತೇಗ್ ಬಹದೂರ್ ಗುರುದ್ವಾರ'' ) ಜೊತೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ ೨,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಿಖ್‌]]ರಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಪೂರ್ತಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಿಖ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದನೆಯ ಮೂರು ಭಾಗದಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/11/08142443/24477|title=Faith Communities and Local Government in Glasgow|publisher=The Scottish Government|accessdate=12 September 2009|archive-date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430111503/http://www.scotland.gov.uk/Publications/2005/11/08142443/24477|url-status=dead}}</ref> ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವು ಏಳು [[ಯಹೂದ್ಯರ ಪೂಜಾಮಂದಿರ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್]], [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]], [[ಲೀಡ್ಸ್]], [[ಗೇಟ್‌ಶೆಡ್]], [[ಬ್ರೈಟೊನ್]], ಮತ್ತು [[ಬೌರ್ನ್‌ಮೌತ್‌]]ಗಳ ನಂತರದ ಎಳನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಯಹೂದಿ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಲಂಡನ್ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಕೇವಲ [[ಗೊರ್ಬಲ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ೨೦,೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.sjac.org.uk/archives/glasgow.html |title=Glasgow's Jews |publisher=Sjac.org.uk |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=5 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105155500/http://www.sjac.org.uk/archives/glasgow.html |url-status=dead }}</ref> [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಸೇಂಟ್ ಮುಂಗೋ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ವು ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಧಾರ್ಮಿಕ]] ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಏಕೈಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.seeglasgow.com/seeglasgow/museums-and-galleriesnew/history-and-heritage-/st-mungo-museum |title=St Mungo Museum of Religious Life and Art |publisher=Seeglasgow.com |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=29 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090129155747/http://www.seeglasgow.com/seeglasgow/museums-and-galleriesnew/history-and-heritage-/st-mungo-museum |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.clyde-valley.com/Glasgow/mungomus.htm |title=St. Mungo Museum |publisher=Clyde-valley.com |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090805205723/http://www.clyde-valley.com/Glasgow/mungomus.htm |url-status=dead }}</ref> === ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆ === {{See also|Glasgow patter}} [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಪ್ಯಾಟರ್]] ಎಂದೂ ಕೂಡ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವೇಜೈನ್''' ಇದು [[ಸ್ಕೊಟ್ಸ್‌]]ನ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ವೈವಿಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವೇಜೈನ್ ಇದು ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಉಚ್ಛಾರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು ಆಡುಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ; ಶಬ್ದಗಳು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನೆಲ್ಲೆಡೆ ತಮ್ಮ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಅವೇ" ಇದು ''ಆ ಆಮ್ ಅವೇ'' ಯಂತೆ "ಬಿಡುವುದು" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ನಿಲ್ಲಿಸು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಕೊಡುವ ಒಂದು ಸೂಚನೆಯು ''ಅವೇ ವಿ ಯೆ'' ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಉಪದ್ರವವಾಗಿ, ಅಥವಾ "ಡ್ರಂಕ್" ಅಥವಾ "ಡಿಮೆಂಟೆಡ್" ''ಹೀ ಈಸ್ ಅವೇ ವಿತ್ ಇಟ್‌'' ನಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಜಿಂಜರ್'' ಇದು ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಬನಿಕಾಮ್ಲದ ಸೌಮ್ಯ ಪಾನೀಯವನ್ನು (''ಎ ಬೊಟಲ್ ಒ ಜಿಂಜರ್'' ) ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.{{IPA2|ə ˈboʔl ə ˈdʒɪndʒər}} ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಹಲವರು ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಅರ್ಥವೂ ಇಲ್ಲ: ''ಕೂಪನ್'' ಅಂದರೆ "ಮುಖ", ಅದರ ಮೂಲಕವಾಗಿ "ಟು ಪಂಚ್ ಅ ಟಿಕೆಟ್ ಕೂಪನ್" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ದ್ವೀಪದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಹೆಡ್‌ಬಟ್]] ಇದು ಒಂದು "''ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕಿಸ್'' " ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಈ ಶಬ್ದವು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವೇಜೈನ್ಸ್‌ರಿಂದ ವಿರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, "ಮಿಲ್ಕಿ"ಯನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ah'll Malkie ye" ಅಥವಾ "stick the heid/nut on ye". ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವೇಜೈನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವೀಪ]]ದ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ''[[teuchter]]s'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವರು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವೇಜೈನ್ಸ್‌ರನ್ನು ''keelies'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಜನರು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವೇಜೈನ್ಸ್‌ರನ್ನು ''Weegies'' (ಅಥವಾ ''[[Weedgie]]s'' ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಟಿವಿ ನಾಟಕ ''[[ಟ್ಯಾಗರ್ಟ್]]'' ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಗಳಾದ ''[[ಎಂಪ್ಟಿ]]'', ''[[ಚ್ಯೂಯಿಂಗ್ ದ ಫ್ಯಾಟ್]]'', ''[[ರಾಬ್ ಸಿ. ನೆಸ್‌ಬಿಟ್]]'', ''[[ಸ್ಟಿಲ್ ಗೇಮ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಡಿಯರ್ ಗ್ರೀನ್ ಪ್ಲೇಸ್‌]]'' ಗಳು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವೇಜೈನ್ ''[[ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಭಾಷೆ]]'' ಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ [[ಕ್ರೇಗ್ ಫರ್ಗುಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಬಿಲ್ಲಿ ಕೊನ್ನೊಲಿ]]ಗಳು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ವೇಜೈನ್‌ನ ಹಾಸ್ಯಾಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ === {{Main|Architecture in Glasgow}} [[ಚಿತ್ರ:Provand's Lordship, Glasgow.jpg|thumb|right|ಪ್ರೊವ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಭುತ್ವ ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.]] [[ಮಧ್ಯಯುಗದ]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದೇಶ ಉಳಿದಿದೆ, ೧೫ನೇಯ ಶತಮಾನದ [[ಪ್ರೊವ್ಯಾಂಡ್‌ರ ಲೋರ್ಡಶಿಪ್]] ಹಾಗೂ ೧೩ನೇಯ ಶತಮಾನದ [[ಸಂತ. ಮುಂಗೊ‌ರ ಆರಾಧನ ಮಂದಿರ]] ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಈಗಿರುವ ಅಪಾರ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ೧೯ನೇಯ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನಲ್ಲಿ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]ದ ಪ್ರಭಾವಿ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದುದು ಇದೆ: [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸಿಟಿ ಚೆಂಬರ್ಸ್]]; ಸರ್ [[ಜೋರ್ಜ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಸ್ಕೋಟ್ಟ್]] ಅವರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ; ಮತ್ತು ಸರ್ [[ಜೊನ್ W. ಸಿಂಪ್ಸನ್]] ಅವರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೊವ್ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರ ಹಾಗೂ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಗಮನೀಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಶಾಲೆ]]ಯಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಈ ನಗರ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ, ಆ ಶೈಲಿಯ ಅತಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಿರೂಪಕ [[ಚಾರ್ಲಸ್ ರೆನಿ ಮ್ಯಾಕಿನ್‌ತೋಷ್]]. ಮ್ಯಾಕಿನ್‍ತೋಷ್ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಕರಕೌಶಲಗಳ ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಒಬ್ಬ [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ]] ಹಾಗೂ [[ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ]]ರು ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ನವ ಕಲೆ]]ಯ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಿದ್ದರು. ಇವರು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕಲಾ ಶಾಲೆ]], [[ವಿಲೊವ್ ಟಿರೂಮ್ಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕೊಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾದಿ ಶಾಲಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಅಂತಹ ಹಲವು ಗಮನೀಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಒಂದು ಅಡಗಿದ ಅನರ್ಘ್ಯ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಕ್ವಿನ್ಸ್ ಕ್ರಾಸ್ ಚರ್ಚ, ಇದು ಪ್ರಚಲಿತ ಕಲೆಗಾರ ಮ್ಯಾಕಿನ್‍ತೋಷ್ ಅವರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಕಟ್ಟಿದ ಏಕ ಮಾತ್ರ ಚರ್ಚ. [[ಚಿತ್ರ:Clyde Auditorium, Glasgow.jpg|thumb|left|ಸರ್ ನಾರ್ಮನ್ ಪೋಸ್ಟರ್‌ನ ಕ್ಲೈಡ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ, ಮಾತಿನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ "ಆರ್ಮಾಡಿಲೊ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ನಗರದ ಮೂಖ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿಯುವಂತಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ [[ಆಲೆಕ್ಸ್ಯಾಂಡರ್ ಥೊಂಪ್ಸನ್]], ಇವರ ಕೃತ್ಯದ ಗಮನೀಯ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಹೋಂವುಡ್ ಹೌಸ್]] ವಿಲಾ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ''"ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇಯ ನಗರ"'' ದ ವಾಸಿಗರ ಸಿರಿ ಹಾಗೂ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ [[ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯಿಂದ ಬೆಳೆದ ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಅಪಾರ ಸಿರಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು. [[ನೌಕಾಂಗಣ]]ಗಳು, [[ನೌಕಾಸಂಬಂಧದ ನಿರ್ವಹಿಸುವಿಕೆ]], [[ಉಕ್ಕು]] ನಿರ್ಮಾಣತೆ, ಹಾಗೂ [[ಭಾರಿ ಉದ್ಯಮ]]ಗಳು ಎಲ್ಲ ನಗರದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿದವು. ನಗರದ ಹೆಚ್ಚು ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಹೊಂಬಣ್ಣದ [[ಮರಳುಗಲ್ಲು]]ಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ೧೯೫೬ಯಿನ [[ಸ್ವಚ್ಛ ವಾಯು ಕಾನೂನು]] ಪರಿಚಯವಾಗುವವರೆಗೂ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಆ ಬಣ್ಣಗಳು [[ಕುಲುಮೆ]]ಗಳ ಹೊಗೆಮಸಿ ಹಾಗೂ ಮಲಿನಕಾರಿ ಭೇದಕಗಳ ಕಪ್ಪು ಪದರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ಆರಂಭದ ಮುಖಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=December 2008}} ಆಧೂನಿಕ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ರಾಜಯೋಗ್ಯ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿ ಸಭಾಂಗಣ]], ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿಯ ದಡದತ್ತ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕೋಟ್ಟಿಷ್ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಸಮಾವೇಶ ಕೇಂದ್ರ]]ಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಲೈಡ್ ಸಭಾಗೃಹ]] [[ಸರ್ ನೊರ್ಮನ್ ಫೋಸ್ಟರ್]] ಅವರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇದು "[[ಆರ್ಮಡಿಲೊ]]" ಎಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. [[ಜಹಾ ಹದಿದ್]] ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿ ಹೊಸ [[ಸಾಗಣೆಯ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಪಡೆದರು, ಇದು ಜಲಾಭಿಮುಖವಾಕ್ಕೆ ವರ್ಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.glasgowarchitecture.co.uk/museum_of_transport_glasgow.htm|title=Museum of Transport Glasgow|accessdate=13 December 2007|work=Glasgow Architecture|archive-date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110412104556/http://www.glasgowarchitecture.co.uk/museum_of_transport_glasgow.php|url-status=dead}}</ref> ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಮನತಟ್ಟುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಆಧೂನಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹಾಗೂ ವಿನ್ಯಾಸದ ಯುಕೆ ನಗರ ಎಂದು ಬಿರುದು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು<ref>{{cite web |url=http://www.seeglasgow.com/media-office/features/history/city-of-reinvention |title=Glasgow: Scotland with style – City of Reinvention By Nancy McLardie |publisher=Seeglasgow.com |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=13 ಜನವರಿ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113012733/http://www.seeglasgow.com/media-office/features/history/city-of-reinvention |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್]] ಹಾಗೂ [[ಎಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್]] ನಗರಗಳ ಮೇಲೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪಾರವಾದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ದೊರಕಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/History/Regeneration.htm |title=Glasgow City Council: Regeneration – into the new Millennium |publisher=Glasgow.gov.uk |date=28 March 2007 |accessdate=12 September 2009 |archive-date=26 ಮೇ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526235624/http://www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/History/Regeneration.htm |url-status=dead }}</ref> === ವಸತಿ === {{Main|Housing in Glasgow}} [[ಚಿತ್ರ:Holmwood.jpg|thumb|ಕ್ಯಾಥ್‌ಕಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೋಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲ್ಲಾ, ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ 'ಗ್ರೀಕ್' ಥಾಮ್ಸನ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ತನ್ನ [[ವಠಾರ]]ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/scottishhistory/victorian/trails_victorian_glasgow.shtml|publisher=BBC|title=Victorian Achievement: Victorian Glasgow|accessdate=30 March 2008}}</ref> ೧೯ನೇಯ ಹಾಗೂ ೨೦ನೇಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಅತಿ ಜನಪ್ರೀಯ ವಸತಿಗಳ ರೂಪವಾಗಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಇಂದಿಗೂ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಅತಿ ಸಹಜ ವಾಸಿಸುವ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಧಗಳ ದರ್ಜೆಯವರು ವಠಾರಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಇವುಗಳ ವಿಶಾಲ ಕೋಣೆಗಳು, ಎತ್ತರದ ಛಾವಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂಲ ಕಾಲದ ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4156/is_20000813/ai_n13950376|title=Tenement living is the life and always has been|work=Sunday Herald|author=Jack McLean|accessdate=24 July 2009}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ [[ಹಿಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಕ್ಷೇತ್ರ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿನ ವಠಾರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಏಕಮಾತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ<ref>{{Cite web |url=http://www.hyndl.demon.co.uk/hyndland/0mainindax.htm |title=ಹೈಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ |access-date=2010-07-31 |archive-date=2011-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819050501/http://www.hyndl.demon.co.uk/hyndland/0mainindax.htm |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಆರು ಮಲಗುವ ಕೋಣೆ ಇರುವ ಕೆಲವು ವಠಾರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:TenementGlasgowSouthSide.jpg|thumb|left|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ವಠಾರದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೆಂಪು ಮರಳುಕಲ್ಲು (ಶೋಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್)]] ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯುಕೆ ನ ಹಲವು ಇತರ ನಗರಗಳ ತರಹ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೂಡ [[ಟವರ್ ಬ್ಲಾಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಎತ್ತರ-ಏರಿದ ವಸತಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹಾಗೂ ನಗರದ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ [[ತುಂಬಿ ತುಳುಕುವ ಆಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಈ ಪರಿಧಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು [[ಪೊಲೊಕ್]], [[ನಿಟ್ಶಿಲ್]], [[ಕ್ಯಾಸ್ಲಮಿಲ್ಕ್]], [[ಈಸ್ಟರ್‌ಹೌಸ್]], [[ಮಿಲ್ಟನ್]] ಹಾಗೂ [[ಡ್ರಂಚಪೆಲ್]].<ref>{{Cite web |url=http://www.sustainingtowers.org/SOA-hist-drivers.htm |title=ಡ್ರೈವರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಹೈ ರೈಸ್ ಲಿವಿಂಗ್ |access-date=2010-07-31 |archive-date=2012-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311003256/http://www.sustainingtowers.org/SOA-hist-drivers.htm |url-status=dead }}</ref> ಇವುಗಳನ್ನು ನಗರದೊಳಗಿನ ಕುಂದುಹೋದ ಆರಂಭದ ವಠಾರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಬದಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆ ಮುಂಚಿನ ವಠಾರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಸುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿ, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಯಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|url=http://books.google.co.uk/books?id=y4fZZeJqqRcC&pg=PA144&lpg=PA144&dq=irish+labour+glasgow+tenements&source=web&ots=wZ071BJL9Z&sig=jIEk-u0DZ4ev86Znpcw1d1CI8LA&hl=en#PPR1,M1 |title=Exiles and Islanders: The Irish Settlers of Prince Edward Island by Brendan O'Grady |publisher=Books.google.co.uk |date= |accessdate=12 September 2009 | first=Brendan | last=O'Grady | isbn=9780773527683}}</ref> ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೋರಿಕೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಹಲವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದ ವಠಾರಗಳು ಹಲವು ಬಾರಿ ಮಿತಿಮೀರಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಂದ ತುಳುಕುತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನೈರ್ಮಲ್ಯತೆಯು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ವರ್ಕ್ಸಲ್,ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ''ದ ಟೆನೆಮೆಂಟ್-ಎ ವೇ ಆಫ್ ಲೈಫ್''. ಡಬ್ಲ್ಯೂ &amp;ಆರ್ ಛೇಂಬರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ ೧೯೭೨ ISBN ೦೫೫೦೨೦೨೫೨</ref> ಹಲವುಗಳು [[ಗೊರ್ಬಲ್ಸ್]] ತರಹ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಾಗಿ ಕುಸಿದವು. ೧೯ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಇಂತಹ ವಸತಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು, [[ಟ್ರೊಂಗೇಟ್]], [[ಹೈ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ಹಾಗೂ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ರಾಸ್]] ಅಂತಹ ಪುರಾತನ ನಗರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="autogenerated1"/> [[ಬ್ರುಸ್ ರಿಪೊರ್ಟ್]] ಅವರಿಂದ ಉತ್ತೇಚಿತಗೊಂಡ ಅನಂತರದ [[ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ]] ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು, ಕೊಳಚೆ ಪ್ರದೇಶ ವಠಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆ, ನಗರದ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣಗಳ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಹಾಗೂ ಟವರ್ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ. ವಠಾರ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಯ ಕರಾರನ್ನು ಈಗ ಸಮೀಪ ದೃಷ್ಟಿಯ, ವ್ಯರ್ಥ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ಅಸಫಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Gourlay">{{cite web|url=http://gdl.cdlr.strath.ac.uk/springburn/spring066.htm|publisher=Glasgow Digital Library |title=Springburn Virtual Museum: Demolition of tenements in Gourlay Street, 1975|accessdate=12 September 2009}}</ref> ೧೯೭೦ ಹಾಗೂ ೧೯೮೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋವಿನ ಹಲವು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ವಠಾರಗಳನ್ನು ಇಚ್ಛಿತ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ<ref name="Gourlay" /> ಮತ್ತು "ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ವಾಸ್ತುಕೃತಿ" ಶೈಲಿಯ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಯ ಕರಾರಿನ ಕಾರಣ ಹಲವು ಉನ್ನತ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನಾಶವಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="autogenerated1" /> ೭ ಮಾರ್ಚ ೨೦೦೩ರಂದು ನಗರ ಮಂಡಳಿ ಅವರಿಂದ ವಸತಿ ಬಂಡವಾಳದ ಮಾಲಿಕತ್ವವನ್ನು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಸತಿ ಸಂಸ್ಥೆ]] ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಎತ್ತರ-ಏರಿರುವ ವಸತಿಗೃಹಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಹಾಗೂ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ £೯೬ ಮಿಲಿಯನ್‌ಯಿನ ನಿರ್ಮೂಲನ ಹಾಗೂ ಉರುಳಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.glasgow.gov.uk/en/News/Archives/2006/May/housingrevolutionannounced.htm |title=Glasgow announces a revolution in house-building |publisher=Glasgow.gov.uk |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=5 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105180936/http://www.glasgow.gov.uk/en/News/Archives/2006/May/housingrevolutionannounced.htm |url-status=dead }}</ref> == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[NHS ಸ್ಕೊಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಅವರಿಂದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನೇರವಾಗಿ [[NHS ವಿಸ್ತ್ರತ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಹಾಗೂ ಕ್ಲೈಡ್]] ಅವರಿಂದ ಇದರ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ದುರ್ಘಟನೆ ಹಾಗೂ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ]]ಗೆ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು: [[ಪಶ್ಚಿಮ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ]], [[ಗಾರ್ಟ್‌ನೆವಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]], ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ರೋಗಪೀಡಿತ ಮಕ್ಕಳ ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]], [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]], ನಗರದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ [[ದಂತ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ]], ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೊಬ್‌ಹಿಲ್ಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]. [[NHS 24]] ಅವರಿಂದ ಒಂದು ತುರ್ತು ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಘಂಟೆಗಳ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಾವ್ರತ್ರಿಕವಾದ ವೈದ್ಯರು]] ೨೪ ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತಾರೆ. [[ವೈದ್ಯ ಸಹಾಯಕ]] ಸೇವೆಗಳನ್ನು [[ಸ್ಕೋಟಿಷ್ ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್ ಸೇವೆ]]ಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಸಂತ. ಆಂಡ್ರ್ಯೂರ ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಂತಹ ಸ್ವಯಂಸೇವೆಯ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಿದೆ. ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಹಾಗೂ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ನಡುವೆ ಒಂದು ಬಲವಾದ [[ಕಲಿಸುವಿಕೆಯ]] ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪಾಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಔಷಧದ ಅಂಗಡಿಗಳು ಸೇವೆಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ, ತುರ್ತು ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಗರ್ಭನಿರೋಧ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಲಹೆ, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಆಮ್ಲ ಜನಕ ಹಾಗೂ ಸೂಜಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿನ [[ನುಫಿಲ್ಡ್]] ಹಾಗೂ ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ರೋಸ್ ಹಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಖಾಸಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಇವೆ. == ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ == [[ಚಿತ್ರ:University of Glasgow Gilbert Scott Building - Feb 2008-2.jpg|thumb|ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಮಾತನಾಡುವ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ನಾಲ್ಕನೇಯ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಳರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ 100 ನೇಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.]] [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರ, ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ೧೦ ಮೈಲಿಗಳ (೧೬&nbsp;km) ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಗಳಿವೆ: * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಸ್ಟ್ರಾರ್ಥಕ್ಲೈಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ಯಾಲೆಡೊನಿಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಪಶ್ಚಿಮ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಒಂಬತ್ತು [[ಇತರ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಕಾಲೇಜುಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. [[ಅನ್ನೀಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕಾಲೇಜ್]],[[ಕರ್‍ಡೊನಲ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಸ್ಟೌ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಉತ್ತರ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಜಾನ್ ವಿಟ್ಲಿ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಲ್ಯಾಂಗ್‌ಸೈಡ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಸಮುದ್ರಯಾನ ಅಧ್ಯಾಯನದ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕಾಲೇಜ್]]. [[ಜೊರ್ಡನ್‌ಹಿಲ್ ಟಿಚರ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್]], ದ [[ರಾಯಲ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆ‍ಯ್‌‌೦ಡ್ ಡ್ರಾಮಾ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]] ಎಂಬ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜುಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ೧೬೮,೦೦೦ಜನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸ್ಕಾಟ್‌‍ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. [[ಶೌಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], [[ಡೆನ್ನಿಸ್‌ಟೌನ್]] ಮತ್ತು ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೋನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮನೆಗಳಿಂದ ಹೊರಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.scottish-enterprise.com/sedotcom_home/about_se/local_enterprise_companies/glasgow/glasgow-geographicprofile.htm?siblingtoggle=1| title=Glasgow Geographic profile| publisher=Scottish Enterprise| accessdate=9 July 2007| archive-date=27 ಮೇ 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20070527083600/http://www.scottish-enterprise.com/sedotcom_home/about_se/local_enterprise_companies/glasgow/glasgow-geographicprofile.htm?siblingtoggle=1| url-status=dead}}</ref> ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳನ್ನು, ೧೪೯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ತಜ್ಞರ ಶಾಲೆಗಳು- ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನೃತ್ಯ ಶಾಲೆ, [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್]] ಆ‍ಯ್೦ಡ್ [[ಸ್ಗೊಯ್ಲ್ ಗೈದ್ಲಿ‌ಗ್ ಗ್ಲಾಸ್‌ಚು]](ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಗ್ಯಾಯಿಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್), ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ [[ಗ್ಯಾಯಿಲಿಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. [[ಹೆಲೆನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್]] ಹತ್ತಿರದ ಬ್ಲೈರ್‌ವಡಚ್ ಕೇಂದ್ರದ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯು ಹೊರಾಂಗಣ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. [[ಜೊರ್ಡನ್‌ಹಿಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‌]]ನ್ನು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ನೇರವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತತ್ತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೊಡ ರಾಜ್ಯ ವಲಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅನೇಕ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಶಾಲೆ]]ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[ಫೆರ್ನ್‌ಹಿಲ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಸೆಂಟ್. ಅಲೊಯ್‌ಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಹಟ್‍ಚೆಸೊನ್ಸ್ ಗ್ರಾಮರ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಸೈಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿ]], [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ [[ದ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ]]. {{clearright}} == ಕ್ರೀಡೆ == {{See also|Sport in Glasgow}} === ಕಾಲ್ಚೆಂಡು === ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕಾಲ್ಚೆಂಡು]] ಆಟವು ೧೮೭೨ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ಯಾರ್ಟಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌]]ನ [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಕ್ರೆಸೆಂಟ್]] ಕ್ರಿಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ನಡುವಿನ ಆಟ ೦–೦ ರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕಂಡಿತ್ತು. ಇದೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋನ ಕೇವಲ ಮೂರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ (ಇದರೊಂದಿಗೆ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ [[ಲಿವೆರ್‌ಪೂಲ್]] ಮತ್ತು ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]]) ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫೈನಲ್‌ಗೆ ಎರಡು ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ [[ಕೆಲ್ಟಿಕ್ ಫುಟ್‌‍ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್]] [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಪ್]] ಫೈನಲ್ ಆಟದಲ್ಲಿ [[ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್ ಇನ್‌ಟೆರ್‌ನ್ಯಾಜಿಯೊನಲ್ ಮೈಲ್ಯಾನೊ]] ಪ್ರಥಮ ಸ್ಕಾಟಿಷ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಜಯಿಸಿತು. [[ರೆಂಜರ್ಸ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್]] ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸದೆ ಈಗ [[ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿನ ಕಪ್]] ಪಡೆಯಲು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿತು. ನಗರವು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕೇವಲ ಎರಡು UEFA ೫ ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಿವೆ, [[ಇಬ್ರೊಕ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]](೫೧,೦೮೨ ಆಸನಗಳು) ಮತ್ತು [[ಹ್ಯಮ್ಪ್‌ಡೆನ್ ಪಾರ್ಕ್]](೫೨,೬೭೦ ಆಸನಗಳು), ಇದರಾರ್ಥ [[UEFA ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಲೀಗ್]] ಫೈನಲ್‌ ಆಟಕ್ಕೆ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾಪ್‌ಡೆನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಫೈನಲ್ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಮೂರುಸಲ ಪಡೆದಿತ್ತು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೨೦೦೨ ಮತ್ತು ೨೦೦೭ರ UEFA ಕಪ್ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿತ್ತು. ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ರೀಡಾಂಗಾಣವಾದ ಹ್ಯಾಮ್‌ಡೆನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಪಂದ್ಯದ ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ: ೧೪೯,೫೪೭<ref>{{cite web| url=http://www.rampantscotland.com/glasgow/glw_hampden.htm| publisher=Glasgow Photo Library| title=Hampden Stadium| accessdate=9 July 2007| archive-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2007| archive-url=https://web.archive.org/web/20070814135942/http://www.rampantscotland.com/glasgow/glw_hampden.htm| url-status=dead}}</ref> ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಅನ್ನು ೩-೧ ರಂತೆ ೧೯೩೭ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಕೇಲವು ದಿನಗಳ ಮೊದಲೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳೆಲ್ಲ [[ತುಂಬಿರುತ್ತಿದ್ದವು]]. ಕೆಲ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್(೬೦,೮೩೨ ಆಸನಗಳು) ಕೂಡ ಪೂರ್ವ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನಲ್ಲಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿವೆ: [[ಕೆಲ್ಟಿಕ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಎಸ್‌ಪಿಎಲ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ [[ರೆಂಜರ್ಸ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್]]., ಅದರೊಂದಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ [[ಹಳೆ ವ್ಯವಹಾರ]] ಸಂಸ್ಥೆ, ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರ್ಟಿಕ್ ಥಿಸ್ಟ್‌ಲೆ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್‌]]ನ A ನಾಲ್ಕನೇಯ ಕ್ಲಬ್, [[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್]]., ಹೆಚ್ಚು ವಿಲಾಸಿ ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮೂರನೇ ವಿಭಾಗ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಆಧ್ಯತೆ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಇತರ ಐದು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಕ್ಲೈಡ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್‌]], ಇದು [[ಕಂಬರ್ನಾಲ್ಡ್‌]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ಲಸ್ [[ಮೂರನೇ ಲ್ಯಾನರ್ಕ್ ಎಸಿ]], [[ಕ್ಯಾಮ್‌ಬಸ್‌ಲ್ಯಾಂಗ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್]]‌, [[ಕೌಲೈರ್ಸ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೈಡೆಸ್‌ಡಲ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್‌]] ಇವು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿವೆ. ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಯುವ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಸಂಘ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಪೊಲಕ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್‌]], [[ಮೆರಿಹಿಲ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್]]‌, [[ಅಶ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪಿಟರ್ಸ್‌ಹಿಲ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕ್ಲಬ್]]‌,ಹಾಗೆಯೇ ಗಣನೆಗೆ ಬಾರದ ಹವ್ಯಾಸಿ ತಂಡಗಳು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೆಯೇ [[ಹಳೆಯ ವ್ಯವಹಾರ]]ದ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳಿಂದ ಈ ಋತು ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಅನೇಕ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕೂಟ]], ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಾ ಆಡಳಿತ ಸಮಿತಿ, ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದವು, ಹಾಗೆಯೇ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಲೀಗ್]], [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರಿಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]], [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಯುವ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕೂಟ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಕೂಟ]]ಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದವು. [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕಪ್]] ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲ್ಟಿಕ್, ರೆಂಜರ್ಸ್, ಕ್ಲೈಡ್, ಪ್ಯಾರ್ಟಿಕ್ ಥಿಸ್ಟ್‌ಲೆ ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಐದು ತಂಡಗಳ ಯುವ ಆಟಗಾರರ ಕಡೆಯಿರುತ್ತದೆ. {| class="wikitable" align="center" |- !ಕ್ಲಬ್‌ !ಲೀಗ್‌‌ !ಸ್ಥಳ !ಸಾಮರ್ಥ್ಯ |- | [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ F.C.]] | [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]] | [[ಕೆಲ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್]] | ೬೦,೮೩೨ |- | [[ಪ್ಯಾರ್ಟಿಕ್ ಥಿಸ್ಟ್‌ಲೆ F.C.]] | [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು‌ ಲೀಗ್‌]] | [[ಫಿರ್ಹಿಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | ೧೦,೮೮೭ |- | [[ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ F.C. ಆಟಗಾರರು]] | ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು‌ ಲೀಗ್‌ | [[ಹಂಪ್‌‍ಡೆನ್ ಪಾರ್ಕ್]] | ೫೨,೬೭೦ |- | [[ರೇಂಜರ್ಸ್‌ F.C.]] | ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌ | [[ಇಬ್ರೊಕ್ಸ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] | ೫೧,೦೮೨ |} [[ಚಿತ್ರ:Hampden Panorama.png|thumb|left|800px|ಹ್ಯಾಂಪ್ಡನ್ ಪಾರ್ಕ್. ಹೋಮ್ ಆಫ್ ದ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಟೀಮ್]]{{Clear}} === ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ === ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವೃತ್ತಿನಿರತ [[ರಗ್ಭಿ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಸಂಘವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸೈನಿಕರು]] ಈ ಆಟವನ್ನು [[ಮ್ಯಾಗ್ನೆರ್ಸ್ ಲೀಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಆಡುವ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್,ಐರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಮತ್ತು [[ವೆಲ್ಸ್]]. ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಹಾಕ್ಸ್]] ರಚನೆಯು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಮರ್ಗೆರ್‌ನಿಂದ ಆಯಿತು, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅಕಾಡೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಹೈ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಸೈಡ್ (GHK) ಇವು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಎರಡು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಒಕ್ಕೂಟವಾದರೂ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅಕಾಡೆಮಿಕಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಹೈ ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಸೈಡ್ ದ್ವೀತಿಯ ವಿಭಾಗದ ತಂಡಗಳು ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದವು. ದಕ್ಷಿಣ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಗಿಫ್‌ನೊಕ್‌ ಉಪನಗರ ಇನ್ನೋಂದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಹುಟ್ಚೆಸನ್ಸ್ ಅಲೊಯ್‌ಸಿಯನ್ಸ್ RFC]] (GHA). ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಎರಡು ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕ್ಲಬ್ಸ್‌ಗಳಾದ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ದಕ್ಷಿಣ RFC ಮತ್ತು ಹುಟ್ಚೆಸನ್ಸ್ ಅಲೊಯ್‌ಸಿಯನ್ಸ್ RFC ಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟ ರಚನೆಯಾಯಿತು, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ಲಬ್ ಕ್ಯಾರ್ಥ ಕ್ವೀನ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್ RFC ೧೯೦೬ರಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ಆಗಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ರಗ್ಬಿ ಅದರ ತತ್ವಗಳಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು ಈಗ ಕೇವಲ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಐದು ಪುರುಷರು ಆಡುವ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಿಳಾ ತಂಡಗಳ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಕ್ಲಬ್ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ BT ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಮೂರನೆಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದರೆ. === ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್: === ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನ ಕ್ವಲಿಫೈರ್ ಮತ್ತು [[ವಲ್ಸ್]] ನಡುವಿನ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ [[2008ರ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್‌]]ನ್ನು ಪಡೆದು ಒಟ್ಟು ಅಂಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಂಕಿ ಕೆಳಗಿಳಿದಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ತನ್ನ ದೇಶಿಯಾ ಕೀಡೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ರಾಷ್ಟೀಯಾ ಕಪ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ತಂಡವು [[2ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಾ ಲೀಗ್‌]]ನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಘವು ಮೊದಲ ಅರೆ-ವೃತ್ತಿನಿರತ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ತಂಡವಾಯಿತು ತಂಡದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಆಡುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆದಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತದೆ. ತಂಡವು [[ಕೆಲ್ಟಿಕ್ ಕ್ರೂಸೆಡೆರ್ಸ್‌]]ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ === ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೦ರಿಂದ [[ಬ್ರೆಹೆಡ್ ಎರೆನ]]ದ [[ಬ್ರೆಹೆಡ್ ಕ್ಲೆನ್]] ಎಂಬ ಹೊಸ ತಂಡವು ಇತರ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ತಂಡಗಳಾದ [[ಈಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಡುಂಡಿ [[ಸ್ಟಾರ್ಸ್‌]]ಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಎಲೈಟ್ ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿನಿರತ [[ಐಸ್ ಹಾಕಿ]] ತಂಡವು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲು === ಇತರೆ ಕ್ರೀಡೆಗಳು === ಸ್ಪರ್ಧಾವೇದಿಕೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಕೆಲ್ವಿನ್ ಹಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಟೌನ್]] ಕ್ರೀಡಾ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಟ್‌ಮಿಟನ್‌]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಾ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೂಡ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.aces-europa.eu/Home/EuropeanCapitals/tabid/56/Default.aspx |title=ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅಸೊಸಿಯೇಶನ್ |access-date=2010-07-31 |archive-date=2012-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120410121319/http://www.aces-europa.eu/Home/EuropeanCapitals/tabid/56/Default.aspx |url-status=dead }}</ref> ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಕಪ್‌ನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವ [[ಕ್ಲೈಡ್ಸ್‌ಡಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್‌]]ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಹಿಸಿದೆ. ಈ ಸಂಘವು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ಥಾನ]]ದ ನಡುವೆ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯಾ ಏಕದಿನ]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥ ನೆಲೆಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿತು. ಹೊರಾಂಗಣ [[ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು]], ಹಾಗೆಯೇ ಗಾಲ್ಫ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಅಂದರೆ ಹಗ್ಸ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಲ್ ಮತ್ತು ಕೃತಕ ಹಿಮದ ಇಳಿಜಾರುವಿಕೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ೧೯೯೮ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರ ನಡುವೆ [[ಸ್ಕಾಟ್‌‍ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಕ್ಲೇಮೊರ್ಸ್]] [[ಅಮೆರಿಕಾನ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು]] ತಂಡವು ಕೇಲವು ಅಥವಾ ಅದರ ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಆಡಿತ್ತು, ಹ್ಯಾಮ್ಪ್‌ಡೆನ್ ಪಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಬೌಲ್]] XI ಸ್ಥಳವೇ ಪ್ರತಿ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಗ್ರಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಗೊರ್ಬಲ್ಸ್‌ಗಳು]] ಅನೇಕ (ರೊವಿಂಗ್)[[ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ದ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದು ವಿರಾಮಿಸಿದವು. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ೧೮೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ ಮತ್ತು ೧೯೦೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ರಿವೆರ್ ಕ್ಲೈಡ್]] ಮೇಲೆ ರೊವಿಂಗ್ ಓಟಗಳು ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ವೀಕ್ಷಕರ ಗುಂಪಿಗೆ ದೋಣಿಗಳ ಪಂದ್ಯಗಳು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಇದು ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಆಟಕ್ಕಿಂತ ಮೋದಲೆ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಎರಡು ರೊವಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹಕ್ಕುಸಾಧಿಸಿದವು, ರೆಂಜರ್ಸ್ ಕಾಲ್ಚೆಂಡು ಸಂಘವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸದಸ್ಯರೇ ಇದರ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>[http://www.followfollow.com/news/tmnw/rangers_founders_plaque_unveiled_at_fleshers_haugh_461850/index.shtml ರೆಂಜರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಫ್ಯಾನ್ಜೈನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511142036/http://www.followfollow.com/news/tmnw/rangers_founders_plaque_unveiled_at_fleshers_haugh_461850/index.shtml |date=2011-05-11 }}, ಫೌಂಡರ್ಸ್ ಪ್ಲೇಕ್ ಅನ್‌ವೇಲ್ಡ್.</ref> {{See also|ವರ್ಗ:Rowing in Scotland}} ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ [[ಮೋಟರ್ ಸೈಕಲ್‌ನ ಸ್ಪಿಡ್‌ವೇ]] ಸ್ಪರ್ಧೆ ಯನ್ನು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ನಗರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಸರಸೆನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಓಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನೆಲ್ಸನ್(೧೯೨೮ & ೧೯೩೨), ಕ್ಯಾರ್ನ್‌ಟೈನ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ(೧೯೨೮ & ೧೯೩೦), ವೈಟ್ ಸಿಟಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ(೧೯೨೮–೧೯೩೧, ೧೯೩೯–೧೯೪೦, ೧೯೪೫–೧೯೫೪, ೧೯೫೬, ೧೯೬೪–೧೯೬೮), ಕೆಲ್ಟಿಕ್ ಪಾರ್ಕ್(೧೯೨೮), ಹ್ಯಾಮ್ಪ್‌ಡೆನ್ ಪಾರ್ಕ್(೧೯೬೯–೧೯೭೨), ಸಕರ್ಸೆನ್ ಪಾರ್ಕ್ (೧೯೪೯–೧೯೫೩, ೧೯೯೯ to date), ಶವ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ(೧೯೮೮–೧೯೯೮) ಗಳೆಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತರೆ. ಟೆಮ್‌ಪಸ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಸ್ಪಿಡ್‌ವೇಯ ವಿವರಗಳಿವೆ. {{See also|Glasgow Tigers (speedway)}} ಪ್ರಬಲ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಇದರ ಸಂಪರ್ಕಗಗಳೆಂದರೆ ಗೆಯಲ್ ನರದ ''ಬೈಲ್ ಮೊರ್ ನ್ಯಾನ್ ಗೈಡಿಲ್'', ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಐದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೂಡ ಒಂದು, ಇದು ಫೈನಲ್ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಕಪ್ ಆಫ್ [[ಶಿನ್‌ಟಿ]]ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿತ್ತು, ಇದು [[ಕ್ಯಾಮನಚ್ಡ್ ಕಪ್]] ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಹಳೆ ‍ಅನ್ನೀಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಂದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಶೈನ್‌‍ಟಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿವೆ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಹಿರಿಯ ಕ್ಲಬ್ ಇದೆ, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಮಧ್ಯ ಅರ್ಗೈಲ್, ಹಾಗೆಯೇ [[ಶ್ರೆಥ್‌ಕ್ಲೈಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿದೆ. === ೨೦೧೪ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು === {{See also|2014 Commonwealth Games}} ನವೆಂಬರ್ ೯, ೨೦೦೭ರಂದು ೨೦೧೪ರ [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳ]] ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈಗ ಇರುವ ಅನೇಕ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಥಳಗಳು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ನವೀಕರಣವಾದ [[ಹ್ಯಾಮ್ಪ್‌ಡೆನ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಕೆಲ್ವಿನ್‌ಗ್ರೊವ್ ಪಾರ್ಕ್]], ದ [[ಕೆಲ್ವಿನ್ ಹಾಲ್]], ಮತ್ತು [[SECC]] ಹತ್ತಿರದ ಯೋಜಿತ [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧಾವೇದಿಕೆ]] ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು ನಡೆಯಲಿವೆ. ನಗರದ ಪೂರ್ವದ ಕೋನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳ ಮೈದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಒಳಾಂಗಣ ಸ್ಪರ್ಧಾವೇದಿಕೆಗಳು, [[ಬೈಸಿಕಲ್ ರೇಸಿನ ಪಥವಿರುವ ಕಟ್ಟಡ]] ಮತ್ತು [[ಡ್ಯಾಲ್‌ಮರ್ನೊಕ್]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ಕ್‌ಹೆಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇರಲು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನೂ, ಜೊತೆಗೆ [[ಟೊಲ್‌ಕ್ರಾಸ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಹತ್ತಿರ ಅಪ್‌ಗ್ರೆಡೆಡ್ ಅಕ್ವಾಟಿಕ್ಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ೨೦೧೪ ರ ಕ್ರೀಡಾ ಕೂಟಗಳು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದರೆ, ಮೂರುಸಲ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:HMS Daring at Scotstoun.JPG|thumb|250px|right|HMS ಡೇರಿಂಗ್ ಅನ್ನು BAE ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸರ್ಫೇಸ್ ಷಿಪ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದಲ್ಲಿ 2006ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿತುಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಇದರ 20ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಔನ್ನತ್ಯ ಕುಗ್ಗಿದ್ದರು, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಯುಕೆಯ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಉಳಿದಿಕೊಂಡಿದೆ.]] ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರವು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ]] ನಗರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮಹಾನಗರದ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌‍ನ [[ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ]] [[ಒಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಾ ಉತ್ಪನ್ನ]]ದಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಈಡನ್‌ಬರ್ಗ್]] ನಂತರ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://news.scotsman.com/ViewArticle.aspx?articleid=2607517|title=Edinburgh UK's second most prosperous city|publisher=[[The Scotsman]]|accessdate=೩೦ December ೨೦೦೭|last=MacDonnell|first=Hamish|date=೩ March ೨೦೦೫}}</ref> ೧೨,೦೦೦ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ೪೧೦,೦೦೦ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಈ ನಗರ ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೦೦ ದಿಂದ ೨೦೦೫ ರ ನಡುವೆ ೧೫೩,೦೦೦ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಷಿಸಿ, - ಶೇಕಡ ೩೨% ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk_news/story/0,,1572109,00.html|title=Jobs boom on Clyde reverses decline|publisher=Guardian|accessdate=12 December 2007|last=Seenan|first=Gerrard|date=17 September 2005 | location=London}}</ref> ಈಗ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ವಾರ್ಷಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ ೪.೪% ಇದ್ದು, ಲಂಡನ್ ಗಿಂತ ದ್ವೀತಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ೧೭,೦೦೦ ಹೊಸ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ £೪.೨ ಶತಕೋಟಿ ಪೌಂಡ್ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು. ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೨೨% ರಷ್ಟು ವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web| url=http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/business/glasgow-flourish.html| title=Let Glasgow Flourish| publisher=Scotland.org| month=April| year=2007| accessdate=9 July 2007| archive-date=13 ಮೇ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080513060215/http://www.scotland.org/about/innovation-and-creativity/features/business/glasgow-flourish.html| url-status=dead}}</ref> [[ಪ್ರಸಿದ್ದ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ]]ದಲ್ಲಿ ೫೫% ಖಾಯಂ ವಾಸಿಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿದಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುತ್ತರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿ [[ರಫ್ತು]] ತಯಾರಿಕಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾದ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ತದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ತಂದರು.<ref>{{cite web| url=http://www.scotland.org/about/glasgow-and-surrounding-areas/index.html| title=Glasgow and Surrounding Areas| publisher= Scotland Online Gateway| accessdate=9 July 2007}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Glasgow Science Centre.jpg|thumb|250px|left|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಟವರ್, ಸ್ಕಾ‍ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರ,ಮತ್ತು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸೈನ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಐಎಂಎ‌ಎಕ್ಸ್ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತಾಗಿದೆ.]] ಈಗಿರುವಾಗ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ [[ತೃತೀಯ]] ವಲಯವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ಸಂವಹನಗಳು, [[ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು]], ಸಂಶೋಧನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋಧ್ಯಮ ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದವು. ಈಗ {{Citation needed|date=December 2008}}ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಎರಡನೇ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು)<ref name="audit" /> ಮತ್ತು ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ೧೯೯೮ ರಿಂದ ೨೦೦೧ ನಡುವೆ ನಗರದ ವಾಣೀಜ್ಯ ಸೇವಾ ವಲಯವು ಶೇಕಡ ೩೦% ಬೆಳೆದು, ಈಡನ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಮೇಲೆ ಗಣನೀಯವಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಲಯದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web| url=http://www.ifsdglasgow.co.uk/district.asp?page_id=32| archiveurl=https://web.archive.org/web/20080108151012/http://www.ifsdglasgow.co.uk/district.asp?page_id=32| archivedate=8 January 2008| title=Glasgow’s financial services economy| publisher=International Financial Services District Glasgow| accessdate=9 July 2007}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.edinburghbrand.com/news/information/| archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011191337/http://www.edinburghbrand.com/news/information/| archivedate=11 October 2007| title=Edinburgh's Ranking| accessdate=9 July 2007}}</ref> ಈಗ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಯುರೋಪಿನ ಹದಿನಾರನೇ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು<ref>{{cite web| url=http://213.86.34.248/NR/rdonlyres/102CD2E5-FB72-4B9B-A30C-56FD592B5B61/0/BC_RS_GFCI4.pdf|format=PDF| title=The Global Financial Centres Index – Sept 2008| publisher=City of London Corporation| accessdate=28 December 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081218040957/http://213.86.34.248/NR/rdonlyres/102CD2E5-FB72-4B9B-A30C-56FD592B5B61/0/BC_RS_GFCI4.pdf|archivedate=18 December 2008}}</ref>, [[ಬ್ಲೂಚಿಪ್]] ಹಣಕಾಸು ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಬೆಳೆದು, ಗಣನೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು ಅಥವಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಲಯಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{cite web| url=http://www.scotland.gov.uk/News/Releases/2006/11/20112301| title=Financial services jobs for Glasgow| publisher=The Scottish Government| accessdate=28 December 2008}}</ref> ೧೯೯೦ ಮತ್ತು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ [[ಕಾಲ್ ಸೆಂಟರ್‌]]ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ೨೦,೦೦೦ ಜನ, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಮೂರರಷ್ಟು ಭಾಗದ ಜನರು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಕಾಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref>ಬಿಬಿಸಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/6247869.stm|title=Call centres 'enjoying boom time'|accessdate=12 September 2009|publisher=BBC | date=10 January 2007}}</ref> ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಪದವಿದರ]]ರನ್ನು ಬಾಡಿಗೆ ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ನೇಮಿಸುವ ದಳ್ಳಾಳಿಗಳು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾದ ಅಭ್ಯಾಸ ಅಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ, ಕಡಿಮೆ ವೇತನ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು [[ಟಿಯುಸಿ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಯುಕ್ತ ಭಾಗಗಳು ಮಾಡಿದವು.<ref>{{cite news| url=http://www.independent.co.uk/news/business/news/slavery-abolished-in-call-centres-685305.html| title=Slavery abolished in call centres| publisher=The Independent Newspaper| accessdate=20 May 2001| location=London| first=Kate| last=Hilpern| date=20 May 2001| archive-date=13 ಮೇ 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20110513082404/http://www.independent.co.uk/news/business/news/slavery-abolished-in-call-centres-685305.html| url-status=dead}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳು ಇಂತಹ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಕೆಲವು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ. ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳು ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ನಿರ್ಮಾಣ, ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮದ್ಯವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಿಕೆ, ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶನ, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಹಾಗೆಯೇ ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದದ ವಲಯಗಳದ [[ಅಪ್ಟೊಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]], [[ಸಾಪ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]] ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ. {{Citation needed|date=November 2008}}ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವನ್ನು [[ಸಿಲಿಕನ್ ಗ್ಲೆನ್]] ಹೈ ಟೆಕ್ ವಲಯವನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಿತು. == ಸಾರಿಗೆ == {{See also|Transport in Glasgow}} === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ === [[ಚಿತ್ರ:AM Glasgow Central.JPG|thumb|250px|right|ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೇಂದ್ರಿಯ ನಿಲ್ದಾಣವು ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಮೇನ್ ಲೈನ್‌ಗೆ ಉತ್ತರದ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಆಗಿದೆ.]] ವಿಶಾಲ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಹೊಂದಿದೆ, ಬಹುಶಃ [[ಶ್ರಥ್‌ಕೈಡ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಸಾರಿಗೆ]] (SPT) ಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರ ಬಹುದು. ನಗರವು ಅನೇಕ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; ಬಸ್‌ಗಳ [[ಮುಕ್ತ ಸಾಗಾಟ]]ವು ಶ್ರಥ್‌ಕ್ಲೈಡ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಸಾರಿಗೆಯ ನಿಧಿಯ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಖಾಸಗಿಯಾವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ. ನಗರದೊಳಗೆ ಬಸ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು : [[ಮೊದಲು ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ]], [[ಅರ್ರಿವ ಪಶ್ಚಿಮ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], [[ಸ್ಟೆಜ್‌ಕೋಚ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ನಗರ ಬಸ್]]. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೇ [[ಬ್ಯೂಕ್ಯಾನನ್ ಬಸ್‌ನಿಲ್ದಾಣ.]] ಲಂಡನ್ ಹೊರವಲಯದ ಯುನೈಟಿಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ನಗರ ರೈಲು]] ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವು ಇದರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ರೈಲುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ರೈಲುಗಳು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಒಳಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಸರ್ಕಾರ]]ದಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದಿರುವ [[ಮೊದಲ ಸ್ಕಾಟ್‌ರೈಲು]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕೇಂದ್ರಿಯಾ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಿಲ್ದಾಣ]]ಗಳು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾಗಿವೆ. [[ಲಂಡನ್ ಇಸ್ಟೊನ್]] <ref>http://www.railway-technology.com/projects/virgin/ railway-technology.com ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಮೇನ್ ಲೈನ್ ಪೆಂಡೋಲಿನೊ ಟಿಲ್ಟಿಂಗ್ ಟ್ರೇನ್ಸ್,ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್</ref> ನಿಂದ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೇಂದ್ರವು {{convert|641.6|km|mi|adj=on}} [[ಉದ್ದ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರ ಮುಖ್ಯ ಸಾಲಿನ]] ಕೋನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಿಂದ ಈ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಉಪಯೋಸುತ್ತದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೇಂದ್ರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸುಬುರ್‌ಬ್ಯಾನ್ ಸೇವೆಯ ಕೋನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವೂ ಆಗಿದೆ, ಎರ್‌ಶೈರ್ ಮತ್ತು ಇನ್‌ವೆರ್‌ಕ್ಲೈಡ್, ಹಾಗೆಯೇ ಡ್ಯಾಲ್‌ಮುರ್ ನಿಂದ ಮದರ್‌ವೆಲ್ ವರೆಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಅಡ್ಡ ನಗರ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನೊಳಗಿನ ಇತರ ಹೆಚ್ಚು ಸೇವೆಗಳು - ಈಡನ್‌ಬರ್ಗ್‌ಗೆ ಮುಖ್ಯ ಸಾಲು, ಅಬೆರ್ಡಿನ್, ಇನ್ವೆರ್‌ನೆಸ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಲೆನಾಡು - ಕ್ವೀನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಕಾರ್ಯರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಗರ ಸುಬುರ್‌ಬ್ಯಾನ್ ಜಾಲವು ರಿವರ್ ಕೈಡ್ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ರಾಸ್‌ರೈಲ್ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅವರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಕೇಳಿದೆ, ಇದು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಧನ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ. [[ಮೂರು ನೇರ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಂದ]] ಈ ನಗರವು [[ಈಡಿನ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಪಡೆದಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು [[ಎರ್‌ಡ್ರೀ-ಬ್ಯಾಥ್‌ಗೇಟ್ ರೈಲ್ ಸಂಪರ್ಕವು]] ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ. ಸುಬುರ್‌ಬ್ಯಾನ್ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಜೊತೆಗೆ ಶ್ರಥ್‌ಕ್ಲೈಡ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಸಾರಿಗೆಯು [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ]]ವನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಏಕೈಕ [[ಮಹಾನಗರ]] ಪದ್ದತಿಯ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಲಂಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಬುಡಪೆಸ್ಟ್]] ನಂತರ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂರನೇ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |author=SPT |url=http://www.spt.co.uk/subway/facts.html |title=SPT Subway |publisher=Web.archive.org |date=16 April 1980 |accessdate=12 September 2009 |archive-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071229231523/http://www.spt.co.uk/subway/facts.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ರೈಲು ಮತ್ತು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗಗಳೆರಡೂ ಅನೇಕ [[ನಿಲ್ಲುವ ಮತ್ತು ಸಾಗುವ]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕ್ಲೈಡ್ ನದಿ]]ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ಗಳ ನಡುವೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪೂರ್ವ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕ್ಲೈಡ್ ಫಸ್ಟ್‌ಲಿಂಕ್]] ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. {{wide image|Central station panoramic.JPG|750px|<center>View of [[Glasgow Central station]] (with the distinctive facade of [[Heilanman's Umbrella]] to the left) from the ೫th floor of [[Radisson SAS]] hotel May ೨೦೦೯}} === ನೌಕಾ ಸಮೂಹ === ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋನ ಕ್ಲೈಡ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಫೆರ್ರೀಸ್(ಹಡಗು)ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಆದರೆ ಅವರು ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಹತ್ತಿರದ [[ಎರ್‌ಸ್ಕಿನ್ ಸೇತುವೆ]],[[ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಸೇತುವೆ]], ಮತ್ತು [[ಕ್ಲೈಡ್ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್ ಫೆರ್ರಿ‌]]ನ ಕೇವಲ ಉಳಿದ ತಿರುವುಗಳು, [[ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್]] ಮತ್ತು [[ಯೊಕೆರ್]], ಮತ್ತು [[ಇವೆರ್‌‍ಕ್ಲೈಡ್‌]]ನ ಕಿಲ್‌‍ಕ್ರೆಗ್ಯಾನ್ ಫೆರ್ರಿ, ಇವೆರಡು ಶ್ರಥ್‌ಕೈಡ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಸಾರಿಗೆ ವತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಆದರೆ ಇದು ನಗರ ದಿಂದ ಹೊರಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ''[[ಪಿಎಸ್ ವೆವರ್ಲಿ]]'' ಪ್ರಪಂಚದ ಕೋನೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ [[ಪ್ಯಾಡಲ್-ಸ್ಟಿಮೆರ್]] <ref>{{cite web |url=http://www.waverleyexcursions.co.uk/waverley.htm |title=PS Waverley |publisher=Waverleyexcursions.co.uk |date= |accessdate=12 September 2009 |archive-date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090817181830/http://www.waverleyexcursions.co.uk/waverley.htm |url-status=dead }}</ref> ಆಗಿದ್ದು, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಹಾರಯಾನ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನದ [[ವಾಟರ್‍ಬಸ್]] ಸೇವೆಯು [[ರೆನ್‌ಫ್ರೆವ್‌ಶೈರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದೊಂದಿಗೆ [[ಬ್ರೆಹೆಡ್‌]]ನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ, ನೀರು ಹರಿಯುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ೩೦ ನಿಮಿಷಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಲೊಚ್ ಲೊಮಂಡ್ ಸಿಪ್ಲೆನ್]] [[ಅರ್‌ಗೈಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯುಟ್]] ನೊಂದಿಗೆ ನಗರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯುಟ್ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/6187102.stm| title=Seaplane air service to take off| publisher=BBC News|date=27 November 2006| accessdate=9 July 2007}}</ref> ಕಾರ್ಯನಿರತ ಡಕ್‌ನ್ನು ಮಾತ್ರ [[ಕ್ಲೈಡ್‌ಪೊರ್ಟ್]] ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್ ವಿ ಡಕ್]], ಬ್ರೆಹೆಡ್‌ನ ಹತ್ತಿರವಿದೆ. [[ಬೃಹತ್ ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆ]]ಯ ಮಹತ್ವವೆಂದರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅಂದರೆ, [[ಐದನೇ ಕ್ಲೈಡ್‌]]ನ ನೀರಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ [[ಹಂಟೆರ್‌ಸ್ಟೋನ್ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ೭.೫ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು. === ರಸ್ತೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Wfm m8 motorway.jpg|thumb|250px|right|ಎಂ8 ಮೋಟರ‌ವೇ, ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಚಟುವಟಿಕೆಯುಳ್ಳ ಮೋಟರ್‌ವೇ ಆಗಿದೆ.]] ಈ ನಗರವು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ [[ಹೆದ್ದರಿಗಳ]] ಜಾಲದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. [[M8 ಮುಖ್ಯ ಹೆದ್ದರಿ]]ಯು ನಗರ ಕೆಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗಿ [[M77]], [[M73]], ಮತ್ತು [[M80]] ಹೆದ್ದರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ‌ವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. A೮೨ ರಸ್ತೆಯು ನಗರ ಮತ್ತು ಅರ್ಗಿಲ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಹೈಲ್ಯಾಡ್‌ನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[M74]] ನೇರವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ [[ಕ್ಯಾರ್ಲಿಸ್ಲೆ]] ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ; M೭೪ ಹೆದ್ದರಿ ಯೋಜನೆಯು ವಿವಾದ ವಿಸ್ತರಿಸರವಾಗಿ ಮೋಟರ್ ವೇ ಯಿಂದ [[ಟೊಲ್‌ಕ್ರಾಸ್]] ನೊಳಗಿನಿಂದ [[ಟ್ರೆಡ್‌ಸ್ಟೋನ್]] ಪ್ರದೇಶ ದಿಂದ M೮ ಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನಿನ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾದ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ವಾಪಸ್ಸು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು, ೨೦೧೧ ರೊಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪೂರ್ವ ತುದಿಯ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ರಸ್ತೆ]]ಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಕಡಿತಗೊಂಡಿರುವ ಪೂರ್ವ ತುದಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === ಎರಡು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲ ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ನಗರ ಸೇವೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (GLA){{convert|13|km|mi|0|abbr=on|disp=/}}(ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಪೂರ್ವ), [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಪ್ರೆಸ್ಟ್‌ವಿಕ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (PIK) {{convert|51|km|mi|0|abbr=on|disp=/}} (ನೈಋತ್ಯ-ಭಾಗಕ್ಕೆ), ಮತ್ತು ಕೈಡ್ ನದಿ ಮೇಲಿನ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ ದಿಂದ ಗ್ಲ್ಯಾ[[ಸ್ಗೋ ಕಡಲ ವಿಮಾನ ಸರಹದ್ದು]], [[ಕಮ್‌ಬೆರ್ನಾ‌‍ಲ್ಡ್]] {{convert|29|km|mi|0|abbr=on|disp=/}} (ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ) ಹತ್ತಿರ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ ಯಿದೆ. [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರದ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಕ್ಲೈಡ್ ಮೇಲಿನ ಸ್ಟೊಬ್‌‍ಕ್ರಾಸ್ ಕ್ವೆ ಹತ್ತಿರವಿದೆ. ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರೆಸ್ಟ್‌ವಿಕ್ ನಿಂದ ನೇರ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ; ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ‌ಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದ್ದು, [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರೈಲ್ವೆ]]ಯಿಂದ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಕಡಿತ ಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ]] ನಿಲ್ದಾಣವು ಜೂನ್ ೨೦೦೭,ರಲ್ಲಿ [[ಉಗ್ರರಿಂದ ದಾಳಿ]] ನಡೆದಿತ್ತು. == ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ನಗರಗಳು == ವಿವಿಧ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ [[ತದ್ರೂಪ]]ವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/Twincities/ |title=Glasgow City Council – Twin cities of Glasgow |publisher=Glasgow.gov.uk |date=3 August 2009 |accessdate=12 September 2009 |archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 |archive-url=https://archive.is/20120805151240/www.glasgow.gov.uk/en/AboutGlasgow/Twincities/ |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable" "text-align:left;font-size:100%;"| |- ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" ! | ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" height="17" width="120" | ದೇಶ ! style="background: #810001; color: #FFFFFF" ! | ! style="background: #810001; color: #FFFFFF" ! width="100" | ಸ್ಥಳ ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" ! | ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" ! width="130" | ರಾಜ್ಯ / ಪ್ರಾಂತ್ಯ / ಪ್ರದೇಶ / ಗವರ್ನರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ! style="background: #811541; color: #FFFFFF" ! width="40" | ದಿನಾಂಕ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{Flagicon|Germany}} ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಜರ್ಮನಿ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:DEU Nürnberg COA (klein).svg|25px]] ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | ನ್ಯೂರೆಂಬರ್ಗ್ ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Bavaria (lozengy).svg|25px]] ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಬವೇರಿಯಾ ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೧೯೮೫ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{Flagicon|Russia}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ರಷ್ಯಾ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Coat of Arms of Rostov-on-Don.svg|25px]] |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | ರಾಸ್ಟೊವ್-ಆನ್-ಡಾನ್ ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Flag of Rostov Oblast.svg|25px]] |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ರೋಸ್ಟೋವ್ ಓಬ್ಲಾಸ್ಟ್]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೧೯೮೬ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{Flagicon|People's Republic of China}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಚೀನಾ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | ಡಾಲಿಯಾನ್ ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" | |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಲೈಯಾವೋನಿಂಗ್]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೧೯೯೭ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{Flagicon|Cuba}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಕ್ಯೂಬಾ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Escudo de la Habana.svg|25px]] |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | ಹವಾನಾ ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಹವಾನಾ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೨೦೦೨ |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{Flagicon|Italy}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಇಟಲಿ: ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Turin coat of arms.svg|25px]] |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[Turin]]''' ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Bandiera della regione Piemonte.svg|25px]] |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಪೀಡ್‌ಮಂಟ್]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೨೦೦೩<ref name="ct-tc">[http://www.comune.torino.it/relint/inglese/index.shtml ಟುರಿನ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ – ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಫೇರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226083647/http://www.comune.torino.it/relint/inglese/index.shtml |date=2009-02-26 }} ಜನವರಿ ೨೬ ೨೦೦೮ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{Flagicon|Pakistan}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! ! | ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" !| ಲಾಹೋರ್‌ ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |ಪಂಜಾಬ್‌ |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೨೦೦೬<ref>{{cite web |url=http://www.eveningtimes.co.uk/hi/news/5057161.html |title=Glasgow 'twinned' with Lahore |publisher=Web.archive.org |date=29 November 2006 |accessdate=12 September 2009 |archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061129165526/http://www.eveningtimes.co.uk/hi/news/5057161.html |url-status=bot: unknown }}</ref> |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{Flagicon|France}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! |ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[ಮಾರ್ಸಿಲ್ಲೆ]]''' ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Provence-Alpes-Côte-d'Azur flag.svg|25px]] |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಪ್ರಾಂತ್ಯ-ಆಲ್ಪ್‌ಸ್-ಕೋಟ್ ಡೆ ಅಜುರ್]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೨೦೦೬<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/glasgow_and_west/4941766.stm |title=Glasgow 'twinned' with Marseille |publisher=BBC News |date=25 April 2006 |accessdate=12 September 2009}}</ref> |- ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | {{Flagicon|Palestine}} |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ಪಾಲಿಸ್ಟೇನಿಯನ್ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | [[ಚಿತ್ರ:Bethlehem Logo.gif|25px]] |! style="background: #FFFFCF; color: #000000" ! | '''[[ಬೆಥ್‌ಲೆಹೆಮ್]]''' ! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ''[[ಬೆಥ್‌ಲೆಹೆಮ್ ಗೌರ್ನರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]'' |! style="background: #FFFFEF; color: #000000" ! | ೨೦೦೭<ref>{{cite web |url=http://www.eveningtimes.co.uk/news/display.var.1326701.0.bethlehem_is_citys_latest_twinned_town.php |title=Bethlehem is city’s latest twinned town |publisher=Eveningtimes.co.uk |date=25 January 2007 |accessdate=12 September 2009 |archive-date=6 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206121244/http://www.eveningtimes.co.uk/news/display.var.1326701.0.bethlehem_is_citys_latest_twinned_town.php |url-status=dead }}</ref><ref name="BethlehemTwinning">{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |title=::Bethlehem Municipality:: |publisher=www.bethlehem-city.org |accessdate=10 October 2009 |archive-date=13 ಜುಲೈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713234635/http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |url-status=dead }}</ref> |} == ಗ್ಯಾಲರಿ == {{Gallery |title= |width=140 |height=150 |lines=4 |File:Sauchiehall St 0015.JPG|[[Cineworld]] on Renfrew Street is the world's tallest cinema. |File:G-BZRS.jpg|[[Glasgow City Heliport]], the operating base for the Strathclyde Police air support unit. |File:Wfm mackintosh lighthouse.jpg|[[The Lighthouse (Glasgow)|The Lighthouse]], Scotland's Centre for Architecture & Design. |File:Wfm goma glasgow.jpg|[[Gallery of Modern Art|GoMA]] is the ೨nd most visited [[contemporary art]] gallery in the UK outside [[ಲಂಡನ್]].<ref>{{cite web|url=http://www.glasgowmuseums.com/venue/index.cfm?venueid=3|title=Gallery of Modern Art|author=Glasgow Museums|accessdate=26 June 2008|archive-date=6 ಜೂನ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100606033532/http://www.glasgowmuseums.com/venue/index.cfm?venueid=3|url-status=dead}}</ref> |File:Glasgow School of Art ೫೨.JPG|Western façade of [[Charles Rennie Mackintosh]]'s [[Glasgow School of Art]] }} == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category}} * {{dmoz|Regional/Europe/United_Kingdom/Scotland/Glasgow,_City_of}} * [http://www.activglasgow.com/ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟಿವ್ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಗೈಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202131237/http://activglasgow.com/ |date=2011-02-02 }} * [http://www.glasgow.gov.uk/ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ನಗರದ ಕೌನ್ಸಿಲ್] * [http://www.clydewaterfront.com/ ಕ್ಲೈಡ್ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202064220/http://www.clydewaterfront.com/ |date=2020-12-02 }} * [http://www.clydewaterfrontheritage.com/ ಕ್ಲೈಡ್ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಆನುವಂಶಿಕತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150928021013/http://www.clydewaterfrontheritage.com/ |date=2015-09-28 }} * [http://www.glasgowguide.co.uk/maps-full.html ಮಧ್ಯ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋದ ಪ್ರಭಾವಬೀರುವ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514151100/http://www.glasgowguide.co.uk/maps-full.html |date=2008-05-14 }} * [http://www.arthurlloyd.co.uk/Glasgow.htm ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳ ಇತಿಹಾಸ] * {{wikivoyage|Glasgow}} * [http://www.undiscoveredscotland.co.uk/glasgow/cathedral/ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಇತಿಹಾಸ] * [http://www.ltscotland.org.uk/abolition/ ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮಿ ಮಾರಾಟ ನಿರ್ಮೂಲನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103172434/http://www.ltscotland.org.uk/abolition/ |date=2012-01-03 }} * [http://www.theglasgowstory.com/ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕಥೆ] * [http://www.southsidehappenings.co.uk/ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ'ದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929011306/http://www.southsidehappenings.co.uk/ |date=2007-09-29 }} {{UK cities}} {{Commonwealth Games Host Cities}} {{Commonscat|Glasgow}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:6ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಜನನಿಬಿಡವಾದ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯೂರೋಪ್ ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್]] k8mnkiq431wzd75f29mdwro30hpd6iw ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ 0 24150 1434261 1429583 2026-10-24T14:33:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434261 wikitext text/x-wiki {{FixBunching|beg}} {{Infobox Military Conflict |conflict=Persian Gulf War |image=ಚಿತ್ರ:Gulf War Photobox.jpg |imagesize=300px |caption=Clockwise from top: [[USAF]] aircraft flying over [[Kuwaiti oil fires|burning Kuwaiti oil wells]]; British troops in [[Operation Granby]]; Camera view from a [[Lockheed AC-130]]; [[Highway of death]]; [[M728 Combat Engineer Vehicle]] |date= August 2, 1990 – February 28, 1991 (Operation Desert Storm officially ended 30 November 1995)<ref>{{cite web|url=http://www.historyorb.com/events/november/30 |title=Historical Events on 30th November |publisher=Historyorb.com |date= |accessdate=2010-03-18}}</ref> |place=[[Iraq]], [[Kuwait]], [[Saudi Arabia]] |result=[[Coalition of Gulf War|Coalition]] victory * Imposition of [[Iraq sanctions|sanctions against Iraq]] * Removal of Iraqi invasion force from Kuwait * Heavy Iraqi casualties and destruction of Iraqi and Kuwaiti infrastructure |combatant1='''[[Coalition of Gulf War|Coalition forces]]''' {{flag|Kuwait}}<br /> {{flag|United States}}<br /> {{flag|Saudi Arabia }}<br /> {{flag|United Kingdom}}<br /> {{flag|Egypt}}<br /> {{flag|United Arab Emirates}}<br /> {{flag|France}}<br /> {{flag|Syria}}<br /> {{flag|Morocco}}<br /> {{flag|Qatar}}<br /> {{flag|Oman}}<br /> {{flag|Pakistan}}<br /> {{flag|Canada}}<br /> {{flag|Argentina}}<br /> {{flag|Spain}}<br /> {{flag|Italy}}<br /> ''[[Coalition of Gulf War|and others]]'' |combatant2=[[ಚಿತ್ರ:Flag of Iraq (1963-1991).svg|22px]] '''[[Ba'athist Iraq|Iraq]]'''<!-- Iraq had this flag in 1990, see [[Flag of Iraq]] (historical section), the current flag was introduced in 1991, by which time the Gulf War had already started --> |commander1={{flagicon|Kuwait}} [[Jaber Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah]]<br />{{flagicon|USA}} [[George H.W. Bush]]<br />{{flagicon|USA}} [[Norman Schwarzkopf]]<br />{{flagicon|USA}} [[Colin Powell]]<br />{{flagicon|USA}} [[Calvin Waller]]<br />{{flagicon|Saudi Arabia}} [[Fahd of Saudi Arabia|King Fahd]]<br />{{flagicon|Saudi Arabia}} [[Abdullah of Saudi Arabia|Prince Abdullah]]<br />{{flagicon|Saudi Arabia}} [[Sultan, Crown Prince of Saudi Arabia|Prince Sultan]]<br />{{flagicon|Saudi Arabia}} [[Turki bin Faisal Al Saud|Turki Al-Faisal]]<br />{{flagicon|Saudi Arabia}} [[Saleh Al-Muhaya]]<br />{{flagicon|Saudi Arabia}} [[Khalid bin Sultan]]<ref>''Gulf War, the Sandhurst-trained Prince Khaled bin Sultan al-Saud was co commander with General Norman Schwarzkopf'' [http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html www.casi.org.uk/discuss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195039/http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html |date=2016-03-03 }}</ref><ref>''General Khaled was Co-Commander, with U.S. General Norman Schwarzkopf, of the allied coalition that liberated Kuwait'' [http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with...-a016226901 www.thefreelibrary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430043714/http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with...-a016226901 |date=2011-04-30 }}</ref> <br />{{flagicon|United Kingdom}} [[John Major]]<br />{{flagicon|United Kingdom}} [[Patrick Hine]]<br />{{flagicon|United Kingdom}} [[Andrew Wilson (RAF officer)|Andrew Wilson]]<br />{{flagicon|United Kingdom}} [[Peter de la Billière]]<br />{{flagicon|United Kingdom}} [[John Chapple]]<br />{{flagicon|France}} [[Michel Roquejoffre]]<br />{{flagicon|Egypt}} [[Mohamed Hussein Tantawi]]<br />{{flagicon|Syria}} [[Mustafa Tlass]]<br />{{flagicon|Qatar}} [[Hamad bin Khalifa Al Thani]]<br />{{flagicon|Pakistan}} [[Mirza Aslam Beg]] |commander2={{flag icon|Iraq|1991}} '''[[Saddam Hussein]]'''<br /> {{flagicon|Iraq|1991}} [[Ali Hassan al-Majid]]<br />{{flagicon|Iraq|1991}} [[Salah Aboud Mahmoud]] |strength1=959,600<ref>Gulf War Coalition Forces (Latest available) by country [http://www.nationmaster.com/graph/mil_gul_war_coa_for-military-gulf-war-coalition-forces www.nationmaster.com]</ref> <br /> 1,820 [[Fighter aircraft]] and [[attack aircraft]] (1,376 American, 175 Saudi, 69 British, 42 French, 24 Canadian, 8 Italian) <br /> 3,318 [[tanks]] (mainly [[M1 Abrams]](U.S.), [[Challenger 1]](UK), [[M60 Patton|M60]](U.S.)) <br /> 8 [[aircraft carrier]]s <br /> 2 [[battleship]]s <br /> 20 [[cruiser]]s <br /> 20 [[destroyer]]s <br /> 5 [[submarine]]s<ref name="autogenerated3">Geoffrey Regan, p.214</ref> |strength2=545,000 (100,000 in Kuwait)+ <br /> 649 fighters <br /> 4,500 tanks (Chinese Type-59s, Type-69s, & self produced T-55 T-62, about 200 Soviet Union [[T-72]]M's [[Asad Babil]])<ref name="autogenerated3" /> |casualties1=Between 240-392 killed (not including the invasion of Kuwait)<ref>2010 World Almanac and Book of Facts, Pg. 176, Published 2009, Published by World Almanac Books; ISBN 1-60057-105-0</ref><br />776 wounded<ref name="ca.encarta.msn.com">{{cite web|title=Persian Gulf War - MSN Encarta <!-- BOT GENERATED TITLE -->|url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html|work=|archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Persian_Gulf_War.html|archivedate=2009-11-01|deadurl=yes|access-date=2010-08-02|url-status=dead}}</ref> |casualties2=20,000-35,000 casualties<ref name="ca.encarta.msn.com"/> |casualties3='''Kuwaiti civilian deaths:'''<br /> Over 1,000 Kuwaiti civilians estimated killed during the Iraqi occupation in addition to 300,000 mADE refugees.<ref name=useofterrorkuwait>{{cite web |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050124091425/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |archivedate=2005-01-24|url=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |title=The Use of Terror during Iraq’s invasion of Kuwait|accessdate=2010-06-22 |publisher=The Jewish Agency for Israel}}</ref><br /> '''Iraqi civilian deaths:'''<br />About 3,664 Iraqi civilians killed.<ref name=Wagesofwar>{{cite web |url=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html#1.%20Iraqi%20civilian%20fatalities%20in%20the%201991%20Gulf |title=The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict |accessdate=2009-05-09 |publisher=Project on Defense Alternatives |archive-date=2016-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160104222225/http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html#1.%20Iraqi%20civilian%20fatalities%20in%20the%201991%20Gulf |url-status=dead }}</ref><br /><br /> '''Other civilian deaths:'''<br />2 Israeli civilians killed, 230 injured<ref name="publicpolicy.umd.edu"/><br /> 1 Saudi civilian killed, 65 injured<ref name="iraqwatch.org"/> }} {{FixBunching|mid}} {{Campaignbox Arabian Gulf Wars}} {{FixBunching|mid}} {{Campaignbox Gulf War}} {{FixBunching|end}} '''ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ''' ವು ('''ಮೊದಲ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ''' ಎಂದೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) (ಆಗಸ್ಟ್‌ 2, 1990 – ಫೆಬ್ರುವರಿ 28, 1991), [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮೂವತ್ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದ, [[U.N.]]-ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದ [[ಒಕ್ಕೂಟ ಪಡೆ]]ಯೊಂದರಿಂದ [[ಇರಾಕ್‌]] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಯುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು; 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2ರಂದು ನಡೆದ [[ಕುವೈಟ್‌]] ಮೇಲಿನ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳ [[ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ]]ಯ ನಂತರ, ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊರದೂಡುವುದರ ಒಂದು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉದ್ದೇಶವು ಈ ಯುದ್ಧದ ಹಿಂದಿತ್ತು. ಈ ಯುದ್ಧವು (ಇರಾಕಿನ ನಾಯಕ [[ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌‌‌]]ನಿಂದ) '''[[ಎಲ್ಲ ಕದನಗಳ ತಾಯಿ]]''' <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/17/newsid_2530000/2530375.stm |title=BBC ON THIS DAY &#124; 17 &#124; 1991: 'Mother of all Battles' begins |publisher=BBC News |accessdate=2010-03-18 | date=17 January 1991}}</ref> ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸೇನಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ<ref>{{Cite web |url=http://ehistory.osu.edu/world/WarView.Cfm?WID=41 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100702212005/http://ehistory.osu.edu/world/WarView.Cfm?WID=41 |url-status=dead }}</ref> ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು '''ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ, ಅಥವಾ [[ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ]] ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref name="FrontlineCron">{{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/cron/ |title=Frontline Chronology |accessdate=2007-03-20 |format=PDF |publisher=Public Broadcasting Service}}</ref><ref>{{citation |publisher=CNN |date=16 January 2001 |title=Tenth anniversary of the Gulf War: A look back |url=http://archives.cnn.com/2001/US/01/16/gulf.anniversary/index.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/19960101/http://archives.cnn.com/2001/US/01/16/gulf.anniversary/index.html |archivedate=1 ಜನವರಿ 1996 |access-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 |url-status=live }}</ref><ref name="cfr.org">{{cite web |author=Kenneth Estes |url=http://www.cfr.org/publication/13865/isn.html |title=ISN: The Second Gulf War (1990-1991) - Council on Foreign Relations |publisher=Cfr.org |date= |accessdate=2010-03-18 |archive-date=2011-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102171502/http://www.cfr.org/publication/13865/isn.html |url-status=dead }}</ref> 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ [[ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳಿಂದ]] ಆದ [[ಕುವೈಟ್‌‌ನ ‌ಆಕ್ರಮಣ]]ವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛೀಮಾರಿಗೆ ಈಡಾಯಿತು, ಮತ್ತು [[UN ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಇರಾಕ್‌ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ [[ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು]] ಹೇರಲ್ಪಡಲು ಅದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕಾದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾಗೆ ಕಳಿಸಿದ U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾರ್ಜ್‌ H. W. ಬುಷ್‌]], ಸದರಿ ರಂಗಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ತಂತಮ್ಮ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಇತರ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ. ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಂದು ಸೇನಾವ್ಯೂಹವು [[ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿನ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ಪಡೆಗಳ ಮಹಾನ್‌ ಬಾಹುಳ್ಯವು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ, [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌]] ಮೊದಲಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇದೇ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕೊಡುಗೆದಾರರಾಗಿದ್ದವು. 60 ಶತಕೋಟಿ USನಷ್ಟು ವೆಚ್ಚದ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 40 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಿಂದ ಪಾವತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite book |last1=Peters |first1=John E |last2=Deshong |first2=Howard |title= Out of Area or Out of Reach? European Military Support for Operations in Southwest Asia |url=http://www.rand.org/pubs/monograph_reports/2007/MR629.pdf |year= 1995 |publisher=RAND |isbn=0833023292}}{{page number}}</ref> ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊರದೂಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ತಿಕ್ಕಾಟವು, 1991ರ ಜನವರಿ 17ರಂದು ವಿಮಾನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 23ರಂದು ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣವೊಂದನ್ನು ಶುರುಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕುವೈಟ್‌ನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿ ಇರಾಕಿನ ಸೀಮೆಯೊಳಗೆ ಮುಂದುವರಿದ ಒಕ್ಕೂಟ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದೊಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಜಯವಾಗಿತ್ತು. ಒಕ್ಕೂಟವು ತನ್ನ ಮುಂದುವರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು, ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ 100 ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಒಂದು ಕದನ-ವಿರಾಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಇರಾಕ್‌, ಕುವೈಟ್‌, ಮತ್ತು [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ದ ಗಡಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವೈಮಾನಿಕ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟ ಸೇನಾ ಗುರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇರಾಕ್‌ [[ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು]] ಉಡಾಯಿಸಿತು. == ಮೂಲಗಳು == {{See|Iraq-United States relations}} [[ಶೀತಲ ಸಮರ]]ದ ಬಹುಭಾಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರಾಕ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರವು [[ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಒಂದು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅದರ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಯ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವೇ ಇತ್ತು. [[ಇಸ್ರೇಲಿನ]]–[[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನಿಯಾದ]] ರಾಜಕೀಯದ ಕುರಿತು ಇರಾಕ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದ ನಿಲುವಿನಿಂದಾಗಿ, ಹಾಗೂ ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌]] ನಡುವಿನ ಶಾಂತಿಯ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅದು ಹೊಮ್ಮಿಸಿದ್ದ ಅಸಮ್ಮತಿಯ ಕುರಿತು U.S. ಕಳವಳಗೊಂಡಿತ್ತು. [[ಅಬು ನಿಡಾಲ್‌‌‌]]ನಂಥ ಹಲವಾರು [[ಅರಬ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನಿಯಾದ ಉಗ್ರಗಾಮಿ]] ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಇರಾಕಿನ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿದ್ದು ಸಹ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; 1979ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ 29ರಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಉತ್ತೇಜಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕುರಿತಾದ U.S. ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಇರಾನ್‌‌–ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ, [[ಇರಾನ್‌‌]]ನ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ U.S. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಟಸ್ಥವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು; ಆದರೂ ಸಹ ಇದು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ನೆರವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1982ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಅನ್‌ಡಿನೈಯಬಲ್‌ ವಿಕ್ಟರಿ]] ಎಂಬ ಒಂದು ಯಶಸ್ವೀ [[ಎದುರು ದಾಳಿ]]ಯನ್ನು ಇರಾನ್‌ ಶುರುಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಶರಣಾಗತಿಗೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರದಂತೆ ಇರಾನ್‌ನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು [[ಇರಾಕ್‌ಗಾಗಿ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು]]. ಇರಾಕ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುವಂತೆ U.S. ನೀಡಿದ ಕರೆಯ ಅನುಸಾರ [[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಉತ್ತೇಜಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ]] ಕುರಿತಾದ U.S. ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ದೇಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ತೋರಿಕೆಗಾಗಿ ಇದು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿನ ಸುಧಾರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಹಿಂದಿನ ಸಹಾಯಕ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ನೋಯೆಲ್‌ ಕೊಚ್‌ ಈ ಕುರಿತು ನಂತರ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "[[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ಮುಂದುವರಿದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಯಾರಿಗೂ ಯಾವ ಸಂದೇಹಗಳೂ ಇರಲಿಲ್ಲ... ಇರಾನ್‌‌ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಅವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದು ನಿಜವಾದ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref name="Borer">{{cite web |url=http://www.army.mil/professionalwriting/volumes/volume1/july_2003/7_03_2v2.html |title=Inverse Engagement: Lessons from U.S.-Iraq Relations, 1982–1990 |accessdate=2006-10-12 |author=Douglas A. Borer |year=2003 |work=U.S. Army Professional Writing Collection |publisher=U.S. Army |archive-date=2006-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061011195656/http://www.army.mil/professionalwriting/volumes/volume1/july_2003/7_03_2v2.html |url-status=dead }}</ref> ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ, ಮತ್ತು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಶಾಂತಿ ಆಹ್ವಾನವೊಂದಕ್ಕೆ ಇರಾನಿನ ವತಿಯಿಂದ ಬಂದ ನಿರಾಕರಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, [[ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಮಾಡಲಾದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮಾರಾಟ‌]]ವು 1982ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಾಖಲೆ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, U.S.-ಇರಾಕ್‌ ನಡುವಿನ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಅಡೆತಡೆಯೊಂದು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು - [[ಬಾಗ್ದಾದ್‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕೃತ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಅಬು ನಿಡಾಲ್‌ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು. 1983ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮಾಡಿದ ಮನವಿಯ ಅನುಸಾರ ಇರಾಕಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಸದರಿ ಗುಂಪನ್ನು [[ಸಿರಿಯಾ]]ಕ್ಕೆ ಹೊರದೂಡಿದಾಗ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹುಸೇನ್‌ನನ್ನು ಓರ್ವ ವಿಶೇಷ ನಿಯೋಗಿಯಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು [[ರೇಗನ್‌ ಆಡಳಿತ]]ವು [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ರಮ್ಸ್‌ಫೆಲ್ಡ್‌‌‌]]ನನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. === ಕುವೈಟ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು === {{Main|Invasion of Kuwait}} 1988ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಇರಾನ್‌‌ ಜೊತೆಗಿನ ಕದನ ವಿರಾಮ]]ವು ಸಹಿಯಾಗುವ ವೇಳೆಗೆ, ಇರಾಕ್‌ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ದಿವಾಳಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಬಹುಪಾಲು ಋಣಭಾರಕ್ಕೆ [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಕುವೈಟ್‌]] ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. ಋಣಭಾರಗಳಿಂದ ವಿಮೋಚನೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಾಕ್‌ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿತು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅವು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವು. ಕುವೈಟ್‌ ತನ್ನ OPEC ನಿಯತಾಂಶಗಳ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ತೈಲಬೆಲೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುತ್ತಿದೆ, ತನ್ಮೂಲಕ ಇರಾಕಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಘಾಸಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಕುವೈಟ್‌ ಮೇಲೆ ಇರಾಕ್‌ ಆಪಾದಿಸಿತು. ತೈಲ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತವು ಇರಾಕಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮಹಾದುರಂತದ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಇದನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಯುದ್ಧದ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ ಇರಾಕಿನ ಸರ್ಕಾರವು, ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಇರಾಕ್‌ನ ರುಮೈಲಾ ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ [[ಓರೆ-ಕೊರೆತ]]ವನ್ನು ಕುವೈಟ್‌ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು.<ref>‌ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ವಿಲಿಯಂ L. ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಮಿಡ್ಲ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ'' ಪುಟ 464</ref> ಕುವೈಟ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಇರಾಕ್‌ನ ಒಂದು ಸೀಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಇರಾಕಿನ ಹಕ್ಕಿನ-ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇರಾಕ್‌-ಕುವೈಟ್‌ ವಿವಾದವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. 1932ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಕುವೈಟ್‌ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿ ಇರಾಕ್‌ನ ಒಂದು ಸೀಮೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಇರಾಕಿನ ಸರ್ಕಾರವು ತತ್‌ಕ್ಷಣವೇ ಘೋಷಿಸಿತು; [[Iನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ನಂತರ ಕುವೈಟ್‌ನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸೃಷ್ಟಿಸುವವರೆಗೂ, ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಕುವೈಟ್‌ ಇರಾಕಿನ ಒಂದು ಸೀಮೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ತನ್ನ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ ಇರಾಕಿನ ಸರ್ಕಾರವು, ತನ್ಮೂಲಕ ಕುವೈಟ್‌ ಎಂಬುದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಒಂದು ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>‌‌ಡ್ಯೂಕರ್, ವಿಲಿಯಂ J; ಸ್ಪೈಲ್‌ವೊಜೆಲ್‌, ಜಾಕ್‌ಸನ್‌ J. ''ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಫ್ರಂ 1500''. 5ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಬೆಲ್‌ಮಾಂಟ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, USA: ಥಾಮ್ಸನ್‌ ವ್ಯಾಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌, 2007. ಪುಟ 839.</ref> ಕುವೈಟ್‌ ಸೀಮೆಯು [[ಒಟ್ಟೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಬಸ್ರಾ ಪ್ರಾಂತ]] ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಇರಾಕ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜವಂಶವಾದ [[ಅಲ್‌-ಸಹಾಬ್‌ ಕುಟುಂಬ]]ವು, 1899ರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರಪಾಲಕತ್ವ]] ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತ್ತು; ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಸಾರ, ಇದರ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು [[ಬ್ರಿಟನ್‌‌‌]]ಗೆ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ಎಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ಸಾಗರಕ್ಕಿರುವ ಇರಾಕ್‌ನ ಪ್ರವೇಶಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು; ಇರಾಕಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರವು [[ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯ ಮೇಲಿನ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಹತೋಟಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಬಾರದು ಎಂಬುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಲು ಇರಾಕ್‌ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು, ಮತ್ತು 1963ರವರೆಗೂ ಕುವೈಟಿನ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ವಿಲಿಯಂ L. ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಮಿಡ್ಲ್‌ ಈಸ್ಟ್‌ 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ'' ಪುಟ 463</ref> ಜುಲೈ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ನಿಯತಾಂಶವನ್ನು ಗೌರವಿಸದಿರುವಂಥ ಕುವೈಟ್‌ನ ವರ್ತನೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಇರಾಕ್‌ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಕುರಿತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿತು. 23ರಂದು, ರಾಕ್‌-ಕುವೈಟ್‌ ಗಡಿಯ ಕಡೆಗೆ ಇರಾಕ್‌ 30,000 ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಿದೆ ಎಂದು [[CIA]] ವರದಿಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿನ U.S. ನೌಕಾ ಪಡೆಯನ್ನು ಜಾಗರೂಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕಾದ ಓರ್ವ ರಾಯಭಾರಿಯಾದ [[ಏಪ್ರಿಲ್‌ ಗ್ಲಾಸ್ಪೀ]] ಎಂಬಾತನನ್ನು 25ರಂದು ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಭೇಟಿಯಾದ. ಆ ಭೇಟಿಯ ಕುರಿತಾದ ಇರಾಕಿನ ಒಂದು ಪ್ರತಿಲೇಖನದ ಅನುಸಾರ, "ಅರಬ್‌-ಅರಬ್‌ ತಿಕ್ಕಾಟಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ನಮ್ಮದೇನೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಇರಾಕಿನ ನಿಯೋಗಕ್ಕೆ ಗ್ಲಾಸ್ಪೀ ತಿಳಿಸಿದ. 31ರಂದು ಇರಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಕುವೈಟ್‌ ನಡುವಣ ಜೆಡ್ಡಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂಧಾನಸಭೆಗಳು ಪ್ರಚಂಡವಾಗಿ ವಿಫಲಗೊಂಡವು.<ref>{{Cite web |url=http://afa.at/histomun/HISTOMUN2008-Paper-Kuwait.pdf |title=ಅಕಡೆಮಿಕ್‌ ಫೋರಮ್‌ ಫಾರ್‌ ಫಾರಿನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ. |access-date=2010-08-02 |archive-date=2011-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110428083826/http://afa.at/histomun/HISTOMUN2008-Paper-Kuwait.pdf |url-status=dead }}</ref> 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2ರಂದು, ಕುವೈಟಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[ಕುವೈಟ್‌ ನಗರ]]ದ ಮೇಲೆ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಇರಾಕ್‌ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ನಗರದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡುವಂತೆ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರುಗಳು ಮತ್ತು ದೋಣಿಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಕ್ಷಿಪ್ರದಾಳಿಯ ಪಡೆ]]ಗಳಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ನುಗ್ಗುದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾದರೆ, [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು]] ಮತ್ತು ಎರಡು [[ವಾಯುನೆಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಉಳಿದ ವಿಭಾಗಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಹೀಗೆ ಇರಾಕಿನ [[ಸೈನ್ಯಬಲದ ಪ್ರದರ್ಶನ]]ವು ಕಂಡುಬಂದರೂ ಸಹ, ಕುವೈಟ್‌ನ ಪಡೆಗಳು ಜಾಗರೂಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವಂತಾಯಿತು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯ ತೀವ್ರ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, [[ಕುವೈಟಿನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ]] ಬಹುಭಾಗವು [[ಇರಾಕಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಗಾರ್ಡ್‌‌]]ಗಳಿಂದ ಧ್ವಂಸಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅಥವಾ ನೆರೆಯ [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ಕ್ಕೆ ಪರಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇರಾಕಿನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ತನ್ನ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ [[ಆಲಿ ಹಸನ್‌ ಅಲ್‌-ಮಜೀದ್‌]] (ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಆಲಿ) ಎಂಬಾತನನ್ನು ಕುವೈಟ್‌‌ನ [[ಗವರ್ನರ್‌‌]] ಆಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ.<ref name="cns.miis.edu">{{Cite web |url=http://cns.miis.edu/research/iraq/almajid.htm |title=ದಿ ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ "ಡೆತ್‌" ಆಫ್‌ ಆಲಿ ಹಸನ್‌ ಅಲ್‌-ಮಜೀದ್‌ ಬೈ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಅಲ್‌-ಮರಾಶಿ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2003-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030609225032/http://cns.miis.edu/research/iraq/almajid.htm |url-status=dead }}</ref> {{anchor|Stuart Lockwood}} [[ಚಿತ್ರ:Stuartlockwood.jpg|thumb|ಸರ್ಕಾರಿ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ವಿಡಿಯೊ ತುಣುಕಿನೊಂದಿಗೆ, ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಬಂದಿಯಾಗಿಟ್ಟಿರುವ ಹಲವಾರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರು]] 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 23ರಂದು, ಯಾವ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳಿಗೆ ತಾನು ನಿರ್ಗಮನ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದನೋ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸದ್ದಾಂ ಸರ್ಕಾರಿ ದೂರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ. ವಿಡಿಯೊದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ ಲಾಕ್‌ವುಡ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ಪುಟ್ಟ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌]] ಬಾಲಕನ ಬೆನ್ನನ್ನು ಅವನು ಮೆಲ್ಲಗೆ ತಟ್ಟಿದ. ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ಗೆ ಕುಡಿಯಲು ಹಾಲು ಸಿಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದಾಗಿ [[ಸದೌನ್‌‌ ಅಲ್‌-ಝುಬಾಯ್ಡಿ]] ಎಂಬ ತನ್ನ ದುಭಾಷಿಯ ಮೂಲಕ ಸದ್ದಾಂ ಆಗ ಕೇಳಿದ. ಸದ್ದಾಂ ತನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, "ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಹಾಜರಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ಆಶಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇಲ್ಲಿನ, ಮತ್ತು ಇತರ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಹಾಜರಿಯು, ಯುದ್ಧದ ಉಪದ್ರವವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ನುಡಿದ.<ref name="BBCOTD">‌BBC ನ್ಯೂಸ್. "[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/23/newsid_2512000/2512289.stm 1990: ಔಟ್‌ರೇಜ್‌ ಅಟ್‌ ಇರಾಕಿ TV ಹೋಸ್ಟೇಜ್‌ ಷೋ]". 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> == ಯುದ್ಧ-ಪೂರ್ವ ರಾಜತಂತ್ರ == === ವಾಪಸಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇರಾಕಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು === 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 12ರಂದು ಇತ್ಯರ್ಥವೊಂದನ್ನು ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ. ಇದರ ಅನುಸಾರ, ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಇರಾಕಿನ ವಾಪಸಾತಿಯಾಗಬೇಕೆಂದರೆ, ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಿತವಾಗಿರುವ ಇತರ ಅರಬ್‌ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದಲೂ<ref>"ಕಾನ್‌ಫ್ರಂಟೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಗಲ್ಫ್‌ -- ಪ್ರಪೋಸಲ್ಸ್‌ ಬೈ ಇರಾಕಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್‌: ಎಕ್ಸರ್ಪ್ಟ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ ಹಿಸ್‌ ಅಡ್ರೆಸ್‌," ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌, ಆಗಸ್ಟ್‌ 13, 1990, ಪುಟ A8</ref> ವಾಪಸಾತಿಗಳು ಆಗಬೇಕು, ಅಂದರೆ ಲೆಬನಾನ್‌ನಿಂದ ಸಿರಿಯಾದ ವಾಪಸಾತಿ, ಮತ್ತು ತಾನು 1967ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ಸೀಮೆಗಳಿಂದ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ವಾಪಸಾತಿ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವನ ಇಂಗಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಸಂಪಾದಕೀಯ, "ದಿ ಇಷ್ಯೂ ಈಸ್‌ ಸ್ಟಿಲ್‌ ಕುವೈಟ್‌," ಹಣಕಾಸಿನ ಟೈಮ್‌s (ಲಂಡನ್‌), ಆಗಸ್ಟ್‌ 13, 1990, ಪುಟ 12</ref> 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 23ರಂದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರನಾದ ಬ್ರೆಂಟ್‌ ಸ್ಕೌಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಉನ್ನತ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಓರ್ವ ಮಾಜಿ U.S. ಅಧಿಕಾರಿಯು ಇರಾಕಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ತಲುಪಿಸಿದ; ಇದನ್ನು ರವಾನಿಸಿದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಪತ್ರಗಳಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು, ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ ಎಂಬ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಉಪನಗರದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 29ರಂದು ನಟ್‌ ರಾಯ್ಸ್‌ ಎಂಬಾತ ಬರೆದ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>MIDDLE EAST CRISIS ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಆಫರ್‌‌ ಇರಾಕ್‌ ಸೆಂಟ್‌ ಪುಲ್‌ಔಟ್‌ ಟೀಲ್‌ ಟು U.S.; [ಎಲ್ಲಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು]; ಲೇಖಕ: ನಟ್‌ ರಾಯ್ಸ್‌. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಬ್ಯೂರೋ. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ. (ಸಂಯೋಜಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು). ಲಾಂಗ್‌ ಐಲಂಡ್‌, N.Y.: ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29, 1990. (ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ: "ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ತಾನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿಯರು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಾಗಿ ಇರಾಕ್‌ ಶ್ವೇತ ಭವನಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು, ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಖಾತರಿಯ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕುವೈಟ್‌ನೊಳಗಡೆ ಇಳಿದಿರುವ ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ಬಯಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಹಸ್ಯ ಆಹ್ವಾನದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಹೂರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಪತ್ರಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಇರಾಕ್‌ನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರನಾದ ಬ್ರೆಂಟ್‌ ಸ್ಕೌಕ್ರಾಫ್ಟ್‌‌ಗೆ ಗುರುವಾರದಂದು ಓರ್ವ ಹಿಂದಿನ ಉನ್ನತ-ಶ್ರೇಣಿಯ U.S. ಅಧಿಕಾರಿಯ ಮೂಲಕ ತಲುಪಿಸಲಾಯಿತು. ಸದರಿ ಹಿಂದಿನ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇಯು ನಿನ್ನೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಕೇಳಿದಾಗ, ತಾನು ಇರಾಕ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಶ್ವೇತ ಭವನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಆತ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ"</ref> ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಮೂಲಗಳು ಹಾಗೂ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳ ಅನುಸಾರ, ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಡಲು ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ತಾನು ಸಿದ್ಧವೆಂದು ಇರಾಕ್‌ ತಿಳಿಸಿತು. ಇದು ಜರುಗಬೇಕೆಂದರೆ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು, ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಖಾತರಿಯಾದ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಒಂದು ವಿವಾದಿತ ಗಡಿಯ ಆಚೆಗೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ "ಇರಾಕ್‌ನಿಂದ (ರಾಯ್ಸ್‌) ಕುವೈಟಿನ ಸೀಮೆಯೊಳಗೆ ಕೊಂಚವೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ" ರುಮೈಲಾಹ್‌‌ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ ತನಗೆ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇರಾಕಿನ ಷರತ್ತಾಗಿತ್ತು.<ref>MIDDLE EAST CRISIS ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಆಫರ್‌ ಇರಾಕ್‌ ಸೆಂಟ್‌ ಪುಲ್‌ಔಟ್‌ ಡೀಲ್‌ ಟು U.S.; [ಎಲ್ಲಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು]; ಲೇಖಕ: ನಟ್‌ ರಾಯ್ಸ್‌. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಬ್ಯೂರೋ. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ. (ಸಂಯೋಜಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು). ಲಾಂಗ್‌ ಐಲಂಡ್‌, N.Y.: ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29, 1990 (ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ: "ತಾನು ಮತ್ತೆಂದೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡಬಾರದು ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ ಸದರಿ ಹಿಂದಿನ ಅಧಿಕಾರಿಯು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಆಹ್ವಾನವಾಗಿತ್ತೇ ಅಥವಾ "ನೀವು ಮೋಸಮಾಡಲು ಹೊರಟಿದ್ದೀರೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಕೇವಲ ತೇಲಿಬಿಟ್ಟ ಏನೋಒಂದು ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತೇ" ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ತನಗೆ ಖಾತ್ರಿಯಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ." ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸ್ಕೌಕ್ರಾಫ್ಟ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಭೋಜನಕೂಟವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರನು ಹಿಂದಿನ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸಂಧಾನಸಭೆಗಳಿಗೆ "ಕುರುಡಾಗಿರಲಿಲ್ಲ" ಮತ್ತು "ಸೇನಾ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆಯೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದ ಎಂದು ಆ ಭೇಟಿಯ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಸಾರಾಂಶದ ಅನುಸಾರ ತಿಳಿದುಬಂದಿತ್ತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಕುವೈಟ್‌‌ನಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆಯುವಂತೆ ಇರಾಕ್‌ನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು "UN-ವಿಧಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನೋಡಲು" ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಕಾಯುತ್ತಿತ್ತು. ಶ್ವೇತ ಭವನದ ಓರ್ವ ವಕ್ತಾರನು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, ಇರಾಕ್‌ ಒಂದಷ್ಟು "ಇಂಗಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು" ತೇಲಿಬಿಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ತನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನಾದರೂ, ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಇರಾಕ್‌ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಅದರ ಸರ್ಕಾರದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸಂಧಾನಸಭೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್‌ ಬುಷ್‌‌ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಷರತ್ತನ್ನು ಮರುದೃಢೀಕರಿಸಿದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಓರ್ವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಷರತ್ತುಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸದರಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅಥವಾ ರಹಸ್ಯಾರ್ಥದ ಕುರಿತು ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಿಂದ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಒಂದು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಷರತ್ತಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಇರಾಕ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇದರಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವಾಂಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. ಆ ಅಧಿಕಾರಿ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, "ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು" ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಿಂದಿನವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ; ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆ ಮತ್ತು ಗಾಜಾದಿಂದ ಇಸ್ರೇಲಿನ ವಾಪಸಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಹಿಂದೆಗೆತವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಸದರಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಕುವೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಭಾರಿಯ ನಿವಾಸಗಳಿಂದ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊರದೂಡುವುದಾಗಿ ಇರಾಕ್‌ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಪರಮೋಚ್ಚ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೇನಾ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಆಡಳಿತವು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಸ್ಥೂಲವಿವರಣೆ ನೀಡುವ ದಸ್ತಾವೇಜೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ದೇಶವನ್ನು ಬಿಡಲು ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಇರಾಕ್‌ ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, UN ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಿತ್ತು...ಶ್ವೇತ ಭವನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇರಾಕ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿದೇಶಾಂಗ ಖಾತೆ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ನಿಂದ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ "ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಾನದವರಿಂದ" ಜನ್ಯವಾಯಿತು. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇಗೆ ದೊರಕಿದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಪತ್ರಗಳ ಅನುಸಾರ, ಹಿಂದಿನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗೆ ಗುರುವಾರದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅವನ ಓರ್ವ ಇರಾಕ್‌‌-ಸಂಜಾತ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ನೇಹಿತನು ತಲುಪಿಸಿದ. ರಹಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಹೂರಣವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಹೋಗಬಾರದು ಎಂಬ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 2ರಂದು ಕುವೈಟ್‌ನ ಮೇಲೆ ಇರಾಕ್‌ ದಾಳಿಮಾಡಿದಾಗ, ಇರಾಕ್‌‌-ಸಂಜಾತ ಅಮೆರಿಕಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಶ್ವೇತ ಭವನದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ ಜಾನ್‌ ಸುನುನು ಎಂಬಾತನಿಕೆ "ನಿಕಟನಾಗಿದ್ದವ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೋರ್ವ ಅಮೆರಿಕಾದವ ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆಕ್ರಮಣವಾದ ನಂತರ ಕೂಡಲೇ ಆ ಜಾಗವನ್ನು ಬಿಡಲು ಅವರು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಬುಷ್‌ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಒಂದು "ಸಂದೇಶ"ವನ್ನು ಇರಾಕ್‌ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಕೆಲದಿನಗಳವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಹುಸೇನ್‌ಗೆ ನಿಕಟನಾಗಿದ್ದ ಇರಾಕಿನ ಓರ್ವ ಪ್ರಭಾವಿ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಕೇಳಿಕೊಂಡ ಎಂಬುದನ್ನು ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ."</ref> ರಾಯ್ಸ್‌ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಪತ್ರಗಳ ಅನುಸಾರ, "ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ" ಒಂದು ತೈಲ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಇರಾಕ್‌ ಮತ್ತು U.S. ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು, "ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು", ಮತ್ತು ಇರಾಕ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಪಶಮನಗೊಳಿಸಲು" ಒಂದು ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಇತರ ಷರತ್ತುಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>MIDDLE EAST CRISIS ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಆಫರ್‌‌ ಇರಾಕ್‌ ಸೆಂಟ್‌ ಪುಲ್‌ಔಟ್‌ ಡೀಲ್‌ ಟು U.S.; [ಎಲ್ಲಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು]; ಲೇಖಕ: ನಟ್‌ ರಾಯ್ಸ್‌. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಬ್ಯೂರೋ. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ. (ಸಂಯೋಜಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು). ಲಾಂಗ್‌ ಐಲಂಡ್‌, N.Y.: Aug 29, 1990 (ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ:"ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಸ್ಥೂಲವಿವರಣೆ ನೀಡುವ ದಸ್ತಾವೇಜೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ, ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ದೇಶವನ್ನು ಬಿಡಲು ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಇರಾಕ್‌ ಒಪ್ಪುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, UN ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಕುವೈಟಿನ ಬುಬಿಯಾನ್‌ ಮತ್ತು ವಾರ್ಬಾಹ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ ಮೂಲಕ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ "ಖಾತರಿಯ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವು" ಇರಾಕ್‌ಗೆ ದೊರಕಬೇಕು ಮತ್ತು ಇರಾಕ್‌ನಿಂದ ಕುವೈಟಿನ ಸೀಮೆಯೊಳಗೆ ಕೊಂಚವೇ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ರುಮೈಲಾಹ್‌‌ ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, 'ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿರುವ' ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ತೈಲ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಹ್ವಾನಗಳನ್ನು ಇರಾಕ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 'ಇರಾಕ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಪಶಮನಗೊಳಿಸಲು' ಮತ್ತು 'ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಕುರಿತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು' ಒಂದು ಜಂಟಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಚಿಂತನೆಯನ್ನೂ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ."</ref> ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಿಂದ U.S. ವಾಪಸಾತಿಯ ಕುರಿತು, ಅಥವಾ ಇತರ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಷರತ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಬುಷ್‌ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಓರ್ವ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಸದರಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು "ಗಂಭೀರ" ಮತ್ತು "ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ" ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವಂಥದು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ.<ref>MIDDLE EAST CRISIS ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಆಫರ್‌ ಇರಾಕ್‌ ಸೆಂಟ್‌ ಪುಲ್‌ಔಟ್‌ ಡೀಲ್‌ ಟು U.S.; [ಎಲ್ಲಾ ಆವೃತ್ತಿಗಳು]; ಲೇಖಕ: ನಟ್‌ ರಾಯ್ಸ್‌. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಬ್ಯೂರೋ. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ. (ಸಂಯೋಜಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು). ಲಾಂಗ್‌ ಐಲಂಡ್‌, N.Y.: ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 29, 1990 (ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ: "ಶ್ವೇತ ಭವನದ ಓರ್ವ ವಕ್ತಾರನು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, ಇರಾಕ್‌ ಒಂದಷ್ಟು "ಇಂಗಿತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು" ತೇಲಿಬಿಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ತನಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನಾದರೂ, ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಇರಾಕ್‌ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಅದರ ಸರ್ಕಾರದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಸಂಧಾನಸಭೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್‌ ಬುಷ್‌‌ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಷರತ್ತನ್ನು ಮರುದೃಢೀಕರಿಸಿದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಓರ್ವ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಷರತ್ತುಗಳು ಗಂಭೀರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸದರಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅಥವಾ ರಹಸ್ಯಾರ್ಥದ ಕುರಿತು ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಿಂದ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಒಂದು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಷರತ್ತಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಇರಾಕ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇದರಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತವಾಂಶವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. ಆ ಅಧಿಕಾರಿ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, "ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು" ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಿಂದಿನವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ; ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆ ಮತ್ತು ಗಾಜಾದಿಂದ ಇಸ್ರೇಲಿನ ವಾಪಸಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಮಾಡುವ ಒಂದು ಹಿಂದೆಗೆತವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಸದರಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು."</ref>[http://www.understandingpower.com/chap5.htm (ನೋಡಿ: ಟಿಪ್ಪಣಿ 88)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101230244/http://www.understandingpower.com/chap5.htm |date=2011-01-01 }} <ref>‌‌‌ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್‌‌ ಪವರ್, ಪೀಟರ್‌‌ R. ಮಿಚೆಲ್‌‌, ಜಾನ್‌ ಸ್ಕೋಫೆಲ್‌: ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು. ಅಧ್ಯಾಯ 5, ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿ 88,</ref><ref>"ಸೀಕ್ರೆಟ್‌ ಆಫರ್‌‌: ಇರಾಕ್‌ ಸೆಂಟ್‌ ಪುಲ್‌ಔಟ್‌ ಡೀಲ್‌ ಟು U.S.," ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ, ಆಗಸ್ಟ್‌ 29, 1990, ಪುಟ 3.</ref><ref>"U.S.: ಇರಾಕಿ ಪ್ರಪೋಸಲ್‌ ನಾಟ್‌ ವರ್ತ್‌ ಎ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್‌‌," ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ, ಆಗಸ್ಟ್‌ 30, 1990, ಪುಟ 6. ಒಂದು ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ: ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಇರಾಕಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಸಂಭವನೀಯ ಶಾಂತಿ ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ ವರದಿಗಳಿಗೆ ಆಡಳಿತವು ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ; ಆದರೆ, ಅವು ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅವು ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ್ದು ಆಗಿವೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಅವರನ್ನೇಕೆ ಮನವೊಲಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ, "ಅದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಆ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಉತ್ತರಿಸಿದ.</ref> 1990ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಇರಾಕ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು ಹಾಗೂ 1991ರ ಜನವರಿ 2ರಂದು U.S. ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಇದು ಹೊರಗೆಡಹಲ್ಪಟ್ಟಿತು: "ಒಂದು ವೇಳೆ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುವುದಾದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿದೇಶಿ ಪಡೆಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನಿಯಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಮತ್ತು ಸದರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಶದ ಎಲ್ಲಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಲ್ಲೇನಾದರೂ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದವು ಏರ್ಪಟ್ಟರೆ, ತಾನು ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ" ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿತ್ತು.<ref>ಇರಾಕ್‌ ಆಫರ್ಸ್‌‌ ಡೀಲ್‌ ಟು ಕ್ವಿಟ್‌ ಕುವೈಟ್‌‌ U.S. ರಿಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಇಟ್‌, ಬಟ್‌ ಸ್ಟೇಸ್‌ 'ಇಂಟರೆಸ್ಟೆಡ್‌‌'; [NASSAU AND SUFFOLK ಆವೃತ್ತಿ]; ಲೇಖಕ: ನಟ್‌ ರಾಯ್ಸ್‌. WASHINGTON BUREAU. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ. (ಸಂಯೋಜಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು). ಲಾಂಗ್‌ ಐಲಂಡ್‌, N.Y.: ಜನವರಿ 3, 1991. ಪುಟ 05 (ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ: "ಸೈನಿಕರು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುವುದಾದರೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿದೇಶಿ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನಿಯಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ನಾಶ ಎಲ್ಲಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಗೊಳಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದವೇರ್ಪಟ್ಟರೆ, ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಇರಾಕ್‌ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಿದೆ."</ref> "ಸದರಿ ಆಹ್ವಾನವು ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕದ ಇತ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿಗೆ ಇರುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸಿದ್ದರಿಂದ" ಇದು "ಆಸಕ್ತಿಕರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು.<ref>‌ಇರಾಕ್‌ ಆಫರ್ಸ್‌‌ ಡೀಲ್‌ ಟು ಕ್ವಿಟ್‌ ಕುವೈಟ್‌‌ U.S. ರಿಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಇಟ್‌, ಬಟ್‌ ಸ್ಟೇಸ್‌ 'ಇಂಟರೆಸ್ಟೆಡ್'; [NASSAU AND SUFFOLK ಆವೃತ್ತಿ]; ಲೇಖಕ: ನಟ್‌ ರಾಯ್ಸ್‌. WASHINGTON BUREAU. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ. (ಸಂಯೋಜಿತ ಆವೃತ್ತಿಗಳು). ಲಾಂಗ್‌ ಐಲಂಡ್‌, N.Y.: ಜನವರಿ 3, 1991. ಪುಟ 05 (ಉದ್ಧೃತ ಭಾಗ: "U.S. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿನ್ನೆ ಹೊರಗೆಡಹಿರುವುದು. ಒಂದು ಹಿಂದೆಗೆತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಶ್ವೇತ ಭವನವು ಸದರಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ತತ್‌ಕ್ಷಣವೇ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತಾದರೂ, ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಕುರಿತು ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, 'ಕುವೈಟಿನ ಎರಡು ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದರ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ಹಕ್ಕು-ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಇದು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕದ ಇತ್ಯರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಸಂಕೇತಿಸುವುದರಿಂದ ಇದು ಆಸಕ್ತಿಕರವಾಗಿದೆ' ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದರು."</ref> ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಯ ಓರ್ವ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಪರಿಣತನು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಒಂದು "ಸಂಧಾನ-ಪೂರ್ವ ನಿಲುವು" ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದ.<ref>ನೋಡಿ: ನಟ್‌ ರಾಯ್ಸ್‌, "ಇರಾಕ್‌ ಇನ್ವೈಟ್ಸ್‌ ಡೀಲ್‌ ಟು ಕ್ವಿಟ್‌ ಕುವೈಟ್‌‌," ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ, ಜನವರಿ 3, 1991, ಪುಟ 5 (ನಗರ ಆವೃತ್ತಿ, ಪುಟ 4).</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 1991ರ ಜನವರಿರಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ ಪತ್ರಿಕೆಯು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳ ನಂತರ P.L.O. ನಾಯಕ ಯಾಸೆರ್‌ ಅರಾಫತ್‌‌, "ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನಿಯಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಪರಿಹರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಒತ್ತಾಯಿಸಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಇಂಗಿತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅರಾಫತ್‌‌ ಅನುಸಾರ, "ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆ ಮತ್ತು ಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಆಗಬೇಕಿರುವ ಇಸ್ರೇಲಿನ ಒಂದು ವಾಪಸಾತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇರಾಕಿನ ಒಂದು ವಾಪಸಾತಿಯ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಹುಸೇನ್‌ನ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ 12ರ ಹೇಳಿಕೆಯು, ಒಂದು ರಾಜಿಸಂಧಾನದಲ್ಲಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ", ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಐದು ಕಾಯಂ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಖಾತರಿ ನೀಡಲ್ಪಡಬೇಕಿದ್ದ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧವಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು; ಅಂದರೆ, ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನಿಯಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಖಾತರಿಪಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಿದ್ದ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು" ಎಂಬುದನ್ನೂ ಪತ್ರಿಕೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತು.<ref>ನೋಡಿ: ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಟೈಲರ್‌, "ಅರಾಫತ್‌‌ ಈಸಸ್‌ ಸ್ಟಾಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಕುವೈಟ್‌-ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನ್‌ ಲಿಂಕ್‌," ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌, ಜನವರಿ 3, 1991, ಪುಟ A8</ref> ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌‌ನ ಥಾಮಸ್‌ ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್‌ ಪ್ರಕಾರ, "ಒಂದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದ್ದ ಇರಾಕಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದು ಇರಾಕಿನ ಒಂದು ವಾಪಸಾತಿಯ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಸಂಧಾನಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾನು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಎಂಬ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ನ ಕಳವಳದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು; ಇರಾಕಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್ ತನ್ನ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವಂತಾಗಲು ಹಾಗೂ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಶಾಂತವಾಗಿಸಲು, ಅಮೆರಿಕಾದ ಅರಬ್‌ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕುವೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಗಳಿಕೆಗಳನ್ನು ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನೀಡಬಹುದು ಎಂಬ ಕಳವಳವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು."<ref>"ಕಾನ್‌ಫ್ರಂಟೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಗಲ್ಫ್‌: ಬಿಹೈಂಡ್‌ ಬುಷ್‌'ಸ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ ಲೈನ್‌," ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌, ಆಗಸ್ಟ್‌ 22, 1990, ಪುಟ A1</ref> === UN ರಾಜತಂತ್ರ === 1991ರ ಜನವರಿ 14ರಂದು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿತು. ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ "ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಮತ್ತು ಭಾರೀ ವಾಪಸಾತಿ"ಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ U.N. ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯು ಕರೆನೀಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಒಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶದಂಥ ಒಂದು ಸೂಕ್ತ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವ ಮೂಲಕ, ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು, "ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಬ್‌-ಇಸ್ರೇಲಿನ ತಿಕ್ಕಾಟದ ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನಿಯಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ "ಸಕ್ರಿಯ ಕೊಡುಗೆ"ಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಾಗಿ ಇರಾಕ್‌ಗೆ U.N. ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು" ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. "ವಿಶ್ವದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಭದ್ರತೆ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ" ಖಾತ್ರಿನೀಡುವುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶ ಎಂಬುದು ಸದರಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಇಂಗಿತವಾಗಿತ್ತು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ (ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಇದು ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಆವರ್ತಕ ಸದಸ್ಯ ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು) ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿ, ಸ್ಪೇನ್‌, ಇಟಲಿ, ಆಲ್ಜೀರಿಯಾ, ಮೊರೊಕೊ, ಟ್ಯುನಿಷಿಯಾ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಅಲಿಪ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. U.S. ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ ಇದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವು (ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಜೊತೆಗೆ, ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ). ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಅಂಗೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಅಮೆರಿಕಾದ U.N. ರಾಯಭಾರಿ ಥಾಮಸ್‌ ಪಿಕರಿಂಗ್‌ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ; ಏಕೆಂದರೆ ಇರಾಕಿನ ಆಕ್ರಮಣದ ಕುರಿತಾದ U.N. ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಹಿಂದಿನ ನಿರ್ಣಯಗಳಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಇದು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>ನೋಡಿ: ಪಾಲ್‌ ಲೆವಿಸ್‌, "ಕಾನ್‌ಫ್ರಂಟೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಗಲ್ಫ್‌: ದಿ U.N.; ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಅಂಡ್‌ 3 ಅರಬ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಇಷ್ಯೂ ಆನ್‌ ಅಪೀಲ್‌ ಟು ಹುಸೇನ್‌," ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌, ಜನವರಿ 15, 1991, ಪುಟ A12</ref><ref>‌ಮೈಕೇಲ್‌ ಕ್ರಾನಿಷ್ ಮತ್ತು ಇತರರು, "ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವೆಯ್ಟ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಬ್ರಿಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರ್‌: ಲೇಟ್‌ ಎಫರ್ಟ್‌ ಅಟ್‌ ಡಿಪ್ಲೊಮೆಸಿ ಇನ್‌ ಗಲ್ಫ್‌ ಫೇಲ್ಸ್‌," ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್‌, ಜನವರಿ 16, 1991, ಪುಟ 1</ref><ref>ಎಲೆನ್‌ ನಿಮನ್ಸ್‌, A.P., "ಲಾಸ್ಟ್‌-ಡಿಚ್‌ ಪಿಚಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಪೀಸ್‌; ಬಟ್‌ U.S. ಕ್ಲೇಮ್ಸ್‌ ಇರಾಕೀಸ್‌ ಹೋಲ್ಡ್‌ ಕೀ," ಹೂಸ್ಟನ್‌ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌, ಜನವರಿ 15, 1991, ಪುಟ 1</ref> === UN ನಿರ್ಣಯ === ಆಕ್ರಮಣವಾದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕುವೈಟಿನ ಮತ್ತು U.S. ನಿಯೋಗಗಳು [[UN ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯ ಒಂದು ಸಭೆಗಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡವು; ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಖಂಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳ ಒಂದು ವಾಪಸಾತಿಗೆ ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯ ಮಾಡುವ [[660ನೇ ನಿರ್ಣಯ]]ವನ್ನು ಈ ಸಭೆಯು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 3ರಂದು [[ಅರಬ್‌ ಲೀಗ್‌]] ತನ್ನದೇ ಆದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿ, ಲೀಗ್‌‌ನೊಳಗಿನ ತಿಕ್ಕಾಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರಿಹಾರೋಪಾಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಕರೆನೀಡಿತು, ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ವಿರುದ್ಧ ಎಚ್ಚರಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ 6ರಂದು [[UNನ 661ನೇ ನಿರ್ಣಯ]]ವು ಇರಾಕ್‌ ಮೇಲೆ [[ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು]] ವಿಧಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ 665ನೇ ನಿರ್ಣಯ]]ವು ಹೊರಬಿದ್ದಿತು; ಇದು ಇರಾಕ್‌ ವಿರುದ್ಧ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಒಂದು ನೌಕಾ ದಿಗ್ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿತು. "ಎಲ್ಲಾ ಒಳಬರುವ ಮತ್ತು ಹೊರಹೋಗುವ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಹಡಗು ರವಾನೆಗಳನ್ನು ತಪಾಸಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸರಕುಗಳು ಹಾಗೂ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು, ಮತ್ತು 661ನೇ ನಿರ್ಣಯದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಅನುಷ್ಠಾನವಾಗುತ್ತಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಖಾತ್ರಿನೀಡಲು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ... ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು" ಎಂಬುದು ಅದರ ಸಾರವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಲೋರಿ ಫಿಸ್ಲರ್‌ ದಾಮ್ರೊಷ್‌, ''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲಾ, ಕೇಸಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್‌'', ವೆಸ್ಟ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌, 2001</ref> === ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಷೀಲ್ಡ್‌ === ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾಗೆ ಇರಾಕ್‌ ಒಡ್ಡಿದ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆದರಿಕೆಯು ಪಶ್ಚಿಮದ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕಳವಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಕುವೈಟ್‌ನ ವಿಜಯವಾದ ಮೇಲೆ, ಇರಾಕಿನ ಭೂಸೇನೆಯು ಸೌದಿ ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸುಲಭವಾದ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂತರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿತ್ತು. ಕುವೈಟಿನ ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನ ಮೀಸಲುಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ, ವಿಶ್ವದ ಬಹುಪಾಲು ತೈಲ ಮೀಸಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಹುಸೇನ್‌ಗೆ ಹತೋಟಿಯು ಸಿಕ್ಕಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಇರಾಕ್‌ ಕೂಡಾ ಅನೇಕ ಅಸಮಾಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇರಾನ್‌‌ ಜೊತೆಗಿನ ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೌದಿಯರು ಇರಾಕಿಗೆ ಸುಮಾರು 26 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸಾಲನೀಡಿದ್ದರು. [[ಷಿಯಾ]] ಇರಾನ್‌‌ನ [[ಇಸ್ಲಾಮಿನ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಪ್ರಭಾವವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಷಿಯಾ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಸೌದಿಯರಿಗೆ ಭಯವಿದ್ದುದರಿಂದ, ಸೌದಿಯರು ಇರಾಕ್‌ನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು (ಬಹುಪಾಲು ಸೌದಿ ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಷಿಯಾಗಳ ದಟ್ಟಣೆಯಿರುವ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ). ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಇರಾನ್‌ನ್ನು ತಡೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ತಾನು ಸೌದಿಯರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೆರವು ನೀಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ತಾನು ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸದ್ದಾಂ ಭಾವಿಸಿದ. ಕುವೈಟ್ ಮೇಲೆ ತಾನು ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ, ಸೌದಿ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮೇಲೆ ಹುಸೇನ್‌ ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ದಾಳಿಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ. U.S.-ಬೆಂಬಲಿತ ಸೌದಿ ಸಂಸ್ಥಾನವು, [[ಮೆಕ್ಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಮದೀನಾ]] ಪವಿತ್ರ ನಗರಗಳ ಒಂದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಅನರ್ಹ ರಕ್ಷಕನಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅವನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು. ಸೌದಿಯರ ಮೇಲೆ ಮಾತಿನದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಆತ ಈಚೆಗೆ [[ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಕದನ ನಡೆಸಿದ [[ಇಸ್ಲಾಮಿಗ]] ಗುಂಪುಗಳ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ; ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಸೌದಿಯರ ಮೇಲೆ ಮಾತಿನದಾಳಿಯನ್ನ ನಡೆಸುವಾಗ ಇದೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾತಿನ ಕಲೆಯನ್ನು ಇರಾನ್‌ ಬಳಸಿತ್ತು.<ref>‌[[ಗಿಲ್ಲೆಸ್‌ ಕೆಪೆಲ್]] ''ಜಿಹಾದ್‌: ದಿ ಟ್ರೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್‌ ಇಸ್ಲಾಂ.''</ref> [[ಕಾರ್ಟರ್‌ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಅನುಸಾರ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಇರಾಕಿನ ಭೂಸೇನೆಯು ಚಾಲನೆ ನೀಡಬಹುದು ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ, U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್‌ H. W. ಬುಷ್‌ ಒಂದು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸದಂತೆ ಇರಾಕ್‌ನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ '''ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಷೀಲ್ಡ್‌''' ಎಂಬ ಸಂಕೇತನಾಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು "ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ"ವಾಗಿರುವ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು U.S. ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ U.S. ಸೇನಾ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಸಾರ್ವಭೌಮ [[ಫಹ್ದ್‌ ರಾಜ]]ನ ಮನವಿಯೂ ಬೆನ್ನಿಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾಕ್ಕೆ 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 7ರಂದು U.S. ಪಡೆಗಳು ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅಂದು "ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಷೀಲ್ಡ್‌" ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂತಾಯಿತು.<ref name="AFPS Timeline">{{cite web |title=The Operation Desert Shield/Desert Storm Timeline |url=http://www.defenselink.mil/news/Aug2000/n08082000_20008088.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070929142112/http://www.defenselink.mil/news/Aug2000/n08082000_20008088.html |archivedate=2007-09-29 |accessdate=30 June 2010 |url-status=dead }}</ref> ಕುವೈಟ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಇರಾಕ್‌ನ 19ನೇ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 8ರಂದು ಇರಾಕ್‌ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಆಲಿ ಹಸನ್‌ ಅಲ್‌-ಮಜೀದ್‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಅದರ ಸೇನಾ-ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಹೆಸರಿಸಿದಾಗ, ಈ "ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ"ವಾಗಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಯಿತು‌‌.<ref name="AFPS15years">{{cite web |title=15 Years After Desert Storm, U.S. Commitment to Region Continues |url=http://www.defenselink.mil/news/newsarticle.aspx?id=14792 |accessdate=29 March 2007 |archive-date=8 ಜೂನ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608084842/http://www.defense.gov/news/newsarticle.aspx?id=14792 |url-status=dead }}</ref> ಸದರಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯು ನೌಕಾ ಕದನದ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಕಳಿಸಿತು; [[ವಿಮಾನವಾಹಕ ನೌಕೆಗಳಾದ]] [[USS ಡ್ವೈಟ್‌ D. ಐಸೆನ್‌ಹೋವರ್‌|USS ''ಡ್ವೈಟ್‌ D. ಐಸೆನ್‌ಹೋವರ್‌'']], [[USS ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್‌|USS ''ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್‌'']] ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬೆಂಗಾವಲು ಪಡೆಗಳು ಸದರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್‌ 8ರವೇಳೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ವರ್ಜೀನಿಯಾದ [[ಲ್ಯಾಂಗ್ಲೆ ವಾಯುಪಡೆ ನೆಲೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[1ಸ್ಟ್‌ ಫೈಟರ್‌ ವಿಂಗ್‌‌]]ಗೆ ಸೇರಿದ U.S. ವಾಯುಪಡೆಯ ಒಟ್ಟು 48 F-15 ವಿಮಾನಗಳು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದವು, ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿಯುವುದನ್ನು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವು ಸೌದಿ–ಕುವೈಟ್‌–ಇರಾಕ್‌ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಎಡೆಬಿಡದ ವಿಮಾನ ಗಸ್ತುತಿರುಗುವಿಕೆಗಳನ್ನು ತತ್‌ಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸದರಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ [[USS ಮಿಸ್ಸೌರಿ|USS ''ಮಿಸ್ಸೌರಿ'']] ಮತ್ತು [[USS ವಿಸ್ಕೋಸಿನ್‌|USS ''ವಿಸ್ಕೋಸಿನ್‌'']] ಸಮರನೌಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ U.S. ಕಳಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಏರುತ್ತಲೇ ಹೋದ ಸೇನಾ ಜಮಾವಣೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 543,000ರಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಡೆಗಳವರೆಗೆ ಮುಟ್ಟಿತು; ಇದು [[2003ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇರಾಕ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣ‌]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಬಹುಪಾಲು ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ವಿಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಒಂದು ತ್ವರಿತ ಜಮಾವಣೆಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ [[ಸಮುದ್ರ ಸಾಗಣೆಯ ವೇಗದ ಹಡಗುಗಳ]] ಮೂಲಕ ಸಂಧಿಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. === ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದರ ಸೃಷ್ಟಿಸುವಿಕೆ === ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ನ ಇರಾಕ್‌ನಿಂದ ಆದ ಕುವೈಟ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅರಬ್‌ ಲೀಗ್‌ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಮತ್ತು [[UN ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ಣಯಗಳ ಸರಣಿ]]ಯೊಂದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. 1990ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 29ರಂದು ಅನುಮೋದಿಸಲಾದ [[678ನೇ ನಿರ್ಣಯ]]ವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು; ಇದು ಇರಾಕಿಗೆ 1991ರ ಜನವರಿ 15ರವರೆಗೆ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ವಾಪಸಾತಿ ಗಡುವನ್ನು ನೀಡಿತು, ಮತ್ತು "660ನೇ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ" ಮತ್ತು ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಇರಾಕ್‌ ವಿಫಲಗೊಂಡಲ್ಲಿ, ಬಲಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸೂತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಇದು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿತು.<ref>{{citation |url=http://www.cfr.org/publication/11205/un_security_council_resolution_678_iraq_kuwait.html?breadcrumb=%2Fregion%2F408%2Fkuwait |publisher=Council on Foreign Relations |title=Essential Documents: UN Security Council Resolution 678 |access-date=2010-08-02 |archive-date=2009-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090614131250/http://www.cfr.org/publication/11205/un_security_council_resolution_678_iraq_kuwait.html?breadcrumb=%2Fregion%2F408%2Fkuwait |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:President Bush rides in a HUMVEE with General H. Norman Schwarzkopf during his visit with troops in Saudi Arabia on... - NARA - 186424.jpg|thumb|left|1990ರ ಕೃತಜ್ಞತಾ ನಿವೇದನೆಯ ದಿನದಂದು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿನ U.S. ಪಡೆಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದ H. ನಾರ್ಮನ್‌‌ ಷ್ವಾರ್ಜ್‌ಕೊಫ್‌‌, ಜೂನಿಯರ್‌‌ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್‌ H. W. ಬುಷ್‌]] ಇರಾಕ್‌ನ ಅಪ್ರಚೋದಿತ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವಲ್ಲಿ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು, 34 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಡೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು. ಈ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದರೆ: [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ಬಹ್ರೇನ್‌]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]], [[ಕೆನಡಾ]], [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]], [[ಗ್ರೀಸ್‌]], [[ಇಟಲಿ]], [[ಕುವೈಟ್‌]], [[ಮೊರೊಕೊ]], [[ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌]], [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ನೈಗರ್‌‌]], [[ನಾರ್ವೆ]], [[ಓಮನ್‌]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌]], [[ಕತಾರ್‌]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]], [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]], [[ಸೆನೆಗಲ್‌]], [[ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್‌]], [[ಸಿಂಗಪೂರ್‌]], [[ಸ್ಪೇನ್‌]], [[ಸಿರಿಯಾ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌]], [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]].<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/gulf.war/facts/gulfwar/|title=The Unfinished War: A Decade Since Desert Storm|publisher=CNN In-Depth Specials|year=2001|accessdate=2008-04-05|archive-date=2007-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070510125644/http://edition.cnn.com/SPECIALS/2001/gulf.war/facts/gulfwar/|url-status=dead}}</ref> [[ಜಪಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]] ದೇಶಗಳು ಯಾವುದೇ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವು ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವು; ಈ ಕೊಡುಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 10 ಶತಕೋಟಿ $ ಮತ್ತು 6.6 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಇತ್ತು. ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟದ 956,600 ಪಡೆಗಳ ಪೈಕಿ 73%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು U.S. ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದವು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಬಹುಪಾಲು ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧವೆಂಬುದು ಅರಬ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ವಿಷಯ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೆಲವು ಪಡೆಗಳು ಭಾವಿಸಿದವು, ಅಥವಾ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ U.S. ಪ್ರಭಾವವು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಅವುಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ಅರಬ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೆಡೆಗೆ ಇರಾಕ್ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಯುದ್ಧನಿರತತೆಯ ಕುರಿತು ಮನವರಿಕೆ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಮೂಲಕ, ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವುಗಳ ಅಥವಾ ಋಣಭಾರ ಮನ್ನಿಸುವಿಕೆಯ ಆಮಿಷವನ್ನು ಒಡ್ಡುವ ಮೂಲಕ, ಅಥವಾ ನೆರವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡುವ ಮೂಲಕ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮನವೊಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/31/AR2006103101217.html |title=Security Council Seat Tied to Aid |publisher=washingtonpost.com |accessdate=2010-03-18 | first=Colum | last=Lynch | date=1 November 2006}}</ref> === ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ === ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಇರಾಕ್‌ನ್ನು ಓಡಿಸಲು ಸೇನಾ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, 1991ರ ಜನವರಿ 12ರಂದು [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]] ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿತು. [[U.S. ಸೆನೆಟ್‌‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ 52-47ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ [[U.S. ಶಾಸನಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ 250-183ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದವು. ಇವು ಸೇನಾಪಡೆಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, [[1812ರ ಯುದ್ಧ]]ವಾದಾಗಿನಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅತಿನಿಕಟವಾದ ಅಂತರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇದಾದ ಕೂಡಲೇ, ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಈ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದವು. ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಹಲವಾರು ಬಹಿರಂಗ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವು; ಕುವೈಟಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಗ್ರತೆ ಅಥವಾ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಇರಾಕ್‌ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂಬುದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವವಾಗಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೇಲಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಮುಂದಡಿಯಿಟ್ಟಿತು; ಸದರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಮತ್ತು ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ತೈಲಪೂರೈಕೆದಾರನಾಗಿ ಅದು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಥಾನಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ [[ಭೂರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ದೊರಕಿತ್ತು. 1990ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 11ರಂದು ನಡೆದ U.S. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಒಂದು ಭಾಷಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್‌ H.W. ಬುಷ್‌ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರಣಗಳ ಸಾರಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ನೀಡಿದ: ''"ಮೂರು ದಿನಗಳೊಳಗಾಗಿ, 850 ಫಿರಂಗಿರಥಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇರಾಕಿನ 120,000 ಪಡೆಗಳು ಕುವೈಟ್‌ನೊಳಗೆ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಗುಂಡಿನ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಲು ದಕ್ಷಿಣದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿವೆ. '' ''ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸಿಯೇ ನಾನು ಆ ಅಪ್ರಚೋದಿತ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ."'' <ref>{{Cite web |url=http://millercenter.org/scripps/archive/speeches/detail/3425 |title=ಮಿಲ್ಲರ್‌‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌‌ - ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಷಿಯಲ್‌ ಸ್ಪೀಚ್‌ ಆರ್ಕೀವ್‌ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2011-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116162710/http://millercenter.org/scripps/archive/speeches/detail/3425 |url-status=dead }}</ref> ಗಡಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಉಪಗ್ರಹ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಪೆಂಟಗನ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿತಾದರೂ, ಇದೊಂದು ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಬಂತು. ಚರ್ಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾದ ಚಿತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ''ಸೇಂಟ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಓರ್ವ ವರದಿಗಾರ ಸಂಪಾದಿಸಿದ; ಖಾಲಿ ಮರುಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಬೇರೇನೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.csmonitor.com/2002/0906/p01s02-wosc.html ಇನ್‌ ವಾರ್‌, ಸಮ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌ ಲೆಸ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಚುಯಲ್‌ | csmonitor.com]</ref> [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸದ್ದಾಂನ ಅಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ]] [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು]] ಕುರಿತು ಇರಾಕ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಇತಿಹಾಸವು, ವಿದೇಶಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸಮರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. [[ಜೈವಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು]] ಇರಾಕ್‌ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದೂ ಚಿರಪರಿಚಿತ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು; [[ಇರಾನ್‌‌–ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇರಾನಿನ ಪಡೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹಾಗೂ [[ಅಲ್‌-ಅನ್ಫಾಲ್‌ ಆಂದೋಲನ]]ದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ದೇಶದ [[ಕುರ್ದಿಷ್‌]] ಜನ ಸಮುದಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಈ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಸದ್ದಾಂ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದ. ಇರಾಕ್‌ ಒಂದು [[ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ]] ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದೂ ತಿಳಿದ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದ್ದ ಇರಾಕಿನ ಸೇನೆಯಿಂದ ಕುವೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ದುರುಪಯೋಗ ಎಸಗಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವಾದರೂ, ಸೇನಾ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಪರವಾಗಿ U.S. ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಕುವೈಟ್‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳ]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ನೂತನಸೃಷ್ಟಿಗಳು U.S.ನಲ್ಲಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕುವೈಟ್ ಮೇಲೆ ಇರಾಕ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣವಾದ ಕೆಲಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ, ''[[ಸಿಟಿಜೆನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಎ ಫ್ರೀ ಕುವೈಟ್‌]]'' ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಯು U.S.ನಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಸುಮಾರು 11 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ [[ಹಿಲ್‌ &amp; ನೋಲ್ಟನ್‌‌]] ಎಂಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಈ ಸಂಘಟನೆಯು ಎರವಲು ಸೇವೆಗೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಈ ಹಣವನ್ನು [[ಕುವೈಟಿನ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಪಾವತಿಸಿತು.<ref>[http://www.prwatch.org/books/tsigfy10.html ಹೌ PR ಸೋಲ್ಡ್‌ ದಿ ವಾರ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಅರೇಬಿಯನ್‌ ಗಲ್ಫ್‌‌ | ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಮೀಡಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ]</ref> U.S. ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಇತರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪೈಕಿ (ಸದರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ U.S. ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಇರಾಕಿನ ಘೋರಕೃತ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವುದು, ಕಾಲೇಜು ಆವರಣಗಳಲ್ಲಿ 'ಮುಕ್ತ ಕುವೈಟ್‌' T-ಷರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹಂಚುವುದು, ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ವಿಡಿಯೊ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದು), [[U.S. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‌‌]]ನ ಸದಸ್ಯರ ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೋಚರಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಹಾಜರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು; ಈ ಸಜ್ಜಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮಹಿಳೆಯೋರ್ವಳು ತನ್ನನ್ನು [[ಕುವೈಟ್‌ ನಗರದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ದಾದಿ]] ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಂಡಳು ಹಾಗೂ ಇರಾಕಿನ ಸೈನಿಕರು ಶಿಶುಗಳನ್ನು ಇನ್‌ಕ್ಯುಬೇಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊರಗೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಮತ್ತು ಸಾಯವಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿಡುತ್ತಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಆಕೆ ವಿವರಿಸಿದಳು. ಇರಾಕ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಒಂದು ಯುದ್ಧದ ಕಡೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಈ ಎರಡೂ ವಲಯವನ್ನೂ ಓಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಕಥನವು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು: ಇರಾಕ್‌ ವಿರುದ್ಧದ ಸೇನಾ ಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪುರಾವೆಯು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟಾಯಿತು ಎಂದು ಆರು ಮಂದಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗರು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಏಳು ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಒಂದು 52-47 ಪ್ರಮಾಣದ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಸೇನಾಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸೆನೆಟ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುದ್ಧವಾದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಈ ಆಪಾದನೆಯೊಂದು ಕಟ್ಟುಕತೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಂಶ ಹೊರಬಿತ್ತು. ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯು [[ಕುವೈಟಿನ ರಾಜ ಪರಿವಾರ]]ದ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದಳು ಎಂಬುದು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆಕೆ U.S.ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ<ref>{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1316/is_n9_v24/ai_12529902 |title=ಕುವೈಟ್‌ಗೇಟ್‌ - ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಕುವೈಟಿ ಬೇಬೀಸ್‌ ಬೈ ಇರಾಕಿ ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್‌ ಎಗ್ಸಾಜರೇಟೆಡ್‌ {{!}} ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಮಂತ್ಲಿ {{!}} BNETನಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ |access-date=2012-05-29 |archive-date=2012-05-29 |archive-url=https://archive.is/20120529014406/findarticles.com/p/articles/mi_m1316/is_n9_v24/ai_12529902 |url-status=live }}</ref> ಕುವೈಟಿನ ರಾಯಭಾರಿಯ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂತು. ಇರಾಕಿನ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಕುವೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂತು. ಕೃತಕ ಶಾಖೋಪಕರಣ (ಇನ್‌ಕ್ಯುಬೇಟರ್‌) ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಹಿಲ್‌ & ನೋಲ್ಟನ್‌‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವಿವರಗಳು [[ಜಾನ್‌ R. ಮ್ಯಾಕ್‌ಅರ್ಥರ್‌‌]] ಎಂಬಾತನ ''ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಫ್ರಂಟ್‌: ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಷಿಪ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ರೊಪಗಾಂಡಾ ಇನ್‌ ದಿ ಗಲ್ಫ್‌ ವಾರ್‌'' (ಬರ್ಕ್‌ಲಿ, CA: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ CA ಪ್ರೆಸ್‌, 1992) ಎಂಬ ಒಂದು ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ [[ಓದುಗರ-ಸಂಪಾದಕೀಯ]] ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಅರ್ಥರ್‌ ಬರೆದ ಲೇಖನವೊಂದು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಾಗ, ಅದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. [[ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌‌]]ನಿಂದ ಒಂದು ಮರುಪರೀಕ್ಷೆಯು ನಡೆಯುವಂತಾಗಲು ಇದು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು; ಮೂಲ ಖೋಟಾ ಪುರಾವೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಶುಗಳನ್ನು ಇನ್‌ಕ್ಯುಬೇಟರ್‌ಗಳಿಂದ ತೆಗೆದು ಹೊರಗೆಸೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಆಪಾದಿಸುವ ಒಂದು ಸಮರ್ಥನಾಪೂರ್ವಕ ವಿವರಕ್ಕೆ ಆಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂಲತಃ ಒತ್ತಾಸೆ ನೀಡಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಯು ಕಂಡುಬರದ ಕಾರಣ, ಸಂಘಟನೆಯು ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆಗ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್‌ H. W. ಬುಷ್‌ ದೂರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಕೃತಕ ಶಾಖೋಪಕರಣದ (ಇನ್‌ಕ್ಯುಬೇಟರ್‌‌) ಆಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಕುವೈಟ್‌ನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ಭೂಸೇನೆಯು ಎಸಗಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಅಪರಾಧಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ-ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಅಂದರೆ, ಮೂವರು ಸೋದರರನ್ನು [[ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆಯೇ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ್ದು]] ಮತ್ತು ಅದಾದ ನಂತರ ಅವರ ಶವಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಪೇರಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೀದಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಕೊಳೆಯುವಂತೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು ಇಂಥ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಇರಾಕಿನ ಭೂಸೇನೆಯು ಎಸಗಿತ್ತು.<ref>ಮಕಿಯಾ 1993, ಪುಟ 40.</ref> ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ಕುವೈಟಿನ ಖಾಸಗಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸೂರೆಮಾಡಿದವು ಮತ್ತು ಲೂಟಿಹೊಡೆದವು; ಒಂದು ಮನೆಯೊಳಗಂತೂ ಪದೇಪದೇ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>ಮಕಿಯಾ 1993, ಪುಟಗಳು 31-33</ref> ಈ ಕುರಿತು ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಯೋರ್ವ ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ, "ಎಲ್ಲವೂ ಹಿಂಸೆಗೋಸ್ಕರ ಮಾಡಿದ ಹಿಂಸೆಯಾಗಿತ್ತು, ನಾಶದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ನಾಶವಾಗಿತ್ತು... [[ಸಾಲ್ವಡಾರ್‌ ಡಾಲಿ]] ರಚಿಸಿರುವ ಒಂದು [[ಅತಿ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ]] [[ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆ]]ಯನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಇದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ".<ref>ಮಕಿಯಾ 1993, ಪುಟ 32.</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಕದನಗಳು == === ವಿಮಾನ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ === {{Main|Gulf War air campaign}} [[ಚಿತ್ರ:A-10A Thunderbolt II Desert Storm.jpg|thumb|right|ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀರುಹಾಯಿಸಲಾದ ಬೆಳೆಗಳ ವಲಯಗಳ ಮೇಲಿನ USAF A-10A ಥಂಡರ್‌ಬೋಲ್ಟ್‌‌-II ನೆಲದ ದಾಳಿಯ ವಿಮಾನ.]] ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ [[ವೈಮಾನಿಕ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿ]]ಯ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 100,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ವಿಮಾನದಾಳಿ]]ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಒಕ್ಕೂಟವು, 88,500 ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು<ref>name=cnnstats {{cite web |url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/limit1.html |author=Edwin E. Moïse |title=Limited War : The Stereotypes |publisher=Clemson University |accessdate=2010-07-02}}</ref> ಬೀಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸಿತು.<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/ops/desert_storm.htm ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌] globalsecurity.com</ref> [[USAF]]ನ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಜನರಲ್‌]] [[ಚಕ್‌ ಹಾರ್ನರ್‌‌]] ಎಂಬಾತ ವಿಮಾನ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆದೇಶಿಸುವ ಹೊಣೆಹೊತ್ತಿದ್ದ; ಜನರಲ್‌ ಷ್ವಾರ್ಜ್‌ಕೊಫ್‌ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ]] ಇನ್ನೂ ಇರುವಾಗಲೇ, ಈತ [[U.S. ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಕಮಾಂಡ್‌‌]]ನ ಮುಂಚೂಣಿಯ ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ. [[ಚಿತ್ರ:T72 MBT.jpg|thumb|left|ಆಲಿ ಅಲ್‌ ಸಲೆಮ್‌‌ ವಾಯುನೆಲೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಾಶಪಡಿಸಲಾದ ಇರಾಕಿನ T-72 ಫಿರಂಗಿರಥ]] 678ನೇ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅಂತಿಮ ಗಡುವಿನ ನಂತರದ ದಿನದಂದು, ಒಂದು ಭಾರೀ ವೈಮಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಒಕ್ಕೂಟವು ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು; ಇದು '''ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌''' ಎಂಬ ಸಂಕೇತನಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. [[ಇರಾಕಿನ ವಾಯುಪಡೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ-ನಿರೋಧಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದು]] ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳಿಗಾಗಿದ್ದ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿತ್ತು. ವಿಮಾನದಾಳಿಗಳ ಉಡಾವಣೆಗಳನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಿಂದ ಮತ್ತು [[ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಆರು [[ವಿಮಾನವಾಹಕ ನೌಕೆ ಕದನ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ]] ([[CVBG]]) ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸೇನಾತುಕಡಿಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವಹನ-ಸಂಪರ್ಕದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಒಕ್ಕೂಟದ ಮುಂದಿನ ಗುರಿಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇರಾನ್‌‌–ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ನಿಕಟವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿದ್ದ, ಮತ್ತು ತೀರಾ ಕೆಳಗಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಡದೆ ಅಸಮ್ಮತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸೇನಾ ಇರಾಕಿ ಪಡೆಗಳ ಸೇನಾತುಕಡಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ, ಇರಾಕಿನ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಕ್ಕೂಟದ ಯೋಜಕರು ಆಶಿಸಿದರು. ಇರಾಕ್‌ ಮತ್ತು ಕುವೈಟ್‌ಗಳಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಸೇನಾ ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ವೈಮಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಂತವು ಗುರಿಯಿಟ್ಟಿತು: [[ಸ್ಕಡ್‌]] ಕ್ಷಿಪಣಿ ಉಡಾವಣಾ ಯಂತ್ರಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಪಡೆಗಳು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಗಳಾದವು. ಒಕ್ಕೂಟದ ವಾಯುಬಲದ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ-ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಕಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಲು ಮೀಸಲಿಡಲಾಯಿತು; ಸ್ಕಡ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೊಂದನ್ನು ಟ್ರಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಸ್ಕಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಾಶಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಲೆಂದು, U.S. ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳ]] ಕೆಲವೊಂದು ತಂಡಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಇರಾಕ್‌ನೊಳಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ತೂರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[MANPADಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇರಾಕಿನ ವಿಮಾನ ನಿರೋಧಕ ರಕ್ಷಣೆಗಳು ಒಕ್ಕೂಟ ವಿಮಾನಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವೆನ್ನುವಂತೆ ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು 100,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾನದಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 75 ವಿಮಾನಗಳ ನಷ್ಟವಾಯಿತು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 44ಕ್ಕೆ ಇರಾಕಿನ ಕ್ರಮವು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಷ್ಟಗಳ ಪೈಕಿ ಎರಡಕ್ಕೆ ವಿಮಾನವು ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ್ದು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ನೆಲದ ಮೇಲಿಂದ ಉಡಾಯಿಸುವ ಇರಾಕಿನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಈ ಅವಘಡವು ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು.<ref name="cnnstats">{{cite news |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/gulf.war/facts/gulfwar |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612131747/http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/gulf.war/facts/gulfwar |archivedate=2008-06-12 |title=CNN.com In-depth specials&nbsp;— Gulf War (via Internet Archive) |accessdate=2008-03-23 |year=2001 |publisher=CNN}}</ref><ref>http://128.121.102.226/aaloss.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ನಷ್ಟಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ವಿಮಾನದಿಂದ-ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಆದ ವಿಜಯ ಎಂದು ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಿಮಾನದಿಂದ-ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ಹಾರಿಸಲಾದ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯಿಂದಾಗಿ, ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಆಕ್ರಮಣ ವಿಮಾನಗಳು ನೆಲೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದವು ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಆದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಭಾವಿಸಲಾದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ಒಂದು ಎಡವಟ್ಟಾದ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕವೇಳೆ ಈ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ತಪ್ಪಾದ ದಿನಾಂಕ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. === ಕ್ಷಿಪಣಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಇರಾಕ್‌ ಉಡಾಯಿಸುತ್ತದೆ === [[ಚಿತ್ರ:Scud downed by Patriot missiles.JPEG|thumb|right|1991ರ ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಯೊಂದರ ಹಿಂಭಾಗವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ.]] ಒಂದು ವೇಳೆ ತನ್ನನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರೆ, ತಾನು ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಇರಾಕಿನ ಸರ್ಕಾರವು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಇರಾಕ್‌ನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌-ಮಾತನಾಡುವ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ [[ತಾರಿಕ್‌ ಅಜೀಜ್‌‌]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವರದಿಗಾರನೊಬ್ಬ, ಸ್ವಿಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌ನ ಜಿನಿವಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ U.S.-ಇರಾಕ್‌ ಶಾಂತಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ವಿಫಲಗೊಂಡುದರ ಪರಿಣಾಮದ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ. ''“ಮಾನ್ಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರೇ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಲ್ಲಿ... ನೀವು ಇಸ್ರೇಲ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವಿರಾ‌?”'' ಎಂದು ವರದಿಗಾರ ಕೇಳಿದ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಚಿವನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹೀಗಿತ್ತು, ''“ಹೌದು, ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ಹೌದು.”'' <ref>ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಎಫ್ರೇಮ್‌ ಕರ್ಷ್‌, ''ದಿ ಗಲ್ಫ್‌ ಕಾನ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಟ್‌: ಡಿಪ್ಲೊಮೆಸಿ ಅಂಡ್‌ ವಾರ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆರ್ಡರ್‌'', 1990-1991 (ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌, 1993), 332.</ref><ref>{{cite web |author=Post Video To Facebook |url=http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306&start=607&end=657 |title=Geneva Meeting on Arabian Gulf Crisis - C-SPAN Video Library |publisher=C-spanarchives.org |date=1991-01-09 |accessdate=2010-03-18 |archive-date=2011-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110501102548/http://www.c-spanarchives.org/program/ID/176306%26start%3D607%26end%3D657 |url-status=dead }}</ref> ಮೊದಲ ದಾಳಿಗಳಾದ ಐದು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ, ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ನದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ಧ್ವನಿಯೊಂದನ್ನು ಇರಾಕ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿತು; ಆ ಧ್ವನಿಯು ಘೋಷಿಸಿದ್ದು ಹೀಗಿತ್ತು: "ಎಲ್ಲಾ ಕದನಗಳ ತಾಯಿಯಾದ ಮಹಾನ್‌ ಘರ್ಷಣೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹಾನ್‌ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹೋರಾಟವು ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ವಿಜಯದ ಆರಂಭವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತದೆ." ಮರುದಿನ, ಎಂಟು [[ಇರಾಕಿನಿಂದ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಕಡ್‌]] ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಇಸ್ರೇಲ್‌ನೊಳಗೆ ಉಡಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇರಾಕ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಮೇಲಿನ ಈ ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿಗಳು ಯುದ್ಧದ ಆರು ವಾರಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿಯುವುದಿತ್ತು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ಯುದ್ಧದೊಳಗೆ ಎಳೆದು ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಇರಾಕಿಗಳು ಅಶಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ಅರಬ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಹೋರಾಡುವುದು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದುದರಿಂದ, ಅವು ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=July 2009}} ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಇಸ್ರೇಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಅರಬ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. 28 U.S. ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕೊಂದ [[ಧಹ್ರಾನ್‌]] ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅರಿವಿಗೆ ಬಂತು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದವು; ಪರಮೋಚ್ಚ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಸಿಡಿತವು, ನಿಖರತೆ ಮತ್ತು ಸಿಡಿತಲೆಯ ಸ್ಫೋಟನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಾಟಕೀಯ ಕುಸಿತವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಮೇಲೆ ಬಂದಿಳಿದ 39 ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ವತ್ತು ಹಾನಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಡು ಸಾವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಜನ ಸಮುದಾಯದ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ಇಸ್ರೇಲಿನ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಇಸ್ರೇಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ಅನಿಲ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಯು ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದರ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವು ಶಬ್ದಮಾಡಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಈ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಸೂಕ್ತ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಇಸ್ರೇಲಿನ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿ]]ಯ ಎರಡು ದಂಡುಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಪಥದಿಂದ ತಿರುಗಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ, [[ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌]] ಒಂದು ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್‌ನ್ನು ಕಳಿಸಿತು. ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಾಯುಪಡೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ಇರಾಕಿನ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ "ಸ್ಕಡ್‌ ಬೇಟೆಗಳನ್ನು" ಹಿಡಿಯುಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಾಲೀಮು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು; ವೇಷಮರೆಸಿಕೊಂಡ ಟ್ರಕ್ಕುಗಳು ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಅಥವಾ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಕಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಉಡಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಆ ಟ್ರಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸದರಿ ವಾಯುಪಡೆಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮಾಡಿದ ಮೂರು ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಂದು ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಯು, 1991ರ ಜನವರಿ 22ರಂದು ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ರಾಮಟ್‌ ಗ್ಯಾನ್‌‌‌‌]]ಗೆ ಬಡಿದವು, ಮತ್ತು 96 ಜನರನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿ, ಮೂವರು ವಯಸ್ಸಾದ ಮಂದಿ [[ಹೃದಯಾಘಾತ]]ಗಳಿಂದ ಸಾಯುವಲ್ಲಿನ ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದವು. ಹಿಂದಿನ ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರತೀಕಾರ ಎಂಬುದು ಇಸ್ರೇಲಿನ ಅನುದಿನದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಹೊಡೆತದ ನಂತರ ಇಸ್ರೇಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಯಿಟ್‌ಝಾಕ್‌ ಷಮೀರ್‌]] ಸಂಯಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಮನವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ ಆತ, ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಕೈಹಾಕದಿರಲು ಒಪ್ಪಿದ.<ref>ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಎಫ್ರೇಮ್‌ ಕರ್ಷ್‌, ''ದಿ ಗಲ್ಫ್‌ ಕಾನ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಟ್‌: ಡಿಪ್ಲೊಮೆಸಿ ಅಂಡ್‌ ವಾರ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆರ್ಡರ್‌'', 1990-1991 (ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌, 1993), 331-41.</ref> ಇಸ್ರೇಲಿನ ಕಡೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮದಿಂದ ತಾನು ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ತಿಕ್ಕಾಟವನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು U.S. ಸರ್ಕಾರದ ಕಳವಳವಾಗಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, IAF ವತಿಯಿಂದ ಒಂದು ವಾಯುದಾಳಿಯು ನಡೆಯುವುದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಶತ್ರುರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಜೋರ್ಡಾನ್‌ ಅಥವಾ ಸಿರಿಯಾದ ಮೇಲೆ IAF ವಿಮಾನವನ್ನು ಹಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿತ್ತು; ಹೀಗಾದಾಗ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವುಗಳಿಗೂ ಪ್ರಚೋದನೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿ ಅವು ಇರಾಕ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಯುದ್ಧಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದೂ ಸಹ U.S. ಸರ್ಕಾರದ ಕಳವಳವಾಗಿತ್ತು. === ಖಪ್ಜಿಯ ಕದನ === {{Refimprovesect|date=March 2008}} {{Main|Battle of Khafji}} [[ಚಿತ್ರ:Disabled Iraqi T-62 Battle of Khafji.jpg|thumb|left|ಖಪ್ಜಿಯ ಕದನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇರಾಕಿನ ಒಂದು T-62 ಫಿರಂಗಿರಥ]] ಲಘುವಾದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಸೌದಿ ನಗರವಾದ [[ಖಪ್ಜಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ಜನವರಿ 29ರಂದು ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ಫಿರಂಗಿರಥಗಳು ಮತ್ತು ಪದಾತಿ ಸೈನ್ಯದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ದಾಳಿಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವು. ಸೌದಿ ಮತ್ತು [[ಕತಾರ್‌‌‌‌]]ನ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಪಡೆದ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಮೆರೈನ್‌ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌‌‌‌‌]]ನಿಂದ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಖಪ್ಜಿಯ ಕದನವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಡೆಗಳು [[ನಿಕಟವಾದ ವಾಯು ಬೆಂಬಲ]]ವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿಯಿಂದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವ ತಂತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಸಿಕೊಂಡವು. ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಅಗಾಧಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವಾದರೂ, ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಈಡಾದವು. ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವಿಕೆಯ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಮಂದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಮೆರಿಕಾದ AC-130 ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಸಜ್ಜಿತ ವಿಮಾನವೊಂದನ್ನು ಇರಾಕಿನ SAM ಕ್ಷಿಪಣಿಯೊಂದು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದಾಗ, ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 14 U.S. ವಿಮಾನ ಯೋಧರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, ಮತ್ತು ಕದನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಬ್ಬರು ಸೈನಿಕರು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಸೌದಿ ಮತ್ತು ಕತಾರ್‌ನ ಪಡೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 18 ಮಂದಿ ಸತ್ತರು. ಖಪ್ಜಿಯಲ್ಲಿನ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ 60–300 ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು ಹಾಗೂ 400 ಮಂದಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು. ಕುವೈಟ್‌ ಮೇಲೆ ಇರಾಕಿನ ಆಕ್ರಮಣವಾದ ನಂತರ, ಖಪ್ಜಿಯು ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಒಂದು ತತ್‌‌ಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆಯ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು [[ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಿಭಾಗ]]ಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಘುವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಪೂರ್ವಭಾಗದೊಳಗೆ ದಾಳಿಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ಚಿಮ್ಮುಹಲಗೆಯಾಗಿ ಖಪ್ಜಿ ನಗರವನ್ನು ತರುವಾಯ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಇರಾಕಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿದ್ದುದನ್ನು, ಒಂದು ತೀವ್ರವಾದ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ದೋಷ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕ ಪರಿಣಿತರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ತೈಲ ಪೂರೈಕೆಗಳ ಒಂದು ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಇರಾಕ್‌ ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು U.S. ತರುವಾಯ ನಿಯೋಜಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಬಹುದಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಇರಾಕ್‌ ಪಡೆಯಬಹುದಿತ್ತು. == ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:DesertStormMap v2.svg|thumb|350px|right|upright=1.5|ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 24ರಿಂದ 28ರವರೆಗಿನ ನೆಲದ ಪಡೆಯ ಚಲನವಲನಗಳು.]] ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳು ತಾವು ಹೊಂದಿದ್ದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ವಾಯುವಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದರೂ, ನೆಲದ ಪಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸರಿಸಮನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ನೆಲದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕ್ರಮಣವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ತಮ್ಮ [[ವಾಯುಪಡೆ]]ಗಳಿಂದ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ವಾಯುಬಲದ ಪರಮಾಧಿಪತ್ಯ]]ದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದವು: # ಇರಾಕಿ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಚೀನೀ ನಿರ್ಮಿತ [[ಟೈಪ್‌ 69]] ಹಾಗೂ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ [[T-72]] ಫಿರಂಗಿರಥಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, U.S. [[M1 ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್‌‌]], ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ಚಾಲೆಂಜರ್‌‌ 1]], ಮತ್ತು ಕುವೈಟಿನ [[M-84]]ABನಂಥ ಒಕ್ಕೂಟದ [[ಕದನದ ಪ್ರಮುಖ ಫಿರಂಗಿರಥಗಳು]] ಅಪಾರವಾಗಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. # [[GPS]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಇತರ ನಿಶ್ಚಿತ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಸಂಚರಿಸಲು ಒಕ್ಕೂಟ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. [[ವಿಮಾನದ ನೆರವಿನ ನೆಲೆಗಳ ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆ]]ಯ ಜೊತೆಗೆ ಇದೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು [[ಕೈಕೈ ಮಿಲಾವಣೆಯ ಕದನ]]ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಂದು [[ಕುಶಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕದನ]]ವನ್ನು ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಅವರಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು: ತಾವಿರುವುದು ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಶತ್ರುವಿರುವುದು ಎಲ್ಲಿ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು; ಶತ್ರು ಪಡೆಗಳಿಗಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹುಡುಕಾಡುವ ಜರೂರತ್ತು ಅಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. === ಕುವೈಟ್‌ನ ವಿಮೋಚನೆ === {{Main|Liberation of Kuwait campaign}} ಕುವೈಟ್‌ನ ವಿಮೋಚನೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ, ವಾಯುದಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯ ಸಾಲು ಹೊಡೆತ ಅಥವಾ ವೇಳೆಯ ಗುಂಡಿನ ಹೊಡೆತದ ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕಾ ನಡೆಸಿದ ಬಲೆಗೆ ಕೆಡವುವ ಶೈಲಿಯ ದಾಳಿಗಳನ್ನು, ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲದ ದಾಳಿಯು ಕೇಂದ್ರಭಾಗದ ಕುವೈಟ್‌ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಇರಾಕಿ ಪಡೆಗಳು ನಂಬುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 23ರಂದು, ನೌಕಾಸೈನ್ಯದ 1ನೇ ವಿಭಾಗ, ನೌಕಾಸೈನ್ಯದ 2ನೇ ವಿಭಾಗ, ಮತ್ತು 1ನೇ ಲಘು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪದಾತಿ ಸೈನ್ಯಗಳು ಕುವೈಟ್‌ನೊಳಗೆ ಹಾಯ್ದವು ಮತ್ತು ಕುವೈಟ್‌ ನಗರದ ಕಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದವು. ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಇರಾಕಿನ ಕಂದಕ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ದಾಳಿಮಾಡಿದವು. ಇರಾಕಿನ ಮುಳ್ಳುತಂತಿ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಂಗ-ಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು ನೌಕಾಸೈನ್ಯಗಳು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಹೋದವು, ನಂತರ ಇರಾಕಿನ ಫಿರಂಗಿರಥಗಳನ್ನು ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಳಿಸಿದವು; ಸದರಿ ಫಿರಂಗಿರಥಗಳು ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ನಂತರ ಶರಣಾದವು. ಕುವೈಟಿನ ಪಡೆಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಕುವೈಟ್‌ ನಗರದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿದವು, ಇದಕ್ಕೆ ಇರಾಕಿ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಲಘುವಾದ ಪ್ರತಿರೋಧವು ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಓರ್ವ ಯೋಧ ಮತ್ತು ಒಂದು ವಿಮಾನವನ್ನು ಕುವೈಟಿನ ಪಡೆಗಳು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು, ಮತ್ತು ಅವು ನಗರವನ್ನು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಿದವು. ಕುವೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಇರಾಕಿನ ಬಹುಪಾಲು ಸೈನಿಕರು ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಿಗೆ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡರು. === ಇರಾಕ್‌ನೊಳಗಿನ ಆರಂಭಿಕ ನಡೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:IrakT72DesertStorm1991.jpg|thumb|250px|right|ಇರಾಕ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನಾಶಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇರಾಕಿನ T-72 ಫಿರಂಗಿರಥಗಳು.]] ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸಬ್ರೆ ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಅಂಕಿತವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/military/ops/desert_sabre.htm |title=Operation Desert Sabre / Gulf War Ground Campaign |publisher=Globalsecurity.org |date= |accessdate=2010-03-18}}</ref> ಜನವರಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ [[ವಿಶೇಷ ವಾಯು ಸೇವೆ]]ಯ B ತುಕಡಿಯ ಮೂರು ಗಸ್ತುಪಡೆಗಳು ಇರಾಕ್‌ನೊಳಗೆ ಸಾಗುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಘಟಕಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಬ್ರೇವೋ ಒನ್‌ ಝೀರೋ, [[ಬ್ರೇವೋ ಟೂ ಝೀರೋ]], ಮತ್ತು ಬ್ರೇವೋ ಥ್ರೀ ಝೀರೋ ಎಂಬುದು ಅವುಗಳ ಕರೆ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿದ್ದವು. [[ಸ್ಕಡ್‌]] ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಸಂಚಾರಿ ಉಡಾವಣಾ ಯಂತ್ರಗಳು ದಿನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಗಳ ಮತ್ತು ಮರೆಮಾಡುವ ಬಲೆಹೆಣಿಗೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ, ವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಅವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಚಲನವಲನಗಳ ಕುರಿತಾದ ಗುಪ್ತಚರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಎಂಟು-ಯೋಧರ ಈ ಗಸ್ತುಪಡೆಗಳು ಇರಾಕಿನ ಸೇನಾಪಂಕ್ತಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಬಂದಿಳಿದವು. ಉಡಾವಣಾ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೊಳವೆ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗುವ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[TEL]] ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅವುಗಳ ಫೈಬರ್‌-ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ಸಂವಹನಗಳ ವ್ಯೂಹಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದು ಇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. U.S. ಭೂಸೇನೆಯ [[2ನೇ ಪದಾತಿದಳ, 1ನೇ ಅಶ್ವದಳ ವಿಭಾಗ]]ದ ಘಟಕಗಳು 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 9ರಂದು ಒಂದು ಗುಪ್ತವಾದ [[ನೆಲೆಗಳ ಪತ್ತೇದಾರಿಕೆ]] ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು; ಇದಾದ ನಂತರ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು, ಫೆಬ್ರುವರಿ 20ರಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿ ಇರಾಕಿನ ಒಂದು [[ರೆಜಿಮೆಂಟನ್ನು]] ನಾಶಪಡಿಸಿತು.{{Citation needed|date=February 2009}} 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 22ರಂದು, ಸೋವಿಯೆಟ್‌-ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ [[ಕದನ-ವಿರಾಮ]]ದ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಇರಾಕ್‌ ಸಮ್ಮತಿಸಿತು. ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕದನ-ವಿರಾಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಆರು ವಾರಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ-ಪೂರ್ವ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಕರೆನೀಡಿತು ಮತ್ತು UN ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಅಥವಾ ಪರಿಶೀಲನೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡಲು ಕದನ-ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ವಾಪಸಾತಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅದು ಕರೆನೀಡಿತು. ಒಕ್ಕೂಟವು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತಾದರೂ, ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುವ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿನಡೆಸುವುದಿಲ್ಲ{{Citation needed|date=February 2009}} ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಫೆಬ್ರುವರಿ 23ರಂದು, ಕಾದಾಟವು 500 ಮಂದಿ ಇರಾಕಿನ ಸೈನಿಕರ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರುವರಿ 24ರಂದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗಳು ಇರಾಕ್‌/ಕುವೈಟ್‌ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿದವು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು. ಇರಾಕಿನ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಲಘುಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು 4 ಮಂದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref name="leyden.com">{{cite web|author=Andrew Leydon |url=http://www.leyden.com/gulfwar/week6.html |title=Carriers in the Arabian Gulf War |publisher=Leyden.com |date= |accessdate=2010-03-18}}</ref> === ಒಕ್ಕೂಟ ಪಡೆಗಳ ಇರಾಕ್‌ ಪ್ರವೇಶ === [[ಚಿತ್ರ:Gulfwarroom.jpg|thumb|250px|right|ನೆಲದ ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಗತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಂದಿನ U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಾರ್ಜ್‌ H. W. ಬುಷ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಲಹೆಗಾರರಿಗೆ ಜನರಲ್‌ ಕಾಲಿನ್‌ ಪೊವೆಲ್‌ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು.]] ಇದಾದ ಸ್ವಲ್ಪಹೊತ್ತಿಗೇ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಲವರ್ಧನೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಮತ್ತು [[2ನೇ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಅಶ್ವದಳ ರೆಜಿಮೆಂಟಿನ]] (3/2 ACR) 3ನೇ ತುಕಡಿಯಿಂದ ಮುಂಚೂಣಿದಳದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[U.S. VII ವಿಶೇಷದಳಗಳು]], ಫೆಬ್ರುವರಿ 24ರಂದು ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಕುವೈಟ್‌ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಕ್ಕೆ, ಇರಾಕ್‌ನೆಡೆಗೆ ಒಂದು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ದಾಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು; ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಕ್ರಮವು ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ, [[U.S. XVIII ವಾಯುಗಾಮಿ ವಿಶೇಷದಳಗಳು]], ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಇರಾಕ್‌ನ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದ ಮರುಭೂಮಿಯಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ "ಎಡ-ಕಕ್ಷೆಯ" ದಾಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು; [[3ನೇ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಅಶ್ವದಳ ರೆಜಿಮೆಂಟು (3ನೇ ACR)]] ಮತ್ತು [[24tನೇ ಪದಾತಿ ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗ (ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ)]] ಇದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದವು. ಈ ಚಲನವಲನದ ಎಡಭಾಗದ ಪಾರ್ಶ್ವವು, [[6ನೇ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಲಘು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಿಭಾಗದ ಪಡೆ]]ಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇರಾಕಿನ 45ನೇ ಪದಾತಿ ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಪಡೆಯು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಜಯಿಸಿತು; ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಅದು ನೋಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದರೂ, ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ಅದು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲೆ ಇರಾಕಿನ ಒಂದು ಪ್ರತಿ-ದಾಳಿಯಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅದು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಚಲನವಲನದ ಬಲ ಪಾರ್ಶ್ವವು [[1ನೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಿಭಾಗ]]ದಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇರಾಕಿನ ಸೀಮೆಯೊಳಗೆ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಮ್ಮೆಗೆ ಆಳವಾಗಿ ತೂರಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಮ್ಮ ಚಲನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಗಾರ್ಡ್‌]] ಪಡೆಯು ತನ್ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವ ದಾಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಈ ಕದನವು ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಇರಾಕಿನ 50 ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಾಹನಗಳು ನಾಶಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಒಕ್ಕೂಟವು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 25ರಂದು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ [[ಧರಾನ್‌]] ಎಂಬಲ್ಲಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸೈನಿಕರ ಸಾಲುಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿಯನ್ನು ಇರಾಕ್‌ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿತು. ಈ ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ 28 ಮಂದಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಸತ್ತರು.<ref>ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕದನಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ</ref> [[ಚಿತ್ರ:Demolished vehicles line Highway 80 on 18 Apr 1991.jpg|thumb|250px|right|ಮರಣದ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಇರಾಕಿನ ನಾಶಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ವಾಹನಗಳು.]] U.S. ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರುಗಳು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚುರುಕಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಫೆಬ್ರುವರಿ 26ರಂದು, ಕುವೈಟ್‌ನ [[ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿದ (737 ತೈಲ ಬಾವಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚಲಾಯಿತು) ನಂತರ, ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಬೆಂಗಾವಲಾಗಿ-ಸಾಗುವ ಸಾಲು, ಪ್ರಮುಖ ಇರಾಕ್‌-ಕುವೈಟ್‌ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ರೂಪುಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವು ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದವಾದರೂ, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಾಯುಪಡೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದವು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವು-ನೋವುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ [[ಸಾವಿನ ಹೆದ್ದಾರಿ]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳ ನೂರಾರು ಮಂದಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಪಡೆಗಳು ಗಡಿಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಮತ್ತು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಮರಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದವು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇರಾಕಿನ ಗಡಿಯಿಂದ ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ 150 ಮೈಲುಗಳ (240 ಕಿಮೀ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ದೂರದವರೆಗೆ ಅವು ಚಲಿಸಿದವು. ಫೆಬ್ರುವರಿ 28ರಂದು ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಒಂದು ನೂರು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಬುಷ್‌ ಒಂದು [[ಕದನ-ವಿರಾಮ]]ವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಕುವೈಟ್‌ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಅವನು ಘೋಷಿಸಿದ. === ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಸೇನಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ === {{Refimprovesect|date=March 2008}} [[ಚಿತ್ರ:Destroyed Oil Storage Desert Storm 1991.jpg|thumb|250px|right|ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಮಾನದಿಂದ ದಾಳಿಗೊಳಗಾದ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರವೊಂದರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತೈಲ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ತೊಟ್ಟಿಯು, ವಾಯುದಾಳಿಯಾದ ದಿನಗಳ ನಂತರವೂ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವುದು.]] ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 545,000ದಿಂದ 600,000ದವರೆಗೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಆ ಸಮಯದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಇರಾಕಿನ ಭೂಸೇನೆಯ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ವಿವರಣೆಗಳೆರಡೂ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂಬುದಾಗಿ ಇಂದಿನ ಬಹುಪಾಲು ಪರಿಣತರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ; ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಬೆಂಬಲ ಘಟಕಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತು ಎಂಬುದು ಸದರಿ ಪರಿಣಿತರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅನೇಕರು ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ [[ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯೋಧ]]ರಾಗಿದ್ದರು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಬಳಿ 540,000 ಪಡೆಗಳಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಷ್‌-ಇರಾಕಿನ ಗಡಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮತ್ತೆ 100,000 [[ಟರ್ಕಿಷ್‌ ಪಡೆಗಳು]] ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇರಾಕಿನ ಸೇನೆಯು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಗಡಿಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇರಾಕಿನ ಸೇನೆಯ ಬಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ದುರ್ಬಲತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. U.S. ವತಿಯಿಂದ ನಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ನುಗ್ಗುದಾಳಿಯು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಒಂದು ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಇದರಿಂದ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಂತಾಯಿತು. ಇರಾನ್‌‌-ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ಗೆ ದೊರೆತ ವ್ಯಾಪಕ ಬೆಂಬಲವು, ವಿಶ್ವದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಮುಖ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸೇನಾ ಸಾಧನಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರಾಕ್‌ನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಬೃಹತ್‌ ಮಿಶ್ರರೂಪದ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನಕೀಕರಣದ ಒಂದು ಕೊರತೆಯನ್ನು ಇದು ಉಂಟುಮಾಡಿತು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪಡೆಯು ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಬಳಲಿತು. ಇರಾಕಿನ ಬಹುಪಾಲು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯ ಚೀನೀ [[ಟೈಪ್‌ 59]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಟೈಪ್‌ 69]]ಗಳು, 1950ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 1960ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸೋವಿಯೆಟ್‌-ನಿರ್ಮಿತ [[T-55]]ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ [[ಅಸದ್‌ ಬ್ಯಾಬಿಲ್‌ ಟ್ಯಾಂಕುಗಳನ್ನು]] (ಇವು ಪೋಲಿಷ್‌ ಮೂಲದ T-72 ಒಡಲುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಲಾದ ಫಿರಂಗಿರಥಗಳಾಗಿದ್ದು, ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಮೂಲದ ಇತರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು) ಬಳಸಿದವು. [[ಥರ್ಮಲ್‌ ಸೈಟ್‌]]ಗಳು ಅಥವಾ [[ಲೇಸರ್‌ ರೇಂಜ್‌ಫೈಂಡರ್‌]]ಗಳಂಥ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಈ ಯಂತ್ರಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಫಿರಂಗಿರಥಗಳಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಥರ್ಮಲ್‌ ಸೈಟ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ [[ಸ್ಯಾಬೋಟ್‌ ರೌಂಡ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಮವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ವಿಫಲಗೊಂಡವು. ಇರಾಕಿನ ಫಿರಂಗಿರಥಗಳು ಒಕ್ಕೂಟದ ಫಿರಂಗಿರಥಗಳನ್ನು ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಳಿಸಬಲ್ಲುದಕ್ಕಿಂತ ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಇರಾಕಿನ ಫಿರಂಗಿರಥಗಳನ್ನು ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಳಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಸಾಧನವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸಿತ್ತು. ಹಳತಾದ, ಅಗ್ಗದ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೆನೆಟ್ರೇಟರುಗಳನ್ನು]] U.S. ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಫಿರಂಗಿರಥಗಳ ಮುಂದುವರಿದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ [[ಚೋಭಾಮ್‌ ರಕ್ಷಾಕವಚ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಇರಾಕಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು; ಆದರೆ ಇದರಿಂದ ಸಿಕ್ಕ ಫಲಿತಾಂಶ ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಯುದ್ಧ]]ದ (ಅಂದರೆ [[ಕುವೈಟ್‌ ನಗರ]]ದೊಳಗೇ ಹೋರಾಡುವ) ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಗಳಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಬಳಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿಯೂ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ವಿಫಲಗೊಂಡವು; ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದೇ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅದು ದಾಳಿಮಾಡುವ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹೋರಾಟವು ಸಂಭವಿಸುವ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಯುದ್ಧವು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿರುವ ಪಡೆಗಳ ಕೆಲವೊಂದು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇದು ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಬಲ್ಲದಾಗಿದೆ. [[ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಸೇನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲೂ ಸಹ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು, ಆದರೆ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಥವಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರವನ್ನು ಆದೇಶಿಸುವವರ ಪರಿಣತಿಯ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನವು ವಿಫಲಗೊಂಡಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಂವಹನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಬಂಕರುಗಳ ಮೇಲೆ ಆದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ವಾಯುದಾಳಿಗಳೂ ಸಹ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. == ಸಕ್ರಿಯ ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಅಂತ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Gulf War Saudi Flag.JPEG|thumb|left|upright|ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿದ್ದರ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಅಚರಿಸುವಾಗ, ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳು ಕುವೈಟಿನ ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾದ ಇರಾಕಿನ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಂತಿ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು; ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕದನ ವಿರಾಮ]] ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿದವು. ನಾಗರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದ ಹಾನಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಗಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇವಲ ತೋರಿಕೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಭಾಗದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರುಗಳ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸಲು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ [[ಷಿಯಾಗಳ]] ದಂಗೆಯೊಂದರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಕೆಲವೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರುಗಳು ಹಾಗೂ ಇರಾಕಿನ ಬಹುಪಾಲು ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 2ರಂದು ಪ್ರಸಾರವಾದ ಒಂದು "ಮುಕ್ತ ಇರಾಕ್‌ನ ಧ್ವನಿಯಿಂದ" ದಂಗೆಗಳು ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಆಚೆಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ CIAಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವೊಂದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲಾಯಿತು. ದಂಗೆಯು ಬೃಹತ್‌ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ, ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಸದ್ದಾಂನಿಂದ ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ವಾಯ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅರೇಬಿಕ್‌ ಸೇವೆಯು ದಂಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.<ref>‌[[ಫಿಸ್ಕ್, ರಾಬರ್ಟ್‌]]. ‌''[[ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ವಾರ್‌ ಫಾರ್‌ ಸಿವಿಲಿಸೇಷನ್]]'', ವಿಂಟೇಜ್‌ (2007 ಮರುಮುದ್ರಣ), ಪುಟ 646ರಲ್ಲಿ.</ref> ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ದಂಗೆಯನ್ನು ತಾನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಅಮೆರಿಕಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು [[ಕುರ್ದಿಷ್‌]] ನಾಯಕರು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಕ್ಷಿಪ್ರಕ್ರಾಂತಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಬೆಂಬಲ ಬಂದಾಗ, ಇರಾಕಿನ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಕುರ್ದಿಷ್‌ ದಂಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಸದೆಬಡಿದರು. ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕುರ್ದ್‌‌ ಜನರು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು [[ಟರ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಇರಾನ್‌‌‌‌‌‌]]ನ ಕುರ್ದಿಷ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಇರಾಕ್‌ನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ [[ಹಾರಾಟ-ರಹಿತ ವಲಯ]]ಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಡಲು ಈ ಘಟನೆಗಳು ಕಾರಣವಾದವು. ಕುವೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರಬ್‌ದೊರೆಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇರಾಕಿನ ಶಂಕಿತ ಶತ್ರುಸಹಕಾರಿಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, 400,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ದೇಶದಿಂದ ಹೊರದೂಡಲ್ಪಟ್ಟರು; ಇವರಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನಿಯಾದ]] ಜನರೂ ಸೇರಿದ್ದರು (ಸದ್ದಾಂಗೆ ಅವರು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ). ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ್ನು ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ನ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕಿತ್ತೆಸೆಯುವ ಬದಲು, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಬುಷ್‌ ಆಡಳಿತವು ಒಂದಷ್ಟು ಟೀಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. 1998ರಲ್ಲಿ ತಾವಿಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಬರೆದ ''[[ಎ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮ್ಡ್]]'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಬುಷ್‌ ಮತ್ತು [[ಬ್ರೆಂಟ್‌ ಸ್ಕೌಕ್ರಾಫ್ಟ್‌‌]] ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಇಂಥ ಕ್ರಮವನ್ನೇನಾದರೂ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅದು ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅನೇಕ ಅನವಶ್ಯಕ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ [[ಡಿಕ್‌ ಚೆನೆ]] ಎಂಬಾತ 1992ರಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅಂಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ: {{quote|I would guess if we had gone in there, we would still have forces in Baghdad today. We'd be running the country. We would not have been able to get everybody out and bring everybody home. And the final point that I think needs to be made is this question of casualties. I don't think you could have done all of that without significant additional U.S. casualties, and while everybody was tremendously impressed with the low cost of the (1991) conflict, for the 146 Americans who were killed in action and for their families, it wasn't a cheap war. And the question in my mind is, how many additional American casualties is Saddam (Hussein) worth? And the answer is, not that damned many. So, I think we got it right, both when we decided to expel him from Kuwait, but also when the President made the decision that we'd achieved our objectives and we were not going to go get bogged down in the problems of trying to take over and govern Iraq.<ref>{{cite web |title="Cheney changed his view on Iraq", by Charles Pope, ''Seattle Post-Intelligencer'', 29 September 2004 |url=http://www.seattlepi.com/national/192908_cheney29.html |accessdate=7 January 2005}}</ref>}} ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮಹತ್ತರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ''[[ಕ್ಷಿಪ್ರಕ್ರಾಂತಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕಿತ್ತೆಸೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಆಶಿಸಿತು. ಒಂದು ಬಂಡಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಸಲು [[ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ]]ಯು ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಬಲ-ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬಳಸಿತು, ಆದರೆ ಇರಾಕಿನ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. 1991ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 10ರಂದು, ಅಮೆರಿಕಾದ 540,000 ಪಡೆಗಳು [[ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. == ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ == {{Main|Coalition of the Gulf War}} ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಈ ದೇಶಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದವು: ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಬಹ್ರೇನ್‌, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ, ಕೆನಡಾ, ಝೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌, ಈಜಿಪ್ಟ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌, ಗ್ರೀಸ್‌, ಹೊಂಡುರಾಸ್‌, ಹಂಗರಿ, ಇಟಲಿ, ಕುವೈಟ್‌, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಮೊರೊಕೊ, ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌, ನೈಗರ್‌‌, ನಾರ್ವೆ, ಓಮನ್‌, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌, ಪೋಲೆಂಡ್‌, ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌, ಕತಾರ್‌, ರೊಮೇನಿಯಾ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ, ಸೆನೆಗಲ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, ಸ್ಪೇನ್‌, ಸಿರಿಯಾ, ಟರ್ಕಿ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು.<ref name="Tread">{{cite book|last=Crocker III|first=H. W.|title=Don't Tread on Me|url=https://archive.org/details/donttreadonme40000croc|publisher=Crown Forum|year=2006|location=New York|page=[https://archive.org/details/donttreadonme40000croc/page/384 384]|isbn=9781400053636}}</ref> [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್‌]] ದೇಶಗಳು ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇನಾ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದವು, ಆದರೆ ನೇರವಾದ ಸೇನಾ ನೆರವನ್ನು ಅವು ಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ''[[ತಾಳೆಪುಸ್ತಕದ ರಾಜತಂತ್ರ]]'' (ಚೆಕ್‌ಬುಕ್‌ ಡಿಪ್ಲೋಮಸಿ) ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. [[ಇಸ್ರೇಲ್‌‌]]ನ ಸೀಮೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಾಕಿನ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ನಡೆದವಾದರೂ, ತಟಸ್ಥವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಒಂದು ನೇರವಾದ ಮನವಿ ಬಂದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]]ದ{{Citation needed|date=April 2010}} ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಇಂಧನ ಮರುಭರ್ತಿಮಾಡುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇನಾ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು; ಆದರೆ ಕದನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಅದು ತನ್ನಾವುದೇ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ. === ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ === [[ಚಿತ್ರ:Challenger-ODS-1.JPEG|thumb|right|ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭೂಸೇನೆಯ ಚಾಲೆಂಜರ್‌‌ 1 ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ಕದನ ಫಿರಂಗಿರಥ.]] ಯುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೈಕಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ದತ್ತದಳವಾಗಿ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಗ್ರಾನ್‌ಬಿ]] ಎಂಬ ಸಂಕೇತನಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭೂಸೇನೆ]]ಯ ರೆಜಿಮೆಂಟುಗಳು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[1ನೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಿಭಾಗ]]ದೊಂದಿಗೆ), [[ರಾಯಲ್‌ ವಾಯುಪಡೆ]]ಯ ತುಕಡಿಗಳು ಮತ್ತು [[ರಾಯಲ್‌ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ ಬೃಹತ್‌ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಗೆಬಗೆಯ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ರಾಯಲ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯು, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿನ [[ವಾಯುನೆಲೆ]]ಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಸದರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸರಿಸುಮಾರು 2,500 ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು 43,000 ಸೇನಾಪಡೆಗಳನ್ನು<ref name="Tread"/> ರವಾನಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆಂದು ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಯಲ್‌ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬೃಹತ್‌ ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ [[‌ಬ್ರಾಡ್‌ಸ್ವೋರ್ಡ್-ವರ್ಗದ ಫಿರಂಗಿ ಸಜ್ಜಿತ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು|‌''ಬ್ರಾಡ್‌ಸ್ವೋರ್ಡ್'' -ವರ್ಗದ ಫಿರಂಗಿ ಸಜ್ಜಿತ ಯುದ್ಧನೌಕೆಗಳು]], ಮತ್ತು [[‌ಷೆಫೀಲ್ಡ್-ವರ್ಗದ ವಿಧ್ವಂಸಕ ನೌಕೆಗಳು|‌''ಷೆಫೀಲ್ಡ್'' -ವರ್ಗದ ವಿಧ್ವಂಸಕ ನೌಕೆಗಳು]] ಸೇರಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಇತರ RN ಮತ್ತು [[RFA]] ಹಡಗುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[HMS ಆರ್ಕ್‌ ರಾಯಲ್‌‌‌|HMS ''ಆರ್ಕ್‌ ರಾಯಲ್‌‌‌'']] ಎಂಬ ಲಘು ವಿಮಾನವಾಹಕ ನೌಕೆಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌ ಸಮುದ್ರ]]ದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. === ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ === [[ಚಿತ್ರ:Iraqi Type 69 destroyed by the French 6th Light Armored Division during the Gulf War.JPEG|thumb|left|ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 6ನೇ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಲಘು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಿಭಾಗದಿಂದ ನಾಶಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇರಾಕಿನ ಟೈಪ್‌ 69 ಫಿರಂಗಿರಥವೊಂದನ್ನು ತಪಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೈನಿಕರು.]] 18,000 ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌,‌ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಐರೋಪ್ಯ ದತ್ತದಳವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Tread"/> U.S. XVIII ವಾಯುಗಾಮಿ ವಿಶೇಷದಳಗಳ ಎಡಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭೂಸೇನಾಪಡೆಯು, [[6ನೇ ಲಘು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಿಭಾಗ]]ವಾಗಿದ್ದು [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ವಿದೇಶಿ ಸೈನ್ಯದಳ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಪಡೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿದವಾದರೂ, ಅಮೆರಿಕಾದ, ಸೌದಿಯರ ಮತ್ತು [[CENTCOM]] ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವು ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಹೋದವು. ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು U.S. XVIII ವಾಯುಗಾಮಿ ವಿಶೇಷದಳಗಳ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಘಟಕಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ನಿಯೋಜಿಸಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಪಡೆಗಳು ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ [[ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಾಗ್ಯುಯೆಟ್‌]] ಎಂದು ಕರೆದವು. === ಕೆನಡಾ === {{Seealso|Operation FRICTION}} [[ಚಿತ್ರ:DF-ST-92-08022-C.jpg|thumb|upright|1991ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 1ರಂದು ಕುವೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಗುಂಡುಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಲುವೆಯೊಂದರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ M-113 APCಗಳು ಮತ್ತು ರಾಯಲ್‌ ಸೌದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌ ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್‌ನ ಇತರ ಸೇನಾ ವಾಹನಗಳ ಒಂದು ದಂಡವ್ಯೂಹ.]] ಕುವೈಟ್ ಮೇಲೆ ಇರಾಕ್ ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ [[ಕೆನಡಾ]] ಒಂದೆನಿಸಿತ್ತು, ಮತ್ತು U.S.-ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ಅದು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿತು. ಸಮುದ್ರತೀರದ ನಿರೋಧಕ ಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು...{{HMCS|Terra Nova|DDE 259|6}} ಮತ್ತು...{{HMCS|Athabaskan|DDH 282|6}} ವಿಧ್ವಂಸಕ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] [[ಬ್ರಿಯಾನ್‌ ಮುಲ್ರೋನಿ]] 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕೆನಡಾದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ]] ವಹಿಸಿದ. ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟ ಸೈನ್ಯದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ತಂತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು,...{{HMCS|Protecteur|AOR 509|6}} ಎಂಬ ಸರಬರಾಜು ಹಡಗನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಳಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ,...{{HMCS|Huron|DDH 281|6}} ಎಂಬ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಡಗು ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕುವೈಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿತು. ಇರಾಕ್ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪಡೆಯನ್ನು ಬಳಸಲು UN ವತಿಯಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕೆನಡಾದ ಪಡೆಗಳು ಬೆಂಬಲ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು [[CF-18 ಹಾರ್ನೆಟ್‌]] ತುಕಡಿಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದವು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನೆಲದ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಾವುನೋವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮುಂದಿನ ನಿಗಾವಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಒಂದು [[ಕ್ಷೇತ್ರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಯನ್ನೂ ಅವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದವು. ವೈಮಾನಿಕ ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಕೆನಡಾದ CF-18 ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟ ಪಡೆಯೊಳಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮಾನರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಹಾಗೂ ನೆಲದ ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಅವುಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕೊರಿಯಾದ ಯುದ್ಧ]]ವಾದಂದಿನಿಂದ ಆಕ್ರಮಣ ಯುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಸೇನೆಯು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === {{Main|Australian contribution to the 1991 Gulf War}} '''ಆಪರೇಷನ್‌‌ ದಮಾಸ್ಕ್‌‌‌''' ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, [[ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಓಮನ್‌ನ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಬಹು-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಡಗುಪಡೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ, ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ತನ್ನ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, U.S.ನ ಒಂದು [[ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಹಡಗಿನ]] ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಅಂತ್ಯವಾದುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಕುವೈಟ್‌ನ ಬಂದರು ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸಿಡಿಗುಂಡು ವಿಲೇವಾರಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಒಂದು [[ನೌಕಾ ವಿಲೇವಾರಿ ಅನ್ವೇಷಕ ತಂಡ]]ವನ್ನೂ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. <div style="clear:both"></div> == ಸಾವುನೋವುಗಳು == === ನಾಗರಿಕರ ಸಾವುನೋವುಗಳು === ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಾ ಗುರಿಯತ್ತ ಸಾಗುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ನಡೆಯುವ ವಾಯುದಾಳಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು, ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕರ ಸಾವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಯುದ್ಧದ ಮೊದಲ 24 ಗಂಟೆಗಳೊಳಗಾಗಿ 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾನದಾಳಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುತೇಕ ದಾಳಿಗಳು [[ಬಾಗ್ದಾದ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿನ ಗುರಿಗಳೆಡೆಗೆ ಗಮನವಿಟ್ಟಿದ್ದವು. ಬಾಗ್ದಾದ್‌ ನಗರವು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌‌‌]]ನ ಅಧಿಕಾರದ ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ [[ಆದೇಶ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ]]ದ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ, ಭಾರೀ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ನಗರವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಾಗರಿಕ ಸಾವುನೋವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನೆಲದ ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಡೆದ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಗಳು ನಾಗರಿಕರ ಸಾವುನೋವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಒಂದು ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ, ರಹಸ್ಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ವಿಮಾನಗಳು ಅಮೀರ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನೆಲಗೂಡಿನ ಮೇಲೆ (ಬಂಕರ್‌ ಮೇಲೆ) ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದವು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ 200-400 ನಾಗರಿಕರ ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಸುಟ್ಟುಹೋದ ಮತ್ತು ಅಂಗಹೀನಗೊಂಡ ಶರೀರಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ನೆಲಗೂಡಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಕುರಿತಾದ ವಿವಾದವು ತೀವ್ರಗೊಂಡಿತು; ಇದೊಂದು ನಾಗರಿಕ ಆಶ್ರಯತಾಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು, ಇದು ಇರಾಕಿನ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಒಂದು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ [[ಮಾನವ ರಕ್ಷಾವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಬೆಥ್‌ ಓಸ್ಬೋರ್ನ್‌ ಡಪಾಂಟೆ ಕೈಗೊಂಡ ತನಿಖೆಯೊಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3,500ರಷ್ಟು, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಇತರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 100,000ದಷ್ಟು ನಾಗರಿಕ ಅಪಮೃತ್ಯುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref name="autogenerated1"/><ref>{{cite web |title=Toting the Casualties of War |url=http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/feb2003/nf2003026_0167_db052.htm |work=Businessweek |date=6 February 2003 |access-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 |archive-date=19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030219033933/http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/feb2003/nf2003026_0167_db052.htm |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |last=Ford |first=Peter |title=Bid to stem civilian deaths tested |url=http://www.csmonitor.com/2003/0409/p06s01-woiq.html |work= Christian Science Monitor |date=9 April 2003}}</ref> === ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾವುನೋವುಗಳು === ಇರಾಕಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಾವುನೋವುಗಳ ನಿಖರವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯು ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗಾಧವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇರಾಕ್‌ ದೇಶವು 20,000 ಮತ್ತು 35,000ದ ನಡುವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟು ಅಪಮೃತ್ಯುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು ಎಂದು ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="autogenerated1">ರಾಬರ್ಟ್‌ ಫಿಸ್ಕ್‌, ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ವಾರ್‌ ಫಾರ್‌ ಸಿವಿಲಿಸೇಷನ್‌; ದಿ ಕಾನ್‌ಕ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮಿಡ್ಲ್‌ ಈಸ್ಟ್‌'' (ಫೋರ್ತ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್‌, 2005), ಪುಟ 853.</ref> U.S. ವಾಯುಪಡೆಯಿಂದ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರದಿಯೊಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ವೈಮಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ 10,000-12,000ದಷ್ಟು ಇರಾಕಿನ ಯುದ್ಧದ ಸಾವುಗಳು ಹಾಗೂ ನೆಲದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ 10,000ದಷ್ಟು ಸಾವುನೋವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು.<ref>{{cite book |last=Keaney |first=Thomas |coauthors=Eliot A. Cohen |title=Gulf War Air Power Survey |publisher=United States Dept. of the Air Force |year=1993 |location=|isbn=0-16-041950-6}}</ref> ಇರಾಕಿನ ಯುದ್ಧ ಸೆರೆಯಾಳಿನ ವರದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿನ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ನ ಸರ್ಕಾರವು ನಾಗರಿಕ ಸಾವುನೋವಿನ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೀಡಿತು.{{Citation needed|date=March 2009}} ವೈಮಾನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 2,300 ನಾಗರಿಕರು ಸತ್ತರು ಎಂದು ಇರಾಕಿನ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.{{Citation needed|date=November 2009}} ರಕ್ಷಣಾ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಕುರಿತಾದ ಯೋಜನೆಯ ಅನುಸಾರ, ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ 3,664 ಮಂದಿ ಇರಾಕಿನ ನಾಗರಿಕರು ಹಾಗೂ 20,000 ಮತ್ತು 26,000ದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಡುವಿನ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಮೃತರಾದರೆ, ಇರಾಕಿನ 75,000 ಮಂದಿ ಸೈನಿಕರು ಗಾಯಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html |title=ವೇಜಸ್‌ ಆಫ್‌ ವಾರ್‌‌ - ಅಪೆಂಡಿಕ್ಸ್‌‌ 2: ಇರಾಕಿ ಕಂಬ್ಯಾಟಂಟ್‌ ಅಂಡ್‌ ನಾನ್‌ಕಂಬ್ಯಾಟಂಟ್‌ ಫೆಟಲಿಟೀಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ 1991 ಗಲ್ಫ್‌ ವಾರ್‌‌ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2016-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160104222225/http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html |url-status=dead }}</ref> === ಒಕ್ಕೂಟ === DoD ವರದಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಕಾರ, U.S. ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ 148ರಷ್ಟು ಕದನ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾವುಗಳು (ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ಗುಂಡಿನದಾಳಿಗೆ 35 ಮಂದಿ ಮೃತರಾದರು) ಸಂಭವಿಸಿದವು, [[ಓರ್ವ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ]]ನನ್ನು [[MIA]] ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು (ಅವನ ಅವಶೇಷಗಳು ದೊರೆತವು ಮತ್ತು ಅವನ್ನು 2009ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು). ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ-ಸಂಬಂಧಿಸದ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ 145 ಮಂದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸತ್ತರು.<ref name="cnn"/> UKಯು 47 ಸಾವುಗಳನ್ನು ಕಂಡರೆ (ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ಗುಂಡಿನದಾಳಿಗೆ 9 ಮಂದಿ ಸತ್ತರು), ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಎರಡು, ಮತ್ತು ಕುವೈಟ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರದ ಅರಬ್‌ ದೇಶಗಳು 37 ಸಾವುಗಳನ್ನು ಕಂಡವು (18 ಸೌದಿಯರು, 10 ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ನರು, 6 UAE, ಮತ್ತು 3 ಸಿರಿಯನ್ನರು).<ref name="cnn">{{citation |url=http://www.cnn.com/SPECIALS/2001/gulf.war/facts/gulfwar/ |publisher=CNN |title=In-Depth Specials - Gulf War |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070510125644/http://edition.cnn.com/SPECIALS/2001/gulf.war/facts/gulfwar/ |archivedate=2001 |year=2001}}</ref> ಕುವೈಟಿನ ಕಡೇಪಕ್ಷ 605 ಸೈನಿಕರು, ಅವರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದ 10 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಕಾಣೆಯಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{citation |first=Nicholas |last=Blanford|url=http://www.csmonitor.com/2002/1223/p07s01-wome.html |title=Kuwait hopes for answers on its Gulf War POWs |publisher=Christian Science Monitor |year=2001}}</ref> 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 25ರಂದು, ಒಕ್ಕೂಟ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಇಡುಗಂಟಿನ ಜೀವನಷ್ಟವು ಸಂಭವಿಸಿತು; ಅಂದು [[ಇರಾಕಿನ]] ಒಂದು [[ಅಲ್‌-ಹುಸೇನ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿ]]ಯು [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ದ [[ಧಹ್ರಾನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸೈನಿಕರ ಸಾಲುಮನೆಗಳ ಒಂದು ವಠಾರಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ, [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ]]ಗೆ ಸೇರಿದ 28 ಮಂದಿ [[U.S. ಭೂಸೇನಾ ಮೀಸಲು ಸೈನಿಕರು]] ಹತರಾದರು. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ, ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕಿನ ಗುಂಡಿನ ಸುರಿಮಳೆಯಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 190 ಮಂದಿ ಸತ್ತರು; ಅವರ ಪೈಕಿ 113 ಮಂದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಒಕ್ಕೂಟ ಪಡೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 358 ಸಾವುಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. [[ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ಗುಂಡಿನದಾಳಿ]]ಯಿಂದಾಗಿ 44 ಸೈನಿಕರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, ಮತ್ತು 57 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಸ್ಫೋಟದಿಂದಾಗಿ, ಅಥವಾ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ-ಸಂಬಂಧಿಸದ ಅಪಘಾತಗಳಿಂದಾಗಿ 145 ಸೈನಿಕರು ಸತ್ತರು.{{Citation needed|date=October 2008}} 458 ಮಂದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸೈನಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 776ರಷ್ಟು ಇತ್ತೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite encyclopedia|title=Arabian Gulf War - MSN Encarta<!-- Bot generated title -->|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html|work=|archiveurl=https://www.webcitation.org/5kwqLuiZR?url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Persian_Gulf_War.html|archivedate=2009-11-01|deadurl=yes|access-date=2010-08-02|url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, 2000ನೇ ವರ್ಷದ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ U.S. ಪಡೆಗಳ ಕಾಲುಭಾಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯಾದ, 183,000ದಷ್ಟು ಮಂದಿ U.S.ಗೆ ಸೇರಿದ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಮಾಜಿಭಟರು ಕಾಯಮ್ಮಾಗಿ ಅಂಗವಿಕಲರಾದವರು ಎಂದು ಮಾಜಿಭಟರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯು ಘೊಷಿಸಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20060923034503/http://www.ngwrc.org/?page=article&amp;id=158 NGWRC: Serving veterans of recent and current wars‌‌] (2006ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 23ರಂದು [http://www.ngwrc.org/?page=article&amp;id=158 ಮೂಲತಾಣ] ದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು)}</ref><ref>[http://www.otohns.net/default.asp?id=8945 ಆಫ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌'ಸ್‌ 700,000 U.S. ಟ್ರೂಪ್ಸ್‌‌, 26% ನೌ ಡಿಸೇಬಲ್ಡ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101128052037/http://www.otohns.net/default.asp?id=8945 |date=2010-11-28 }}, ಜೂನ್‌ 19, 2000, otohns.com, ಸೈಟಿಂಗ್‌‌ newsrx.com</ref> ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ U.S. ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ 700,000ದಷ್ಟು ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 30%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ, ಈಗಲೂ ಸಹ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ರೋಗಚಿಹ್ನೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದು, ಇವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಹ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://www.commondreams.org/headlines06/0812-06.htm |title=ಈಸ್‌ ಆನ್‌ ಆರ್ಮಮೆಂಟ್‌ ಸಿಕನಿಂಗ್‌ U.S. ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್‌‌? |access-date=2010-08-02 |archive-date=2014-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140703032800/http://www.commondreams.org/headlines06/0812-06.htm |url-status=dead }}</ref> ==== ಶತ್ರುಪಾಳಯದ ಗುಂಡೇಟಿಗೆ ಆದ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಷ್ಟಗಳು ==== ಇರಾಕಿನ ಯುದ್ಧರಿಂದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 190 ಮಂದಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, ಉಳಿದಂತೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಒಕ್ಕೂಟದ 379 ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ಗುಂಡಿನದಾಳಿ ಅಥವಾ ಅಪಘಾತಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು. ಇದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸತ್ತ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪೈಕಿ ಮೂವರು ಮಹಿಳಾ ಸೈನಿಕರಿದ್ದರು. ಇದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸೈನಿಕರ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸೈನಿಕರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ದೇಶದ ಅನುಸಾರ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. :{{flagicon|United States}} [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] - 294 (ಶತ್ರುವಿನ ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ 114, ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ 145, <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ</span> ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ 35) ::{{flagicon|United Kingdom}} [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] - 47 (ಶತ್ರುವಿನ ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ 38, <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ</span> ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ 9) :::{{flagicon|Saudi Arabia}} [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]] - 18<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11661.html ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ - ಅರೇಬಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ, 1991]</ref> ::::{{flagicon|Egypt}} [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌]] - 11<ref>‌ದಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್. "ಸೋಲ್ಜರ್‌ ರಿಪೋರ್ಟೆಡ್‌ ಡೆಡ್‌ ಷೋಸ್‌ ಅಪ್‌ ಅಟ್‌ ಪೇರೆಂಟ್ಸ್‌' ಡೋರ್‌ಸ್ಟೆಪ್‌." 22 ಮಾರ್ಚ್‌ 1991.</ref> :::::{{flagicon|United Arab Emirates}} [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌]] - 6<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-14256.html ಇರಾನ್‌‌-ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌ನ ಪಾತ್ರ]</ref> ::::::{{flagicon|Syria}} [[ಸಿರಿಯಾ]] - 2<ref>ಮಿಲ್ಲರ್‌‌, ಜೂಡಿತ್‌. "ಸಿರಿಯಾ ಪ್ಲಾನ್ಸ್‌ ಟು ಡಬಲ್‌ ಗಲ್ಫ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌." ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌'', 27 ಮಾರ್ಚ್‌ 1991.</ref> :::::::{{flagicon|France}} [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] - 2 ::::::::{{flagicon|Kuwait}} [[ಕುವೈಟ್‌]] - 1 (ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ‌)<ref>[http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-14245.html ರೋಲ್‌ ಆಫ್‌ ಕುವೈಟಿ ಆರ್ಮ್‌ಡ್‌ ಫೋರ್ಸಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಅರೇಬಿಯನ್‌ ಗಲ್ಫ್‌ ವಾರ್‌]</ref> ====<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ</span> ಗುಂಡೇಟು==== ಇರಾಕಿನ ಯೋಧರೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸೈನಿಕರ ಪೈಕಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದರೆ, ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ಘಟಕಗಳಿಂದ ಆದ ಆಕಸ್ಮಿಕ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾವುಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಕದನದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ಅಮೆರಿಕಾದ 148 ಸಿಪಾಯಿಗಳ ಪೈಕಿ 24%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ [[ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ಗುಂಡೇಟಿನಿಂದ]] ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು, ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟು 35 ಮಂದಿ ಸೇವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದರು. ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಆಸ್ಫೋಟನಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತೆ 11 ಮಂದಿ ಸತ್ತರು. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ]]ಗೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು [[A-10 ಥಂಡರ್‌ಬೋಲ್ಟ್‌‌ II]] ವಿಮಾನವು, ಎರಡು ವಾರಿಯರ್‌‌ [[IFV]]ಗಳ ಗುಂಪೊಂದರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿದಾಗ, ಈ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಲ್ಲದ ಗುಂಡೇಟಿನ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ==== ಸ್ಕಡ್‌ ದಾಳಿಗಳಿಂದಾದ ನಾಗರಿಕರ ಸಾವುಗಳು ==== ಏಳು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ನಿಂದ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನೊಳಗೆ ನಲವತ್ತೆರಡು [[ಸ್ಕಡ್‌]] ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಉಡಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{cite web|url=http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|title=Information Paper: Iraq's Scud Ballistic Missiles|year=2000|publisher=[[Special Assistant for Gulf War Illnesses Department of Defense]]|accessdate=2009-05-21|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಇಸ್ರೇಲಿನ ಇಬ್ಬರು ನಾಗರಿಕರು ಅಸುನೀಗಿದರು, ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು 230 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ವರದಿಯಾದ ಗಾಯಗಳ ಪೈಕಿ, 10 ಗಾಯಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಒಂದು ಗಾಯವು ತೀವ್ರಸ್ವರೂಪದ್ದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="publicpolicy.umd.edu">{{Cite web |url=http://www.publicpolicy.umd.edu/Fetter/1993-Nature-Scud.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-02 |archive-date=2006-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060911150830/http://www.publicpolicy.umd.edu/Fetter/1993-Nature-Scud.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇತರ ಹಲವರು ಕ್ಷಿಪಣಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ತತ್‌ಕ್ಷಣವೇ ಮಾರಕ ಹೃದಯಾಘಾತಗಳಿಗೆ ಈಡಾದರು. ಈ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸೇನಾಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡದಿರಲು U.S. ಸರ್ಕಾರವು ಕೇಳಿಕೊಂಡಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು; ಒಂದು ವೇಳೆ ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಇತರ ಅರಬ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಇರಾಕ್‌ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು U.S. ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಭಯವಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದು ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗೆ ಈ ರೀತಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನಾಗರಿಕರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[MIM-104 ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌]] ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಎರಡು ದಳಗಳನ್ನು ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://tech.mit.edu/V110/N60/war1.60n.html|title=Three Isrealis killed as Scuds hit Tel Aviv|publisher=[[The Tech (newspaper)|The Tech]]|year=1991|accessdate=2009-01-11|archive-date=2008-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20081228034422/http://tech.mit.edu/V110/N60/war1.60n.html|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಕಡ್‌ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಟರ್ಕಿ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಈ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ [[ರಾಯಲ್‌ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌ ವಾಯುಪಡೆ]]ಯೂ ಸಹ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಡಚ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಖಾತೆಯು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, ಸೇನೆಯು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಸೇನೆಯ ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯವು ಉನ್ನತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.<ref name="nederland2009">{{cite web|url=http://www.defensie.nl/landmacht/onderwijs/werkstukken_basisvorming/golfoorlog/betrokkenheid_van_nederland|title=Betrokkenheid van Nederland|publisher=[[Ministry of Defence (Netherlands)|Ministerie van Defensie]]|year=2009|accessdate=2009-01-11|language=Dutch|archive-date=2011-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428093020/http://www.defensie.nl/landmacht/onderwijs/werkstukken_basisvorming/golfoorlog/betrokkenheid_van_nederland|url-status=dead}}</ref> ಇಸ್ರೇಲಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೌಶಲಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಕೇವಲ ರಾತ್ರಿವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಉಡಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂಬ ಅಂಶವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಅದು ಸ್ಕಡ್‌ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಆದ ಸಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="publicpolicy.umd.edu"/> ಇಸ್ರೇಲ್‌ನೊಳಗೆ ಉಡಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದೆಡೆಗೆ 44 ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನೂ ಬಹ್ರೇನ್‌ ಮತ್ತು ಕತಾರ್‌ ಕಡೆಗೆ ಒಂದೊಂದು ಕ್ಷಿಪಣಿಯನ್ನೂ ಉಡಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಗುರಿಗಳು ಈ ಎರಡೂ ಕಡೆಗೂ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಉಡಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇದರಿಂದ ಸೌದಿಯ ಓರ್ವ ನಾಗರಿಕ ಅಸುನೀಗಿದರೆ, ಇತರ 65 ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಬಹ್ರೇನ್‌ ಅಥವಾ ಕತಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಾಯಾಳುಗಳ ಕುರಿತು ವರದಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 25ರಂದು, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಧಹ್ರಾನ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಠಿಕಾಣಿಹೂಡಿದ್ದ, ಗ್ರೀನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌, PA ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದಾಚೆಗೆ ಇದ್ದ ಬಿಡದಿ ಒದಗಿಸುವ 14ನೇ ತುಕಡಿಯ ಒಂದು U.S. ಭೂಸೇನಾ ಸೈನಿಕರ ವಠಾರಕ್ಕೆ ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಯೊಂದು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗ, 28 ಸೈನಿಕರು ಸತ್ತು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು.<ref name="iraqwatch.org">{{cite web |url=http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm |title=DOD: Information Paper- Iraq's Scud Ballistic Missiles |publisher=Iraqwatch.org |date= |accessdate=2010-03-18 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514212635/http://www.iraqwatch.org/government/US/Pentagon/dodscud.htm |url-status=dead }}</ref> == ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ವಿವಾದಗಳು == === ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ === {{Main|Gulf War syndrome}} ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅನೇಕ ಸೈನಿಕರು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು; ಈ ಸಂಗತಿಗೆ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ರೋಗಚಿಹ್ನೆ ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಕಾರಣಗಳು ಹಾಗೂ ವರದಿಯಾದ ಜನನ ದೋಷಗಳ ಕುರಿತು, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ ಊಹನ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇದಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ, [[ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯುರೇನಿಯಂ]]ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು]], ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ [[ಆಂಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ ಲಸಿಕೆ]]ಗಳು, ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಹಿಂದಿನ USAF ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಮೇಜರ್‌ ಮೈಕೇಲ್‌ ಡೊನ್ನೆಲ್ಲಿ]] ಎಂಬಾತ, ರೋಗಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಜಾಹೀರುಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾದ ಮತ್ತು ಇದರ ಕುರಿತಾದ ಮಾಜಿಸೈನಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಕಾಲತ್ತು ವಹಿಸಿದ. === ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯುರೇನಿಯಂನ ಪರಿಣಾಮಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:GWI DU map.gif|thumb|upright=1.5|DU ಸುತ್ತುಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂದಾಜು ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಘರ್ಷಣೆಗಳು.]] {{Main|Depleted uranium#Health considerations}} [[ಹೊರಸೂಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯುರೇನಿಯಂ]]ನ್ನು (DU) ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಫಿರಂಗಿರಥದ [[ಚಲನಶಕ್ತಿಯ ಮರ್ಮಭೇದಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ (ಕೈನೆಟಿಕ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಪೆನೆಟ್ರೇಟರ್ಸ್‌) ಮತ್ತು 20–30 ಮಿಮೀ ಬಂಡಿತೋಪಿನ [[ಫಿರಂಗಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. DU ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಜ್ವಲನಶೀಲ]], [[ವಿಕೃತಿಜನಕ]], ಮತ್ತು [[ವಿರೂಪಜನಕ]] [[ಭಾರೀ ಲೋಹ]]ವಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮಾಜಿಭಟರು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲಿನ ನಾಗರಿಕ ಜನ ಸಮುದಾಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಆರೋಗ್ಯಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹಲವಾರು ನಿದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿ ಮೊದಲ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಅನೇಕರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರ ಅಪಾಯದ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಿಶ್ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Schröder H, Heimers A, Frentzel-Beyme R, Schott A, Hoffman W |title=[http://www.cerrie.org/committee_papers/INFO_9-H.pdf Chromosome Aberration Analysis in Peripheral Lymphocytes of Gulf War and Balkans War Veterans] |journal=Radiation Protection Dosimetry |year=2003 |volume=103 |pages=211–219}}</ref><ref>ಹಿಂಡಿನ್‌, R. ''ಮತ್ತು ಇತರರು'' (2005) [http://www.ehjournal.net/content/4/1/17 "ಟೆರಟೊಜೆನಿಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಡಿಪ್ಲೀಟೆಡ್‌ ಯುರೇನಿಯಂ ಏರೊಸಾಲ್ಸ್‌: ಎ ರಿವ್ಯೂ ಫ್ರಂ ಆನ್‌ ಎಪಿಡೆಮಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್‌ ಪರ್‌‌ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್‌,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160126192058/http://www.ehjournal.net/content/4/1/17 |date=2016-01-26 }} ''ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌‌,'' ಸಂಪು 4, ಪುಟಗಳು 17.</ref><ref>[http://www.sandia.gov/news-center/news-releases/2005/def-nonprolif-sec/snl-dusand.pdf ಆನ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ಯುರೇನಿಯಂ ಡಿಸ್ಪರ್ಸಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಯೂಸಿಂಗ್‌ ಎ ಗಲ್ಫ್‌ ವಾರ್‌ ಕೇಸ್‌ ಸ್ಟಡಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204035816/http://www.sandia.gov/news-center/news-releases/2005/def-nonprolif-sec/snl-dusand.pdf |date=2012-02-04 }}, ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ C. ಮಾರ್ಷಲ್‌‌, ಸ್ಯಾಂಡಿಯಾ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರೀಸ್‌</ref> === ಸಾವಿನ ಹೆದ್ದಾರಿ === {{Main|Highway of Death}} 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 26ರ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 27ರಂದು, ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇರಾಕಿನ ಪಡೆಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲಭಾಗಗಳು ಸುಮಾರು 1,400 ವಾಹನಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಲ್‌ ಜಹ್ರಾ]]ದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಕುವೈಟ್‌ನ್ನು ಬಿಟ್ಟುತೆರಳಲು ಶುರುಮಾಡಿದವು. ಗಸ್ತು ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು [[E-8 ಜಾಯಿಂಟ್‌ STARS]] ವಿಮಾನವು, ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ರಿಯಾಧ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ DDM-8 ವಾಯು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಈ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/intell/systems/jstars-back.htm |title=E-8 Joint-DEATH STAR [JSTARS&#93; |publisher=Globalsecurity.org |date= |accessdate=2010-03-18}}</ref> === ಬುಲ್‌ಡೋಜರ್‌‌ ಆಕ್ರಮಣ === ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ಘಟನೆಯು, ಇರಾಕಿನ ಯುದ್ಧದ ಬೃಹತ್‌-ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾವುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು “[[ಬುಲ್‌ಡೋಜರ್‌‌]] ಆಕ್ರಮಣ”ವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ [[1ನೇ ಪದಾತಿ ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ (ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ)]] ಸೇರಿದ ಎರಡು ಪದಾತಿದಳಗಳು, ಅತೀವವಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ "ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ ಪಂಕ್ತಿ"ಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಬೃಹತ್ತಾದ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಂದಕ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಾಲವೊಂದನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಒಂದಷ್ಟು ಜಾಗರೂಕ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ನಂತರ, [[ಫಿರಂಗಿರಥಗಳು]] ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಮಣ್ಣುಚಾಲಕ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸುರಂಗ-ನಿರೋಧಕ [[ನೇಗಿಲಿನಂಥ ಸಲಕರಣೆ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವು ಆಶಿಸಿದವು; ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಇರಾಕಿನ ಸೈನಿಕರ ಮೇಲೆ ಈ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸಮಾಧಿಮಾಡುವುದು ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೇಖನವೊಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕಾರ, 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 24–25ರ ಎರಡು-ದಿನಗಳ ಆಕ್ರಮಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಂತ ಸಮಾಧಿಯಾಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಇರಾಕಿನ ಸಾವಿರಾರು ಸೈನಿಕರು ಶರಣಾಗುವುದನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಿದ. ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಡೇ ಸ್ಲೊಯಾನ್‌ ಎಂಬಾತ ಈ ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, "ಬ್ರಾಡ್ಲೆ ಕದನದ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ವಲ್ಕನ್‌ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಾಹಕಗಳು ಕಂದಕ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಂಕ್ತಿಗಳ ಎರಡೂಕಡೆ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಂತವು ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿರಥಗಳು ಇರಾಕಿನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಮರಳಿನ ಗುಪ್ಪೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸದರಿ ಇರಾಕಿನ ಸೈನಿಕರ ಕಡೆಗೆ ಅವು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದವು. ಪ್ರಮುಖ ಸಹವರ್ತಿಯಾದ ಕರ್ನಲ್‌ ಆಂಟನಿ ಮೊರಿನೊ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, 'ನೀನೀಗ ನೋಡಿದ್ದು ಜನರಿಂದ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಕಂದಕ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಒಂದು ಗುಪ್ಪೆಯನ್ನು; ಗುಪ್ಪೆಯಿಂದಾಚೆಗೆ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು ಆಚೆಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಂದೆ ಎಂದ'..." ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref>"ಬರೀಡ್‌ ಅಲೈವ್‌: U.S. ಟ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ ಯೂಸ್ಡ್‌ ಪ್ಲೋಸ್‌ ಟು ಕಿಲ್‌ ಥೌಸಂಡ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಗಲ್ಫ್‌ ವಾರ್‌ ಟ್ರೆಂಚಸ್‌," ನ್ಯೂಸ್‌ಡೇ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌), ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 12, 1991, ಪುಟ 1, ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಡೇ ಸ್ಲೊಯಾನ್‌</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇವಲ 44 ಶವಗಳಷ್ಟೇ ಕಂಡುಬಂದುದಾಗಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಇರಾಕಿನ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು.<ref>{{cite web |title=frontline: the gulf war: appendix: Iraqi death toll |url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/appendix/death.html |accessdate=4 December 2005}}</ref> ''ದಿ ವಾರ್ಸ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ಸದ್ದಾಂ'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಲು U.S. ಪಡೆಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದವು ಎಂದು ಆತ ಆಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>• ಜಾನ್‌ ಸಿಂಪ್ಸನ್‌, ದಿ ವಾರ್ಸ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ಸದ್ದಾಂ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್‌: ಬೇಸಿಂಗ್‌ಸ್ಟೋಕ್‌‌. 2003.</ref> === ನಿರಾಯುಧ ಇರಾಕಿನ ಸೈನಿಕರ ಕೊಲ್ಲುವಿಕೆ === ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಕುರಿತಾಗಿ 1991ರ ಮಾರ್ಚ್‌-ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐರೋಪ್ಯ ಸಂಸದೀಯ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮಿಲಿಟರಿ ಕೌನ್ಸೆಲಿಂಗ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಮೈಕ್‌ ಎರ್ಲಿಚ್‌ ಎಂಬಾತ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಇರಾಕಿನ ನೂರಾರು, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸಾವಿರಾರು ಸೈನಿಕರು ನಿರಾಯುಧರಾಗಿ, ಶರಣಾಗತಿಯ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡು U.S. ಸ್ಥಾನದೆಡೆಗೆ ನಡೆಯಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯಾವುದೇ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಈ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು... ಘಟಕದ ಸೇನಾಪತಿಯು ಇರಾಕಿನ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೆಡೆಗೆ ಫಿರಂಗಿರಥ-ನಿರೋಧಕ ಕ್ಷಿಪಣಿಯೊಂದನ್ನು ಹಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗುಂಡಿನದಾಳಿಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದ. ಇದು ಫಿರಂಗಿರಥಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪಣಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯನ ವಿರುದ್ಧ ಇದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಘಟಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅಷ್ಟೇ ಸರಾಗವಾಗಿ ಗುಂಡಿನದಾಳಿಯನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದರು, ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ನುಡಿದ.<ref>‌ರಾಮ್‌ಸೇ ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ದಿ ಫೈರ್‌ ದಿಸ್‌‌ ಟೈಮ್‌: U.S. ವಾರ್‌ ಕ್ರೈಮ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ ದಿ ಗಲ್ಫ್‌‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಥಂಡರ್‌‌'ಸ್‌ ಮೌತ್‌‌, 1992</ref> === ಇರಾಕ್‌ನ ನಾಗರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಒಕ್ಕೂಟದ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿ === ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಪೋಸ್ಟ್‌‌ ಪತ್ರಿಕೆಯ 1991ರ ಜೂನ್‌ 23ರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾರ್ಟ್‌ ಗೆಲ್‌ಮನ್‌ ಎಂಬ ವರದಿಗಾರ ಈ ರೀತಿ ಬರೆದ: "ಇರಾಕ್‌ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು, ಗುರಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕವನ್ನು ಗೌಣವಾದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು... ಇರಾಕಿನ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಯು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೇನಾ ಯೋಜಕರು ಆಶಿಸಿದ್ದರು... ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಮಾಜವಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಲ್ಲಿನ ಇರಾಕ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದರು..."<ref>ಜೂನ್‌ 23, 1991, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ ಪೋಸ್ಟ್‌‌, ಬಾರ್ಟ್‌ ಗೆಲ್‌ಮನ್‌‌</ref> ಫಾರಿನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌‌ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯ 1995ರ ಜನವರಿ/ಫೆಬ್ರುವರಿ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ರಾಯಭಾರಿ ಎರಿಕ್‌ ರೌಲ್ಯೂ ಬರೆಯುತ್ತಾ, "ಆಕ್ರಮಣದ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಅಥವಾ ಸಮಾಲೋಚನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದ ಇರಾಕಿನ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಿವೇಕತನಕ್ಕೆ ಬೆಲೆತೆರಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು... ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ತಮ್ಮ ಭೂಸೇನೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುವಲ್ಲಿನ ಸೇನಾಕ್ರಮದ ಒಂದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತತೆಯನ್ನು ಇರಾಕಿನ ಜನರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಇರಾಕಿನ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸಲು ಅಥವಾ ನಷ್ಟವುಂಟುಮಾಡಿ ಶಕ್ತಿಗುಂದಿಸಲು, ವೈಮಾನಿಕ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಕ್ಕೂಟದ ತಾರ್ಕಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು: ವಿದ್ಯುಚ್ಚಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು (ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 92 ಪ್ರತಿಶತ ಭಾಗವು ನಾಶವಾಯಿತು), ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು (ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು), ಪೆಟ್ರೋ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು, ದೂರಸಂಪರ್ಕಗಳ ಕೇಂದ್ರಗಳು (135 ದೂರವಾಣಿ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಸೇತುವೆಗಳು (100ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು), ರಸ್ತೆಗಳು, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ರೈಲುರಸ್ತೆಗಳು, ನೂರಾರು ಟ್ರೇನು ಎಂಜಿನುಗಳು ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದ ರೈಲುಡಬ್ಬಿಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಘಟಕಗಳು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಯೂಮೀನಿಯಂ, ಜವಳಿ, ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು, ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪೂರೈಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಸದರಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು."<ref>"ದಿ ವ್ಯೂ ಫ್ರಂ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌: ಅಮೆರಿಕಾ'ಸ್‌ ಅನ್‌ಯೀಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಪಾಲಿಸಿ ಟುವರ್ಡ್‌ ಇರಾಕ್‌‌," ಫಾರಿನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌‌, ಸಂಪುಟ 74, ಸಂಖ್ಯೆ 1, ಜನವರಿ/ಫೆಬ್ರುವರಿ 1995, ಪುಟಗಳು 61-62</ref> === ಒಕ್ಕೂಟದ ಯುದ್ಧದ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳ (POWಗಳು) ದುರುಪಯೋ=== ಘರ್ಷಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ನ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲಾದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವೈಮಾನಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು TVಯಲ್ಲಿ [[POWಗಳ]] (ಯುದ್ಧದ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳ) ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು, ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ದುರುಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ<ref>[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/war/ ಫ್ರಂಟ್‌ಲೈನ್‌: ವಾರ್‌ ಸ್ಟೋರೀಸ್‌]</ref> ಹಲವಾರು ಪುರಾವೆಗಳ ಪೈಕಿ, ರಾಯಲ್‌ ವಾಯುಪಡೆ [[ಟೋರ್ನ್ಯಾಡೊ]]ದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಾದ [[ಜಾನ್‌ ನಿಕೋಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್‌‌]] ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಆಪಾದಿಸಿದಂತೆ, ಅವರನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಿಸಲಾಯಿತು.<ref>‌‌[http://www.johnnichol.com/The%20Beginning.htm ದಿ ಫ್ಲೈಟ್‌ ದಟ್‌ ಚೇಂಜ್ಡ್‌ ಮೈ ಲೈಫ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429013825/http://www.johnnichol.com/The%20Beginning.htm |date=2011-04-29 }}</ref><ref>‌‌[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/war/4.html ವಾರ್‌ ಸ್ಟೋರಿ:ಜಾನ್‌ ಪೀಟರ್ಸ್]</ref> ದೂರದರ್ಶನದ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ನಿಕೋಲ್‌ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್ಸ್‌ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. === ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಸದರ್ನ್‌ ವಾಚ್‌ === {{Main|Operation Southern Watch}} ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವಾದಾಗಿನಿಂದ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಠಿಕಾಣಿ ಹೂಡಿದ್ದ 5,000 ಪಡೆಗಳ ಹಾಜರಿಯನ್ನು U.S. ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿತ್ತು; [[2003ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಘರ್ಷಣೆ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 10,000ಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref name="bbc">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/2984547.stm|title=US pulls out of Saudi Arabia |accessdate=29 November 2009 | work=BBC News | date=29 April 2003}}</ref> 1991ರ ನಂತರ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾದ ಇರಾಕ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ [[ಹಾರಾಟ-ರಹಿತ ವಲಯಗಳನ್ನು]] ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಸದರ್ನ್‌ ವಾಚ್‌ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು, ಮತ್ತು [[ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯ ಹಡಗು ರವಾನೆಯ ಪಥಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಗುವ ದೇಶದ ತೈಲ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು, [[ಬಹ್ರೇನ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ [[ಐದನೇ U.S. ಪಡೆ]]ಯು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವಾದ ತಾಣಗಳಿಗೆ ([[ಮೆಕ್ಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಮದೀನಾ]]) ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾವು ನೆಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸೇನೆಯ ಕಾಯಂ ಹಾಜರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರವೂ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ U.S. ಪಡೆಗಳು ತಮ್ಮ ಹಾಜರಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದು, [[ಖೋಬರ್‌ ಟವರ್ಸ್‌‌ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 11ರ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಗಳ]]<ref name="bbc"/> ಹಿಂದಿನ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ ಪ್ರೇರಣೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[1998ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಯಭಾರಿಯ ನಿವಾಸ ಮೇಲಿನ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಗಳಿಗಾಗಿ]] ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ದಿನಾಂಕವೂ (7 ಆಗಸ್ಟ್‌) ಸಹ, ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾಕ್ಕೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲಾದ ದಿನಕ್ಕೆ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳಾದುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ದಿನಾಂಕವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದೂ ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref>ಪ್ಲಾಟ್ಜ್‌‌‌, ಡೇವಿಡ್‌ (2001) [http://www.slate.com/default.aspx?id=115404 ವಾಟ್‌ ಡಸ್‌ ಒಸಾಮಾ ಬಿನ್‌ ಲ್ಯಾಡೆನ್‌ ವಾಂಟ್‌?], ಸ್ಲೇಟ್‌</ref> "ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಾಸ್ತಿಕರ ಕಾಯಂ ಹಾಜರಿಯನ್ನು" ಪ್ರವಾದಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್‌]] ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಿನ್‌ ಲ್ಯಾಡೆನ್‌ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ.<ref name="holywar-p3">{{cite book |author=Bergen, Peter L. |title=Holy War Inc. |url=https://archive.org/details/holywarincinside00berg |publisher=Simon & Schuster |year=2001 |page=[https://archive.org/details/holywarincinside00berg/page/5 3]}}</ref> [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುವಂತೆ [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಪಡೆಗಳಿಗೆ]] ಬಿನ್‌ ಲ್ಯಾಡೆನ್‌ 1996ರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಫತ್ವಾ]]ವನ್ನು ಜಾರಿಮಾಡಿದ. [[ರಹೀಮುಲ್ಲಾ ಯೂಸುಫ್‌ಜೈ]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 1999ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬಿನ್‌ ಲ್ಯಾಡೆನ್‌ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಅಮೆರಿಕನ್ನರು [[ಮೆಕ್ಕಾ]]ಗೆ ತೀರಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂದು ನನಗನ್ನಿಸಿತ್ತು; ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಪ್ರಚೋದನೆ ಎಂದು ನಾನು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref name="guardian-20010926">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/g2/story/0,3604,558075,00.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119011449/https://www.theguardian.com/g2/story/0,3604,558075,00.html |archivedate=2008-01-19 |title=Face to face with Osama |publisher=The Guardian |date=26 September 2001 | location=London | accessdate=30 June 2010}}</ref> === ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು === {{Main|United Nations Security Council Resolution 661|Iraq sanctions}} {{wikisource|United Nations Security Council Resolution 661}} [[ಕುವೈಟ್‌ನ ಮೇಲೆ ಇರಾಕಿನ ಆಕ್ರಮಣ]]ವಾದ ನಂತರ, 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 6ರಂದು, ಇರಾಕ್ ಮೇಲೆ [[ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು]] ಹೇರುವ [[661ನೇ ನಿರ್ಣಯ]]ವನ್ನು U.N. ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯು ಅನುಮೋದಿಸಿತು; ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪೂರೈಕೆಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಮಾನವಹಿತದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ [[ವ್ಯಾಪಾರ ನಿರ್ಬಂಧ]]ವು ಈ ನಿರ್ಣಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1991ರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 2003ರವರೆಗೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಅಧಿಕ ಹಣದುಬ್ಬರ]], ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ತಲೆದೋರಿತು. ಇರಾಕಿನ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ತೀವ್ರ ಕಷ್ಟಕೋಟಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಾವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಿಧಿಸಲಾಗಿರುವ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುವುದರ ಕುರಿತು UN ಪರಿಗಣಿಸಿತು. UN ಅಂದಾಜುಗಳ ಅನುಸಾರ, ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 500,000 ಮತ್ತು 1.2 ದಶಲಕ್ಷದ ನಡುವಣ ಇತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm|title=Iraq surveys show 'humanitarian emergency'|date=Wednesday, 12 August 1999|accessdate=29 November 2009|archive-date=6 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090806193122/http://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm|url-status=dead}}</ref> ನಿರಸ್ತ್ರೀಕರಣದ ಕುರಿತು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್‌ನ ವೈಫಲ್ಯವು ಮುಂದುವರಿದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ UN ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ತನ್ನ ನಿರಾಕರಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು (ವೀಟೋ) ಚಲಾಯಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸರಾಗಗೊಳಿಸಲು [[ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ತೈಲವೆಂಬ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ]]ಯೊಂದನ್ನು 1996ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಯಿತು. === ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ತೈಲ ಸುರಿತ === {{Main|Gulf War oil spill}} ಜನವರಿ 23ರಂದು, 400 ದಶಲಕ್ಷ ಗ್ಯಾಲನ್ನುಗಳಷ್ಟು [[ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ]]ವನ್ನು [[ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗೆ ಇರಾಕ್‌ ಸುರಿಯಿತು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಇತಿಹಾಸ ಇದು ಕಡಲಕರೆಯಾಚೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ತೈಲ ಸೋರಿಕೆ]] ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.dukemagazine.duke.edu/dukemag/issues/030403/oil1.html |title=ಡ್ಯೂಕ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌-ಆಯಿಲ್‌ ಸ್ಪಿಲ್‌-ಆಫ್ಟರ್‌ ದಿ ಡೆಲ್ಯೂಜ್‌, ಬೈ ಜೆಫ್ರಿ ಪೊಲಾಕ್‌-ಮಾರ್ಚ್‌/ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 2003 |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100613021006/http://www.dukemagazine.duke.edu/dukemag/issues/030403/oil1.html |url-status=dead }}</ref> ಇದು U.S. ನೌಕಾಸೈನ್ಯ ಪಡೆಗಳು ದಡಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಅವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮಾಡಲಾದ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ದಾಳಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು (ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೂಸೇನೆ, ವಾಯುಪಡೆ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣದ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಗೊಳಿಸಲು, ''ಮಿಸ್ಸೌರಿ'' ಮತ್ತು ''ವಿಸ್ಕೋಸಿನ್‌'' ಗಳು [[ಫೈಲಾಕಾ ದ್ವೀಪ]]ದ ಮೇಲೆ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದವು).{{Citation needed|date=January 2008}} ಇದರ ಪೈಕಿ 30-40%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಇರಾಕಿನ ಕಡಲತೀರದ ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಡೆಗಳಿಂದ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite book | author = Leckie, Robert |title = The Wars of America | url = https://archive.org/details/warsofamerica00robe | publisher = Castle Books | year = 1998}}</ref> == ವೆಚ್ಚ == ಈ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಆದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]] ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹಾಕಿತು ಮತ್ತು ಅದು 61.1 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿತು.<ref name="autogenerated2">{{Cite web |url=http://people.psych.cornell.edu/~fhoran/gulf/GW_cost/GW_payments.html |title=ಹೌ ಮಚ್‌ ಡಿಡ್‌ ದಿ ಗಲ್ಫ್‌ ವಾರ್‌ ಕಾಸ್ಟ್‌ ದಿ US? |access-date=2010-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821200403/http://people.psych.cornell.edu/~fhoran/gulf/GW_cost/GW_payments.html |archive-date=2010-08-21 |url-status=dead}}</ref> ಆ ಮೊತ್ತದ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 52 ಶತಕೋಟಿ $ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳು ಪಾವತಿಸಿದವು. ಅದರ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: [[ಕುವೈಟ್‌‌]], [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಇತರ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ 36 ಶತಕೋಟಿ $, [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್‌]] ವತಿಯಿಂದ 16 ಶತಕೋಟಿ $ (ಈ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಯುದ್ಧ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ). ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ವತಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾದ ಪಾಲಿನ ಸುಮಾರು 25%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು [[ಆಹಾರ]] ಮತ್ತು [[ಸಾರಿಗೆ]]ಯಂಥ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="autogenerated2"/> ಸಂಯೋಜಿತ ಪಡೆಯ ಸುಮಾರು 74%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು U.S. ಪಡೆಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ವೆಚ್ಚವು ಉನ್ನತವಾಗಿತ್ತು. == ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯ == {{Globalize|section|date=January 2010}} ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ಅತೀವವಾಗಿ [[ದೂರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕದ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ]] ಒಂದು ಯುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. [[ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು]] ತಮ್ಮ ಗುರಿಗಳಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಹಾಗೂ [[ವಿಮಾನವಾಹಕ ನೌಕೆಗಳಿಂದ]] ಕದನ ವಿಮಾನಗಳು ಉಡಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆಯ ಜನರು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೇರಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ದೊರೆತಿತ್ತು. ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಡೆಗಳು ತಾವು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ತೋರಿಸಲು ಉತ್ಸುಕವಾಗಿದ್ದವು. [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ]] "ಮೂರು ದೊಡ್ಡ" ಜಾಲದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಯುದ್ಧದ [[ಜಾಲ ಸುದ್ದಿ]]ಯ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ಅವರೆಂದರೆ: [[ABC]]ಯ [[ಪೀಟರ್‌ ಜೆನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌]], [[CBS]]ಯ [[ಡ್ಯಾನ್‌ ರಾಥರ್‌]], ಮತ್ತು [[NBC]]ಯ [[ಟಾಮ್‌ ಬ್ರೋಕಾವ್‌]]; 1991ರ ಜನವರಿ 16ರಂದು ವಾಯುದಾಳಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಈ ಮೂವರು ತಮ್ಮ ಸಂಜೆಯ ಸುದ್ದಿಪ್ರಸಾರಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರು. ‌ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಿಂದ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ABC ನ್ಯೂಸ್]] ಸುದ್ದಿಗಾರ ಗ್ಯಾರಿ ಷೆಪರ್ಡ್, ನಗರದ ಶಾಂತತೆಯ ಕುರಿತು ಜೆನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ. ಆದರೆ, ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳ ನಂತರ, ದಿಗಂತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ಮಿಂಚುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಹಾಗೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಪಥದರ್ಶಕ ಕ್ಷಿಪಣಿಯ ಸ್ಫೋಟವಾಗಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ, ಷೆಪರ್ಡ್‌ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಸಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಮರಳಿದ. CBS ವೀಕ್ಷಕರು ಸುದ್ದಿಗಾರ ಅಲ್ಲೆನ್‌ ಪಿಝೆಯಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ವರದಿಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಇವನೂ ಸಹ ಯುದ್ಧ ಶುರುವಾದಾಗ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಮುಗಿದ ನಂತರ ರಾಥರ್ ತನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿನ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವವಾದ [[ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರ]]ವು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲದ ವರದಿಗಳು ಬರುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ. "NBC ನೈಟ್ಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌‌" ಸುದ್ದಿಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ, [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ದ [[ಧಹ್ರಾನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಿಮಾನ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರ ಕುರಿತು ಸುದ್ದಿಗಾರ [[ಮೈಕ್‌ ಬೋಯೆಟ್‌ಚೆರ್‌]] ವರದಿ ಮಾಡಿದ. ಕೆಲ ಕ್ಷಣಗಳ ನಂತರ, ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದರ ಕುರಿತು ಬ್ರೊಕಾವ್‌ ತನ್ನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅರುಹಿದ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ, ತಾನು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ [[CNN]] ವಾಹಿನಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ವಾಹಿನಿಯು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಜಾಲಪ್ರಸಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಸೂಚಕ ಘಟನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅನೇಕಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. CNN ಸುದ್ದಿಗಾರರಾದ [[ಜಾನ್‌ ಹೊಲ್ಲಿಮನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪೀಟರ್‌ ಅರ್ನೆಟ್‌]] ಹಾಗೂ CNN ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಾಹಕ [[ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಷಾ]] ಮೊದಲಾದವರು, ವಾಯುದಾಳಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ [[ಅಲ್‌-ರಷೀದ್‌ ಹೊಟೇಲಿನಿಂದ]] ಶ್ರವ್ಯ ಸ್ವರೂಪದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡಿದರು. ತನ್ನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಯಮ್ಮಾದ ಶ್ರವಣ ಮಂಡಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಸದರಿ ಸುದ್ದಿಜಾಲವು ಹಿಂದೆಯೇ ಇರಾಕಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಮನವೊಪ್ಪಿಸಿತ್ತು. ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇತರೆಲ್ಲಾ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ TV ಸುದ್ದಿಗಾರರ ದೂರವಾಣಿಗಳು ನಿಶ್ಚಲವಾದಾಗ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ವರದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿದ್ದ ಏಕೈಕ ವಾಹಿನಿಯಾಗಿ CNN ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ಆರ್ನೆಟ್‌ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಇರಾಕ್‌ನಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ಏಕೈಕ TV ಸುದ್ದಿಗಾರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಸಹ ಯುದ್ಧದ ಕುರಿತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿದವು ಹಾಗೂ [[ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕ|''ಟೈಮ್‌'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ]]ವು 1991ರ ಜನವರಿ 28ರ ದಿನಾಂಕವುಳ್ಳ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು; ಯುದ್ಧವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ನ ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ "WAR IN THE GULF" ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಅದನ್ನು ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿತು. ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ U.S. ಕಾರ್ಯನೀತಿಯು, [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ಬಂಧಕವಾಗಿತ್ತು. ''[[ಅನೆಕ್ಸ್‌ ಫಾಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಟ್‌]]'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಒಂದು ಪೆಂಟಗನ್‌ ದಸ್ತಾವೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಬಹುಪಾಲು ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಹಿತಿಯು ಸೇನೆಯಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ-ಸಾರಾಂಶ ವಿವರಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಸೇನಾಮುಖಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಲು ಅಥವಾ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಕೇವಲ ಆಯ್ದ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗಷ್ಟೇ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಭೇಟಿಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲೇ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಭೇಟಿಗೆ ಸೇನೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯಬೇಕಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯು [[ಕತ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾಹಿತಿಯು ಇರಾಕ್‌ಗೆ ದೊರೆಯದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಲು ತೋರಿಕೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಗೆ ಆದ ಅನುಭವದಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯು ಗಾಢವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು; ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದೊಳಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ಈ ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯವು ಅದರ ತತ್‌ಕ್ಷಣತೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದೆನಿಸಿತ್ತು. ಯುದ್ಧವು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧಭಾಗದಷ್ಟರವರೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸುದ್ದಿ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದಲೇ ದೇಶದಿಂದ ನೇರ ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಇರಾಕ್‌ನ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು; ಹೀಗಾಗಿ U.S. ಪತ್ರಕರ್ತರು ಗುಂಪಿಗೆ ಗುಂಪೇ ಬಾಗ್ದಾದ್‌ಗೆ ಮರಳಬೇಕಾಯಿತು. ಇರಾಕಿನ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕತ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ವರದಿಗಳನ್ನು [[NBC]]ಯ ಟಾಮ್‌ ಆಸ್ಪೆಲ್‌, [[ABC]]ಯ ಬಿಲ್‌ ಬ್ಲೇಕ್‌ಮೋರ್‌‌, ಮತ್ತು [[CBS]]ನ ಬೆಟ್ಸಿ ಆರನ್‌ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ, ಒಳಬರುತ್ತಿರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಚಿತ್ರದ ತುಣುಕನ್ನು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ತತ್‌ಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಸಾರಮಾಡಲಾಯಿತು. ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಸಾರದ ಸಾಧನದೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಂಡಿದ್ದ [[CBS ನ್ಯೂಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದ ಒಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ತಂಡವು (ಡೇವಿಡ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ ಮತ್ತು ಆಂಡಿ ಥಾಂಪ್ಸನ್‌), ಸೇನಾಮುಖದ ಅಥವಾ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿತು ಮತ್ತು, ಪ್ರಯಾಣ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೇ ಹೋರಾಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು TVಯ ನೇರಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿತು; [[ಕುವೈಟ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಪಡೆಗಳು ಬಂದಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಈ ತಂಡವು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನಗರದಿಂದ ನೇರ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಅದು ಬಿತ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮಾರನೆಯ ದಿನದಂದು ಅರಬ್‌ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರವೇಶದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. == ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ == [[ಚಿತ್ರ:Missouri missile BGM-109 Tomahawk.JPG|thumb|right|ಒಂದು ತೋಮಾಹಾಕ್‌‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಯನ್ನು ಉಡಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ USS ಮಿಸ್ಸೌರಿ.ಒಂದು ಯುದ್ಧದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಮರನೌಕೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ಕೊನೆಯ ತಿಕ್ಕಾಟವಾಗಿತ್ತು (2010ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ)]] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಕ್ಷಿಪಣಿಯಾದ AGM-130ನಂಥ [[ನಿಖರವಾದ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿ]]ಗಳನ್ನು, ಹಿಂದಿನ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ನಾಗರಿಕ ಸಾವುನೋವುಗಳು ಕನಿಷ್ಟಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳಾಗಿ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು; ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ, ಕಡಿಮೆ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಬಾಂಬುಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಷ್ಟು ಬಾರಿ ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಬಾಗ್ದಾದ್‌ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬಾಂಬ್‌ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದವಾದ್ದರಿಂದ, ತಮ್ಮ ಹೊಟೇಲುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಾ ಗುರಿಯತ್ತ ಸಾಗುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ಸಾಲುಗಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬರುವುದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಬೀಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಂಬುಗಳ ಪೈಕಿ, ನಿಖರವಾದ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಪಾಲು ಸುಮಾರು 7.4%ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಇತರ ಬಾಂಬುಗಳಲ್ಲಿ, ಬಹಳ ಉಪ-ಯುದ್ಧಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು<ref>{{cite web|url=http://www.fas.org/man/dod-101/sys/dumb/cluster.htm |title=Dumb Bombs |publisher=Fas.org |date= |accessdate=2010-03-18}}</ref> ಮತ್ತು [[ಉರುಳುಚೆಂಡುಗಳನ್ನು]] ಚೆದುರಿಸುವ [[ಜನನಾಶಕ ಬಾಂಬುಗಳು]], ನೂರಾರು ಗಜಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ವಿಘಟಿಸಬಲ್ಲ 15,000-ಪೌಂಡ್‌ ಬಾಂಬುಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಮರುಭೂಮಿಯ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಒಕ್ಕೂಟದ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಲ್ಲಿ, [[ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಸ್ಥಾನನಿರ್ಧಾರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಘಟಕಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. [[ವಾಯುಗಾಮಿ ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] (ಏರ್‌‌ಬೋರ್ನ್‌ ವಾರ್ನಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌-AWACS) ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು. ಇದರ ಎರಡು ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ U.S. ನೌಕಾಪಡೆಯ [[E-2 ಹಾಕೆಯೆ]] ಮತ್ತು U.S. ವಾಯುಪಡೆಯ [[E-3 ಸೆಂಟ್ರಿ]] ಸೇರಿವೆ. ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ [[ಆದೇಶ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ]]ದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ನೆಲದ ಪಡೆಗಳು, ವಾಯುಪಡೆಗಳು, ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಶ್ಯಕ ಸಂವಹನಗಳ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಒದಗಿಸಿದವು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಗಳು ವೈಮಾನಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ==== ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ==== ಇರಾಕ್‌ನ [[ಸ್ಕಡ್‌]] ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಪಾತ್ರವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು. ಸ್ಕಡ್‌ ಎಂಬುದು ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಒಂದು [[ಕ್ಷಿಪ್ತ ಕ್ಷಿಪಣಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕದನಕ್ಷೇತ್ರದ ಸನಿಹದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕೆಂಪು ಸೇನೆ]] [[ವಿಭಾಗಗಳ]] ನಡುವೆ ಇದು ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಡೆಗಳ ಆದೇಶ, ನಿಯಂತ್ರಣ, ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುವುದು ಇವು ಪರಮಾಣು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಿಡಿತಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜಿತಗೊಂಡ ಸ್ಕಡ್‌ಗಳ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನೆಲದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಎಂಜಿನುಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜಡತ್ವದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಇರಾಕ್‌, ಅವುಗಳನ್ನು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಉಡಾಯಿಸಿತು. ಕೆಲವೊಂದು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವು. ಈ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇರಬಹುದಾದ ಸಂಭವನೀಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಥವಾ ಜೈವಿಕ ಸಿಡಿತಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವಾದರೂ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಂಥವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಂಡುಬಂದಾಗ ಅವು ಬಳಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿರುವಂತೆ, ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸ್ಫೋಟಕ ಸಿಡಿತಲೆಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟೊಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸ್ಫೋಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ದಾಳಿಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಸರಿ ಸುಮಾರಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌‌ 5ರಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಕಡ್‌ನ ಆಕಾಶಯಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿರುವ ತೀವ್ರ [[ತಾಪ]]ವು ಬಹುಪಾಲು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸ್ಫೋಟಕದ ಸಿಡಿತಲೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=January 2010}} ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಾ ಗುರಿಯತ್ತ ಸಾಗುವ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಕದನದ ಬಾಂಬರುಗಳಿಂದ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಡಲು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಪರಮಾಣು ಸಿಡಿತಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ದಾಳಿಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಕಡ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದಾಗ ಅಂದುಕೊಂಡಂತೆಯೇ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಇದು ಇಂದು ಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ. U.S. [[ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿ]]ಯನ್ನು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಕಡ್‌ಗಳಿಗೆ{{Citation needed|date=January 2010}} ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಉನ್ನತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಇವು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು U.S. ಸೇನೆಯು ಸಮರ್ಥಿಸಿತು. ನಿಜ ಜೀವನದ ಯುದ್ಧದ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗವು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾದ್ದರಿಂದ, ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ನಂತರದ ಅಂದಾಜುಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.{{Citation needed|date=January 2010}} ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಡಚ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಖಾತೆ]]ಯು (ಇಸ್ರೇಲ್‌ ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು [[ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌]] ಕೂಡಾ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಕಳಿಸಿತ್ತು), ಈ ಸಮರ್ಥನೆಯ ಕುರಿತು ತಕರಾರು ಎತ್ತಿತು.<ref name="nederland2009"/> ಮೇಲಾಗಿ, ಒಂದು ಒಳಬರುವ ಸ್ಕಡ್‌ನ್ನು ತೊಡರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಯು ವಿಫಲಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗಿ ಸಾವುಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ, ತಂತ್ರಾಂಶದ ಕನಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷ ಒಂದಾದರೂ ದೋಷದ ನಿದರ್ಶನವು ಅದರಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.ima.umn.edu/~arnold/disasters/patriot.html ದಿ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಮಿಸೈಲ್‌ ಫೇಲ್ಯೂರ್‌‌]</ref> ಸ್ಕಡ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧದ ಕುರಿತಾದ, ರಹಸ್ಯವೆಂದು ಬೇರ್ಪಡಿಸದ ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಉಡಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಕಡ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಿಸಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ{{Citation needed|date=January 2010}} ಸ್ಕಡ್‌ ಸಿಡಿತಲೆಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉನ್ನತವಾದ ಅಂದಾಜುಗಳು ಆಧರಿಸಿವೆ, ಆದರೆ ವರದಿಯಾಗದ ಸಿಡಿಯದೆ ಉಳಿದವುಗಳು, ಗುರಿತಪ್ಪಿದವುಗಳು ಮತ್ತು ಅಪ್ಪಳಿಸಿದವುಗಳಂಥ ಇತರ ಅಂಶಗಳು ಇವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸ್ಕಡ್‌ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಸಹನಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಚೆಗಿರುವ ಒಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮರು-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವು ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಪದೇಪದೇ ವಿಫಲಗೊಂಡವು ಅಥವಾ ಭಗ್ನವಾದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು{{Citation needed|date=January 2010}}. ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ{{Citation needed|date=January 2010}}, ಸಿಡಿತಲೆಯು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪಣಿಯಿಂದ ಅಪ್ಪಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದರ ಪುರಾವೆಯಿರುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಅಂದಾಜುಗಳು ಆಧರಿಸಿವೆ, ಆದರೆ ಅಲ್‌-ಹುಸೇನ್‌ (ಸ್ಕಡ್‌ ಉತ್ಪನ್ನ) ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿರುವಾಗ{{Citation needed|date=January 2010}} ಭಗ್ನಗೊಂಡ ರೀತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಯಾವ ತುಣುಕು ಸಿಡಿತಲೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಶೇಖರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಕೆಲವೊಂದು ರೇಡಾರ್‌ ಪಥಗಳಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.{{Or|date=January 2010}} ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿಯು ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು "ಪವಾಡಸದೃಶ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ" ಮಾಡಿತು ಎಂಬುದಾಗಿ U.S. ಭೂಸೇನೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪಣಿ ತಯಾರಕರಿಬ್ಬರೂ ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Conclusions |url=http://www.ceip.org/files/projects/npp/resources/georgetown/PatriotPaper.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051029074640/http://www.ceip.org/files/projects/npp/resources/georgetown/PatriotPaper.pdf |archivedate=2005-10-29 |format=PDF|accessdate=4 December 2005}}</ref> == ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳು == ಸ್ವತಃ ಸದರಿ ಯುದ್ಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಹೆಸರುಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: * ''ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ'' ಮತ್ತು ''[[ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ]]'' : ಇವು ಈ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳೊಳಗೆ ಬಳಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಾಗಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚರಿತ್ರೆಕಾರರು ಹಾಗೂ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಂದ ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. [[ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ [[ಒಕ್ಕೂಟದ ಭೂಸೇನೆ]]ಯ ಪರಿಪಾಠಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುವ ಒಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧದ ಹೆಸರು ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾದ, ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಲರಾಶಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಶಬ್ದಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ, ಇವುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಅಥವಾ ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಕಡೇಪಕ್ಷ ಮೂರು ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಈಗ ಇವು ಅನ್ವಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ. ನೋಡಿ: [[ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ (ಅಸಂದಿಗ್ಧಕರಣ)]]. ಹೆಸರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಬಹುಮತಾಭಿಪ್ರಾಯವು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಹಲವಾರು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಹೆಸರನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ** ''ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿನ ಯುದ್ಧ'' ** ''1990ರ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ'' ** ''ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ (1990–1991)'' ** ''ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಹಿರಿಯ'' ** ''ಮೊದಲ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ'' : [[ಇರಾಕ್‌ನ ಮೇಲಿನ U.S. ಆಕ್ರಮಣ‌]]ದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಇಟ್ಟ ಹೆಸರು. ** ''Sಎರಡನೇ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ'' : [[ಇರಾನ್‌‌–ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ]]ದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಇಟ್ಟ ಹೆಸರು. * ''ಕುವೈಟ್‌ನ ವಿಮೋಚನೆ'' (ಅಲ್‌-ತಹ್ರೀರ್‌‌ ಅಲ್‌-ಕುವೈಟ್‌) ಎಂಬುದು ಕುವೈಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತು, [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]], [[ಬಹ್ರೇನ್‌]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಅರಬ್‌ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್‌]] ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಒಕ್ಕೂಟ ಪಡೆಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಅರಬ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ. * ''ಕುವೈಟ್‌ನ ಯುದ್ಧ'' ಮತ್ತು ''ಎರಡನೇ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ'' : ಇವು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]]<ref>[[:fr:Guerre du Koweït (1990-1991)]]</ref> ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ]]<ref>[[:de:Golfkrieg]], [[:de:Zweiter Golfkrieg]]</ref> ಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿವೆ. * ''ಕದನಗಳ [[ತಾಯಿ]] '' ('ಊಮ್‌ ಅಲ್‌-ಎಮ್‌'ಆರಕ್‌) ಎಂಬುದು ಇರಾಕ್‌ನಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ. * ''ಇರಾಕ್‌-ಕುವೈಟ್‌ ಯುದ್ಧ'' ಮತ್ತು ''UN-ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ'' : ಇವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. === ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಸರುಗಳು === ಯುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಂತಗಳಿಗಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಡೆಯ ಬಹುಪಾಲು ದೇಶಗಳು ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುದ್ಧದ ಹೆಸರಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ''ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌‌‌'' ಗೆ ಈ ಮಾತು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ: * ''ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಷೀಲ್ಡ್'' : ಇದು 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2ರಿಂದ 1991ರ ಜನವರಿ 16ರವರೆಗೆ US ವತಿಯಿಂದ ಆದ ಪಡೆಗಳ ಜಮಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿದ್ದ, USನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. * ''‌ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್'' : ಇದು 1991ರ ಜನವರಿ 17ರಿಂದ 1991ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 11ವರೆಗೆ ಇದ್ದ [[ವೈಮಾನಿಕ-ಭೂ ಯುದ್ಧ]]ಕ್ಕೆ US ನೀಡಿದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. * ''[[ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಾಗ್ಯುಯೆಟ್‌]]'' : ಇದು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. * ''[[ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಘರ್ಷಣೆ]]'' : ಇದು ಕೆನಡಾದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. * ''ಆಪರೇಜಿಯೋನ್‌ ಲೋಕಸ್ಟಾ'' ([[ದಂಡುಮಿಡತೆ]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಟಲಿಯ ಹೆಸರು): ಇದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ನೀಟಲ್ಪಟ್ಟ ಇಟಲಿ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. * ''[[ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಗ್ರಾನ್‌ಬಿ]]'' : ಇದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. * ''[[ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಫೇರ್‌ವೆಲ್‌]]'' : ಇದು ಕುವೈಟ್‌ನ ವಿಮೋಚನೆಯ ನಂತರ 1991ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ US ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು; ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಕಾಮ್‌'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ''ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸಬ್ರೆ'' : ಇದು 1991ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 24–28ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುವೈಟಿನ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಆಫ್‌‌ ಆಪರೇಷನ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ("100-ಗಂಟೆಯ ಯುದ್ಧ") ಇರಾಕಿನ ಭೂಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡಲಾದ [[ವೈಮಾನಿಕ-ನೆಲದ]] ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ USನ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು, ಸ್ವತಃ ಇದರಲ್ಲಿ, ''ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌‌'' ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ''ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ವೋರ್ಡ್‌'' : ಇದು ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸಬ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಮುಂಚಿನ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳು, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಅನನ್ಯವಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. === ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು === ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಾಗಿ ತಿಕ್ಕಾಟವನ್ನು US ವಿಭಜಿಸಿತು: * ''ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ'' : 1990ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 2ರಿಂದ 1991ರ ಜನವರಿ 16ರ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ. * ''ಲಿಬರೇಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕುವೈಟ್'' : 1991ರ ಜನವರಿ 17ರಿಂದ 1991ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 11ರವರೆಗೆ. * ‌‌''ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟ್‌ ಏಷ್ಯಾ ಸೀಸ್‌-ಫೈರ್'' : 1991ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 12ರಿಂದ 1995ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ 30ರವರೆಗೆ, ''[[ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಪ್ರೊವೈಡ್‌ ಕಂಫರ್ಟ್‌]]'' ಸೇರಿದಂತೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಇರಾಕ್‌ ಯುದ್ಧ]] * [[ಸೇನಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಂತರ]] * [[ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಸೇನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] * [[ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ]] * [[ಸಾವಿನ ಹೆದ್ದಾರಿ]] * [[ಇರಾಕ್‌ ನಿರಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಕಾಲಮಿತಿ 1990-1996]], [[1997-2000]], [[2001-2003]] * [[ಇರಾಕ್‌–ರಷ್ಯಾ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳು]] * [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಘರ್ಷಣೆ]] * [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸೇನಾ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಸೇನಾ ಸಾಧನದ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ಲಯನ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ಯಾಬಿಲನ್‌ ಟ್ಯಾಂಕ್‌]] * [[ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಪ್ರೊವೈಡ್‌ ಕಂಫರ್ಟ್‌]] * [[ಆಪರೇಷನ್‌‌ ಸಿಮೂಮ್‌]] * [[SIPRI ಆರ್ಮ್ಸ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ಸ್‌ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌‌, ಇರಾಕ್‌ 1973–1990]] * [[ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಕಾಲಮಿತಿ]] * [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ನಂತರದ ಪರಸ್ಪರ ವೈಮಾನಿಕ ಯುದ್ಧದ ನಷ್ಟಗಳು]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಕರಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} <br />http://www.herbeash.com/gulf_war91/default.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120152902/http://www.herbeash.com/gulf_war91/default.asp |date=2010-11-20 }} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{Refbegin}} * {{fr}}{{en}} [[ಗಯ್‌ ಲೆಬೆಗ್ಯೂ]], (ಅನುವಾದಿತ ರಾಬರ್ಟ್‌ J. ಅಮ್ರಾಲ್‌), « ಗಲ್ಫ್‌ ವಾರ್‌: ಮಿಲಿಟರಿ ಸೆಟಲೈಟ್ಸ್‌, ದಿ ಲೆಸನ್‌ », ಇದರಲ್ಲಿರುವುದು: ''[[ರೆವ್ಯೂ ಏರೋಸ್ಪೇಷಿಯಲ್‌]]'', n°79, ಜೂನ್‌ 1991. * {{cite web |last=Arbuthnot |first=Felicity |title=Allies Deliberately Poisoned Iraq Public Water Supply In Gulf War |url=http://www.commondreams.org/headlines/091700-01.htm |accessdate=4 December 2005 |date=17 September 2000 |publisher=Sunday Herald |location=Scotland |archive-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051205094328/http://www.commondreams.org/headlines/091700-01.htm |url-status=dead }} * {{cite news |last=Atkinson |first=Rick |coauthors=Devroy, Ann |title=U.S. Claims Iraqi Nuclear Reactors Hit Hard |url=http://www.washingtonpost.com/wp-srv/inatl/longterm/fogofwar/archive/post012091.htm |accessdate=4 December 2005 |year=12 Jan 1991 |publisher=Washington Post |date=31 July 1998 }} * {{cite web |last= Austvik |first= Ole Gunnar |title= ''The War Over the Price of Oil'' |url= http://www.kaldor.no/energy/glob9205.htm |year= 1993 |publisher= International Journal of Global Energy Issues }} * {{cite web |last= Bard |first= Mitchell |title= The Gulf War |url= http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/Gulf_War.html |accessdate= 25 May 2009 |publisher= Jewish Virtual Library }} * {{cite book |last=Barzilai |first= Gad |editor = Klieman, Aharon and Shidlo, Gil |title=The Gulf Crisis and Its Global Aftermath |url=https://archive.org/details/gulfcrisisitsglo0000unse |year= 1993 |publisher= Routledge |isbn= 0-415-08002-9 }} * {{cite book |last=Blum |first=William |title=''Killing Hope: U.S. Military and CIA Interventions Since World War II'' |url=http://members.aol.com/bblum6/iraq2.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080123202318/http://members.aol.com/bblum6/iraq2.htm |archivedate=2008-01-23 |accessdate=4 December 2005 |year=1995 |publisher=Common Courage Press |isbn=1-56751-052-3 }} * {{cite web |last=Bolkom |first=Christopher |coauthor=Pike, Jonathan |title=''Attack Aircraft Proliferation: Areas for Concern'' |url=http://www.fas.org/spp/aircraft/part08.htm |accessdate=4 December 2005 |archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311184339/http://fas.org/spp/aircraft/part08.htm |url-status=dead }} * {{cite web |first=Miland |last=Brown. |title=First Arabian Gulf War |url=http://www.libraryreference.org/gulfwar.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070121233845/http://www.libraryreference.org/gulfwar.html |archivedate=2007-01-21 }} * {{cite web |last= Forbes |first= Daniel |title= Gulf War crimes? |url= http://www.salon.com/news/feature/2000/05/15/hersh/ |accessdate= 4 December 2005 |date= 15 May 2000 |publisher= Salon Magazine |archive-date= 6 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110806072152/http://www.salon.com/news/feature/2000/05/15/hersh |url-status= dead }} * {{cite book |first= T. M. |last=Hawley. |title=Against the Fires of Hell: The Environmental Disaster of the Gulf War |url= https://archive.org/details/againstfiresofhe0000hawl |year= 1992 |isbn= 0-15-103969-0 |publisher= Harcourt Brace Jovanovich |location= New York u.a. }} * {{cite book |last=Hiro |first= Dilip |year=1992 |title=Desert Shield to Desert Storm: The Second Gulf War |url=https://archive.org/details/desertshieldtode00hiro |publisher= Routledge |isbn=9780415906579}} * {{cite web |first=Ronald Andrew |last=Hoskinson |coauthor=Jarvis, Norman |title=Gulf War Photo Gallery |url=http://www.hoskinson.net/gulfwar/ |accessdate=4 December 2005 |year=1994 |archive-date=29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051229110205/http://www.hoskinson.net/gulfwar/ |url-status=dead }} * {{cite article |first= Gilles |last= Kepel |title= From the Gulf War to the Taliban Jihad / Jihad: The Trail of Political Islam |year=2002 }} * {{cite book |first=Jon |last=Latimer |authorlink=Jon Latimer|title=Deception in War |location=London |publisher= John Murray |year= 2001 |isbn=0-7195-5605-8}} * {{cite news |first=Allan |last=Little |title=Iraq coming in from the cold? |url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/world/from_our_own_correspondent/newsid_34000/34588.stm |accessdate=4 December 2005 |date=1 December 1997 |publisher=BBC }} * {{cite web |first=Richard S |last=Lowry |title=The Gulf War Chronicles |publisher=iUniverse |year=2003 and 2008 |url=http://www.gwchronicles.com/ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2008-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415211818/http://www.gwchronicles.com/ |url-status=dead }} * {{cite web |first=John |last=MacArthur |title=Independent Policy Forum Luncheon Honoring |url=http://www.whatreallyhappened.com/RANCHO/LIE/HK/HK_IRAQ.html |accessdate=4 December 2005 }} * {{citation |last=Makiya |first=Kanan |authorlink=Kanan Makiya |title=Cruelty and silence : war, tyranny, uprising, and the Arab World |publisher=W.W. Norton |year=1993 |isbn=9780393031089}} * {{cite web |first=Edwin |last=Moise |title=Bibliography: The First U.S. - Iraq War: Desert Shield and Desert Storm (1990-1991) |url=http://www.clemson.edu/caah/history/FacultyPages/EdMoise/iraqbib.html#first |accessdate=21 March 2009 }} * {{cite book |first=Alan |last=Munro |title= Arab Storm: Politics and Diplomacy Behind the Gulf War |url=https://archive.org/details/arabstormpolitic0000alan |publisher=I.B. Tauris |year=2006 |isbn=1-84511-128-1 }} * {{cite web |author=Naval Historical Center |title=The United States Navy in Desert Shield/Desert Storm |url=http://www.history.navy.mil/wars/dstorm/ |accessdate=4 December 2005 |date=15 May 1991 |archive-date=2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051202183506/http://www.history.navy.mil/wars/dstorm/ |url-status=dead }} * {{cite book |last=Wright |first= Steven |title=The United States and Arabian Gulf Security: The Foundations of the War on Terror |publisher= Ithaca Press |year=2007 |isbn=978-0863723216}} * {{cite web |first=Larry A |last=Niksch |coauthor=Sutter, Robert G |title=Japan's Response to the Arabian Gulf Crisis: Implications for U.S.-Japan Relations |url=http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/permalink/meta-crs-8 |accessdate=4 December 2005 |date=23 May 1991 |publisher=Congressional Research Service, Library of Congress }} * {{cite book |first=Paul William |last=Roberts |authorlink=Paul William Roberts |title= The demonic comedy : some detours in the Baghdad of Saddam Hussein |url=https://archive.org/details/demoniccomedysom00robe |isbn= 9780374138233 |year=1998 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |location=New York}} * {{cite book |first1=Micah |last1=Sifry |last2=Cerf |first2=Christopher |authorlink2=Christopher Cerf |title=The Gulf War Reader |year=1991 |isbn=0-8129-1947-5 |publisher=Random House |location=New York, NY}} * {{cite book |first=Jean Edward |last=Smith |authorlink=Jean Edward Smith |title=George Bush's War |location= New York |publisher= Henry Holt |year= 1992 |isbn= 9780805013887 }} * {{cite web |first=Peter |last=Turnley |title=The Unseen Gulf War (photo essay) |url=http://www.digitaljournalist.org/issue0212/pt_intro.html |accessdate=4 December 2005 |year=December 2002 }} * {{cite web |first1=Paul |last1=Walker |first2=Eric |last2=Stambler |title=...and the dirty little weapons |url=http://www.bullatomsci.org/issues/1991/may91/may91walker.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070203181115/http://www.thebulletin.org/error404.html |archivedate=2007-02-03 |accessdate=30 June 2010 |year=1991 |work=Bulletin of the Atomic Scientists Vol 47, Number 4 |url-status=live }} * {{cite web |first=Andre Gunder |last=Frank |title=Third World War in the Gulf: A New World Order |url=http://rrojasdatabank.info/agfrank/gulf_war.html |accessdate=4 December 2005 |date=20 May 1991 work=Political Economy Notebooks for Study and Research, no. 14, pp. 5-34 }} * {{cite web |author=PBS Frontline |title=The Gulf War: an in-depth examination of the 1990-1991 Arabian Gulf crisis |url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/script_b.html |accessdate=4 December 2005 }} * {{cite web |title=Report to Congress on the Conduct of the Arabian Gulf War, Chapter 6 |url=http://es.rice.edu/projects/Poli378/Gulf/gwtxt_ch6.html |accessdate=4 December 2005 |archive-date=2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070202221842/http://es.rice.edu/projects/Poli378/Gulf/gwtxt_ch6.html |url-status=dead }} {{Refend}} === ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === * ''[[ಡಾನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌‌]]'' * ''[[ಬ್ರೇವೋ ಟೂ ಝೀರೋ]]'' * ''[[ಕರೇಜ್‌ ಅಂಡರ್‌ ಫೈರ್‌‌]]'' * ''[[ದಿ ಫೈನೆಸ್ಟ್‌ ಅವರ್‌‌]]'' * ''[[ಜಾರ್‌ಹೆಡ್‌‌]]'' * ''[[ಲೆಸನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್‌]]'' * ''[[ಲೈವ್‌ ಫ್ರಂ ಬಾಗ್ದಾದ್‌]]'' * ''[[ಹೀರೋಸ್‌ ಆಫ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌]]'' * ''[[ಟವೆಲ್‌ಹೆಡ್‌]]'' * ''[[ಥ್ರೀ ಕಿಂಗ್ಸ್‌]]'' * ''[[ದಿ ಮಂಚೂರಿಯನ್‌ ಕ್ಯಾಂಡಿಡೇಟ್‌ (2004ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)]]'' * ''[[ದಿ ಬಿಗ್‌ ಲೆಬೋವ್ಸ್‌ಕಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.'' ಇದನ್ನೂ ಸಹ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ''[[ದಿ ಪನಿಷರ್‌ (2004ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)]]'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಪ್ರತಿವರ್ತಿಸುವ ಅನುಕ್ರಮತೆ]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ === ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಕುರಿತಾದ ಕಾದಂಬರಿಗಳು === * ''ಬ್ರೇವಿಂಗ್‌ ದಿ ಫಿಯರ್‌‌ - ದಿ ಟ್ರೂ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ರೌಡಿ US ಮೆರೈನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಗಲ್ಫ್‌ ವಾರ್‌ (ಡೋಗ್ಲಸ್‌ ಫಾಸ್ಟರ್ ವಿರಚಿತ‌)'' * ''ಗ್ಲಾಸ್‌ (ಪ್ಲೇ ದಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಟು ಸ್ಯಾಂಡ್‌)'' * ''‌[[ದಿ ಫಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಗಾಡ್]] (ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌ ಫಾರ್ಸಿತ್‌‌ ವಿರಚಿತ)'' * ‌ನಿಕ್‌ ಲಿವಿಂಗ್ಸ್‌ಟನ್‌ ವಿರಚಿತ ''ಟು ಡೈ ಇನ್‌ ಬ್ಯಾಬಿಲನ್'' * ‌‌ಜೇಮ್ಸ್‌ ಫೆರ್ರೋ ವಿರಚಿತ ''[[ಹಾಗ್ಸ್]]'' ಎಂಬ [[ಮೂರು ಕಾಸಿನ ಕಾದಂಬರಿ]] ಸರಣಿ * ''ಝಹೀದಾ ಝೈದಿ ವಿರಚಿತ ಬರ್ನಿಂಗ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌'' * ''ಬ್ರೇವೋ ಟೂ ಝೀರೋ - ದಿ ಟ್ರೂ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ಆನ್‌ SAS ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ ಬಿಹೈಂಡ್‌ ಎನಿಮಿ ಲೈನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಇರಾಕ್‌ (ಆಂಡಿ ಮೆಕ್‌ನಾಬ್‌ ವಿರಚಿತ)'' === ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು === * ''[[ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌]]'' (1991) * ''[[ಸೂಪರ್‌ ಬ್ಯಾಟಲ್‌ಟ್ಯಾಂಕ್‌]]'' (1992) * ''[[Gulf War: Operation Desert Hammer]]'' (1999) * ''[[Conflict: Desert Storm]]'' (2002) * ''[[Conflict: Desert Storm 2]]'' (2003) * ''[[ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್‌]]'' (1993) * ''[[ಡಸರ್ಟ್‌ ಕಂಬ್ಯಾಟ್‌]] [[ಬ್ಯಾಟಲ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ 1942]] ಮೋಡ್‌ (2002?)'' * ‌''[[ಸೈಲೆಂಟ್‌ ಥಂಡರ್ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಆಟ)]]'' (1998?) * ''[[Desert Strike: Return to the Gulf]]'' (1992) * ''[[Tom Clancy's Splinter Cell: Conviction]]'' (2010), ಒಂದು ನೌಕಾ SEAL ಆಗಿ [[ಸ್ಯಾಮ್‌ ಫಿಶರ್‌‌‌]]ನ ಫ್ಲ್ಯಾಶ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Gulf War (1990-1991)}} * [http://www.warchat.org/ ಗಲ್ಫ್‌ ವಾಡ್‌ ಗೈಡ್‌ - ಇರಾಕ್‌, U.S., UK ಆಪರೇಷನ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180401101531/http://www.warchat.org/ |date=2018-04-01 }}: ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ಕುರಿತಾದ ವಿಶೇಷ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯುದ್ಧಸಂಬಂಧಿ ತಾಣ. * [http://arabic-radio-tv.com/saddam.htm ಸದ್ದಾಂ ಹುಸೇನ್‌ & ದಿ ಇನ್‌ವೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಕುವೈಟ್‌.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627161242/http://arabic-radio-tv.com/saddam.htm |date=2010-06-27 }} * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-71-593/conflict_war/gulf_war/ CBC ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಆರ್ಕೀವ್ಸ್‌‌ - ದಿ 1991 ಗಲ್ಫ್‌‌ ಯುದ್ಧ] * [http://www.aiipowmia.com/pgw/pgwpwmia.html ಲಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ POWಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510192119/http://www.aiipowmia.com/pgw/pgwpwmia.html |date=2010-05-10 }} * [http://www.history.army.mil/reference/Finding%20Aids/DSMI.htm ಮಾಸ್ಟರ್‌‌ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌‌ ಆಫ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ ಓರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಇಂಟರ್‌‌ವ್ಯೂಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231231437/http://www.history.army.mil/reference/Finding%20Aids/DSMI.htm |date=2010-12-31 }}: [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಆರ್ಮಿ ಸೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ]] ವತಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿರುವಂಥದು. * [http://www.history.army.mil/reference/gulfbib.htm ಬೈಬ್ಲಿಯೋಗ್ರಫಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಡಸರ್ಟ್‌ ಷೀಲ್ಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಸರ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212214924/http://www.history.army.mil/reference/gulfbib.htm |date=2007-12-12 }}: [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಆರ್ಮಿ ಸೆಂಟರ್‌ ಆಫ್‌ ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ]] ವತಿಯಿಂದ ಸಂಕಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು * [http://www.johnpilger.com/page.asp?partid=310 ಇನ್‌ ದಿ ಗಲ್ಫ್‌ ವಾರ್‌, ಎವೆರಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ನೈಲ್‌ ವಾಸ್‌ ಅಕೌಂಟೆಡ್‌ ಫಾರ್‌, ಬಟ್‌ ದಿ ಇರಾಕಿ ಡೆಡ್‌ ವೆಂಟ್‌ ಅನ್‌ಟ್ಯಾಲೀಡ್‌. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091006101559/http://www.johnpilger.com/page.asp?partid=310 |date=2009-10-06 }}[http://www.johnpilger.com/page.asp?partid=310 ಅಟ್‌ ಲಾಸ್ಟ್‌ ದೆರ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ಈಸ್‌ ಬೀಯಿಂಗ್‌ ಟೋಲ್ಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091006101559/http://www.johnpilger.com/page.asp?partid=310 |date=2009-10-06 }} ITV - ಜಾನ್‌ ಪಿಲ್ಜರ್‌‌ <br /> {{Iraq topics}} {{American conflicts}} {{Cold War}} {{Arab-Israeli Conflict}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ]] [[ವರ್ಗ:1991ರಲ್ಲಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ 1900-1999ರ ಅವಧಿಯ ಸೇನಾ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸೇನಾ ಕಾಯಾಚರಣೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇರಾಕ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿನ 20ನೇ ಶತಮಾನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಶೇಷ ನೌಕಾದಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುದ್ಧ]] 2husc1962w1h8pnjmefzygaclje68xa ಪೀಚ್ (peach) 0 24391 1434337 1380772 2026-10-25T06:43:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434337 wikitext text/x-wiki {{About|the tree|other uses|Peach (disambiguation)}} {{Taxobox |name=ಪೀಚ್ | image = Autumn Red peaches.jpg | image_caption = Autumn Red Peaches, cross section | regnum = Plantae | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Rosaceae]] | genus = ''[[Prunus]]'' | subgenus = ''Amygdalus'' | species = '''''P. persica''''' | binomial = ''Prunus persica'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[August Batsch|Batsch]] }} '''ಪೀಚ್''' ಮರ (''ಪ್ರುನುಸ್ ಪರ್ಸಿಕ'' ) ಚೀನಾದ ''ಪ್ರುನುಸ್'' ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದ್ದು, ಪೀಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ತಿನ್ನಬಹುದಾದ ರಸಭರಿತ ಹಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಶುಷ್ಕಪರ್ಣಿ ಮರವಾಗಿದ್ದು, 4–{{Nowrap|10 m}} ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.ಈ ಮರಗಳು ರೊಸಸೆಯೆ ವಂಶದ ಪ್ರುನಾಯ್ಡೆ‌ಉಪಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇದನ್ನು ''ಪ್ರುನಸ್'' ಕುಲದ ಒಳಗೆ ''ಅಮಿಗ್ಡಲುಸ್'' ಎಂಬ ಉಪಕುಲದಲ್ಲಿ ಬಾದಾಮಿ ಯೊಂದಿಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಉಬ್ಬುತಗ್ಗಿರುವ ಬೀಜದ ಕೋಶ ಇತರ ಉಪಕುಲಗಳಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ.'''' ಎಲೆಗಳು ಶೂಲಶಿರದ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 7–16&nbsp;ಸೆಮೀ ಉದ್ದವನ್ನು (3–6&nbsp;in), 2–3&nbsp;ಸೆಮೀ ಅಗಲವನ್ನು, ಗರಿರೂಪದಎಳೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳು ಬರುವ ಮೊದಲೇ ವಸಂತಕಾಲದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಹೂಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ; ಹೂವುಗಳು ಐದು ದಳಗಳೊಂದಿಗೆ ನಸುಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು 2.5–3&nbsp;ಸೆಮೀ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಜೋಡಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಹಣ್ಣು ಹಳದಿ ಅಥವಾ ನಸುಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ತಿರುಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕಂಪನ್ನು ಹಾಗೂ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ನುಣುಪಾದ ('''ಪೀಚ್ ಗಳು''' ) ಅಥವಾ ಮೃದುವಾದ ('''ನೆಕ್ಟರೀನ್‌ಗಳು''' ) ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತಿರುಳು ತುಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳಬಹುದು. ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಣ್ಣು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇದು ಕೆಲವೊಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಏಕ ಬೀಜ ಕೆಂಪು-ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅಂಡಾಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸರಿಸುಮಾರು 1.3–2&nbsp;ಸೆಮಿ ನಷ್ಟು ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರದರೀತಿಯ ಸಿಪ್ಪೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಚೆರಿಹಣ್ಣುಗಳು, ಪ್ಲಮ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಕಾಟ್ ಹಣ್ಣುಗಳ(ಜರದಾಳು ಹಣ್ಣು) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ಓಟೆ ಹಣ್ಣುಗಳಾಗಿವೆ (ಡ್ರ್ಯೂಪ್ಸ್). ಸ್ವತಃ " ಪೀಚ್" ಪದದ ಜತೆ ಅನೇಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಇದರ ಸಜಾತೀಯಗಳು ಪರ್ಸಿಕಾ ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು, ಪೀಚ್‌ಗಳು ಪರ್ಷಿಯ(ಈಗಿನ ಇರಾನ್)ಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾದವು ಎಂಬ ಯುರೋಪಿನ ಮುಂಚಿನ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು ಹಾಗೂ ಪರ್ಷಿಯಾಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ಕ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಮೆಡಿಟೇರಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಆಧುನಿಕ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನದ ಬಹುಮತಾಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.<ref name="rhs">ಹುಕ್ಸ್ಲೆ, A., ed. (1992). ''ನ್ಯೂ RHS ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಗಾರ್ಡನಿಂಗ್''. ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲ್ಲನ್ ISBN 0-333-47494-5.</ref> ತಿರುಳು ಓಟೆಯನ್ನು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದ ಪೀಚ್ ಗಳನ್ನು ಕ್ಲಿಂಗ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೀಸ್ಟೋನ್ಸ್ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡು ಬಿಳಿಯ ಅಥವಾ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ತಿರುಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಬಿಳಿಯ ತಿರುಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತುಂಬ ಸಿಹಿಯಾಗಿದ್ದು ಸ್ವಲ್ಪ ಹುಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಹಳದಿ ತಿರುಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಹಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಆಮ್ಲೀಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಯಾವಾಗಲೂ ಎರಡು ಬಣ್ಣಗಳು ಅವುಗಳ ಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಹುಳಿಯ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ತಿರುಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಏಷ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಮ್ಲೀಯ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ತಿರುಳಿನ ಪ್ರಭೇಧಗಳನ್ನು ಯುರೋಪಿನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದವರು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಇದರ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನದ ಹೆಸರಾದ ''ಪ್ರುನಸ್ ಪರ್ಸಿಕಾ'' ಪೀಚ್ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಪೀಚ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಚೀನಾದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಚೀನೀ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 10 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ವರ್ಣಿತವಾಗಿವೆ. ಇವು ರಾಜರ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಹಣ್ಣುಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=July 2010}} ಇದರ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹೆಸರು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]]ನ ''ಪ್ರುನಸ್ ಪರ್ಸಿಕಾ'' ದಿಂದ ವ್ಯತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ''ಪರ್ಸಿಕಾ'', ನಂತರ ''ಪೆಸಿಕಾ'', ನಂತರ ''ಪೆಸ್ಕ'', ಅನಂತರ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] ನ ''ಪಿಚೆ'', ನಂತರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನಲ್ಲಿ ''ಪೀಚ್'' ಎಂದಾಯಿತು.{{Citation needed|date=July 2010}} [[ಭಾರತ|ಭಾರತಕ್ಕೆ]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಿಯಕ್ಕೆ ಪೀಚ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತರಲಾಯಿತು.<ref name="Ensminger">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=XMA9gYIj-C4C&pg=PA1040&dq=%22Prunus+persica%22&hl=en#v=onepage&q=%22Prunus%20persica%22&f=false|title=Foods & nutrition encyclopedia|first= Audrey H.|last= Ensminger |publisher= CRC Press|year= 1994 |isbn= 0849389801}}</ref> ಯುರೋಪಿಗೆ ಈ ಹಣ್ಣನ್ನು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ಪರ್ಷಿಯನ್ನರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಪರಿಚಯಿಸಿದನು.<ref name="Ensminger"/> ನಂತರ 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಇದನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾಗೆ ತಂದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ, ಅಪರೂಪದ ತಿನ್ನುವ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=July 2010}} ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಜಾರ್ಜ್ ಮಿನಿಫೈ ಎಂಬ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ತಜ್ಞ 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಪೀಚ್ ಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಿಂದ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ತಂದನು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಅವನ ಬುಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎಸ್ಟೇಟ್( ತೋಟ)ದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿದನು.<ref>{{Cite web |url=http://genforum.genealogy.com/menefee/messages/274.html |title=ಜಾರ್ಜ್ ಮಿನಿಫೈ |access-date=2010-08-23 |archive-date=2013-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130114152416/http://genforum.genealogy.com/menefee/messages/274.html |url-status=dead }}</ref> [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌]] ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪೀಚ್ ಮರಗಳನ್ನು ಹರಡಿದ ಹಿರಿಮೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುವಾಗ ತಮ್ಮ ಜತೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಒಯ್ದು ಬಿತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು. ಥಾಂಮಸ್ ಜೆಫರ್ಸನ್ ಮಾಂಟಿಸೆಲ್ಲೊ ನಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ಮರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೃಷಿಕರು 19ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]], ಡೆಲವೇರ್, [[ಜಾರ್ಜಿಯ (ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ ರಾಜ್ಯ)|ಜಾರ್ಜಿಯ]] ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವರ್ಜೀನಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆಂದು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಪೋನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಈಗ ಶೇಕಡ 65 ರಷ್ಟು ಪೀಚ್ ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ,<ref>{{Cite web |url=http://pmep.cce.cornell.edu/chemnews/1998/mar-98/calipears.html |title=ಪೀಚಸ್ ಇನ್ ಕ್ಯಾಲಿಪೋನಿಯ |access-date=2010-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100903055538/http://pmep.cce.cornell.edu/chemnews/1998/mar-98/calipears.html |archive-date=2010-09-03 |url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಕೊಲೆರಾಡೊ, ಮಿಚಿಗನ್, ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳಸುತ್ತವೆ. ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಟಲಿ, ಚೀನಾ, ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಸ್]] ಗಳು ಪೀಚ್ ಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿವೆ. == ಬೆಳೆ ತೆಗೆಯುವುದು == [[ಚಿತ್ರ:2005peach and nectarine.PNG|thumb|250px|2005 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಪೀಚ್ ಮತ್ತು ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಇಳುವರಿ]] ಪೀಚ್ ಗಿಡಗಳು ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೀಮಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಉಷ್ಣವಲಯಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಂತಹ ಚಳಿಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅದು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅತಿಯಾದ ಥಂಡಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರವು. ಮರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು −26&nbsp;°C ನಿಂದ −30&nbsp;°C ನವರೆಗಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು ಆದರೂ, ಅನಂತರದ ಋತುವಿನ ಹೂವಿನ ಮೊಗ್ಗುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮೊಗ್ಗುಗಳು −15&nbsp;°C ಮತ್ತು −25&nbsp;°C ನಡುವೆ ಅವುಗಳ ಪ್ರಭೇದ (ಕೆಲ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇತರ ತಳಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಥಂಡಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು)ಗಳು ಹಾಗೂ ಚಳಿಯ ಸಮಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸಾಯಲಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಗೆ ಚಳಿಗಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಥಂಡಿಯನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಜಾಲೆ, L., ಪಾಪ್ಪ, J., ಮತ್ತು ಸ್ಜೆಬೊ, Z. (2000). ಕೃತಕವಾಗಿ ಘನೀಕರಿಸುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲಕ ಪೀಚ್‌ನ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಎಷ್ಟು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದರ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು. In: ಗಿಬೆಲ್, M., ಫಿಸ್ಚರ್, M., ಮತ್ತು ಫಿಸ್ಚರ್, C. (eds.). ಹಣ್ಣುಗಳ ತಳಿ ಬೆಳೆಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನುವಂಶಿಕತೆ ಕುರಿತು ಯುಕಾರ್ಪಿಯ ವಿಚಾರಸಂಕಿರಣ. ''ಅಕ್ಟ ಹಾರ್ಟಿಕಲ್ಚರೆ'' 538. [http://www.actahort.org/books/538/538_71.htm ಸಾರಾಂಶ]</ref> ಕೆಲವೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದ್ದರೆ ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಥಂಡಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಲು ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳಿನ 20&nbsp;°C ನಿಂದ 30&nbsp;°C ವರೆಗಿರುವ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣಾಂಶದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಸಿಗೆಯ ಬಿಸಿಲೂ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಸಂತ ಕಾಲದ ಹಿಮ ಪೀಚ್ ಬೆಳೆಯುವ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ವಸಂತಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೂವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಿಮದಿಂದ ಹೂವುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವು ಸಾಯಬಹುದು; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಷ್ಣಾಂಶ -4&nbsp;°C ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಬಹುಪಾಲು ಹೂವುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ಹೂವುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಳದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅವು ಇದರ ಎರಡರಷ್ಟು ಥಂಡಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಪೀಚ್ ಅನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ಚೀನಾ, [[ಇರಾನ್]], ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಹಾಗು ಇಟಲಿ, [[ಸ್ಪೇನ್]]ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಸ್]] ನಂತಹ ಮೆಡಿಟೇರಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು. ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ (ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಪೋನಿಯಾ]], ದಕ್ಷಿಣ ಕರೊಲಿನ,<ref>ಫೋರ್ಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್:[https://web.archive.org/web/20080530124208/http://www.ag.fvsu.edu/publicat/commoditysheets/fvsu001.htm Peaches]</ref> ಮತ್ತು[[ಜಾರ್ಜಿಯ (ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ ರಾಜ್ಯ)|ಜಾರ್ಜಿಯ]]<ref>ಜಾರ್ಜಿಯ ಪೀಚ್: [http://www.american.edu/TED/georgiapeach.htm ಜಾರ್ಜಿಯ ಪೀಚ್ ಅಧ್ಯಯನ]</ref> ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ), ಕೆನಡಾ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯ), ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ(ರಿವರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶ) ದೇಶಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ; ಕೆನಡಾದ ಆಂಟ್ಯಾರಿಯೊದ ನಯಾಗರ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕೆನಡಾದ ಕೊನೆಯ ಹಣ್ಣಿನ ಕ್ಯಾನರಿಯನ್ನು ಅದರ ಮಾಲೀಕರು ಮುಚ್ಚಿದಾಗಿನಿಂದ 2008ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು.<ref>[http://www.betterfarming.com/online-news/growers-left-lurch-cangro-plant-closures-go-ahead-390 ಗ್ರೊವರ್ಸ್ ಲೆಫ್ಟ್ ಇನ್ ಲರ್ಚ್ ಆಸ್ ಕ್ಯಾನ್ ಗ್ರೊ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಕ್ಲೋಸರ್ಸ್ ಗೊ ಅಹೆಡ್ ]</ref> ಫೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ ನ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗದ ಕರಾವಳಿ ತೀರಗಳಂತಹ ದೂರಸಾಗರದ ಹವಾಮಾನ ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಸಮರ್ಪಕ ಬೇಸಿಗೆ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ಬೆಳೆಗೆ ಹಿತಕರವಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಾಖವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖ ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಸರೆ ಪಡೆದು ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಮರಗಳು ಹೂಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಲ್ಯಾಂಗ್ ಸನ್ ಪ್ರಾಂತದ ಲಾಕ್ ಬಿನ್ಹ್ ಜಿಲ್ಲೆ(/1)ಯಲ್ಲಿರುವ ಮೌಸನ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹಣ್ಣು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]]ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣಿನ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿದೆ. ಮನೆಯ ತೋಟದಲ್ಲಿ, ಅರೆ ಕುಬ್ಜ(3ರಿಂದ 4ಮೀ)ಮತ್ತು ಕುಬ್ಜ(2ರಿಂದ 3 ಮೀ)ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಇಚ್ಛಿತ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕುಬ್ಜ ಬೇರಿನಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಕಸಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬೆಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಣ್ಣಿನ ಗಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೂವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪೀಚ್. ಹಣ್ಣು ಉತ್ಪಾದನೆಗಿಂತ ಅಲಂಕಾರದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇವನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ತಳಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪೀಚ್ ಕೊಯ್ಲು ಮೇ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮರದ ಕೊಯ್ಲು ಒಂದು ವಾರ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. === ನೆಕ್ಟರಿನ್‌ಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:White nectarine and cross section02 edit.jpg|thumb|upright|ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿರುವ ಬಿಳಿಬಣ್ಣದ ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಹಣ್ಣು]] ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಎಂಬುದು ಮೃದುವಾದ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೀಚ್ ನ ಪ್ರಭೇದ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಜಾಳುಜಾಳಾದ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಅನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಹಣ್ಣುಗಳೆಂದು ಕರೆದರೂ ಕೂಡ, ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಪೀಚ್‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಮ್ ಗಳ ಮಿಶ್ರತಳಿಯೆಂದು ಅಥವಾ "ಪ್ಲಮ್ ನ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೀಚ್" ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ಅವೆರಡೂ ಪೀಚ್ ನಂತೆ ಒಂದೇ ಪ್ರಭೇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ನೆಕ್ಟರಿನ್ಸ್ ಅಪಸರಣ ವಂಶವಾಹಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಜಾಳುಜಾಳಾದ ಪೀಚ್(ಫಜಿ ಪೀಚ್) ಹಣ್ಣಿನ ಸಿಪ್ಪೆ ಪ್ರಧಾನ ವಂಶವಾಹಿ(ಡಾಮಿನೆಂಟ್) ಕಾರಣ ದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅನೇಕ ತಳಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿವೆ.<ref name="osu">ಒರೆಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ [https://web.archive.org/web/20080714065820/http://food.oregonstate.edu/faq/uffva/nectarine2.html peaches and nectarines]</ref> ಅನೇಕ ಸಲ ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಪೀಚ್ ಮರಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮರದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪೀಚ್ ಗಳಂತೆ ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಗಳು ಕೂಡ ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಹಳದಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕ್ಲಿಂಗ್‌ಸ್ಟೋನ್(ತಿರುಳು ಓಟೆಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣು) ಅಥವಾ ಪೀಚ್‌ಸ್ಟೋನ್(ಓಟೆ ಸಡಿಲವಾಗಿರುವ ಒಂದು ತೆರನಾದ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣು) ಆಗಿರಬಹುದು. ಸರಾಸರಿ ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಗಳು ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣುಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಅತಿವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.<ref name="osu"/> ಸಿಪ್ಪೆಯ ಜಾಳುಜಾಳಿನ ಕೊರತೆ ಕಾರಣ ನೆಕ್ಟರಿನ್ ನ ಸಿಪ್ಪೆಗಳು ಪೀಚ್‌ಗಳಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಂಪಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಣ್ಣಿನ ಪ್ಲಮ್‌ನಂತಹ ರೂಪಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಸಿಪ್ಪೆಗಳಲ್ಲಿ ನವಿರು ಕೂದಲಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಪೀಚ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಿಪ್ಪೆಗೆ ಪೆಟ್ಟು ತಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನೆಕ್ಟರಿನ್ ನ ಇತಿಹಾಸ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ; [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ದಾಖಲೆ 1616 ರಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ,<ref>[3] ^ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಡಿಕ್ಷ್‌‌‌ನರಿ</ref> ಆದರೆ [[ಮಧ್ಯ ಏಶಿಯಾ|ಮಧ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಪೀಚ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗಿದೆ. ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಗಳನ್ನು ಕೃಷಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಡೇವಿಡ್ ಫೇರ್ ಚಿಲ್ಡ್ ಎಂಬುವವನು ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ 1906 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದನು.<ref>{{Cite book | last = Fairchild | first = David | authorlink = David Fairchild | coauthors = | title = The World Was My Garden | url = https://archive.org/details/worldwasmygarden00fair | publisher = Charles Scribner's Sons | date = 1938 | location = New York | page = [https://archive.org/details/worldwasmygarden00fair/page/226 226]}} </ref> === ರೋಗಗಳು === {{Main|List of peach and nectarine diseases}} ಮರಗಳಿಗೆ ಲೀಫ್ ಕರ್ಲ್ ಎಂಬ ರೋಗ ತಗಲುವ ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಭಾಗಶಃ ಮರವನ್ನು ವಿಪರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳು ಬ್ರೌನ್ ರಾಟ್ ಅಥವಾ ಗಾಢವಾದ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡಬಲ್ಲವು. === ನೆಡುವುದು === [[ಚಿತ್ರ:Nectarine Fruit Development.jpg|thumb|300px|ಚಳಿಗಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೊಗ್ಗು ರಚನೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬೇಸಿಗೆಯ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ(ಮುಂದಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಚಿತ್ರಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ) ಹಣ್ಣು ಮಾಗುವವರೆಗೆ [23] ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲದ ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕ್ರಮಾನುಗತಿ.]] ನರ್ಸರಿಗಳು ಮಾರುವ ಬಹುಪಾಲು ಪೀಚ್ ಮರಗಳು ಬಡೆಡ್ (ಕಸಿಯ ಒಂದು ವಿಧಾನ)ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅಥವಾ ಸೂಕ್ತವಾದ ಬೇರಿನ ಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಕಸಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ತಳಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪೀಚ್ ನಿಂದ ಇಲ್ಲವೇ ನೆಕ್ಟರಿನ್ ಬೀಜ ದಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಮರವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಬೆಳೆಸಲಾದ ಮರದ ಹಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪೀಚ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬೀಳುವ ಹಾಗೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗಾಳಿಯಾಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಡಬೇಕು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಿಮಚ್ಛಾದಿತ ರಾತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿಯನ್ನು ದೂರದಲ್ಲಿ ಬೀಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಣ್ಣಗಿರಿಸುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೀಚ್‌ಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೇರುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಲು ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಸಂತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಾಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಾಲಾಗಿ ನೆಡುವಾಗ ಉತ್ತರ ದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಪೀಚ್ ಮರಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜು ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕಟಾವು ಮಾಡುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು. ಋತುವಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ನೀರಿನ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪೀಚ್ ಪಡೆದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿಯಾದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಮರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಡ್ರಿಪ್ಪರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹನಿ ನೀರಾವರಿಯ ಮೂಲಕ ನೀರುಹಾಯಿಸುವುದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಮರದ ಸುತ್ತಲೂ ಬಹು ಡ್ರಿಪ್ಪರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದಾದರೂ ಇದು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಲ್ಲ. ಬೇರಿನ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ನೀರಿನೊಳಗಿದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಪೀಚ್ ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪೌಷ್ಟಿಕವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬಹುಪಾಲು ಇತರ ಹಣ್ಣುಗಳ ಮರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರಜನಕ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. NPK ರಸಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಟಾವು ಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಕು ಕೋಳಿಗಳ ಅರೆಕೊಳೆತ ಗೊಬ್ಬರದ ಮಿಶ್ರಣ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಅನುಕೂಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೀಚ್ ನ ಎಲೆಗಳು ಹಳದಿಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೆ ಮರಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರಜನಕ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳೆದುನಿಂತ ಪ್ರತಿಮರಕ್ಕೆ ಬ್ಲಡ್ ಮೀಲ್ (ಒಣಗಿಸಿ ಪುಡಿಮಾಡಿದ ರಕ್ತದ ರಸಗೊಬ್ಬರ) ಮತ್ತು ಬೋನ್ ಮೀಲ್(ಪುಡಿಮಾಡಿದ ಮೂಳೆಯ ರಸಗೊಬ್ಬರ) {{nowrap|3–5 kg}} ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ ಅಮೋನಿಯಂ ನೈಟ್ರೇಟ್‌ಗಳು {{nowrap|0.5–1 kg}}, ಉಪಯುಕ್ತ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳಾಗಿವೆ. ಮರವು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಳೆಯುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಕೂಡ ಇದು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಪೀಚ್‌ಗಳನ್ನು ಕೀಳದೇ ಬಿಟ್ಟರೆ, ಅವುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಗಾತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ರುಚಿಯ ಕೊರತೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಹೂ ಬಿಟ್ಟ ಎರಡು ತಿಂಗಳಿನ ನಂತರ {{nowrap|2 cm}}ಅಡಿಯಷ್ಟು ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಕೀಳಬೇಕು. ತಾಜಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮರದಿಂದ ಕಿತ್ತದಿನದಂದೇ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಹಣ್ಣುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಮೆದುವಾಗಿ, ಕಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗಲೇ ತಿನ್ನುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. === ಶೇಖರಣೆ === ಪೀಚ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಠಡಿಯ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಪೀಚ್‌ನ ರುಚಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಶೈತ್ಯೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು. ಪೀಚ್ ಗಳು ಮರದಿಂದ ಕಿತ್ತನಂತರ ಪಕ್ವಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ(ಮಾಗುವುದಿಲ್ಲ). ಆದ್ದರಿಂದ ಪಕ್ವಗೊಳಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ.<ref>ಕಿಚನ್, ಲೆಯನ್ನೆ ''ದಿ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸ್ ಬೈಬಲ್'' 2007, ಪುಟ.89)</ref> == ಏಷ್ಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ == [[ಚಿತ್ರ:PrunusVarCompressa.jpg|thumb|ಪ್ಯಾರಗುಯ (ಪ್ಯಾರಗುಯಾನ್) ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮಟ್ಟಸವಾದ ಚೀನೀ ಪೀಚ್]] ಚೀನಾ, ಜಪಾನ್, ಕೊರಿಯ, ಲಾವೋಸ್ ಮತ್ತು ವಿಯೆಟ್ನಾಂದಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಣ್ಣೆಂದು ಮಾತ್ರ ಹೆಸರಾಗಿರದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಅನೇಕ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೂ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಯಾರು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೋ ಅವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವುಗಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೇಡ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುವ ದೈವತ್ವದ ಯು ಹುಹ್ಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದ ರಾಣಿ ತಾಯಿ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾದ ಕ್ಸಿ ವ್ಯಾಂಗ್ ಮು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅಮರತ್ವದ ಪೀಚ್ ಗಳನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಿ ಅವರ ಶಾಶ್ವತ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಖಾತರಿ ಮಾಡಿದರು. ಕ್ಸಿ ವ್ಯಾಂಗ್ ಮುನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವತೆಗಳು ''ಪ್ಯಾಂಟೊ ಹುಯಿ'' ಅಥವಾ "ಪೀಚ್‌ಗಳ ಔತಣ" ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಅದ್ದೂರಿ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭರ್ಜರಿಯಾದ ಈ ಔತಣಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ದೇವತೆಗಳು ಸುಮಾರು ಆರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಕಾದಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪೀಚ್ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು.ಇವುಗಳ ಹಣ್ಣುಗಳು ಪಕ್ವವಾಗಲು ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ಸಿ ವ್ಯಾಂಗ್ ಮು ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಮೂರು ಪೀಚ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದನ್ನು ದಂತ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Momohatozu.jpg|thumb|left|11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಂಗ್‌ನ ಹುಯಿಜಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಚೀನದ ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಪಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಪೀಚ್ ಹೂವಿನ ವರ್ಣಚಿತ್ರ.]] ಪೀಚ್ ಚೀನೀ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದಲ್ಲದೇ,ಇದು ದೀರ್ಘಾಯಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಜ್ಯಾಂಗ್ ಡೌಲಿಂಗ್ ನ ಪೀಚ್ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಕಥೆಯು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರು ಇವನೇ ಟೊವೋ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಿಜವಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಚೀನಾದ ಎಂಟು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಎಲ್ಡರ್ ಜ್ಯಾಂಗ್ ಗೌ ಅಮರತ್ವದ ಪೀಚ್ ಅನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೀಚ್ ನ ಹೂವುಗಳಗೆ ಚೀನೀ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ''ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ತ್ರೀ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ಸ್ /3} ಎಂಬ ಚೀನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಕಾದಂಬರಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ [[ಲಿಯು ಬೇ]], [[ಗೌನ್ ಯು]], ಮತ್ತು [[ಜ್ಯಾಂಗ್ ಫಿ]]'' ಎಂಬುವವರು ಹೂವರಳುವ ಪೀಚ್ ಮರಗಳ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಸಹೋದರತ್ವದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಜಪಾನಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಣ್ಯ ಹಾಗು ಅರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಯಕನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಮೊಮೊಟ್ಯಾರೊ ತೊರೆಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದ ಆಗಾದ ಗಾತ್ರದ ಪೀಚ್ ನಿಂದ ಜನ್ಮತಳೆದ. ಮೊಮೊಟ್ಯಾರೊ ಅಥವಾ "ಪೀಚ್ ಹುಡುಗ" ಒನಿ ಎಂಬ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಯೊಡನೆ ಹೋರಾಡಲು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಪೀಚ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''ಸ್ಯಾಮ್ ಗುಕ್ ಸಾಗಿ{/೦ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೀಚ್ ಮರಗಳನ್ನು {1}ಕೊರಿಯ ಅವಧಿಯ ಮೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೆ ಬೆಳೆಯಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ''[[ಸಲ್ಲಿಮ್ ಗ್ಯೆಯೊನ್ ಜೆ]]'' ಕೂಡಾ ಪೀಚ್ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ. '' ಪೀಚ್ ಸಂತೋಷದ, ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ, ಗೌರವದ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಅಮರತ್ವದ ಹತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕೂಡಾ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪೀಚ್ ಅನೇಕ ಮಿನ್ಹವ(ಜನಪದ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ) ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪೀಚ್ ಮತ್ತು ಪೀಚ್ ಮರಗಳು ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ ''ಜೆಸಾ'' (ಪೂರ್ವಿಕರಿಗೆ ಗೌರವ) ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಇತರ ಹಣ್ಣುಗಳಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=B&i=1013997&v=43 |title=한국에서의 복숭아 재배 |trans_title=Peach cultivation in Korea |publisher=[[Nate]] / [[Britannica]] |language=Korean |accessdate=2010-01-12 |archive-date=2012-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524221609/http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=B&i=1013997&v=43 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&i=255510&v=43 |title=복숭아 |trans_title=Peach |publisher=[[Nate]] / [[Encyclopedia of Korean Culture]] |language=Korean |accessdate=2010-01-12 |archive-date=2012-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524224042/http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&i=255510&v=43 |url-status=dead }}</ref> 1789 ರ ವಸಂತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಗೊಕ್ ಹಾಯ್ ಗೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಿ, ಚೀನಾದಕ್ವಿಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಮೇಲೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ನಂತರ,ಕ್ವಾಂಗ್ ಟ್ರುಂಗ್ ರಾಜ ಅವನ ದೂತನಿಗೆ ಪು ಕ್ಸಾನ್ ಕೋಟೆಗೆ (ಹ್ಯೂ ಇಂದಿನದಿನಗಳಲ್ಲಿ) ನಾಗಾಲೋಟದಲ್ಲಿ ತೆರಳಿ ರಾಣಿ ನೊಕ್ ಹ್ಯಾನ್‌ಳಿಗೆ ಹೂವಿರುವ ಪೀಚ್ ರೆಂಬೆಯನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಆಜ್ಞೆಮಾಡಿದನು ಎಂದು ವಿಯೆಟ್ನಾಂನವರ ಪೌರಾಣಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೊದಲನೆಯ ಚಂದ್ರಮಾಸದ ಐದನೆಯ ದಿನದಂದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿಯಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ದಿಂದ ಮಧ್ಯ ವಿಯೆಟ್ನಾಂಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಪೀಚ್ ಹೂಗಳ ರೆಂಬೆ ರಾಜನಿಂದ ಅವನ ಪತ್ನಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ಕೇವಲ ವಿಜಯದ ಸಂದೇಶ ಮಾತ್ರವಾಗಿರದೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಮುಂಬಲಿರುವ ಶಾಂತಿಯ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ಚಿಲುಮೆಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಟ್‌ಟ್ಯಾನ್‌ನ ಸ್ಥಳವು ರಾಜನಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪೀಚ್ ಹೂಗಳ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗಿನಿಂದ ಇದು ಅವನ ರಾಜವಂಶದ ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠ ಉದ್ಯಾನವಾಯಿತು. ಕಿಯು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಮತ್ತು ತುಯ್ ಕಿಯು ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದಾಗ, ಪೀಚ್ ಮರವು ಕೂಡ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] ನಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತಿರುವ ಪೀಚ್ ಹೂ ಮುಂಬರಲಿರುವ ವಸಂತಕಾಲದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಪೀಚ್ ಬೋನ್ ಸೈ ಮರಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ವಿಯೆಟ್ನಾಂನಲ್ಲಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಜನರ ಹೊಸವರ್ಷದ (ಟೆಟ್)ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ == ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಪೀಚ್ (75&nbsp;ಗ್ರಾಂ), 30&nbsp;ಕ್ಯಾಲರಿ, 7&nbsp;ಗ್ರಾಂ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ (6&nbsp;ಗ್ರಾಂ ಸಕ್ಕರೆಗಳು ಮತ್ತು 1&nbsp;ಗ್ರಾಂ ಫೈಬರ್) 1&nbsp;ಗ್ರಾಂನಷ್ಟು ಪ್ರೋಟೀನ್, 140&nbsp;ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ, ಹಾಗು ವಿಟಮಿನ್ C ಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 8% ರಷ್ಟು ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು(DV) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>USDA ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ No. 8</ref> ಗುಲಾಬಿ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಂತೆ ಪೀಚ್ ಬೀಜಗಳು ಅಮಿಗ್ಡಲಿನ್ ( ಗಮನಿಸಿ, ಉಪಕುಲ ಹೆಸರು:''ಅಮಿಗ್ಡಲುಸ್'' ) ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸೈನೊಗೆನಿಕ್ ಗ್ಲಿಕೊಸೈಡ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಸಕ್ಕರೆಯ ಸಣ್ಣಕಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೋಜನ್ ಸೈನೈಡ್ ಅನಿಲವಾಗಿ ವಿಘಟಿತಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಪೀಚ್ ಬೀಜಗಳು ಗುಲಾಬಿ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಬೀಜಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ವಿಷಯುಕ್ತ ಬೀಜಗಳಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದ ಗೌರವ ಕಹಿ ಬಾದಾಮಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಮೂಲದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾನವನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಪೀಚ್ ಅಲರ್ಜಿ ಅಥವಾ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆಯು ಪೀಚ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಇತರ ಹಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ (ಬಾದಾಮಿಗಳು) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳಿಗೆ ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ರೋಗ ಲಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಸ್ಥಳೀಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಓರಲ್ ಅಲರ್ಜಿ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್(ಆಹಾರದ ಅಲರ್ಜಿ ಲಕ್ಷಣ), ಕಾನ್ ಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ಅರ್ಟಿಕೇರಿಯ(ಚರ್ಮದ ಅಲರ್ಜಿ))ಹಿಡಿದು, ಆನಫಿಲ್ಯಾಕ್ಸಿಸ್(ಅತೀ ಸಂವೇದನಶೀಲತೆ) (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅರ್ಟಿಕೆರಿಯ(ತುರುಚಿ ದದ್ದು), ಆಂಜಿಯೊಡೆಮ, ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋ ಇನ್‌ಟೆನ್‌ಸ್ಟಿನಲ್ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಪಿರೇಟರಿ ಸಿಂಪ್ಟಮ್ಸ್)ನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇಡೀ ದೇಹದ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣದವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು.<ref>[http://www.food-allergens.de/symposium-2-4/peach/peach-allergens.htm ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಆನ್ ಪೀಚ್ ಅಲರ್ಜಿ, M. ಬೆಸ್ಲರ್ et al.]</ref> ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪ್ರತಿಪರಿಣಾಮಗಳು ಹಣ್ಣಿನ "ತಾಜಾತನಕ್ಕೆ" ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತವೆ: ಸಿಪ್ಪೆ ಸುಲಿದ ಅಥವಾ ಜಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಟ್ಟ ಹಣ್ಣುಗಳ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಬಹುದು. == ಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ == <gallery> File:Peachblossoms3800ppx.JPG|ಹೂ ಅರಳುತ್ತಿರುವ ಪೀಚ್ ಮರ File:Pfirsichbaum 01.jpg|ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಹಣ್ಣು File:Peach flowers.jpg|ಪೀಚ್ ಹೂ File:Flavorcrest peaches.jpg|ರುಚಿಕರವಾದ ಪೀಚ್‌ಗಳು File:Pomological Watercolor POM00005183.jpg|ಪೀಚ್ ('ಬೆರಿ' ಪ್ರಭೇದ)&nbsp;– ಜಲವರ್ಣ 1895 File:Pfirsiche.jpg|ಕಟಾವು ಮಾಡಲಾದ ಪೀಚ್ ಗಳು File:White peach and cross section edit.jpg|ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಪೀಚ್ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡಚ್ಛೇದ File:Peach Melba.jpg|ಪೀಚ್ ಹಣ್ಣಿನ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ </gallery> == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons|Prunus persica}} {{wikispecies|Prunus persica}} * ಹುಕ್ಸ್ ಲೆ, A., ed. (1992). ''ನ್ಯೂ RHS ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಗಾರ್ಡನಿಂಗ್ ''. ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲ್ಲನ್ ISBN 0-333-47494-5. * [http://www.uga.edu/nchfp/how/freeze/peach.html ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಹೋಮ್ ಫುಡ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್—ಫ್ರೀಸಿಂಗ್ ಪೀಚಸ್] * [http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/prpe3.htm ''ಪ್ರುನಸ್ ಪರ್ಸಿಕಾ'' ಇಮೇಜಸ್ ಅಟ್ bioimages.vanderbilt.edu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011063802/http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/species/frame/prpe3.htm |date=2012-10-11 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರುನಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣು]] [[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯಾದ ಸಸ್ಯವರ್ಗ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾನ ಸಸ್ಯವರ್ಗ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಯೆಟ್ನಾಂದೇಶದವರ ಘಟಕಾಂಶಗಳು]] 0jju0lkjbkbcjg6ygu357jj12g21xgh ಗುವಾಮ್ 0 24524 1434283 1429610 2026-10-24T17:31:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434283 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |conventional_long_name =Guam |native_name = ''{{lang|cha|Guåhan}}'' |common_name = Guam |image_flag = Flag of Guam.svg |image_coat = Seal of Guam.svg |image_map = LocationGuam.png |national_motto = "Where America's Day Begins" |national_anthem = ''[[Stand Ye Guamanians|Fanohge Chamoru]]'' |official_languages = [[ಆಂಗ್ಲ|English]] and [[Chamorro language|Chamorro]] |capital = [[Hagåtña, Guam|Hagåtña]] |ethnic_groups = 37.1% [[Chamorro people|Chamorro]], 26.3% [[Filipino people|Filipino]], 11.3% [[Pacific Islander|Pacific]], 6.9% [[White people|white]], 6.3% other [[Asian people|Asian]], 2.3% other, 9.8% [[Multiracial|Mixed]]<ref name=CIA>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html |title=CIA FActbook: Guam |access-date=2010-09-01 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005453/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html |url-status=dead }}</ref> |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |largest_settlement_type = village |largest_settlement = [[Dededo, Guam|Dededo]] |leader_title1 = [[List of Guam Governors|Governor]] |leader_name1 = [[Felix P. Camacho]] ([[Republican Party (United States)|R]]) |leader_title2 = [[Lieutenant Governor of Guam|Lt. Governor]] |leader_name2 = [[Michael W. Cruz]] ([[Republican Party (United States)|R]]) |leader_title3 = [[President of the United States|Head of State]] |leader_name3 = [[Barack Obama]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) |area_rank = 190th |area_magnitude = 1 E8 |area_km2 = 541.3 |area_sq_mi = 209 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate = 178,000 |population_estimate_rank = 181st |population_estimate_year = 2009 <ref>{{cite web |url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/ |title = World Population Prospects – Table A.1 |work = UN Department of Economic and Social Affairs |accessdate=2009-07-21 }}</ref> |population_census = 154,805 |population_census_year = 2000 |population_density_km2 = 320 |population_density_sq_mi = 830 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 37th |GDP_PPP = $2.5 billion <small>(2005 est.)</small><sup>1</sup> |GDP_PPP_rank = 167th |GDP_PPP_year = 2000 |GDP_PPP_per_capita = $15,000<small>(2005 est.)</small><sup>1</sup> |GDP_PPP_per_capita_rank = |HDI = |HDI_rank = |HDI_year = |HDI_category = |demonym = Guamanian |currency = United States dollar |currency_code = USD |country_code = 1 |time_zone = [[Chamorro Standard Time]] |utc_offset = +10 |time_zone_DST = (no DST) |utc_offset_DST = |cctld = [[.gu]] |calling_code = [[+1-671]] |footnote1 = 2000 estimate. }} '''‌‌‌‌ಗುವಾಮ್''' ({{Audio-IPA|en-us-Guam.ogg|/ˈɡwɑːm/}}; ಚಮೊರೊ: '''''{{lang|cha|Guåhan}}'' ''' ) ಎಂಬುದು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸಾಗರ]]ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಸಂಘಟಿತವಾಗದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಐದು U.S. ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇದು, ಒಂದು ಸ್ಥಾಪಿತ ನಾಗರಿಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="oia">"[https://web.archive.org/web/20070209094507/http://www.doi.gov/oia/Firstpginfo/territories.html U.S. Territories]." ''DOI ಆಫೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್ಸುಲಾರ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌‌. '' ''ಫೆಬ್ರುವರಿ 9, 2007''</ref><ref>"[http://www.doi.gov/oia/Islandpages/political_types.htm ವಿಶದೀಕರಣS OF ದ್ವೀಪದಂಥ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜಕೀಯ ORGANIZATIONS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204035650/http://www.doi.gov/oia/Islandpages/political_types.htm |date=2012-02-04 }}." ‌‌ಆಫೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್ಸುಲಾರ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್''. '' ''2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.''</ref> ಹಗಾತ್ನಾ (ಹಿಂದೆ ಅಗಾನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು) ಎಂಬುದು ಈ ದ್ವೀಪದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪವು ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ. ಚಮೊರೊಗಳು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಸ್ಥಳೀಕ ಜನರಾಗಿದ್ದು, ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 4,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅವರು ದ್ವೀಪದ ಮೊದಲ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.chamorro.com/kantontasi/commonw.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-09-01 |archive-date=2010-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100930025941/http://www.chamorro.com/kantontasi/commonw.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ದ್ವೀಪವು ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತು ನೀತಿಯ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ [[ಫೆರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಮೆಗಲನ್|ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್‌ ಮೆಗಲ್ಲನ್‌]] ಎಂಬಾತನಿಂದ 1521ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 6ರಂದು ಇದು ಮೊದಲಿಗೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಪ್ಯಾಡ್ರೆ ಸ್ಯಾನ್‌ ವಿಟೋರೆಸ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌‌ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಸಾಹತುಗಾರರ ಆಗಮನವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, 1668ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇನ್‌‌ನಿಂದ ಮೊದಲ ವಸಾಹತು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1898ರವರೆಗೂ ಈ ದ್ವೀಪವು ಸ್ಪೇನ್‌‌‌‌ನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು; ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌‌‌‌ನ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಸ್ಪೇನ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಶರಣಾದ ನಂತರ ಅದರ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಕೈತಪ್ಪಿತು. [[ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾ|ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ US-ಅಧೀನದ ಏಕೈಕ ದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದ ಗುವಾಮ್‌, 1941ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌‌‌‌ 8ರಂದು ಪರ್ಲ್‌ ಹಾರ್ಬರ್‌‌‌ನ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿಯ ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ಜಪಾನಿಯರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಎರಡೂವರೆ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇದು ಆಕ್ರಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ, ಶಿರಚ್ಛೇದಗಳು, ಮತ್ತು ಮಾನಭಂಗಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಯಾನಕ ಘೋರಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ<ref>http://catalogue.nla.gov.au/Record/197751</ref> ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಜನರು ನರಳಿದರು, ಮತ್ತು ಜಪಾನಿಯರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು. ಜಪಾನಿಯರ ಆಕ್ರಮಿಸಿರುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ 大宮島 '''ಡೈಕ್ಯುಟೊ''' (ಅಥವಾ '''ಓಮಿಯಾ ಜಿಮಾ''' ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪರಿಚಿತವಾಗಿತ್ತು) ಎಂಬ ಒಂದು ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು; ಈ ಎರಡೂ ಹೆಸರುಗಳು "ಮಹಾನ್‌ ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳದ ದ್ವೀಪ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. 1944ರ ಜುಲೈ 21ರಂದು ದ್ವೀಪವನ್ನು US ಪಡೆಗಳು ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಉಗ್ರ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಈಡಾಯಿತು; ಈ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ವಿಮೋಚನಾ ದಿನವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news | agency=Associated Press | title=Guam police arrest suspect in memorial theft | newspaper=[[Marine Corps Times]] | date=July 7, 2007 | url=http://www.marinecorpstimes.com/news/2007/07/ap_guammemorialtheft_070707/ | accessdate=April 5, 2010 | archive-date=ಮೇ 15, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110515072107/http://www.marinecorpstimes.com/news/2007/07/ap_guammemorialtheft_070707/ | url-status=dead }}</ref> ಗುವಾಮ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ಯಮವಾದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಇಂದು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿದ್ದು, ಜಪಾನ್‌‌ನಿಂದ ಬರುವ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸೇನೆಯು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಎರಡನೇ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref name="Rogers">{{cite book | first=Robert F. | last=Rogers | title = Destiny's Landfall: A History of Guam | location = Honolulu | publisher = University of Hawaii Press | year= 1995 | url =https://archive.org/details/destinyslandfall0000roge| doi = | isbn = 978-0824816780 | accessdate = }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{Main|History of Guam}} ಆಗ್ನೇಯ [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಜನರಿಂದ ಸುಮಾರು 2000 BCಯ ವೇಳೆಗೆ ಗುವಾಮ್‌ ಮೊದಲು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸಂಪರ್ಕ-ಪೂರ್ವ ("ಪ್ರಾಚೀನ") ಚಮೊರೊಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಬಹುಪಾಲು ವಿಷಯಗಳು, ದಂತಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆ, ಜೆಸ್ಯುಯಿಟ್‌‌ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರ ವಿವರಣೆಗಳಿಂದ, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋ ವಾನ್‌ ಕೊಟ್ಜೆಬ್ಯುವೆ ಮತ್ತು ಲೂಯಿಸ್‌ ಡೆ ಫ್ರೆಯ್ಸಿನೆಟ್‌‌‌‌ರಂಥ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಭೇಟಿಯಿಂದ ಬಂದಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಗುವಾಮ್‌ಗೆ ಮೊದಲು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಚಮೊರೊ ಸಮಾಜವು ಮೂರು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಮಟುವಾ (ಮೇಲ್ವರ್ಗ), ಅಕಾವೊಟ್‌ (ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ), ಮತ್ತು ಮನಾ'ಚಾಂಗ್‌‌ (ಕೆಳ ವರ್ಗ). ಮಟುವಾ ಜನಗಳು ಕಡಲತೀರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರು; ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅವರು ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮನಾ'ಚಾಂಗ್‌‌ ಜನಗಳು ದ್ವೀಪದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಮಟುವಾ ಮತ್ತು ಮನಾ'ಚಾಂಗ್‌‌ ಜನಗಳು ತೀರಾ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ಪರಸ್ಪರರೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಮಟುವಾ ಜನರು ಅಕಾವೊಟ್‌ ಜನರನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. "ಮಕಾಹ್ನಾ" (ಷಾಮನ್‌‌ ಜನಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಜನರ ಅಸ್ತಿತ್ವವೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವರು ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಔಷಧಿ ನೀಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಟಾವೊಟಾವೊ ಮೊ'ನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಮೊರೊಗಳ ಚೇತನಗಳಲ್ಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯು, ಐರೋಪ್ಯ-ಪೂರ್ವ ಸಮಾಜದ ಒಂದು ಉಳಿಕೆಯಾಗಿ ಈಗಲೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌ಗೆ ಮೆಗೆಲ್ಲಾನ್‌ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಮಗ್ಗುಲ ತೇಲುದಿಂಡನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನೂರಾರು ಸಣ್ಣದೋಣಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಕೋರಿದವು; ಈ ಸಣ್ಣದೋಣಿಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ವೇಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಹಾರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಅವು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಮಗ್ಗುಲ ತೇಲುದಿಂಡಿನ ಸಣ್ಣದೋಣಿಗಳನ್ನು ಈ ಮಗ್ಗುಲ ತೇಲುದಿಂಡಿನ ಸಣ್ಣದೋಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೋವಾಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪವನ್ನು '''ಐಲಾಸ್‌ ಡೆ ಲಾಸ್‌ ವೆಲಾಸ್‌ ಲಟಿನಾಸ್‌''' (ಲಟೀನ್‌ ಹಾಯಿಪಟ‌‌ಗಳ ದ್ವೀಪಗಳು) ಎಂಬುದಾಗಿ ಮೆಗೆಲ್ಲಾನ್‌‌ ಹೆಸರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವು ಕಾರಣವಾದವು. ಕ್ಯೂಷು (ಜಪಾನ್‌‌), ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ, ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಹವಾಯಿಯ ದ್ವೀಪಗಳ ನಡುವಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪಗಳಾದ ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾದ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗ ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಗುವಾಮ್ ದ್ವೀಪವು ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ; ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌‌]]ನ ಪೂರ್ವಭಾಗಕ್ಕೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ಹೊರಠಾಣೆ ಅಥವಾ ದೂರದ ವಸಾಹತು ಆಗಿರುವ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌, 1565ರಿಂದ 1815ರವರೆಗೆ ಅಕಾಪುಲ್ಕೊ, [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] ಮತ್ತು ಮನಿಲಾಗಳ ನಡುವಿನ ನಿಯತವಾದ ಬಂದರಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು (ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಾಗಿನಿಂದ) ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಲಯದಲ್ಲಿನ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ]] ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಹೊರಠಾಣೆಯಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Latte stones in Hagatna.jpg|thumb|250px|right|ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿರುವ ಕಂಬಗಲ್ಲು]] ಲ್ಯಾಟೆ ಕಂಬಕಲ್ಲುಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟಶೈಲಿಯ ಕಲ್ಲು ಕಂಬಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ-ಪೂರ್ವ ಚಮೊರೊ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಲ್ಯಾಟೆ ಕಂಬಕಲ್ಲನ್ನು ಒಂದು ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅದರ ಮೇಲೆ ಹುಲ್ಲು ಹೊದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲಿಗಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಆಕಾರನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಆಧಾರವನ್ನು ಲ್ಯಾಟೆಕಂಬವು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಟಾಸಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅದರ ಮೇಲುವರಿಸೆ ಕಲ್ಲು, ಮಿದುಳಿನಾಕಾರದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹವಳದಿಂದ ಅಥವಾ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಮೇಲಿರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಗಾಲ-ಕಾಲಗಣನೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಂಪರ್ಕ-ಪೂರ್ವ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ (ಅಂದರೆ ಚಮೊರೊ) ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೂರು ಅವಧಿಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: "ಲ್ಯಾಟೆಕಂಬದ-ಪೂರ್ವದ" ಅವಧಿ (BC 2000?ದಿಂದ AD 1ರವರೆಗೆ) "ಲ್ಯಾಟೆಕಂಬದ-ಪೂರ್ವದ ರೂಪಾಂತರದ" ಅವಧಿ (AD 1ರಿಂದ AD 1000ದವರೆಗೆ), ಮತ್ತು "ಲ್ಯಾಟೆಕಂಬದ" ಅವಧಿ (AD 1000ರಿಂದ AD 1521ರವರೆಗೆ). ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆಯು ಮತ್ತೂ ಮುಂದುವರಿದು, ಕಂಬಕಲ್ಲುಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ 1521ರ ವೇಳೆಗೆ, ಚಮೊರೊ ಸಮಾಜವು ರೂಪಾಂತರದ ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಲ್ಯಾಟೆ ಕಂಬಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಜನರ ಆಗಮನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಚಮೊರೊ ಸಮಾಜವು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತ್ತು ಎಂದು ವಾದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪುರಾವೆಯ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸತ್ತ್ವಹೀನವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ; ಆದರೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಸರಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸಾಬೀತುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಸಂಪರ್ಕ-ಪೂರ್ವ ಚಮೊರೊ ಜನಗಳು ಒಂದು ಸ್ಪಂದಕ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ==== ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮನಿಲಾ ವ್ಯಾಪಾರ ನೌಕೆಗಳು ==== ಸ್ಪೇನ್‌‌ನ ರಾಜನಿಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌‌]] ನಾವಿಕ [[ಫೆರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಮೆಗಲನ್|ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್‌ ಮೆಗಲ್ಲನ್‌]], ತನ್ನ ಹಡಗುಗಳ ಸಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡುವ ಸಾಹಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 1521ರಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಲುಪಿದ. ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪವು ಸ್ಪೇನ್‌‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ಜನರಲ್‌‌ ಮಿಗುಯೆಲ್‌ ಲೋಪೆಜ್‌ ಡೆ ಲೆಗಾಜ್ಪಿ ಎಂಬಾತ 1565ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ. ಪ್ಯಾಡ್ರೆ ಸ್ಯಾನ್‌ ವಿಟೋರೆಸ್‌ ಎಂಬಾತನ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ 1668ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು; ಈತ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌‌ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರ ಮಂಡಲಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಈ ದ್ವೀಪಗಳು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ನಗರ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹೊಸ ಸ್ಪೇನ್‌‌ನ ವೈಸ್‌ರಾಯ್‌ನ ಅಧಿಕಾರದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. 1668 ಮತ್ತು 1815ರ ನಡುವೆ, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ಮನಿಲಾ ವ್ಯಾಪಾರ ನೌಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗುವಾಮ್‌ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ನಿಲುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು; ಸದರಿ ಮನಿಲಾ ವ್ಯಾಪಾರ ನೌಕೆಗಳು ಅಕಾಪುಲ್ಕೊ ([[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]) ಮತ್ತು ಮನಿಲಾ (ಪಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌) ನಡುವಿನ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌‌‌ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು ಹಡಗುಸಾಲು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಕೆರೋಲಿನ್‌‌ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು ಮೇರಿಯಾನಾದ ಉಳಿದ ದ್ವೀಪಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಅವನ್ನು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಪೇನ್‌‌ನ ವಸಾಹತುವಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಚಮೊರೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಅನನ್ಯವಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳೆರಡರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೂ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಗಾಢವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು; 333 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಡೆದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭಾವ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.<ref name="Rogers"/> ==== ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ ==== [[ಚಿತ್ರ:USMC-M-Guam-OFC.jpg|thumb|220px|right|ನೌಕಾಪಡೆಗಳ ಮೊದಲ ಆಕ್ರಮಣದ ಅಲೆಯು, 1944ರ ಗುವಾಮ್ ಕದನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಳನಾಡಿನ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದು.]] 1898ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಒಡಂಬಡಿಕೆ‌‌‌‌ಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ದ್ವೀಪವನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡವು. ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ಗೆ ಹೋಗಿ-ಬಂದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಹಡಗುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಮುಂದೆಬಂದರೆ, ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳು ಜರ್ಮನಿಗೆ, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌‌ಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದವು‌.<ref name="Rogers"/> [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, 1941ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌‌‌‌ 8ರಂದು ಜಪಾನ್‌‌ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಗುವಾಮ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿ, ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡವು. ದಾಳಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ ನೌಕಾಪಡೆಯು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸೇನಾ ಅವಲಂಬಿತರನ್ನೂ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಸಾಗಿಸಿತ್ತಾದರೂ, ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಾಂಬುದಾಳಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಕ ಚಮೊರೊಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳು ಒಂದು ಜಪಾನಿ-ಪಾಲಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದವು. ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜಪಾನಿ ಪಡೆಗಾಗಿ ದುಭಾಷಿಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು, ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಚಮೊರೊಗಳನ್ನು ಗುವಾಮ್‌ಗೆ ಕರೆತರಲಾಗಿತ್ತು. ಗುವಾಮೇನಿಯಾದ ಚಮೊರೊಗಳನ್ನು ಜಪಾನಿ ಸೇನೆಯು ಒಂದು ಆಕ್ರಮಿತ ಶತ್ರುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಗುವಾಮೇನಿಯಾದ ಚಮೊರೊಗಳು ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳ ಚಮೊರೊಗಳ ನಡುವಿನ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಸೋದರರು ತಮ್ಮೆಡೆಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿರಬೇಕಿತ್ತು ಎಂದು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಚಮೊರೊಗಳು ಭಾವಿಸಿದ್ದರೆ, 30 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ಚಮೊರೊಗಳು ಜಪಾನ್‌‌ಗೆ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಮೂವತ್ತೊಂದು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಜಪಾನಿಯರು ಗುವಾಮ್‌ನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಸ್ಥಳೀಕ ಜನರನ್ನು ಬಲವಂತದ ಕೂಲಿಕೆಲಸ, ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ, ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಡುವಿಕೆ, ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುವಿಕೆ, ಸೆರೆಶಿಬಿರಗಳು ಮತ್ತು ಬಲವಂತದ ವೇಶ್ಯಾವೃತ್ತಿ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಈಡುಮಾಡಲಾಯಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಪುರಾವೆಗಳ ಅನುಸಾರ, ಆಕ್ರಮಿಸಿರುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಒಂದು ಸಾವಿರ ಜನರು ಸತ್ತರು. ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಂದಾಜಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸುಮಾರು 20,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ 10%ನಷ್ಟು ಜನರು ಹಿಂಸಾಚಾರದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು; ಈ ಕೊಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>‌‌ವರ್ನರ್‌‌ ಗ್ರಹ್ಲ್, ''[https://books.google.com/books?id=ow5Wlmu9MPQC&amp;pg=PA102&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಜಪಾನ್‌'ಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ವಾರ್‌ ಟೂ, 1931-1945]'', ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌‌, 2007 ISBN 978-0-7658-0352-8</ref> ಜಪಾನಿ ಸೇನಾ ಆಕ್ರಮಿಸಿರುವಿಕೆಯ ತೆಕ್ಕೆಯಿಂದ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮರಳಿದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪಡೆಗಳು, 1944ರ ಜುಲೈ 21ರಂದು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಕದನದಲ್ಲಿ ಸೆಣೆಸಿದವು. 18,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಪಾನಿಯರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟು ಕೇವಲ 485 ಮಂದಿ ಶರಣಾಗತರಾದರು. 1972ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತನಾದ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌‌ ಷೋಯ್ಕಿ ಯೊಕೊಯಿ ಎಂಬಾತ ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜಪಾನಿ ಹಿಡಿತ ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ‌‌‌.<ref>‌ಕ್ರಿಸ್ಟಾಫ್, ನಿಕೋಲಸ್‌ D. [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE7D81F3BF935A1575AC0A961958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=2 ][http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE7D81F3BF935A1575AC0A961958260&amp;sec=&amp;spon=&amp;pagewanted=2 "ಷೋಯ್ಕಿ ಯೊಕೊಯಿ, 82, ಈಸ್‌ ಡೆಡ್‌; ಜಪಾನ್‌‌ ಸೋಲ್ಜರ್‌ ಹಿಡ್‌ 27 ಇಯರ್ಸ್‌‌,"] ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌‌.'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26, 1997.</ref> 1812ರ ಯುದ್ಧವಾದಂದಿನಿಂದ, ಒಂದು ವಿದೇಶಿ ಸೇನಾಬಲದಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಲ್ಪಡುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ, ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಗಾತ್ರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗಿನ ಏಕೈಕ U.S. ನೆಲವಾಗಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಿಸಿದವು. ==== ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಸ್ಥಿತಿ ==== ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, 1950ರ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ರಾಜ್ಯಾಂಗ ಕಾಯಿದೆಯು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ನಾಗರಿಕ ಸರ್ಕಾರದ ರಚನಾ-ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಜನರಿಗೆ U.S. ಪೌರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇಂದಿನವರೆಗೂ, ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ U.S. ನಾಗರಿಕರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವಂತಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯು ಓರ್ವ ಮತ-ಚಲಾಯಿಸದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.<ref name="Rogers"/> ==== ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Flag of Guam.svg|right|250px|thumb|ಪ್ರಸಕ್ತ ಬಾವುಟವು ಗುವಾಮ್‌ನ ಮೊಹರಿನಲ್ಲಿನ ದ್ವೀಪದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹೆಸರನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.]] 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 15ರಂದು, ದ್ವೀಪದ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡಿದ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಕಾಯಾಧ್ಯಕ್ಷ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ಕೆಮಾಚೊ, ಗುವಾಮ್‌ನ ಹೆಸರು ಚಮೊರೊ ಭಾಷೆಯ ''ಗುವಾಹಾನ್‌‌'' (ಗುವಾಹಾನ್‌‌) ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆನೀಡಿದ.<ref name="kuam"/> ದ್ವೀಪ-ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರನ್ನು ಗುವಾಮ್‌‌ನಿಂದ ಗುವಾಹಾನ್ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಆದೇಶವನ್ನು ಅದೇ ದಿನದಂದು ಕೆಮಾಚೊ ನೀಡಿದ‌‌.<ref name="pnc">{{cite news|first=|last=|title=Governor Issues Executive Order Changing Island Name To Guahan|url=http://www.pacificnewscenter.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3315:governor-issues-executive-order-changing-island-name-to-guahan&catid=50:homepage-slideshow-rokstories|work=[[Pacific News Center]]|publisher=|date=2010-02-16|accessdate=2010-02-18}}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="pdn">{{cite news|first=Dionesis|last=Tamondong|title=Camacho: Name change will affirm identity|url=http://www.guampdn.com/article/20100216/NEWS01/2160308/1002/Camacho-Name-change-will-affirm-identity|work=[[Pacific Daily News]]|publisher=|date=2010-02-16|accessdate=2010-02-18}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ ತನ್ನನ್ನು "ಗುವಾಹಾನ್‌‌ನ ಕಾಯಾಧ್ಯಕ್ಷ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲೂ ಕೆಮಾಚೊ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ.<ref name="pdn2"/> ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ವಿನೋದ-ವಿಹಾರದ ಇಲಾಖೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಚೇರಿಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಟೋನಿ ರಾಮಿರೆಜ್‌‌ ಎಂಬಾತನ ಅನುಸಾರ, ''ಗುವಾಹಾನ್‌‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರು "ನಾವು ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ"<ref name="pdn"/> ಅಥವಾ "ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ"<ref name="kuam"/> ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ಇದು ದ್ವೀಪದ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿದ್ದು, ಇವು ನೆರೆಹೊರೆಯ [[ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾ|ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾ]]ದ ಇತರ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="pdn"/> ''ಗುವಾಹಾನ್‌‌'' ಅಥವಾ ''ಗುವಾಜಾನ್‌‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು, 1521 ಮತ್ತು 1898ರ ನಡುವೆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="kuam"/><ref>[http://books.google.es/books?id=mK3UAAAAMAAJ&amp;pg=PA110&amp;dq=%22Guaj%C3%A1n%22&amp;hl=es&amp;ei=7wwaTK3zHofJ_gbpxOidCQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=25&amp;ved=0CIsBEOgBMBg#v=onepage&amp;q=%22Guaj%C3%A1n%22&amp;f=false ಜೋಸ್‌ ಆಂಟೋನಿಯೋ ಸ್ಯಾಕೊ. ][http://books.google.es/books?id=mK3UAAAAMAAJ&amp;pg=PA110&amp;dq=%22Guaj%C3%A1n%22&amp;hl=es&amp;ei=7wwaTK3zHofJ_gbpxOidCQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=25&amp;ved=0CIsBEOgBMBg#v=onepage&amp;q=%22Guaj%C3%A1n%22&amp;f=false ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ ಡೆ ಪಾಪೆಲೆಸ್‌ ಸೈಂಟಿಫಿಕೋಸ್‌, ಹಿಸ್ಟೋರಿಕೋಸ್‌, ಪೊಲಿಟಿಕೋಸ್‌ ವೈ ಡೆ ಓಟ್ರೋಸ್‌ ರಾಮೋಸ್‌ ಸೊಬ್ರೆ ಲಾ ಇಸ್ಲಾ ಡೆ ಕ್ಯೂಬಾ. ][http://books.google.es/books?id=mK3UAAAAMAAJ&amp;pg=PA110&amp;dq=%22Guaj%C3%A1n%22&amp;hl=es&amp;ei=7wwaTK3zHofJ_gbpxOidCQ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=25&amp;ved=0CIsBEOgBMBg#v=onepage&amp;q=%22Guaj%C3%A1n%22&amp;f=false 1859.]</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಚಮೊರೊ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹಾಗೂ ಓರ್ವ ಇತಿಹಾಸಕಾರನಾದ ಪೀಟರ್‌ ಒನೆಡೆರಾ ಎಂಬಾತನ ಅನುಸಾರ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಮತ್ತು ಗುವಾಹಾನ್‌‌ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಹೆಸರುಗಳು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಪಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref name="pdn2"/> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ, ಮೊದಲ ದ್ವೀಪದ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕಾಯಾಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ರಿಚರ್ಡ್‌ ಲಿಯರಿ ಎಂಬಾತ ದ್ವೀಪವನ್ನು "ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಕಿರುದ್ವೀಪ" ಎಂದು ಕರೆದಾಗ, 1900ರಲ್ಲಿ ''ಗುವಾಮ್‌‌‌‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="pdn"/><ref name="pdn2"/> ಎರಡು-ಅವಧಿಗೆ ಕಾಯಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ, ಒಂದು ಮೂರನೇ ಅವಧಿಯನ್ನು ಬಯಸಲಾಗದ ಕೆಮಾಚೊ, ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು 2011ರಲ್ಲಿ ಬಿಡಲಿದ್ದಾನೆ.<ref name="pdn2"/> ದ್ವೀಪದ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಕೊನೆಯ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆಯು ಕಾಯಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ತನ್ನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಅವನು ವಿವರಿಸಿದ.<ref name="pdn2"/> ''ಗುವಾಹಾನ್‌‌'' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಆಗುವ ಹೆಸರಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು, ದ್ವೀಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಚಮೊರೊಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮರು-ದೃಢೀಕರಿಸಲಿದೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="pdn"/> ಕೆಮಾಚೊನ ಆದೇಶವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸದರಿ ಬದಲಾವಣೆಯು "ಚಮೊರೊ ಭಾಷೆಯ ಪರಿಪಾಠ ಅಥವಾ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ".<ref name="pdn2"/> ಸದರಿ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಆದೇಶವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗುವಾಮೇನಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಅಧಿಕೃತ ಸಂಪರ್ಕಗಳು, ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುತುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pdn2">{{cite news|first=Steve|last=Limtiaco|title=Residents mixed on name change|url=http://www.guampdn.com/article/20100218/NEWS01/2180306/1002/NEWS01/Residents-mixed-on-name-change|work=[[Pacific Daily News]]|publisher=|date=2010-02-18|accessdate=2010-02-18}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸುವವರೂ ಸಹ ''ಗುವಾಹಾನ್‌‌'' ಹೆಸರನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಕೆಮಾಚೊ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಬಯಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="pdn2"/> ಆತ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತಾ, ದ್ವೀಪದ ಹೆಸರನ್ನು ''ಗುವಾಹಾನ್‌‌'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಿಸಲು, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆ 331ನ್ನು ತಾನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ.<ref name="kuam">{{cite news|first=|last=|title=Camacho wants Guam renamed "Guahan"|url=http://www.kuam.com/Global/story.asp?S=11996329|work=KUAM|publisher=|date=2010-02-16|accessdate=2010-02-18|archive-date=2012-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130013838/http://www.kuam.com/Global/story.asp?S=11996329|url-status=dead}}</ref> ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮಯದ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸಿನ ಯಾವುದೇ ಹೊರೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಸದರಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಆದೇಶವು ಯಾವುದೇ ಗಡುವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿಲ್ಲ.<ref name="pdn2"/> ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಚೇರಿಯ ಹೊಸ ಲೆಟರ್‌‌ಹೆಡ್‌‌‌ಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.<ref name="pdn2"/> ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸುವವರು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳ ಎರಡೂ ವಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ದೊರೆಯಿತು. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಗುರುತಿನ ಒಂದು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ, ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ನೆರವಾಗಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಶಾಸನಸಭೆಯ ಸಭಾಪತಿಯಾದ ಜುಡಿತ್‌ ವಾನ್‌ ಪ್ಯಾಟ್‌‌‌ ಗಮನಿಸಿದಳು.<ref name="pdn"/> ಮಾಧ್ಯಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಳು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜನರು ತಾವು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವ ಯುಗವಿದು. ಹಾಗೆಂದೇ ಇದು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದಳು.<ref name="pdn"/> ಇತ್ತೀಚಿಗಷ್ಟೇ ಒಂದು ಚಮೊರೊ–ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಅರ್ಥಕೋಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಲೇಖಕಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯಳಾದ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ ಅಗುವಾನ್ ಎಂಬಾಕೆಯೂ ಸಹ ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾಳಾದರೂ, ಇಂಥ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ಗುವಾಮೇನಿಯಾದ ಮತದಾರರಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಒತ್ತುನೀಡಿದ್ದಾಳೆ.<ref name="pdn2"/> ಒಂದು ಅಧಿಕೃತವಾದ, ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆಯು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಪುಟಿತಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಮುಂಬರುವ 2010 ರಾಜ್ಯಪಾಲಕನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌‌ ಪಕ್ಷದ ಓರ್ವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿರುವ ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯ ಎಡ್ಡೀ ಕ್ಯಾಲ್ವೊ ಎಂಬಾತ ಸದರಿ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿದ; ದೃಶ್ಯಫಲಕ, ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತಿನ ಪ್ರಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಗುವ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಅವನ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="pdn"/> ದ್ವೀಪದ ಪ್ರಸಕ್ತ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿ ಬ್ರಾಂಡ್‌‌ ಮಾಡಲು ದಶಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಡಾಲರುಗಳನ್ನು ಖರ್ಚುಮಾಡಿರುವ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸಂದರ್ಶಕರ ವಿಭಾಗವು (ಗುವಾಮ್‌‌ ವಿಸಿಟರ್ಸ್‌ ಬ್ಯೂರೋ-GVB), "ವೀ ಆರ್‌‌ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಹೊಸ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.<ref name="pnc2">{{cite news|first=|last=|title=GVB Reacts To Proposed Guam Name Change|url=http://www.pacificnewscenter.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3341:gvb-reacts-to-proposed-guam-name-change&catid=50:homepage-slideshow-rokstories|work=[[Pacific News Center]]|publisher=|date=2010-02-16|accessdate=2010-02-18}}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಎಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಗತ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು, ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಚಾರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದೂ ಸಹ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="pnc2"/> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ == {{Main|Geography of Guam}} [[ಚಿತ್ರ:GuamMap.png|right|thumb|200px|ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಭೂಪಟ]] [[ಚಿತ್ರ:Guam beach.jpg|thumb|250px|left|ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಕಡಲತೀರ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ]] ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪವು 13.2°N ಮತ್ತು 13.7°N ನಡುವೆ ಮತ್ತು 144.6°E ಮತ್ತು 145.0°E ನಡುವೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು {{convert|212|sqmi|km2|0}}ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ 32ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು [[ಮೈಕ್ರೋನೇಷ್ಯಾ|ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವೂ ಆಗಿದೆ. ತಾಗಿಕೊಂಡಂತಿರುವ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಸಮುದ್ರಗಳ ರಾಚನಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಪದರಗಳಿಂದ ಈ ದ್ವೀಪ ಸರಪಳಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ದ್ವೀಪ ಸರಪಳಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಆಳವಾದ ರಾಚನಿಕ ಪದರಗಳ ತೂರಿಕೆಯ ವಲಯವಾದ ಮೇರಿಯಾನಾ ಕಡಲ ನಾಲೆಗೆ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪವು ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾಗಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅನುಸಾರ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಚಾಲೆಂಜರ್‌ ಡೀಪ್‌, {{convert|35797|ft|m|0}}ನಷ್ಟು ಆಳದಲ್ಲಿ ಗುವಾಮ್‌ನ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಮೌಂಟ್‌ ಲಾಮ್‌ಲಾಮ್‌‌ ಎಂಬುದು ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದು, ಇದು 1,332 ಅಡಿಯಷ್ಟು (406 ಮೀ) ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪವು {{convert|30|mi|km|0}}ನಷ್ಟು ಉದ್ದ ಮತ್ತು {{convert|4|mi|km|0|abbr=on}}ರಿಂದ {{convert|12|mi|km|0|abbr=on}}ವರೆಗಿರುವ ವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ದ್ವೀಪವು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಭೂಕವಚದ ಪದರದ ಪಶ್ಚಿಮದ ತುದಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಸಮುದ್ರದ ಭೂಕವಚದ ಪದರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಭೂಕಂಪಗಳಿಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕೇಂದ್ರಗಳು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಸಮೀಪ ಇದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭೂಕಂಪಗಳು 5.0ರಿಂದ 8.7ರವರೆಗಿನ ವೈಶಾಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಅನಾತಹಾನ್‌‌ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯು ಕಂಡುಬರುವ ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Guam">[http://ns.gov.gu/geography.html "ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ ಆಫ್‌‌ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19961027163532/http://ns.gov.gu/geography.html |date=1996-10-27 }} ''ಗುವಾಮ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ತಾಣ‌‌‌‌,'' ನವೆಂಬರ್‌‌‌ 8, 2007; 2007ರ ನವೆಂಬರ್‌‌‌ 8ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನಾತಹಾನ್‌‌ಗೆ ತಾನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ವೋಗ್‌‌‌ ಗುವಾಮ್‌ನ ಮೇಲೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.<ref name="USGS Anahatan Volcano">[http://hvo.wr.usgs.gov/cnmi/ "ಹೋಮ್‌ ಪೇಜ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅನಾಹಾಟನ್‌ ವಲ್ಕ್ಯಾನೊ,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013221850/http://hvo.wr.usgs.gov/cnmi/ |date=2007-10-13 }} ''USGS-CNMI,'' ನವೆಂಬರ್ ‌8, 2007; 2007ರ ನವೆಂಬರ್‌‌‌ 8ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಆಳನೀರಿನ ಕಾಲುವೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಚಪ್ಪಟೆ ಮೇಲ್ಮೈನ ಒಂದು ಹವಳದ ದಿಬ್ಬವು ಗುವಾಮ್‌ನ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಮರಳಿನ ಕಡಲತೀರಗಳು, ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ ಮರಗಳು ಕಡಲಂಚಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಶುದ್ಧಾಂಗವಾಗಿ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕಡಲತೀರದ ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದರೆ, ದ್ವೀಪದ ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯು ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದ್ದು, ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಕೆಳ ಬೆಟ್ಟಗಳಿವೆ. <ref name="cia">[https://www.cia.gov/library/publications/the-World-factbook/geos/gq.html "Guam‌‌‌‌,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203005453/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gq.html |date=2013-12-03 }} ''CIA ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಬುಕ್‌‌,'' ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 17, 2007. 2007ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> == ಹವಾಗುಣ == ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಡಲಿನ ವಾತಾವರಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನದ ಲಕ್ಷಣವು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ವಾಯುಗುಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲೋಚಿತವಾದ ಅಲ್ಪಮಟ್ಟದ ತಾಪಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ತೇವವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ಉನ್ನತ ತಾಪಮಾನವು 86&nbsp;°Fನಷ್ಟು (30&nbsp;°C) ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟವು 76&nbsp;°Fನಷ್ಟು (24&nbsp;°C) ಇದ್ದು, 96 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು (2,180 ಮಿ.ಮೀ.) ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಸುರಿತವಿರುತ್ತದೆ. ಶುಷ್ಕ ಋತುವು ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ನಿಂದ‌‌‌ ಜೂನ್‌ವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಉಳಿದಿರುವ ತಿಂಗಳುಗಳು (ಜುಲೈನಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌‌‌ವರೆಗೆ‌‌‌) ಮಳೆಯ ಋತುವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಜನವರಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರುವರಿ ತಿಂಗಳುಗಳು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದ ತಾಪಮಾನಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದಿಂದ 70ರ ಮಟ್ಟದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳ ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌‌ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌‌‌ ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತೂಫಾನುಗಳ ಅಪಾಯವು ತಲೆದೋರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವು ವರ್ಷ-ಪೂರ್ತಿ ಸಂಭವಿಸಬಲ್ಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. "ತೂಫಾನು ಗಲ್ಲಿ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ತೇವದ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಭಾವ್ಯ ತೂಫಾನುಗಳು ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೊಡ್ಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂಪರ್‌ ಟೈಫೂನ್‌ ಪೊಂಗ್ಸೊನಾ ಎಂಬುದು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಮುಖಾಂತರ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಹಾದುಹೋದ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ತೂಫಾನು ಆಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ 144 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ವೇಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಥಟ್ಟನೆ ಬಿರುಸಾಗಿ ಬೀಸುವ ಇದರ ವೇಗವು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ 173 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. 2002ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌‌‌‌ 8ರಂದು ಗುವಾಮ್‌ಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಈ ತೂಫಾನು ಭಾರೀ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1976ರಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್‌ ಟೈಫೂನ್‌ ಪಮೇಲಾ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ, ಮರದ ರಚನೆಗಳು ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಅಗಾಧವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.rms.com/Catastrophe/Models/Guam.asp |work=Risk Management Solutions |title=Guam Catastrophe Model |accessdate=2007-06-16 |archive-date=2011-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110207111227/http://www.rms.com/catastrophe/models/Guam.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pacificworlds.com/guam/land/winds.cfm |title=Winds |work=PacificWorlds.com |accessdate=2007-06-16 |archive-date=2007-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070827132157/http://www.pacificworlds.com/guam/land/winds.cfm |url-status=dead }}</ref> 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗದ ಮರದ ಕಂಬಗಳನ್ನು ತೂಫಾನು-ನಿರೋಧಕ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಕಂಬಗಳಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚಾಲನೆ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ನಂತರ, ಅನೇಕ ಮನೆಯ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ ಮಾಲೀಕರು, ತೂಫಾನು ಕವಾಟಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡರು. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{Main|Demographics of Guam}} {{See also|List of U.S. states and territories by population}} {{USCensusPop |1970=84996 |1980=105979 |1990=133152 |2000=154805 }} 2000ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ U.S. ಜನಗಣತಿಯ ಅನುಸಾರ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 154,805ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="uscb">. [http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-show_geoid=Y&amp;-tree_id=405&amp;-_showChild=Y&amp;-context=dt&amp;-errMsg=&amp;-all_geo_types=N&amp;-mt_name=DEC_2000_IAGU_P001&amp;-redoLog=false&amp;-transpose=N&amp;-search_map_config=%7Cb=50%7Cl=en%7Ct=4001%7Czf=0.0%7Cms=sel_00dec%7Cdw=0.9528487917191559%7Cdh=0.6838460131961157%7Cdt=gov.census.aff.domain.map.EnglishMapExtent%7Cif=gif%7Ccx=-67.48042614595042%7Ccy=18.385966173167105%7Czl=6%7Cpz=6%7Cbo=318:317:316:314:313:323:319%7Cbl=362:393:358:357:356:355:354%7Cft=350:349:335:389:388:332:331%7Cfl=381:403:204:380:369:379:368%7Cg=04000US72&amp;-PANEL_ID=p_dt_geo_map&amp;-_lang=en&amp;-geo_id=04000US66&amp;-CONTEXT=dt&amp;-format=&amp;-search_results=ALL&amp;-ds_name=DEC_2000_IAGU "ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸಮ್ಮರಿ ಫೈಲ್‌‌,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112030500/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-show_geoid=Y&-tree_id=405&-_showChild=Y&-context=dt&-errMsg=&-all_geo_types=N&-mt_name=DEC_2000_IAGU_P001&-redoLog=false&-transpose=N&-search_map_config=%7Cb=50%7Cl=en%7Ct=4001%7Czf=0.0%7Cms=sel_00dec%7Cdw=0.9528487917191559%7Cdh=0.6838460131961157%7Cdt=gov.census.aff.domain.map.EnglishMapExtent%7Cif=gif%7Ccx=-67.48042614595042%7Ccy=18.385966173167105%7Czl=6%7Cpz=6%7Cbo=318:317:316:314:313:323:319%7Cbl=362:393:358:357:356:355:354%7Cft=350:349:335:389:388:332:331%7Cfl=381:403:204:380:369:379:368%7Cg=04000US72&-PANEL_ID=p_dt_geo_map&-_lang=en&-geo_id=04000US66&-CONTEXT=dt&-format=&-search_results=ALL&-ds_name=DEC_2000_IAGU |date=2012-01-12 }} ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಫೈಂಡರ್‌‌,'' ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ 2000ರ ಜನಗಣತಿ. 2007ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ಗುವಾಮ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 175,000ದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="cia"/> 2005ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 1.76%ನಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.tkb.org/Country.jsp?countryCd=GQ | title= MIPT Terrorism Knowledge Base: Guam | date= 2007-05-17 | accessdate= 2007-07-19}}</ref> ಸ್ಥಳೀಕ ಚಮೊರೊಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಪಾಲು 37.1%ನಷ್ಟಿದೆ. ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪಿನೊ]] (25.5%), ಬಿಳಿಯರ (10%) ಗುಂಪುಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದು, ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಐರೋಪ್ಯ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಬಿಳಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪೀಳಿಗೆಯಿರುವುದನ್ನು ಅದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಚೀನಿಯರು, ಜಪಾನಿಯರು ಮತ್ತು ಕೊರಿಯಾದ ಪೀಳಿಗೆಯು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌‌ ಮತವು ಪ್ರಧಾನವಾದ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 85%ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಿಯೋಜಿತ U.S. ಸೇನೆ ಜಮಾವಣೆಯು (2010–14) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು (ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 40%ನಷ್ಟು ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ<ref>[http://www.guampdn.com/article/20091121/NEWS01/911210306/ EIS: 79,178 ನ್ಯೂ ಪೀಪಲ್‌ ಆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಬೈ 2014, ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌, 2009-11-21]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 80,000ದಷ್ಟು ಜನರು) ಉಂಟುಮಾಡಲಿದ್ದು, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತವಾದ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗುಂದಿದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಿದೆ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇರದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಈ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳವು 20 ವರ್ಷದ ಒಂದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಚಮೊರೊ ಈ ದ್ವೀಪದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{See also|Music of Guam}} [[ಚಿತ್ರ:Dulce Nombre de Maria Cathedral Basilica in Hagatna, Guam.jpg|right|thumb|ಹಗಾತ್ನಾದಲ್ಲಿರುವ ಡ್ಯೂಲ್ಸ್‌ ನೋಂಬ್ರೆ ಡೆ ಮರಿಯಾ ಕೆಥಡ್ರಲ್‌ ಬೆಸಿಲಿಕಾ; ಅದರ ಎದುರಿಗಿರುವುದು IIನೇ ಪೋಪ್‌ ಜಾನ್‌ ಪಾಲ್‌ರ‌ ಒಂದು ಪ್ರತಿಮೆ. ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌‌ ಮತವು ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ.]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಮೊರೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ನೃತ್ಯ, ಸಮುದ್ರ ಯಾನ, ಅನನ್ಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಆಟಗಳು (ಬಟು, ಚೊಂಕಾ, ಎಸ್ಟುಲೆಕ್ಸ್‌‌, ಮತ್ತು ಬಯೊಗು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು), ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವಂತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ ಜನರಿಂದ ಇವು ಪ್ರಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ (1668–1898) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯು ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌‌ ಮತದ ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಮತಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗಳು ನಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಪುರುಷ ಯೋಧರನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಚಮೊರೊ ಜನರನ್ನು ಅವರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಪಲ್ಲಟನಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಕೆಟಲಾಗೊ ಆಲ್ಫಾಬೆಟಿಕೊ ಡೆ ಅಪೆಲ್ಲಿಡೋಸ್‌ ಮೂಲಕ ರೋಮನ್‌‌ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್‌‌ ಕ್ರೈಸ್ತಮತಕ್ಕೆ ಚಮೊರೊಗಳು ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇಂದು ಅನೇಕ ಚಮೊರೊಗಳು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ಕುಲನಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಹೊರಗಿನ ಬಲಗಳಿಂದ ಆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಮೂಲ ಚಮೊರೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಗ್ಗುಲುಗಳು ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುನರ್ಜಾಗೃತಿಯು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ದ್ವೀಪಗಳಾದ್ಯಂತ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ; ನೃತ್ಯ, ಭಾಷೆ, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣದೋಣಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಂಥ ಚಮೊರೊಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಪಾಠಗಳ ಸ್ವರೂಪ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಚಮೊರೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚೆನ್‌ಚುಲೆ' ಮತ್ತು ಇನಾಫಾ'ಮವೊಲೆಕ್‌‌ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಗ್ಗುಲುಗಳು ಕಾಲದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಡೆದುಕೊಂಡು ತಮ್ಗತನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಚೆನ್‌ಚುಲೆ' ಎಂಬುದು ಚಮೊರೊ ಸಮಾಜದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯದ ಸಂಕೀರ್ಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಇನಾಫಾ'ಮವೊಲೆಕ್‌‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಈ ಕುರಿತು 1992ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, "ಚಮೊರೊಗಳ ಒಂದು ಗ್ರಹಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. {{lang|cha|[[Inafa'maolek]]}}, ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬನೆಯು ಚಮೊರೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶ, ಅಥವಾ ಪ್ರಧಾನ ಮೌಲ್ಯವಾಗಿದೆ.... {{lang|cha|Inafa'maolek}} ಎಂಬುದು ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಆಶಯದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಂತ್ರವೊಂದರ ಆರ್ಮೇಚರು, ಅಥವಾ ನಡುಹುರಿಯಂತಿದ್ದು, ಚಮೊರೊ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವೂ ಇದರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸ್ವತ್ತಿನ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಪರಸ್ಪರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುತ ಕಾಳಜಿಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Gadao Guam.jpg|left|thumb|300px|ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ಗುವಾಮ್‌ ಕುರಿತಾದ ಅನೇಕ ದಂತಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಗಡಾವೊ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.]] ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಪೆಂಗ್‌ಗಾನ್‌ ಚಮೊರೊ ಎಂಬುದು, ಗೌರವದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ: ಹಿರಿಯರ ಹಸ್ತಗಳನ್ನು ಆಘ್ರಾಣಿಸುವುದು (ಚಮೊರೊ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಮಾಂಗ್‌ಗಿಂಗೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ದಂತಕಥೆಗಳು, ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಯಾಚನೆಯ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು, ಒಂದು ಅರಣ್ಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಚೀನ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಕೋರುವುದರವರೆಗೆ ಈ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿದೆ. ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ವಿಜಯಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಇತರ ಪರಿಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಗ್ಯಾಲೈಡೆ' ಸಣ್ಣದೋಣಿಯ-ರೂಪಿಸುವಿಕೆ, ಬೆಲೆಂಬಾವೋಟುಯಾನ್‌‌ (ಸೋರೆಬುರುಡೆಯೊಂದರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ತಂತಿ-ವಾದ್ಯ) ವಾದ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ''{{lang|cha|åcho' atupat}}'' ಜೋಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಜೋಲಿಕಲ್ಲುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು, ಆಯುಧ ತಯಾರಿಕೆ, {{lang|cha|[[Måtan Guma']]}} ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದ ಆಚರಣೆಗಳು, ಮತ್ತು ಸುರುಹಾನುವಿನಿಂದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು. ನಿಪುಣರಾದ ಕುಶಲ-ಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ನೇಯ್ಗೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕುಸುರಿ-ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥ ಕೆಲವು ಪರಿಣತಿಗಳೆಂದರೆ: ಹೆಣಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಕಲಾಕೃತಿ (ನಿಯೋಕ್‌‌- ಮತ್ತು ಆಕ್‌ಗಾಕ್‌‌-ಎಲೆಯ ಬುಟ್ಟಿಗಳು, ಚಾಪೆಗಳು, ಚೀಲಗಳು, ಟೋಪಿಗಳು, ಮತ್ತು ಆಹಾರ-ಧಾರಕಗಳು), ಮಗ್ಗದಿಂದ-ನೇಯ್ದ ಸಾಮಗ್ರಿ (ಕಾಲಾಚೂಚ-ದಾಸವಾಳ ಮತ್ತು ಬಾಳೆಗಿಡದ ನಾರಿನ ಲಂಗಗಳು, ಬೆಲ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಹೆಣದ ಹೊದಿಕೆಗಳು), ಮತ್ತು ದೇಹದ ಅಲಂಕರಣ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು (ಮಣಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪಿನ ಸರಗಳು, ಕಡಗಗಳು, ಕಿವಿಯೋಲೆಗಳು, ಬೆಲ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಆಮೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಬಾಚಣಿಗೆಗಳು) ಮತ್ತು ಮೃದ್ಚಂಗಿ ಅಲಂಕರಣಗಳು. ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಗ್ರಹಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿರುವ ಬಲಗಳ ನಡುವೆಯೇ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗುರುತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಚಮೊರೊಗಳಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಿಲ್ಲದ ಸ್ವರೂಪವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚಮೊರೊಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಮೊರೊ ಯುವಜನರು U.S.ನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು, ಚಮೊರೊ ಗುರುತಿನ ವಿಶದೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ಕೆಲವೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಪುಣರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಚಮೊರೊ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯ ಪುನರ್ಜಾಗೃತಿಯು, ಯುವ ಚಮೊರೊಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ತುಂಬಿದೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚಮೊರೊ ಜನರ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿರುವ ಸದರಿ ಚಮೊರೊ ಯುವಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ದಿನೇದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. == ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ == {{Refimprovesect|date=January 2010}} [[ಚಿತ್ರ:Wapa new parknet photos.jpg|right|thumb|450px|ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಅಸಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಾರ್‌‌ ಇನ್‌ ದಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌‌‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌.]] {{Main|Politics of Guam}} {{See also|List of Guam Governors|Political party strength in Guam}} ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತನಾಗಿರುವ ಓರ್ವ ಕಾಯಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಏಕಸಭಾ ಶಾಸನಸಭೆಯ 15-ಸದಸ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಶಾಸನಸಭೆಯಿಂದ ಗುವಾಮ್‌ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಶಾಸನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಗೆ ಓರ್ವ ಮತ-ಚಲಾಯಿಸದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಚುನಾಯಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಡೆಮಕ್ರಾಟ್‌ ಪಕ್ಷದ ಮ್ಯಾಡೆಲೀನ್‌ Z. ಬೋರ್ಡಲ್ಲೊ ಎಂಬಾತ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ U.S. ನಾಗರಿಕರು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾಯಕ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಯಾವುದೇ ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮತದಾನವು ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌‌ ಮತ್ತು ಡೆಮಕ್ರಾಟಿಕ್‌‌ ಪಕ್ಷಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುವಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನ ಹುದ್ದೆಯ ಕಣದಲ್ಲಿ ಗುವಾಮ್‌ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಆದರೂ ಸಮಾವೇಶದ ಈ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮತದಾರರಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾವೇಶಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Rogers" /> 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಪ್ರದೇಶವು ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನ‌‌ವಾಗುವುದರ ಪರವಾಗಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಆಂದೋಲನವು ಕಂಡುಬಂತು; ಹೀಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನ‌‌‌ದ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ದಕ್ಕಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಟೊ ರಿಕೊ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದ ಒಂದು ಮಟ್ಟವು ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗುವಾಮ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು; U.S. ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ (ಕಲಮು IV, ಖಂಡ 3, ವರ್ಗ 2) ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವವು ಹೊಂದಿದ್ದೇ ಅದು ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾದ ಆಂದೋಲನಗಳೂ ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, ಸಂಸ್ಥಾನತ್ವ, ಒಂದು ಏಕೈಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟ, ಅಥವಾ ಈಗಿನ U.S.ನ [[ಹವಾಯಿ]] ಸಂಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗಿನ ಒಕ್ಕೂಟ- ಇವೆಲ್ಲದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಈ ಆಂದೋಲನಗಳು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ. == ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Apra Harbor.jpg|right|thumb|350px|ಏಪ್ರಾ ಬಂದರಿನ ವೈಮಾನಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] {{Main|Villages of Guam}} :''ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ನೋಡಿ'' <ref>ನೇವಲ್‌ ಏರ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್‌, ಅಗಾನಾ ವಾಸ್‌ ಡೀಆಕ್ಟಿವೇಟೆಡ್‌. [http://www.globalsecurity.org/military/facility/agana.htm ಮಿಲಿಟರಿ: ನೇವಲ್‌ ಏರ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್‌, ಅಗಾನಾ (ಟಿಯಾನ್‌‌)]. GlobalSecurity.org. 2010-02-19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ: ಲಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ನೇವಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಾಲೇಷನ್ಸ್‌#ಗುವಾಮ್‌‌‌‌.</ref> 19 ಪುರಸಭೆಗಳಾಗಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮಸಭೆಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಅಗಾನಾ ಹೈಟ್ಸ್‌‌, ಅಗಾಟ್‌‌, ಅಸಾನ್‌-ಮೈನಾ, ಬ್ಯಾರಿಗಡಾ, ಚಾಲನ್‌-ಪಾಗೊ-ಆರ್ಡಾಟ್‌, ಡೆಡೆಡೊ, ಹಗಾತ್ನಾ, ಇನಾರಾಜನ್‌, ಮಂಗಿಲಾವೊ, ಮೆರಿಜೊ, ಮೊಂಗ್‌ಮೊಂಗ್‌-ಟೊಟೊ-ಮೈಟೆ, ಪಿಟಿ, ಸಾಂಟಾ ರಿಟಾ, ಸಿನಾಜನಾ, ಟಲೊಫೊಫೊ, ಟಮುನಿಂಗ್‌‌, ಉಮಟಾಕ್‌‌‌, ಯಿಗೊ, ಯೊನಾ. U.S. ಸೇನೆಯು ತನ್ನ ನೆಲೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ {{convert|39000|acre|km2}}ನಷ್ಟಿದೆ ಅಥವಾ ದ್ವೀಪದ ಒಟ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶದ 29%ನಷ್ಟಿದೆ: * U.S. ನೌಕಾ ನೆಲೆ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌, U.S. ನೌಕಾಪಡೆ – ಸುಮಯ್‌‌ * U.S. ಕಡಲತೀರದ ರಕ್ಷಣಾ ವಿಭಾಗ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌, – ಸುಮಯ್‌‌ * ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ, U.S. ವಾಯುಪಡೆ – ಯಿಗೊ * ಏಪ್ರಾ ಬಂದರು – ಒರೋಟ್‌ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ * ಆರ್ಡ್‌ನೆನ್ಸ್‌ ಅನೆಕ್ಸ್, U.S. ನೌಕಾಪಡೆ – ಸೌತ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ (ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು ನೌಕಾ ಉಗ್ರಾಣವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು‌‌) * ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌‌ ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕಗಳ ನಿಲ್ದಾಣ, U.S. ನೌಕಾಪಡೆ – ಬ್ಯಾರಿಗಡಾ ಮತ್ತು ಫೈನ್‌ಗಯಾನ್‌‌ * ಜಂಟಿ ಪಡೆಯ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ-ಗುವಾಮ್‌‌‌‌, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಗಾರ್ಡ್‌ – ರೇಡಿಯೋ ಬ್ಯಾರಿಗಡಾ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್‌ ಜುವಾನ್‌ ಮುನಾ ತೀರದ-ಮೇಲೆ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳ ಉಳಿದ ದ್ವೀಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗುವಾಮ್ ದ್ವೀಪವು U.S.ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸೇನಾ ತರಬೇತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ಶ್ರೇಣಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಸೇನಾ ಜಮಾವಣೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಸೇನಾ ಜಮಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತರಬೇತಿಯು ನಡೆಯಲಿದೆ. ವಾಯುಮಾರ್ಗ, ಭೂಮಾರ್ಗ, ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಾಗರದೊಳಗಿನ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ U.S. ಸೇನಾಬಲವು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲ್ಪಡಲು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಬಲ್ಲ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಸೇನಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಜಪಾನ್‌‌ನ ಒಕಿನಾವಾದಿಂದ U.S. ನೌಕಾಪಡೆಗಳನ್ನು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುವ ಮುಂದಿನ ಸಿದ್ಧತಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾಪಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇನಾ ಹಾಜರಿಯು 2010ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲು ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಇದು ಮುಂದಿನ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿರುವುದರಿಂದ, ಸೇನೆಯು ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಲಿರುವ ಅಥವಾ ಗೇಣಿದಾರನಾಗಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಗುವಾಮ್‌ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮಗ್ರ ಭೂಪ್ರದೇಶದ 40%ನಷ್ಟರವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದನ್ನೂ ಮೀರಿಸಬಹುದು. ಹಳ್ಳಿಗರು ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಸಮುದಾಯದವರು ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗರು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಕರ್ತವ್ಯನಿರತ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ನಾಗರಿಕರೂ ಸಹ, ಸೇನಾ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸೇನೆಯ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮುದಾಯಗಳು "ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ"ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಜನಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಠಿಕಾಣಿ ಹೂಡಿರುವ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಸಮುದಾಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:2009 GU Proof.png|thumb|right|150px|2009 ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಬೀಡು]] ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ರಕ್ಷಣಾ ನೆಲೆಗಳ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ವ್ಯವಹಾರದ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ ಮೇಲೆ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ವಿದೇಶಿ ನೆರವನ್ನು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, U.S. ಒಕ್ಕೂಟದ ಬೊಕ್ಕಸದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆದಾಯಗಳಿಂದ ಬರುವ ದೊಡ್ಡ ವರ್ಗಾವಣಾ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಗುವಾಮ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು U.S. ಒಕ್ಕೂಟದ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಗುವಾಮ್‌ ಯಾವುದೇ ಆದಾಯ ಅಥವಾ ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‌‌ನ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕಾನೂನಿನ ಮುನ್ನೇರ್ಪಾಡುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಬೊಕ್ಕಸವು U.S. ಬೊಕ್ಕಸದ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ತೆರಿಗೆದಾರರಿಂದ ಪಾವತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಕ್ಕೂಟದ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಗುವಾಮ್‌ಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೇನೆಯ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ನೌಕರರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಜಪಾನಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಟ್ಯುಮಾನ್‌‌ ಎಂಬ ಇದರ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರವು 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೊಡ್ಡ ಹೊಟೇಲುಗಳು, ಸುಂಕ-ಮಾಫಿ ಮಾಡಲಾದ ಒಂದು ಗಿರಾಕಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ, ಪ್ಲೆಷರ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ, ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ಸ್ಯಾಲಯ, ಮರಳಕೋಟೆ ಲಾಸ್‌ ವೆಗಾಸ್‌–ಶೈಲಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಹವಾಯಿ]] ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದು ಏಷ್ಯಾ ಅಥವಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ ಒಂದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟದ ಅಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಾಣವಾಗಿದೆ; ಇಲ್ಲಿರುವ ಹೊಟೇಲುಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಾಲ್ಫ್‌ ಮೈದಾನಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪೈಕಿ 75 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವು ಜಪಾನಿಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, U.S., ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌, ಮತ್ತು ತೈವಾನ್‌‌‌ ದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ಗೆ ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://visitguam.org/members/?pg=research |title=ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ವಿಸಿಟರ್ಸ್‌ ಬ್ಯೂರೋ ಟೂರಿಸ್ಟ್‌ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ |access-date=2010-09-01 |archive-date=2007-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070827061618/http://www.visitguam.org/members/?pg=research |url-status=dead }}</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಆದಾಯದ ಗಮನಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂಕ-ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ, ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರದ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ-ಶೈಲಿಯ ಮಾಲ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ: ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾ ಮಾಲ್‌, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಔಟ್‌ಲೆಟ್ಸ್‌, ಅಗಾನಾ ಷಾಪಿಂಗ್‌ ಸೆಂಟರ್‌, ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾಲ್‌ ಆಗಿರುವ ಕ್ಮಾರ್ಟ್‌ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 2000ದಿಂದಲೂ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಏಷ್ಯಾದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂತು. U.S. ನೌಕಾಪಡೆಯ ವಿಶೇಷ ದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಒಕಿನಾವಾದಲ್ಲಿರುವ (ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 8,000 ಹಡಗುಪಡೆಗಳು, ಅವುಗಳ 10,000 ಅವಲಂಬಿತರೊಂದಿಗೆ) ನೌಕಾಪಡೆಯ 3ನೇ ವಿಶೇಷ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ಪಡೆಯ ಮುನ್ನಂದಾಜಿಸಿದ ವರ್ಗಾವಣೆಯನ್ನು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ಗೆ 2010 ಮತ್ತು 2015ರ ನಡುವಣ ಅವಧಿಗಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ದ್ವೀಪದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಭೂತಪೂರ್ವವೆನ್ನಬಹುದಾದ 10%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಿದೆ.{{Citation needed|date=July 2009}} 2003ರಲ್ಲಿ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು 14%ನಷ್ಟಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು 314 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.<ref>{{cite web | url= http://pacificweb.org/guam/2004+Guam+Yearbook/2004_Guam_Yearbook_FinalR2_Full+Version.pdf | archiveurl= https://web.archive.org/web/20051029043436/http://pacificweb.org/guam/2004+Guam+Yearbook/2004_Guam_Yearbook_FinalR2_Full+Version.pdf | archivedate= 2005-10-29 | title= 2004 Guam Yearbook | accessdate= 2007-07-19 | format= PDF}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, [[ಮೈಕ್ರೊನೇಷ್ಯದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾದ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]], [[ಮಾರ್ಶಲ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಮಾರ್ಷಲ್‌‌ ದ್ವೀಪಗಳ]] ಗಣರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ [[ಪಲಾವು|ಪಾಲಾವು]]ವಿನ ಗಣರಾಜ್ಯದ ನಡುವಿನ ಮುಕ್ತ ಒಡನಾಟದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು, ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ದ್ವೀಪಗಳ ನ್ಯಾಸಾಧೀನ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂದಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗಿನ "ಮುಕ್ತ ಒಡನಾಟ"ದ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದವು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ (ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ) ವಾಸಿಸಲು ಈ ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಈ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು ಯಾವುದೇ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗುವಾಮ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಹಾಗೂ ಪರಿಸರೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕರು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ವರ್ಷಗಳಾದ ನಂತರ, ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೆರವಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಿರುಸನ್ನು ಗುವಾಮ್‌ ಪ್ರದೇಶವು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದು, ಈ ಬಗೆಯ ವಲಸೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವು ಸರಿದೂಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=April 2008}} ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, "ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಪ್ರಭಾವ"ದ ನೆರವುಗಳನ್ನು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌, ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳು ಮತ್ತು [[ಹವಾಯಿ]] ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‌ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಮೀಸಲಿಡುವಿಕೆಯು ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಾಗಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿನ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, ಈ ಪರಿಹಾರವು ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಸ್ತವಿಕ ಪರಿಹಾರದ ವಿತರಣೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=April 2008}} == ಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ-ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{Main|Communications in Guam|Transportation in Guam}} [[ಚಿತ್ರ:GuamAntonioWonPatAirport.jpg|thumb|ಆಂಟೋನಿಯೋ B. ವಾನ್‌ ಪ್ಯಾಟ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ.]] ದ್ವೀಪದ ಬಹುಭಾಗವು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್‌ ಅಥವಾ DSL ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಉನ್ನತ-ವೇಗದ ಅಂತರಜಾಲ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1997ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಎಣಿಕೆಯ ಯೋಜನೆ (NANP)ಗೆ (ನಾರ್ತ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಂಬರಿಂಗ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌) ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು (671 ಎಂಬ ದೇಶ ಸಂಕೇತವು NANP ಪ್ರದೇಶ ಸಂಕೇತ 671 ಎಂಬುದಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು); ಇದರಿಂದಾಗಿ U.S. ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚದ ಸುದೀರ್ಘ-ಅಂತರದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರೆಗಳ ಅಡತಡೆಯು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಂಡಂತಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:US to Guam First Flight Cover 1935.jpg|thumb|right|ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟಗಳಲ್ಲಿನ ಎರಡೂ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹರಿವಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌‌ 5–24, 1935.]] 1899ರಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿನ ಇತರ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ವಸಾಹತುಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ "ಗುವಾಮ್‌‌‌‌" ಹೆಸರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂಚೆಯ ಚೀಟಿಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವಾದರೂ, ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಇವು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ನಿಯತವಾದ U.S. ಅಂಚೆಯ ಚೀಟಿಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪವೂ ಸಹ U.S. ಅಂಚೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ("ಸಂಸ್ಥಾನ" ಸಂಕೇತ: GU, ZIP ಸಂಕೇತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ: 96910–96932) ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, U.S. ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ಗೆ ಬರುವ ಪತ್ರವನ್ನು ಸ್ವದೇಶಿ ಪತ್ರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, UPS, DHL ಅಥವಾ ಫೆಡ್‌ಎಕ್ಸ್‌‌ನಂಥ ಖಾಸಗಿ ಸರಕು ಸಾಗಣಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಈ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಸ್ವದೇಶಿ ಪ್ರದೇಶ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವ ಪತ್ರದ ವೇಗವು, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಕಾಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಗುರವಾದ, ಮೊದಲ-ವರ್ಗದ ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ತಲುಪಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ವಾರಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮೊದಲ-ವರ್ಗದ ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ವಾರದಷ್ಟು ಅವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಂಥ ನಾಲ್ಕನೇ-ವರ್ಗದ ಪತ್ರಗಳು, ಹವಾಯಿ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಬಹುಪಾಲು ನಿವಾಸಿಗಳು ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಪತ್ರದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ವಾಸಪ್ರದೇಶದ ಬಟವಾಡೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆಡೆಗಳಿಂದ ಒಳಬರುವ ಪತ್ರದ ಮೇಲಿನ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿ "USA" ಎಂಬುದರ ಬದಲಿಗೆ "ಗುವಾಮ್‌‌‌‌" ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ; U.S. ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದ ಮೂಲಕದ ಸುದೀರ್ಘ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಒಂದು ಉನ್ನತ ದರವು ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಬರುವ ಪತ್ರಗಳಿಗೆ) ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಂದರು ಈ ದ್ವೀಪದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಬಹುಪಾಲು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಗುವಾಮ್‌ಗೆ ಹಡಗು-ಸಾಗಣೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಬರಬೇಕಿದೆ. ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾದ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿರುವ 500,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಬಂದರು ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾಹನಾಂತರಣ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ US ರಕ್ಷಣಾ ನೆಲೆಗಳ ಇಲಾಖೆ, ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಆಜ್ಞಾಪಕ ವಿಭಾಗ, ನೇವಲ್‌ ಫೋರ್ಸಸ್‌ ಮೇರಿಯಾನಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಮೂರನೇ ವಿಶೇಷ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ಪಡೆ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಧಾರಕ-ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಬಂದರು ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಆಂಟೋನಿಯೋ B. ವಾನ್‌ ಪ್ಯಾಟ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸೇವೆಯು ಗುವಾಮ್‌ಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ಐರೋಪ್ಯ ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸುಂಕದ ಇಲಾಖೆಯ ವಲಯದಿಂದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸುಂಕದ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕತಡೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, U.S.ನ ಸುಂಕ ಮತ್ತು ಗಡಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು ಕೇವಲ ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯ (ಆದರೆ ಸುಂಕ-ಸಂಬಂಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನಲ್ಲ) ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪವು ಒಕ್ಕೂಟ ವಲಸೆ ಆಡಳಿತದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಗಮಿಸುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ವಲಸೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಸುಂಕ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕತಡೆಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಮತ್ತು CNMIನ ವೀಸ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ, ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನಡೆಯುವ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಅರ್ಹತಾಸುತ್ತಿನ ಅನುಮತಿ-ಪೂರ್ವ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಮೇರಿಯಾನಾ ದ್ವೀಪಗಳಿಗೆ (ಇವು ವಲಸೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ) ಹೋಗಿ-ಬಂದು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ-ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಒಂದು ರಹದಾರಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ವಿದೇಶಿ ತಾಣದ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಜಪಾನಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ) ಮೂಲಕವಾಗಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುವುದಾದಲ್ಲಿ, ರಹದಾರಿಯೊಂದರ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಹುಪಾಲು ನಿವಾಸಿಗಳು ಗುವಾಮ್‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೇವಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ (ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸಮೂಹ ಸಾರಿಗೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ) ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ವಾಡಿಕೆಯ ಭೇಟಿಯ ತಾಣಗಳ ನಡುವೆ ಬಸ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. == ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿವಾದಾಂಶಗಳು == ಜೈವಿಕ-ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದೃಷ್ಟಾಂತವಾಗಿದೆ. === ಕಂದು ಮರದ ಹಾವು === [[ಚಿತ್ರ:snake browntree.jpg|thumb|right|ಕಂದು ಮರದ ಹಾವು]] IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಅಂತ್ಯವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ U.S. ಸೇನೆಯ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಆಗಿರಬಹುದಾದ ಒಂದು ಕಳ್ಳ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿರುವ ಕಂದು ಮರದ ಹಾವು (''ಬೊಯ್ಗಾ ಇರ್ರೆಗ್ಯುಲಾರಿಸ್‌'' ) ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳೀಕ ಹಾವಿನ ಜಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದ ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಳೀಕ ಪಕ್ಷಿಸಂಕುಲವನ್ನು ಇದು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸಿತು; ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾವು ಯಾವುದೇ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಕಂದು ಮರದ ಹಾವು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಷಪೂರಿತವಾಗಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರುಪದ್ರವಿಯಾಗಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂದು ಮರದ ಹಾವುಗಳ ಒಂದು ಅತೀವವಾದ ದಟ್ಟಣೆಯಿರುವುದನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆಯಾದರೂ, ಈ ರಾತ್ರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಸರಕಿನ ಹರಿವಿನಿಂದ ಕಂದು ಮರದ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಆಚೆಗಿಡಲು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯು ಶೋಧಕ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದೆ. ಈ ವಲಯದ ದ್ವೀಪಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ಹಾವುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಇಲಾಖೆಯು ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.fort.usgs.gov/Resources/Education/BTS/ | title= USGS: The Brown Tree Snake on Guam | accessdate= 2007-07-28 | author= Fritts, T.H. | coauthors= D. Leasman-Tanner | year= 2001}}</ref><ref>{{cite web | url= http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1181&context=icwdm_usdanwrc | title= Brown Tree Snake Discoveries During Detector Dog Inspections Following Supertyphoon Paka | accessdate= 2009-06-07 | author= Vice, Daniel S.| coauthors= Engeman, Richard M. | year= 2000}}</ref> ಕಂದು ಮರದ ಹಾವಿನ ಪರಿಚಯದ ಪರಿಣಾಮವು ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಕಂದು ಮರದ ಹಾವುಗಳ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಹಾಜರಿಯೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಕ್ಷಿಸಂಕುಲದ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಹಿರಿಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಅನುಸಾರ, IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊಕೊ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು; ಕಂದು ಮರದ ಹಾವುಗಳಿಂದಾಗುವ ಪರಭಕ್ಷಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಕೊಕೊ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal|doi= 10.2307/1564858|title= The Impact of the Introduction of the Colubrid Snake Boiga irregularis on Guam's Lizards|first=Gordon H.|url= http://jstor.org/stable/1564858|last= Rodda|coauthors= Thomas H. Fritts|journal=Journal of Herpetology|volume= 26|issue= 2 |month=June|year= 1992|pages= 166–174|publisher= Society for the Study of Amphibians and Reptiles}}</ref> === ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಜೀರುಂಡೆ === ''ಓರಿಕ್ಟೆಸ್‌ ರೈನೋಸರಸ್‌'' ಎಂಬ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಜೀರುಂಡೆಯ (ಕೋಕನಟ್‌ ರೈನೋಸರಸ್‌ ಬೀಟಲ್‌-CRB) ಒಂದು ಮುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವಿಕೆಯನ್ನು 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 12ರಂದು ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಮೋವದಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ CRBಯು ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳಿಲ್ಲ. 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 13–25ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಡಿಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ {{convert|900|acre|km2}}ನಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟ್ಯುಮಾನ್‌‌ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೈಫೈ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ಇವುಗಳ ಮುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವಿಕೆಯು ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯು (ಗುವಾಮ್‌ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌‌-GDA) ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌‌ 5ರಂದು ಟ್ಯುಮಾನ್‌‌ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪರ್ಕತಡೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌‌ 25ರಂದು ಸುಮಾರು {{convert|2500|acre|km2}}ವರೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕತಡೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು; ಇದು CRB ಮುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವಿಕೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಗೊತ್ತಿರುವ ತಾಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ {{convert|0.5|mi|m}}ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. CRBಯು ದಕ್ಷಿಣದ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಕವಾಗಿರುವ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ವಲಯದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ; ಶ್ರೀಲಂಕ, ಉಪೋಳು, ಪಶ್ಚಿಮದ ಸಮೋವ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಮೋವ, ಪಾಲಾವು ದ್ವೀಪಗಳು, ನ್ಯೂಬ್ರಿಟನ್‌, ವೆಸ್ಟ್‌ ಇರಿಯನ್‌‌, ನ್ಯೂಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಪಾಕ್‌ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನಸ್‌ ದ್ವೀಪ (ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ), ಫಿಜಿ, ಕೊಕಸ್‌ (ಕೀಲಿಂಗ್‌) ದ್ವೀಪಗಳು, ಮಾರಿಷಸ್‌, ಮತ್ತು ರೀಯೂನಿಯನ್‌‌ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಈ ವಲಯಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಕ ಕೀಟಗಳು ಈ ಕೀಟದ ಹಾನಿಕರ ಹಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ-ವೇಳೆಯ ಹಾರಾಟಗಾರರಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಪರಪೋಷಿಯ ಮೇಲೆ ಅವು ಇಳಿದಾಗ, ಸಸ್ಯರಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಕೊಂಬೆಗಳ ಮಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಸೋಗೆಗಳ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅವನ್ನು ಜಗಿಯಲು ಶುರುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿದಾಗ, ಸೋಗೆಗಳಲ್ಲಿನ V-ಆಕಾರದ ಸೀಳಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಎಲೆಯ ನಡುದಿಂಡಿನ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗಿರುವ ರಂಧ್ರಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ತುದಿಯು ಹಾನಿಗೊಂಡರೆ, ಕೊಂಬೆಯು ಸತ್ತುಹೋಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಎಲೆ ಅಂಗಾಂಶದ ತೀವ್ರವಾದ ನಷ್ಟವು ಕಾಯಿಯ ಸಂಚಯದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ರೋಗಕಾರಕಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಉಣಿಸುವ ಗಾಯಗಳು ಒಂದು ಸೋಂಕು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸರಣಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ವಯಸ್ಕ ಕೀಟಗಳು ಮಾಡುವ ಕೊರೆಯುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಚೂಪುಕಾಂಡಗಳು ಕಿರಿದಾಗಿರುವ ಎಳೆಯ ಕೊಂಬೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿರಬಹುದು. ಎಳೆಯ ಕೊಂಬೆಗಳ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ಈಗಾಗಲೇ ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಕ್ಷಯಿಸುತ್ತಿರುವ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಕೊರಡುಗಳು ಅಥವಾ ಮೋಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಇಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮರಿಹುಳುವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. CRBಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಘಟಿತವಾದ ನಿರ್ಮೂಲನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವುದು ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವಾಗಿದೆ; ವಯಸ್ಕ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಫೆರೋಮೋನ್‌‌ನ್ನು-ಆಹಾರವಾಗಿಸಿರಿದ, ಆಕರ್ಷಕ ಬೇಟೆಯ ಜಾಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕೀಟಗಳ ಮುತ್ತಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ತೊಂದರೆಗೆ ಈಡಾಗುವ ಪರಪೋಷಿ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮತ್ತು ಮರಿಹುಳುಗಳು ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಕ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಸದರಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮುತ್ತಿಕೊಂಡಿರದ ಮರಗಳಿಗೆ ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು ಒಂದು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಂಸ್ಕರಣಾ-ಕ್ರಮವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಖಡ್ಗಮೃಗ ಜೀರುಂಡೆಯ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ USDA-APHISಯು ಒಂದು ಪರಿಸರೀಯ ನಿರ್ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದೆ (EA ಸಂಖ್ಯೆ: GU-08-1, https://web.archive.org/web/20110205012501/http://www.guaminsects.net/uogces/kbwiki/images/d/dc/CRB_EA.pdf). ಈ ನಿರ್ಮೂಲನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು USDA (APHIS ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸೇವೆ), GDA ಮತ್ತು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಗುವಾಮ್‌-UOG) ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಸಹಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲೀಜುನಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು 2001ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿರುವ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌‌ ಸರ್ವೀಸ್‌ ಪೆಸ್ಟ್‌ ರಿಸ್ಕ್‌ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ-ಸಂಚಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಈ ದಸ್ತಾವೇಜು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಗುವಾಮ್‌‌ನಲ್ಲಿನ CRBಯ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಮುತ್ತಿಕೊಂಡಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡುವಲ್ಲಿನ ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮತ್ತು ಅದು ನೆಲೆಗೊಂಡಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ದಸ್ತಾವೇಜು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆಶಯವನ್ನು ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ತೀರ್ಮಾನದ ಮೇಲೆ ಉನ್ನತವಾದ, ಮಿತವಾದ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಅಪಾಯಮೌಲ್ಯಗಳು ಆಧರಿಸಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ CRB ಶೋಧಕ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೊದಲ ಜೈವಿಕ-ಭದ್ರತಾ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಸುಂಕ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕತಡೆ ಇಲಾಖೆ (CRB ಶೋಧಕ ನಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು CRB ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ ಇದು ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ), ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ (CRB ಶೋಧಕ ನಾಯಿಯ ನಿರ್ವಾಹಕರನ್ನು ಇದು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ), ಗುವಾಮ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು (CRB ಶೋಧಕ ನಾಯಿಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗೆ ಇದು ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು U.S.ನ ಕೃಷಿ ಪ್ರಾಣಿ ಹಾಗೂ ಸಸ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಶೀಲನಾ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಲಾಖೆ (ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಸ್ಥೆ) ಇವುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಜಂಟಿ ಉಪಕ್ರಮವು ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಈ ಕೀಟಜಾತಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ, ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಜಾತಿಯ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮೂಲನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವರ್ಧಿತ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಒದಗಿಸಲಿದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಇತರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಡದಂತೆ ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದೂ ಸಹ ಇದರ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಗುವಾಮ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸೇನೆ ಜಮಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು, ಈ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು ದ್ವೀಪದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಇತರ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿ ಜಾತಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Marine toad Bufo marinus USGS Photograph.sized.jpg|thumb|left|ನವ-ಉಷ್ಣವಲಯದ ಒಂದು ಕಪ್ಪೆ]] ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ, ಹಂದಿಗಳು, ನಾಯಿಗಳು, ಕೋಳಿಮರಿಗಳು, ಫಿಲಿಪೈನ್‌ ಜಿಂಕೆ (ಸೆರ್ವಸ್‌ ಮೇರಿಯಾನಸ್‌), ಕಪ್ಪು ಕವುಜುಗ ಹಕ್ಕಿಗಳು, ಮತ್ತು ಸಾಕಿದ ಎಮ್ಮೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಜನರು ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಾರಬಾವೊ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಾಕಿದ ಎಮ್ಮೆಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿಂಡುಗಳು, ಸೇನಾ ನೆಲೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹಾನಿಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜನನ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮತ್ತು ದತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಿರರ್ಥಕವಾದ ನಂತರ, U.S. ಸೇನೆಯು 2002ರಲ್ಲಿ ಹಿಂಡುಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತು; ಈ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ದ್ವೀಪ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.animalrights.net/archives/year/2003/000392.html |work=AnimalRights.net |title=More Than 100 Protest Guam Carabao Cull |date=2003-10-15 |accessdate=2007-06-15 |archive-date=2005-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050428185829/http://www.animalrights.net/archives/year/2003/000392.html |url-status=dead }}</ref> ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ 1937ರಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಸಮುದ್ರ ಕಪ್ಪೆಗಳು, ಆಫ್ರಿಕಾದ ದೈತ್ಯ ಬಸವನಹುಳು (IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿತ ಜಪಾನಿ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಕೃಷಿಯ ಕೀಟ) ಇವು ಸೇರಿವೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕಂದು ಮರದ ಹಾವಿನ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಬಲ್ಲ ಕಪ್ಪೆ ಜಾತಿಯೊಂದು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕೆರಿಬಿಯನ್‌‌ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಕ ಜಾತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹವಾಯಿ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿರಬಹುದಾದ, ಕಾಕ್ವಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೊಡ್ಡ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಕೀಚುದನಿ ಮಾಡುವ ಕಪ್ಪೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳು, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಈ ಶಬ್ದವು ಬೆದರಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬ ಭಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿವೆ.<ref>{{cite web | url= http://webspinners.com/coloherp/cb-news/Vol-31/cbn-0404/Coqui.php | title= Two Male Coqui Frogs Found in Guam | date= 2004-02-28 | accessdate= 2007-07-19 | author= Worth, Katie}}</ref> ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾಡು ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳು, ಮಿತಿಮೀರಿದ-ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಮಾನವ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಸ್ಥಳೀಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲವಾಗಲು ಹಾಗೂ ಕುಸಿತ ಅಂಚನ್ನು ತಲುಪಲು ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. === ಸ್ಥಳೀಕ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಎದುರಾಗಿರುವ ಬೆದರಿಕೆಗಳು === ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿ ಜಾತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಸ್ಥಳೀಕ ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಒದಗಿಬಂದಿಲ್ಲ. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಕೊಂಬೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುವ ಟಿನನ್‌ಗಜಾ ಎಂಬ ಒಂದು ವೈರಸ್‌‌ 1917ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು; ಕೊಬ್ಬರಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಇನ್ನೂ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಇದು ಕಂಡುಬಂತು. ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ತೋಟಗಳು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಪಿಡುಗಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಸತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿಗೊಳಗಾದ ಮರಗಳು ಗುವಾಮ್‌ನ ಅರಣ್ಯಗಳ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite journal | last= Hodgson | first= R. A. J. | last2= Wall | first2= G. C. | last3= Randles | first3= J. W. | title= Specific Identification of Coconut Tinangaja Viroid for Differential Field Diagnosis of Viroids in Coconut Palm | journal= Phytopathology | volume= 88 | issue= 8 | pages= 774–781 | year= 1998 | accessdate= 2007-06-16 | url= http://www.apsnet.org/phyto/PDFS/1998/0527-01R.pdf | doi= 10.1094/PHYTO.1998.88.8.774 | pmid= 18944882 | archive-date= 2007-06-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070614151423/http://www.apsnet.org/phyto/PDFS/1998/0527-01R.pdf | url-status= dead }}</ref> ಕಳೆದ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಉತ್ತರದ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ನಿಬಿಡವಾದ ಅರಣ್ಯಗಳು, ದಟ್ಟವಾದ ''ಟಂಗನ್‌‌ ಟಂಗನ್‌‌'' ಕುರುಚಲು ಗಂಟಿಗಳಿಂದ (ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಕವಾಗಿರುವ ಲ್ಯುಕೇನಾ) ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಬಹುಪಾಲು ಪರ್ಣಸಂಚಯವು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಾದಂತಾಯಿತು. ಸವಕಳಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಲುವಾಗಿ ವೈಮಾನಿಕ ಸಿಂಪಡಣೆಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸುವ ಮೂಲಕ, U.S. ಸೇನೆಯು 1947ರಲ್ಲಿ ''ಟಂಗನ್‌‌ ಟಂಗನ್‌‌'' ಜಾತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ದಕ್ಷಿಣದ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಬಹುಪಾಲು ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಕವಲ್ಲದ ಹುಲ್ಲು ಜಾತಿಯೂ ಸಹ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದೆ. === ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Guam Grassland.jpg|right|thumb|200px|ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]] ತೇವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪವು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶುಷ್ಕ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ("ಸಮೃದ್ಧವಾದ" ಅಥವಾ "ಅರಣ್ಯ") ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು [[ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚು]]ಗಳು ಪೀಡಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹುಪಾಲು ಬೆಂಕಿಗಳು ಮನುಷ್ಯ-ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, 80 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಿಚ್ಚಿಡುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.guamforestry.org/docs/final_guam_2004.pdf ಟೆರಿಟರಿ ಆಫ್‌ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಫೈರ್‌ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಜನವರಿ 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324224423/http://www.guamforestry.org/docs/final_guam_2004.pdf |date=2009-03-24 }}, ಪುಟಗಳು 6–7</ref> ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಡೆಗೆ ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಳ್ಳ ಬೇಟೆಗಾರರು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬೆಂಕಿ ಹೊತ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹುಲ್ಲು ಜಾತಿಯು, ನಿಯತವಾಗಿ ಸುಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಮರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು "ಕುರುಚಲು ಮೇಡುಗಳು" ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಸವಕಳಿಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯ ಋತುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅಗಾಧವಾದ ಮಳೆನೀರು ಕೆಸರನ್ನು ಫೆನಾ ಸರೋವರದ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಉಗಮ್‌‌ ನದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸವಕಳಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಇಂಥ ಹೂಳು ದ್ವೀಪದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ದಿಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಡಲಿನ ಜೀವರಾಶಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮರ ನೆಡುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಿಂದ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಕೆಲಸಗಾರರಿಂದ ನಡೆಯುವ ಮಣ್ಣು ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಮಟ್ಟದ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡವು.<ref>{{cite web | url= http://www.nps.gov/wapa/indepth/Park/Natural/fire/fireguam.htm | work= [[United States Department of the Interior]] | author= [[National Park Service]] | title= Fire and Guam | accessdate= 2007-06-16 | archive-date= 2004-10-26 | archive-url= https://web.archive.org/web/20041026015412/http://www.nps.gov/wapa/indepth/Park/Natural/fire/fireguam.htm | url-status= dead }}</ref> === ಜಲಜೀವಿಗಳ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ಸ್ಕೂಬಾ ಜಿಗಿತಗಾರರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ರಜಾಕಾಲದ ವಿಹಾರದ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯ, ಸವೆದುಹೋದ ಹೂಳಿನಿಂದ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಹವಳದ ದಿಬ್ಬದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಹಾಗೂ ಮೀನಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಕುಗ್ಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯ ಜಲಜೀವಿ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿಭಾಗವು ಹೊಸದಾದ ಹಲವಾರು ಕಡಲಿನ ಮೀಸಲುಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮೀನಿನ ಸಂಕುಲದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.guampdn.com/guampublishing/special-sections/mlsea/8-future.htm | work= Pacific Daily News | title= Guam's Marine Preserves | author= Brown, Valerie | accessdate= 2007-06-16 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> U.S.ನ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆ‎ಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಟ್ಯುಮಾನ್‌‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೂಳೆತ್ತುಗದಿಂದ ಚೊಕ್ಕಮಾಡಲಾಯಿತು; ಹೊಟೇಲಿನ ಅತಿಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹೊಟೇಲು ಉದ್ಯಮಗಳು ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವು.<ref>{{cite web | url= http://www.guamepa.govguam.net/programs/epr/sediment_report.pdf | work= EPA Guam Report | title= Management of Contaminated Harbor Sediments in Guam | access-date= 2010-09-01 | archive-date= 2007-08-08 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070808031615/http://www.guamepa.govguam.net/programs/epr/sediment_report.pdf | url-status= dead }}</ref><ref>{{cite web | url= http://www.pcrguam.com/press_releases/Tumon_Bay.htm | work= Directions Magazine; June/July 1996 | title= Tumon Bay – Engineering a Better Environment | author= Packbier, Paul E.R. | access-date= 2010-09-01 | archive-date= 2011-07-26 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110726141402/http://www.pcrguam.com/press_releases/Tumon_Bay.htm | url-status= dead }}</ref> ಅಂದಿನಿಂದ ಟ್ಯುಮಾನ್‌‌ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಒಂದು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದ ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಒಕ್ಕೂಟದ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಆಶ್ರಯತಾಣವೊಂದು, ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೀಡಾದ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇರಿಯಾನಾ ಹಣ್ಣು ಬಾವಲಿಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last= Holmes III | first= Rolston | title= Environmental Ethics in Micronesia, Past and Present, Part II—Guam Today: Still "on the Edge." Colonial Legacy and American Presence | journal= International Society for Environmental Ethics Newsletter | volume= 12 | issue= 3 | year= 2001 | url= http://www.cep.unt.edu/ISEE/n12-3-01.htm | accessdate= 2007-06-16 | archive-date= 2007-06-09 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070609092403/http://www.cep.unt.edu/ISEE/n12-3-01.htm | url-status= dead }}</ref> IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸಮುದ್ರದ ಆಮೆಯ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. 1978ರ ಆಗಸ್ಟ್‌‌ಗೆ ಮುಂಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಯನ್ನು (ಚೆಲೋನಿಯಾ ಮೈಡಾಸ್‌) ಕಾನೂನು ಬದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆದರೆ ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಿಯ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಪರಿಪಾಠ ಎಂಬುದಾಗಿ ಈ ಬೆಳೆಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಗಿಡುಗಮೂಗಿನ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಯು (ಎರೆಟ್ಮೋಚೆಲಿಸ್‌ ಇಂಬ್ರಿಕೇಟಾ) 1970ರಿಂದಲೂ ಅಪಾಯಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಜಾತಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಖಾತ್ರಿನೀಡುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ವೈಮಾನಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಹೊಸಮರಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಗೂಡಿನ ತಾಣಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉತ್ಸವಗಳು, ಮದುವೆಗಳು, ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಗಳು, ಮತ್ತು ನಾಮಕರಣಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳ ಮಾಂಸಕ್ಕೆ ದಿನೇದಿನೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಾಡಿಕೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗುವಾಮ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳ ಕಳ್ಳ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಯು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರರಾದ ಸಹಭಾಗಿಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಅನಧಿಕೃತ ಮಾಂಸದ ವಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಿಂದೆ ದಸ್ತಗಿರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ವಿಧಿಸುವಿಕೆಯು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕ್ರಮವಾಗಲಿದೆ. ಜನ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅರಿವುಂಟುಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು DAWR ಮುಂದುವರಿಸಲಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ-ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೂಲಕ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಯ ಕುರಿತಾದ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕರಪತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ವಿತರಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಶಿಫಾರಸು, ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವುದರ ಅರಿವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಲಿದೆ. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಜಲಜೀವಿ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿಭಾಗದ (ಡಿವಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ವಾಟಿಕ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್‌ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌-DAWR), ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು (ಸೀ ಟರ್ಟಲ್‌ ರಿಕವರಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ-STRP) PIAOನ ಹೊನೊಲುಲುವಿನ NMFSನಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; ಕಡಲತೀರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹದ ನೆರವಿನಿಂದ ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವುದರ ಮೂಲಕ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ನಿವಾಸಿ/ಗೂಡುಕಟ್ಟಿರುವ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಡುಕಟ್ಟಿರುವ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಉಪಗ್ರಹ ನಮೂದುಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ಸಮಯದ ಖರೀದಿಯ ಮೂಲಕ, ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯ ಉಪಗ್ರಹ ದೂರಮಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಾಮ್‌ನಾವ್‌ಮೇರಿಯಾನಾಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಭಾಗಶಃ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಹೀಗಿವೆ: # ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಎಲ್ಲೆಗೆರೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರ-ರಚನಾ ಸ್ವರೂಪ (ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರ) ಮತ್ತು ತಳಿಸ್ವರೂಪದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು. # ಗುವಾಮ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ಅವಧಿಯಾದ್ಯಂತ ಹಸಿರು ಆಮೆ (ಚೆಲೋನಿಯಾ ಮೈಡಾಸ್‌) ಮತ್ತು ಗಿಡುಗಮೂಗಿನ ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗಳ (ಎರೆಟ್ಮೋಚೆಲಿಸ್‌ ಇಂಬ್ರಿಕೇಟಾ) ಕುರಿತಾದ, ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಯ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಕಡಲತೀರಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುವುದು; ಚಲನೆ, ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸಲು ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜೋಡಣಾ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. # ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ, ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಯ ಕುರಿತಾದ ಗುವಾಮ್‌ ಮೂಲದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯನಿರತ ಗುಂಪನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರನ್ನು ತೊಡಗಿಸುವುದು. 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಮಾರ್ಚ್‌ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ, ಉಪಗ್ರಹ ಜೋಡಣಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯ ಪಡೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 2000ನೇ ಇಸವಿಯ ಜೂನ್‌ 28ರಂದು, ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಒಂದು 250–300 ಪೌಂಡ್‌ನಷ್ಟಿದ್ದ ಹಸಿರು ಸಮುದ್ರ ಆಮೆಗೆ Argos™ ಎಂಬ ಉಪಗ್ರಹದ-ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ದೊರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ನೆಲೆಯ ಸ್ಫೋಟಕ ಫಿರಂಗಿಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಯ ಕಡಲತೀರದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ತಪ್ಪು ತೆವಳುವಿಕೆಯನ್ನು (ಅಂದರೆ, ಯಾವುದೇ ಗೂಡು ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರದುದರಲ್ಲಿ) ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಇದರ ಜಾಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಕಳ್ಳ ಬೇಟೆಯಾಡುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ದಸ್ತಗಿರಿಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಟ್ಯುಮಾನ್‌‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಕಡಲಿನ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 22 ಪೌಂಡ್‌ ತೂಕದ ಒಂದು C. ಮೈಡಾಸ್‌ ಜಾತಿಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಭರ್ಜಿಯಿಂದ ಇರಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. <center> {| class="wikitable sortable " |- | <gallery> File:Whitespotted boxfish Ostracion meleagris photo Randall J E.jpg|ಬಿಳಿಚುಕ್ಕೆಯುಳ್ಳ ಚಚ್ಚೌಕಮೀನು (ಆಸ್ಟ್ರೇಷಿಯನ್‌ ಮೆಲಿಯಾಗ್ರಿಸ್‌) |ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಏಂಜಲ್‌ ಮೀನು (ಪೈಗೋಪ್ಲೈಟ್ಸ್‌ ಡಯಾಕ್ಯಾಂಥಸ್‌‌) </gallery> |- !<center>ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ದಿಬ್ಬದ ಮೀನು </center> |} </center> == ಶಿಕ್ಷಣ == === ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜು ಈ ಎರಡೂ ಸಹ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಕಾಲೇಜಸ್‌‌‌‌ನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಸಂಗ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web | url= http://archives.pireport.org/archive/2006/june/06%2D15%2Ded.htm | date= 2006-06-15 | work= Pacific Islands Report | title= Politics Trumps Performance in Guam School System | accessdate= 2007-06-16 | archive-date= 2007-10-06 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071006101300/http://archives.pireport.org/archive/2006/june/06-15-ed.htm | url-status= dead }}</ref> ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಐಲೆಂಡ್ಸ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಎಂಬುದು ಉದಾರ ಕಲೆಗಳಿಗೆ (ಅಥವಾ ಮಾನವಿಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಕಾಲೇಜಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್‌‌ ವತಿಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪದವಿ ಮಟ್ಟಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಅವು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು === {{See also|List of schools in Guam}}[[ಚಿತ್ರ:University of Guam sign.jpg|right|250px|thumb|ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು<ref>[http://www.gdoe.net/ ವೆಲ್‌ಕಮ್‌ ಟು ದಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಪಬ್ಲಿಕ್‌‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌!]</ref> ಸಮಗ್ರ ಗುವಾಮ್ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 32,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಬಿಟ್ಟ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗೂ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ ಪರೀಕ್ಷಾ ಅಂಕಗಳಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುವಾಮ್‌ನ‌‌‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಹೆಣಗುತ್ತಿವೆ.<ref name="Merrow">{{cite web | url=http://www.pbs.org/merrow/tv/ftw/intro.html | date= | work= | title=Merrow Report: First to Worst | accessdate=2007-11-08 | archive-date=2007-08-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070810064606/http://www.pbs.org/merrow/tv/ftw/intro.html | url-status=dead }}</ref><ref name="State">{{cite web | url= http://www.nagb.org/pubs/1996science/stat_tbl.html#tab10 | year= 1996 | work= | title= State Comparisons | accessdate= 2007-11-08 | archive-date= 2007-07-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070713093749/http://www.nagb.org/pubs/1996science/stat_tbl.html#tab10 | url-status= dead }}</ref> U.S. ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಿಂದ {{convert|6000|mi|km}}ನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯವಾಗಿ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಅನನ್ಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದೆ; ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಾಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿರುವುದೂ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Peabody">{{cite journal | last = Grace | first = Ted | coauthors = Teresita Salos | title = Guam's Education Marches On | journal = Peabody Journal of Education | volume = 44 | issue = 1 | pages = 37–39| publisher = | month= July | year= 1966 | url =https://archive.org/details/sim_pje-peabody-journal-of-education_1966-07_44_1/page/37| doi = 10.1080/01619566609537383| id = | accessdate = }}</ref> 1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದೀಚೆಗೆ ಗುವಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತವು, ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Guam Legislature">{{cite web | url= http://www.guamlegislature.com/25th_Guam_Legislature/Bills_Introduced_25th/Bill%20No.%20089.html "AN ACT TO ESTABLISH A GUAM PARENTAL SCHOOL CHOICE PROGRAM" | year= 1999 | work= | title= An act to establish a guam parental school choice program | accessdate= 2007-11-08 | archive-date= 2007-12-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20071214003451/http://www.guamlegislature.com/25th_Guam_Legislature/Bills_Introduced_25th/Bill%20No.%20089.html | url-status= dead }}</ref> 1997ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, U.S. ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು ಗುವಾಮ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರನಾಯಿತು.<ref>"[http://www.newspaperarchive.com/LandingPage.aspx?type=glp&amp;search=%22rats%2c%20other%20problems%20face%20guam‌‌‌‌%20schools%22&amp;img=\\na0041\6800243\56035875_clean.html Rats, other problems face guam‌‌‌ schools]." ‌‌''ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ರೈಪ್ಸ್''. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 3, 1993.</ref> 1997ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ‌, ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೋಸ್ಕರ ತನ್ನದೇ ಆದ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು DoDEA ತೆರೆಯಿತು.<ref>http://www.spaceref.com/news/viewpr.html?pid=12381{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕೆಲವೊಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ನಾಗರಿಕ ನೌಕರರ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ DoDEA ಶಾಲೆಗಳು, 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ 2,500ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ಹಾಜರಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದವು. ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ DoDEAಯು ಮೂರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ/ಮಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="DODEA">{{cite web | url= http://www.pac.dodea.edu/aboutus/contacts/ContactSchools.htm | date= | work= | title= DODEA | accessdate= 2006-05-10 | archive-date= 2006-05-09 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060509143001/http://www.pac.dodea.edu/aboutus/contacts/ContactSchools.htm | url-status= dead }}</ref> === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು === ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹಗಾತ್ನಾದಲ್ಲಿನ ನೀವೆಸ್‌ M. ಫ್ಲೋರ್ಸ್‌ ಸ್ಮಾರಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಹಾಗೂ ಐದು ಶಾಖಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://gpls.guam.gov/Portals/50/GPLS_LOC/GPLS_Location_2007Apr12.xml |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-28 |archive-date=2009-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115030215/http://gpls.guam.gov/Portals/50/GPLS_LOC/GPLS_Location_2007Apr12.xml |url-status=dead }}</ref> == ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ == ಗುವಾಮ್‌ನ ಸರ್ಕಾರ‌‌‌ವು ಟಮುನಿಂಗ್‌‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದ ಮುಖ್ಯ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸೌಲಭ್ಯವಾದ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸ್ಮಾರಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>http://www.gmha.org/</ref> U.S. ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ದಂತವೈದ್ಯರು, ಎಲ್ಲಾ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅಗಾನಾ ಹೈಟ್ಸ್‌‌<ref>{{Cite web |url=http://www.usnhguam.med.navy.mil/home.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080913103639/http://www.usnhguam.med.navy.mil/home.htm |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬಲ್ಲಿರುವ U.S. ನೌಕಾಪಡೆಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು, ಸೇನಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಕ್ರಿಯ ಕರ್ತವ್ಯನಿರತ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಅವಲಂಬಿತರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, [www.gmha.org] ತಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ಸ್ಮಾರಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವೆಬ್‌ಪುಟವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ. == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು == ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, ''ನೋ ಮ್ಯಾನ್‌ ಈಸ್‌ ಆನ್‌ ಐಲೆಂಡ್‌‌'' (1962), ''ಅರಾಕ್ನಿಡ್‌‌'' (1998) ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ-ಸಹಾಯಧನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''[[Max Havoc: Curse of the Dragon]]'' (2004) ಚಿತ್ರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಸರ್ಕಾರಿ-ಸಹಾಯಧನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸದರಿ ಚಿತ್ರವು ಕಾನೂನು ದಾವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೋಸಗಾರಿಕೆಯ ಆರೋಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದಿತ್ತು; ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಜನರಿಗೆ ಈ ಚಿತ್ರವು ಮೋಸವನ್ನೆಸಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ, ಹಾಲಿವುಡ್‌‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಿಗಳಾದ ಜಾನ್‌ ಲೈಂಗ್‌‌ ಮತ್ತು ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಪ್ಯುನ್‌‌ ಎಂಬಿಬ್ಬರು ಈ ಚಿತ್ರದ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದರು.<ref>KUAM 3/28/07</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal box|Geography|Micronesia}} {{InterWiki|Chamorro language|code=ch}} {{InterWiki|English language|code=w}} {{Main|Outline of Guam|Index of Guam-related articles}} {{Clear}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sisterlinks|Guam}} * [http://guampedia.com/ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ಪೀಡಿಯಾ, ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ನ ಆನ್‌ಲೈನ್‌‌ ವಿಶ್ವಕೋಶ] * [http://www.guamportal.com ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ವೆಬ್‌‌ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081020194435/http://www.guamportal.com/ |date=2008-10-20 }} * [http://www.guam.gov ಗುವಾಮ್‌‌‌‌ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌‌ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512022840/http://www.guam.gov/ |date=2017-05-12 }} * {{CIA World Factbook link|gq|Guam}} * [http://www.census.gov/population/www/cen2000/islandareas/ ''U.S. ಜನಗಣತಿ ಇಲಾಖೆ: ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನಗಣತಿ 2000'' ] * {{dmoz|Regional/Oceania/Guam}} * [http://www.loc.gov/rr/international/hispanic/guam/guam.html ಪೋರ್ಟಲ್ಸ್‌ ಟು ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌‌: ಗುವಾಮ್‌‌‌‌]: U.S. ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‌‌‌‌‌ನಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು * {{wikiatlas|Guam}} * [http://kuam.com/ KUAM TV/AM/FM] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509134739/http://www.kuam.com/ |date=2008-05-09 }} * [https://web.archive.org/web/20040919171032/http://www.nps.gov/wapa/indepth/extContent/Lib/liberation1.htm ವಾರ್‌‌ ಇನ್‌ ದಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌‌‌ – ಲಿಬರೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಗುವಾಮ್‌‌‌‌] * {{wikivoyage|Guam}} * [http://www.lib.utexas.edu/maps/guam.html ಭೂಪಟಗಳು – ಪೆರ್ರಿ-ಕ್ಯಾಸ್ಟನೀಡ ಲೈಬ್ರರಿಯ ಭೂಪಟ ಸಂಗ್ರಹ] * [http://www.globalsecurity.org/military/facility/agana.htm ಮಿಲಿಟರಿ: ನೇವಲ್‌ ಏರ್‌‌ ಸ್ಟೇಷನ್‌‌, ಅಗಾನಾ (ಟಿಯಾನ್‌‌)] (''ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ'' ). GlobalSecurity.org. 2010-02-19ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು {{Template group |title = Articles Related to Guam |list = {{Guam}} {{United States}} {{Countries and territories of Oceania}} {{Culture of Oceania}} {{Coord|13|27|N|144|47|E|region:GU_type:isle|display=title}} {{Austronesian-speaking}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗುವಾಮ್‌‌‌‌]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿನ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌‌ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ದ್ವೀಪದಂಥ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಓಷಿಯಾನಿಯಾದ ದ್ವೀಪಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಿಕ್ರೋನೇಷಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1898ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] m3jn5958irl14g1ua4wnwcr48oaod0d ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ 0 26242 1434345 1431863 2026-10-25T09:24:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434345 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = City of Buffalo |settlement_type = [[Administrative divisions of New York#City|City]] |nickname = The City of Good Neighbors, The City of Dreams, The Queen City, The Nickel City, Queen City of the Lakes, City of Light <!-- images and maps -----------> |image_skyline = BuffaloSkyline.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = Flag of Buffalo, New York.svg |image_seal = Seal of Buffalo, New York.svg |image_map = Map_of_New_York_highlighting_Buffalo.svg |mapsize = 250x200px |map_caption = Location of Buffalo in New York State |image_map1 = MapOfBuffalo.jpg |mapsize1 = 200x200px |map_caption1 = A Map showing City of Buffalo <!-- Location ------------------> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = US-NY |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_name = United States |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] |subdivision_name1 = [[New York]] |subdivision_type2 = [[List of counties in New York|County]] |subdivision_name2 = [[Erie County, New York|Erie]] <!-- Politics -----------------> |government_type = |leader_title = [[List of mayors of Buffalo, New York|Mayor]] |leader_name = [[Byron Brown]] ([[United States Democratic Party|D]]) |leader_title1 = [[city council|Common Council]] | leader_name1 = {{Collapsible list |title = Members' List |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = <!-- (optional) --> |list_style = text-align:left;display:none; |1 = Delaware District: |2 = • Michael LoCurto ([[United States Democratic Party|D]]) |3 = Ellicott District: |4 = • Dr. Curtis Haynes, Jr. ([[United States Democratic Party|D]]) |5 = Fillmore District: |6 = • David Franczyk ([[United States Democratic Party|D]]) Pres. |7 = Lovejoy District: |8 = • Richard A. Fontana ([[United States Democratic Party|D]]) |9 = Masten District: |10 = • Demone A. Smith ([[United States Democratic Party|D]]) |11 = Niagara District: |12 = • David A. Rivera ([[United States Democratic Party|D]]) |13 = North District: |14 = • Richard A. Fontana ([[United States Democratic Party|D]]) |15 = South District: |16 = • Michael P. Kearns ([[United States Democratic Party|D]]) |17 = University District: |18 = • Bonnie E. Russell ([[United States Democratic Party|D]]) }} |established_title = First Settled |established_date = 1789 |established_title2 = Founded |established_date2 = 1801 |established_title3 = Incorporated (City) |established_date3 = 1832 <!-- Area ---------------------> |unit_pref = Imperial |area_footnote = |area_magnitude = 1 E9 |area_total_km2 = 136.0 |area_land_km2 = 105.2 |area_water_km2 = 30.8 |area_total_sq_mi = 52.5 |area_land_sq_mi = 40.6 |area_water_sq_mi = 11.9 |elevation_m = 183 |elevation_ft = 600 |latd = 42 |latm = 54 |lats = 17 |latNS = N |longd = 78 |longm = 50 |longs = 58 |longEW = W <!-- Population -----------------------> |population_as_of = July 1, 2009 |population_note =<ref name="population">[http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2008-4.html US Census Bureau Annual Pop Estimates]. ''census.gov'', accessed 3-MAR-2009</ref><ref name="demographia">[http://www.demographia.com/db-metrocore2005.htm Metropolitan & Central City Population: 2000–2005]. ''Demographia.com'', accessed September 3, 2006.</ref> |population_total = 270,240 ([[List of United States cities by population|70th in U.S.]]) |population_density_km2 = 2784.2 |population_density_sq_mi = 7075.0 |population_urban = 976,703 ([[List of United States urban areas|38th in U.S.]]) |population_metro = 1,124,309 ([[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|50th in U.S.]]) |population_blank2_title = [[Combined statistical area|CSA]] |population_blank2 = 1,203,997 ([[Table of United States Combined Statistical Areas|39th in U.S.]]) |population_demonym = Buffalonian <!-- General information ---------------> |timezone = [[Eastern Time Zone (North America)|EST]] |utc_offset = −5 |timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = −4 | latitude = 42°54'17" N | longitude = 78°50'58" W <!-- Area/postal codes & others --------> |website = [http://www.city-buffalo.com/ www.city-buffalo.com] |postal_code_type = |postal_code = |area_code = [[Area code 716|716]] |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 36-11000 |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0973345 |footnotes = <ref name="established1">[http://www.buffalonian.com/history/articles/%3C1800/whitebjoe.html First White Settlement and Black Joe - Buffalo, NY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322060018/http://www.buffalonian.com/history/articles/%3C1800/whitebjoe.html |date=2012-03-22 }}. ''The Buffalonian'', accessed April 15, 2008.</ref><ref name="established2">[http://www.buffalonian.com/history/articles/1801-50/1801.html The Village of Buffalo 1801 to 1832] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201055650/http://www.buffalonian.com/history/articles/1801-50/1801.html |date=2015-02-01 }}. ''The Buffalonian'', accessed April 15, 2008.</ref> }} [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ ನಂತರ, '''ಬಫಲೋ''' ({{pronEng|ˈbʌfəloʊ}}) ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಭರಿತ ನಗರ ವಾಗಿದೆ.<ref name="population"/> ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಎರಿ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವದ ದಡದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವಿದೆ. ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಇರುವ ಬಫಲೋ, ಎರಿ ಕೌಂಟಿ<ref name="erie county">[http://www.erie.gov/overview/ ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಓವರ್‌‌ವ್ಯೂ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405031211/http://www.erie.gov/overview/ |date=2012-04-05 }}. ''ಎರಿ ಕೌಂಟಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ) ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಹೋಮ್‌ ಪೇಜ್ '', 16, 2008ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು</ref> ಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ-ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ನಗರವೂ ಹೌದು. (ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ) ಕೂಡ ಹೌದು. ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋ ಅಂದರೆ ಬಫಲೋನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 17 ಮೈಲುಗಳ (27 ಕಿ.ಮೀ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಟೊರಾಂಟೋ, ಒಂಟಾರಿಯೋ (ಕೆನಡಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ)ದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 59 ಮೈಲುಗಳ (95&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.)ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ, 8 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಹಾರ್ಸ್‌‌ಶೂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ 270,919 (ಜುಲೈ 1, 2009ರ ಅಂದಾಜು) ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ,<ref name="population">[http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=&amp;_geoContext=&amp;_street=&amp;_county=Buffalo&amp;_cityTown=Buffalo&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010 ಬಫಲೋ ನಗರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ - ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಶೀಟ್ ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200211180209/http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=Search&geo_id=&_geoContext=&_street=&_county=Buffalo&_cityTown=Buffalo&_state=04000US36&_zip=&_lang=en&_sse=on&pctxt=fph&pgsl=010 |date=2020-02-11 }}. ''ಯುಎಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ '', ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2008ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು</ref> ಮತ್ತು ಬಫಲೋ–ನಯಾಗರಾ–ಕ್ಯಾಟರಾಗಸ್ ಕಂಬೈನ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,203,997 ಜನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಪಕ್ಕದ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ನಯಾಗರಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೃಹತ್ ಬಫಲೋ-ನಯಾಗರಾ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,631,418 ಆಗುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್‌<ref name="established1"/> ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದಾಯವಾಗಿ 1789ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಬಫಲೋ ಮುಂದೆ 1825ರಲ್ಲಿ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಶುರುವಾದೊಡನೆ, ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕೊನೆದಾಣ(ಟರ್ಮಿನಸ್) ಆಗಿ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. 1900ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಬಫಲೋ ದೇಶದಲ್ಲಿ 8ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು,<ref name="population rank 1900">[http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab01.txt ಟೇಬಲ್ 1. ][http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab01.txt ರ್ಯಾಂಕ್ ಬೈ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ 100 ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಅರ್ಬನ್ ಪ್ಲೇಸಸ್, ಅಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಿಂದ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ : 1790–1990]. ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ'''', ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆಜಾಲವಾಗಿ<ref name="railroad">[http://www.buffalonian.com/history/industry/railways/EarlyRailroads1.html ಅರ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಇನ್‌ ಬಫಲೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026212134/http://buffalonian.com/history/industry/railways/EarlyRailroads1.html |date=2010-10-26 }}. ''ದಿ ಬಫಲೋನೀಯನ್ '', ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಬೆಳೆಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಧಾನ್ಯ- ಮಿಲ್‌ಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="milling">ಲಾರಾ ಒ'ಡೇ ಅವರ "ಬಫಲೋ ಆಸ್ ಫ್ಲೋರ್ ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್" ''ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ '', ಸಂಪುಟ 8, ಸಂಖ್ಯೆ. 1 (ಜನವರಿ., 1932), ಪುಟಗಳು 81–93. ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟ ತಿರುವುಮುರುವಾಯಿತು :ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್ ಹಡಗುಸಾಗಣೆಯು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಸೀವೇಯ ಮೂಲಕ ಪುನಾರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್‌ ಮಿಲ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಭಾರ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಚೀನಾ ಮತ್ತಿತರ ಕಡೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Buffalo History">[http://www.buffaloah.com/h/1985.html ]. ''ಬಫಲೋ ಇತಿಹಾಸ '', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> 1970ರಲ್ಲಿ ಅಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌ನ ಆರಂಭದೊಡನೆ, ಬಫಲೋ ಕೇಂದ್ರ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಅನ್ನು ಕೂಡ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ರೈಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಡೆಪ್ಯು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, (ಬಫಲೋ-ಡೆಪ್ಯು) ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಶನ್‌ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 1990ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1900ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿದ್ದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ನಗರವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 50 ಟಾಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ<ref name="US Census Bureau">1/12 [http://www.census.gov/population/cencounts/ny190090.txt ] ''ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ'', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಭೂಭಾಗವನ್ನು{{convert|40.6|sqmi|km2|abbr=on}} ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಎಂದರೆ ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು,<ref name="City-Data">[http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Buffalo-Economy.html ಬಫಲೋ: ಎಕಾನಮಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117074252/http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Buffalo-Economy.html |date=2017-11-17 }}. ''City-Data.com,'', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತವಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ವಲಯಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="NYS Senate">[http://www.nysenate.gov/report/economic-summary-western-new-york-region ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಸಮರಿ : ಪಶ್ಚಿಮದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045843/http://www.nysenate.gov/report/economic-summary-western-new-york-region |date=2016-03-04 }}. ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸೆನೆಟ್ '', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ, ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ <ref name="BNMC">[http://urbandesignproject.ap.buffalo.edu/projects/bnmc/index.htm ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703041815/http://urbandesignproject.ap.buffalo.edu/projects/bnmc/index.htm |date=2012-07-03 }}. ''ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸ ಯೋಜನೆ '', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ <ref name="UB 2020">[http://www.buffalo.edu/ub2020/overview/whatis.html ವಾಟ್ ಈಸ್ ಯುಬಿ 2020?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530083445/http://www.buffalo.edu/ub2020/overview/whatis.html |date=2010-05-30 }}. ''ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ '',ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ರಿಟೈಲ್ ವಲಯವು ಸದೃಢವಾಗಿದೆ, ಕೆನಡಾದ ಅಂಗಡಿಕಾರರು ದುರ್ಬಲ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ನ ಲಾಭ ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಖರೀದಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="The Star">[http://www.thestar.com/news/canada/article/243796 ಕ್ರಾಸ್‌-ಬಾರ್ಡರ್ ಸೇಲ್ಸ್ ಸೋರ್ ವಿತ್ ಲೂನೀ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100114235032/http://www.thestar.com/News/Canada/article/243796 |date=2010-01-14 }}. ''thestar.com'', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಬಫಲೋ ನಗರದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಶೇ. 7.7<ref name="BLSBUFF">[http://www.bls.gov ಯುಎಸ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಸ್ಟಾಟಸ್ಟಿಕ್ಸ್]</ref> ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೇಳಿದ್ದು, ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.<ref name="Allbusiness">[http://www.allbusiness.com/population-demographics/demographic-trends/14052499-1.html ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Allbusiness.com'' ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಪಾಲನೆಗೆ 10ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url = http://www.forbes.com/2010/06/04/best-places-family-lifestyle-real-estate-cities-kids.html| title = America's Best Places to Raise a Family| publisher = Forbes.com| archiveurl = https://archive.is/20120918143828/http://www.forbes.com/2010/06/04/best-places-family-lifestyle-real-estate-cities-kids.html| archivedate = 2012-09-18| access-date = 2010-11-15| url-status = live}}</ref> == ಹೆಸರಿನ ಮ‌ೂಲಗಳು == "ಬಫಲೋ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದಗುಚ್ಛ ''ಬ್ಯು ಫ್ಲೆವ್‌,'' ಎಂಬುದರ ತಪ್ಪು ರೂಪ, ಇದರರ್ಥ "ಸುಂದರ ನದಿ," ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ವೇಷಕರು ನಯಾಗರಾ ನದಿ ನೋಡಿ ಹೀಗೆ ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದರು, ಆ ಪದಗುಚ್ಛದಿಂದಲೇ ಇಂದಿನ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಚಲಿತ ಹೇಳಿಕೆ. ಆದರೆ ಈ ಊಹೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ವೇಷಕರು ನಯಾಗರಾ ನದಿಗೆ ''ರಿವರೆ ಆಕ್ಸ್ ಚೆವಾಕ್ಸ್,'' ಎಂದರೆ "ಕುದುರೆಗಳ ನದಿ" ಎಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಇವೆ.<ref>ಹಫ್‌ಟನ್, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್. ದಿ ನೇಮ್ ಬಫಲೋ. ಬಫಲೋ, NY: ಬಫಲೋ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಸಂಪುಟ v. 24, ಪುಟಗಳು 63–69 [https://books.google.com/books?id=fY4MAAAAYAAJ&amp;pg=PA63&amp;lpg=PA63&amp;dq=Buffalo+first+appeared+on+a+map&amp;source=web&amp;ots=Dg-YQZb0Ur&amp;sig=MOPlDcMG_xdKlwbd_3RzF0wjM_U&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#PPR3,M1 Books.google.com]</ref> ಹೆಸರಿನ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉಲ್ಲೇಖವು(1825) ಕಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕದ್ದ ಕುದುರೆಮಾಂಸವನ್ನು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯ ಮಾಂಸವೆಂದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ, ಆಗಿನಿಂದ ಆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಪಿಕ್‌ನಿಕ್ ಜಾಗವನ್ನು "ಬಫಲೋ," ಎಂದು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಬರೆದಿರುವ ಲೇಖಕ ಇದು ತನ್ನ ಊಹೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಬಾಲ್‌, ಶೆಲ್ಡನ್. ''[http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=nys;cc=nys;idno=nys294;node=nys294%3A1;size=s;frm=frameset;seq=6;view=image;page=root ಬಫಲೋ ಇನ್ 1825 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151105165613/http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=nys;cc=nys;idno=nys294;node=nys294:1;size=s;frm=frameset;seq=6;view=image;page=root |date=2015-11-05 }}.'' ಬಫಲೋ, NY: ಎಸ್ ಬಾಲ್ 1825</ref> ಇದರಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ''; ಬಫಲೋ ಜನವಸತಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದು ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್‌‌ನಿಂದ;<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/83593/Buffalo/235380/History#tab=active~checked%2Citems~checked&amp;title=Buffalo%20%3A%3A%20History%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ: ಬಫಲೋ, NY, ಯುಎಸ್‌ಎ]</ref> ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್ ಮೊದಲು ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು 1759–1760ರ ಸುಮಾರಿಗೆ.<ref>ಹಫ್‌ಟನ್, ಪು. 63</ref>'' ಏನೇ ಆದರೂ ಬ್ಯೂ ಫ್ಲೆವ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಹೆಚ್ಚು ಮನತಟ್ಟುವಂಥದು, ಆದರೆ ಇದು ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಸಾಧ್ಯತೆಯದು, ಇದರಿಂದ ಬಫಲೋ ಹೆಸರಿನ ನೈಜ ಮೂಲವನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Buffalo Panorama 1911.jpg|thumb|right|300px|ಬಫಲೋ ಪನೋರಮಾ 1911]] [[ಚಿತ್ರ:Passenger boats buffalo new york 1909.jpg|thumb|right|300px| ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿಗಳು, 1909]] [[ಚಿತ್ರ:Pan-American Exposition - Ethnology Building at Night.jpg|thumb|right|175px|ಪಾನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ - ರಾತ್ರಿವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ನಾಲಜಿ ಕಟ್ಟಡ]] {{Main|History of Buffalo, New York}} ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇರೊಕ್ವೊಯಿಸ್ ಜನರು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಮೊದಲು, ಇಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ನೇಶನ್ ಇತ್ತು. ನಂತರ, ಇರೊಕ್ವೊಯಿಸ್ ಕಾನ್‌ಫೆಡರಸಿಯ ಸೆನೆಕಸ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್‌ ಜನರನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. 1804ರಲ್ಲಿ, ಜೋಸೆಫ್ ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್, ಎಂಬ ಹಾಲಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಂಪನಿ ಯ ಪ್ರಧಾನ ಏಜೆಂಟ್‌‌‌ನು ರೇಡಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೈಕಲ್‌ನ ಕಡ್ಡಿಗಳ ಹಾಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ.<ref>{{cite web |last = Priebe Jr.|first = J. Henry |title = Beginnings - The Village of Buffalo - 1801 to 1832 |url = http://history.buffalonet.org/1801.html |accessdate = 2007-09-07}}</ref> ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವೇ ರೇಡಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=June 2008}} 1812ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, 1813ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 30ರಂದು ,<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalonian.com/history/articles/1801-50/TheBurningofBuffalo.html |title=ದಿ ಬಫಲೋನಿಯನ್ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2010-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922160826/http://buffalonian.com/history/articles/1801-50/TheBurningofBuffalo.html |url-status=dead }}</ref>{{'}}<ref>[http://www.buffaloah.com/h/war1812/burning.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬಫಲೋ]</ref> ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪಡೆಗಳು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. 1825ರ ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು, ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಯುದ್ಧತಂತ್ರದಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಎರಿ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 2,400 ಇತ್ತು. ಎರಿ ಕಾಲುವೆಯು ಬಫಲೋ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿತು. ನಂತರ 1832ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 10,000ಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಆಫ್ರಿಕಾ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ 1828ರ ಗ್ರಾಮ ಡೈರೆಕ್ಟರಿಯು 59 ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ "ಕಲರ್ಡ್‌ ಹೆಸರು"ಗಳನ್ನು (ಕಂದುಬಣ್ಣದವರು) ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |last = Fordham |first = Monroe |title = Michigan Street Church |work = African American history of Western New York |month = April | year = 1996 |url = http://www.math.buffalo.edu/~sww/0history/hwny-michigan.st.church.html |accessdate = 2007-09-08}}</ref> 1845ರಲ್ಲಿ, ಮಸೆಡೊನಿಯಾ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಟ್ ಚರ್ಚ್‌ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್‌ '' )ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಚರ್ಚ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಆಂದೋಲನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 1974ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 12ರಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಅನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಪುಸ್ತಕ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್)ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಲಿಯಂ ವೆಲ್ಸ್ ಬ್ರೌನ್ ರಂತಹ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ನಾಯಕರುಗಳು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |title= African American history of Western New York |url= http://www.math.buffalo.edu/~sww/0history/wwb0.html |accessdate = 2007-09-08}}</ref> ಬಫಲೋ ಭೂಗತ/ಅಂಡರ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ರೈಲುರಸ್ತೆಯ <ref>{{cite web |title= Underground Railroad Sites in Buffalo, NY |url= http://www.buffaloresearch.com/ugrr.html |accessdate= 2010-07-25 |archive-date= 2010-10-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20101018071323/http://buffaloresearch.com/ugrr.html |url-status= dead }}</ref> ಟರ್ಮಿನಸ್ ಸ್ಥಳ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ಅನೇಕ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಿಗೆ ಬಫಲೋ ದಿಂದ ನಯಾಗರಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋಗೆ ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. 1840ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋದ ಬಂದರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಸಾರಿಗೆಯು ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡು, ಬಫಲೋ ಬಂದರಿನಿಂದ 93,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.<ref name="The City of Buffalo 1840-1850">{{cite web |last = Priebe Jr. |first = J. Henry |title= The City of Buffalo 1840–1850 |url = http://history.buffalonet.org/1840-50.html |accessdate = 2007-09-09}}</ref> ಧಾನ್ಯಕಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂದರನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. 1843ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಉಗಿಶಕ್ತಿಯ ಗ್ರೈನ್ ಎಲಿವೇಟರ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾದ ಜೋಸೆಫ್ ಡಾರ್ಟ್‌ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಡನ್‌ಬರ್‌ ಸೇರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. "ಡಾರ್ಟ್‌ ಎಲಿವೇಟರ್" ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸಾಗಾಣಿಕೆದಾರರಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಧಾನ್ಯದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಿ, ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದ ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೈಲು ಬೋಗಿಗಳಿಗೆ ಧಾನ್ಯ ತುಂಬಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="The City of Buffalo 1840-1850"/> ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್ 1861ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹೋಗುವಾಗ ಬಫಲೋಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಈಗಲ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಟ್‌ ರಸ್ತೆಯ ಮಧ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹೊಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು.<ref name="The History of Buffalo: A Chronology Buffalo, New York 1841-1865">{{cite web |last = LaChiusa |first = Chuck |title = The History of Buffalo: A Chronology Buffalo, New York 1841–1865 |url = http://freenet.buffalo.edu/bah/h/1865.html#1859 |accessdate = 2007-09-08 |archive-date = 2007-05-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070526113417/http://freenet.buffalo.edu/bah/h/1865.html#1859 |url-status = dead }}</ref> ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 1865ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 81,029ದಿಂದ 94,210ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಫಲೋ ನಗರದ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ ಪೂರೈಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಯಾಗರಾ ಸ್ಟೀಮ್ ಫೋರ್ಜ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ಐರನ್‌ಕ್ಲಾಡ್ ಶಿಪ್ USS ''ಮಾನಿಟರ್‌ '' ನ ತಿರುಗು ಗೋಪುರದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತ್ತು.<ref name="The History of Buffalo: A Chronology Buffalo, New York 1841-1865"/> [[ಚಿತ್ರ:Lafayette Square, Buffalo, NY.jpg|thumb|right|ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಿ. 1912]] [[ಚಿತ್ರ:Niagara Square, Buffalo, NY.jpg|thumb|right|ನಯಾಗರಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಿ. 1912]] ಗ್ರೋವರ್‌ ಕ್ಲೆವರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯ (1871–1873)ಶರೀಫ್ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಮತ್ತು 1882ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಗರ್ವನರ್ (1883–1885) ಆಗಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 22ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು (1885–1889) ಮತ್ತು 24ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 1893–1897)ಆಗಿದ್ದರು. 1896, ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಕಟ್ಟಡವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ 16 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ವೇಯರ್ ಜೋಸೆಫ್ ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್ ಗೌರವಾರ್ಥ ಆ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಿಲ್‌ಗಳು ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾದ ಜಲವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೊದಲು ಲಾಭ ಪಡೆದ ಕಂಪನಿಗಳು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕೆ ''ಬೆಳಕಿನ ನಗರ (ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಟ್)'' ಎಂಬ ಉಪಹೆಸರು ಬಂದಿತು.<ref name="cityjournal">[http://www.city-journal.org/html/17_4_buffalo_ny.html ಕ್ಯಾನ್ ಬಫಲೋ ಎವರ್ ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922210700/http://city-journal.org/html/17_4_buffalo_ny.html |date=2010-09-22 }} ''ಸಿಟಿ ಜರ್ನಲ್‌'' ನಿಂದ</ref> 1881ರಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋ ನಗರವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಬೀದಿದೀಪಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿತು. ಈ ನಗರವು [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಅಟೋಮೊಬೈಲ್]] ಕ್ರಾಂತಿಯ ಭಾಗವೂ ಆಗಿತ್ತು,ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಸ್‌ ಎರಾ (ಕಂಚಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟ) ಸಮಯದ ಕಾರಿನ ತಯಾರಕರಾದ ಪಿಯರ್ಸ್‌ ಅರ್ರೊ ಮತ್ತು ಸೆವೆನ್ ಲಿಟಲ್ ಬಫಲೋಸ್‌ ಇದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದವರು.<ref>ಬಿಲೀವ್ ಇಟ್ ಆರ್ ನಾಟ್. ಕ್ಲೈಮರ್, ಫ್ಲಾಯ್ಡ್. ''ಟ್ರೆಶರಿ ಆಫ್ ಅರ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್, 1877–1925'' (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ಬೊನಾನ್ಜ ಬುಕ್ಸ್, 1950), ಪು.178.</ref> ''ಬೆಳಕಿನ ನಗರ '' (1999) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಫಲೋ ವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಾರೆನ್ ಬೆಲ್ಫರ್‌ಳ 1901ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೂ ಹೌದು. ವಾಸ್ತವ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು <ref>[http://www.buffaloah.com/h/bel/places.html ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬಫಲೋ]</ref> ತನ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಳು. ಅದ್ಯಕ್ಷ ವಿಲಿಯಂ ಮೆಕಿನ್ಲೆ ಮೇಲೆ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ 1901, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6ರಂದು ಪಾನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ದಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಆತ ಕೊನೆಗೆ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು. ಥಿಯೋಡರ್ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 26ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ವಿಲ್‌ಕಾಕ್ಸ್ ಮಾನಿಸನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಬಫಲೋವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಪೀಸ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇತುವೆಯು 1927ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಬಫಲೋ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ , ಒಂದು 17 ಮಹಡಿಯ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೊ ಶೈಲಿಯ ಸ್ಟೇಶನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಫೆಲ್‌ಹೈಮರ್ & ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್‌ಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 1929ರ ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಕುಸಿತಕ್ಕಿಂತ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದು ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = 1941–1945| work = History| publisher = Parkside Community Association| date = | url = http://www.parksidebuffalo.org/history.html| doi = | accessdate = | archive-date = 2010-07-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20100708014105/http://www.parksidebuffalo.org/history.html| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = Rizzo| first = Michael| authorlink = | coauthors = | title = Joseph J. Kelly 1942–1945| work = Through The Mayor's Eyes| publisher = The Buffalonian| date = | url = http://www.buffalonian.com/history/industry/mayors/Kelly.htm| doi = | accessdate = | archive-date = 2011-09-26| archive-url = https://web.archive.org/web/20110926220745/http://www.buffalonian.com/history/industry/mayors/Kelly.htm| url-status = dead}}</ref> ರೈಲ್‌ಕಾರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾರ್ ಆಂಡ್ ಫೌಂಡ್ರಿ ಕಂಪನಿಯು,ತಮ್ಮ ಬಫಲೋ ನಗರದ ಘಟಕವನ್ನು 1940ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಯುದ್ಧದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| title = Buffalo Car Company| work =| publisher =| date = 9 April 2006| url = http://www.midcontinent.org/rollingstock/builders/buffalo_carco.htm| doi =| accessdate = }}</ref> 1957ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸೀವೇ ಯು ನಗರವನ್ನು ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿದ್ದ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ದೂರಗೊಳಿಸಿತು; ಜೊತೆಗೆ ಕೈಗಾರಿಕರಣದ ಕುಸಿತ ; ಮತ್ತು ಉಪನಗರೀಕರಣದ ಕುರಿತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿದ ಒಲವು; ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಬಫಲೋ ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಅವನತಿಯತ್ತ ಸಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ರಸ್ಟ್‌ ಬೆಲ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕದ ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಬಫಲೋ ಕೂಡ 1950ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಜನರು ಉಪನಗರಗಳು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ನಗರಗಳತ್ತ ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಮಿಚಿಗನ್ನಿನ ಫ್ಲಿಂಟ್ ಇನ್ನಿತರ ರಸ್ಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಬಫಲೋ ಕೂಡ ತನ್ನ ಕುಸಿದಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗಿದ್ದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವು ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಹಿಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ $50 ಮಿಲಿಯನ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2007ರಲ್ಲಿ $4 ಬಿಲಿಯನ್ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title= current city development projects 2007|url= http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/splanning/listofprojects/ListBuffDev101007.pdf|accessdate= 2007-11-04|format= PDF|archive-date= 2011-09-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20110928080412/http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/splanning/listofprojects/ListBuffDev101007.pdf|url-status= dead}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ನವೀಕಣಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳಲಾಯಿತು. 2008ರ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. (ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ.) ಇಂದು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಭ್ಯುದಯವು 21ನೇ ಶತಮಾನ ದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಹತ್ತಿರದ [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]]ಗೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹೊಸ ಮನೋರಂಜನಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಅವೆನ್ಯೂಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೊಂದಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಭೂವಿವರಣೆ ಹಾಗೂ ಹವಾಮಾನ == [[ಚಿತ್ರ:BuffaloAvgTemps.png|right|thumb|ಬಫಲೋದ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣತೆ]] === ಭೂವಿವರಣೆ (ಭೌಗೋಳಿಕತೆ) === ಬಫಲೋ ನಗರವು ಲೇಕ್ ಎರಿಯ ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾದ ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ನದಿಯು ಆರಂಭವಾಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಯಾಗರ ನದಿಯು ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹರಿದು [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಒಂಟಾರಿಯೋನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯುರೋ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರವು ಒಟ್ಟು 52.5 ಚದರ ಮೈಲಿ (136 km2){{convert|52.5|mi2|km2|abbr=off|lk=off}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 40.6 ಚದರ ಮೈಲಿ ಭೂಪ್ರದೇಶ (105 km2){{convert|40.6|mi2|km2|abbr=off|lk=off}} ಮತ್ತು 11.9 ಚದುರ ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು (31 km2) ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{convert|11.9|mi2|km2|abbr=off|lk=off}} ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಶೇ. 22.66ರಷ್ಟು ನೀರು ಇದೆ. === ಹವಾಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:BuffInBloom.jpg|thumb|right|ಉಚ್ಛ್ರಾಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಫಲೋ]] [[ಚಿತ್ರ:Blizzard of 1977.jpg|thumb|right|1977ರ ಬಿರು ಹಿಮಗಾಳಿ]] ಬಫಲೋ ಹಿಮಭರಿತ ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ತುಂಬ ಹಿಮಭರಿತ ನಗರವೇನಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://goldensnowball.com/2009/01/syracuse-already-over-annul-snowfall.html |title=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ನೋಬಾಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್. |access-date=2010-11-15 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711104516/http://goldensnowball.com/2009/01/syracuse-already-over-annul-snowfall.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸಾಕಷ್ಟು ಆರ್ದ್ರತೆಯಿರುವ ಭೂಖಂಡದ ಮಾದರಿಯ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಸಮುದ್ರದ ಹವಾಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮೆರಿಟೈಮ್ ಹವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಬೃಹತ್ ಸರೋವರಗಳ (ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್)]] ಮತ್ತು (ಕೋಪೆನ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ "Dfb" — ಕಾರಣದಿಂದ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ಹಂಚಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದ ಋತು ಅಂದರೆ ಒಂದು ಋತು ಮುಗಿದು ಇನ್ನೊಂದು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಕ್ರಮಣ ಅವಧಿಯು ಬಹಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಿರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತುಂಬ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಭರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀರ್ಗಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಳೆ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ನೆಲವನ್ನು ಹಿಮವು ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬರಿಯ ಒಣ ನೆಲ ಕೂಡ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ವಾರ್ಷಿಕ ಹಿಮಪಾತದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮ (ಲೇಕ್ ಇಫೆಕ್ಟ್) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬಹಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸರೋವರದ ನೀರನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಆರ್ದ್ರೀಕರಣಗೊಂಡು, ಮೋಡಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ವಿಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ಷೇಪವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ, ಬಫಲೋದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಉತ್ತರಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಹಿಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಲೇಕ್ ಸ್ನೋ ಮಶಿನ್‌ಗಳು ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠವಿರುತ್ತವೆ. ನಂತರ, ಎರಿ ಸರೋವರ ಹಿಮಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಜನವರಿ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ವಸ್ತುಶಃ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಬಫಲೋದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಮಬಿರುಗಾಳಿ ಎಂದರೆ ಬ್ಲಿಜರ್ಡ್‌ ಆಫ್ 77. ಅದು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಲೇಕ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಿಮಬಿರುಗಾಳಿ ಅಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಿ ಸರೋವರ ಪೂರ್ಣ ಹಿಮಗಟ್ಟಿತ್ತು). ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಎರಿ ಸರೋವರದ ಮೊದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಿಮ, ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಉಂಟಾದ ಹಿಮ ಬಿರುಗಾಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಿಮ ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆಯನ್ನೇನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಬಿರುಗಾಳಿ ಮಾತ್ರ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ತೊಂದರೆಯುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಈಶಾನ್ಯದ ಬೇರಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಹಸಿರಾಗಿ, ಹುಲುಸಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.erh.noaa.gov/buf/bufclifo.htm ಬಫಲೋ'ಸ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ]. ''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆ ''. ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು ಜುಲೈ 5, 2006.</ref> ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಿಸಿಲು ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಆರ್ದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರವು ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಿಸಿಲಿನ ಸರಾಸರಿ ಶೇ. 65ರಷ್ಟನ್ನು ಜೂನ್, ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋದ ಚಳಿಗಾಲದ ಹಿಮದ ಕುಖ್ಯಾತಿಯು ಬೇರೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಎರಿ ಸರೋವರದ ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯಂತಹ ಬೇರೆ ಲೇಕ್‌ ಇಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದಲೂ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹದವಾದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ದಿನಗಳಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆಯ ಬಫಲೋ ಸ್ಟೇಶನ್ ಎಂದೂ ಅಧಿಕೃತ ಉಷ್ಣತೆ 100 ಡಿಗ್ರಿ ಫ್ಯಾರನ್‌‌ಹೀಟ್ (37.8 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡ್){{convert|100|F|1|abbr=on}} ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು<ref>[http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/USNY0181?from=tenDay_bottomnav_undeclared Weather.com. ][http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/USNY0181?from=tenDay_bottomnav_undeclared ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲೆ {{convert|99|°F|0|abbr=on}}ಯಾಗಿರುವುದು ಆಗಸ್ಟ್ 1948ರಲ್ಲಿ ]</ref> ದಾಖಲಿಸಿಲ್ಲ. ಮಳೆಯು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯೇ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಎರಿ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಗುಡುಗು ಬಿರುಗಾಳಿ ಉಂಟು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಬಫಲೋಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಾದ್ಯಂತ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಾದ ಸರೋವರವು ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅಧಿಕ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಆರ್ದ್ರತೆ ಇರುತ್ತದೆ. {{Weather box |location = Buffalo, NY |single line = Yes |Jan record high F = 72 |Feb record high F = 71 |Mar record high F = 81 |Apr record high F = 94 |May record high F = 94 |Jun record high F = 98 |Jul record high F = 97 |Aug record high F = 99 |Sep record high F = 98 |Oct record high F = 92 |Nov record high F = 80 |Dec record high F = 74 |year record high F = 99 |Jan high F = 31.1 |Feb high F = 33.2 |Mar high F = 42.5 |Apr high F = 54.1 |May high F = 66.4 |Jun high F = 74.8 |Jul high F = 79.6 |Aug high F = 77.8 |Sep high F = 70.1 |Oct high F = 58.9 |Nov high F = 46.7 |Dec high F = 36 |year high F = 55.9 |Jan low F = 17.8 |Feb low F = 18.6 |Mar low F = 26.1 |Apr low F = 36.4 |May low F = 47.7 |Jun low F = 56.9 |Jul low F = 62.1 |Aug low F = 60.5 |Sep low F = 52.9 |Oct low F = 42.6 |Nov low F = 33.7 |Dec low F = 23.6 |year low F = 39.9 |Jan record low F = -16 |Feb record low F = -20 |Mar record low F = -7 |Apr record low F = 5 |May record low F = 25 |Jun record low F = 36 |Jul record low F = 43 |Aug record low F = 38 |Sep record low F = 32 |Oct record low F = 20 |Nov record low F = 2 |Dec record low F = -10 |year record low F = -20 |Jan precipitation inch = 3.16 |Feb precipitation inch = 2.42 |Mar precipitation inch = 2.99 |Apr precipitation inch = 3.04 |May precipitation inch = 3.35 |Jun precipitation inch = 3.82 |Jul precipitation inch = 3.14 |Aug precipitation inch = 3.87 |Sep precipitation inch = 3.84 |Oct precipitation inch = 3.19 |Nov precipitation inch = 3.92 |Dec precipitation inch = 3.80 |year precipitation inch = 40.54 |Jan snow inch = 24.0 |Feb snow inch = 18.4 |Mar snow inch = 12.4 |Apr snow inch = 3.6 |May snow inch = 0.3 |Jun snow inch = 0 |Jul snow inch = 0 |Aug snow inch = 0 |Sep snow inch = 0 |Oct snow inch = 0.3 |Nov snow inch = 11.0 |Dec snow inch = 25.4 |year snow inch = 95.4 |Jan precipitation days = 19.8 |Feb precipitation days = 17.2 |Mar precipitation days = 15.7 |Apr precipitation days = 13.6 |May precipitation days = 12.6 |Jun precipitation days = 11.9 |Jul precipitation days = 10.5 |Aug precipitation days = 10.5 |Sep precipitation days = 11.6 |Oct precipitation days = 12.8 |Nov precipitation days = 15.8 |Dec precipitation days = 19.4 |Jan snow days = 16.7 |Feb snow days = 14.0 |Mar snow days = 9.7 |Apr snow days = 3.7 |May snow days = 0.2 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0.3 |Nov snow days = 6.0 |Dec snow days = 14.7 |Jan sun = 89.9 |Feb sun = 110.2 |Mar sun = 164.3 |Apr sun = 204 |May sun = 257.3 |Jun sun = 288 |Jul sun = 306.9 |Aug sun = 266.6 |Sep sun = 207 |Oct sun = 158.1 |Nov sun = 84 |Dec sun = 68.2 |year sun = 2204.5 |source 1 = NOAA <ref name= NCDC >{{cite web | url = http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/ny/308383.pdf | title = NCDC: U.S. Climate Normals | accessdate = 2010-05-14 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | archive-date = 2014-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140717163106/http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/ny/308383.pdf | url-status = dead }}</ref> |source 2 = Hong Kong Observatory <ref name= HKO >{{cite web | url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/buffalo_e.htm | title = Climatological Normals of Buffalo | accessdate = 2010-05-14 | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | archive-date = 2011-06-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110628182144/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/buffalo_e.htm | url-status = dead }}</ref> |date=August 2010 }} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{USCensusPop | 1810=1508 | 1820=2095 | 1830=8668 | 1840=18213 | 1850=42261 | 1860=81129 | 1870=117714 | 1880=155134 | 1890=255664 | 1900=352387 | 1910=423715 | 1920=506775 | 1930=573076 | 1940=575901 | 1950=580132 | 1960=532759 | 1970=462768 | 1980=357870 | 1990=328123 | 2000=292648 | estimate=270240 | estyear=2009 | estref= | footnote=Historical Population Figures<ref>{{cite web| url=http://grab.by/AbU| title=Population Estimates| first=Campbell| last=Gibson| publisher=Population Division, U.S. Bureau of the Census| month=June| year=2008| accessdate=2009-11-15| archive-date=2012-01-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20120129215704/http://grab.by/AbU| url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1850a-02.pdf|title=Census|publisher=United States Census}} page 36</ref> }} === ನಗರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ === ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲು ಕೈಗಾರೀಕರಣಗೊಂಡ ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಬಫಲೋ ಕೂಡ ಕೈಗಾರಿಕೆ ನೆಲೆ ನಶಿಸುತ್ತ ಬಂದ ಹಾಗೆ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1950ರಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 15ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಇಳಿಯುತ್ತ ಬಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1970ರ ಕೊನೆಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1980ರ ಆರಂಭಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಗರವು ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟನ್ನು ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವು, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ; 2006ರ ಅಮೆರಿಕದ ಗಣತಿ ಅಂದಾಜಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಬಫಲೋದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1890ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ 120 ವರ್ಷಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಿರುವುಮುರುವಾಗಿಸಿದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಗಣತಿ ಅಂದಾಜುಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಷ್ಟದ ದರವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 2008–2009 ನಷ್ಟದ ಅಂದಾಜು ಅದರ ಮೊದಲಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಶೇ. 50ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇ.1ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಅಂದಾಜಿನವರೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ. 2005–2007ರ ಅಮೆರಿಕದ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 53.8ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು (ಶೇ. 48.7ರಷ್ಟು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್‌ರಲ್ಲದ ಬಿಳಿಯರೇ ಇದ್ದಾರೆ), ಶೇ. 41.1ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಶೇ. 1.2ರಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ರು ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಶೇ. 2.0ರಷ್ಟು ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಶೇ. 4.5ರಷ್ಟು ಬೇರೆ ಜನಾಂಗದವರು ಮತ್ತು ಶೇ. 2.5ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಜನಾಂಗದವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. 8.3ರಷ್ಟು ಜನರು ಯಾವುದೇ ಕುಲದ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೋಗಳು ಇದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=16000US3611000&-format=&-_lang=en |title=ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಬ್ಯೂರೋ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211181852/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=16000US3611000&-format=&-_lang=en |url-status=dead }}</ref> 2000ರ ಗಣತಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, 292,648 ಜನರಿದ್ದರು. 122,720 ಮನೆಗಳು ಇದ್ದವು ಮತ್ತು 67,005 ಕುಟುಂಬಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 7,205.8ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (2,782.4/ಕಿ.ಮೀ.²). ಅಲ್ಲಿ 145,574 [[ಮನೆ]]ಗಳಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆ 3,584.4/ಚದರ ಮೈಲಿ (1,384.1/ಕಿ.ಮೀ.²)ಯಷ್ಟಿದೆ. ನಗರದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಶೇ.54.43 ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು, ಶೇ. 37.23ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್, ಶೇ. 0.77 ರಷ್ಟು ಅಮೇರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಶೇ. 1.40 ಏಶಿಯನ್ನರು, ಶೇ. 0.04 ರಷ್ಟು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರು, ಶೇ. 3.68 ರಷ್ಟು ಇತರ ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು ಹಾಗೂ ಶೇ. 2.45 ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರು ಇದ್ದರು. ಶೇ. 7.54ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಆಗಿತ್ತು. ಟಾಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಐದು ದೊಡ್ಡ ವಂಶಪರಂಪರೆಯು ಹೀಗಿದೆ : . ಜರ್ಮನ್ (ಶೇ. 13.6 ), ಐರಿಶ್ (ಶೇ. 12.2), ಇಟಾಲಿಯನ್ (ಶೇ. 11.7), ಪೋಲಿಶ್ (ಶೇ. 11.7), ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಶ್ (ಶೇ. 4.0).<ref>{{Cite web |url=http://www.city-data.com/city/Buffalo-New-York.html |title=ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (NY) ವಿವರವಾದ ಚಿತ್ರಣ - ರಿಲೊಕೇಶನ್, ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಪ್ರವಾಸ, ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಅಪರಾಧ, ವಾರ್ತೆಗಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು |access-date=2010-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927162849/http://www.city-data.com/city/Buffalo-New-York.html |archive-date=2013-09-27 |url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟು 122,720 ಮನೆಯವರಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಶೇ. 28.6ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶೇ. 27.6ರಷ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ದಂಪತಿಯಿದ್ದರು, 22.3ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡನಿಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶೇ. 45.4ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲದ ಮನೆಗಳಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 37.7ರಷ್ಟು ಜನರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಶೇ. 12.1ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನ ಒಬ್ಬರೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಸರಾಸರಿ ಮನೆಮಂದಿಯ ಪ್ರಮಾಣ 2.29ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಮಾಣ 3.07ರಷ್ಟಿತ್ತು. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 26.3ರಷ್ಟು 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯೋಮಾನದವರು, ಶೇ. 11.3ರಷ್ಟು ಜನರು 18 ರಿಂದ 24, ಶೇ. 29.3 ಜನರು 25 ರಿಂದ 44, ಶೇ.19.6 45 ರಿಂದ 64, ಮತ್ತು ಶೇ.13.4 ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರು. ಇಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷವನ್ನು ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ 100 ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 88.6 ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. 18 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 83.5 ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಆದಾಯವು $24,536ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಮಧ್ಯಮ ವರಮಾನವು $30,614ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು $30,938 ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆಗಿತ್ತು, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು $23,982 ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದ ತಲಾದಾಯವು $14,991ರಷ್ಟಿದೆ. ಶೇ. 26.6 ರಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತು ಶೇ.23.0 ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಡತನರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ,18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಶೇ. 38.4ರಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತು 65 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಶೇ.14.0ರಷ್ಟು ಜನರು ಬಡತನರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Buffalo NY historical population.png|left|thumb| ಬಫಲೋದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, 1830–2006]] ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಜನರಿದ್ದಾರೆ : ಐರಿಶ್, ಇಟಲಿಯವರು, ಪೋಲಿಶ್, ಜರ್ಮನ್ನರು, ಯಹೂದಿಗಳು, ಗ್ರೀಕರು, ಅರಬ್ಬರು , ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಭಾರತೀಯರು, ಮತ್ತು ಪ್ಯುರ್ಟೊ ರಿಕನ್ ಕುಲದವರು. ಪ್ರಮುಖ ಜನಾಂಗೀಯ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಈಗಲೂ ಇದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ, ಪೋಲಿಶ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಈಗ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗವು ಅನೇಕ ಜನಾಂಗೀಯತೆಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನ ಸ್ಥಾನ (ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್)ವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಫಲೋದ ಇತಿಹಾಸದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮೊದಲ ವಾರ್ಡ್‌ (ಪರ್ಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್‌) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ಕುಲ ದ ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅರಬ್ ಕುಲದ ನಿವಾಸಿಗಳು ನಗರದೊಳಗೆ ಬರುವುದು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು [[ಯೆಮೆನ್|ಯೆಮನ್]] ದೇಶದಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 3000ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://wings.buffalo.edu/sa/muslim/LocalMosques.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-15 |archive-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212075820/http://wings.buffalo.edu/sa/muslim/LocalMosques.htm |url-status=dead }}</ref> 1950ರಿಂದ ಮತ್ತು 1960ರಿಂದ, ಯಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಗರದ ಹೊರಗೆ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. === ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು === 2006ರಂತೆ, ಎರಿ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ಕೌಂಟಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,154,378 ಆಗಿತ್ತು.<ref name="suny_rkn">{{cite web|url=http://rkn.buffalo.edu/data/topicdata.cfm?Topic=100&Region=777|title=SUNY Buffalo Regional Knowledge Network|access-date=2010-11-15|archive-date=2012-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322060017/http://rkn.buffalo.edu/data/topicdata.cfm?Topic=100&Region=777|url-status=dead}}</ref> ಈ ಭಾಗದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ : ಶೇ. 82.2ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು, ಶೇ. 13ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌, ಶೇ. 0.6ರಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಶೇ. 1.32ರಷ್ಟು ಏಷಿಯನ್, ಶೇ. 3.3ರಷ್ಟು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್, ಮತ್ತು ಶೇ. 1.4ರಷ್ಟು ಎಲ್ಲ ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಶೇ. 39.68ರಷ್ಟು ಜನರು 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವರ್ಷದವರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸು 38 ವರ್ಷ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ, ಶೇ. 82.88ರಷ್ಟು ಜನರು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಶೇ. 23.2ರಷ್ಟು ಜನರು ಬ್ಯಾಚಲರ್ ಪದವಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯವು $48,400 ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ತಲಾದಾಯವು $39,000ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ಸುಮಾರು ಶೇ. 8ರಷ್ಟು ಜನರು ಬಡತನರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:PostcardLHS.png|thumb|right|ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] === ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು/ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === ಪ್ರಸ್ತುತ, ನಗರದಲ್ಲಿ 78 ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಚಾರ್ಟರ್ (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ) ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. 2006ರಂತೆ, ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ 41,089 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ- ಶಿಕ್ಷಕ ಅನುಪಾತ 13.5ಕ್ಕೆ 1 ಆಗಿತ್ತು. 2008ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಹೊಂದುವವರ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 52 ಆಗಿದ್ದು, 2007ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. 2007 ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ. 45 ಇತ್ತು ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ. 50 ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalonews.com/home/story/711732.html |title=ದಿ ಬಫಲೋ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=2012-07-23 |archive-date=2012-07-23 |archive-url=https://archive.is/20120723165058/www.buffalonews.com/home/story/711732.html |url-status=live }}</ref> ಶೇ. 27ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಕರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸರಾಸರಿ ಅನುಭವ 15 ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು. ಇಡೀ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ, ಒಟ್ಟು 292 ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದು, 172,854 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರು.<ref name="suny_rkn"/> ಬಫಲೋ ಒಂದು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಶಾಲೆ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶಾಲೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತವೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ವಿಜ್ಞಾನ]], ದ್ವಿಭಾಷೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಇತ್ಯಾದಿ. ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ : ಬಫಲೋ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ; ಡಾ.ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್, ಜ್ಯೂನಿಯರ್,; ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್; ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ; ಡಾ. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಆರ್ ಡ್ರ್ಯೂ ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ; ಬಿಲ್ಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿ; ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿಂಚಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಬಫಲೋ; ಪಿಎಸ್ 32 ಬೆನ್ನೆಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮಾಂಟೆಸರಿ; ದಿ ಬಫಲೋ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫಾರ್ ವಿಶುವಲ್ ಆಂಡ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆಟ್ಸ್, BAVPA; ರಿವರ್‌ಸೈಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ; ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ /ಬಫಲೋ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ; ಹಚಿನ್‌ಸನ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ; ಬರ್ಗಾರ್ಡ್‌ ವೊಕೇಶನಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ; ಸೌತ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ದಿ ಎಮರ್ಸ್ನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಾಲಿಟಿ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಪ್ರಸ್ತುತ $1 ಬಿಲಿಯನ್ ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ. === ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು === ನಗರದಲ್ಲಿ 47 ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು 150 ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಅಂಗೀಕೃತತೆ ಹೊಂದಿವೆ. [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ]] ಇನ್ನಿತರ ಬೇರೆ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪಂಥೀಯವಲ್ಲದ (ನಾನ್‌ಸೆಕ್ಟೇರಿಯನ್) ಆಯ್ಕೆಗಳೂ ಇವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಿ ಬಫಲೋ ಸೆಮಿನರಿ (ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಪಂಥೀಯವಲ್ಲದ ಖಾಸಗಿ, ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆ),<ref>[http://buffaloseminary.org/ ಬಫಲೋ ಸೆಮಿನರಿ - ಬಫಲೋ ಸೆಮಿನರಿ ]</ref> ಮತ್ತು ನಿಕೋಲ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ . ತನ್ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಬಫಲೋ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ವಯಸ್ಕ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗವು ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಕರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.upskill.org/|title=Buffalo Public Schools Adult and Continuing Education Division}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ, ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯು ಸುಮಾರು 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 6,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.buffaloschools.org/cte/|title=Career and Technical Education department|access-date=2010-11-15|archive-date=2007-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226062845/http://www.buffaloschools.org/cte/|url-status=dead}}</ref> ==== ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಶಾಲೆಗಳು ==== *ಸೇಂಟ್. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ *ಕ್ಯಾನಿಸಿಯಸ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ *ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್‌‌ಸ್ ಕಾಲೆಜಿಯೇಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ *ಬಿಶಪ್- ಟಿಮೊನ್ - ಸೇಂಟ್ ಜ್ಯೂಡ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ *ನಾರ್ಡಿನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ *ಹೋಲಿ ಏಂಜೆಲ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ *ಮೌಂಟ್ ಮರ್ಸಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ==== ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ==== *ದಾರುಲ್ ಉಲೂಮ್ ಅಲ್‌ ಮದನಿಯ *ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಅಟ್ ಬಫಲೋ === ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು === ==== ಖಾಸಗಿ ==== *ಬ್ರ್ಯಂಟ್ & ಸ್ಟ್ರಾಟನ್ ಕಾಲೇಜ್ *ಕ್ಯಾನಿಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ *ಡಿ'ಯೊವಿಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್ *ಮೆಡಿಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್ *ಟ್ರಾಕೈರೆ ಕಾಲೇಜ್ ==== (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) SUNY ==== ಬಫಲೋ ನಗರವು ನಾಲ್ಕು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ(SUNY)ದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಆಯಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಅವು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. * ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು SUNY ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. *ಬಫಲೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್, 4 ವರ್ಷಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕಾಲೇಜ್ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. *ಎರಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ 2 ವರ್ಷಗಳ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದ್ದು, SUNY ಯ ಅಂಗೀಕೃತತೆ ಹೊಂದಿದೆ. *ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್, ಒಂದು ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲಿಬರಲ್ ಆಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:20080310 Soldiers and Sailors edit.JPG|thumb|right|ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸೈಲರ್ಸ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್, ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] === ಇತಿಹಾಸ === ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ರೈಲುರಸ್ತೆ ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆ,[[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಆಟೋಮೊಬೈಲ್]] ತಯಾರಿಕೆ, ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್/ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಹಡಗುಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳು ನಗರದಿಂದ ಹೊರನಡೆದಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಲ್ಲ, ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಸ್ಟೀಲ್ ಮಿಲ್‌ಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕ, ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಮತ್ತು ವಿತರಕರಾಗಿದ್ದ ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಬಫಲೋನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. 1950ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಗಣತಿ ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಫಲೋ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ 15ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು, ದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ಆಂತರಿಕ ಬಂದರು ಆಗಿತ್ತು (ಒಟ್ಟು 12 ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ), ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಆರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|title=A Greater Look At Greater Buffalo|url=https://archive.org/details/greaterlookatgre0000bisc|page=[https://archive.org/details/greaterlookatgre0000bisc/page/58 58]|publisher=Windsor Publications|isbn=0-89781-198-4|year=1986|author=Bisco, Jim}}</ref> ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಈಗ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಹಗುರು ತಯಾರಿಕೆಗಳು, ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸೇವೆ-ಪ್ರೇರಿತ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಮಿಶ್ರಣ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಬಹುದು. ನಗರವು ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೇ ಉದ್ಯಮ ಅಥವಾ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರ ಬದಲಿಗೆ, ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2009}} === ಉದ್ಯೋಗ === ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆ ವಲಯ ಹೊರಹೋದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗವೂ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಬಫಲೋದ 2005ರ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇ. 6.6ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಶೇ. 5.0ರಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/wny/WesternSlideShows.asp |title=ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630175727/http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/wny/WesternSlideShows.asp |url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ 2005ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಿಂದ 2006ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದವರೆಗೆ, ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯು ಯಾವುದೇ ನಿವ್ವಳ ಉದ್ಯೋಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದೇಶದ 326 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ 271ನೇ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>[http://www.bls.gov/news.release/cewqtr.t01.htm ಬಿಎಸಲ್‌ಎಸ್, ಕೋಷ್ಟಕ 1. ][http://www.bls.gov/news.release/cewqtr.t01.htm ೩೨೬ ದೊಡ್ಡ ದೇಶಗಳ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಳು ಮತ್ತು ವೇತನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, 2006ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ]</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 6.6 ಇದ್ದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ 2006ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 5.2ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿ, ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 4.9ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/PressReleases/prtbur.txt |title=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630011534/http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/PressReleases/prtbur.txt |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ತಯಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 17,000 ಉದ್ಯೋಗಗಳು 2006ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೇರೆ ವಲಯಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು 30,400 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಣಕಾಸು) ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು 20,500 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.bizjournals.com/albany/ ''bizjournals.com'' ]</ref> === ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು === ಬಫಲೋ ನಗರವು [[ಬಯೋಇನ್‌ಫರ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌|ಬಯೋಇನ್‌ಪಾರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಮಾನವ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ದಿ ರಾಸ್‌ವೆಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ : ಬಫಲೋ ಹಿಯರಿಂಗ್ & ಸ್ಪೀಚ್ ಸೆಂಟರ್, ಬಫಲೋ ಮೆಡಿಕಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಹಾಪ್ಟ್‌ಮನ್-ವುಡ್‌ವರ್ಡ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೇ , ಕಲೈಡ ಹೆಲ್ತ್‌, ಒಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವಿಶುವಲಿ ಇಂಪೇರ್ಡ್, ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಯೋಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌. ಹ್ಯೂಮನ್ ಜೀನೋಮ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಡಿಎನ್‌ಎ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಫಲೋದ ಅನಾಮಿಕ ದಾನಿಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೀವನ ವಿಜ್ಞಾನ (ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸ್) ಸಮಾಲೋಚಕರನ್ನು ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಮತ್ತು ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಫಲೋ ಬಯೋಸೈನ್ಸ್‌‌ಸ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಲೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಬಯೋಇನ್‌ಫಾರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್ & ಲೈಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಎಂಪೈರ್ ಜೀನೋಮ್‌ನ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಎಂಪೈರ್ ಜೀನೋಮ್‌ ಕಂಪನಿಯು ರಾಸ್‌ವೆಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು,ಡಾ. ನೊರ್ಮನೊವಾಕ್ {{Citation needed|date=March 2009}}ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಔಷಧವನ್ನು ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. === ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ === ಬಫಲೋ ಸುಮಾರು $69 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಎಂ&amp;ಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.mtb.com/aboutus/Pages/WhoIsMT.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-15 |archive-date=2013-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021144030/https://www.mtb.com/ABOUTUS/Pages/WhoIsMT.aspx |url-status=dead }}</ref> ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯುಎಸ್ಎ ಕೂಡ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. (ಬಫಲೋ ಸೇಬರ್ಸ್ ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್‌ (NHL) ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುವ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ವನ್ನು [[ಎಸ್‌ಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ]]). ಬೇರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೀಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್ ಕೂಡ ಅಮ್ಹೆರಸ್ಟ್,ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಬಫಲೋದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ಉದ್ಯಮದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| last = Thompson| first = Carolyn| authorlink = | coauthors = | title = Buffalo's debt collectors accused of bullying =| publisher = AP| date = 2010-01-05| url = https://finance.yahoo.com/news/Buffalos-debt-collectors-apf-2226423347.html?x=0| doi = | accessdate = 2010-01-05| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100108093804/http://finance.yahoo.com/news/Buffalos-debt-collectors-apf-2226423347.html?x=0| archivedate = 2010-01-08| url-status = live}}</ref> ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಲಾಕ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ. ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾವು ಬಫಲೋದಿಂದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಅಲ್ಬನಿಗೆ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ 2009ನಿಂದ ರವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಶಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10ರಂದು, ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾ ತನ್ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಲಾಕ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಲಾಕ್‌ಫೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ತೆರೆದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.fnfg.com/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=847 |title=First Niagara © 2009 |access-date=2010-11-15 |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314021324/https://www.fnfg.com/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=847 |url-status=dead }}</ref> ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾವು ಪಿಎನ್‌ಸಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ ನಿಂದ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯುತ್ತ ಕೆಲವು ಸಮಯದವರೆಗೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ದಲ್ಲಿ <ref name="PNC">[http://kdka.com/business/PNC.First.Niagara.2.978660.html ಕೆಡಿಕೆಎ - ಟಿವಿ ]</ref> ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಅಗತ್ಯಬಿದ್ದಂತೆ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ 50 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗರ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇರುವ 11 ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಮಾರುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>[http://www.usdoj.gov/opa/documents/branches-divested.pdf ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆ ]</ref> ಏಕೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಮಹತ್ವದ ಓವರ್‌ಲ್ಯಾಪ್‌ ಹೊಂದಿವೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾವು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ 57ಅನ್ನು ಪಿಎನ್ಸಿಯಿಂದ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಪಿಎನ್‌ಸಿಯು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿಟಿಯನ್ನು, ಅದು [[ಅಮೇರಿಕದ ಭೋಗ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು|ಸಬ್‌ಪ್ರೈಮ್ ಮಾರ್ಟ್‌ಗೇಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿ]]ಗೆ ಬಲಿಪಶುವಾದ ನಂತರ $700 ಬಿಲಿಯನ್ ಬೇಲ್‌ಔಟ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾದೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮವು ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fnfg.com/pdf/pressRelease_04072009.pdf |title=ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾ © 2009 |access-date=2010-11-15 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419025423/http://www.fnfg.com/pdf/pressRelease_04072009.pdf |url-status=dead }}</ref> === ಇತರೆ === ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬ-ಒಡೆತನದ ಆಹಾರ ತಯಾರಕರ ಶ್ರೀಮಂತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಬಫಲೋ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.rich.com/business.cfm ]/</ref> ಲ್ಯಾಬಟ್‌ ತನ್ನ ಯುಎಸ್ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು 2007ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಬಫಲೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ.<ref>[http://tonawanda-news.com/business/x681731064/LABATT-USA-Company-opens-new-headquarters-in-Buffalo?keyword=secondarystory ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024154707/http://tonawanda-news.com/business/x681731064/LABATT-USA-Company-opens-new-headquarters-in-Buffalo?keyword=secondarystory |date=2013-10-24 }}/</ref> ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಕೆನಡಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಹೃದಯಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಯು.ಎಸ್‌- ಕೆನಡಾ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿನ ಶೇ. 80ರಷ್ಟು ಪೂರ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತುದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಐದು ಸೇತುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆಗುವುದರಿಂದ, ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶವು ಪೂರ್ವದ ಗಡಿ ದಾಟುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾ-ಪರವಾನಗಿ ಇರುವ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿರುವ ನ್ಯೂ ಎರಾ ಕ್ಯಾಪ್ ಕಂಪನಿ ಯು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಮೂಲನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಹೊಸ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಬಫಲೋ ಸೌನ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್‌ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿದೆ.<ref>[http://www2.neweracap.com/category/14/About_New_Era/page/119/HISTORY.aspx ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730105852/http://www2.neweracap.com/category/14/About_New_Era/page/119/HISTORY.aspx |date=2013-07-30 }}/</ref> ಟ್ರಿಕೋ ಕಂಪನಿಯು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ತಯಾರಿಕಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಈಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿದ್ದು, [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]ಗೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಬಫಲೋ ನಗರವು ಚಿಕಾಗೋ ನಂತರದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮಿಲ್ಕ್‌ ಬೋನ್ ಡಾಗ್ ಬಿಸ್ಕೆಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮರ್ಚಂಟ್ಸ್ ಇನ್ಷರೆನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಲಾಲೆ ವಿಮೆ ಕಂಪನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಮರ್ಚಂಟ್ಸ್ ಇನ್ಷುರೆನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಒಂದು ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ ಯನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇಂದ್ರದ ಎಲ್ಲ ಬಾಗಗಳಿಗೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲಾಲೆ ವಿಮೆಯು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮೆ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಗಳು, ರಿಸ್ಕ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ (ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ) ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಮೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಲೆಯ ಕಚೇರಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿವೆ. ಲಾಲೆ ಕೆಲವು ವಿರಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕವೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವೆಂದರೆ ಸಿರಕಾಸ್ ಎನ್‌ವೈ,, ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ (ಫೇರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅನ್ನಂಡೇಲ್‌ ). ಜೈಕೊ ಬಫಲೋದ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು {{convert|250000|sqft|m2|adj=on}} ಕಾಲ್‌ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://careers.geico.com/working_at_geico/office_locations/buffalo_ny ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714200130/http://careers.geico.com/working_at_geico/office_locations/buffalo_ny |date=2011-07-14 }}/</ref> ಡೆಲಾವೇರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯ ಹೊಂದಿವೆ <ref>[http://www.delawarenorth.com/contactus.aspx ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626105639/http://www.delawarenorth.com/contactus.aspx |date=2012-06-26 }}/</ref> ಕನ್‌ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾಬಸಿಟ್, ಬಫಲೋನಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.manta.com/c/mmcj0c7/habasit-belting ]/</ref> ಸ್ಯಾಂಪ್ಲಾ ಬೆಲ್ಟಿಂಗ್, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕನ್‌ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಕ್ಕದ ಲ್ಯಾಕವಾನ್ನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.<ref>[http://buffalo.bizjournals.com/buffalo/stories/2009/09/07/daily28.html ]/</ref> ಎರಿಕ್ ಮೊವರ್ ಆಂಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಂಪನಿಯು ಈಸ್ಟ್‌ಕೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಚೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿಯೂ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, 2010ರಲ್ಲಿ, [[ಯಾಹೂ|ಯಾಹೂ!]] ಕಂಪನಿಯು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಡಾಟಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಉಪನಗರ ಲಾಕ್‌ಫೋರ್ಟ್‌ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಕನಿಷ್ಠ 125 ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಈ ಅವಕಾಶಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಆಧಾರಿತ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಶಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalonews.com/business/article196359.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-07-24 |archive-date=2012-07-24 |archive-url=https://archive.is/20120724135031/www.buffalonews.com/business/article196359.ece |url-status=live }}</ref> === ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು === {| class="wikitable" |+ <td>''' ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಪ್ 10 ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು 2008 ''' <ref>{{Cite web |url=http://www.buffaloniagara.org/files/pdf/Private_Sector_Employers_2008_BOL.pdf |title=ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಉದ್ಯಮ-ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟು ಫರ್ಸ್ಟ್ 2008 ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪುಸ್ತಕ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819202733/http://www.buffaloniagara.org/files/pdf/Private_Sector_Employers_2008_BOL.pdf |url-status=dead }}</ref></td> |- ! style="width:280px"| ಕಂಪನಿ ! ಉದ್ಯಮ ! ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು |- | ಕೆಲೆಡಿಯ ಆರೋಗ್ಯ | ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ | 10,000 |- | ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ | ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ | 8,400 |- | ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯುಎಸ್‌ಎ ಎನ್‌.ಎ. | ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ | 5,848 |- | ಎಂಪ್ಲಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಾರ್ಪ್‌. | ಉದ್ಯೋಗ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸೇವೆಗಳು | 4,880 |- | ಎಂ&amp;ಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ | ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ | 4,820 |- | ಟಾಪ್ಸ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ | ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ರಿಟೈಲರ್ | 4,673 |- | ಸೆನೆಕಾ ಗೇಮಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪ್‌. | ಮನರಂಜನೆ | 4,020 |- | ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಿಯೊಸೀಸ್ ಬಫಲೋ | ಪ್ಯಾರಿಶ್‌ಗಳು (ಪಾದ್ರಿ ಹೋಬಳಿಗಳು), ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು | 3,700 |- | ವೆಗ್‌ಮನ್ಸ್ ಫುಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಇಂಕ್ | ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ರಿಟೈಲರ್ | 3,288 |- |} ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಮ್ಯುಇಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳ ಮೂರು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು. ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಠಕವು ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. (2006 ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳು) === ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು === <ref>{{Cite web |url=http://www.erie.gov/overview/ |title=ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸರ್ಕಾರ : ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2012-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405031211/http://www.erie.gov/overview/ |url-status=dead }}</ref> {| class="Government employment in WNY (2006 figures)" border="1" |- ! ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ! ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು |- | ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ | 16,508 |- | ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ | 10,000 |- | ಬಫಲೋ ನಗರ (ಶಾಲೆಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ) | 8,218 |- | ಎರಿ ಕೌಂಟಿ | 4,610 |} == ಸರ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Buffalo City Hall - 001.jpg|thumb|right|ಬಫಲೋದ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ಮನಿಸಿಪಲ್ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋ ನಗರವು ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಕೌನ್ಸಿಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಮಂಡಳಿಯನ್ನು(ಕೌನ್ಸಿಲ್) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರದಂತೆ ಇದ್ದು, ಕೌಂಟಿ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 6 ಜನರು ಬಫಲೋದ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಟೇಟ್‌ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಸ್ಟೇಟ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಮೆನ್‌ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸೆನೆಟರ್ಸ್ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಕ್ಕೂಟದ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋ ನಗರವು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮೂರು ಜನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ "ರಸ್ಟ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ " ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಂತೆ, ಬಫಲೋದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಿಂದ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಭಾವ ಅತ್ಯಧಿಕವಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿ ಕಲಕಿದಂತಾಗಿದೆ. ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಹೊರತಾಗಿ ಬೇರೆಯವರು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಮೇಯರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿದ್ದು ಎಂದರೆ 1954ರಲ್ಲಿ.<ref>[http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/20/beck.cities CNN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227115316/http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/20/beck.cities/ |date=2009-12-27 }}/</ref> ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಮೇಯ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿ. ಗ್ರಿಫಿನ್, ಮೊದಲು ಆಫೀಸ್‌ಗೆ ಒಬ್ಬರು ನಾಮಿನಿಯಾಗಿ 1977ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ದಿ ರೈಟ್ ಟು-ಲೈಫ್ ಪಕ್ಷ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಅವರು ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪ್ರೈಮರಿಯನ್ನು ಮೇಯರ್‌ಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆರ್ಥರ್ ಈವ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ ತಮ್ಮ 14 ವರ್ಷದ ಮೇಯರ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಿಸಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಕನ್ಸ್‌ರ್ವೇಟಿವ್ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ನಂತರ ಬಂದ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್, ಆಂತೋನಿ ಎಂ ಮಸಿಲ್ಲೊ(1993ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದರು)ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದದ ಕುರಿತು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ತಮ್ಮ ಅನುಮೋದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತಿದ್ದರು. 2005ರಲ್ಲಿ, ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ ಬೈರನ್ ಬ್ರೌನ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನಗರದ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೇಯರ್ ಬಹುಮತದಿಂದ (ಶೇ.64-ಶೇ.27) ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ನಡೆಸಿದ್ದ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಕೆವಿನ್ ಹೆಲ್ಫರ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ 2003ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಯಿತು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ ತೆರಿಗೆ-ನೆಲೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ತಪ್ಪುನಿರ್ವಹಣೆಯು ನಗರವನ್ನು ತೀವ್ರ ಸಾಲಕ್ಕೆ ನೂಕಿತು ಮತ್ತು ದೀವಾಳಿತನದ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಅಲಾನ್ ಹವೆಸಿಯ ಆಗ್ರಹದ ಮೇರೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಬಫಲೋದ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿರತೆ ಅಥಾರಿಟಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನೊಳಿಸುವ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮೇಯರ್‌ ಟೋನಿ ಮಸಿಲ್ಲೋ ಅವರಿಂದ ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಯಿತು. == ನಗರದೃಶ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Buffalo, New York from I-190 North entering downtown.jpg|thumb|center|600px|ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, I-190 ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ಗೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ]] [[ಚಿತ್ರ:Buffalo skyline edit1.jpg|thumb|center|600px|ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ಕೈಲೈನ್]] ==== ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳು ==== ಬಫಲೋ 32 ವಿವಿಧ ನೆರೆಹೊರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ : ([http://library.buffalo.edu/maps/buffalo-wnymaps/buffalo_neighborhoods.php ನಕಾಶೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ) : ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805162609/http://library.buffalo.edu/maps/buffalo-wnymaps/buffalo_neighborhoods.php |date=2013-08-05 }}) ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್, ಬೈಲಿ-ಲವ್‌ಜಾಯ್, ಬ್ಲಾಕ್ ರಾಕ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌, ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಬೈಲಿ, ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್, ಡೆಲವೇರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌, [http://www.buffaloplace.com/ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ], ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ , [http://www.foreverelmwood.org/ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810154503/http://www.foreverelmwood.org/ |date=2013-08-10 }}, ಫಿಲ್‌ಮೊರೆ-ಲೆರಾಯ್, ಫರ್ಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್‌, ಫ್ರ್ಯುಟ್ ಬೆಲ್ಟ್, ಹ್ಯಾಮ್ಲಿನ್ ಪಾಕ್‌, ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಹಿಲ್, ಹಮ್‌ಬೋಲ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಮ ಕೈಸರ್‌ಟೌನ್, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್ ಹೈಟ್ಸ್, ಲೋವರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್, ಮಾಸ್ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್‌, ನಾರ್ತ್‌ ಬಫಲೋ, ನಾರ್ತ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, [http://www.parksidebuffalo.org/ ಪಾರ್ಕ್‌ಸೈಡ್], [http://www.broadwayfillmorealive.org/ ಪೊಲೊನಿಯಾ/ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಫಿಲ್‌ಮೋರ್ ], ರಿವರ್‌ಸೈಡ್, ಶಿಲ್ಲರ್ ಪಾರ್ಕ್‌, ಸೌತ್ ಬಫಲೋ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್, ವೆರ್ನೊನ್ ಟ್ರ್ಯಾಂಗಲ್, ಅಪ್ಪರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ , ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೆರ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌. ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಪ್ರಕಾರ ಬಫಲೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [http://www.foreverelmwood.org/ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810154503/http://www.foreverelmwood.org/ |date=2013-08-10 }} ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೆರೆಹೊರೆ ಎಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.planning.org/greatplaces/neighborhoods/elmwoodvillage.htm "ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌".] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011213040/http://planning.org/greatplaces/neighborhoods/elmwoodvillage.htm |date=2007-10-11 }}</ref> ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ <ref>{{Cite web |url=http://www.foreverelmwood.org/ |title=ಫಾರ್‌ಎವರ್ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ - ದಿ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2013-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810154503/http://www.foreverelmwood.org/ |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ, ನೂರಾರು ಚಿಕ್ಕ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಟಿಕ್‌ಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು, ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಫೆಗಳು ಇರುವ ಮಿಶ್ರ ಬಳಕೆಯ ನೆರೆಹೊರೆ (ನೈಬರ್‌ಹುಡ್) ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ 9 [http://www.city-buffalo.com/Home/Leadership/CommonCouncil ಕಾಮನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101001073626/http://www.city-buffalo.com/Home/Leadership/CommonCouncil |date=2010-10-01 }} ಗಳು ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ : ಡೆಲವೇರ್, ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್, ಫಿಲ್‌ಮೋರ್, ಲವ್‌ಜಾಯ್, ಮಾಸ್ಟೆನ್, ನಯಾಗರಾ, ದಕ್ಷಿಣ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. === ಉದ್ಯಾನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Buffalo Botanical Gardens.jpg|thumb|right|250px| ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನಗಳು (ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್‌‌ಗಳು)]] ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕಿರುವ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟ್ರೀಸ್ (ಮರಗಳ ನಗರ) '' ಎಂಬುದೂ ಒಂದು. ಅದು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧ ಹಸಿರಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವೆಂದರೆ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯಾನಗಳಿದ್ದು, ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದಲಾದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. . ದಿ ಓಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಬಫಲೋದ ಅನೇಕ ಹಸಿರುಭಾಗಗಳ ಚೊಕ್ಕಮುದ್ರೆಯಂತಿವೆ. ನಗರದ ಉದ್ಯಾನ ಭೂಮಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಮೂರನೇ ಭಾಗವು ಒಟ್ಟು ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಆರು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಎಂಟು ಸಂಪರ್ಕ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ಚಿಕ್ಕ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1868ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಪಾಲುದಾರ ಕಾಲ್ವೆರ್ಟ್‌ ವಾಕ್ಸ್‌ ನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಗರದೊಳಗೆ ಅಂತರ್ಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಬಫಲೋ ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಓಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಅದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಪಟ್ಟಿ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸಸ್‌)ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ [http://www.buffaloolmstedparks.org/ ಬಫಲೋ ಓಲ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ] ಯು ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ಜಲಾಭಿಮುಖಿ (ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್) === [[ಚಿತ್ರ:Buffalo New York aerial view.jpg|thumb|right|250px| ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಪಕ್ಷಿನೋಟ (ಏರಿಯಲ್ ವ್ಯೂ). ನಗರವು ಉತ್ತರಕ್ಕಿದೆ. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಮಾರ್ಗ 5]] ಎರಿ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ, ಬಫಲೋ ಒಂದು ಜಲಾಭಿಮುಖಿ ನಗರ. ನಗರವು ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಏಳಿಗೆಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಂದರೆ ಹಡಗುಸಾಗಣೆ (ಯಾನಾಂತರಣ/ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್) , ತಯಾರಿಕೆ , ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಬಫಲೋದ ಜಲಾಭಿಮುಖತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಉದ್ಯಮ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇವೆ. 2009ರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಫಲೋದ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಲಾಭಿಮುಖತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಹೂಳು ತೆಗೆದು, ನೀರು ಮರುಪೂರಣಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಲುವೆ ಎಂದರೆ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಸ್ಲಿಪ್. ಅದು ಮೊದಲು ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮೂಲ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಬಂದರನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಕಾಂಡಮಿನಿಯಮ್‌ಗಳನ್ನು(ಸಹಕಟ್ಟಡಗಳು) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಫಲೋ ತನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. === ಬದುಕಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ === ತಯಾರಿಕೆಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ನಷ್ಟ, ತ್ವರಿತ ಉಪನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಬಫಲೋ ಅಮೆರಿಕದ 250,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಬಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಶೇ. 28.7ರಷ್ಟು ಬಫಲೋ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬಡತನ ರೇಖೆ ಯ ಕೆಳಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಅಧಿಕರ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>[http://www.wgrz.com/news/local/story.aspx?storyid=60244&amp;catid=37 ಬಫಲೋ 3ನೇ ಅತಿಬಡವ ನಗರ]. WGRZ TV''. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.''</ref> ಬಫಲೋದ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ತರದ ಮನೆಯ ಆದಾಯ $27,850; ಇದು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬಿಟ್ಟರೆ ಮೂರನೇ ಅತಿಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ನಗರ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ತರದ ಮನೆಯ ಆದಾಯ $57,000.<ref>[http://www.buffalonews.com/home/story/151336.html?imw=Y ಬಫಲೋ ಯು.ಎಸ್‌. ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ=ಬಡವ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ನಗರ, ಬಡತನದ ದರ ಶೇ. 30ಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಿದೆ.]. ''ಬಫೆಲೊ ನ್ಯೂಸ್''.''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.''</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಫಲೋ-ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ಶೇ. 90ರಷ್ಟು ಹೊಸ ಮತ್ತು ಇರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗಿತ್ತು, ಅವು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಮಸ್ತರದ $57,000 ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಿತ್ತು ಎಂದು NAHB/ವೆಲ್ಸ್ ಫಾರ್ಗೊ ಹೌಸಿಂಗ್ ಅಪಾರ್ಚುನಿಟಿ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ (HOI)ತ್ರೈಮಾಸಿಕವು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮನೆಗಳ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಮ ದರವು $75,000 ಆಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=September 2007}} ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಇರುವ ಮತ್ತು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮನೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖಾಲಿ ಆಸ್ತಿ ಇರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ನಂತರ ಬಫಲೋ ಎರಡನೇ ನಗರವಾಗಿದೆ. 2000ದಿಂದ, ನಗರದಲ್ಲಿ 2,000 ಖಾಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇನ್ನೂ 10,000 ಖಾಲಿ ಮನೆಗಳಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಮೇಯರ್ ಬೈರನ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಬ್ರೌನ್‌ ಅವರು 5000 ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿಹಾಕಲು $100 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.nytimes.com/2007/09/13/nyregion/13vacant.html?_r=1&amp;n=Top/Reference/Times%20Topics/People/B/Belson,%20Ken&amp;oref=slogin ವೇಕಂಟ್ ಹೌಸಸ್‌, ಸ್ಕಾರ್ಜ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ಬೀಟನ್‌ಡೌನ್ ಬಫಲೋ]. ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಭಾರ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಬಯೋಇನ್‌ಫಾರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯತ್ತ ನಗರವು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದು,{{Citation needed|date=March 2009}} ಈಗ ಅಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೈವಿಕಪ್ರದೇಶ ಕ್ಕೆ ಲಾಭವುಂಟು ಮಾಡಿದೆ. ಜುಲೈ 2005ರ, ''ರೀಡರ್ಸ್‌ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ '' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ನಗರ ಎಂದು ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡಿದೆ.<ref name="ReadersDigest">ಡ್ರೆಕ್ ಬರ್ನೆಟ್, [http://www.rd.com/content/openContent.do?contentId=15223&amp;pageIndex=3 ಅಮೆರಿಕದ ಐದು ಅತಿಸ್ವಚ್ಛ ಟಾಪ್ ಐದು ನಗರಗಳು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060709042233/http://www.rd.com/content/openContent.do?contentId=15223&pageIndex=3 |date=2006-07-09 }}. ''ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ''. ಜನವರಿ 4, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Buffalo City Scene.jpg|thumb|right|ಬಫಲೋ ಸ್ಕೈಲೈನ್‌ನ ಚಿತ್ರಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹ]] == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಉಪನಾಮಗಳು === ಬಫಲೋದ ಮೊದಲ ಉಪನಾಮ "ದಿ ಕ್ವೀನ್ ಸಿಟಿ" ಮೊದಲು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು 1840ರಲ್ಲಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ನಂತರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವೆಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಈ ಉಪನಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. "ದಿ ಕ್ವೀನ್ ಸಿಟಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಫಲೋವನ್ನು ಚಿಕಾಗೋ ನಂತರ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌]] ಮೇಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಡಾಲರ್‌ ನಾಣ್ಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಹೆಡ್ ನಿಕ್ಕಲ್ನ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಬಫಲೋವನ್ನು '' ನಿಕ್ಕಲ್ ಸಿಟಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಗುಡ್ ನೈಬರ್ಸ್ '' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವು ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪರೋಪಕಾರಿ, ಸ್ನೇಹಶೀಲ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news| last =| first =| coauthors =| title = Buffalo Widely Knows as 'City of Good Neighbors'| newspaper = Washington Afro-American| location =| pages = 20| publisher =| date = August 14, 1951| url = https://news.google.com/newspapers?nid=2238&dat=19510814&id=CjsmAAAAIBAJ&sjid=rv4FAAAAIBAJ&pg=4955,329648| accessdate =April 4, 2010}}</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಗರವನ್ನು ''ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಟ್ '' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಇಲ್ಲಿ [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದ ಯಥೇಚ್ಛ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬೀದಿದೀಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="cityjournal"/> === ಜನರು (ಸಾರ್ವಜನಿಕರು) === ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಡಿಗರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಐರೋಪ್ಯ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬಂದವರು ಜರ್ಮನ್ನರು. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಬಂದ ಜನರೆಂದರೆ ಐರಿಶ್ ಮೊದಲ ವಲಸಿಗರು, ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕ್ಷಾಮ ದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನವರು, ಇಟಲಿಯವರು, ಯಹೂದಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಜನರು ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಎಲ್ಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸೇರಿ, ನಗರವು ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮ್ಮಿಳನಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಹೊಸ ವಲಸಿಗರು ಎಂದರೆ [[ಸೊಮಾಲಿಯ|ಸೋಮಾಲಿಯಾ]], [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ]] ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ]] ದಿಂದ ಬಂದ ಜನರು. ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಫರ್ಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್‌ ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಬಲವಾದ ಐರಿಶ್ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕೈಸರ್‌ಟೌನ್‌ ಜರ್ಮನ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೊಲೊನಿಯಾ ಅಂದರೆ ಪೋಲಂಡ್‌ನ ಜನರು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಪೋಲಿಶ್/ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ವಾದಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಷ್ಟಿಯಂತೆ ಇದೆ,<ref>{{Cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| title = The History of the Broadway Market| work =| publisher = The Broadway Market| year = 2009| url = http://broadwaymarket.org/?page_id=2| format =| doi =| accessdate =April 4, 2010}}</ref> ಪೂರ್ವಭಾಗವು ಈಗ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌ ಜನರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಗ್ರೇಟ್ ಮೈಗ್ರೇಶನ್/ಮಹಾ ವಲಸೆ ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಜೂನ್‌ಟೀಂತ್ ಅಂದರೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನಾಚರಣೆ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌ ಜನರು <ref>[http://www.juneteenthofbuffalo.com/ ಜೂನ್ ಟೀನ್ತ್ ಉತ್ಸವ ಬಫಲೋ, NY], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಡಾ. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ನಗರದ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ಯುರಿಟೊ ರಿಕನ್ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಒಮ್ಮೆ ಬಫಲೋದ "ಪುಟ್ಟ ಇಟಲಿ"ಯಂತೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ 1980ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಮುದಾಯವು ಉತ್ತರ ಬಫಲೋಗೆ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಲವ್‌ಜಾಯ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಎನ್‌ಕ್ಲೇವ್ ಇದೆ. ಬಫಲೋದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು, ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌‌ಗಳು ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್‌ ದಿನಾಚರಣೆ ಯ (ಮಾರ್ಚ್‌ 19) ಟೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಸಿಲಿಸಿಯನ್ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಗ ವಿವಿಧ ಮಾಂಸರಹಿತ ಲೆಂಟ್ (40 ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸದ ಅವಧಿ) ಅವಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಬಡವರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಬೃಹತ್ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೂ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಜರ್ಮನ್ ಯಹೂದಿ ವಲಸಿಗರು ಮೂಲತಃ ಬಫಲೋದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ರಷ್ಯಾದ ಯಹೂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡಿನ ಯಹೂದಿಗಳು ನಯಾಗರಾ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್‌‌ ಗೆ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರು, ಮೊದಲು ಕೆಳಗಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಜೆಫರ್‌ಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಬಳಿ ನೆಲೆಯೂರಿದರು. ಸಮುದಾಯವು ಮಾಸ್ಟೆನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನೆರೆಹೊರೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಬಾಗಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ 1940ರಿಂದ 1960ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಬಫಲೋ ಕಡೆ ಹೋದರು. ಅನೇಕರು ಇನ್ನೂ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಡೆಲವೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಫಲೋದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಯಹೂದಿಗಳು ಈಗ ಈಶಾನ್ಯದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಫಲೋದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಡೆಲವೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಆಮ್‌‌ಹೆರ್ಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವೆ. ತನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ತುಂಗದ ದಿನಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಈಗ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, [[ಶಿಕ್ಷಣ]], ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣವಾಗಿ ಪುನಾವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. 2001ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೇ ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು "ಸಿಟಿ ವಿತ್ ಎ ಹಾರ್ಟ್‌ (ಹೃದಯವಂತ ನಗರ)" ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿದೆಯೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web| last = Grossman| first = Cathy Lynn| authorlink =| coauthors =| title = Lots and lots of heart in Buffalo| work =| publisher = USA Today| date = 2001-02-12| url = http://www.cse.buffalo.edu/~rapaport/Buffalo/buffalo.ustoday.html| doi = | accessdate = 2007-03-23 }}</ref> ಬಫಲೋವನ್ನು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ "ಸ್ನೇಹಯುತ ನಗರ"ವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ಬಫಲೋ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಸಿಟಿ ಅವಾರ್ಡ್‌ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web| last =| first = | authorlink =| coauthors =| title = All-America City: Past Winners| work =| publisher = National Civic League| date =| url = http://www.ncl.org/aac/past_winners/past_winners.html| doi =| accessdate = 2007-03-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070322180206/http://www.ncl.org/aac/past_winners/past_winners.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-03-22}}</ref> === ಆಹಾರ === [[ಚಿತ್ರ:Homemade buffalo wings.jpg|thumb|right|"ವಿಂಗ್ಸ್" ತುಂಬಿರುವ ಒಂದು ಬಟ್ಟಲು]] [[ಚಿತ್ರ:small - Beef on Weck.jpg|thumb|right|ವೆಕ್‌ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೀಫ್ (ದನದಮಾಂಸ)]] ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದ ಅಡುಗೆವಿಧಾನವು ಹಲವು ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಇಟಾಲಿಯನ್, ಐರಿಶ್, ಯಹೂದಿ , ಜರ್ಮನ್, ಪೋಲಿಶ್ , ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌, ಗ್ರೀಕ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವೆಕ್‌ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌ ಮೇಲೆ ಬೀಫ್, ವರ್ಡಿನ್‌‌ಸ್ಕಿಯ ಕೈಲ್‌ಬಸ, ಸಹ್ಲೆನ್‌ರ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್ , ಸ್ಪಾಂಜ್ ಕ್ಯಾಂಡಿ , ಪೇಸ್ಟ್ರಿ ಹಾರ್ಟ್‌ ಗಳು, ಪೈರೋಗಿ, ಮತ್ತು ಹಡ್ಡಕ್ ಫಿಶ್ ಫ್ರೈಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಖಾದ್ಯಗಳು. ಜೊತೆಗೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಈಗ ಮರೆಯಾಗಿರುವ ಲೊಗನ್‌ಬೆರ್ರಿ -ಸ್ವಾದದ ಪಾನೀಯಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web| last = Horwitz| first = Jeremy| authorlink = | coauthors = | title = Loganberry: The Buffalo Drink You'll Like or Love| work = | publisher = Buffalo Chow.com| date = January 2008| url = http://www.buffalochow.com/2008/01/loganberry_the_buffalo_drink_y.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130906215139/http://www.buffalochow.com/2008/01/loganberry_the_buffalo_drink_y.html| url-status = dead}}</ref> ವೆಬರ್ಸ್ ಮಸ್ಟರ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಸ್‌ರಾಡಿಶ್ ಮಸ್ಟರ್ಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದಕರಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಆಂಕರ್ ಬಾರ್‌ ಚೆಫ್/ಮಾಲೀಕರಾಗಿರುವ ತೆರೆಸ್ಸಾ ಬೆಲ್ಲಿಸ್ಸಿಮೊ ಅವರು ಈಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಚಿಕನ್ ವಿಂಗ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3, 1964ರಂದು ತಯಾರಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://www.newyorker.com/archive/1980/08/25/1980_08_25_082_TNY_CARDS_000331411 ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ರ್,]</ref> ಸಾವಿರಾರು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಿಗರು ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಹಾರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಂಎರ ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಫಲೋ ವಿಂಗ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>[http://www.tasteofbuffalo.com/ ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ of ಬಫಲೋ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಇಟಾಲಿಯನ್, ಹೆಲ್ಲೆನಿಕ್ ಮತ್ತು ಲೆಬನೀಸ್‌ ಉತ್ಸವಗಳಂತಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಡುಗೆಗಳನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಉತ್ಸವಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರಣಿಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೂಯಿಸ್ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್, , ಟೆಡ್ಸ್ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್, ಆಂಡರ್ಸನ್ಸ್ಫ್ ಫ್ರೋಜನ್ ಕಸ್ಟರ್ಡ್‌, ಜಾನ್ ಆಂಡ್ ಮೇರಿಸ್ ಸಬ್‌ಮೆರಿನ್ಸ್, ಡಫ್ಸ್ ಫೇಮಸ್ ವಿಂಗ್ಸ್, ಜಿಮ್ಸ್ ಸ್ಟೀಕ್‌ಔಟ್, ಜಸ್ಟ್ ಪಿಜ್ಜಾ, ಸ್ಪಾಟ್ ಕಫೆ,ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್ , ಮೈಟಿ ಟ್ಯಾಕೋ, ಬೊಕ್ಕೆ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಲನೋವ್ ಪಿಜ್ಜೆರಿಯಾ. ಬಫಲೋದ ಪಿಜ್ಜಾ ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ವಾದದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]] ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಪಿಜ್ಜಾದ ಸ್ವಾದವು, ತಿನ್‌-ಕ್ರಸ್ಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ -ಶೈಲಿಯ ಪಿಜ್ಜಾ ಮತ್ತು ಡೀಪ್‌-ಡಿಶ್‌ ಚಿಕಾಗೋ-ಶೈಲಿಯ ಪಿಜ್ಜಾ ದ ಮಧ್ಯೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| last = Addotta| first = Kip| authorlink = | coauthors = | title = Pizza!| work = Kip Addotta dot com| publisher = | date = | url = http://www.kipaddotta.com/food/pizza.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120920070248/http://www.kipaddotta.com/food/pizza.html| url-status = dead}}</ref> ನಗರವು ಪರ್ಲ್‌ ಸ್ಟ್ಈಟ್ ಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಬೈಸನ್ ಬ್ರ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ಗಳ ತವರಾಗಿದ್ದು, ಆ ಎರಡೂ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಫಲೋದ ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿವೆ. ಟೊರಾಂಟೋ-ಮೂಲದ ಮದ್ಯತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿರುವ ಲ್ಯಬಟ್ ಯುಎಸ್‌ಎ, ಲ್ಯಬಟ್ ಬೀರ್ ನ ಯುಎಸ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಆಗಿದ್ದು, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalonews.com/145/story/620667.html |title=ಬಫಲೋ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=2009-03-30 |archive-date=2009-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330070016/http://www.buffalonews.com/145/story/620667.html |url-status=live }}</ref> ಬಫಲೋ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಹಳೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ನೆರೆಹೊರೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಂಡ/ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶಾಲಮನೋಭಾವದ ಹಲವಾರು ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಹಸಮಯ, ಕಾ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಔತಣಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಒಡೆತನದ ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳು ಚೀನೀ, ಜರ್ಮನ್, ಜಪಾನೀಸ್, ಕೊರಿಯನ್, ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್, ಥಾಯ್, ಮೆಕ್ಸಿಕನ್, Iಇಟಾಲಿಯನ್, ಗ್ರೀಕ್, ಅರಬ್, ಭಾರತೀಯ, ಕೆರಿಬಿಯನ್, ಸೌಲ್ ಫುಡ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್.<ref>{{cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Famous Buffalo and Western New York Foods, Restaurants & Food Festivals| work = | publisher = Buffalo Chow.com| date = | url = http://www.buffalochow.com/buffalofoods.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130907140932/http://www.buffalochow.com/buffalofoods.html| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Top 100 Buffalo/WNY Foods (and Restaurants), Part 1 of 5| work = | publisher = Buffalo Chow.com| date = February 10, 2009| url = http://www.buffalochow.com/2009/02/top_100_buffalowny_foods_and_r.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130913043005/http://www.buffalochow.com/2009/02/top_100_buffalowny_foods_and_r.html| url-status = dead}}</ref> ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಆಹಾರ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಫಲೋ ಮೂಲದವು. ಡೈರಿ-ರಹಿತ ವಿಪ್‌ಡ್ ಟಾಪಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 1945ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಇ ರಿಚ್‌ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕೂಲ್ ವಿಪ್‌ ಅನುಕರಿಸಿತು. ರಿಚ್ ಅವರ ಕಂಪನಿ, ರಿಚ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ , ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯೋಗದಾತರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಜನರಲ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಗೋಲ್ಡ್ ಮೆಡಲ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹಿಟ್ಟು, ವ್ಹೀಟೀಸ್, ಚೀರಿಯೊಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಜನರಲ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇಶದ ಬೃಹತ್ ಚೀಸ್‌ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ, ಸೊರೆಂಟೋ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ 1947ರಿಂದಲೇ ಇತ್ತು. ಆರ್ಚರ್ ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.{{Citation needed|date=January 2009}} ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗೀ ಆಹಾರ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವೆಂದರೆ ಡೆಲವೇರ್ ನಾರ್ತ್‌ ಕಂಪನೀಸ್ , ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು, ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ಟೇಟ್‌ & ಒಕ್ಕೂಟದ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| last =| first = | authorlink =| coauthors =| title = Who We Are - A Global Leader in Hospitality and Food Service| work =| publisher = Delaware North Companies Homepage| date =| url = http://www.delawarenorth.com/Who-We-Are.aspx| format =| doi =| accessdate =3 July 2009 }}</ref> === ಕಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Albright-Knox Art Gallery 2.jpg|thumb|right|ಡೆಲವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್‌-ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ (ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ)]] ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರ್ಟ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಇವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.city-buffalo.com/files/1_2_1/Public%20Art%20Website/Web%20Pages/Public%20Art%20Main%20Page.html |title=ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬಫಲೋ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603122228/http://www.city-buffalo.com/files/1_2_1/Public%20Art%20Website/Web%20Pages/Public%20Art%20Main%20Page.html |url-status=dead }}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವುದು ಎಂದರೆ ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್ - ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ. ಈ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ-ದರ್ಜೆಯ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಇವೆ. ಬರ್ಚ್‌‌ಫೀಲ್ಡ್-ಪೆನ್ನಿ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ , ಹಾಲ್‌ವಾಲ್ಸ್ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ, ಸಿಇಪಿಎ ಗ್ಯಾಲರಿ , ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಗರದ ಕಲಾ ವಲಯವು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.hallwalls.org/ ಹಾಲ್‌ವಾಲ್ಸ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref><ref>[http://www.cepagallery.org/ CEPA ಗ್ಯಾಲರಿ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಟೈಲ್ '' ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಟಾಪ್ ಕಲಾ ತಾಣಗಳ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಎಂದು ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡಿದೆ. ಎರಡು ಬೀದಿ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಅವೆಂದರೆ ಅಲೆಂಟೌನ್ ಕಲಾ ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು [http://www.elmwoodartfest.org ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823235644/https://elmwoodartfest.org/ |date=2019-08-23 }}. ಈ ಎರಡೂ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಆಗಮಿಸಿ ಅಸಲಿ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು, ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಲೈನ್‌ಹಾನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುವ ಬಫಲೋ ಫಿಲ್‌ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1960ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 70ರಲ್ಲಿ, ಲ್ಯುಕಸ್ ಫಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೇಲ್ ಟಿಲ್ಸನ್ ಥಾಮಸ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ಫಿಲ್‌ಹಾರ್ಮೊನಿಕ್‌ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದ ಹೊಸ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶಿಯಾಸ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ ಅನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಶಿಯಾಸ್ ಬಫಲೋ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು 1920ರಲ್ಲಿ ಮೂವೀ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಛೇರಿ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. ಇದರ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಲೂಯಿಸ್ ಕಂಫರ್ಟ್‌ ಟಿಫಾನಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ (ಔಟ್‌ಡೋರ್) ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಉತ್ಸವದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಇನ್ ಡೆಲವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಉತ್ಸವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ, ಬರಹಗಾರ,ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದ, ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗ್ಯಾಲೊ 1962ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. 1978ರವರೆಗೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು. === ಸಂಗೀತ === ಬಫಲೋ ಹಲವಾರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಸ್ಥಾಪನಾ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಎಂದರೆ ರಿಕ್ ಜೇಮ್ಸ್ , ಬಿಲ್ಲಿ ಶೀಹನ್ ಮತ್ತು ದಿ ಗೂ ಗೂ ಡಾಲ್ಸ್ . ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ, ಸಂಗೀತಗಾರ, ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗ್ಯಾಲೊ , ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೂರು ವಾರ್ಪ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆರು ಎಲ್‌ಪಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಜ್ ಫ್ಯುಶನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪೈರೊ ಗೈರಾ ಕೂಡ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದು ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ. {{Citation needed|date=August 2009}} ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂಡೀ ಕಲಾವಿದ ಅನಿ ಡಿಫ್ರಾಂಕೋ ಬಫಲೋದವರು ಮತ್ತು ಅದು ಆಕೆಯ "ರೈಟಸ್ ಬೇಬ್" ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಲೇಬಲ್‌ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. 10,000 ಮ್ಯಾನಿಯಕ್ಸ್ ರಾಕ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕೂಡ ಹತ್ತಿರದ ಜೇಮ್ಸ್‌ಟೌನ್‌ನವರು. ಆದರೆ ಅವರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಬಫಲೋ ನಗರದಿಂದಲೇ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಡುಗಾರ ನಟಾಲೆ ಮರ್ಚಂಟ್ ಯಶಸ್ವೀ ವೃತ್ತಿಬದುಕನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾನಿಬಾಲ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ 1994ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. ಆಗ ಅವರು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ''[[Ace Ventura: Pet Detective]]'', ಪ್ರಮುಖ ನಟ [[ಜಿಮ್‌ ಕ್ಯಾರ್ರಿ|ಜಿಮ್ ಕ್ಯಾರೆ]]ಯ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.{{Citation needed|date=August 2009}} ನಿರ್ದೇಶಕರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜಿಮ್ ಜಂಪ್ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ತೋರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ಇಬ್ಬರು ಗೂಂಡಾಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಾಗ ಇವರ ಹಾಡನ್ನು ಬಳಸಲು ಯೋಚಿಸಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=August 2009}} ಇನ್ನಿತರ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಎಂದರೆ ಎವ್ವೆರಿ ಟೈಮ್ ಡೈ , ಸ್ನಾಪ್‌ಕೇಸ್, ಕ್ಯೂಟ್ ಈಸ್ ವಾಡ್ ವಿ ಏಮ್ ಫಾರ್ , ಇಟ್ ಡೈಸ್ ಟುಡೇ, ಡೆಡ್‌ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ , ದಿ ರೈನ್ ಆಫ್ ಕಿಂಡೋ, (ಮೊದಲಿನ ದಿಸ್ ಡೇ ಆಂಡ್ ಏಜ್ ), ಜೇಮ್ಸನ್ ಸ್ಟಾಲ್, ಅಂಟಿಲ್ ದಿ ಸಿಗ್ನಲ್ಸ್ ಗಿವನ್, ಈ ಎಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು , ಬಫಲೋದ ಉಪನಗರವಾದ ಹ್ಯಾಂನರ್ಗ್‌‌ನವರು., ಮೇಲ್‌ವೊಲೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಶನ್ ಆಂಡ್ ಮೋ ಕೂಡ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ದಿ ರೈನ್ ಕಿಂಡೋ, ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮೃದು ಜಾಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಗಡುಸಾದ ಪಿಯಾನೋ ಮತ್ತು ಬೀಟ್ಸ್‌ ಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಬಫಲೋ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೊಗಡನ್ನು ತಂದಿತ್ತರು. === ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ === [[ಚಿತ್ರ:Buffalo Japanese Garden.JPG|thumb|right|ಬಫಲೋ ಜಪಾನೀಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಟಾಪ್‌ 10 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 80 ತಾಣಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌‌ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 19 ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಅಮೆರಿಕದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುಷ್ಕೃಷ್ಟ ಕಟ್ಟಡವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಈಗಲೂ ಇವೆ. ಅವೆಂದರೆ: ಡೆಲವೆರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಅನ್ನೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿರುವ ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಖಂಡ ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮಸ್ಟಡ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ವರ್ಟ್‌ ವಾಕ್ಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಟಾಂಡ್ ಅಲೋನ್ ಉದ್ಯಾನಗಳ ಬದಲಿಗೆ, ಅಂತರಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಓಲ್ಮಸ್ಟಡ್ (1869ರಲ್ಲಿ) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ನಗರ ಬಫಲೋ. ಲೂಯಿಸ್ ಸಲ್ಲಿವಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ , ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉಕ್ಕಿನ-ಆಧಾರ ಹೊಂದಿದ, ಕರ್ಟನ್‌-ಗೋಡೆಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಮೊದೊಲು ಕಟ್ಟಿದಾಗ (1865) 33 ಮಹಡಿಗಳಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೇಪರ್‌ ಆಗಿತ್ತು.<ref>[http://ah.bfn.org/a/church/28/tc.html ಲೂಯಿಸ್ ಸುಲ್ಲಿವಾನ್ - ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಕಟ್ಟಡ ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702045925/http://ah.bfn.org/a/church/28/tc.html |date=2007-07-02 }}</ref> ಅದು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಆಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ಈಸೆನ್‌ವೈನ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಎ ಜಾನ್ಸನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹೋಟೆಲ್ ಬಫಲೋ (ಮೊದಲು ಸ್ಟೇಟ್ಲರ್ ಹೊಟೆಲ್)ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ನಾನದ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹೊಟೆಲ್ ಆಗಿತ್ತು. ಎಚ್‌. ಎಚ್‌. ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್, ಮೊದಲು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದು ರಿಚರ್ಡಸೋನಿಯನ್ ರೋಮನ್‌ಸ್ಕ್ಯು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಹೆನ್ರಿ ಹಾಬ್ಸನ್ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ನೆಲಗಳನ್ನು ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟಡ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಈಗ ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪನಿಧಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಗೊಳಿಸಿದ ಹಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ ಡಿ. ಮಾರ್ಟಿನ್ ಹೌಸ್, ಜಾರ್ಜ್‌ ಬಾರ್ಟನ್ ಹೌಸ್ , ವಿಲಿಯಂ ಆರ್ ಹೀತ್ ಹೌಸ್ , ವಾಲ್ಟರ್ ವಿ ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್ ಹೌಸ್, ದಿ ಗ್ರೇಕ್ಲಿಫ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌, ಮತ್ತು ಈಗ ಕೆಡವಿರುವ ಲಾರ್ಕಿನ್ ಅಡ್ಮಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>[http://ah.bfn.org/a/soldiers/76/ ವಿಲಿಯಂ ಹೀತ್ ಹೌಸ್ ],7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228212810/http://ah.bfn.org/a/soldiers/76/ |date=2007-12-28 }}</ref><ref>[http://graycliff.bfn.org/ ದಿ ಜಿರಾಫೆ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060918142151/http://graycliff.bfn.org/ |date=2006-09-18 }}, 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಬಫಲೋದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಕ್ ಕೆನಾಲ್ ಮೇಲೆ 2007ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಾತ್‌ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ರೋಯಿಂಗ್‌ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಆ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣದ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದ ರೋಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಫಲೋ ನಗರವು ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿಕಾಗೋ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿಯೇ ಆತ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು. ಜಾರ್ಜ್‌ ಡೈಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಜೆ ವೇಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಫಲೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಒಂದು ಮನಮೋಹಕ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ ಸ್ಕೈಸ್ಕರೇಪರ್ ಆಗಿದ್ದು, ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. '''ಇನ್ನಿತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು :''' [[ಚಿತ್ರ:20070223 AlbrightKnox Art Gallery.JPG|thumb|ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಅವೆನ್ಯೂದಿಂದ ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್‌-ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]] * ಬೃಹತ್ ಆಗಿರುವ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ ರೈಲ್‌ರೋಡ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಬಫಲೋ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಅನ್ನು ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಟಿ ಫೆಲ್‌ಹೈಮರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯುವರ್ಡ್‌ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ , ಕಲ್ಲು, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್ ರಿವೈವಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ ಐಸೆನ್‌ವೈನ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಎ ಜಾನ್ಸನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಫಲೋದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದೂ ಕೂಡ ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. * ಸೇಂಟ್ ಅಡಲ್‌ಬರ್ಟ್‌‌ಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಸಿಲಿಕಾ-ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಹ್ಯುಬರ್ ಕಂಪನಿಯು 1890–1891ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಿಶ್]] ವಲಸಿಗರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಟ್ಟಡವು ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರ ಪರಿಮಾಣವು {{convert|240|ft|m|0}} ಬಹಳ ಎತ್ತರ, {{convert|118|ft|m|0}}, ಅಗಲವಾಗಿದೆ, ಗುಂಬ ಅಥವಾ ನೇವ್ {{convert|70|ft|m|0}} ತುಂಬ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ, ಎರಡು ಗೋಪುರಗಳು {{convert|150|ft|m|0}} ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಗುಂಬಜ್‌ {{convert|40|ft|m|0}}ಅಗಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಗುಂಬದ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.{{convert|125|ft|m|0}} ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್‌ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೇ $63,000 ವೆಚ್ಚವಾಗಿತ್ತು. * ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್ ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಕಲೆಯ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಬ್ರಾಡ್‌ಹೆಡ್ ಗ್ರೀನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ದಿ ನ್ಯೂ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಆರ್ಡ್‌ ವಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಗಾರ್ಡನ್ ಬನ್‌ಶಾಫ್ಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಆತ ಬಫಲೋ ನಿವಾಸಿ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ರಿಚರ್ಡ್ ಅಪ್‌ಜಾನ್ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಕೆಥಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. * ಎಲೈಲ್ ಸಾರಿನೆನ್ ಮತ್ತು ಎರೊ ಸಾರಿನೆನ್ ಸೇರಿ ಕ್ಲೆನ್‌ಹಾನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅಬ್ರಮೋವಿಟ್ಜ್‌ ಟೆಂಪಲ್ ಬೆತ್ ಜಿಯನ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>[http://www.tbz.org/ ಟೆಂಪಲ್ ಬೀತ್ ಜಿಯನ್ ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> * ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಫಿಮಿಸ್ಟರ್ ಪ್ರಾಕ್ಟರ್ ಮೆಕಿನ್ಲೆ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್‌ ಗೆ '' ಸಿಂಹಗಳನ್ನು'' ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. * ಗ್ರೈನ್ ಎಲೆವೇಟರ್‌‌ಸ್ ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 1842ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಬಫಲೋದ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಿವೆ. <gallery> File:Buffalo_City_Hall.jpg|ಬಫಲೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಕಟ್ಟಡದ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ File:Darwin D. Martin House.jpg|ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಡಾರ್ವಿನ್ ಡಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಹೌಸ್ File:Kleinhans Music Hall.jpg|ಎಲೈಲ್ ಮತ್ತು ಎರೊ ಸಾರಿನೆನ್‌ ಅವರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕ್ಲೆನ್‌ಹಾನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್ File:Buffalo and Erie County Historical Society.jpg|ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ File:Old County Hall, Buffalo,NY.jpg|ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಾಲ್ File:Asbury Delaware Church, Buffalo 1.jpg|ಆಸ್‌ಬರಿ ಡೆಲಾವೆರ್ ಚರ್ಚ್‌ File:Buffalo Central Terminal 2.jpg|ಬಫಲೋ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ File:Electric Building - Buffalo.jpg|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಟ್ಟಡ </gallery> === ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯ ಮನರಂಜನೆ === {{Original research|date=June 2008}}{{Refimprove|date=June 2008}} [[ಚಿತ್ರ:Sheas.jpg|thumb|right|ಶಿಯಾಸ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್]] ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗುವುದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ 4 ಗಂಟೆಗೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬೆಳಗಿನಜಾವ 2 ಗಂಟೆಗೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಡವಾಗಿ ಏಕೆಂದರೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಧಿಕವಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಎರಡು ಹಾಗೂ ಮೂರನೇ ಪಾಳಿಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ ಇದ್ದಿತು. ಜೊತೆಗೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಕಾನೂನು ಬಾರ್‌ಗಳು ಬೆಳಗಿನಜಾವ 4ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರಲು ಆಸ್ಪದ ನೀಡುತ್ತದೆ. (ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.) ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ರಾತ್ರಿಮನೋರಂಜನೆ ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಾರ್‌ಗಳ ಸಮೂಹ ಮತ್ತು ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ರಾತ್ರಿಮನೋರಂಜನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದರೆ ವೆಸಟ್ ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ,<ref>{{Cite web |url=http://www.westchippewa.com/ |title=ಬಫಲೋ ಬಿಲ್ಸ್‌, ಬಫಲೋ ಸೇಬರ್ಸ್, ಬಫಲೋ ನೈಟ್‌ಲೈಫ್, ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2010-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101226015310/http://www.westchippewa.com/ |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮಧ್ಯೆ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಚೈತನ್ಯಯುತ ಡಾನ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ, ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಬಾರ್‌ಗಳಿಗೆ, ಟ್ರೆಂಡಿ ಕಾಫೀಹೌಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್, ನಲ್ಲಿ ಬಾರ್‌ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿರಾಮಯುತ ವಾತಾವರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲೆನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಅಲೆನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಹತ್ತಿರದ ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರ್‌ಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಬಳಿಯ ಅಲೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರ್‌ಗಳು ಲೈವ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್‌ನಿಂದ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್‌ ಅವೆನ್ಯೂದತ್ತ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ಬಫಲೋ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್ ನ ಕಡೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮೈಲುಗಳ(3&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಇದೆ. ಈ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಬಾಟಿಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳು, ಕೆಲವು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆ. ಕಾಲೇಜ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕುಟುಂಬದ ಜನರು, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಜನರಿಂದ ಈ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿರುತ್ತದೆ. === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು === ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆ, ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವಾರು ಉತ್ಸವಗಳು ನಗರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಉತ್ಸವಗಳು ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಗರವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಮಭರಿತವಾಗಿರುವ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಲಾಭಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಳಿಗಾಲದ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ==== ಬೇಸಿಗೆ ಉತ್ಸವಗಳು ==== *ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್ ಆರ್ಟ್ ಉತ್ಸವವು ವರ್ಷದ - ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಜೂನ್ ಎರಡನೇ ವಾರಾತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆನ್‌‌ಟೌನ್‌ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. *ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಫಲೋ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡಹೊರಾಂಗಣ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. *[http://www.buffalogreekfestival.org ಬಫಲೋ ಗ್ರೀಕ್ ಉತ್ಸವ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170918132520/http://buffalogreekfestival.org/ |date=2017-09-18 }} *[http://www.buffaloitalianfestival.com/ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಉತ್ಸವ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208105541/http://buffaloitalianfestival.com/ |date=2011-02-08 }} *ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಫಲೋ ವಿಂಗ್ ಉತ್ಸವ *[http://www.askbhsc.org/Home/BuffaloBrewFest/ ಬಫಲೋ ಬ್ರ್ಯೂಫೆಸ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503081443/http://www.askbhsc.org/Home/BuffaloBrewfest |date=2010-05-03 }} *[http://www.curtainupbuffalo.com/ ಕರ್ಟೈನ್ ಅಪ್! ] - ಬಫಲೋದ ರಂಗಭೂಮಿ ಋತುವಿನ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. *ಥರ್ರ್ಸ್‌ಡೇ ಅಟ್ ದಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ - ಒಂದು ವಾರದ ಹೊರಾಂಗಣ ಬೇಸಿಗೆ ಕಛೇರಿ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಫಾಲ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರ ಸಂಜೆ ಕಛೇರಿ ಇರುತ್ತದೆ. ==== ಚಳಿಗಾಲದ ಉತ್ಸವಗಳು ==== *ಬಫಲೋ ಪೌಡರ್ ಕೆಗ್ ಉತ್ಸವ *ಬ್ಯಾಬಟ್ ಬ್ಲ್ಯೂ ಪಾಂಡ್ ಹಾಕಿ *ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಡೇ ಪರೇಡ್ *[http://dyngusdaybuffalo.com/ ಡಿಂಗುಸ್ ಡೇ ಬಫಲೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013185229/http://www.dyngusdaybuffalo.com/ |date=2010-10-13 }} === ಇನ್ನಿತರ ಆಸಕ್ತಿಯುತ ತಾಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:U.S.S. Little Rock 6.1.jpg|thumb|right|ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ನೇವಲ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಉದ್ಯಾನ]] * ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಎಂ. ಕಾಟರ್ ಫೈರ್‌ಬೋಟ್ –ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಫೈರ್‌ಬೋಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. * ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ * ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>[http://www.bechs.org/ ದಿ ಬಫಲೋ &amp; ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಬಫಲೋ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ]</ref> * ಬಫಲೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಪ್ ಸೈನ್ಸ್ <ref>[http://www.sciencebuff.org/ ಬಫಲೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್ - ಹೋಂ ]</ref> * ಬಫಲೋ ಜೂ – 1875ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಲಾನ್ ಸಿಮೆಂಟರಿ * ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ದ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ "ಮಾರ್ಕ್‌ ಟ್ವೈನ್ ರೂಮ್" ಇದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalolib.org/libraries/collections/index.asp?sec=twain |title=ಬಫಲೋ & ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ : ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು |access-date=2010-11-15 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928061523/http://www.buffalolib.org/libraries/collections/index.asp?sec=twain |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲಿ ''ಹಕಲ್‌ಬರಿ ಫಿನ್‌ '' ಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಇದೆ. * ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ನೇವಲ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಎಸ್ ಲಿಟಲ್ ರಾಕ್ (CG-4) ಇದೆ. * ಆಂಕರ್ ಬಾರ್ - ಇದು [[ಬಫಲೋ ವಿಂಗ್‌]] ಅಥವಾ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಚಿಕನ್ ವಿಂಗ್‌ನ ಹುಟ್ಟುಸ್ಥಳ. * ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್ * ಪೆನ್‌ ಡಿಕ್ಸಿ ಪ್ರಾಗ್ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ === ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕೆ ಚೀಕ್‌ಟೊವಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ನಿಂದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪುನಾನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 5 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಯ ಯು.ಎಸ್. ಬ್ಯೂರೋ ಪ್ರಕಾರ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಐದು ಅಗ್ಗದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಸರಾಸರಿ ರೌಂಡ್ ಟ್ರಿಪ್‌ ವಿಮಾನಯಾನದ ವೆಚ್ಚ $295.58 ಆಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Area flies high on low fares|author=Sharon Linstedt|work=[http://www.buffalonews.com/103/story/63037.html Buffalo News]|date=2007-04-24}}</ref> ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದಿಂದ ವಿಮಾನಯಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕೆನಡಿಯನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಏರ್‌ಲೈನ್ ಸರ್‌ಚಾರ್ಜ್‌ಗಳು ಅಗ್ಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕ ಮೂಲದ ಡಿಸ್‌ಕೌಂಟ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಸಾದ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 2006ರ ಪ್ರಕಾರ, ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಮತ್ತು ಟೊರಾಂಟೋ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕೆನಡಾ ಗಳಿಗೆ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಗೋ ಹಬ್ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆ ಯುಎಸ್ ಸೆನೆಟರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಶುಮರ್ ಅವರಿಂದ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Niagara airport pushed as trade hub; Schumer joins effort to bring global cargo|author=Bill Michelmore|work=Buffalo News|page=B1|date=2006-06-26}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Main Court Building, Buffalo.JPG|right|thumb|ಡೌನ್‌ಟೌನಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು]] === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ === ನಯಾಗರಾ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಯು (NFTA) ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯಸವ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. NFTAನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಬಸ್‌ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಒಂದು {{convert|6.4|mi|km|abbr=off|lk=off}} ಉದ್ದನೆಯ, ಒಂದೇ ಲೈನ್‌ ಇರುವ ಹಗುರು ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಬಂದರು ಮೂಲಕ, ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋದಿಂದ ನಗರದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗೆ) ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ರೈಲಿನ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ವಲಯವು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಓಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ದರ ಉಚಿತವಿದೆ. ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಸ್ಟೇಶನ್‌ನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ರೈಲುಹಳಿಯು ಸುರಂಗದಲ್ಲಿದೆ. ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್ಮ ಉತ್ತರದ ಟರ್ಮಿನಸ್ ತಲುಪುವವರೆಗೆ ಇದು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ರೈಲಿನ ಈ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಶುಲ್ಕ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹೊಸ NFTA ಯೋಜನೆಯು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದನ್ನು "ಕಾರ್ಸ್ ಆನ್‌ ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲಿನ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಿದೆ. ಅದು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಕಾರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೇನ್‌ ಸ್ಟೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಸಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದ ಟ್ರಾಲಿಗಳ ಹಾಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಸ್ಪದ ನೀಡಲಿದೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೊಸ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿ-ಸ್ನೇಹಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತವು ಮೇನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಟಪ್ಪರ್‌ನಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಮಾರ್ಗದ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳವುದು. ಇದು 2009ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಂಡಾಗ, ಮೈನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಭಾಗವನ್ನು ವಾಹನಗಳ ಓಡಾಟಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಈ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ತೆರೆಯಲಾಗುವುದು.{{Citation needed|date=May 2010}} === ಅಂತರ್ನಗರ ರೈಲು === ಎರಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಬಫಲೋ-ಡೆಪ್ಯೂ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ-ಎಕ್ಸ್‌‌ಚೇಂಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಬಫಲೋಗೆ ಸರಕುಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಂಪನಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ : CSX ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾರ್‌ಫ್ಲಾಕ್ಸ್ ಸೌದರ್ನ್‌ (NS), ಹಾಗೂ ಕೆನಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ (CN) ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ (CP) ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ಗಡಿಯಾಚೆ ಈಚೆ ಇವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಯಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ : ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ (CSX), ಬೈಸನ್(NS), ಎಸ್‌ಕೆ (NS / CP) ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್ (NS / CSX). ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರಕುಗಳು ಕೂಡ ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಾಟಿ ಸಾಗಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದ್ರವ ಪ್ರೋಪೇನ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಹೈಡ್ರಸ್ ಅಮೋನಿಯಾ. === ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು === ಬಫಲೋ ನಗರವು ಎರಿ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದು [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ (ಬೃಹತ್ ಸರೋವರಗಳು)]] ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ತಾಜಾನೀರಿನ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ಫಿಶ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರೋವರವು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಓಡುದೋಣಿಗಳು, ಸೈಲ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು, ಪವರ್ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಟರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಹಾರದಾಣವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಒಂಟಾರಿಯೋ (ಕೆನಡಾ) ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮರಳಿನ ಬೀಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪದೂರದ ಜಲಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿದೆ. ನಗರವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬ್ರೆಕ್‌ವಾಲ್‌ (ತಡೆಗೋಡೆ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಿ ಸರೋವರ ಬಂದರಿನ ಒಳ ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌‌]]ನ ಸರಕುಸಾಗಣೆದಾರರಿಗೆ ಬೇಕಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ನೇವಿಗೇಶನ್‌ ಆಳವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎರಿ ಸರೋವರದ ಉಪನದಿಯೊಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಬಫಲೋ ನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಫಲೋ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಬಫಲೋವನ್ನು ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮನೆಮಾತಾಗಿರುವ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲುವೆಯು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಕ್ ಕೆನಾಲ್ ಎರಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಾಲುವೆಯನ್ನು 1825ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಗರ್ವನರ್ ಡೆವಿಟ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಎರಿ ಸರೋವರದ ನೀರನ್ನು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಟರ್ಮಿನಸ್‌ನಲ್ಲಿ (ಈಗ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಸ್ಲಿಪ್) ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೆನಾಲ್ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ''ಸೆನೆಕಾ ಚೀಫ್ '' ಮೂಲಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಫಲೋಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮರಳಿದ್ದರು. ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಬಫಲೋದ ಭಾವೀ ಮೇಯರ್ ಸಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ವಿಲ್ಕೆಸನ್ ಸುರಿದಿದ್ದರು. ಇದು ಹಿಂದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಕುಸಾಗಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು.ಈಗ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನೋರಂಜನಾ ವಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹಗುರು ಸರಕುಸಾಗಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಮೇಲುಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿ ಸ್ಕಜಕ್ವಡ ಕ್ರೀಕ್ , ಬಫಲೋ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟಡ್ -ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಡೆಲ್‌ವೇರ್ ಸರೋವರ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಾನದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಟ್‌ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ === [[ಚಿತ್ರ:Buffalo area road network map.png|thumb|right|ಗ್ರೇಟರ್ ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] *[[ಚಿತ್ರ:I-90.svg|20px]] [[ಚಿತ್ರ:NYS Thruway Sign.svg|20px]] ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 90 (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಥ್ರುವೇ ) *[[ಚಿತ್ರ:I-190.svg|20px]] [[ಚಿತ್ರ:NYS Thruway Sign.svg|20px]] ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌90, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಥ್ರುವೇಯ ನಯಾಗರಾ ವಿಭಾಗ, I-90ರಿಂದ ಲೆವಿಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ನೈರುತ್ಯ ಚೀಕ್ಟೊವಗಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಟೋಲ್‌ ವಿಧಿಸುವ ಭಾಗ ಎಂದರೆ ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ (ಉತ್ತರ), ಮತ್ತು ಬಫಲೋ (ದಕ್ಷಿಣ)ಗೆ ಗ್ರಾಂಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸೇತುವೆಗಳು. *[[ಚಿತ್ರ:I-290 (NY).svg|20px]] ಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್ 290 (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಯೂಂಗ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಹೆದ್ದಾರಿ, ಇದು ಬಫಲೋವನ್ನು ಆಮ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಟೊನವಂಡದ ಉತ್ತರದ ಉಪನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಬೈಪಾಸ್‌ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಯಾಗರಾಫಾಲ್ಸ್‌‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. *[[ಚಿತ್ರ:I-990.svg|20px]] Iಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್ 990, ಇದು ಆಮ್‌ಹೆರ್ಸ್ಟ್ NY ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುವ ಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್ ಕಿರು ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. *[[ಚಿತ್ರ:US 62.svg|20px]] ಯು.ಎಸ್. ಮಾರ್ಗ 62, ಬೈಲೆ ಏವ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಪಾರ್ಕ್‌ ಏವ್. *[[ಚಿತ್ರ:NY-5.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 5, ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ *[[ಚಿತ್ರ:NY-130.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 130, ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ *[[ಚಿತ್ರ:NY-384.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 384, ಡೆಲವೇರ್ ಏವ್. *[[ಚಿತ್ರ:NY-266.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 266, ನಯಾಗರಾ ಸ್ಟೇಟ್ *[[ಚಿತ್ರ:NY-265.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 265, ಮಿಲಿಟರಿ ರೋಡ್ ಮತ್ತು ಟೊನವಾಂಡ ಸ್ಟೇಟ್ *[[ಚಿತ್ರ:NY-198.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 198, ಸ್ಕಜಕ್ವಡ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ *[[ಚಿತ್ರ:NY-33.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 33, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ. == ಸಂಯುಕ್ತ ಕಚೇರಿಗಳು == === ಯುಎಸ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ === ಬಫಲೋ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ : ಯುಎಸ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಕಚೇರಿಯು ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಯ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಕ್ ಲಾಕ್ ಕೆನಾಲ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಲಾಕ್ ಕೆನಾಲ್‌ಅನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಟೊಲೆಡೋ ಓಹಿಯೋ ದಿಂದ ಮಸ್ಸೆನಾ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಯೋಜನೆಗಳ ಯೋಜಿಸುವಿಕೆ, ವಿನ್ಯಾಸ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಮೌಂಟ್ ಮೊರಿಸ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರವಾಹ -ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಣೆಕಟ್ಟೆ, ಕೆಳಭಾಗದ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್]] (ಎರಿ ಮತ್ತು ಒಂಟಾರಿಯೋ)ಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ವೆಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು, ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ವೆದರ್ ಸರ್ವಿಸ್(NOAA)ನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ ಅದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಬಹುಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. === ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್ (ಸಂಯುಕ್ತ ತನಿಖಾ ಕೇಂದ್ರ)(ಎಫ್‌ಬಿಐ - ಎಫ್‌ಬಿಐ) === ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ 56 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಫ್‌ಬಿಐ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಚೇರಿಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ಸೌದರ್ನ್‌ ಟೈರ್ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಚೇರಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಚೇರಿಯು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗ್ಯಾಂಗ್ ಹಿಂಸೆ, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆಯ ಹಗರಣಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://buffalo.fbi.gov/ |title=ಎಫ್‌ಬಿಐ ಬಫಲೋ ವಿಭಾಗ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2011-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310043306/http://buffalo.fbi.gov/ |url-status=dead }}</ref> === ಸಂಯುಕ್ತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು === ಬಫಲೋ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಟಾರ್ನಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಶ್ಚಿಮದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Football in ub.jpg|right|thumb|ಯುಬಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ [184]]] === ಸದ್ಯದ ತಂಡಗಳು === {{multiple image | align = right | direction = vertical | header = | header_align = left/right/center | header_background = | footer = | footer_align = left/right/center | footer_background = | width = | image1 = Dunn Tire Park.jpg | width1 = 200 | caption1 = Inside [[Coca-Cola Field]], home to the [[Buffalo Bisons]] | image2 = 20080305 Dunn Tire Park and HSBC Arena.JPG | width2 = 200 | caption2 = Outside [[Coca-Cola Field]] with [[HSBC Arena (Buffalo)|HSBC Arena]] in the background }} {| class="wikitable" |- | ಕ್ರೀಡೆ | ಲೀಗ್‌‌ | ಕ್ಲಬ್‌ | ಸ್ಥಾಪನೆ | ಸ್ಥಳ | ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ವರ್ಷ |- | | [[ಅಮೇರಿಕದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್‌]] | | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್]] | | ಬಫಲೋ ಬಿಲ್ಸ್ | | 1960 | | ರಾಲ್ಫ್ ವಿಲ್ಸನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | | 2* | | 1964,1965* |- | | ಹಾಕಿ | | ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್ | | ಬಫಲೋ ಸೇಬ್ರೆಸ್ | | 1970 | | ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಅರೀನಾ | | 0 | | |- | | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | | ಐಎಲ್ | | ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್ | | 1979 | | ಕೋಕೋ-ಕೋಲಾ ಫೀಲ್ಡ್ | | 3 | | 1997, 1998, 2004 |- | | ಲಕ್ರೊಸ್ಸ್ | | ಎನ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ | | ಬಫಲೋ ಬ್ಯಾಂಡಿಟ್ಸ್ | | 1992 | | ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಅರೀನಾ | | 4 | | 1992, 1993, 1996, 2008 |- | | ಸಾಕರ್ | | ಎನ್‌ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ | | ಎಫ್‌ಸಿ ಬಫಲೋ | | 2009 | | ಆಲ್‌-ಹೈ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | | 0 | | ಎನ್‌/ಎ |- | | ಸಾಕರ್ | | ಯುಎಸ್‌ಎಲ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಲೀಗ್ | | ಬಫಲೋ ಫ್ಲಾಶ್ <ref name="Wleague">{{Cite web |url=http://wleague.uslsoccer.com/home/266596.html |title=ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್‌‌ಗಳು (USL) |access-date=2010-11-15 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717175821/http://wleague.uslsoccer.com/home/266596.html |url-status=dead }}</ref> | | 2009 | | ಡೆಮ್ಸ್ಕೆ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ | | 1 | | 2010 |} * ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಅಮೆರಿಕನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು, ಇವು ಎನ್‌ಎಫ್ಎಲ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಅಲ್ಲ. === ಭವಿಷ್ಯದ ತಂಡಗಳು === ಬಫಲೋ ಫ್ಲಾಶ್‌ನ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ವುಮನ್ಸ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಸಾಕರ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ನೀಡಿದ್ದು, ಅದು 2011 ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ತಂಡವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸಿಲ್ಲ, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಶ್ಚಿಮದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲಾಶ್‌ನ ಸದ್ಯದ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಡೆಮ್ಸ್ಕೆ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದು ತಾಯ್ನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಲೆವಿಸ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಯಾಗರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನ ನಯಾಗರಾ ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ರೊಚೆಸ್ಟರ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮರೀನಾ ಆಟೋ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಮಧ್ಯೆ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಿದೆ. === ಹಿಂದಿನ ತಂಡಗಳು === * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌ನಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್ - 1879ದಿಂದ 1885ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್ ಭುತಪೂರ್ವ ಆಟಗಾರರ ಲೀಗ್ - 1890ರಲ್ಲಿ. * ಬಫಲೋ ಬಫೆಡ್ಸ್ / ಬ್ಲ್ಯೂಸ್ ಭೂತಪೂರ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ಲೀಗ್ ನ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡ - 1914ರಿಂದ 1915ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾಸ್, ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್, ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್, ಬೈಸನ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೇಂಜರ್ಸ್‌ಗಳ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] 1918ರಿಂದ 1929ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್ ಭೂತಪೂರ್ವ ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್ - 1946ರಲ್ಲಿ. * ಬಫಲೋ ಬಿಲ್ಸ್‌ನ ಭೂತಪೂರ್ವ ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್ 1947ರಿಂದ 1949ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ 1940ರಿಂದ 1970ವರೆಗೆ. * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ ನ ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್‌, 1946ರಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌]] ಆಗಿದ್ದರು. * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನ ಬಫಲೋ ಬ್ರೇವ್ಸ್ 1970ರಿಂದ 1978ವರೆಗೆ. (ಇವರು ಸಾನ್‌ಡಿಯಾಗೋ ಕ್ಲಿಪರ್ಸ್, ನಂತರ ಲಾಸ್‌ ಎಂಜಲೀಸ್ ಕ್ಲಿಪರ್ಸ್ ಆಗಿದ್ದರು). * ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌‌ನ ಬಫಲೋ ನಾರ್ಸ್‌ಮನ್ 1975ರಿಂದ 1976ರ ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ಬ್ಲೇಜರ್ಸ್ ಹೊರಾಂಗಣ ಸಾಕರ್ ತಂಡ. * ಬಫಲೋ ರಾಯಲ್ಸ್ ವಿಶ್ವ ತಂಡ ಟಿನಿಸ್ ಲೀಗ್‌‌ - 1974. * ಅಮೆರಿಕನ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌‌‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ ಬಫಲೋ ಶಾರ್ಕ್ಸ್ - 2005ರಿಂದ 2008ವರೆಗೆ. * ಭೂತಪೂರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ಒಳಾಂಗಣ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್‌‌ನ ಬಫಲೋ ಸ್ಟಾಲಿನ್ಸ್ - 1979ರಿಂದ 1984ವರೆಗೆ. * ಭೂತಪೂರ್ವ ರೋಲರ್ ಹಾಕಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌‌ನ ಬಫಲೋ ಸ್ಟಾಂಪೇಡ್ - 1994ರಿಂದ 1995ವರೆಗೆ. * ಭೂತಪೂರ್ವ ರೋಲರ್ ಹಾಕಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌‌ ನಬಫಲೋ ವಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್‌‌ ರೋಲರ್ ಹಾಕಿ - 1997ರಿಂದ 1999ವರೆಗೆ. * ಭೂತಪೂರ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಸಾಕರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ IIನ ಬಫಲೋ ಬಿಜಾರ್ಡ್‌ - 1992ರಿಂದ 2001ವರೆಗೆ. * ಅರೀನಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌‌ - ಬಫಲೋ ಡೆಸ್ಟ್ರಾಯರ್ಸ್ 1999ರಿಂದ 2003ವರೆಗೆ. * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನ ಕ್ವೀನ್ ನಗರ ಎಫ್‌ಸಿ - 2007ರಿಂದ 2008ವರೆಗೆ. == ಮಾಧ್ಯಮಗಳು == {{Main|Media in Buffalo, New York}} == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == === ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು — ಸಹ ನಗರಗಳು === ಬಫಲೋ ಅನೇಕ ಸಹ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹ ನಗರಗಳು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್) (SCI)ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.:<ref>[http://www.sister-cities.org/icrc/directory/USA/NY ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸಹ ನಗರಗಳು]. ಸಹ ನಗರಗಳು, ಇಂಕ್.''''</ref><ref>[http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities ಸಹ ನಗರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425115457/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities |date=2009-04-25 }} ಬಫಲೋ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಿಂದ</ref> * {{Flagicon|France}} ಲಿಲ್ಲಿ, [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]] (1989)<ref>{{cite web | title =Lille, France - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Lille_France | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075308/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Lille_France | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Germany}} ಡಾರ್ಟ್‌ಮುಂಡ್, [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್ y]] (1972)<ref>{{cite web | title =Dortmund, Germany - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Dortmund_Germany | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075214/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Dortmund_Germany | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Italy}} ಪೆಸ್ಕಾಸ್ಸೆರೊಲಿ, [[ಇಟಲಿ]] * {{Flagicon|Italy}} ಸೈನಾ, ಇಟಲಿ(1961)<ref>{{cite web | title =Siena, Italy - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Siena_Italy | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075329/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Siena_Italy | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Italy}} ಟೊರ್ರೆಮಾಗ್ಗಿರೆ, ಇಟಲಿ * {{Flagicon|Jamaica}} ಸೇಂಟ್ ಆನ್‌, ಜಮೈಕಾ (2007)<ref>{{cite news | title =Buffalo gains sister city: St. Ann, Jamaica | work =Buffalo News | url =http://www.buffalonews.com/cityregion/buffaloerie/story/166115.html?imw=Y | date =September 19, 2007 | accessdate =2008-12-24 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070925055948/http://www.buffalonews.com/cityregion/buffaloerie/story/166115.html?imw=Y | archivedate =2007-09-25 | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Japan}} ಕಾನಜವ , [[ಜಪಾನ್]] (1962) * {{Flagicon|Poland}} ಜೆಸ್ಜೊವ್ , [[ಪೋಲೆಂಡ್]] (1974)<ref name="Rzeszów">{{cite web |url=http://www.rzeszow.pl/wspolpraca-miedzynarodowa/informacja-o-wspolpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi/668,informacja-o-wsp-lpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi.html |title=Serwis informacyjny UM Rzeszów - Informacja o współpracy Rzeszowa z miastami partnerskimi |publisher=www.rzeszow.pl |accessdate=2010-02-02 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.is/20121205091053/http://www.rzeszow.pl/wspolpraca-miedzynarodowa/informacja-o-wspolpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi/668,informacja-o-wsp-lpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Rzeszów-Buffalo">{{cite web | title =History | publisher =Buffalo-Rzeszow Sister Cities, Inc. | url =http://www.brsc.us/history/index.htm | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2009-02-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090201014014/http://brsc.us/history/index.htm | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Russia}} ತ್ವೆರ್, [[ರಷ್ಯಾ]] (1989)<ref>{{cite web | title =Tver, Russia - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Tver_Russia | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075452/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Tver_Russia | url-status =dead }}</ref> === ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳು === ಬಫಲೋ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ <ref>{{cite web | title =Buffalo Sister-Cities | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/city_departments/SPlanning/pdfs/SisterCitiesBrochure.pdf | accessdate =2009-12-29 | archive-date =2015-02-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20150201081823/http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/city_departments/SPlanning/pdfs/SisterCitiesBrochure.pdf | url-status =dead }}</ref>: * {{Flagicon|Ghana}} ಕೇಪ್‌ ಕೋಸ್ಟ್, [[ಘಾನಾ]] * {{Flagicon|UK}} ಡೆರ್ರಿ , ನಾರ್ದನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್ , ಯುಕೆ * {{Flagicon|Ukraine}} ಡ್ರೊಹೊಬಿಚ್ , [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರ್ಯೇನ್]] (2001)<ref>{{cite web| title =Buffalo and Drohobych join ranks of sister cities| work =The Ukrainian Weekly| date =2001-04-01| url =http://www.ukrweekly.com/Archive/2001/130120.shtml| accessdate =2008-12-24| archive-date =2007-09-30| archive-url =https://web.archive.org/web/20070930033451/http://www.ukrweekly.com/Archive/2001/130120.shtml| url-status =dead}}</ref> * {{Flagicon|Ukraine}} ಹೊರ್ಲಿವ್ಕ , ಉಕ್ರ್ಯೇನ್ (2007)<ref>{{cite web | title =Buffalo, N.Y. and Horlivka, Ukraine Foster Sister City Relationship | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/Mayor/Archive_Press_Releases/Leadership/2007Archives/May_2007/BUFFALONYANDHORLIVKAUKRAINEFOSTERSISTER | date =2007-05-25 | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2009-09-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090925071237/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/Mayor/Archive_Press_Releases/Leadership/2007Archives/May_2007/BUFFALONYANDHORLIVKAUKRAINEFOSTERSISTER | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Sudan}} ಜುಬ , [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ್]] * {{Flagicon|Israel}} ಕಿರಯಟ್ ಗತ್ , [[ಇಸ್ರೇಲ್]] * {{Flagicon|Brazil}} ಮರಿಲಿಯ , [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] == ಬಫಲೋದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌ಗಳು == *[[ಕೆನಡಾ]] – ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌‌‌-ಜನರಲ್ ಗೌರವ (ಹಾನರರಿ) ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌‌‌ಗಳು: *[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] *[[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಜೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]] *[[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] *[[ಜರ್ಮನಿ]] *[[ಇಟಲಿ]] (ವೈಸ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌‌‌) *[[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌]] *[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌]] == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|New York}} * ಬಫಲೋ ಏರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ * ಬಫಲೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ * ಬಫಲೋ ಫೈರ್ ಇಲಾಖೆ * ಪೂರ್ವ ಭಾಗ, ಬಫಲೋ * ಬಫಲೋದ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು * ಪೋಲಿಶ್ ಕೆಥಡ್ರಲ್ * ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋ * ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == *[http://www.buffaloresearch.com/bestbooks.html ದಿ ಟೆನ್ ಇನ್‌ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸಬಲ್ ಬುಕ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ಬಫಲೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018061028/http://buffaloresearch.com/bestbooks.html |date=2010-10-18 }} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links}} * [http://www.city-buffalo.com/ ಬಫಲೋ ನಗರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026154424/http://city-buffalo.com/ |date=2010-10-26 }} * [http://www.pbase.com/kjosker/once_upon_a_time ಫೋಟೋ ಪ್ರಬಂಧ - - "ಒನ್ಸ್‌ ಅಪಾನ್ ಅ ಟೈಮ್ ಇನ ಬಫಲೋ," - ಕಾರ್ಲ್‌ ಜೋಸ್ಕರ್ ಅವರು ಬರೆದಿರುವುದು ( 8/07/10ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು)] * [http://www.buffalolib.org/ ಬಫಲೋ & ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101020095251/http://www.buffalolib.org/ |date=2010-10-20 }} * [http://www.culturalniagara.com/ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಆಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904164525/http://www.culturalniagara.com/ |date=2010-09-04 }} * [http://www.sheas.org/ ಶಿಯಾಸ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010000830/http://www.sheas.org/ |date=2010-10-10 }} * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/New_York/Localities/B/Buffalo|Buffalo}} * [http://www.visitbuffaloniagara.com/ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಕನ್‌ವೆನ್ಷನ್ & ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋದಿಂದ ವಿಸಿಟರ್‌ಗಳ ಮಾಹಿತಿ ] * {{wikivoyage|Buffalo (New York)|Buffalo}} * [http://www.helpstoptheviolence.com/ ಸ್ಟಾಪ್ ದಿ ವಯೋಲೆನ್ಸ್ ಇನ್ ಬಫಲೋ Ny] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208043157/http://www.helpstoptheviolence.com/ |date=2011-02-08 }} {{Geographic Location (8-way) | Centre = Buffalo | North = [[Kenmore, New York|Kenmore]], [[Tonawanda (town), New York|Tonawanda]] | Northeast = [[Amherst, New York|Amherst]] | East = [[Sloan, New York|Sloan]], [[Cheektowaga, New York|Cheektowaga]] | Southeast = [[West Seneca, New York|West Seneca]] | South = [[Lackawanna, New York|Lackawanna]] | Southwest = [[Lake Erie]] | West = [[Fort Erie, Ontario|Fort Erie]], [[Niagara River]] | Northwest = [[Grand Island, New York|Grand Island]] }} {{Buffalo(NY)}} {{Erie County, New York}} {{New York}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಎರಿ ಕಾಲುವೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಗತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌ ಸುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ರೇವುಪಟ್ಟಣದ ಜನವಸತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೦೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಎರಿ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] kiyco2relgddt8cl61u8lfbdm41m7qt ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ 0 26907 1434327 1382786 2026-10-25T02:50:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434327 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Téléphone Gower Bell CNAM-IMG 0564.jpg|thumb|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮುಸೀ ಡಸ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಎಟ್ ಮೆಟೈರ್ಸ್‍‌ನಲ್ಲಿನ ಗೊವರ್ ದೂರವಾಣಿ]] {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} ಸಂವಹನ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ದೂರದ ಆಚೆಯಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಸಾರಣವೇ '''ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'''. ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ದೃಗ್ಗೋಚರ ಸಂಕೇತಗಳಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ದೀಪಗಳು, ಹೊಗೆ, ಸಂಕೇತಕಂಬ ತಂತಿ ಸಂದೇಶಗಳು, ಸಂಕೇತ ಧ್ವಜಗಳು, ದ್ಯುತಿ ಸೌರಲೇಖಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಥವಾ ಶಾಬ್ಧಿಕ ಸಂದೇಶಗಳಾದ ಡ್ರಮ್ ಬಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಕೇತ ಕಳುಹಿಸುವುದು, ಕೊಂಬು ಊದುವ ಮೂಲಕ, ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡದಾದ ಸಿಳ್ಳು ಹಾಕುವುದು ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ|ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತ]]ಗಳ ಆಧುನಿಕ ಯುಗದಲ್ಲಿ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳಾದ ತಂತಿ ಸಂದೇಶಗಳು, [[ದೂರವಾಣಿ]], ಟೆಲೆಗ್ರಾಫ್ ಯಂತ್ರಗಳು, [[ರೇಡಿಯೋ]] ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂಗ ಸಂವಹನಗಳ ಬಳಕೆ ಹಾಗೆಯೆ ಫೈಬರ್ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಿತಗಳು, ಮತ್ತು ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು [[ಅಂತರಜಾಲ]] ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ೧೮೩೦ರಲ್ಲಿ ತಂತಿ ಸಂದೇಶದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ದುಜ್ಜನಿತ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಹೊಸ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ [[ಖಂಡ|ಖಂಡಗಳಲ್ಲೂ]] ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕೇಬಲ್ ಎಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಖಂಡಗಳ ನಡುವೆ ಸಂವಹನ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೂರು ಪದ್ಧತಿಗಳು, ತಂತಿ ಸಂದೇಶ, ದೂರವಾಣಿ ಮತ್ತು ಟೆಲೆಗ್ರಾಫ್ ಯಂತ್ರಗಳು, ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಗೂ ವಾಹಕ ಲೋಹ ತಂತಿಯ ಬಳಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಇಪ್ಪನೇಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿಸ್ತಂತು ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕ್ರಾಂತಿ ಶುರುವಾಯಿತು. ಮಾರ್ಕೋನಿ ಗುಗ್ಲಿಯೆಲ್ಮೊ ನಿಸ್ತಂತು ರೇಡಿಯೋ ಸಂವಹನದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಬಂಧಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಇತರೆ ಮೂಲ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದವರು: ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವೀಟ್‌ಸ್ಟೋನ್, ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಮೋರ್ಸ್ (ತಂತಿ ಸಂದೇಶ), [[ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್]] (ದೂರವಾಣಿ), ನಿಕೊಲಾ ಟೆಸ್ಲಾ, ಎಡ್ವಿನ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್, ಮತ್ತು ಲೀ ಡೆ ಫಾರೆಸ್ಟ್ (ರೇಡಿಯೋ) ಜಾನ್ ಲಾಗಿ ಬೇರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಫಿಲೊ ಫಾರ್ನ್ಸ್‌‌ವರ್ತ್ (ದೂರದರ್ಶನ). ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉದ್ಯಮದ ಅಂದಾಜು ಆದಾಯ $೩.೮೫ ಟ್ರಿಲಿಯನ್‌ಗಳು.<ref name="plunkettresearch.com">[http://www.plunkettresearch.com/Telecommunications/TelecommunicationsStatistics/tabid/96/Default.aspx ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್‌ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ರೆವೆನ್ಯೂಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328045302/http://www.plunkettresearch.com/Telecommunications/TelecommunicationsStatistics/tabid/96/Default.aspx |date=2010-03-28 }}, ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌, ಜೂನ್‌ ೨೦೧೦.</ref> ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೇವೆಯ ಅಂದಾಜು ಆದಾಯ $೧.೭ ಟ್ರಿಲಿಯನ್‌ಗಳು, ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಇದು $೨.೭ ಟ್ರಿಲಿಯನ್‌ಗಳಿಗೆ ಮುಟ್ಟುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.<ref name="plunkettresearch.com" /> == ಇತಿಹಾಸ == {{details|History of telecommunication}} === ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:OptischerTelegraf.jpg|thumb|ನೆಲ್ಬಾಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪೆಸ್ ಸೆಮಫೋರ್ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳಲ್ಲೊಂದು]] [[ಮಧ್ಯಯುಗದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಮರುಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ದೀಪಗಳ ಸಾಲನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ದೀಪ ಸಾಲುಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವ ನ್ಯೂನ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ " ಶತ್ರುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ" ಎಂಬರ್ಥದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇದರ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಆರ್ಮಡಾ ಸಮಯದಲ್ಲಾದ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಘಟನೆಯು ಇವುಗಳ ಉಪಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ದೀಪ ಸಾಲುಗಳು ಪ್ಲೇಮೌತ್‌ನಿಂದ [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್ನಿ]]ಗೆ ಮರುಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದ ಸಂಕೇತವು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಸಮರ ನೌಕೆ ಆಗಮಿಸುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದವು.<ref>ಡೇವಿಡ್ ರೋಸ್, [http://www.britainexpress.com/History/tudor/armada.htm ದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಆರ್ಮಡ], ಬ್ರಿಟನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮.</ref> ೧೭೯೨ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಲಾಡ್ ಶಾಪ್ ಎಂಬ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಇಂಜಿನೀಯರ್, ಲಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು[[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ನಡುವೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಥಿರ ದೃಗ್ಗೋಚರ ತಂತಿ ಸಂದೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು(ಅಥವಾ ಸಂಕೇತಕಂಬ ಸಾಲು) ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದನು.<ref>[http://chappe.ec-lyon.fr/ Les Télégraphes Chappe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317051817/http://chappe.ec-lyon.fr/ |date=2011-03-17 }}, Cédrick Chatenet, l'Ecole Centrale de Lyon, ೨೦೦೩.</ref> ಆದರೆ ಸಂಕೇತ ಕಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ನುರಿತ ಕೆಲಸಗಾರರ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತರಿಂದ ಮೂವತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್(ಆರರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಮೈಲು) ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ತಂತಿ ಸಂದೇಶದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಸಂಕೇತಕಂಬ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.google.com/url?sa=t&amp;ct=res&amp;cd=19&amp;url=http%3A%2F%2Fwww.itu.int%2Fitudoc%2Fgs%2Fpromo%2Ftsb%2F88192.pdf&amp;ei=WmQKRc6wEqL4ggP_6bHTDQ&amp;sig=__RpZ0L0hbqjtzZfVWEAMZVhduDBw=&amp;sig2=dzK2J3-3WNRc0o63DXwciQ#search=%22semaphore%201880%20Sweden%22 ಸಿಸಿಐಟಿ/ಐಟಿಯು-ಟಿ 50 ಇಯರ್ಸ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್], ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಕ್ಕೂಟ, ೨೦೦೬.</ref> === ತಂತಿ ಸಂದೇಶ ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ === ಸರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವೀಟ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಮತ್ತು ಸರ್ ವಿಲಿಯಂ ಪೋದರ್‌ಗ್ರಿಲ್ ಕುಕ್ ಎಂಬುವವರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ತಂತಿ ಸಂದೇಶ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು, ಏಪ್ರಿಲ್ ೯, ೧೮೩೯ರಿಂದ ಇದರ ಉಪಯೋಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ವೀಟ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಮತ್ತು ಕುಕ್ ಇಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಉಪಕರಣವನ್ನು "ಹೊಸ ಉಪಕರಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯದೆ(ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ)ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ತಂತಿ ಸಂದೇಶದ ಸುಧಾರಿತ" ಉಪಕರಣ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>[http://www.du.edu/~jcalvert/tel/morse/morse.htm ದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್], ಜೆ. ಬಿ. ಕಾಲ್ವರ್ಟ್‌, ೧೯ ಮೇ ೨೦೦೪.</ref> ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಎಫ್.ಬಿ ಮೋರ್ಸ್ ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಜೋಸೆಫ್ ಹೆನ್ರಿ ಎಂಬ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ]] ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ತಂತಿ ಸಂದೇಶದ ಉಪಕರಣದ ಸರಳವಾದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು. ಮೋರ್ಸ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨, ೧೮೩೭ರಂದು ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಈ ತಂತಿ ಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ಮೋರ್ಸ‌ರ ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೊಡುಗೆ ಎಂದರೆ ಸರಳ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ದಕ್ಷತೆ ಹೊಂದಿದ ಮೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್(ಮೋರ್ಸ್ ಸಂಕೇತ) ಇದು ವೀಟ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ರ ಜಟಿಲವಾದ ತಂತಿ ಸಂದೇಶದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಮೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್‌ನ ಸಂವಹನ ಕಾರ್ಯಪಟುತ್ವವು ಮುಂದಿನ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂವಹನದ ಹಫ್‌ಮನ್ ಕೋಡ್ ಬರುವುದನ್ನ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿತ್ತು. ಮೋರ್ಸ್ ತನ್ನ ಕೋಡ್‌ನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಹಫ್‌ಮನ್ ಇದು ಯಾವ ರೀತಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ವಿವರವಾದ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿದ್ದರು. ಜುಲೈ ೨೭ ೧೮೬೬ರಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಿರ ತಂತಿ ಸಂದೇಶ ಕೇಬಲ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ದಾಟಿತು, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಸಂವಹನವು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ದಾಟಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.sil.si.edu/digitalcollections/hst/atlantic-cable/ ದಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್], ಬೆರ್ನ್ ಡಿಬ್ನರ್, ಬರ್ನ್ಡಿ ಲೈಬ್ರರಿ ಇಂಕ್., ೧೯೫೯</ref> ೧೮೫೯ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳು ಮೊದಲ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ದಾಟಿದ ಕೇಬಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಷಯಗಳ ನಡುವೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜೇಮ್ಸ್ ಬುಚನನ್ ಮತ್ತು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]] ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ನಡುವೆ ಶುಭ ಸಂದೇಶಗಳು ವಿನಿಮಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟಿದ ಕೇಬಲ್ ಬೇಗನೆ ವೈಫಲ್ಯ ಹೊಂದಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಯು [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ದಿಂದ ಐದು ವರ್ಷ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟಿದ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿದ್ದ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಒಯ್ಯಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ದಾಟಿದ ದೂರವಾಣಿ ತಂತಿಗಳು(ನೂರಾರು ವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ)[[೧೯೫೬|1956]]ರ ವರೆಗೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಸಿ. ಕ್ಲಾರ್ಕೆ. [http://books.google.ca/books?id=L2UNAQAAIAAJ ವಾಯ್ಸ್ ಅಕ್ರಾಸ್ ಸೀ], ಹಾರ್ಪರ್&amp; ಬ್ರದರ್ಸ್, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ, ೧೯೫೮.</ref> ಈಗ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ದೂರವಾಣಿ|ದೂರವಾಣಿಗೆ]] [[ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್]] ೧೮೭೬ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="Brown"> {{cite book |last=Brown|first=Travis |title=Historical first patents: the first United States patent for many everyday things |publisher=Scarecrow Press|location=University of Michigan |year=1994 |edition=illustrated |pages=179 |isbn=9780810828988 |url=https://books.google.com/?id=V-NUAAAAMAAJ&dq}} </ref> ಬೆಲ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಪೇಟೆಂಟ್ ದೂರವಾಣಿಯ ''ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೇಟೆಂಟ್'', ವಿದ್ಯುತ್ ದೂರವಾಣಿ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗಾಗಿ ಇತರೆ ಹಲವಾರು ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗಳು ಬಂದವು. ವಿದ್ಯುತ್ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಕೀರ್ತಿಯು ಪದೆ ಪದೇ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಕಾಲದಿಂದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಹೊಸದಾದ ವಿವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ [[ರೇಡಿಯೋ]], [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಬೆಳಕಿನ ಬಲ್ಬ್ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗಣಕಯಂತ್ರದಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನೆಯಾದವು. ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧಕರು ''ತಂತಿ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಸಾರಣ'' ದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಇವುಗಳು ಸುಧಾರಿತಗೊಂಡವು. ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧಕರಾದ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್ ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡಿನರ್ ಗ್ರೀನ್ ಹಬ್ಬಾರ್ಡ್ ಮೊದಲ ದೂರವಾಣಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದರು. ಇದನ್ನು ಬೆಲ್ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಕಂಪನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಟೆಲಿಫೋನ್&amp; ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್(ಎಟಿ&amp;ಟಿ) ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ೧೮೭೮ ಮತ್ತು ೧೮೭೯ರಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಯ ದೂರವಾಣಿಯನ್ನು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾದ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನ ನ್ಯೂಹೆವನ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.connected-earth.com/Galleries/Telecommunicationsage/Thetelephone/index.htm ಕನೆಕ್ಟೆಡ್ ಅರ್ತ್: ದ ಟೆಲಿಫೋನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221151108/http://www.connected-earth.com/Galleries/Telecommunicationsage/Thetelephone/index.htm |date=2008-12-21 }}, ಬಿಟಿ, ೨೦೦೬.</ref><ref>[http://www.att.com/history/milestones.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಎಟಿ&amp;ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906003711/http://www.att.com/history/milestones.html |date=2008-09-06 }}, ಎಟಿ&amp;ಟಿ, ೨೦೦೬.</ref> === ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ === ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಲಿಂಡ್ಸೆಯವರು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಹಕ ಜಲದ ಮೂಲಕ ನಿಸ್ತಂತು ತಂತಿ ಸಂದೇಶದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ೧೮೫೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಡಂಡಿಯ ಫಿರ್ಥ್ ಆಫ್ ಟೇಯಿಂದ ವುಡ್‌ಹ್ಯಾವನ್ ವರೆಗೆ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವುದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾದರು ಇದರ ದೂರ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮೈಲಿ(ಮೂರು ಕಿಮೀ)ಮತ್ತೆ ನೀರನ್ನೆ ಪ್ರಸಾರಣ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ಡುಂಡೀ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್. [http://www.dundeecity.gov.uk/jbl/ ಬಯೊಗ್ರಫಿ: ಜೇಮ್ಸ್ ಬೌಮನ್ ಲಿಂಡ್ಸೆ 1799 – 1862] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110209031724/http://www.dundeecity.gov.uk/jbl/ |date=2011-02-09 }}, ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್, ಡುಂಡೀ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೯, ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ [[ಮಾರ್ಕೋನಿ|ಗುಗ್ಲಿಯೆಲ್ಮೊ ಮಾರ್ಕೋನಿ]] ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌‍ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಪೋಲ್ಡು ಕಾರ್ನವಾಲ್(ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್)‌, ನಡುವೆ ನಿಸ್ತಂತು ಸಂವಹನ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ೧೯೦೯ರಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ನೋಬೆಲ್ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಕಾರ್ಲ್ ಬ್ರೌನ್ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.<ref>[http://www.teslasociety.com/biography.htm ಟೆಲ್ಸ ಬಯೊಗ್ರಫಿ], ಜುಬೊ ವುಜೊವಿಕ್, ಟೆಲ್ಸ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ೧೯೯೮.</ref> ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಲೈಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲೆ ೧೮೯೩ರಲ್ಲಿ ನಿಕೋಲಾ ಟೆಸ್ಲಾ ಎಂಬುವವರು ''ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣ'' ದ ರೇಡಿಯೋ ಸಂವಹನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://www.tfcbooks.com/teslafaq/q&amp;a_025.htm ಟೆಲ್ಸಸ್ ರೇಡಿಯೋ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ಬೋಟ್‌], ಟ್ವೆಂಟಿ ಫಸ್ಟ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಬುಕ್ಸ್‌, ೨೦೦೭.</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೫, ೧೯೨೫ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಜಾನ್ ಲೂಗಿ ಬೀಯರ್ಡ್ ಲಂಡನ್,ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸೆಲ್ಫ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಸಕಲವಸ್ತು ಮಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದನು. ಬೇರ್ಡ್‌ನ ಪದ್ಧತಿಯು ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗುವ ನಿಪ್ಕೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದೆ ವಿದ್ಯುದ್ಯಾಂತ್ರಿಕ ದೂರದರ್ಶನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦, ೧೯೨೯ರಿಂದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌ ಪ್ರಸಾರಣ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.mztv.com/newframe.asp?content=http://www.mztv.com/pioneers.html ದ ಪಯೋನಿಯರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514070220/http://www.mztv.com/newframe.asp?content=http%3A%2F%2Fwww.mztv.com%2Fpioneers.html |date=2013-05-14 }}, ಎಂಝಡ್‌ಟಿವಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್, ೨೦೦೬.</ref> ಇಪ್ಪತ್ತನೇಯ ಶತಮಾನದ ಬಹುತೇಕ ದೂರದರ್ಶನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕ್ಯಾಥೋಡ್ ರೇ ಟ್ಯೂಬ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಕಾರ್ಲ್ ಬ್ರೌನ್ ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದರು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಫಿಲೊ ಫಾರ್ನ್ಸ್‌‌ವರ್ತ್ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ದೂರದರ್ಶನದ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೭, ೧೯೨೭ರಂದು ಇಡಾಹೊನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990620,00.html ಫಿಲೊ ಫಾರ್ನ್ಸ್‌‌ವರ್ತ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826120311/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990620,00.html |date=2013-08-26 }}, ನೈಲ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಮನ್, ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್‌ ೧೯೯೯.</ref> === ಗಣಕಯಂತ್ರ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾಲ === ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧ ೧೯೪೦ರಂದು ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಟಿಬಿಟ್ಜ್ ಎಂಬುವವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ದೂರಮುದ್ರಕ ಯಂತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ನಂಬರ್ ಕ್ಯಾಲ್ಕ್ಯುಲೇಟರ್‌ಗೆ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪ್‌ಶಾಯರ್‌ನ ಡಾರ್ತ್‌ಮೌತ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟೆಡ್ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವಾಪಸ್ಸು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref>[http://www.kerryr.net/pioneers/stibitz.htm ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಟ್ಲಿಬೆಜ್‌], ಕೆರಿ ರೆಡ್‌ಶಾ, ೧೯೯೬.</ref> ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದೂರನಿಯಂತ್ರಿತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಗಣಕಯಂತ್ರ ಅಥವಾ ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಗಣಕಯಂತ್ರವು " ಡಂಬ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ಸ್" ಆಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ೧೯೬೦ರ ನಂತರ ಸಂಶೋಧಕರು ಪಾಕೇಟ್ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್( ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂವಹನ ಜಾಲ) ಎಂಬ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತ ಮುಖ್ಯಚೌಕಟ್ಟಿಲ್ಲದೆ ಎರಡು ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ನೇರವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೫, ೧೯೬೯ರಂದು ಫೋರ್-ನೋಡ್ ಜಾಲವು ಉಗಮವಾಯಿತು. ಶೀಘ್ರವೇ ಈ ಸಂವಹನಜಾಲವು ಆರ್ಪಾನೆಟ್(ದ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ಸ್ ಏಜನ್ಸಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಆಯಿತು, ೧೯೮೧ರಿಂದ ೨೧೩ ಜಾಲಘಟಕ ಹೊಂದಿತು<ref>{{cite book | last = Hafner | first = Katie | title = Where Wizards Stay Up Late: The Origins Of The Internet | publisher = Simon & Schuster | year = 1998 | isbn = 0-684-83267-4 }}</ref> ಆರ್ಪಾನೆಟ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಕಮೆಂಟ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ೭ ೧೯೬೯, ಆರ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ೧ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಆರ್ಪಾನೆಟ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಆಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಸಂವಹನ ಜಾಲದ ಜೊತೆಗೆ [[ಅಂತರಜಾಲ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಕಮೆಂಟ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಇಂದಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅಂತರಜಾಲದ ಸಂವಹನದ ಹಲವಾರು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ೭೯೧ ಅಂತರಜಾಲ ನಿಯಮಾವಳಿ ಆವೃತ್ತಿ ೪(ಐಪಿv೪)ನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ೭೯೩ ಪ್ರಸಾರಣ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಿಯಮಾವಳಿ(ಟಿಸಿಪಿ) ಪರಿಚಯಿಸಿತು — ಹಾಗೆಯೇ ಟಿಸಿಪಿ/ಐಪಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಇಂದು ಇವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರಜಾಲ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತ್ತಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಕಮೆಂಟ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂವಹನಜಾಲ(ಲ್ಯಾನ್‌ಗಳು)ಕ್ಕಾಗಿ ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಎರಡು ಜೋಡಣಾ ಪ್ರಕಾರಗಳು (link protocols) ಕಂಡುಬಂದವು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೯, ೧೯೭೪ರಂದು ಉಲೂಫ್ ಸೊಡರ್‌ಬ್ಲೊಮ್ಟೋಕನ್ ರಿಂಗ್ ನಿಯಮಾವಳಿಯ ಪೇಟೆಂಟ್‌ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದರು ಮತ್ತು ಇಥರ್ನೆಟ್ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಪೇಪರ್‌ನ್ನು ರಾಬರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಕಾಫ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಬಾಗ್ಸ್ ೧೯೭೬ರ ''ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಎಸಿಎಂ'' ನ ಜುಲೈ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>[http://patft1.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&amp;Sect2=HITOFF&amp;p=1&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&amp;r=1&amp;f=G&amp;l=50&amp;co1=AND&amp;d=PTXT&amp;s1=4293948.PN.&amp;OS=PN/4293948&amp;RS=PN/4293948 ಡಾಟಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161231092423/http://patft1.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&Sect2=HITOFF&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&r=1&f=G&l=50&co1=AND&d=PTXT&s1=4293948.PN.&OS=PN%2F4293948&RS=PN%2F4293948 |date=2016-12-31 }}, ಊಲ್ಫ್ ಸೊಲ್ಜರ್‌ಬ್ಲೊಮ್, ಪಿಎನ್‌ ೪,೨೯೩,೯೪೮, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೪.</ref><ref>[http://www.acm.org/classics/apr96/ ಇಥರ್ನಟ್‌: ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟೆಡ್ ಪಾಕೆಟ್‌ ಸ್ವಿಚಿಂಗ್‌ ಫಾರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070807213308/http://www.acm.org/classics/apr96/ |date=2007-08-07 }}, ರಾಬರ್ಟ್‌ ಎಮ್‌. ಮೆಟ್‌ಕಾಲ್ಫೆ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್‌ ಆರ್‌. ಬಾಗ್ಸ್, ಎಸಿಎಮ್‌ನ ಸಂವಹನಗಳು (ಪುಪು ೩೯೫-೪೦೪, ಆವೃತ್ತಿ ೧೯, ಸಂಖ್ಯೆ ೫), ಜುಲೈ‌ ೧೯೭೬.</ref> ಹವಾಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಇಂಜಿನೀಯರಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ ಅಲೊಹಾನೆಟ್ ನಿಯಮಾವಳಿಯಿಂದ ಇಥರ್ನೆಟ್ ನಿಯಮಾವಳಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. == ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು == {| style="float:right;margin:1em;width:25em;border:1px solid #a0a0a0;padding:10px;background:#f5f5f5;text-align:left" |- style="text-align:center" | '''ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ''' |- style="text-align:left;font-size:x-small" | ''ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ''ಟೆಲಿಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್'' ಎಂಬುದರಿಂದ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಗ್ರೀಕ್‌ನ ಶಬ್ದ ''ಟೆಲಿ-'' ಯ ಉಪಸರ್ಗ (τηλε-), ಅಂದರೆ "ದೂರದ", ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ನ ''ಕಮ್ಯೂನಿಕೇರ್'',ಅಂದರೆ "ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು".<ref>''ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'', ''ಟೆಲಿ-'' ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ''ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್‌'', ನ್ಯೂ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಡಿಕ್ಷನರಿ (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ), 2005.</ref> ಎಂಬುದರ ಸಂಯೋಗ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ. ಎಡೊವಾರ್ಡ್ ಎಸ್ಟಾನೈ ಎಂಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಇಂಜಿನೀಯರ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಬರಿಕಾರ 1904ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನ ''ಟೆಲಿಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್'' ಶಬ್ದವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದನು.<ref>ಜೀನ್-ಮಾರಿ ಡಿಲ್ಹಾಕ್, [https://web.archive.org/web/20070621120220/http://www.ieee.org/portal/cms_docs_iportals/iportals/aboutus/history_center/conferences/che2004/Dilhac.pdf ಫ್ರಂ ಟೆಲಿಕಮ್ಯೊನಿಕೇರ್ ಟು ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್], ೨೦೦೪.</ref> |} ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಮೂಲ ಅಂಶಗಳು === ಮೂಲ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಮೂರು ಬಗೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. * ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರವು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. * ಪ್ರಸಾರಣ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು "ಭೌತಿಕ ಉಪಕರಣ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಇದು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ "ಮುಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ಪ್ರಸಾರಕ"(free space channel). * ಪ್ರಸಾರಕ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಗ್ರಾಹಕವು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಲ್ಲ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರವೇ ಕೇಂದ್ರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪವರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಲಿಫೈಯರ್; ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಣ ಆ‍ಯ್‌೦ಟೆನಾವು ಪವರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಲಿಫೈಯರ್ ಮತ್ತು "ಮುಕ್ತ ಪ್ರಸಾರದ ನಡುವಿನ ಅಂತರ್‌‍ಸಂವಹನ ಸಾಧನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ಪ್ರಸಾರಕ ಇದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಆ‍ಯ್‌೦ಟೆನಾವು ಮುಕ್ತ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕದ ನಡುವಿನ ಅಂತರ್ಸಂವಹನ ಸಾಧನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ರೇಡಿಯೋ ಸಂಕೇತವು ತಲುಪಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳವೇ ರೇಡಿಯೋ ಗ್ರಾಹಕ, ಜನರಿಗೆ ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಿಂದ ಶಬ್ದವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌]]ನ ಒಂದೇ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯು ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಅಥವಾ ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ರಿಸೀವರ್‌'' ನೊಂದಿಗೆ "ದ್ವಿಮುಖ"ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸೆಲ್ಯುಲರ್ ಫೋನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ರಿಸೀವರ್ ಆಗಿದೆ.<ref name="stallings-intro">{{cite book | last = Haykin | first = Simon | edition= 4th | title = Communication Systems | url = https://archive.org/details/communicationssy00simo | publisher = John Wiley & Sons | year = 2001 | pages = [https://archive.org/details/communicationssy00simo/page/1 1]–3 | isbn = 0-471-17869-1 }}</ref> ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ರಿಸೀವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಣೆ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರವು ಪವರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಲಿಫೈಯರ್ ಹೊಂದಿದ್ದು ವ್ಯಾಟ್ಸ್ ಅಥವಾ ಕಿಲೋವ್ಯಾಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ರೇಡಿಯೋ ಗ್ರಾಹಕವು ರೇಡಿಯೋ ಪವರ್ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮೈಕ್ರೋವ್ಯಾಟ್ ಅಥವಾ ನ್ಯಾನೊವ್ಯಾಟ್‌ನಿಂದ ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ರಿಸೀವರ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ತುಂಬಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ [[ದೂರವಾಣಿ]] ತಂತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಗಾಗುತ್ತದೆ ಇದನ್ನು ಬಿಂದುವಿನಿಂದ-ಬಿಂದು ಸಂವಹನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಒಂದು ಗ್ರಾಹಕದ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಣದ ಮೂಲಕ ಮಾಡುವ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರಣ ಸಂವಹನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾದ ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ರೇಡಿಯೋ ಗ್ರಾಹಕದ ನಡುವಿರುತ್ತದೆ.<ref name="stallings-intro" /> ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುವಿಧ ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಹುವಿಧ ಗ್ರಾಹಕಗಳು ಒಂದೇ ಭೌತಿಕ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಸಹವರ್ತಿಸಲು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಇದನ್ನು ಬಹುವಿಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. === ಅನಲಾಗ್ ಅಥವಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂವಹನ === ಸಂವಹನ ಸಂಕೇತಗಳು ಅನಲಾಗ್ ಸಂಕೇತಗಳು ಅಥವಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ ಇರಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ ಅನಲಾಗ್ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂವಹನವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಅನಲಾಗ್ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ, ಮಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಂಕೇತಗಳು ಸತತವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ, ಮಾಹಿತಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿ ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜೋಡಿ ೧ ಮತ್ತು ೦ ). ಮಾಹಿತಿಯು ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನಲಾಗ್ ಸಂಕೇತಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಅಡೆತಡೆ{/0ಯಿಂದ ಇದರ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಇದನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. (ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವ ಪ್ರಸಾರವು ಅಡೆತಡೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.) ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಸಂಕೇತದಿಂದ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಈ ರೀತಿಯ ಅಡೆತಡೆಯನ್ನು "'''''ಮಿಶ್ರ ಅಡೆತಡೆ'' ''' " ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಡೆತಡೆಯು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ’ಮಿಶ್ರ ಅಡೆತಡೆ’ಯಲ್ಲದ ತಡೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರ ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು. ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾರರೆ ''ಎಡಿಟಿವ್ ಅಡೆತಡೆ'' ತೊಂದರೆಯು ಸ್ಪಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಮಿತಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಮಾಹಿತಿಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಕೇತಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿರುತ್ತವೆ. ಅಡೆತಡೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುವುದರಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಕೇತಗಳು ಅನಲಾಗ್ ಸಂಕೇತಗಳಿಗಿಂತ ಅನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Ambardar | first = Ashok | edition= 2nd | title = Analog and Digital Signal Processing | url = https://archive.org/details/analogdigitalsig00amba | publisher = Brooks/Cole Publishing Company | year = 1999 | pages = [https://archive.org/details/analogdigitalsig00amba/page/1 1]–2 | isbn = 0-534-95409-X }}</ref> === ಸಂವಹನ ಜಾಲಗಳು ಜಾಲಗಳು === ಸಂವಹನ ಜಾಲಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರಗಳು, ಗ್ರಾಹಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ವಾಹಿನಿಗಳ ಮೊತ್ತವಾಗಿದ್ದು ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂದೇಶವನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂವಹನ ಜಾಲಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅನಲಾಗ್ ಸಂವಹನ ಜಾಲವು ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಿಚ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆದಾರರ ನಡುವೆ ಸಂವಹನ ಸಾಧಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಂಬಾ ದೂರದಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬೇಕಾದಾಗ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅಥವಾ ಪುನಃ ಸಂಕೇತ ಪಡೆಯಲು ಈ ಎರಡು ವಿಧದ ಜಾಲದಲ್ಲೂ ಪುನರಾವರ್ತಕ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಕೇತಗಳ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಡೆತಡೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="glossary">[http://www.atis.org/tg2k/ ಎಟಿಐಎಸ್ ಟೆಲಿಕಾಂ ಗ್ಲಾಸರಿ 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302071329/http://www.atis.org/tg2k/ |date=2008-03-02 }}, ಎಟಿಐಎಸ್ ಕಮಿಟಿ ಟಿ೧ಎ೧ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಪ್ರೋಸೆಸಿಂಗ್(ಅಮೇರಿಕಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್), ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೧.</ref> === ಸಂವಹನ ವಾಹಿನಿಗಳು === "ಚಾನೆಲ್" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸಾರ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕದ ನಡುವೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವ ಭೌತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ. ಇದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು: ಧ್ವನಿ ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ವಾತಾವರಣ, ಕೆಲವೊಂದು ವಿಧವಾದ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ಲಾಸ್ [[ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಫೈಬರ್|ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್‌]]ಗಳು, ವೋಲ್ಟೇಜ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕರೆಂಟ್‌ನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯಲು ಬಿಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನ ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಆ‍ಯ್‌ಕ್ಸಿಯಲ್ ಫೈಬರ್, ದೃಗ್ಗೋಚರ ಬೆಳಕು, ಅತಿಗೆಂಪು ಅಲೆಗಳು, ಅತಿನೇರಳೆ ಕಿರಣ, ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಂವಹನ ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಕ್ತ ಮಾರ್ಗ. ಈ ಕೊನೆಯ ವಾಹಿನಿಯನ್ನು "ಮುಕ್ತ ಪ್ರಸಾರಕ ಮಾರ್ಗ " ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಗೆ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವಾಗ ಎರಡರ ನಡುವೆ ವಾತಾವರಣವು ಇರಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದೆ ಇರಬಹುದು. ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ [[ನಿರ್ವಾತ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಾಯು, ಹೊಗೆ,ಮೋಡ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಅನಿಲದ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ "ಚಾನೆಲ್" ಎಂಬುದರ ಇನ್ನೊಂದು ಆರ್ಥವು ಸಂವಹನ ಚಾನೆಲ್ ಪದಗುಚ್ಛದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಸಾರಣ ಮಾಧ್ಯಮದ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಹಲವಾರು ವಿಧವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವು ಒಂದು ಮುಕ್ತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ೯೪.೫&nbsp;MHz(megahertz)ಕಂಪನಾಂಕದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೆ ಇನ್ನೊಂದು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವು ೯೬.೧&nbsp;MHz ಕಂಪನಾಂಕದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ,ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವು ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ೧೮೦&nbsp;kHz(kilohertz), ಕಂಪನಾಂಕದ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಾಂಕಗಳು ಈ ಮೇಲಿನಂತೆ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು "ವಾಹಕ ಕಂಪನಾಂಕ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇದರ ಪಕ್ಕದ ೨೦೦&nbsp;kHzನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂನತೆಗಾಗಿ ೨೦೦&nbsp;kHz ಮತ್ತು ೧೮೦&nbsp;kHz (೨೦&nbsp;kHz) ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ "ಮುಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ವಾಹಿನಿ"ಯನ್ನು ಕಂಪನಾಂಕಗಳ ಅಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂವಹನ ವಾಹಿನಿಗಳನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಹಿನಿಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಾಂಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ "ಫ್ರಿಕ್ವೆನ್ಸಿ-ಡಿವಿಜನ್‌ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್" ('''ಎಫ್‌ಡಿಎಂ''' ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗು ಪುನರಾವರ್ತಕ ಸಮಯ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸುವುದು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ನಿಗದಿತ ಸಮಯ" ಪ್ರತಿಯೂಂದು ಸೆಕೆಂಡಿನ ೨೦ ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡ್ಸ್), ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗು ಕೇವಲ ಅವದಿಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲೆ ಮಾಹಿತಿ ಕಳುಹಿಸಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. ಸಂವಹನ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ "ಟೈಮ್ ಡಿವಿಜನ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್"('''ಟಿಡಿಎಂ''' ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಂದು ರೇಡಿಯೋ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಎಫ್‌ಡಿಎಂ ವಾಹಿನಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಟಿಡಿಎಮ್ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಟಿಡಿಎಂ ಮತ್ತು ಎಫ್‌ಡಿಎಂನ ಸಂಯೋಗವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. === ಸಮನ್ವಯತೆ === ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಂದು ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸುವುದೇ ಸಮನ್ವಯತೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅನಲಾಗ್ ಅಲೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಬಿಂಬಿಸಲು ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ದೂರ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೋರ್ಸ್ ಕೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಹಳೆಯ ಶಬ್ದದಿಂದಲೆ ಇದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಕೀಯಿಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಕೀಯಿಂಗ್ ತಂತ್ರಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ(ಇವುಗಳು ಫೇಸ್-ಶಿಫ್ಟ್ ಕೀಯಿಂಗ್, ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಶಿಫ್ಟ್ ಕೀಯಿಂಗ್, ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಲಿಟ್ಯೂಡ್ ಶಿಫ್ಟ್ ಕೀಯಿಂಗ್ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ). ಉದಾಹರಣೆಗೆ "[[Bluetooth|ಬ್ಯ್ಲೂಟೂತ್]]" ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಫೇಸ್-ಶಿಫ್ಟ್ ಕೀಯಿಂಗ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಉಪಕರಣಗಳ ನಡುವೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಹೈಕಿನ್‌, ಪುಪು ೩೪೪-೪೦೩.</ref><ref>[http://www.bluetooth.org/foundry/adopters/document/Core_v2.0_EDR/en/1/Core_v2.0_EDR.zip ಬ್ಲೂಟೂತ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕೇಶನ್ ವರ್ಶನ್ 2.0 + ಇಡಿಆರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814042933/https://www.bluetooth.org/foundry/adopters/document/Core_v2.0_EDR/en/1/Core_v2.0_EDR.zip |date=2014-08-14 }} (ಪು ೨೭), ಬ್ಲೂಟೂತ್, ೨೦೦೪.</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಫೇಸ್-ಶಿಫ್ಟ್ ಕೀಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಲಿಟ್ಯೂಡ್ ಶಿಫ್ಟ್ ಕೀಯಿಂಗ್ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು "ಕ್ವಾಡ್ರೆಚರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಲಿಟ್ಯೂಡ್ ಮಾಡ್ಯೂಲೇಶನ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,(QAM) ಇವುಗಳನ್ನು ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಂಪನಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕಂಪನಾಂಕದ ಅನಲಾಗ್ ಸಂಕೇತಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಕೂಡ ಸಮನ್ವಯತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮುಕ್ತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಕಂಪನಾಂಕದ ಅನಲಾಗ್ ಸಂಕೇತಗಳು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇದು ತುಂಬಾ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೆ, ಪ್ರಸಾರಣವಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ("ಒಯ್ಯುವ ಅಲೆಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯುವ) ಕಡಿಮೆ ಕಂಪನಾಂಕದ ಅನಲಾಗ್ ಸಂಕೇತಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯು ಉನ್ನತ ಕಂಪನಾಂಗದ ಸಂಕೇತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಯೆ ಸಾಗಬೇಕು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಹಲವಾರು ವಿಧವಾದ ಸಮನ್ವಯತೆ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ( ಈಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಎರಡು ಸಮನ್ವಯತೆಗಳು ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಲಿಟ್ಯೂಡ್ ಸಮನ್ವಯತೆ (AM) ಮತ್ತು ಕಂಪನಾಂಕ ಸಮನ್ವಯತೆ (FM)] ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ಕಂಪನಾಂಕ ಸಮನ್ವಯತೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಡಿಸ್ಕ್ ಜಾಕಿಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ೯೬&nbsp;MHz ಒಯ್ಯುವ ಅಲೆಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ನಂತರ ಈ ಧ್ವನಿಯನ್ನು "೯೬ FM" ರೇಡಿಯೋ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು).<ref>ಹೈಕಿನ್, ಪುಪು ೮೮-೧೨೬.</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಸಮನ್ವಯತೆಯು ಫ್ರಿಕ್ವೆನ್ಸಿ-ಡಿವಿಜನ್ ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್‌ನ(FDM) ಅನುಕೂಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ, ದೂರಸಂವಹನ ಉದ್ಯಮದ ಅಂದಾಜು ಆದಾಯ $೩.೮೫ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ([[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|ಯುಎಸ್‌ಡಿ]](ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಾಲರ್) ಅಥವಾ ಜಾಗತಿಕ ನಿವ್ವಳ ಉತ್ಪನ್ನದ ಶೇಕಡಾ ೩.೦ರಷ್ಟು <ref name="plunkettresearch.com" /> ಸಾಮಾಜದ ಮೇಲೆ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಉಂಟುಮಾಡಿರುವ ಪರಿಣಾಮದ ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮ === ==== ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ==== ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾನದಂಡದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದೆಸೆಯಿಂದ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು. ಇದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಅಮೇಜಾನ್.ಕಾಮ್ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಲೆನರ್ಟ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಯ ಮಾರಾಟದ ವಾಲ್-ಮಾರ್ಟ್ ಉತ್ತಮ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅದರ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = Lenert | first = Edward | month = December | title = A Communication Theory Perspective on Telecommunications Policy | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-communication_autumn-1998_48_4/page/3 | journal = Journal of Communication| volume = 48 | issue = 4 | pages = 3–23 | date = 10.1111/j.1460-2466.1998.tb02767.x | doi = 10.1111/j.1460-2466.1998.tb02767.x}}</ref> ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಮನೆ ಮಾಲಿಕರು ತಮ್ಮ ದೂರವಾಣಿ ಸಾಧನವನ್ನು ಪಿಡ್ಜಾ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಕಾರ್ಮಿಕರವರೆಗಿನ ಮನೆ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಕ್ಕೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸಹ ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ದೂರ ಸಂವಹನ ಸಾಧನ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮನಗಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲದೇಶ]]ದ ನರಸಿಂಗಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತ ಹಳ್ಳಿಗರೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ಸರಕಿನ ಉತ್ತಮ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಗಟು ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಕೋತ್ ದ್'ಇವಾರ್|ಕೊರ್ಟ್‌ಡೆಲ್‌ವೈರ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಕಾಫಿ ಬೆಳೆಗಾರರು ಕಾಫಿ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸರಕನ್ನು ಮಾರಲು ಉತ್ತಮ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು [[ಮೊಬೈಲ್‌ ಫೋನ್‌ (ಚರ ದೂರವಾಣಿ)|ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್]] ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕವೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | author = Mireille Samaan | title = The Effect of Income Inequality on Mobile Phone Penetration | version = Boston University Honors thesis | date = April 2003 | url = http://dissertations.bc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1016&context=ashonors | format = PDF | accessdate = 2007-06-08 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070214102055/http://dissertations.bc.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1016&context=ashonors |archivedate = February 14, 2007}}</ref> ==== ಸಮಗ್ರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ==== ಸಮಗ್ರ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ತಮ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂವಹನ ಸಾಧನದ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವೆ ಕಾರಣಾರ್ಥ ಸಂಬಂಧವಿರುವುದಾಗಿ ಹೆಂಡ್ರಿ ಕ್ರೊಲ್ಲರ್‌ ಮತ್ತು ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ವೆವರ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1257/aer.91.4.909 | last = Röller | first = Lars-Hendrik | coauthor = Leonard Waverman | title = Telecommunications Infrastructure and Economic Development: A Simultaneous Approach | url = https://archive.org/details/sim_american-economic-review_2001-09_91_4/page/909 | journal = American Economic Review | issn = 0002-8282 | year = 2001 | volume = 91 | issue = 4 | pages = 909–923}}</ref> ಈ ಹೇಳಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ವಿವಾದಗಳಿದ್ದು ಕೆಲವು ವಾದಗಳು ಇದು ತಪ್ಪು ಹಾಗೆ ಕಾರಣಾರ್ಥ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬಾರದು ಎಂದಿವೆ.<ref>{{cite journal | last = Riaz | first = Ali | title = The role of telecommunications in economic growth: proposal for an alternative framework of analysis | url = https://archive.org/details/media-culture-society_1997-10_19_4/page/557 | journal = Media, Culture & Society | year = 1997 | volume = 19 | issue = 4 | pages = 557–583 | date = 10.1177/016344397019004004 | doi = 10.1177/016344397019004004}}</ref> ದೂರ ಸಂವಹನ ಸಾಧನದ ಸೌಕರ್ಯಾಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಪಕ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದಾಗಿ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ನಾವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಡಿವೈಡ್ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ೨೦೦೩ರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂಪರ್ಕ ಒಕ್ಕೂಟ (ಐಟಿಯು) ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೨೦ ಮಂದಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಾತ್ರ ಮೊಬೈಲ್ ಚಂದಾದಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೨೦ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿರ ದೂರವಾಣಿ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಕೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿಯು ಸಹ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪ್ರತಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಾತ್ರ ಅಂತರಜಾಲ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಐಟಿಯು‌ವಿನ ಈ ಲಬ್ದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಜನರು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದರ ಸೂಚಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Digital Access Index (DAI)|url=http://www.itu.int/ITU-D/ict/dai/|publisher=itu.int|accessdate=2008-03-06}}</ref> ಈ ಮಾನದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವಿಡನ್, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ಮತ್ತು [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ದೇಶಗಳಾದ [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೇರಿಯಾ]], [[ಬುರ್ಕೀನ ಫಾಸೊ|ಬರ್ಕಿನಾ ಫಾಸೊ]], ಮತ್ತು ಮಲಿ ದೇಶಗಳಿವೆ.<ref>ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌[http://www.itu.int/ITU-D/ict/publications/wtdr_03/index.html 2003], ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಯೂನಿಯನ್, ೨೦೦೩.</ref> === ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮ === ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯದಲ್ಲಿ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂಪರ್ಕವು ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ ದೂರವಾಣಿ ಸಾಧನವು ಮೂಲತಃ ನೈಜವಾಗಿ ತನ್ನ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿನ ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು (ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಮನೆ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು)ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಯಾಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ೧೯೨೦ ಮತ್ತು ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಸಾಧನಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ದೂರವಾಣಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಈ ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಭಾವೋದ್ವೇಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾತುಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="fischer">ಫಿಶರ್, ಕ್ಲೌಡ್ ಎಸ್.. "'ಟಚ್ ಸಮ್‌ಒನ್': ದ ಟೆಲಿಫೋನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಡಿಸ್ಕವರ್ಸ್ ಸೋಶಿಯೆಬಲಿಟಿ." ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್‌ ಕಲ್ಚರ್ ೨೯.೧ (ಜನವರಿ‌ ೧೯೮೮): ೩೨-೬೧. ಜೀಸ್‌ಟಿಒಆರ್. ವೆಬ್. ೪ ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ ೨೦೦೯</ref> ಅಲ್ಲಿಂದ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂವಹನವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ನಾಟಕೀಯ ರೀತಿಯಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಹೊಂದಿದವು. ಈ ತಾಣಗಳು ಅವುಗಳ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆಯ ಕಿರು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆ ಕಿರು ಮಾಹಿತಿಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸು, ಆಸಕ್ತಿ, ಸಾಂಸಾರಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರೇಮಯಾಚನೆಯವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದಲ್ಲೂ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=How do you know your love is real? Check Facebook|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2008/LIVING/personal/04/04/facebook.love/index.html|date=2008-04-04}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎಸ್‌ನಂತಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದೂರವಾಣಿ ಸಹ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನ ತಂಡ ಇಪ್ಸೊಸ್ ಎಮ್‌ಓಆರ್‌ಐಯು ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಶೇ ೮೧ರಷ್ಟು ದೂರಸಂವಹನ ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ೧೫ ರಿಂದ ೨೪ ವರ್ಷದ ವಯೋಮಾನದವರು ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಶೇಕಡ ೪೨ರಷ್ಟು ಜನರು ಚೆಲ್ಲಾಟವಾಡಲು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.ipsos-mori.com/content/polls-2000/i-just-text-to-say-i-love-you.ashx ಐ ಜಸ್ಟ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಟೊ ಸೆ ಲವ್‍ ಯು], Ipsos ಮೊರಿ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೫.</ref> === ಇನ್ನಿತರ ಪರಿಣಾಮಗಳು === ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಂವಹನ ಸಾಧನವು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ದೂರದರ್ಶನದಿಂದ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟದ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಯಾವ ಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಿಗೂ ಹೋಗದೆ ನೋಡುವಂತಾಯಿತು. ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾಲದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಜನರು ತಾವು ಈ ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿರದಿದ್ದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹೋಗದೆ ಕೇಳಬಹುದಾಯಿತು. ಜನರು ಸುದ್ದಿ ಸಮಾಚಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಂವಹನ ಸಾಧನವು ಹೊಸ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಪೆವ್ ಅಂತರಜಾಲ ಮತ್ತು ಪ್ಯೂ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಆಂಡ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಲೈಫ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಸಾವಿರ ಜನರಲ್ಲಿ ’ನಿನ್ನೆಯ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿರಿ?’ ಎಂದು ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ರೇಡಿಯೋ, ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಆ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಕೆಳಕಂಡ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. (ಶೇಕಡವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇಕಡ ನೂರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಕಾರಣ ಜನರು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲದಿಂದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ).<ref>{{cite web|title=Online News: For many home broadband users, the internet is a primary news source|publisher=Pew Internet Project|url=http://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_News.and.Broadband.pdf|date=2006-03-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060405021747/http://www.pewinternet.org/pdfs/PIP_News.and.Broadband.pdf|archivedate=2006-04-05}}</ref> {| class="wikitable" border="1" |- ! ಸ್ಥಳಿಯ ವಾಹಿನಿ ! ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಹಿನಿ ! ರೇಡಿಯೋ ! ಸ್ಥಳಿಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ! ಅಂತರಜಾಲ ! ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು |- | 59% | 47% | 44% | 38% | 23% | 12% |} ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜಾಹೀರಾತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೂ ಕೂಡ ಮಹತ್ತರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಟಿಎನ್‌ಎಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ಇಂಟಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಶೇಕಡ ೫೮ರಷ್ಟು ಜಾಹೀರಾತು ವೆಚ್ಚವು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|title=100 Leading National Advertisers|publisher=Advertising Age|format=PDF|url=http://adage.com/images/random/datacenter/2008/spendtrends08.pdf|date=2008-06-23|accessdate=2009-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727231038/http://adage.com/images/random/datacenter/2008/spendtrends08.pdf|archive-date=2011-07-27|url-status=dead}}</ref> ಈ ಫಲಿತಾಂಶ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" border="1" |- ! ! ಅಂತರಜಾಲ ! ರೇಡಿಯೋ ! ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ! ಸಿಂಡಿಕೇಟೆಡ್ ದೂರದರ್ಶನ ! ಸ್ಪಾಟ್ (ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ)ದೂರದರ್ಶನ ! ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ದೂರದರ್ಶನ ! ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ! ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ! ಹೊರಾಂಗಣ ! ಒಟ್ಟು |- ! ಶೇಕಡಾವಾರು | 7.6% | 7.2% | 12.1% | 2.8% | 11.3% |17.1% | 18.9% | 20.4% | 2.7% | 100% |- ! ಡಾಲರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ | $11.31 ಬಿಲಿಯನ್ | $10.69 ಬಿಲಿಯನ್ | $18.02 ಬಿಲಿಯನ್ | $4.17 ಬಿಲಿಯನ್ | $16.82 ಬಿಲಿಯನ್ | $25.42 ಬಿಲಿಯನ್ | $28.22 ಬಿಲಿಯನ್ | $30.33 ಬಿಲಿಯನ್ | $4.02 ಬಿಲಿಯನ್ | $149 ಬಿಲಿಯನ್ |} == ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ''ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾನೂನನ್ನು'' ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದು ಇದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರಸಂವಹನ ಒಕ್ಕೂಟ(ಐಟಿಯು)ದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಷಯವಾಗಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಯುನೈಟೆಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ಗಳಲ್ಲೇ ಮುಂಚೂಣಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.itu.int/net/about/index.aspx ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಯೂನಿಯನ್ : ಎಬೌಟ್ ಐಟಿಯು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090715225630/http://www.itu.int/net/about/index.aspx |date=2009-07-15 }}. ಐಟಿಯು. ೨೧ ಜುಲೈ‌ ೨೦೦೯ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ. ([https://www.itu.int/osg/csd/wtpf/wtpf2009/documents/ITU_ITRs_88.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607104643/https://www.itu.int/osg/csd/wtpf/wtpf2009/documents/ITU_ITRs_88.pdf |date=2011-06-07 }} of regulation)</ref> ೧೯೪೭ರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಐಟಿಯು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ನೊಂದಣಿದಾರರನ್ನು ನೂತನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆವರ್ತನಕ್ಕೆ ಮರು ನೊಂದಣಿಯಾಗುವ ಮತ್ತು ಈ ಒಪ್ಪಂದವು ರೇಡಿಯೋ ವಿಧೆಯಕದ ಪ್ರಕಾರ ಒಪ್ಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಐಟಿಯುನ ಪ್ರಕಾರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ ನಗರದಲ್ಲಿ ''ರೇಡಿಯೋ ಶಾಸನ'' ವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ''ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆವರ್ತನ ನೋಂದಣಿ ಸಮಿತಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಆವರ್ತನಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ''ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆವರ್ತನಗಳ ಪಟ್ಟಿ'' ಯಲ್ಲಿನ ನೋಂದಣಿ ಮೂಲಕ ಸಮಿತಿ ಪರಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತ್ತು. ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಪಾಯಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ನೋಂದಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಕೊಡ್ದಿಂಗ್, ಜಾರ್ಜ್ ಎ.ಜೂನಿಯರ್‌.. "''[http://www.jstor.org/pss/2194872 ಜಾಮಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ದ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿ ಅಸ್ಸೈನ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ]'' ". ದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲಾ, ಆವೃತ್ತಿ ೪೯, ಸಂಖ್ಯೆ ೩ (ಜುಲೈ., ೧೯೫೫), ಪ್ರಕಾಶಕರು: ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲಾ. ಪುಪು. ೩೮೪-೩೮೮. ಮರುಪ್ರಕಾಶನ ಮಾಡಿದವರು JSTOR.org ದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲಾ''". '' ''೨೯ ಜುಲೈ ೨೦೦೮ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.''</ref> ಜಾಗತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇಲ್ಲೂ ಸಹ ರಾಜಕೀಯ ವಾದವಿವಾದ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರಚನೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸಾರಣದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮುದ್ರಣ, ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಾಸಾರದಂತಹ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿದೆ.<ref name="Wood" /> ಎರಡನೇ ಪ್ರಪಂಚ ಯುದ್ದದ ಆಕ್ರಮಣವು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸರಣದ ಪ್ರಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿತು.<ref name="Wood">ವುಡ್‌, ಜೇಮ್ಸ್ &amp; ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ (ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್) "''[http://books.google.ca/books?id=WUO4U8L5N_cC&amp;pg=PA3&amp;lpg=PA3&amp;dq=%22countries+use+telecommunications+for+propaganda&amp;source=bl&amp;ots=xZ23AbxMud&amp;sig=elOIe1XUeivJ4fvrB5DPXDA6H54&amp;hl=en&amp;ei=CglmSpWjMIraNu3r9ZsB&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=2 ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್]'' ". ಐಇಟಿ ೧೯೯೪, ಆವೃತ್ತಿ ೧,೨೫೮ರ ಪು.೨ ISBN ೦-೮೬೩೪೧-೩೦೨-೧, ISBN ೯೭೮-೦-೮೬೩೪೧-೩೦೨-೫. ಗೂಗಲ್‌ಬುಕ್‌ನವರು ಮರುಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೦೯ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಬಂಡಾಯಗಾರರು, ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು,ನಾಗರಿಕ ಸೇನೆಯವರೆಲ್ಲರೂ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="Wood" /><ref name="Garfield" /> ೧೯೩೦ರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಚಳುವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರಚಾರ ಶುರುವಾಯಿತು. ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಸಿ ಇಟಲಿಯಿಂದಲೆ ಅರಬ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌‌‍ಗೆ ಭಾಗಶಃ ಪ್ರತಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ ಸದೃಶ್ಯ ಪ್ರಸಾರಣಾ ಮಾಡಿತು. ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಹ ವಸಹಾತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ತೋರಿತ್ತು.<ref name="Wood" /> ಆಧುನಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೂರಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದವರು ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎಸ್ ಮತ್ತು ದಾಳಿಮಾಡಿದ ಪರಿಸ್ಕೃತ ವಿಡಿಯೋಗಳ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಘಂಟೆಯೊಳಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಸುನ್ನಿ ದಂಗೆಕೋರರು ಈಗಲೂ ಸಹ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವತಃ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ ಅಲ್‌-ಝವಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಇದು ಇರಾಕಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಬಂದನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಇರಾಕಿ ಕುರ್ದಿಸ್ತಾನ್‌ನ ಎರ್ಬಿಲ್‌ನಿಂದ ಈಗಲೂ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿವೆ.<ref name="Garfield">ಗರ್ಫೀಲ್ಡ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ರ್ಯೂ. "''[http://www.meforum.org/1753/the-us-counter-propaganda-failure-in-iraq ದ ಯು.ಎಸ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್-ಪ್ರಾಪಗಂಡ ಫೈಲ್ಯೂರ್ ಇನ್ ಇರಾಕ್ ]'' ", ಫಾಲ್ ೨೦೦೭, ದ ಮಿಡ್ಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲೀ, ಆವೃತ್ತಿ XIV: ಸಂಖ್ಯೆ ೪, ೨೧ ಜುಲೈ‌ ೨೦೦೯ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಆಧುನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ == === ದೂರವಾಣಿ === [[ಚಿತ್ರ:Fibreoptic.jpg|thumb|upright|ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರದ ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಅಗ್ಗದ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಓದಗಿಸುತ್ತದೆ.]] ದೂರಸಂವಹನದ ಅನಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿಕರೆ ಮಾಡುವವನು ತಾನು ಬಯಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಒತ್ತುಗುಂಡಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಲವು ದೂರಸಂವಹನ ವಿನಿಮಯಳಿಂದ ಸಂವಹನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಒತ್ತುಗುಂಡಿಗಳು ಈ ಇಬ್ಬರು ಬಳಕೆದಾರರ ನಡುವಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂವಹನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರೆಮಾಡುವವ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿದಾಗ ಈ ವಿದ್ಯುತ್‌ಪ್ರೇರಿತ ಒತ್ತುಗುಂಡಿಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗುತ್ತವೆ. ಒಮ್ಮೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಕರೆಮಾಡಿದವನ ದನಿಯು ಆತನ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಧ್ವನಿವರ್ಧಕದ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಂಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ತರಂಗವು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಲುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯ ಕರೆಯ ಸ್ವೀಕೃತಿದಾರನಿಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವು ಸಣ್ಣ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕದ ಮೂಲಕ ಕರೆಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವನಿಗೆ ಕೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬಳಕೆದಾರರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂವಹನಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.epanorama.net/links/telephone.html ಟೆಲಿಫೋನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪೇಜ್],ಈಪನೋರ್ಮ, ೨೦೦೬.</ref><ref>[http://electronics.howstuffworks.com/telephone1.htm ಹಒ ಟೆಲಿಫೋನ್ ವರ್ಕ್ಸ್], HowStuffWorks.com, ೨೦೦೬.</ref> ಸ್ಥಿರ ದೂರವಾಣಿಯಿರುವ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಲಾಗ್ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕದ ಶಬ್ಧವು ನೇರವಾಗಿ ಸಿಗ್ನಲ್‌ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದ ಕರೆಗಳು ಬಹುಶಃ ಅನಲಾಗ್ ಸಂಕೇತಗಳಂತೆ ಕೊನೆಯಿಂದ ಕೊನೆಗೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ದೂರಸಂವಹನ ಸೇವೆಗಳ ಉದ್ದಿಮೆದಾರರು ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಸಂಕೇತಗಳು ಸ್ವೀಕೃತಿದಾರರಿಗೆ ಮರಳುವ ಮುನ್ನ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್‌ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನವೇನೆಂದರೆ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಆದ ಧ್ವನಿ ಸಂಕೇತಗಳು ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಗಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ದೂರ ಸಂವಹನದಲ್ಲೂ ಸಹ ಮರುಧ್ವನಿಸಬಲ್ಲವುಗಳಾಗಿದ್ದವು (ಆದರೆ ಅನಲಾಗ್ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾದಾಗ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅವು ಅಡಚಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದವು) ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳು ದೂರಸಂವಹನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಹಲವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಯು ಸ್ಥಿರ ದೂರಸಂವಹನವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿವೆ. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಒಟ್ಟು ೮೧೬.೬ಮಿಲಿಯನ್. ಅವುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಏಷ್ಯಾ/ ಫೆಸಿಫಿಕ್(೨೦೪ ಮಿಲಿಯನ್), ಪಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯೂರೋಪ್( ೧೬೪ಮಿಲಿಯನ್),ಸಿಇಮ್‌ಇಎ (ಮಧ್ಯ ಯುರೋಪ್, ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ)(೧೫೩.೫ಮಿಲಿಯನ್) ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ(೧೪೮ ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ (೧೦೨ಮಿಲಿಯನ್).<ref>[http://www.gartner.com/press_releases/asset_145891_11.html ಗಾರ್ಟ್‌ನರ್‌‌ ಸೇಸ್ ಟಾಪ್ ಸಿಕ್ಸ್ ವೆಂಡರ್ಸ್ ಡ್ರೈವ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್ ಮೊಬೈಲ್ ಫೋನ್ ಸೇಲ್ಸ್ ಟು 21% ಗ್ರೋತ್ ಇನ್ 2005], gartner.com, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೬.</ref> ೧೯೯೯ರಿಂದ ೫ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಚಂದದಾರರಾದವರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೫೮.೨ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಿಂತಲು ಮುಂದಿದೆ.<ref>[http://www.spectrum.ieee.org/may06/3426 ಆಫ್ರಿಕಾ ಕಾಲಿಂಗ್], ವಿಕ್ಟರ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಐರೆನೆ ಮಾರಿಕ, ಐಇಇಇ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್‌, ಮೇ ೨೦೦೬.</ref> ಇಂತಹ ಫೋನ್‌ಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಅಂದರೆ ಧ್ವನಿಯು ಡಿಜಿಟಲ್‌ಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಜಿಎಸ್ಎಮ್|ಜಿಎಸ್‌ಎಮ್]] ಅಥವಾ ಡಬ್ಲ್ಯು-ಸಿಡಿಎಮ್‌ಎ ಕಡಿಮೆ ಮೌಲ್ಯದ ಅನಲಾಗ್‌ ಆದ ಎಮ್‌ಪಿಎಸ್‌ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.amta.org.au/default.asp?Page=142 ಟೆನ್ ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಿಎಸ್‌ಎಮ್ ಇನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080417135000/http://www.amta.org.au/default.asp?Page=142 |date=2008-04-17 }}, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಟೆಲಿಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್, ೨೦೦೩.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ದೂರಸಂವಹನ ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು. ಟಿಎಟಿ-೮ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯನ್ನು ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಫೈಬರ್|ಆಪ್ಟಿಕ್ ಫೈಬರ್ಸ್]] ಅವಲಂಬಿತ ವಿಸ್ಮೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಯಿತು. ಆಪ್ಟಿಕ್ ಫೈಬರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ದತ್ತಾಂಶ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಟಿಎಟಿ-೮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಪರ್ ತಂತಿಯ ಮುಖೇನ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ೧೦ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿತ್ತು ಆದರೆ ಇವತ್ತಿನ ಆಪ್ಟಿಕ್ ಫೈಬರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ೨೫ಬಾರಿ ವಿವಿಧ ದೂರವಾಣಿಗಳ ಕರೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.att.com/history/milestones.html ಮಲಿಸ್ಟೋನ್ಸ್ ಇನ್ ಎಟಿ&amp;ಟಿ ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906003711/http://www.att.com/history/milestones.html |date=2008-09-06 }}, ಎಟಿ&amp;ಟಿ ಕಾಲೆಜ್ ವೆಂಚರ್ಸ್, ೨೦೦೬.</ref> ಇದು ದತ್ತಾಂಶದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಅಲ್ಲದೆ ಮೊದಲ ಆಪ್ಟಿಕ್ ಫೈಬರ್ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಅವರೆಂದಿಗೂ ಅಡ್ಡ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ (crosstalk) ತೊಂದರೆಗೀಡಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರರ್ಥ ಅವರು ಒಂದೇ ಕೇಬಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಆಫ್ಟಿಕ್ ಫೈಬರ‍್ಅನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತುಂಬಿದ್ದರು.<ref>[http://www.cs.ucl.ac.uk/staff/S.Bhatti/D51-notes/node21.html ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್ ವೇವ್‍‌ಲೆಂತ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060524033058/http://www.cs.ucl.ac.uk/staff/S.Bhatti/D51-notes/node21.html |date=2006-05-24 }}, ಸೇಲಮ್ ಬಟ್ಟಿ, ೧೯೯೫.</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಒಂದೇ ಫೈಬರ್‌ನ ದತ್ತಾಂಶ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲಕ್ಸಿಂಗ್‌ ಅನ್ನು(ಒಂದೇ ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಹಲವು ಸಂವಹನ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸುವ)ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.lightreading.com/document.asp?doc_id=31358 ರಿಪೋರ್ಟ್: ಡಿಡಬ್ಲುಡಿಎಮ್‌ ನೊ ಮ್ಯಾಚ್ ಫಾರ್ ಸಾನೆಟ್‌], ಮಾರಿ ಜಂಡರ್, ಲೈಟ್‌ ರೀಡಿಂಗ್, ೨೦೦೬.</ref><ref>[http://www.cisco.com/univercd/cc/td/doc/product/mels/cm1500/dwdm/dwdm_ovr.pdf ಫಂಡಮೆಂಟಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಡಬ್ಲುಡಿಎಮ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120809084728/http://www.cisco.com/univercd/cc/td/doc/product/mels/cm1500/dwdm/dwdm_ovr.pdf |date=2012-08-09 }}, ಸಿಸ್ಕೊ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ೨೦೦೬.</ref> ಆಧುನಿಕ ಆಪ್ಟಿಕ್ ಫೈಬರ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸಂವಹನವು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ನಿಯಮಾವಳಿಯದಾಗಿದ್ದು ಇದು ಎಸಿಂಕ್ರೊನಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ ಮೊಡ್ (ಎಟಿಎಮ್‌) ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಎಟಿಎಮ್‌ನ ನಿಯಮವಾಳಿಯು ಎರಡನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದದ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ದತ್ತಾಂಶ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೂರಸಂವಹನ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗೆ ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದಂತಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮೂಲಕ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ವಿಲೆವಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಹಾದಿಯೊಂದಿಗಿನ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಒಪ್ಪಂದ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಡಚಣೆಗಳುಂಟಾಗದಂತೆ ನಿಗಾವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ನೆಟ್‍ವರ್ಕ್‌ ನಡುವೆ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ ಇದು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಹೇಗೆ ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್‌ಅನ್ನು ತಲುಪದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕವು ಅಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳು ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಸಂವಹನ ಸಾಧಿಸುತ್ತವೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಿಟ್ ರೇಟ್ (ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ)ಬಗ್ಗೆ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಕರೆ ಮಾಡಿದವನ ಧ್ವನಿಯು ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | last = Stallings | first = William | edition= 7th edition (intl) | title = Data and Computer Communications | url = https://archive.org/details/datacomputercomm00stal_1 | publisher = Pearson Prentice Hall | year = 2004 | pages = [https://archive.org/details/datacomputercomm00stal_1/page/337 337]–366 | isbn = 0-13-183311-1 }}</ref> ಎಟಿಎಮ್‌ಗೂ ಮಲ್ಟಿ ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಲೇಬಲ್ ಸ್ವಿಟ್ಚಿಂಗ್ (ಎಮ್‌ಪಿಎಲ್‌ಎಸ್)ನಂತಹ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿದ್ದು ಅವು ಒಂದೇ ಸಮನಾದ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಉತ್ತಮ ಎಟಿಎಮ್‌ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದುವುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.networkworld.com/columnists/2002/0812edit.html ಎಮ್‌ಪಿಎಲ್‍‌ಎಸ್ ಇಸ್ ದ ಫೂಚರ್, ಬಟ್ ಎಟಿಎಮ್‌ ಹ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಆನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706034545/http://www.networkworld.com/columnists/2002/0812edit.html |date=2007-07-06 }}, ಜಾನ್ ಡಿಕ್ಸ್, ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌, ೨೦೦೨</ref> === ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ === [[ಚಿತ್ರ:Digital broadcast standards.svg|thumb|300px|ಅಂಕೀಯ ದೂರಸಂವಹನ ಮಾನಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅಳವಡಿಕೆ.]] ಪ್ರಸರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಸರಣಾ ಗೋಪುರವು ಉಚ್ಚ ಆವರ್ತನದ ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಗ್ರಾಹಕ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಗೋಪುರದಿಂದ ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉಚ್ಚ ಆವರ್ತನದ ತರಂಗಗಳಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಂಕೇತಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಕೇತಗಳ ಸ್ವಿಕೃತಿದಾರ ಉಚ್ಚ ಆವರ್ತನಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೃಷ್ಯ ಮತ್ತು ಶ್ರವ್ಯ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಡಿಮೊಡ್ಯುಲೆಟರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸರಣಾ ಸಂಕೇತಗಳು ಅನಲಾಗ್ (ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವ ಸಂಕೇತ) ಅಥವಾ ಡಿಜಿಟಲ್ (ಮಾಹಿತಿಯು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತ ಮೌಲ್ಯದ ಸಂಕೇತಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಡುವ) ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref name="stallings-intro" /><ref>[http://www.howstuffworks.com/radio.htm ಹೌ ರ‍ೇಡಿಯೋ ವರ್ಕ್ಸ್], HowStuffWorks.com, ೨೦೦೬.</ref> ಪ್ರಸರಣಾ ಮಾಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮವು ಇದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂದಿಗ್ಧ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿದೆ. ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅನಲಾಗ್‌ನಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಸರಣಾದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿವೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬಂಡವಾಳ, ಶೀಘ್ರ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮರ್ಥ ಏಕೀಕೃತ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡುವುದರಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಸಬಹುದು. ಈ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಪ್ರಸಾರದ ಪ್ರಧಾನ ಅನುಕೂಲವೇನೆಂದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನಲಾಗ್ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ದೂರುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಟಿವಿ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗೋಸ್ಟಿಂಗ್ (ಚುಕ್ಕಿಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಟಿವಿ ಪರದೆ),ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರ, ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಕ್ರಮಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇವೆಲ್ಲವು ಸ್ವಭಾವತಃ ಅನಲಾಗ್ ಪ್ರಸರಣದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು.ಈ ಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಗದ್ದಲ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಸಾರವು ಈ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊರತಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕೃತಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸುವುದಾರೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಬೈನರಿ ಮಾಹಿತಿಯಾದ ೧೦೧೧ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಳುಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅದು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ[1.0 0.0 1.0 1.0]ಎಂದು ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು [0.9 0.2 1.1 0.9] ಎಂದು ಸ್ವೀಕೃತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದು ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಈಗಲೂ ಅದು ಬೈನರಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ೧೦೧೧ ಎಂದೇ ದಾಖಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರವಾಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಸಾರದ ತೊಂದರೆಯ ಬಗೆಗೂ ತಿಳಿದಂತಾಯಿತು ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾದರೂ ಗದ್ದಲಗಳಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದೂ ಸಹ ಬಳಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಭಾಷೆಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪುನರ್‌ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಎರರ್ ಕರೆಕ್ಷನ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗ್ರಾಹಕವು ಕೆಲವೊಂದು ಎರರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಶಬ್ದವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೊರಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಸಂದೇಶವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಸಾರಣವು ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.digitaltv.com.au/ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಇನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180312123813/https://digitaltv.com.au/ |date=2018-03-12 }}, ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ನ್ಯೂಸ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ೨೦೦೧.</ref><ref>{{cite book | last = Stallings | first = William | edition= 7th edition (intl) | title = Data and Computer Communications | url = https://archive.org/details/datacomputercomm00stal_1 | publisher = Pearson Prentice Hall | year = 2004 | isbn = 0-13-183311-1 }}</ref> ಡಿಜಿಟಲ್ ಟಿವಿ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ, ಜಾಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಮೂರು ವಿಧವಾದ ಮಾನಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳೆಂದರೆ ಎಟಿಎಸ್‌ಸಿ, ಡಿವಿಬಿ ಮತ್ತು ಐಎಸ್‌ಡಿಬಿ ಮಾನಕಗಳು; ಈ ಮಾನಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಈ ವರೆಗೆ ಕ್ಯಾಪ್ಶನ್‌ಡ್ ಮ್ಯಾಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಡಿಯೋ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲು ಈ ಮೂರು ಮಾನಕಗಳು MPEG-೨ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆಡಿಯೋ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲು ಎಟಿಎಸ್‌ಸಿಯು ಡೋಲ್ಬಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಎಸಿ-೩ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಐಎಸ್‌ಡಿಬಿಯು ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಆಡಿಯೋ ಕೋಡಿಂಗ್ (MPEG-೨ ಭಾಗ ೭)ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಡಿಯೋ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಲು ಡಿವಿಬಿ ಯಾವುದೇ ಮಾನಕ ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ MPEG-೧ ಭಾಗ ೩ ಲೇಯರ್ ೨ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20040922025847/http://www.dynamix.ca/doc/HDVhandbook1.pdf ಹೆಚ್‌ಡಿವಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್], ಸೋನಿ, ೨೦೦೪.</ref><ref>[http://www.dvb.org/technology/standards_specifications/audio/ ಆಡಿಯೋ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಡಿಯೋ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ೨೦೦೩.</ref> ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಣದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳು ಏಕೀಕೃತವಾಗಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಣ ಮಾನಕವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ ( ಯುರೆಕಾ ೧೪೭ ಮಾನಕ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ, ಇದು ಎಚ್‌ಡಿ ರೇಡಿಯೋ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎಚ್‌ಡಿ ರೇಡಿಯೋ, ಯುರೆಕಾ ೧೪೭ ನಂತಲ್ಲದೇ, ಪ್ರಸಾರಣೆ ಇನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆನ್ ಚಾನೆಲ್ ಆಧಾರದ ಪ್ರಸಾರಣೆ ವಿಧಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ AM ಅಥವಾ FM ಅನಲಾಗ್ ಪ್ರಸಾರಗಳಲ್ಲಿ ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.worlddab.org/cstatus.aspx ಸ್ಟೇಟಸ್ ಆಫ್ ಡಿಎಬಿ (ಯುಎಸ್‌ಎ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060721060832/http://www.worlddab.org/cstatus.aspx |date=2006-07-21 }}, ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಡಿಎಬಿ ಫೋರಮ್, ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೫.</ref> ಆದರೆ, ಡಿಜಿಟಲ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನಲಾಗ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಜೂನ್ ೧೨ ೨೦೦೯ರಿಂದ ಅನಲಾಗ್ ಟಿವಿ ಪ್ರಸಾರಣೆಯನ್ನು ಬಂದು ಮಾಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದೆ(ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಲ್ಲೂ ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಶಕ್ತಿಯ ಟಿವಿ ಕೇಂದ್ರ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಎರಡು ಬಾರಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ಗಡುವನ್ನ ಮೀರಲಾಗಿತ್ತು<ref>{{cite news | author=Brian Stelter | title=Changeover to Digital TV Off to a Smooth Start | url=https://www.nytimes.com/2009/06/14/business/media/14digital.html?_r=2&hp |work=New York Times | date=June 13, 2009 }}</ref>. ಅನಲಾಗ್ ಟಿವಿ ಪ್ರಸಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಬಣ್ಣದ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಮೂರು ಮಾನಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ನಕ್ಷೆಗಾಗಿ [[:Image:NTSC-PAL-SECAM.png|ಇಲ್ಲಿ]] ನೋಡಿ). ಇವುಗಳೆಂದರೆ ಪಿಎ‌ಎಲ್ (ಬ್ರಿಟೀಷ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು), [[ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ|ಎನ್‌ಟಿಎಸ್‌ಸಿ]] (ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು), ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಇಸಿಎ‌ಎಂ (ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು). (ಬಣ್ಣದ ಟಿವಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಇವುಗಳು ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಈ ಮಾನಕಗಳು ಕಪ್ಪು ಬಿಳುಪಿನ ಟಿವಿಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಇವುಗಳು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ). ಅನಲಾಗ್ ರೇಡಿಯೋದಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವೇ ಆಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಅನಲಾಗ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳಿಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.amazon.com/gp/product/B00000J060 ಜಿಇ 72664 ಪೋರ್ಟೆಬಲ್/ಎಫ್‌ಎಮ್ ರೇಡಿಯೋ], Amazon.com, ಜೂನ್‌ ೨೦೦೬.</ref><ref>[http://www.worlddab.org/dabprod.aspx ಡಿಎಬಿ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060621082027/http://www.worlddab.org/dabprod.aspx |date=2006-06-21 }}, ವರ್ಲ್ಡ್ ಡಿಎಬಿ ಫೋರಮ್‌, ೨೦೦೬.</ref> ಅನಲಾಗ್ ರೇಡಿಯೋಗಾಗಿ ಸಮನ್ವಯತೆ ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಲಿಟ್ಯೂಡ್ ಸಮನ್ವಯತೆ('''AM''' ) ಅಥವಾ ಕಂಪನಾಂಕ ಸಮನ್ವಯತೆ('''FM''' )ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸ್ಟಿರೀಯೋ ಎಫ್‌ಎಂಗಾಗಿ ಸ್ಟಿರೀಯೋ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಸಾಧಿಸಲು, ಆ‍ಯ್‌೦ಪ್ಲಿಟ್ಯೂಡ್ ಸಮನ್ವಯತೆ ಹೊಂದಿದ ಸಬ್‌ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಅಂತರಜಾಲ === [[ಚಿತ್ರ:OSI Model v1.svg|250px|thumb|ಓಎಸ್‍‌ಐ ಪರಾಮರ್ಶನ ಮಾದರಿ]] ಅಂತರಜಾಲವೆಂಬುದು ಪ್ರಪಂಚಾದದ್ಯಂತ ಇರುವ ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ ಜಾಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಜಾಲ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಜಾಲಗಳ ಸಂವಹನ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>ರಾಬರ್ಟ್‌ ಇ. ಕಾನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವಿಂಟಾನ್ ಜಿ. ಸೆರ್ಫ್,[http://www.cnri.reston.va.us/what_is_internet.html ವಾಟ್ ಈಸ್ ದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ (ಆ‍ಯ್‌‍೦ಡ್ ವಾಟ್ ಮೇಕ್ಸ್ ಇಟ್ ವರ್ಕ್ಸ್)], ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೯. (ವಿಶೇಷವಾಗಿ xvರಲ್ಲಿನ ಕೆಳಬರಹವನ್ನು ನೋಡಿ)</ref> ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಣಕಯಂತ್ರ ಸಹ ತನ್ನದೇ ಆದ ಐಪಿ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಗಣಕಯಂತ್ರವು ಅದಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಗಣಕಯಂತ್ರವು ಅಂತರಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೊಂದು ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಐಪಿ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ದ್ವಿಮುಖ ಸಂವಹನ ಸಾಧಿಸಲು, ಕಳುಹಿಸಿದ ಸಂದೇಶವು ತನ್ನೊಡನೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ಮೂಲ ಗಣಕಂತ್ರದ ಐಪಿ ವಿಳಾಸವನ್ನೂ ಹೊತ್ತೊಯ್ದಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅಂತರಜಾಲವು ಗಣಕಯಂತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://computer.howstuffworks.com/internet-infrastructure.htm ಹೌ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ವರ್ಕ್], HowStuffWorks.com, ೨೦೦೭.</ref> {{As of|2008}}, ಸುಮಾರು ೨೧.೯%ರಷ್ಟು ಪ್ರಪಂಚದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ (ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರತಿಶತದ ಮೂಲಕ ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ) ಇದು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ (೭೩.೬%), ಒಶಿಯೆನಿಯಾ/ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ (೫೯.೫%) ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ (೪೮.೧%)ರಷ್ಟಿದೆ.<ref>[http://www.internetworldstats.com/stats.htm ವರ್ಲ್ಡ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಯೂಸರ್ಸ್ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm |date=2011-06-23 }}, ಇಂಟರ್ನೆಟ್worldstats.com, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೭.</ref> ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ, [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] (೨೬.೭%), ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ (೨೫.೪%) ಮತ್ತು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ (೨೫.೩%)ರಷ್ಟನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.oecd.org/document/39/0,2340,en_2649_34225_36459431_1_1_1_1,00.html ಒಇಸಿಡಿ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್], ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಫಾರ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಕೋ-ಆಪರೇಶನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್,ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೫.</ref> ಅಂತರಜಾಲವು ಭಾಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಗಣಕಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ರೂಟರ್‌ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಹನ ಸಾಧಿಸುವುದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಣಕಯಂತ್ರ ಅಂತರಜಾಲ ಸಂವಹನವು ಅನೇಕ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ನಿಯಮಾವಳಿ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಇತರ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಂದಾಗಿ ಉನ್ನತ ಹಂತದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದಂತೆ ಜಾಲ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕೆಳ ಹಂತದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಗಣಕಯಂತ್ರವು ಇಥರ್ನೆಟ್‌ ಅಥವಾ [[ವೈ-ಫೈ|ವೈ-ಫೈಯ]] ಮೂಲಕ ಅಂತರಜಾಲ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅಂತರಜಾಲವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವ ತಂತ್ರಾಂಶವು ಒಂದೇ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರಿಂದ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಎಸ್‌ಐ ಪರಾಮರ್ಶನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿನ ಅದರ ಸ್ಥಾನದ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಬಲಗಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರದಂತೆ), ಇದು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಜಾಲದ ನಿಯಮಾವಳಿಯ ಪ್ರಯತ್ನದ ನಂತರ ಉಗಮವಾಯಿತು.<ref>[http://www.tcpipguide.com/free/t_HistoryoftheOSIReferenceModel.htm ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಒಎಸ್‌ಐ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಮಾಡೆಲ್], ದ ಟಿಸಿಪಿ/ಐಪಿ ಗೈಡ್ ಆವೃತ್ತಿ ೩.೦, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಂ ಕೊಜಿಯರೊಕ್, ೨೦೦೫.</ref> ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಭೌತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಸಂವಹನಿಸುವ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹಣ ಚಲಿಸುವ ಹಾಗೆ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತರಜಾಲ ಸ್ಥಳಗಳು ಭೌತಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಅಥವಾ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸುವ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೇರಿಲ್ಲ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾಲ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಪ್ರೆರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಂಡಾಂತರದ ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಆಪ್ಟಿಕ್ ಫೈಬರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಷ್ಟವಾದ ಅಸಿಂಕ್ರೊನಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸಫರ್ ಮೋಡ್‌ (ಎಟಿಎಮ್‌) ನಿಯಮಾವಳಿಯನ್ನು (ಅಥವಾ ಸಮಾನವಾದ ಆಧುನಿಕವಾಗಿದ್ದು) ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿನಿಮಯ ದೂರವಾಣಿ ಸಂವಹನದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂವಹನ ಜಾಲವು ಒಂದೇ ರಚನೆಯನ್ನು ಹಂಚುತ್ತವೆ. ಜಾಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ವಸ್ತುಗಳು ಲಾಜಿಕಲ್ ಅಡ್ರೆಸಿಂಗ್‌ನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಅಂತರಜಾಲ ನಿಯಮಾವಳಿ(ಐಪಿ)ಯೊಂದಿಗೆ ಗುಣಮಟ್ಟದವಾಗುತ್ತಿದೆ. ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌ಗಾಗಿ, ಡೊಮೈನ್ ನೇಮ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾನವ ಓದುವ ರೂಪವಾದ ಈ "ಐಪಿ ವಿಳಾಸಗಳು" ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ (ಉದಾ [http://www.google.com/ www.google.com] ನಿಂದ [http://72.14.207.99/ 72.14.207.99] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060822000533/http://72.14.207.99/ |date=2006-08-22 }} ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ). ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುವ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ಅಂತರಜಾಲ ನಿಯಮಾವಳಿಯು ನಾಲ್ಕನೇ ಅವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಆರನೇ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸಾಗುವುದು ಸಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಲಿದೆ.<ref>[http://www.microsoft.com/technet/itsolutions/network/ipv6/introipv6.mspx ಇಂಟರ್‌ಡಕ್ಷನ್ ಟು ಐಪಿವಿ6], ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್, ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೬.</ref> ಪ್ರಸಾರ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂವಹನವು ಪ್ರಸಾರಣೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಿಯಮಾವಳಿ (ಟಿಸಿಪಿ) ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರ ಡಾಟಾಗ್ರಾಂ ನಿಯಮಾವಳಿ (ಯುಡಿಪಿ)ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಕಳುಹಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸಂದೇಶವು ಇನ್ನೊಂದು ಗಣಕವನ್ನು ತಲುಪಬೇಕಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಟಿಸಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸುವರು, ಇದು ವಿಹಿತವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯುಡಿಪಿಯನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಟಿಸಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ಟುಗಳು ಕಳೆದುಹೋದಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಉನ್ನತ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯುಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಮೊದಲು ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೆಟ್ಟುಗಳು ಕಳೆದುಹೋದಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಸಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಟಿಸಿಪಿ ಮತ್ತು ಯುಡಿಪಿ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ಟುಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅನ್ವಯಿಕಗಳು ಅಥವಾ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟೀಕರಿಸಲು ಪೋರ್ಟ್‌ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಟ್ಯಾಲಿಂಗ್ಸ್, ಪುಪು ೬೮೩-೭೦೨.</ref> ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅನ್ವಯಿಕ ಹಂತದ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ, ಜಾಲ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅಂತರಜಾಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅನ್ವಯಿಕಗಳ ಕಾರ್ಯಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಸಾರ ಹಂತದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿರುವುದೆಂದರೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸಾಕೆಟ್‌ ಹಂತ (ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್‌) ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಹಂತದ ರಕ್ಷಣಾ (ಟಿಎಲ್ಎಸ್‌‌) ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು. ಈ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಇಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಪ್ರಸಾರವಾದ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತರರು ಬಳಸುತಿದ್ದಲ್ಲಿ ಶೋಧಕದ ವಿಳಾಸಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಗ ಮುದ್ರೆಯು ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಟಿ. ಡೈರ್ಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಿ. ಅಲೆನ್, ದ ಟಿಎಲ್ಎಸ್‌‌ ಪ್ರೊಟೋಕಾಲ್ ವರ್ಷನ್ ೧.೦, ಆರ್‌ಎಫ್‌ಸಿ ೨೨೪೬, ೧೯೯೯.</ref> ಕೊನೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಪರಿಚಯವಿರುವ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿವೆ, ಅವೆಂದರೆ ಹೆಚ್‌ಟಿಟಿಪಿ (ವೆಬ್ ಶೋದನೆ), ಪಾಪ್‌೩ (ಮಿಂಚಂಚೆ), ಎಫ್‌ಟಿಪಿ (ಕಡತ ವರ್ಗಾವಣೆ), ಐಆರ್‌ಸಿ (ಅಂತರಜಾಲ ಚಾಟ್‌), ಬಿಟ್‌ಟೊರೆಂಟ್‌ (ಕಡತ ಹಂಚುವಿಕೆ) ಮತ್ತು ಆಸ್ಕರ್‌(ತುರ್ತು ಸಂದೇಶ). === ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂವಹನಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಂವಹನಜಾಲಗಳು === ಅಂತರಜಾಲವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದರೂ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂವಹನಜಾಲಗಳ ("ಲ್ಯಾನ್‌ಗಳು" - ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಜಾಲಗಳು ಕೆಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳನ್ನು ನಂತರ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ) ಗುಣಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಾಲವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಾಲವು ಬಯಸುವ ಎಲ್ಲ ಫೀಚರ್‌ಗಳನ್ನೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಹಣವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವು ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂವಹನವನ್ನು ಹೊಂದದಿದ್ದರೆ ಗೌಪ್ಯ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತರಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂವಹನರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಮಾಹಿತಿ ಚೋರರು, ಸೈನ್ಯ, ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ೧೦೦% ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ವಿಧಾನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಲ್ಯಾನ್‌ಗೆ ಸಂವಹನ ಕಲಿಸಿದರೆ ಈ ಅಪಾಯಗಳನ್ನೆರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಂವಹನಜಾಲಗಳು ಅಸ್ಥಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ("ವ್ಯಾನ್‌ಗಳು" - ಖಾಸಗೀ ಗಣಕಯಂತ್ರ ಜಾಲಗಳು ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೊರ ಸಂವಹನ ಕಲ್ಪಿಸಬಲ್ಲುದಾಗಿದೆ.) ಇವುಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಗೌಪ್ಯತೆ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಚೋರರನ್ನು- ಯಾರು ಅವುಗಳನ್ನು "ತಲುಪುವರು" ಅವರಿಂದ ದೂರವೊಡಬಹುದು. ಖಾಸಗೀ ಲ್ಯಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಬಳಕೆದಾರರಾದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಪ್ತ ಮಾಹಿತಿ ದಳಗಳು ''ತಮ್ಮ'' ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಗೌಪ್ಯವಾಗಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂವಹನ ನಿಯಾಮಾವಳಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಒಎಸ್‌ಐ ಪರಾಮರ್ಶನ ಮಾದರಿಯ ದತ್ತಾಂಶ-ಸಂಪರ್ಕ ಹಂತ ಮತ್ತು ಆನ್ವಯಿಕ ಹಂತದ ನಡುವಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬಲು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಇವುಗಳು ಪ್ರಧಾನ ನಿಯಮಾವಳಿ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್‌ಟಾಕ್, ಐಪಿಎಕ್ಸ್, ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ಬಯೋಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು, ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಎಸ್-ಡಾಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಐಪಿಎಕ್ಸ್‌ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಟಿಸಿಪಿ/ಐಪಿಯು ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸುಲಭ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಂಡವು.<ref>ಮಾರ್ಟೀನ್, ಮೈಕೆಲ್ (೨೦೦೦). ''ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ದ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್'' ([http://www.informit.com/content/images/0735709777/samplechapter/0735709777.pdf ದ ನೆಟ್‌ವರ್ಕರ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್ ಟಾಕ್‌, ಐಪಿಎಕ್ಸ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ನೆಟ್‌ಬಯೋಸ್‌]), ಎಸ್‌ಎ‌ಎಂ‌ಎಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ISBN ೦-೭೩೫೭-೦೯೭೭-೭.</ref> ಅಂತರಜಾಲವು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಬಂಧಿತ ದಟ್ಟಣೆಯು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆಲ್ಲಾ ಲ್ಯಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಟಿಸಿಪಿ/ಐಪಿ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡವು, ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಜಾಲಗಳು ಟಿಸಿಪಿ/ಐಪಿ ದಟ್ಟಣೆಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಟಿಸಿಪಿ/ಐಪಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಾದ ಟಿಸಿಪಿ/ಐಪಿ ಕ್ಲೈಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಡಿಹೆಚ್‌ಸಿಪಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆ‍ಯ್‌ಪಲ್ ಟಾಕ್‌/ ಐಪಿಎಕ್ಸ್/ ನೆಟ್‌ಬಯೋಸ್‌ ನಿಯಮಾವಳಿ ಗುಂಪುಗಳ ಮಾನಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದ ಕಾರ್ಯಗಳಾದ ಜಾಲದ ವಿಳಾಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು.<ref>ರಾಲ್ಫ್ ಡ್ರೋಮ್ಸ್, [http://www.dhcp.org/ ರಿಸೋರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಎಚ್‌ಸಿಪಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704061131/http://www.dhcp.org/ |date=2007-07-04 }}, ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೩.</ref> ಇದು ದತ್ತಾಂಶ-ಸಂಪರ್ಕ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಲ್ಯಾನ್‌ಗಳು ಅಂತರಜಾಲದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. ಅಸಿಂಕ್ರೊನೊಸ್ ಟ್ರಾನ್ಸಫರ್ ಮೋಡ್‌ (ಎಟಿಎಮ್‌) ಅಥವಾ ಮಲ್ಟಿಪ್ರೊಟೊಕಾಲ್ ಲೇಬಲ್ ಸ್ವಿಚ್ಚಿಂಗ್ (ಎಮ್‌ಪಿಎಲ್‌ಎಸ್‌)ಗಳು ವ್ಯಾನ್‌ಗಳಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಸಂವಹನಜಾಲಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದತ್ತಾಂಶ-ಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತದೆ: ಈಥರ್ನೆಟ್‌ ಮತ್ತು ಟೋಕನ್‌ ರಿಂಗ್‌ಗಳು ಲ್ಯಾನ್‌ಗಳಿಗೆ ದತ್ತಾಂಶ-ಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಹಳೆಯ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳು ಸರಳವಾಗಿವೆ (ಉದಾ: ಅವುಗಳು ಸೇವೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಖಾತರಿಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಎರಡೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>ಸ್ಟ್ಯಾಲಿಂಗ್ಸ್, ಪುಪು ೫೦೦-೫೨೬.</ref> ೧೯೮೦ರ ಮತ್ತು ೯೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿನ ಆಧುನಿಕ ಐಬಿಎಮ್‌ ಟೋಕನ್ ರಿಂಗ್‌ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಲ್ಯಾನ್‌ಗಳು ಈಗ ತಂತು ಅಥವಾ ನಿಸ್ತಂತು ಈಥರ್ನೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ಭೌತಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ತಂತು ಇಥರ್ನೆಟ್‌ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ತಾಮ್ರದ ತಿರುಚಿದ-ಜೋಡಿ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ೧೦BASE-T ಜಾಲವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ). ಕೆಲವು ಮೊದಲಿನ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಭಾರವಾದ ಕೊಆ‍ಯ್‌ಕ್ಸಿಯಲ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದವು) [[ಆಪ್ಟಿಕಲ್‌ ಫೈಬರ್|ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref>ಸ್ಟ್ಯಾಲಿಂಗ್ಸ್, ಪುಪು ೫೧೪-೫೧೬.</ref> ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಮೈಲ್ಟಿಮೋಡ್‌ ಫೈಬರ್‌ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಲ್‌‌ಮೋಡ್‌ ಫೈಬರ್‌ಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯಾಗಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೈಲ್ಟಿಮೋಡ್‌ ಫೈಬರ್ಗಳನ್ನು ದಪ್ಪದ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್‌ಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು, ಅವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸಾಧನಗಳು ಅಗ್ಗವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಆವರ್ತನ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂತರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಟ್ಟ ದೌರ್ಬಲ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.arcelect.com/fibercable.htm ಫೈಬರ್ ಆಪ್ಟಿಕ್ ಕೇಬಲ್ ಟ್ಯೂಟೊರಿಯಲ್], ಎಆರ್‌ಸಿ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್. ೨೦೦೭ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> == ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗಿ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == {{Telecommunications by region}} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Telecommunication}} * ಬ್ಯುಸಿ ಓವರ್‌ರೈಡ್ * ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆ * ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ * ವೇವ್‌ಲೆಂತ್-ಡಿವಿಶನ್ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್‌(ಡಬ್ಲುಡಿಎಮ್‌) * ತಂತು ಸಂವಹನ * ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಜಾಲಗಳು * ನ್ಯಾನೊಸ್ಕೇಲ್ ಜಾಲಗಳು * ಡ್ಯೂಯಲ್‌-ಟೋನ್ ಮಲ್ಟಿ-ಆವರ್ತನ ಸಂಕೇತಗಳು * ಒತ್ತುಗುಂಡಿ ದೂರವಾಣಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಒಇಸಿಡಿ, [https://books.google.com/books?id=WpmzcqmgMbAC&amp;dq=universal+service+and+rate+restructuring+in+telecommunications&amp;printsec=frontcover&amp;source=bl&amp;ots=S2USGNAune&amp;sig=Alh7pDRwI3Rk4iYVYuMq9rZlIZc&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#PPP1,M1 ''ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಆ‍ಯ್೦ಡ್ ರೇಟ್ ರಿಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಂಗ್ ಇನ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್'' ], ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಫಾರ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಕೊ-ಆಪರೇಶನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌(ಒಇಸಿಡಿ) ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, ೧೯೯೧. ISBN ೯೨-೬೪-೧೩೪೯೭-೨ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sisterlinks}} * [http://www.atis.org/tg2k/ ಎಟಿಐಎಸ್ ಟೆಲಿಕಾಂ ಶಬ್ದಕೋಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302071329/http://www.atis.org/tg2k/ |date=2008-03-02 }} * [http://www.complextoreal.com/tutorial.htm ಸಂವಹನಗಳ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಖಾಸಗಿ ಬೋಧನೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100123075253/http://www.complextoreal.com/tutorial.htm |date=2010-01-23 }} * [http://www.fcc.gov/ ಸಂಯಕ್ತ ಸಂವಹನಗಳ ನಿಯೋಗ] * [http://www.comsoc.org/ ಐಇಇಇ ಸಂವಹನಗಳ ಸಮಾಜ] * [http://www.itu.int/home/ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರಸಂವಹನ ಒಕ್ಕೂಟ] * archive.orgನಲ್ಲಿನ [https://web.archive.org/web/20040413074912/http://www.ericsson.com/support/telecom/index.shtml ಎರಿಕ್‌ಸನ್ನನ ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್] (ಎರಿಕ್‌ಸನ್‌ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವೆಬ್‌ಸೈಟನ್ನು ತೆಗೆದರು) {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದೂರಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೇಡಿಯೋದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ದೂರದರ್ಶನದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಧ್ಯಮ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ದೂರ ಸಂವಹನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಪರ್ಕ]] 71d80dh47dtljh64imtncr5r749eql6 ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ (೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣ) 0 27267 1434329 1430957 2026-10-25T04:29:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434329 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಲಾಬಿಗಾರರು<ref name="hindumedialobbying">{{cite news|first=Priscilla Jebaraj|title=The spotlight is on the media now : The Niira Radia episode raises questions about the boundary between legitimate news gathering, lobbying and influence peddling.|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/article907823.ece|newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|date=November 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128031005/http://www.thehindu.com/opinion/lead/article907823.ece|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 28, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|url-status=dead}}</ref> ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆದಾರರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಇಲಾಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ಬೆಂಬಲಿಗರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರ<ref name="expressbuzzstir">{{cite web|first=Gautam Datt|title=Radia tapes featuring senior scribes create stir|url=http://expressbuzz.com/nation/radia-tapes-featuring-senior-scribes-create-stir/224516.html|work=[[The Indian Express]]|publisher=Express Buzz|accessdate=23 November 2010|date=20 Nov 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಡುವಿನ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯುನ್ನು ೨೦೦೮-೦೯ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವುದೇ '''ರಾಡಿಯಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಹಗರಣ'''. ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣ ಯೋಜನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇತರೆ ಅಪರಾಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿನ ಈ ಕರೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಪಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ. ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ [http://www.vccpl.com/ ವೈಷ್ಣವಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110211044038/http://vccpl.com/ |date=2011-02-11 }} ಎಂಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕಾಮ್, ನೋಯಿಸಿಸ್ ಸ್ಟ್ರೇಟೆಜಿಕ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್ಕಾಮ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್‌<ref name="ibtimes1">{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/articles/84868/20101123/nira-radia-tapes-2g-scam-media-involvement-barkha-dutt-vir-sanghvi.htm|title=Indian media's mighty stand exposed on wrong side of 2G spectrum scam|publisher=[[International Business Times]]|author=November 23, 2010}}</ref>‍ಗಳಂತಹ ಸಹಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರತನ್ ಟಾಟಾರ ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌,<ref name="zeeniraEDscanner">{{cite web|title=2G: 'Lobbyist' Niira Radia under ED scanner|url=http://www.zeenews.com/news670068.html|publisher=[[Zee News]]|date=November 24, 2010}}</ref> ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿಯವರ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಣಯ್ ರಾಯ್‌ರ ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಂಪನಿಗಳು ಇವರ ಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="msn1">{{cite web|title=Queen of connections : First a quiz. What connects Ratan Tata, Mukesh Ambani and Sunil Mittal? Niira Radia.|url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4595860|work=E Jayakrishnan, India Syndicate,|publisher=[[MSN]] India|date=22 November 2010|access-date=20 ಜನವರಿ 2011|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101123122554/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4595860|url-status=dead}}</ref> ==ರಾಡಿಯಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ== ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು- ಬಿಳಿಮಾಡುವಿಕೆ, ತೆರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಗಳನ್ನು ತನಿಖೆಗೊಳಪಡಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ೨೦೦೮-೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಪತ್ರ ಪಡೆದ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ<ref name="oneindia" /> ೩೦೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ರಾಡಿಯಾರ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|first=Ashish Khetan|title='Radia lobbied to get Raja telecom ministry'|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/96109/Top%20Stories/%27Radia+lobbied+to+get+Raja+telecom+ministry%27.html|work=[[Headlines Today]]|publisher=[[India Today]]|accessdate=23 November 2010}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೧೬, ೨೦೦೭ರಂದು ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೂರು ದಾಖಲಾದ ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ೨೦೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ]] ಜೊತೆಯಾಗಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಿದವು. ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್‌ನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಗೌರವ್ ವಾಹಿ ಮತ್ತು ರಾಡಿಯಾ ಒಡೆತನದ ವೈಷ್ಣವಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಜಿ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ(ನಿರ್ದೇಶಕಿ)<ref>[http://in.linkedin.com/pub/rashmi-naik/4/468/1bb ರಶ್ಮಿ ನಾಯ್ಕ್ - ಲಿಂಕ್ಡ್‌ಇನ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಶ್ಮಿ ನಾಯಕ್ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಪತ್ರ ಬರೆದು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದರು. ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂದ ದೂರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯ ಡೈರಕ್ಟರೇಟ್ ಜನರಲ್ (ತನಿಖಾದಳ) ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ರಾಡಿಯಾರ ದೂರವಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡಲು ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20120811040553/http://indiatoday.intoday.in/story/excolleague-reliance-employee-nailed-radia/1/123436.html ಎಕ್ಸ್-ಕಲೀಗ್, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಎಂಪ್ಲಾಯಿ ನೇಲ್ಡ್ ರಾಡಿಯಾ?: ಲೇಟೆಸ್ಟ್ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ಸ್: ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ]</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೭, ೨೦೧೦ ರಾಡಿಯಾರ ವೈಷ್ಣವಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ವಕ್ತಾರ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಹೇಳಿದರು; "ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಅಥವಾ ಮಾಜಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತನಿಖಾದಳಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮೇಲೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ."<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/telecom/None-of-our-employees-made-any-complaintVaishnavi/articleshow/7117204.cms ನನ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಎಂಪ್ಲಾಯಿಸ್ ಮೇಡ್ ಎನಿ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್: ವೈಷ್ಣವಿ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ - ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]</ref> ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ತನಿಖಾ ಪತ್ರಕರ್ತ ಜೆ. ಗೋಪಿಕೃಷ್ಣನ್ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಎ.ರಾಜಾ ಜೊತೆಯಾಗಿ ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ಕುರಿತಾಗಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ದೂರವಾಣಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮೊದಲು ಮುಖ್ಯ ವಾಹಿನಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮, ೨೦೧೦ರಂದು ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ಟ್ಯಾಪ್ಡ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ಡ್" ಹೆಸರಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವರದಿಯಾಯಿತು. ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ನ್ಯಾಯಪೂರ್ವಕ ನೋಟೀಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು “ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಹಾಗು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ತಾವು ಬರೆದದ್ದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ನಾವು ಒಪ್ಪುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿರುವಂತೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.dailypioneer.com/252932/Radia-serves-legal-notice-on-Pioneer.html |title=ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್ :: ಹೋಮ್ : >> ರಾಡಿಯಾ ಸರ್ವ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಪೂರ್ವಕ ನೋಟೀಸ್ ಆನ್ ಪಯೋನಿಯರ್ |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110123114450/http://www.dailypioneer.com/252932/Radia-serves-legal-notice-on-Pioneer.html |url-status=dead }}</ref> ಬದಾಸ್೪ಮೀಡಿಯಾ ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ವೆಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೇ ೨೦೧೦ರ ಮೇ ೭, ೨೦೧೦ರಂದು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು<ref>http://bhadas೪media.com/tv/೫೦೩೬-ಬರ್ಕಾ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅಂಡ್ ವೀರ್ ಆನ್ಸರಬಲ್</ref> ಮತ್ತು [[ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ|ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>http://bhadas೪media.com/vividh/೫೦೯೨-barkha-vir.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಆರ್‌ಟಿಐ ಇನ್ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಕೇಸ್.</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ''ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್'' <ref name="openmag1">{{cite web|title=Some Telephone Conversations: Inside the networks of lobbyists and power brokers that dictate how this country is run. |url=http://www.openthemagazine.com/article/nation/some-telephone-conversations|work=[[OPEN Magazine, India|OPEN Magazine]]|accessdate=೨೩ November ೨೦೧೦|date=೨೦ November ೨೦೧೦}}</ref> ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಜೊತೆಗೆ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಆರೋಪವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದ ಹಲವಾರು ಜನರ ನಡುವಿನ ''ಕೆಲವು'' ದೂರವಾಣಿ ಮಾತುಕತೆಗಳ ನಕಲನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತು.<ref name="Tehelkafallout">{{cite news|first=Iftikhar Gilani|title=Barkha, Sanghvi in damage control mode after Open allegations|url=http://www.tehelka.com/story_main47.asp?filename=Ws1911102G_FALLOUT.asp|accessdate=23 November 2010|newspaper=[[Tehelka]]|date=November 19, 2010|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122013336/http://www.tehelka.com/story_main47.asp?filename=Ws1911102G_FALLOUT.asp|url-status=dead}}</ref> ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ ರಾಡಿಯಾ ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕುರಿತಾಗಿ ೫,೮೫೧ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.<ref name="dnacbi5851">{{cite news|first=Kanu Sharda|title=Leaked tapes: CBI says it has 5,851 recordings|url=http://www.dnaindia.com/india/report_leaked-tapes-cbi-says-it-has-5851-recordings_1470650|newspaper=[[Daily News and Analysis]]}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೯, ೨೦೧೦ರಂದು ಔಟ್‌ಲುಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಮುಖಪುಟ ವರದಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿ ರಾಡಿಯಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ನಕಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು: "''ಇಂಡಿಯಾ, ದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, ಈಸ್ ನೌ ಆನ್ ಸೇಲ್.'' ''ಈ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಲಾಬಿ ಮಾಡುವವರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳೂ ಸಹಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.....'' ''ರಾಡಿಯಾಳ ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನೂ ಮಿತಜನತಂತ್ರ ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ......'' ''ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳೂ ಹೇಗೆ ಬೆಲೆ ನೀಡಿದರೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಮಂಕಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಈ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ. '' ''ಸಧ್ಯದ ವಿವಾದವಾದ ೨ಜಿ ಹಂಚಿಕೆಯು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅನೇಕ ಲಾಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.'' " <ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071|title=All Lines Are Busy|publisher=Outlook Magazine|date=29 November 2010|accessdate=04 January 2011|archive-date=7 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110107173714/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071|url-status=dead}}</ref> ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ವಿಷಯ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿರುವುದರಿಂದ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಬೆಚ್ಚಿ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ: "ನಾವು ಪವಿತ್ರವಾದ ಗಂಗಾ ನದಿ ಮಾಲಿನ್ಯವಾಗಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಂಗೆಡಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ."<ref name="autogenerated1">[http://indiatoday.intoday.in/site/Story/121742/2G%20Scam/extent-of-corporate-lobbying-shocks-supreme-court.html ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಲಾಬಿಂಗ್ ಶಾಕ್ಸ್ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್: 2ಜಿ ಸ್ಕ್ಯಾಮ್ : ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ]</ref> ಎನ್‌ಜಿಓ <ref name="autogenerated2">[http://timesofindia.indiatimes.com/india/NGO-to-move-SC-for-making-all-of-Radia-tapes-public/articleshow/7094920.cms ಎನ್‌ಜಿಒ ಟು ಮೂವ್ ಎಸ್‌ಸಿ ಫಾರ್ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಲ್ ಆಫ್ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ - ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯು (ಸಿಪಿಐಎಲ್) ವಕೀಲ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಅವರು ರಾಡಿಯಾರ ಎಲ್ಲಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಡಿಯಾರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು "ಸರಕಾರದ ತೀರ್ಮಾನಗಳು, ಪಾಲಿಸಿಗಳು, ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಗೆ ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ. ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯ-ವರ್ಣನೆಯ ವಿಷಯಗಳು, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲು ಲಾಬಿದಾರರಿಗೆ/ಬ್ರೋಕರ್‌ಗಳಿಗೆ/ಫಿಕ್ಸರ‍್ಗಳಿಗೆ ಹಣ ನೀಡಿ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸುವುದನ್ನು ರಾಡಿಯಾರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="autogenerated2"/> ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮುದ್ರಿತ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ:<ref name="middayphonetap1">{{cite web|title=Phonegate: India Inc tapped? Copy of a purportedly leaked report says conversations of topmost industrialists, two senior journalists, were tapped with home secretary's permission|url=http://www.mid-day.com/news/2010/apr/290410-india-inc-tapped-phone-tapping-leaked-report-ratan-tata-mukesh-ambani-sunil-mittal.htm|publisher=[[Mid-day]]|accessdate=23 November 2010|date=2010-04-29}}</ref><ref name="outlookradialines">{{cite news|title=All Lines Are Busy : There was not one pie Nira Radia didn’t have her hand in nor any area—media, corporate or government—she didn’t have a contact in|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071|accessdate=23 November 2010|newspaper=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|date=Nov ೨೯, ೨೦೧೦|archive-date=7 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110107173714/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071|url-status=dead }}</ref> ====ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು==== * ಎ.ರಾಜಾ, ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವ * ಕನಿಮೋಳಿ, [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯೆ * ಎನ್.ಕೆ.ಸಿಂಗ್, [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ * ಅನು ಟಂಡನ್, [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕ ಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?269666|title=Radia could even have known she was being probed|publisher=Outlook Magazine|date=December 2010|accessdate=18 December 2010|archive-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101219114506/http://www.outlookindia.com/article.aspx?269666|url-status=dead}}</ref> * ಪೂಂಗೋತಾಯ್ ಅಲಾಡಿ ಅರುಣಾ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವೆ,ಡಿಎಂಕೆ * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) "ಪಿಎಂ","ಪಿಎಂಒ" (ಪ್ರಧಾನಿ, ಪ್ರಧಾನಿ ಸಚಿವಾಲಯ) * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) "(೭)ಆರ್‌ಸಿಆರ್" (೭, ರೇಸ್‌ ಕೋರ್ಸ್ ರೋಡ್), ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಅಧೀಕೃತ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಳ * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) "ಎಸ್.ಜಿ" [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]],, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರು * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಅಹಮ್ಮದ್ ಪಟೇಲ್, [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ|ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/123775/India/karuna-is-a-senile-man-who-wont-last-say-radia-raja.html|title=Karuna is a senile man who won't last: Radia, Raja|publisher=India Today Magazine|date=December 18 2010|accessdate=December 18 2010}}</ref> * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಗುಲಾಂ ನಬಿ ಆಜಾದ್, ಕೇಂದ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವ * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) [[M ಕರುಣಾನಿಧಿ|ಮುತ್ತುವೇಲ್ ಕರುಣಾನಿಧಿ]], ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ====ಉದ್ಯಮ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು==== * ರತನ್ ಟಾಟಾ, ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌<ref name="outlookindia.com">{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268068 |title=www.outlookindia.com {{!}} ದ ರತನ್ ಟಾಟಾ, ಬರ್ಕಾ ದತ್ & ಇತರೆ ಟೇಪ್‌ಗಳು |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119033312/http://outlookindia.com/article.aspx?268068 |url-status=dead}}</ref> * ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268432 |title=www.outlookindia.com {{!}} #107 ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿ: ಜುಲೈ 06, 2009 21:55:33 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120033436/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268432 |url-status=dead}}</ref> * ತರುಣ್ ದಾಸ್, ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮ ಒಕ್ಕೂಟದ (ಸಿಐಸಿ)<ref name="autogenerated3">http://www.outlookindia.com [http://www.outlookindia.com/article.aspx?268618 800 ನ್ಯೂ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120033441/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268618 |date=2011-01-20 }}</ref> ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು * ನೋಯಲ್ ಟಾಟಾ, ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರತನ್ ಟಾಟಾರ ಮಲಸಹೋದರ, ಟಾಟಾ ಇಂಟ್ರನ್ಯಾಷನಲ್<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268810 |title=www.outlookindia.com {{!}} 11-188819-0-08-20090618-185014 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128234428/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268810 |url-status=dead}}</ref> ಎಂಡಿ. * ಮನೋಜ್ ಮೋದಿ, ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಾಯಕ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268368 |title=www.outlookindia.com {{!}} #44 ಮನೋಜ್ ಮೋದಿ: ಜೂನ್ 10, 2009 23:12:34 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119100244/http://outlookindia.com/article.aspx?268368 |url-status=dead}}</ref> * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಅನಿಲ್ ಅಂಬಾನಿ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಎಡಿಎಜಿ<ref name="ReferenceA">{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268214 |title=www.outlookindia.com {{!}} ದ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ |access-date=2021-03-22 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529023723/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268214 |url-status=dead}}</ref> * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಯುನಿಟೆಕ್ ಗ್ರೂಪ್‌, ಭಾರತದ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?269379 |title=www.outlookindia.com {{!}} 11-188819-0-26-20090529-110537 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110115033655/http://www.outlookindia.com/article.aspx?269379 |url-status=dead}}</ref> * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಸುನೀಲ್ ಮಿತ್ತಲ್, ಏರ್‌ಟೆಲ್ * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಆರ್‌ಕೆ ಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಮಾರ್, ಟಾಟಾ ರಿಯಾಲ್ಟಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್, ಮತ್ತು ಟಾಟಾ ಹೌಸಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ<ref>[http://www.outlookindia.com/article.aspx?269671 www.outlookindia.com | ‘ತೋ ಆಪ್ ಏಕ್ ಕಾಮ್ ಕರೋ ನಾ, ಯು ಜಸ್ಟ್ ಟಾಕ್...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122210747/http://www.outlookindia.com/article.aspx?269671 |date=2011-01-22 }}[http://www.outlookindia.com/article.aspx?269671 ಕಾಲ್ ಹಿಮ್, ಪ್ರೈಮ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್...’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122210747/http://www.outlookindia.com/article.aspx?269671 |date=2011-01-22 }}</ref> ====ಪತ್ರಕರ್ತರು==== * ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ, ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * ಬರ್ಕಾ ದತ್, ಗ್ರೂಪ್‌ ಸಂಪಾದಕಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನ್ಯೂಸ್, ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ * ಪ್ರಭು ಚಾವ್ಲಾ,<ref name="expressbuzzstir" /><ref name="chawla">{{cite web|title=Prabhu Chawla Gas judgement discussion|url=http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=IMP-Prabhu%20Chawla%20Gas%20judgement%20discussion-20090620-143207.wav|publisher=Outlook}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ'' ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಮಾಜಿ ಸಂಪಾದಕ, ಈಗ ''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕ * ಶಂಕರ್ ಅಯ್ಯರ್ (ಮೊದಲು ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರು)<ref name="outlookindia.com" /> * ಜಿ.ಗಣಪತಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಮ್, ಇಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್<ref name="ReferenceA" /> * ಎಂ.ಕೆ. ವೇಣು ಹಿರಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಪತ್ರಕರ್ತ<ref>[http://www.outlookindia.com/article.aspx?268085 www.outlookindia.com | ‘ಗಿವ್ ಯುವರ್ ಸ್ಟೋರಿ ಟು ಎ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ ವಿಚ್ ವಿಲ್ ಕ್ಯಾರಿ ಇತ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಎ ಲೀಡ್ ಫ್ಲೈಯರ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119051801/http://outlookindia.com/article.aspx?268085 |date=2011-01-19 }}[http://www.outlookindia.com/article.aspx?268085 ಇಸ್ಕೊ ಸಿಎನ್‌ಬಿಸಿ ಕೊ ದೊ.’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119051801/http://outlookindia.com/article.aspx?268085 |date=2011-01-19 }}</ref> * ರಾಜ್‌ದೀಪ್ ಸರ್ದೇಸಾಯಿ, ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್<ref name="Rajdeep-MMvisitsIBN">{{cite web|title=Audio: Rajdeep-MM visits IBN|url=http://outlookindia.com/audio/imp/Rajdeep-MMvisitsIBN-20090707-162552.wav|work=Outlook|accessdate=23 November 2010|archive-date=26 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726094552/http://outlookindia.com/audio/imp/Rajdeep-MMvisitsIBN-20090707-162552.wav|url-status=dead}}</ref><ref name="outlookpowertapes">{{cite news|title=The Power Tapes : The other big 'national resource' story involves the virtual who's who: Ambani V/s Ambani V/s Tata, gas and power sector war involving big name journos, politicians, babus, corporates|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268069|accessdate=23 November 2010|newspaper=Outlook|date=Nov 18, 2010|archive-date=24 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124004329/http://outlookindia.com/article.aspx?268069|url-status=dead}}</ref> * ರಾಜೇಂದರ್ ಪೋಚಾ, ''ಬಿಜಿನೆಸ್‌ವರ್ಲ್ಡ್'' ಮಾಜಿ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಇಂಡಿ ಮೀಡಿಯಾ ಕೋ.ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (ನ್ಯೂಸ್‍ಎಕ್ಸ್‍)ನ ಸಹ ಒಡೆಯ <ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268339 |title=www.outlookindia.com {{!}} #15 ರಾಜೇಂದರ್ ಪೋಚಾ: ಮೇ 22, 2009 16:06:38 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119101532/http://outlookindia.com/article.aspx?268339 |url-status=dead}}</ref> * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹೆಸರು) ರಾಘವ್ ಬೇಹ್ಲ್, ಟಿವಿ೧೮ (ಸಿಎನ್‌ಬಿಸಿ ಟಿವಿ೧೮ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಹಯೋಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಾದ ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್)ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹೆಸರು) ಪ್ರಣಯ್ ರಾಯ್, ನ್ಯೂಡೆಲ್ಲಿ ಟೆಲಿವಿಜನ್(ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ)ಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268438 |title=www.outlookindia.com {{!}} #113 ಸುನೀಲ್ ಸೇಥ್: ಜುಲೈ 07, 2009 16:14:07 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119101806/http://outlookindia.com/article.aspx?268438 |url-status=dead}}</ref> ====ಇತರರು==== * ಸುನೀಲ್ ಅರೋರಾ, ೧೯೮೦-ಬ್ಯಾಚಿನ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆ (ಐಎ‌ಎಸ್) ಅಧಿಕಾರಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?269576 |title=www.outlookindia.com {{!}} 11-188819-0-10-20090622-120534 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119105052/http://outlookindia.com/article.aspx?269576 |url-status=dead}}</ref> * ರಂಜನ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ, ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿಯವರ ಅಳಿಯ, ಹೋಟೆಲು ಮಾಲಿಕ, ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಲಾಬಿದಾರ <ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268340 |title=www.outlookindia.com {{!}} #16 ರಂಜನ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ: ಮೇ 22, 2009 16:55:35 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120034029/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268340 |url-status=dead}}</ref> * ಸುನೀಲ್ ಸೇಥ್, ನಟ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ<ref>[http://openthemagazine.com/article/nation/i-am-there-you-want-me-to-speak-to-anyone “ಐ ಆ‍ಯ್‌ಮ್ ದೇರ್... ಯು ವಾಂಟ್ ಮಿ ಟು ಸ್ಪೀಕ್ ಟು ಎನಿಒನ್” | ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]</ref> * ಆರ್.ಕೆ ಚಂದೋಲಿಯಾ ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವ ಎ.ರಾಜಾರ aide<ref name="autogenerated3" /> * ಸೆಸಿಲಿಯಾ, ಆಪ್ತ ಸಹಾಯಕಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268729 |title=www.outlookindia.com {{!}} 08-188819-0-03-20090524-163643 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110115033846/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268729 |url-status=dead}}</ref> * ರಜತಿ ಅಮ್ಮಲ್, ಕರುಣಾನಿಧಿ ಮೂರನೇಯ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಡಿಎಂಕೆ,ಎಂಪಿ ಕನಿಮೋಳಿತಾಯಿ<ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268374 |title=www.outlookindia.com {{!}} #50 ರಜತಿ ಅಮ್ಮಲ್: ಜೂನ್ 13, 2009 11:47:40 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203092822/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268374 |url-status=dead}}</ref> * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಮಾಜಿ [[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು|ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ]], ವಿಜೇಂದರ್ ಜೈನ್<ref>{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268405|title=This Litigant Told Me He Paid Vijender Jain 9 Cr|publisher=Outlook Magazine|date=Nov 18 2010|accessdate=Dec 18 2010|archive-date=2010-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203093441/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268405|url-status=dead}}</ref> * (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಗೋಪಾಲ್ ಸುಬ್ರಮಣಿಯಮ್, ಭಾರತದ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ <ref>{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071 |title=www.outlookindia.com {{!}}ಅಲ್ ಲೈನ್ಸ್ ಆರ್ ಬ್ಯುಸಿ |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110107173714/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071 |url-status=dead}}</ref> ==ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ನಕಲಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರಾಡಿಯಾ ದಯಾನಿಧಿ ಮಾರನ್‌ರನ್ನು ಪುನಃ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಖಾತೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಲಾಬಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ರಾಡಿಯಾ ಮಿಸ್ ಬರ್ಕಾ ದತ್ ಜೊತೆಗೆ ೦೯೪೮ ಐಎಸ್‌ಟಿ ಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದತ್: "(ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಎಂಕೆ ನಡುವೆ) ಹೇಳಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ, ಹೌದು"<br> ರಾಡಿಯಾ: 'ನನ್ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ಸಲಹೆ ಏನೆಂದರೆ ನೀವು (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್)ಗೆ ಹೇಳಿ ಅವರಿಗೆ (ಕರುಣಾನಿಧಿ) ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ...'<br> ದತ್: ಓಕೆ ನಾನು ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ'.<ref>{{cite web |url=http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Barkha--18-188819-0-10-20090522-094851.wav |title=www.outlookindia.com &#124; #3 Barkha Dutt: May 22, 2009 09:48:51 |publisher=Business.outlookindia.com |date= |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122163943/http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Barkha--18-188819-0-10-20090522-094851.wav |url-status=dead }}</ref> ನಂತರದ ೧೦೪೭ ಐಎಸ್‌ಟಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ, "ಇದೊಂದು (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಸಂದೇಶ ರವಾನೆ ಮಾಡುವುದು) ಸಮಸ್ಯೆ ಅಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಾನು ಗುಲಾಂ(ನಬಿ ಆಜಾದ್) ಜೊತೆಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಬರ್ಕಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Barkha%20Dutt-02-188819-0-01-20090522-104733.wav |title=www.outlookindia.com &#124; #7 Barkha Dutt: May 22, 2009 10:47:33 |publisher=Business.outlookindia.com |date= |accessdate=2010-12-03 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ರಾಡಿಯಾ, ರಾಜನ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಜೊತೆಗಿನ ನಂತರದ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಇವರು ಕೂಡ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದು,<ref name="hindumedialobbying" /> ಮೇಲಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, "ನಾನು ಬರ್ಕಾಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಕರೆ ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಪ್ರಧಾನಿಯವರು ಬಾಲುರವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ನಿಜವಾಗಿಯು ಆಸಕ್ತರಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಯೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‍ನಿಂದ ಹೇಳಿಕೆ ಪಡೆಯಲು ಆಕೆಗೆ ಕೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಬರ್ಕಾ ರವಾನಿಸಿದ್ದಾಳೆ." ರಾಡಿಯ ಮುಂದುವರೆದು ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, 'ನಿಮ್ಮ ಗೆಳೆಯ ಸುನೀಲ್ ಮಿತ್ತಲ್, ಕೂಡ ರಾಜಾ (ಮಾರನ್‌ಗೆ) ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಲಾಬಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ".<ref>{{cite web |url=http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Tarun%20Das-13-188819-0-07-20090522-165535.wav |title=www.outlookindia.com &#124; #16 Ranjan Bhattacharya: May 22, 2009 16:55:35 |publisher=Business.outlookindia.com |date= |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122172749/http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Tarun%20Das-13-188819-0-07-20090522-165535.wav |url-status=dead }}</ref> ==ಆಪಾದನೆ ಹೊಂದಿದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಸಾರ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು== ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಸಾರ ನಿಷೇಧ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯಿತ್ನಿಸಿದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್<ref name="dnatwitter">{{cite news|title=#barkhagate: Protests in 140 characters leave no space for gray areas|url=http://www.dnaindia.com/india/report_barkhagate-protests-in-140-characters-leave-no-space-for-gray-areas_1471128|newspaper=[[Daily News and Analysis|DNA]]|date=Nov ೨೪, ೨೦೧೦}}</ref><ref name="mynews1">{{cite web|title=Twitter world abuzz over Radia-Barkha tapes|url=http://www.mynews.in/News/twitter_world_abuzz_over_radia_barkha_tapes_N111382.html|work=[[rediff.com]]|publisher=Mynews.in|accessdate=23 November 2010|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121235305/http://www.mynews.in/News/twitter_world_abuzz_over_radia_barkha_tapes_N111382.html|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌|ಫೇಸ್‌ಬುಕ್]]<ref>{{cite web|title=Barkhagate|url=http://www.facebook.com/pages/Barkhagate/133196416734121|publisher=[[Facebook]]|accessdate=23 November 2010}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸುದ್ದಿಯು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದು ಇದನ್ನು ಮಾಡದಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref name="hinduglasshouse">{{cite web|title=Those living in glass houses... |url=http://www.thehindubusinessline.com/2010/11/23/stories/2010112350760800.htm|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] Business Line|accessdate=23 November 2010}}</ref><ref name="dnaSampathblog" /> ಈ ವಿಷಯವು ಬಹಿರಂಗವಾದ ನಂತರ ಭಾರತದ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ''#ಬರ್ಕಾಗೇಟ್'' ವಿಷಯವು ನಂಬರ್ ಒನ್ ವಿಷಯವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="ciol1netizen">{{cite web|title=2G scam: Netizens bark at Barkha, Vir Sanghvi|url=http://www.ciol.com/News/News/News-Reports/2G-scam-Netizens-bark-at-Barkha-Vir-Sanghvi/143737/0/|work=CIOL|accessdate=23 November 2010|date=November 22, 2010|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122214137/http://ciol.com/News/News/News-Reports/2G-scam-Netizens-bark-at-Barkha-Vir-Sanghvi/143737/0/|url-status=dead}}</ref> "ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಏನು, ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಚದುರಿಕೆಯನ್ನು ತೂಗಿನೋಡುವಲ್ಲಿ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್'' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ".<ref name="wpost1">{{cite web|title=Indian journalists accused of secretly helping politicians, businesses|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/22/AR2010112203831.html|work=[[Washington Post]]|accessdate=23 November 2010|author=Emily Wax|date=22 November 2010}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ''ದಿ ಹಿಂದೂ'',<ref name="thehindu">{{citenews|title=Opinion : ''The spotlight is on the media now''|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/article907823.ece|accessdate=24 November 2010|newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|date=24 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128031005/http://www.thehindu.com/opinion/lead/article907823.ece|archive-date=28 ನವೆಂಬರ್ 2010|url-status=dead }}</ref> ''ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್'',<ref name="deccanherald">{{cite news|title=Anchored in mire : ''Journalists are only exp-ected to be witnesses.''|url=http://www.deccanherald.com/content/114750/anchored-mire.html|accessdate=23 November 2010|newspaper=[[The Deccan Herald]]|date=23 November 2010 }}</ref> ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್<ref name="expressbuzzstir" /> ನಂತಹ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಟೇಪ್ ಕುರಿತಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದವು. ''ಎಚ್‌ಟಿ ಮೀಡಿಯಾ'', ''ಮಿಂಟ್'' (ಎಚ್‌ಟಿ ಮೀಡಿಯಾ ಒಡೆತನದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪತ್ರಿಕೆ)<ref name="minteditor">{{cite web|title=Editor’s note: Why we are quiet on the Open magazine story|url=http://www.livemint.com/2010/11/18205335/Editor8217s-note-Why-we-ar.html?h=B|publisher=[[Mint (newspaper)|Mint]]|accessdate=೨೩ November ೨೦೧೦|author=Sukumar Ranganathan|date=Nov ೧೯ ೨೦೧೦}}</ref> ಮತ್ತು ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ "ಈ ನಕಲುಗಳು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ್ದದ್ದೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದವು.<ref name="ciol1netizen" /><ref name="ndtvreply" /> ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್‌ಯ ಸಾಗರಿಕಾ ಗೋಸ್ ''ಫೇಸ್ ಆಫ್ ದ ನೇಶನ್'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಲಾಬಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನಿಶ್ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಿತೇ ಎಂಬ ಕುರಿತಾಗಿ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಭಾಗವನ್ನು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ತರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ಜಾಣತನ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref name="cnnibnftn">{{cite news|title=FTN: Is corporate lobbying undermining democracy?|url=http://ibnlive.in.com/videos/135633/face-the-nation-with-sagarika-ghose.html|accessdate=23 November 2010|newspaper=[[CNN-IBN]]|date=22 November 2010|archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126070916/http://ibnlive.in.com/videos/135633/face-the-nation-with-sagarika-ghose.html|url-status=dead}}</ref> ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಹಗರಣ ನೋಡಿದರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಣವು ನೆಗ್ಗು ಬಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="hindumedialobbying" /><ref name="hinduglasshouse" /><ref name="dnaSampathblog" /><ref name="mailtodaydentmedia">{{cite news|title=Outrage as Niira Radia tapes dent image of 4th Estate|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/120570/India/outrage-as-nira-radia-tapes-dent-image-of-4th-estate.html|newspaper=[[India Today]]|date=November 20, 2010}}</ref><ref name="wsjq&aindianjourno">{{cite web|title=Q&A: The State of Indian Journalism|url=http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/11/23/qa-the-state-of-indian-journalism/|publisher=The Wall Street Journal}}</ref><ref name="hootblackout">{{cite web|title=Oh what a lovely blackout|url=http://thehoot.org/web/home/story.php?storyid=4959&mod=1&pg=1&sectionId=1&valid=true|publisher=The Hoot|access-date=2011-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126132438/http://www.thehoot.org/web/home/story.php?storyid=4959&mod=1&pg=1&sectionId=1&valid=true|archive-date=2010-11-26|url-status=dead}}</ref><ref name="mailtodaypamperjournos">{{cite web|title=Companies love to pamper senior journalists|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/120673/India/companies-love-to-pamper-senior-journalists.html|work=Mail Today |publisher=[[India Today]]}}</ref> "ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಸಾರ ನಿಷೇಧ ಮಾಡಿದರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ನಿಜವಾದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದಂತೆ ಎಂದು ''ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್'' (ಡಿಎನ್‌ಎ) ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ<ref name="dnaSampathblog">{{cite web|title=When Radia killed the media star|url=http://www.dnaindia.com/blogs post.php?postid=318|work=[[Daily News and Analysis]]|accessdate=23 November 2010|author=G Sampath|date=20 November 2010}}</ref> ಯ ಉಪ ಸಂಪಾದಕ ಜಿ.ಸಂಪತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="huffpost1">{{cite web|first=Betwa Sharma|title=Indian Media Where Art Thou on Media Scandal|url=http://www.huffingtonpost.com/betwa-sharma/indian-media-where-art-th_b_786404.html|work=[[Huffington Post]]|accessdate=23 November 2010|date=20 November 2010}}</ref> ಇದಾದದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಯಾಯಿತು, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದವು. ಕರಣ್ ಥಾಪರ್‌[[Karan Thapar|Karan Thaparರ]] ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ, "ದ ಲಾಸ್ಟ್ ವರ್ಡ್" (ನವೆಂಬರ್ ೨೭, ೨೦೧೦) ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಬರ್ಕಾ ದತ್ ಮತ್ತು ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ ಕುರಿತಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶೋ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ವಿಷಯ ಟಿವಿ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಸಾರ ನಿಷೇಧ ಕೊನೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |author=<!--Updated 1136 hrs 3rd Feb,2010(+5:30 GMT)--> |url=http://ibnlive.in.com/shows/The+Last+Word/135950.html |title=CNN-IBN The Last Word Show:Radia tapes: Probing the journalists, CNN-IBN Show-IBNlive.com |publisher=Ibnlive.in.com |date=2010-02-03 |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130121034/http://ibnlive.in.com/shows/The+Last+Word/135950.html |url-status=dead }}</ref> ಸಣ್ಣದಾದ ಆದರೆ ಪ್ರಭಾವಿಯಾದ ಗುಂಪು ಪಾಲಿಸಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಗೊಳಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತುಂಬಾ ಸಮಯದಿಂದ ಸಂಶಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಹಸಿವಿನ ಪತ್ರಕರ್ತರು,ಲಾಬಿದಾರರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತಾಗಿನ ಹರುಕು ಮುಸುಕನ್ನು ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆಸಿದೆ ಎಂದು ದಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೊನಿಕಲ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Billions for a few, few for the billions|url=http://www.deccanchronicle.com/360-degree/billions-few-few-billions-047|publisher=[[The Deccan Chronicle]]|author=Neena Gopal|date=November 21, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101123221242/http://www.deccanchronicle.com/360-degree/billions-few-few-billions-047|url-status=dead}}</ref> ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] ನವೆಂಬರ್ ೨೫, ೨೦೧೦ರಂದು "ಯಾರು ಧಣಿಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿನ ಆಯುಧ ಎಂದರೆ ಅಂತರಜಾಲ,... ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ರಹಸ್ಯ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿನ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಂದ "ಅಧಿಕಾರ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ" ವಿರುದ್ಧ ಉದ್ರಿಕ್ತ ಕ್ರಿಯಾವಾದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ"<ref name="toinetizen">{{cite news|title=2G scam sideshow: Netizens lambast high-profile journalists|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/2G-scam-sideshow-Netizens-lambast-high-profile-journalists/articleshow/6984715.cms|newspaper=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|date=Nov 25, 2010}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೩೦ ೨೦೧೦ರಂದು ದಿಲೀಪ್ ಪಡ್ಗಾಂವಕರ್, ಸಂಜಯಾ ಬರು, ಸ್ವಪನ್ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತಾ ಮತ್ತು ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಸಂಪಾದಕ ಮನು ಜೋಸೆಫ್ಒಳಗೊಂಡ ತಜ್ಞ ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ಬರ್ಕಾ ದತ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು.<ref>http://www.ndtv.com/video/player/ndtv-special-ndtv-೨೪x೭/barkha-dutt-other-editors-on-radia-tapes-controversy/178964</ref> ತೃಪ್ತಿ ಲಾಹಿರಿ<ref>http://blogs.wsj.com/indiarealtime/೨೦೧೦/೧೨/೦೧/a-too-argumentative-barkha-dutt-squanders-chance/</ref> ಮತ್ತು ಶೈಲಜಾ ಬಾಜ್‌ಪೇಯಿ<ref>http://www.indianexpress.com/news/radiia-tapes-media-tries-to-soothe-ruffled-feathers/೭೧೯೦೦೨/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಯವರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಭಾಗವನನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ ಬರ್ಕಾ ಯಾವುದೆ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣವಾದ ಚರ್ಚೆಯಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲಿಲ್ಲ ತುಂಬ ವಾದಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಬರ್ಕಾರ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮನು ಜೋಸೆಫ್ ತುಂಬಾ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref>http://www.openthemagazine.com/article/voices/after-the-near-farce</ref>. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨ ೨೦೧೦ರ ನಂತರ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಟುಡೆ ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು <ref>http://indiatoday.intoday.in/site/Story/೧೨೧೮೨೩/Most%೨೦Popular/experts-debate-radia-tapes-impact.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್ ಕನ್ವಾಲ್, ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಟುಡೆಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಂಪಾದಕರಿಂದ ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭು ಚಾವ್ಲಾರನ್ನು ಅವರ ನಡತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ ಬರ್ಕಾ ದತ್‌ರಂತೆ ತಜ್ಞರಿಂದ ಬಹುವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿ ಹಿಂಸೆಗೊಳಪಡಲಿಲ್ಲ, "ಮೂಲವನ್ನು ಉಜ್ಜಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ" ಅವರು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದರು.<ref>http://blogs.wsj.com/indiarealtime/೨೦೧೦/೧೨/೦೨/vir-sanghvi-gets-points-for-being-apologetic/</ref> ==ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು== ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ರಂದು ''ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್'' "ಟ್ಯಾಪ್ಡ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ಡ್" ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವರದಿಗಾಗಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ನ್ಯಾಯಪೂರ್ವಕ ನೋಟೀಸ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ''ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್'' {{'}} ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲು ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೈವಾಡ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವರದಿ ಮಾಡಿರುವುದು, ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವ ಎ.ರಾಜಾ ಜೊತೆಗಿನ ರಾಡಿಯಾ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಗಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿರುವ ವರದಿಯು "ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಳ್ಳು, ಆಧಾರರಹಿತ ಮತ್ತು ಹಗೆತನದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾನನಷ್ಟ ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ" ಎಂದು ನೋಟಿಸ್ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Radia serves legal notice on Pioneer|url=http://www.dailypioneer.com/252932/Radia-serves-legal-notice-on-Pioneer.html|publisher=[[The Pioneer (Indian newspaper)|The Pioneer]]|date=November 23, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|archive-date=ಜನವರಿ 23, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110123114450/http://www.dailypioneer.com/252932/Radia-serves-legal-notice-on-Pioneer.html|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಧಾನ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಆರೋಪವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Tehelkafallout" /><ref>{{cite web |url=http://bhadas4media.com/article-comment/7449-2010-11-20-02-28-02.html |title=Article by Amitabh Thakur |publisher=Bhadas4media.com |date=2010-11-20 |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120212618/http://bhadas4media.com/article-comment/7449-2010-11-20-02-28-02.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newspostindia.com/2010-11-20-until-barkha-dutt-vir-sanghvi-resign-boycott-ndtv-hindustan-times |title=Until Barkha Dutt, Vir Sanghvi resign, boycott NDTV & Hindustan Times? |publisher=Newspostindia.com |date= |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123203212/http://www.newspostindia.com/2010-11-20-until-barkha-dutt-vir-sanghvi-resign-boycott-ndtv-hindustan-times |url-status=dead }}</ref> ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು''ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್'' ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="openresponse">{{cite web|title=Open’s response to NDTV|url=http://openthemagazine.com/article/nation/open-s-response-to-ndtv|work=[[OPEN Magazine, India|OPEN Magazine]]|accessdate=೨೩ November ೨೦೧೦|archive-date=2010-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20101225191349/http://openthemagazine.com/article/nation/open-s-response-to-ndtv|url-status=dead}}</ref> ದತ್ ತನ್ನ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಖಾತೆಯ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ:'' ನಾನು ಎಂದು ಬೇಟಿಯಾಗದ (ರಾಜಾ)ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದೆನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು ವಿಲಕ್ಷಣ ವ್ಯಂಗ, ಮತ್ತು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದೆನೆ ಶುಭರಾತ್ರಿ!'' <ref name="wpost1" /> ನ್ಯೂ ಡೆಲ್ಲಿ ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಬರ್ಕಾ ಎ ರಾಜಾ ಪರವಾಗಿ ಲಾಬಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಚೋದಿತ ಆರೋಪಣೆ "ರುಜುವಾತು ಮಾಡದ, ಆಧಾರರಹಿತ ಮತ್ತು ಮಾನನಷ್ಟಕರ" ಮತ್ತು ''ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್'' ವಿರುದ್ಧ ಹೆದರಿಸುವ ಕ್ರಮ ಎಂದು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದೆ.<ref name="oneindia">{{cite web|title=Does media follow unethical, biased journalism?|url=http://news.oneindia.in/2010/11/21/does-media-follow-unethical-biased-journalism.html|work=[[Oneindia.in]]|accessdate=23 November 2010|date=November 21, 2010|archive-date=22 ಆಗಸ್ಟ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822183805/http://news.oneindia.in/2010/11/21/does-media-follow-unethical-biased-journalism.html|url-status=dead}}</ref><ref name="ndtvreply">{{cite web|title=NDTV on defamatory remarks against Barkha Dutt|url=http://www.ndtv.com/article/india/ndtv-on-defamatory-remarks-against-barkha-dutt-67210|publisher=[[NDTV]]|accessdate=23 November 2010|date=November 18, 2010}}</ref><ref name="ArabNews">{{cite web|title=og eating dog?|url=http://arabnews.com/economy/article197027.ece|publisher=[[ArabNews]]|accessdate=23 November 2010|date=Nov 20, 2010|archive-date=24 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124070841/http://arabnews.com/economy/article197027.ece|url-status=dead}}</ref> ''ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಂಘ್ವಿಯವರ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ನಕಲುಗಳು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ್ದದ್ದೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="hindustantimesclarification">{{cite news|title=A CLARIFICATION|url=http://www.hindustantimes.com/A-CLARIFICATION/Article1-628408.aspx|newspaper=[[Hindustan Times]]|date=November 19, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 21, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121232149/http://www.hindustantimes.com/A-CLARIFICATION/Article1-628408.aspx|url-status=dead}}</ref> ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು, ಬರ್ಕಾ ದತ್ ಟೇಪ್ ಕುರಿತು ಎದ್ದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು, ಇವರ ಹಕ್ಕುಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="duttstatement">{{cite web|title=Barkha Dutt on the Allegations Against Her|url=http://www.ndtv.com/page/?type=barkha-statement|date=26 November 2010}}</ref> ೨೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು, ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ವಿವಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿದರು.<ref name="sanghvistatement">{{cite web|title=Setting the record straight|url=http://virsanghvi.com/CounterPoint-ArticleDetail.aspx?ID=582|date=27 November 2010|access-date=20 ಜನವರಿ 2011|archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101130000300/http://virsanghvi.com/CounterPoint-ArticleDetail.aspx?ID=582|url-status=dead}}</ref> ೩೦ ನವೆಂಬರ್, ೨೦೧೦ರಂದು, ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಸಂಪಾದಕ ಮನು ಜೋಸೆಫ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಸಂಪಾದಕರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧದ ಅರೋಪವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸದೆ ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು,ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಮೊದಲಿಗೆ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಕಲಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/video/player/ndtv-special-ndtv-24x7/barkha-dutt-other-editors-on-radia-tapes-controversy/178964|title=Barkha Dutt, other editors on Radia tapes controversy|publisher=NDTV|date=30 November 2010|accessdate=22 December 2010}}</ref> ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್, ೨೦೧೦ರಂದು, ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮ ಒಕ್ಕೂಟ(ಸಿಐಐ‌)ದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ತರುಣ್ ದಾಸ್ ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ [[Karan Thapar|ಕರಣ್ ಥಾಪರ್‌]]ರ "ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಅಡ್ವೋಕೇಟ್" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯಾವುದೇ ಕಾನುನೂ ಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/shows/Devil%27s+Advocate/137903.html|title=Devil's Advocate: Tarun Das on Radia, Kamal Nath|publisher=CNN-IBN|date=19 December 2010|accessdate=22 December 2010|archive-date=1 ಮಾರ್ಚ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301190154/http://ibnlive.in.com/shows/Devil%27s+Advocate/137903.html|url-status=dead}}</ref> ರಾಡಿಯಾರ ಮೂಲ ಟೇಪ್‌ಗಳನ್ನು ಎ ರಾಜಾ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿರುವ ಅರ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು <span class="goog-gtc-fnr-highlight">೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್</span> ಹಗರಣದ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೂಡ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಜಂಟಿ ಸಂಸತ್ ಮಂಡಳಿ (ಜೆಪಿಸಿ) ರಚಿಸಲು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಿವೆ.<ref name="mailtodayjpctape">{{cite web|title=JPC on Radia tapes?|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/120849/India/jpc-on-radia-tapes.html|work=Mail Today|publisher=[[India Today]]|accessdate=23 November 2010|date= November 23, 2010}}</ref> ಜಂಟಿ ಸಂಸತ್ ಮಂಡಳಿ (ಜೆಪಿಸಿ) ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಸತ್ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೋಗಿವೆ,ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ದೀರ್ಘವಾದ ಈ ರೀತಿಯ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ- [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕ ಸಭಾ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ]] ೨೨ ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳು ನಿಂತು ಹೋಗಿವೆ <ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/Telecom-stalemate-longest-ever-deadlock-over-JPC-in-Parliament/articleshow/7094989.cms|title=Telecom stalemate longest-ever deadlock over JPC in Parliament|publisher=The Economic Times|date=13 December 2010|accessdate=22 December 2010}}</ref> ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್‌ನ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ತಾಸುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ೧೦ ತಾಸು ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಅಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಕೂಡ ಆರೋಪಿಸಿದೆ.<ref name="dbaOutsmartedCongress">{{cite news|title=Outsmarted Congress redraws strategy in Parliament|url=http://www.dnaindia.com/india/report_outsmarted-congress-redraws-strategy-in-parliament_1471196|newspaper=Daily News & Analysis ( DNA)|date=Nov 24, 2010|author=Harish Gupta}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೨ ೨೦೧೦ರಂದು ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಂಚಿಕೆ ಕೇಸಿನಲ್ಲಿ ಸಿಬಿಐ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಫಿಡೆವಿಟ್‌ದಲ್ಲಿ ರಾಡಿಯಾ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಬಹುದು<ref name="zeeniraEDscanner" />, ಮತ್ತು ತನಿಖೆಯು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೧ರ ವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಗಿಯಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="htradiacbiprobe">{{cite news|title=Radia role to be probed, report latest by March: CBI|url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/Radia-role-to-be-probed-report-latest-by-March-CBI/630214/H1-Article1-629753.aspx|newspaper=[[The Hindustan Times]]|date=November 23, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205013537/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/Radia-role-to-be-probed-report-latest-by-March-CBI/630214/H1-Article1-629753.aspx|url-status=dead}}</ref> ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ಎನ್‌ಫೋರ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಡೈರೆಕ್ಟೊರೇಟ್ (ED) ಅಧಿಕಾರಿಗಳು<ref name="ETNiraquestioned">{{cite news|title=2G spectrum scam: Lobbyist Niira Radia being questioned|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/2G-spectrum-scam-Lobbyist-Nira-Radia-being-questioned/articleshow/6980607.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|date=24 November 2010|access-date=20 ಜನವರಿ 2011|archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126091631/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/2G-spectrum-scam-Lobbyist-Nira-Radia-being-questioned/articleshow/6980607.cms|url-status=dead}}</ref><ref name="telegraphEDradiaquized">{{cite news|title=Radia takes 7-hour ED test&nbsp;— Lobbyist leaves smiling after telecom quiz|url=http://www.telegraphindia.com/1101125/jsp/frontpage/story_13219350.jsp|newspaper=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|date=Nov. ೨೪, ೨೦೧೦|author=IMRAN AHMED SIDDIQUI|access-date=2011-01-20|archive-date=2010-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128093751/http://www.telegraphindia.com/1101125/jsp/frontpage/story_13219350.jsp|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨ಜಿ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="toiniiraED">{{cite news|title=ED questions Niira Radia on 2G scam|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/ED-records-lobbyist-Nira-Radias-statement/articleshow/6980769.cms|newspaper=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|date=25 November 2010}}</ref> ತನಿಖೆಗಾಗಿನ ದೂರವಾಣಿ ಮಾತುಕತೆ ಸೋರಿಕೆಯಾದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ " ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಅನಿವಾರ್ಯ" ಎಂದು ಗೃಹ ಸಚಿವ ಪಿ.ಚಿದಂಬರಂ ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/Phone-taps-should-not-be-leaked-Chidambaram/articleshow/7036765.cms ಪೋನ್ ಟ್ಯಾಪ್ಸ್ ಶುಡ್ ನಾಟ್ ಬಿ ಲೀಕ್ಡ್: ಚಿದಂಬರಂ - ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌‌ನ ರತನ್ ಟಾಟಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಲಾಬಿಗಾರ್ತಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಜೊತೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಸೋರಿಕೆ ಕುರಿತಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>news.outlookindia.com [http://news.outlookindia.com/item.aspx?702951 ರತನ್ ಟಾಟಾ ಮೂವ್ಸ್ ಎಸ್‌ಸಿ ಅಗೆನೆಸ್ಟ್ ಲೀಕೇಜ್ ಆಫ್ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರತನ್ ಟಾಟಾ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿರುವುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಔಟ್‌ಲುಕ್ ಮತ್ತು ಓಪನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಮ್ಯಾಗಜೀನಗಳು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಇದೊಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿ ಎಂಬ ಮುಸುಕಿನೊಳಗೆ ಖಾಸಗಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದ ಮಾಡಿವೆ.<ref>[http://www.business-standard.com/india/news/2-magazines-challenge-tata%5Cs-petitiontapes-leak/418168/ 2 ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ಸ್ ಚಾಲೆಂಚ್ ಟಾಟಾಸ್ ಪಿಟಿಷನ್ ಆನ್ ಟೇಪ್ಸ್ ಲೀಕ್]</ref> ೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ್, ೨೦೧೦ ರಂದು ಉದ್ಯಮಿ ರತನ್ ಟಾಟಾ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯು (ಸಿಪಿಐಎಲ್) ಎನ್‌ಜಿಒ ಒಂದು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಮೂಲಕ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ಅದರ ಪ್ರಕಾರ "''ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ'' ವು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಧಿಕೄತವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುವ ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಿಡಲಾಗುವ ಇಂತಹ ಆಂತರಿಕವಾದ ಕುತಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಗುಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗದಂತೆ ತೆರೆದಿಡಲು ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಬೇಕು". ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಬಳಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="autogenerated2" /> ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಲಾಬಿಗಾರರು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಈ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದ [http://www.southasianmedia.net/samc/index.htm ಸೌತ್ ಏಷಿಯನ್ ಮೀಡಿಯಾ ಕಮಿಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923032529/http://www.southasianmedia.net/samc/index.htm |date=2010-09-23 }} ಅಚ್ಚರಿ ಮತ್ತು ದುಃಖ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡಲು ಹೇಳಿದೆ. ''"ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಚಿಂತೆಗೀಡು ಮಾಡುವ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮದವರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು''," ಎಂದು ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಆಯೋಗದ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/124090/media-panel-wants-journalists-express.html|title=Media panel wants journalists to express regret|publisher=The Deccan Herald|date=27 December 2010|accessdate=30 December 2010}}</ref> [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ೮ನೇ ಜನವರಿ ೨೦೧೧ ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಫಿಡವಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರತನ್ ಟಾಟಾ ಅವರು, ತಾವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಡಿಯಾ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಾಧ್ಯಮವು ಬಿತ್ತರಿಸುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದೇ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ "ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಭಂಗ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಟಾಟಾ ಅವರ ಅಫಿಡೆವಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಮಾಧ್ಯಮ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ "ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂಘರ್ಷ" ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಹಾ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಿಲ್ ಅಂಬಾನಿ ಗ್ರೂಪ್ ನ ಭಾಗವಾದ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ ಗ್ರೂಪ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಟಿವಿ ಟುಡೆ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೦% ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಆರ್‌ಪಿಜಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿ ಮೂಲದ ರಾಜನ್ ರಹೇಜಾ ಗ್ರೂಪ್ ಓಪನ್ ಮತ್ತು ಔಟ್‌ಲುಕ್ಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್‌ಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳು ಟಾಟಾ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯ ವಿರುದ್ಧ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವಾದಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/telecom/govt-mishandled-niira-radia-tapes-ratan-tata/articleshow/7250199.cms|title=Govt mishandled Niira Radia tapes :Ratan Tata|publisher=The Economic Times|date=10 January, 2011|accessdate=10 January, 2011}}</ref> ==ತನಿಖೆಗಳು== ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ (ಸಿಬಿಐ) ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಕೈವಾಡವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಾಗಿರುವ ಅಕ್ರಮಗಳು "ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರ"ದವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ವಿದೇಶಕ್ಕೂ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Neera-Radias-role-to-be-probed-in-2G-spectrum-case-CBI-to-SC/articleshow/6970871.cms ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾಸ್ ರೋಲ್ ಟು ಬಿ ಪ್ರೋಬ್ಡ್ ಇನ್ 2ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಕೇಸ್: ಸಿಬಿಐ ಟು ಎಸ್‌ಸಿ - ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಏಳು ಪುಟಗಳ ಅಫಿಡೆವಿಟ್‌ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೧ರೊಳಗಡೆ ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ತನಿಖೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಗಿಯುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿತು ಮತ್ತು ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಕಲಿಗಳನ್ನು ೫,೮೫೧ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೮೨,೬೬೫ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಡಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1101123/jsp/nation/story_13210307.jsp |title=ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್-ಕಲ್ಕತ್ತಾ(ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ) ನೇಶನ್{{!}}ಸಿಬಿಐ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ 5851 ಕಾಲ್ಸ್ |access-date=2011-01-20 |archive-date=2010-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126133345/http://www.telegraphindia.com/1101123/jsp/nation/story_13210307.jsp |url-status=dead }}</ref> ಭಾರತೀಯ ಎನ್‌ಫೋರ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಡೈರೆಕ್ಟೊರೇಟ್‌ (ಇಡಿ)ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ಹಾಜರಾಗುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಕಾಲ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು, ಇದು ತನಿಖಾದಳದಿಂದ ನಡೆದ ರಾಡಿಯಾರ ಮೊದಲ ವಿಚಾರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಡಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/ED-questions-Niira-Radia-on-2G-scam/articleshow/6980769.cms ]</ref> ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಮಾಜಿ (ಅಪರಾಧಿ) ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಧು ಕೋಡಾರ ಗಣಿ ಡೀಲ್‌ಗೆ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಸಿಬಿಐ ಇನ್ನೊಂದು ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿತು. ಸಂಸತ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಗಣಿ ಭೋಗ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ೧೮೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುವುದಾಗಿ ಕೋಡಾ ದೂರಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://indiatoday.intoday.in/site/Story/120859/LATEST%20HEADLINES/radia-brokered-mining-deal-with-koda-cbi-report.html ರಾಡಿಯಾ ಬ್ರೋಕರ್ಡ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಡೀಲ್ ವಿತ್ ಕೋಡಾ: ಸಿಬಿಐ ರಿಪೋರ್ಟ್: ಲೆಟೇಸ್ಟ್ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ಸ್ : ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ]</ref> ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ, [[ದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈಯ]] ಎ.ರಾಜಾರಿಗೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ೧೪ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/2G-spectrum-scam-CBI-raids-residences-of-A-Raja/articleshow/7063519.cms ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.bharatchronicle.com/trouble-for-a-raja-cbi-unearths-incriminating-documents-11560 |title=ಟ್ರಬಲ್ ಫಾ ಎ.ರಾಜಾ; ಸಿಬಿಐ ಅನ್‌ಅರ್ಥ್ಸ್ ‘ಇನ್‌ಕ್ರಿಮಿನೇಟಿಂಗ್’ ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟ್ಸ್ {{!}} ಭಾರತ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್ |access-date=2011-01-20 |archive-date=2010-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210231853/http://www.bharatchronicle.com/trouble-for-a-raja-cbi-unearths-incriminating-documents-11560 |url-status=dead }}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫, ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ ಹೆಚ್ಚಿನ ತನಿಖೆಗಾಗಿ [[ದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು ತಮಿಳು ನಾಡಿನ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈಯಲ್ಲಿ]] ವಿವಿಧ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಿಬಿಐ ಲಾಬಿಗಾರ್ತಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ, ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ(ಟ್ರಾಯ್) ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರದೀಪ್ ಬೈಜಲ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವ ಎ.ರಾಜಾರ ಸಂಬಂಧಿಗಳ ಮನೆ ಮತ್ತು ಕಛೇರಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಸಿಬಿಐ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸುತ್ತು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/2G-scam-CBI-raids-Niira-Radia-ex-Trai-chief-Rajas-relatives/articleshow/7103281.cms 2ಜಿ ಸ್ಕ್ಯಾಮ್: ಸಿಬಿಐ ರೇಡ್ಸ್ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ, ಎಕ್ಸ್ -ಟ್ರೈ ಛೀಪ್, ರಾಜಾಸ್ ರಿಲೇಟಿವ್- ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]</ref> ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯು ಎ.ರಾಜಾರ ಆಡಿಟರ್ ಮತ್ತು ಎ.ರಾಜಾ ಪಕ್ಷ ಡಿಎಂಕೆಗೆ ಸಮೀಪವರ್ತಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ಕಾಮರಾಜ್, ಕಾಮರಾಜ್‌ ಹೆಂಡತಿ ಜಯಸುಧಾ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಒಡೆತನದ ವೈಷ್ಣವಿ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಕಚೇರಿಯ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಇವರು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಎ.ರಾಜಾರ ಸಹೋದರ ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ಪೆರಿಯಾರ್ ನಗರ, ತಿರುಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿಯ ಮೇಲು ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು, ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ ಎಂಪಿ ಮತ್ತು ಕರುಣಾನಿಧಿ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಕನಿಮೋಳಿ ಯಿಂದ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆದಿದ್ದರು, ಕನಿಮೋಳಿ ಎ.ರಾಜಾರಿಗೆ ದೃಢವಾದ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://www.ndtv.com/article/india/2g-spectrum-scam-cbi-raids-niira-radia-pradip-baijal-72731 2ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣ: ಸಿಬಿಐ ರೇಡ್ಸ್ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ, ಪ್ರದೀಪ್ ಬೈಜಲ್]</ref> ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಸಿಬಿಐ ತನಿಖೆ ಮಾಡಿದ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಢಾರ್ಥ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಒಂದು ಡಜನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸಿಬಿಐ ತಾನು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ನ ಸಹಾಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/article956491.ece |title=ದಿ ಹಿಂದೂ : ನ್ಯೂಸ್ / ನ್ಯಾಷನಲ್ : ಸಿಬಿಐ ಟು ಇಂಟೆನ್ಸಿಫೈ 2ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣ ಪ್ರೋಬ್ |access-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224064321/http://www.thehindu.com/news/national/article956491.ece |archive-date=2010-12-24 |url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೬, ೨೦೧೦ರಂದು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ತಾನು ತನಿಖೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೦, ೨೦೧೧ರ ಒಳಗಾಗಿ ಸಿಬಿಐ,ಇಡಿ ಮತ್ತು ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ತನಿಖಾ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Supreme-Court-to-monitor-probe-into-2G-spectrum-scam/articleshow/7110134.cms ಎಸ್‌ಸಿ ಡೈರೆಕ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೋಬ್ ಇನ್‌ಟು 2ಜಿ ಅಲೊಕೇಶನ್ ಸಿನ್ಸ್ 2001 - ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]</ref> ೨೦೧೦ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕೋರಿ<ref name="autogenerated1" /> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ವ್ಯಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ವಕೀಲರಾದ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಸಿಬಿಐ ಭಾರತೀಯ ಅಪರಾಧ ನಡವಳಿ ಸಂಹಿತೆ ಪರಿಚ್ಛೇಧ ೧೬೦ರ ಪ್ರಕಾರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦, ೨೦೧೦ರಂದು ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವ ಎ.ರಾಜಾ ಮತ್ತು ಲಾಬಿಗಾರ್ತಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರಿಗೆ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವಂತೆ ನೋಟೀಸ್ ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು. ಸಿಬಿಐ ಭಾರತ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಟ್ರಾಯ್)ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರದೀಪ್ ಬೈಜಲ್‌ರನ್ನು ಕೂಡ ಅದೇ ದಿನ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/2g-scam-cbi-grills-extrai-head;-notices-to-raja-and-radia/727005/|title=2G scam: CBI grills ex-TRAI head; notices to Raja and Radia|publisher=Indian Express|date=20 December 2010|accessdate=20 December 2010|archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223002312/http://www.indianexpress.com/news/2g-scam-cbi-grills-extrai-head;-notices-to-raja-and-radia/727005|url-status=dead}}</ref> ನೋಟಿಸ್ ಪಡೆದ ನಂತರ ಎ.ರಾಜಾ ಆರೋಗ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ದಿನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ತವಾಗಿಯೇ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/cbi-to-interrogate-radia-on-tuesday/articleshow/7136251.cms|title=CBI to interrogate Radia on Tuesday|publisher=The Economic Times|date=21 December 2010|accessdate=21 December 2010|archive-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224174649/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/cbi-to-interrogate-radia-on-tuesday/articleshow/7136251.cms|url-status=dead}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ಅವರ ದೆಹಲಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳ ಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703581204576032941409578966.html|title=CBI Questions Lobbyist Radia|publisher=The Wall Street Journal|date=21 December 2010|accessdate=21 December 2010}}</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೪ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫, ೨೦೧೦ರಂದು ಎ.ರಾಜಾರನ್ನು ಸಿಬಿಐ, ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಬಿಐ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಗೊಳಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/national/2g-scam-cbi-quizzes-raja-526|title=2G scam: CBI quizzes A. Raja|publisher=The Deccan Chronicle|date=24 December 2010|accessdate=24 December 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/2G-spectrum-scam-Raja-quizzed-for-2nd-day/articleshow/7161201.cms|title=2G spectrum scam: Raja quizzed for 2nd day|publisher=The Times of India|date=25 December 2010|accessdate=25 December 2010}}</ref> ಎ.ರಾಜಾರನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವಾಗ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1101225/jsp/nation/story_13347252.jsp|title=CBI plays Radia tapes during Raja quiz|publisher=The Telegraph|date=25 December 2010|accessdate=25 December 2010|archive-date=30 ಜೂನ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630024311/https://www.telegraphindia.com/1101225/jsp/nation/story_13347252.jsp|url-status=dead}}</ref> ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಚಿವ( ಎ.ರಾಜಾ) ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾಗ ಇವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು "ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ ನಾಲ್ಕು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ" ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಲು ಇವರೊಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಸಿಬಿಐ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ತನಿಖೆಗೊಳಪಡಿದಾಗ ತಿಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Hunt-for-Raja-Radia-licencee-links/Article1-643181.aspx|title=Hunt for Raja-Radia-licencee links|publisher=The Hindustan Times|date=27 December 2010|accessdate=27 December 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಾಡಿಯಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮತ್ತು ರಾಡಿಯಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊ್ರೇಟ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಹಣದ ಬದಲಾವಣೆ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ವಿಶೇಷವಾದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/I-T-to-set-up-special-cell-to-track-payments-to-and-from-Niira-Radia/728770|title=I-T to set up special cell to track payments to and from Niira Radia|publisher=The Indian Express|date=24 December 2010|accessdate=24 December 2010|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227044423/http://www.indianexpress.com/news/I-T-to-set-up-special-cell-to-track-payments-to-and-from-Niira-Radia/728770|url-status=dead}}</ref> ==ಆಡಿಯೋ ಟೇಪ್‌ಗಳು== ಈ ಕೆಳಗಿನ ವೆಬ್ ಕೊಂಡಿಗಳು ಆಡಿಯೋ ಫೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅನುರೂಪವಾಗಿರುವ ನಕಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಆಡಿಯೋ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ ವಿಷಯದ ಪ್ರಕಾರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. * [https://web.archive.org/web/20110206235613/http://www.outlookindia.com/mostviewed.aspx?site=1h ಔಟ್‌ಲುಕ್ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್‌ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಡಿಯೋ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ.] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|2}} {{DEFAULTSORT:Nira Radia Tapes Controversy}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:2010ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಗರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲಾಬಿ ಮಾಡುವುದು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:2010 ಹಗರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] [[ml:റാഡിയ ടേപ്പ് വിവാദം]] 4j0tzdy2560zdnso5mcibq341yvrd0s ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ (Sustainable Agriculture) 0 27648 1434339 1376543 2026-10-25T07:01:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434339 wikitext text/x-wiki {{Cleanup|date=August 2009}} {{More footnotes|date=July 2008}} {{farming}} [http://de.wikipedia.org/wiki/Ecofarming?title=Ecofarming&amp;redirect=no '''ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ''' ] ಯೆಂಬುದು, ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ. 'ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ, ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಳಕೆ(ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ) ಹೊಂದಿರುವ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಏಕೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ' ಎಂದು ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ: * ಮಾನವನ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನಾರು ವಸ್ತುಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. * ನವೀಕರಿಸಲಾಗದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆದಷ್ಟು ದಕ್ಷವಾಗಿ ಬಳಸಿ, ಸೂಕ್ತವಿದ್ದೆಡೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜೈವಿಕ ಚಕ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. * ಬೇಸಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಗೆ ಪುಷ್ಟಿಕೊಡುತ್ತದೆ. * ಕೃಷಿಕರ ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಮಾಜದ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವುದು.'<ref>ಗೋಲ್ಡ್‌, ಎಂ. (ಜುಲೈ 2009 [http://www.nal.usda.gov/afsic/pubs/agnic/susag.shtml ವಾಟ್‌ ಇಸ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905094120/http://www.nal.usda.gov/afsic/pubs/agnic/susag.shtml |date=2015-09-05 }}. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯ ಪರ್ಯಾಯ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ</ref> 1990ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಸೂದೆಯ ಮೂಲಕ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಂಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಆಹಾರ, ಕೃಷಿ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟು ಕಾಯಿದೆ 1990 (FACTA), ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾನೂನು 101-624, ಶೀರ್ಷಿಕೆ XVI, ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆ A, ವಿಭಾಗ 1603</ref> ಇನ್ನಷ್ಟು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಪುಷ್ಟಿಕರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಹಾಗೂ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಕಾರಣ, ಫುಡ್‌ ಅಲೈಯನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೆಡ್‌ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌ನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪುಷ್ಟಿಕರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗೆ ಅಳತೆ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>ಸಾವಯವ ಮತ್ತು GMO-ಯೇತರ ವರದಿ [http://www.non-gmoreport.com/articles/jul06/sustainable_farming.php ಹೊಸ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704160530/http://www.non-gmoreport.com/articles/jul06/sustainable_farming.php |date=2017-07-04 }}.</ref> ==ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು== ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣದ ಭೌತಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>ಅಲ್ಟಿಯರಿ, ಮಿಗ್ವೆಲ್‌ ಎ. (1995) ಅಗ್ರೊಇಕೊಲಜಿ: ದಿ ಸಯನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌. ವೆಸ್ಟ್‌ವ್ಯೂ ಪ್ರೆಸ್‌, ಬೌಲ್ಡರ್‌, ಸಿಒ.</ref> ಮಣ್ಣಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಹಾನಿಯೆಸಗುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಉಳುಮೆಮಾಡುವುದು,(ಮಣ್ಣಿನಕೊರೆತಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ) ನೀರು ಸರಿಯಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗಲು ಸೂಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡುವುದು (ಉಪ್ಪುಗೂಡಿಕೆಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ವಿವಿಧ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕೆಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದತ್ತಾಂಶ ಒದಗಿಸಿವೆ. ಯುಎಸ್‌ಡಿ ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸೇವೆ ಎಂಬ ಫೆಡರಲ್ ಏಜನ್ಸಿಯಿದೆ. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಧ್ಯೇಯಗಳಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯ, ಗಾಳಿ, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರು. ಈ ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣವು ಸಮಯ ಮತ್ತು ಶ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು [[ಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವತ್ರ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ, [[ಕೃಷಿ|ಬೆಳೆ]]ಗಳು ಮಣ್ಣಿನಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಕೃಷಿಕರು ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ, ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವಾಗ, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಂತಹ ಕೆಲವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನು ತೆಗೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯು ಮರುಪೂರಣವಿಲ್ಲದೆ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯು ಮಣ್ಣಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮರುಪೂರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ (ಹವೆಯ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ರಸಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಅಥವಾ [[ಖನಿಜ]] ಅದಿರುಗಳು (ಫಾಸ್ಫೇಟ್‌) ಮುಂತಾದ ನವೀಕರಿಸಲಾಗದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆ ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ತತ್ತ್ವತಃ, ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರಬಹುದಾದ ಸಾರಜನಕದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ: #ಬೆಳೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾದ ಮಾನವ ಗೊಬ್ಬರದ ಮರುಬಳಕೆ; #ರೈಝೊಬಿಯಾ ಎಂಬ ಸಾರಜನಕ-ಸ್ಥಿರೀಕರಣ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸುವ[[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಕಡಲೆಕಾಯಿ]] ಅಥವಾ ಕುದುರೆ ಮೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು ಮುಂತಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೆಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು; #ಹೇಬರ್‌ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮೂಲಕ ಸಾರಜನಕದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದಿಂದ ಪಡೆದಿರುವ ಜಲಜನಕವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ (ಆದರೆ, ಇದರ ಬದಲಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ನೀರಿನ [[ವಿದ್ಯುದ್ವಿಭಜನೆ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಲೈಸಿಸ್)|ವಿದ್ಯುದ್ವಿಚ್ಛೇದನ]] ಮೂಲಕ ಈ ಜಲಜನಕವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು (ಸೌರ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತ); ಅಥವಾ, #ತಳಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್(ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯರಹಿತ)ಬೆಳೆಗಳು ಸಾರಜನಕ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಸಹಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಹಯೋಗವಿಲ್ಲದೇ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಕೊನೆಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://news.mongabay.com/bioenergy/2008/03/scientists-discover-genetics-of.html]</ref><ref>ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸಭೆಯ ನಡೆವಳಿಗಳು, 2008ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 25, ಸಂಪುಟ 105 ಸಂ. 12 4928-4932 [http://www.pnas.org/content/105/12/4928.full.pdf+html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924145137/http://www.pnas.org/content/105/12/4928.full.pdf+html |date=2015-09-24 }}</ref> ಇತರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ರಂಜಕ, ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಮ್‌ ಇತ್ಯಾದಿ)ಬದಲಿಸುವ ಪುಷ್ಠಿಕರ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನಷ್ಟು ವಾಸ್ತವಿಕ ಹಾಗೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲಾದ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬೆಳೆ ಆವರ್ತನೆಗಳು, ನೈಲ್‌ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಉಳುಮೆಯಾದ ಜಮೀನಿಗೆ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟುಮಾಡುವ(ಕಳೆದುಹೋದ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶಗಳು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತದೆ) ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚಕ್ರಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದು, ಜೈವಿಕ ಇದ್ದಿಲಿನ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬಳಕೆ; ಹಾಗೂ, ಕೀಟಗಳು, ಬರ ಅಥವಾ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಅಭಾವ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪ್ರತಿಕೂಲಕರ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಉಪಜಾತಿ‌ಗಳ ಬಳಕೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರಸಗೊಬ್ಬರ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪುಷ್ಟಿಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ==== ಜಲ ==== ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಇನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಬೇಕೆಂದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಲವಣಾಂಶ ಹೆಚ್ಚುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ಅವುಗಳ ಮೂಲದಿಂದ, ಸೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಪುನಃಪೂರಣಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಲವನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಜಲ ಮೂಲವು ನವೀಕರಿಸಲಾಗದ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾದೀತು. ನೀರಿನ ಕೊಳವೆಬಾವಿ ಕೊರೆಯುವ ಹಾಗೂ ಜಲದಡಿ ಪಂಪ್‌ಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಜೊತೆಗೆ, ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ತಿರುಗಣೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಜತೆಗೂಡಿ, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕೇವಲ ಮಳೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ಕೃಷಿಯು ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮುಂಗಾಣಲಾಗದಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಈ ಪ್ರಗತಿಯು ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಓಗಲ್ಲಲ ಜಲಕುಹರ‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಹಲವೆಡೆ, ಜಲವು ಪುನರ್ಭರ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಯಿರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಬರಗಾಲ-ನಿರೋಧಕ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲು ನೀತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ: 1) ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರುವುದು; 2) ಬರಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬೆಳೆ ಪ್ರಭೇದದ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು; 3) ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಸುವುದು; 4)ಜಲ ನಷ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಪಕ ಬೆಳೆ ನಿರ್ವಹಣೆ; ಅಥವಾ 5) ಯಾವುದೇ ಫಸಲನ್ನು ಬೆಳಸದೇ ಇರುವುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.sarep.ucdavis.edu/concept.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-02-03 |archive-date=2007-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070421034222/http://www.sarep.ucdavis.edu/concept.htm |url-status=dead }}</ref> ==== ಮಣ್ಣು ==== ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಪೈಕಿ ಮಣ್ಣು ಕೊರೆತವೂ ಸಹ ಒಂದು. ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು ಸಾವಿರ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಮಣ್ಣು ಕೊರೆತ ಉಂಟಾಗುವುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಕೊರೆತ ಮುಂದುವರೆದಲ್ಲಿ, ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿಯು ಮೂವತ್ತರಿಂದ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಮುಸೊಕೊಟ್ವಾನೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಪರಿಸರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಸಿಇಪಿ ಅಂಕಿಅಂಶ ಪಟ್ಟಿ. http://www.sardc.net/imercsa/Programs/CEP/Pubs/CEPFS/CEPFS01.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130213002938/http://www.sardc.net/imercsa/Programs/CEP/Pubs/CEPFS/CEPFS01.htm |date=2013-02-13 }}</ref> ಮಣ್ಣು ಕೊರೆತವು ಕೇವಲ ಆಫ್ರಿಕಾಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದೆ, ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ''ಪೀಕ್ ಸಾಯಿಲ್'' (ಸವೆದುಹೋದ ಮಣ್ಣು) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಗಳು ಬೃಹತ್‌ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಮಾನವನು ಇಂದು ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಕುಂದುಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>ಪೀಕ್‌ ಸಾಯಿಲ್‌: ಸೆಲ್ಯುಲೋಸಿಕ್ ಇಥನಾಲ್‌, ಜೈವಿಕ ಇಂಧನಗಳು ಅಸಮರ್ಥನೀಯ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲು ಕಾರಣವೇನು? http://culturechange.org/cms/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=107&amp;Itemid=1</ref> ಮಣ್ಣು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸುಧಾರಣೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಮುಂಬರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಲಭ್ಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಬಹುದು.<ref>ಕಾಪರ್‌ವಿಕಿ ಮಣ್ಣು ಕೊರೆತ http://www.copperwiki.org/index.php?title=Soil_erosion</ref> ಮಣ್ಣು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೆಲವು ತಂತ್ರಗಳು # ಉಳುಮೆ-ರಹಿತ ಬೇಸಾಯ # ಮೇಲ್ಮೈಲಕ್ಷಣದ ವಿನ್ಯಾಸ # ಮಣ್ಣನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲು ಗಾಳಿ ನಿರೋಧಕ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು. # ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಅಳವಡಿಸುವುದು # ಲವಣಾಂಶವಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಬಳಕೆ ಕೈಬಿಡುವುದು. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕೃಷಿಯ ಕುರಿತು, ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಣ್ಣಭೂಹಿಡುವಳಿದಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತು ನೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಅತಿ-ಚಿರಪರಿಚಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>ನೆಟ್ಟಿಂಗ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಸಿ. (1993) ಸಣ್ಣಹಿಡುವಳಿದಾರರು, ಹೌಸ್ಹೋಲ್ಡರ್ಸ್(ಗೃಹವಾಸಿಗಳು)‌: ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ, ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯ ಪರಿಸರ. ಸ್ಟಾನ್ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊ</ref> ಸರ್ವತೋಮುಖ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರಿಗೆ ಇದು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಸಸ್ಟೈನೇಬಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥೂಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ. ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಪರಿಮಿತ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅಗತ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಕೃಷಿಯು ಅದಕ್ಷ ಅಥವಾ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ತರುವಾಯ ಈ ಲಭ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ನಿಸ್ಸಾರಗೊಳಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಅಥವಾ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿಸ್ಸಾರಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯದಂತಹ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಬಾಹ್ಯ ಪರಿಣಾಮ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸಬಹುದು. ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣದ [[ಸಮೀಕರಣ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ [[ಆಹಾರ]]ವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ (ಬಳಕೆದಾರರೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ರವಾನೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಕೃಷಿಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಲಿ, ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬಹಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಆಹಾರಕ್ಕೆ, ಮೂಲವಸ್ತುಗಳು, ಶ್ರಮದ ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ರವಾನೆಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚಗಳಾಗಬಹುದು. ==ವಿಧಾನಗಳು (ಪದ್ದತಿಗಳು)== ಎಂತಹ ಬೆಳೆ ಎಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಆಯ್ಕೆಯ ವಿಚಾರ. ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ ಬೆಳೆ ಆವರ್ತನ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ಸುಧಾರಕ. ಉಳುಮೆ ಮಾಡಲಾದ ಬೆಳೆಗಳು, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಇವೆರಡೂ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣು ಸುಧಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯ ಮರುಬಳಕೆ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರವೂ ಸೇರಿರಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾವಯವ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಈ ಸಮುದಾಯ ಮರುಬಳಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೃಷಿಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪುಷ್ಟಿಕರಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕೃಷಿಕರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಗಹನ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಿತ್ತಲು ಮತ್ತು ಅಡುಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮುದಾಯ ಮರುಬಳಕೆ ವಿಧಾನ ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಹಿಂದೆ ಈ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಸಾವಯವ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಈ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇತರೆ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಸುವುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಗಳು ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.landinstitute.org/pages/Glover-et-al-2007-Sci-Am.pdf ಗ್ಲೋವರ್ ಮತ್ತಿತರರು][http://www.landinstitute.org/pages/Glover-et-al-2007-Sci-Am.pdf 2007. ][http://www.landinstitute.org/pages/Glover-et-al-2007-Sci-Am.pdf ''ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಮೇರಿಕನ್.'' ]</ref> ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ರೋಗ-ನಿರೋಧ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಕೊರೆತದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಂದ ಸಾರಜನಕ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ನೈಟ್ರೇಟ್ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳ ಜತೆ ಬಳಕೆಯಿಂದ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು ಬೆಳೆದು, ಅಮೋನಿಯಮ್‌ ಮತ್ತು ನೈಟ್ರೇಟ್‌ಒಂದಿಗೆ ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಅದೇ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೊಯ್ಲಿನ ಸಿದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾರಿಗೆ ಒಂದೇ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವ ಏಕ ಫಸಲಿನ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಅದೇ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಲಗಳು ಕೃಷಿಕರಿಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಯೋಗದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮಿಳ್ರ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು(ಬಹುವಿಧದ ಫಸಲು) ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಳೆಸುವುದರಿಂದ, ರೋಗ ಮತ್ತು [[ಕೀಟ]] ಸಮಸ್ಯೆ ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೆಳೆ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅನುಕ್ರಮ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ವ್ಯಾಪಕ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು(ಬೆಳೆ ಆವರ್ತನ)<ref>[http://www.nature.com/nature/journal/v406/n6797/abs/406718a0.html ನೇಚರ್‌ 406, 718-722 ಜೆನೆಟಿಕ್‌ ಡೈವರ್ಸಿಟಿ ಅಂಡ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ಇನ್‌ ರೈಸ್‌], ಎನ್ವಿರಾನ್‌. ಎಂಟೊಮೊಲ್‌. 12:625)</ref> ಬಹುವಿಧದ ಫಸಲಿನ ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬೆಳೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ಬಹು ಬೆಳೆ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಕೃಷಿ ಆವರ್ತನೆ) ಸಹ (ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಲ್ಲಿ) ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಪುನಃ ಪೂರಣಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು, ಜಲ ಅಥವಾ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು (Field Crops Res. 34:239). ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರವನ್ನು ಕೆಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಯ್ದ ಸಸ್ಯ ಜಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದಲ್ಲಿ, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ತಳೀಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಜೀವಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಹುದು. ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಬೆಳೆ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯಗಳಿಗೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಹಾ ಕ್ಷಾಮ (1845–1849) ಚಿರಪರಿಚಿತ ಉದಾಹರಣೆ. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ, ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಏಕೈಕ ವಿಧಾನವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದರ ನಿಖರ ಗುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೂ ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣದ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಘರ್ಷಣೆಯಾಗುವಂತಹ ಕೆಲವು ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಗಳುಂಟು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪದ್ಧತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿಕರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು, ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಕೃಷಿಕರು ತಾವು ಮರುಬಳಕೆ ಮಿಶ್ರಿತ ಗೊಬ್ಬರ ಕೊಂಡಿರುವ ನಗರಗಳಿಗೇ ತಮ್ಮ ಹೊಲ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮರುಬಳಕೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ, ಕೃಷಿಕರು ಕತ್ತರಿಸಿ ಸುಡುವ(ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಸುಟ್ಟು,ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು) ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಕತ್ತರಿಸಿ ಸುಡುವ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಬೇಸಾಯದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಅಮೆಜಾನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 6000 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕತ್ತರಿಸಿ ಸುಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>ಸ್ಪೊನ್ಸೆಲ್‌, ಲೆಸ್ಲಿ ಇ. (1986) ಅಮೆಜಾನ್‌ ಎಕಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಅಡಾಪ್ಟೇಷನ್‌. ಅನ್ಯೂಯಲ್‌ ರೆವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಆಂಥ್ರೊಪಾಲಜಿ 15: 67-97.</ref> ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳ ಫಲವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಅರಣ್ಯನಾಶವು 1970ರ ದಶಕದ ವರೆಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ಹೆಕ್ಟ್‌, ಸುಸಾನಾ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಕಾಕ್ಬರ್ನ್‌ (1989) ದಿ ಫೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌: ಡೆವೆಲಪರ್ಸ್‌, ಡೆಸ್ಟ್ರಾಯರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಫೆಂಡರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಮೆಜಾನ್‌. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ವರ್ಸೊ.</ref> ಇದು 'ಕತ್ತರಿಸಿ-ಕರಕಲು' ಮಾಡುವಷ್ಟು ಕತ್ತರಿಸಿ-ಸುಡುವುದು ಆಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಕತ್ತರಿಸಿ ಕರಕಲು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸಾವಯವ ವಸ್ತುವಿನ ಜತೆಗೂಡಿ, ಇಡೀ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಸಮೃದ್ಧ ಟೆರಾ ಪ್ರೆಟಾ ಮಣ್ಣು ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ವತಃ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪುಷ್ಟಿಕರ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮಾಡಲು ಕೂಡ ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಸಾಧನಗಳೆಂದರೆ, ಮೇಯಿಸುವಿಕೆಯ ಇಡೀ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಬೇಲಿ ಹಾಕುವುದು, ಜಾನುವಾರು ಸಾಂದ್ರತೆ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳ ನಡುವೆ [[ಜಾನುವಾರು]]ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://attra.ncat.org/attra-pub/sustpast.html |title=ಪ್ಯಾಶ್ಚೂರ್ಸ್‌: ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಮ್ಯಾನೆಜ್ಮೆಂಟ್‌ |access-date=2011-02-03 |archive-date=2010-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100505082909/http://attra.ncat.org/attra-pub/sustpast.html |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರನಾಳೀಯವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕೃತಕ ಮಾಂಸ ಉತ್ಪಾದಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಲವು ಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ನ್ಯೂ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಸನ್‌ ಮ್ಯಾಥೆನಿಯವರ ಕಾರ್ಯವು, ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ.<ref>[https://www.nytimes.com/2008/04/21/us/21meat.html "PETA’s ಲೇಟೆಸ್ಟ್ ಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್: $1 ಮಿಲಿಯನ್ ಫಾರ್ ಫೇಕ್ ಮೀಟ್"], ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', 21 ಎಪ್ರಿಲ್‌ 2003</ref> ===ಮಣ್ಣಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ=== ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ವಿಷಕ್ರಿಮಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಲು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಬದಲು ಮಣ್ಣು ಹಬೆ ತಂತ್ರವನ್ನು ಪರಿಸರ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ, ಅದರ ಆರೋಗ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹಬೆ ಚಲಾಯಿಸಲು ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ. ಅಡುಗೆಮನೆ, ಹಿತ್ತಲು ಮತ್ತು ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿನ ಸಾವಯವ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಹೊಲದ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ, ಸ್ಥಳೀಯ ಹೊಲಗಳ ಕೆಲವು ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯು, ಇಂಧನದ ವಿಶ್ವಸನೀಯ ಮೂಲವಾಗಬಹುದು. == ಕೃಷಿ ಆಚೆಗಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು == ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಒಂದೆಡೆ ನಿರಂತರ ಇಳುವರಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಎನ್ನಲಾಗದು. ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಂತಹ ಸೂಕ್ತ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ, ಹೊಲವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರೆ, ಆ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರೂ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲುತೀರಗಳು ಮಲಿನವಾಗಬಹುದು (ಯೂಟ್ರೋಫಿಕೇಷನ್-ಜಲಚರಗಳು ಆಮ್ಲಜನಕವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಯುವಷ್ಟು ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿಸುವಿಕೆ). ಇನ್ನೊಂದರ ತೀವ್ರತೆಯೂ ಸಹ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ಬರಿದಾಗುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳುವರಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಮಳೆಕಾಡಿನ ನಾಶಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಜಾನುವಾರು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ-ಸುಡುವ ಕೃಷಿಯು ಇದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆ. ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣವು ಒಟ್ಟಾರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು. 2050ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 9.30 ಶತಕೋಟಿಯ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಬಹುದೆಂದು ಮುಂಗಾಣಲಾಗಿದೆ, ಇದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನಾರಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಹೆಚ್ಚಬೇಕು. ಹೊಸ ಕೃಷಿಜಮೀನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್|ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೀನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮರುಭೂಮಿಯ ಸುಧಾರಣೆ ಕ್ರಮದಂತೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಲ್ಲಿ, ಇಂಗಾಲ ಡಯಾಕ್ಸೈಡ್‌ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು [[wikt:amelioration|ಉತ್ತಮ]]ಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಕತ್ತರಿಸಿ-ಸುಡು ಕೃಷಿಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಿದಲ್ಲಿ, ಇಂಗಾಲದ ಡೈಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕೆಡಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ, ತಳೀಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತ ಜೀವಿ ಬೆಳೆಗಳು, ದಿಢೀರನೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳೆ ಇಳುವರಿಯ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತವೆ, {{Citation needed|date=December 2009}} ಆದರೂ ಈ ಹೊಸ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಜನರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತೋರಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದೇ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲ ನಡೆಯಬಲ್ಲ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯ ಸಮರ್ಥಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಸಾವಯವ ಉತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಧಾನಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇಳುವರಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಪೂರೈಸುವಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಯುಂಟಾಗಬಹುದು. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಹೊಲಗಳು ಬರಗಾಲದ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪುರಾವೆ ಹೇಳಿದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ಎಲೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬಡ ಕೃಷಿಕರಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ==ನಗರ ಯೋಜನೆ== ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಗೆ ಯಾವ ಸ್ವರೂಪದ ಮಾನವ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವು ಉತ್ತಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವರೂಪ ಎನ್ನುವ ಬಗ್ಗೆ ಗಣನೀಯ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ. ಕೃಷಿ ಜಮೀನಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಗರಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಸಲಹೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣದ ಪರಿಸರೀಯ ನಗರಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಸರೀಯ ಗ್ರಾಮಗಳು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಜತೆಗೂಡಿ ಉತ್ಪಾದಕರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರ ನಡುವೆ ಅತೀ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ಸಹಕಾರದ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ, ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸ್ಥಳಗಳ ಬಳಕೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಛಾವಣಿ ಮೇಲಿನ ತೋಟಗಳು, ಸಮುದಾಯ ತೋಟಗಳು, ತೋಟ ಹಂಚುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಗರವಲಯ ಕೃಷಿಯ ಇತರೆ ರೂಪಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಇನ್ನಂದು ವಿಧಾನ. {{Citation needed|date=February 2007}} ಆಹಾರ ಫಸಲುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಂದ ವರ್ಟಿಕಲ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್(ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿನ ಒಳಾಂಗಣ ಕೃಷಿ)ಎಂದು ಕರೆಯುವ ದೊಡ್ಡ, ನಗರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನ ಸಾಧನೆಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಒಳಾಂಗಣ ಕೃಷಿಯ ಅನುಕೂಲಗಳಲ್ಲಿ, ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮರುಬಳಕೆಯ ಸೂಕ್ತ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯೂ ಸೇರಿವೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ಒಳಾಂಗಣ ಕೃಷಿ(ವರ್ಟಿಕಲ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್) ವಾಸ್ತವ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಶ್ವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಆಹಾರ ಒದಗಿಸಲು ಸದ್ಯದ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳು ಸಾಲದಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ಒಳಾಂಗಣ ಕೃಷಿಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಚಾಲನೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.verticalfarm.com/pdf/PopSci-Jul-2007.pdf |title=ವರ್ಟಿಕಲ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ |access-date=2011-02-03 |archive-date=2010-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100728071137/http://www.verticalfarm.com/PDF/PopSci-Jul-2007.pdf |url-status=dead }}</ref> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== {{Col-begin}} {{Col-break}} * [[ಕೃಷಿ]] * ಕೃಷಿಜೀವವೈವಿಧ್ಯ * ಕೃಷಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ * ಬೆಳೆವಿಜ್ಞಾನ * ಹಂಚುವಿಕೆ ತೋಟಗಳು * ಸದೃಶಿ ಅರಣ್ಯಗಾರಿಕೆ * ಆಕ್ವಾಪೋನಿಕ್ಸ್ * ಜೈವಿಕಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಕೃಷಿ * ಬಯೋಇಂಟೆನ್ಸಿವ್(ಸಾವಯವ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಸುಧಾರಿತ ರೂಪ) * ಕಾಬ್‌ ಹಿಲ್‌ * ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆ * ಕನ್ಸರ್ವೇಶನ್ ಕಾರಿಡರ್ ಡೆಮಾನ್‌ಸ್ಟ್ರೇಷನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ (ಡೆಲಾವೆರ್‌, ಮೇರಿಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ವಿರ್ಜಿನಿಯಾದಲ್ಲಿ) * ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಘೋಷಣೆ * ನೀರಾವರಿ ಕೊರತೆ * ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ * ಪರಿಸರ ನೈರ್ಮಲ್ಯ * ಪರಿಸರೀಯ ರಕ್ಷಣೆ * ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಕೃಷಿ * ಫೈರ್ ಸ್ಟಿಕ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್(ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನ) * ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು * ವನ್ಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ * ಪರಿಸರ-ಸಂಬಂಧಿತ ಪಾವತಿಗಳು * ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ * ಸಮಗ್ರತಾ ದೃಷ್ಟಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ * ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೃಷಿ * ಏಕೀಕೃತ ಉತ್ಪಾದನೆ * ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜೈವಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಸಂಘಟನೆ * ಭೂ ಹಂಚುವಿಕೆ ನಿರ್ಧಾರ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ * ಭೂ ಬಲವರ್ಧನೆ<ref name=" doi:10.1016/j.landusepol.2009.07.008">{{cite journal | author = Pasakarnis G, Maliene V | title = Towards sustainable rural development in Central and Eastern Europe: applying land consolidation |journal = Land Use Policy |volume = 27 | issue = 2 | pages = 545–9 | year = 2010 | doi =10.1016/j.landusepol.2009.07.008}}</ref> * ಭೂ ಸಂಸ್ಥೆ * ಭೂ ನಿರ್ವಹಣೆ * ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಹಾರ * ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಬನ್ ಆಹಾರಪಥ್ಯ * ಸಾವಯವ ಹತ್ತಿ * ಸಾವಯವ ಉಡುಗೆ * [[ಜೈವಿಕ ಆಹಾರ|ಸಾವಯವ ಆಹಾರ]] * [[ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ]] * ಸಾವಯವ ಚಳವಳಿ * ಸಾರ್ವವಾರ್ಷಿಕ ಧಾನ್ಯ * ಶಾಶ್ವತಕೃಷಿ * ಬಹುಕೃಷಿ * ರೇನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಅಲೈಯೆನ್ಸ್ * ಸಾಮರಸ್ಯ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ * ''ರಿನೀವೆಬಲ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಎಂಡ್ ಫುಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್'' (ಜರ್ನಲ್) * ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ * ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕೃಷಿಯ ಒಂದು ಅಂಗವಾದ ಕತ್ತರಿಸಿ-ಸುಡುವ ವಿಧಾನ. * ಕತ್ತರಿಸಿ,ಸುಡುವ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಎನ್ನಲಾದ, ಪರಿಸರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮವಾದ ಕತ್ತರಿಸಿ ಕರಕಲಾಗಿಸುವ ವಿಧಾನ. * ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ನಾವೀನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (UK (ಬ್ರಿಟನ್) ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವೆ) * ಸಮರ್ಥನೀಯ ಸರಕು ಉಪಕ್ರಮ * ನಿರಂತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ {{Col-break}} * ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಸಂಘ * ಪುಷ್ಟಿಕರ ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ * ಟೆರ್ರಾ ಪ್ರೇಟಾ * ದಿ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಸ್ಟೆಪ್‌ * ನಗರವಲಯ ಕೃಷಿ * ಶಾಶ್ವತಕೃಷಿ * ಶಾಶ್ವತ ಅರಣ್ಯಕಲೆ * ವನ್ಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ * ಗೃಹ ತೋಟಗಳು * ಜೀವರಾಶಿ * ಜೀವರಾಶಿ (ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ) * ವನ್ಯ ಕೃಷಿ * ಸದೃಶ ಅರಣ್ಯಕಲೆ * ಟೆರ್ರಾ ಪ್ರೇಟಾ * ವೈಲ್ಡ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟಿಂಗ್(ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಸಸಿಗಳನ್ನು ತಂದು ಬೆಳೆಸುವುದು) * ಕೃಷಿಅರಣ್ಯಗಳು * ವೈಮಾನಿಕ ರವಾನೆ ಮೂಲಕ ಮರುಅರಣ್ಯೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಸವಕಳಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ * ಮರುಭೂಮಿ ಗುಲಾಬಿ ಯೋಜನೆ * ಸಣ್ಣ ರಕ್ಷಣೆ ಪಟ್ಟಿ(ಬಫರ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್) * ಗ್ರೇಟ್‌ ಪ್ಲೇಯ್ನ್ಸ್‌ ಷೆಲ್ಟರ್‌ಬೆಲ್ಟ್ * ಬೃಹತ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ * ಮರುಭೂಮಿಕರಣ * ಪರಿಸರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ * ಮಾನವ ಪರಿಸರವಿಜ್ಞಾನ * ಸಹಯೋಗ ನಾವೀನ್ಯ ಜಾಲ * ಪರಿಸರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಧಾನಗಳು * ಪರಿಸರೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ * ಇಂಧನ-ಮಿತವ್ಯಯಿ ಭೂದೃಶ್ಯ * ಬೇಲಿಸಾಲು * ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಸಹರಾ ಅರಣ್ಯ ಯೋಜನೆ * ಮರಳು ಬೇಲಿ * ಸಮುದ್ರಜಲ ಹಸಿರುಮನೆ * ಪುಷ್ಟಿಕರ ಆಹಾರ ಕೋಷ್ಠಕ * ಗಾಳಿತಡೆ * ಅರಣ್ಯೀಕರಣ * ರೋಮನ್ನರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯನಾಶ * [[ಅರಣ್ಯನಾಶ]] * ಬೃಹತ್‌ ಯೋಜನೆಗಳು * ತಳ್ಳು-ಎಳೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ * ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಭೂಚಿತ್ರಣ {{Col-end}} {{Portal|Sustainable development}} ==ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{Reflist}} ==ಮೂಲಗಳು== * ಡೋರ್‌, ಜೆ. 1997. ''[http://www.rirdc.gov.au/pub/shortreps/sr20.html ಸಸ್ಟೈನೆಬಿಲಿಟಿ ಇಂಡಿಕೇಟರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್: ಇಂಟರೊಡಕ್ಟರಿ ಗೈಡ್ ಟು ರೀಜನಲ್/ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಡ್ ಆನ್-ಫಾರ್ಮ್ ಇಂಡಿಕೇಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613145457/http://www.rirdc.gov.au/pub/shortreps/sr20.html |date=2007-06-13 }}'', [http://www.rirdc.gov.au/home.html ರೂರಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಎಂಡ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701193418/http://www.rirdc.gov.au/home.html |date=2007-07-01 }},ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ *ಗೋಲ್ಡ್, ಮೇರಿ. 1999. [http://www.nal.usda.gov/afsic/AFSIC_pubs/srb9902.htm ''ಸಸ್ಟೇನಬಲ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ‍್: ಡೆಫಿನಿಷನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟರ್ಮ್ಸ್‌.'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050914193229/http://www.nal.usda.gov/afsic/AFSIC_pubs/srb9902.htm |date=2005-09-14 }} ವಿಶೇಷ ಲಘು ಉಲ್ಲೇಖ ಸರಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ SRB 99-02 ನವೀಕರಣಗಳು SRB 94-5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1999. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರ, ಯು.ಎಸ್‌. ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ. *ಹೇಯ್ಸ್‌, ಬಿ. 2008. ಟ್ರಯಲ್‌ ಪ್ರೊಪೊಸಲ್‌: ಸಾಯಿಲ್‌ ಅಮೆಲಿಯೊರೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಸೌತ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ರಿವರ್ಲೆಂಡ್‌. *ಜಾನ್‌, ಜಿಸಿ, ಬಿ. ಖೀವ್‌, ಸಿ. ಪೋಲ್‌, ಎನ್‌. ಛೋರ್ನ್‌, ಎಸ್‌. ಫೇಂಗ್‌, ಮತ್ತು ವಿ. ಪ್ರೀಪ್‌. 2001. ಡೆವೆಲಪಿಂಗ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಪೆಸ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾನೆಜ್ಮೆಂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ರೈಸ್‌ ಇನ್‌ ಕ್ಯಾಂಬೊಡಿಯಾ, ಪಿಪಿ. 243-358, ಇನ್‌ ಎಸ್‌. ಸುತಿಪ್ರದಿತ್‌, ಸಿ, ಕುಂಥ, ಎಸ್‌. ಲೊರ್ಲೊವಕರ್ನ್‌ ಮತ್ತು ಜೆ. ರಕ್ನಂಗನ್‌ (ಸಂಪಾದಕರು) “'''ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌''' : ಪಾಸಿಬಿಲಿಟಿ ಅಂಡ್‌ ಡೈರೆಕ್ಷನ್‌” ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಫಿಟ್ಸಾನುಲೊಕ್‌ನಲ್ಲಿ 1999ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 18ರಿಂದ 20ರ ತನಕ ನಡೆದ 'ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಬಗೆಗಿನ ಎರಡನೆಯ ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಸಮ್ಮೇಳನದ ನಡೆವಳಿಗಳ ವರದಿ. ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್(ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌): ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಯೋಗ, 386 ಪಿ. * ಲಿಂಡ್ಸೆ ಫಲ್ವೆ (2004) ಸಸ್ಟೇಯ್ನಬಿಲಿಟಿ - ಎಲುಸಿವ್‌ ಆರ್‌ ಇಲೂಷನ್‌: ವೈಸ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಮ್ಯಾನೆಜ್ಮೆಂಟ್‌. ಇಂಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಫಾರ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌, ಆಡಿಲೇಯ್ಡ್‌ ಪಿಪಿ259. * ಹೆಕ್ಟ್‌, ಸುಸಾನಾ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ ಕಾಕ್ಬರ್ನ್‌ (1989) ದಿ ಫೇಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಡೆವೆಲಪರ್ಸ್‌, ಡೆಸ್ಟ್ರೊಯರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಿಫೆಂಡರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಅಮೆಜಾನ್‌. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ವರ್ಸೊ. * ನೆಟಿಂಗ್‌ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಸಿ. (1993) ಸ್ಮಾಲ್‌ಹೋಲ್ಡರ್ಸ್‌, ಹೌಸ್‌ಹೋಲ್ಡರ್ಸ್‌: ಫಾರ್ಮ್‌ ಫೆಮಿಲೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಎಕಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಇಂಟೆನ್ಸಿವ್‌ ಸಸ್ಟೈನೇಬಲ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌. ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫರ್ಡ್‌ ಉನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊ. *[http://publishing.royalsociety.org/sustainable-agriculture ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ದ್ವಿ-ಸಂಚಿಕೆ ''ಫಿಲೊಸೊಫಿಕಲ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಬಿ''. ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}[http://publishing.royalsociety.org/sustainable-agriculture ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳು== * ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಕೆರೊಲಿನಾ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌, ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರೊ, ನಾರ್ತ್‌ ಕೆರೊಲಿನಾ * ಚಿಯಾಂಗ್‌ ಮಾಯ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ/ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಂಟೆಗ್ರೇಟೆಡ್‌ ವಾಟರ್ಷೆಡ್‌ ಮ್ಯಾನೆಜ್ಮೆಂಟ್‌ MSc, ಚಿಯಾಂಗ್‌ ಮಾಯ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ * ಕ್ಲೆಮ್ಸನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಕ್ಲೆಮ್ಸನ್‌, ಸೌತ್‌ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ * ದಿ ಎವರ್ಗ್ರೀನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್, ಒಲಿಂಪಿಯಾ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ * ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಲಂಡನ್‌, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]] * ಅಯೊವಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಎಮ್ಸ್‌, ಅಯೊವಾ * ಮಕೆರೆರೆ ಯನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಕಂಪಾಲಾ, [[ಉಗಾಂಡ|ಯುಗಾಂಡಾ]] * ''ಎಜುಕೇಷನಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೇಯ್ನಿಂಗ್‌ ಆಪೊರ್ಚೂನಿಟಿಸ್‌ ಇನ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌''. 19ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. 2009. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಘಿಕ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಿರ್ದೇಶಿಕೆ. ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್‌ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌, ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್‌ ಲೈಬ್ರೆರಿ. http://www.nal.usda.gov/afsic/pubs/edtr/EDTR2006.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070402234045/http://www.nal.usda.gov/afsic/pubs/edtr/EDTR2006.shtml |date=2007-04-02 }} * ನಾರ್ತ್‌ ಕೆರೊಲಿನಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, ರೇಲೀ, ನಾರ್ತ್‌ ಕೆರೊಲಿನಾ * ಪೆನ್ಸಿಲ್ವಾನಿಯಾ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪಾರ್ಕ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವಾನಿಯಾ * ಪರ್ಡ್ಯೂ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, ವೆಸ್ಟ್‌ ಲಫಯೆಟ್‌, ಇಂಡಿಯಾನಾ * ರುಟ್ಜರ್ಸ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ / ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ ಅಟ್‌ ರುಟ್ಜರ್ಸ್‌, ನ್ಯೂ ಬ್ರುನಸ್ವಿಕ್‌, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ * ಸಾಂಟಾ ರೊಸಾ ಜೂನಿಯರ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಸಾಂಟಾ ರೊಸಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ * ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ (ವರ್ಮೊಂಟ್‌), ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್‌ಬ್ಯೂರಿ, ವರ್ಮಾಂಟ್‌ * Universidad Bolivariana de Venezuela, [[ಕರಾಕಸ್|Caracas]]-Ciudad Bolivar-Coro-Maracaibo, [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ|Venezuela]] * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಅಲಾಸ್ಕಾ, ಫೇರ್ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌, ಅಲಾಸ್ಕಾ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಫುಡ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ ಅಟ್‌ ಯುಬಿಸಿ ಫಾರ್ಮ್‌ [http://www.landfood.ubc.ca/ (ಅಂತರಜಾಲತಾಣ)] * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಕೆಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ, ಡೇವಿಸ್‌, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕೆಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]] * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಫ್ಲೊರಿಡಾ, ಗೇಯ್ನ್ಸ್‌ವಿಲ್‌, ಫ್ಲೊರಿಡಾ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಹವಾಯ್‌, ಹೊನೊಲುಲು, ಹವಾಯ್‌ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್‌, ಅರ್ಬನಾ-ಷಾಂಪೇನ್‌, ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್‌ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಕಾಸೆಲ್‌/ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಆಫ್‌ ಆರ್ಗಾನಿಕ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್‌, ವಿಟ್ಝೆನ್ಹಾಸೆನ್‌, [[ಜರ್ಮನಿ]] * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಕೆಂಟಕಿ, ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್‌, ಕೆಂಟಕಿ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮೇಯ್ನ್‌, ಒರೊನೊ, ಮೇಯ್ನ್‌ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಸಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್‌, ಆಮ್ಹರ್ಸ್ಟ್‌, ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್‌ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮಿಸ್ಸೋರಿ, ಕೊಲಂಬಿಯಾ, ಮಿಸ್ಸೋರಿ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ವರ್ಮಾಂಟ್‌, ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್‌, ವರ್ಮಾಂಟ್‌ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌-ರಿವರ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌, ರಿವರ್‌ ಫಾಲ್ಸ್‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌ * ವಾಗನಿಂಗೆನ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌]] * ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಪುಲ್ಮನ್‌, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ * ವೆಸ್ಟ್‌ ವರ್ಜಿನಿಯಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಮಾರ್ಗನ್ಟೌನ್‌, ವೆಸ್ಟ್‌ ವಿರ್ಜಿನಿಯಾ * ಯೇಲ್ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಫುಡ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌, ಯೇಲ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾವೆನ್‌, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== *{{Cite journal |date=March/April 1986 |author=Madden, Patrick |title=Debt-Free Farming is Possible |journal=Farm Economics |place=Pennsylvania |publisher=Cooperative Extension Service, U.S. Dept. of Agriculture [and] The Pennsylvania State University |issn=0555-9456 |postscript=}} * ಪೆಂಡರ್‌ ಜೆ., ಪ್ಲೇಸ್‌ ಎಫ್‌., ಎಹೂಯಿ. ಎಸ್‌. (2006)[http://www.ifpri.org/pubs/books/oc53.asp ಸ್ಟ್ರಾಟೆಗೀಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮ್ಯಾನೆಜ್ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಈಸ್ಟ್‌ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಹೈಲೆಂಡ್ಸ್‌] * ಪೊಲನ್‌ ಎಂ. (2007) [http://www.michaelpollan.com/omnivore.php ದಿ ಆಮ್ನಿವೊರ್ಸ್‌ ಡೈಲೆಮಾ: ಎ ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಫೋರ್‌ ಮೀಲ್ಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907034052/http://www.michaelpollan.com/omnivore.php |date=2008-09-07 }} ಲೇಖಕರು * ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ (2008) ''ದಿ ನೋ-ನಾನ್ಸೆನ್ಸ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಫುಡ್‌'' ಲೇಖಕರು: ರಾಬರ್ಟ್‌‌ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. (2008) ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== *ವನ್ಯ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಸಹಯೋಗ ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://africaproject2020.com/ ಆಫ್ರಿಕಾ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707092740/http://africaproject2020.com/ |date=2011-07-07 }} ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯ ಮೂಲಕ ರೈತರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹಸಿವಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೀಗಿಸುವ ಯತ್ನ. * [http://asi.ucdavis.edu/ ಯುಸಿ ಡೇವಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಪುಷ್ಟಿಕರಣ ಸಂಸ್ಥೆ] *[http://www.biodynamics.net.au ಬಯೊಡೈನಮಿಕ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ] ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಯ ಜೈವಿಕ-ಕ್ರಿಯಾಸಂಬದ್ಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಯ ಉತ್ತೇಜನ. * [http://www.cefs.ncsu.edu/ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಎನ್‌ವೈರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್] * [http://csanr.wsu.edu/ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸಸ್ಟೈನಿಂಗ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ % ನ್ಯಾಚುರಲ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530155232/http://www.csanr.wsu.edu/ |date=2010-05-30 }} (ಡಬ್ಲ್ಯೂಎಸ್‌ಯು) * [http://www.foodalliance.org/ ಫುಡ್‌ ಅಲಾಯನ್ಸ್‌] ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅತಿ ವಿಶ್ವಸನೀಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ. * [https://enduser.elsevier.com/farmmanagement ''ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110417134915/http://enduser.elsevier.com/farmmanagement |date=2011-04-17 }} ವಿಶೇಷ ಸಂಚಿಕೆಯು ಹೊಲ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. * [http://www.greenpeace.org/international/en/campaigns/agriculture/ ಗ್ರೀನ್ಪೀಸ್ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಅಭಿಯಾನ] * [http://www.landinstitute.org/ ದಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್] ಪುಷ್ಟಿಕರ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಬೆಳೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ * [http://www.attra.org/ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಮಾಹಿತಿ ಸೇವೆ.] * [http://www.sustainableagriculture.net/ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿಯಾನ] * [http://www.sarep.ucdavis.edu/concept.htm ವಾಟ್‌ ಇಸ್‌ ಸಸ್ಟೇನಬಲ್‌ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್‌?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070421034222/http://www.sarep.ucdavis.edu/concept.htm |date=2007-04-21 }} ''(SAREP: ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ 'ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'ಯಿಂದ)'' * [http://www.sare.org/ ಸಸ್ಟೈನೇಬಲ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಎಂಡ್ ಎಜುಕೇಷನ್ (SARE)] * [http://sarep.ucdavis.edu/ SAREP: ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ 'ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] * [http://www.sustainablecommodities.org ಪುಷ್ಟಿಕರ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಭಿಯಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190927052845/http://www.sustainablecommodities.org/ |date=2019-09-27 }} * [http://www.saiplatform.org/ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಕೃಷಿ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ-ಆಧಾರಿತ ಉಪಕ್ರಮ.] * [http://www.rainforest-alliance.org/programs/agriculture/ ರೇನ್‌ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಅಲಾಯನ್ಸ್‌ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.] * [http://www.verticalfarm.com ದಿ ವರ್ಟಿಕಲ್‌ ಫಾರ್ಮ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌] ಪರಿಸರೀಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ,ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲ ಎಂದು ಮಾನವ ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಮುಂಗಾಣುವುದು. * [http://www.oired.vt.edu/sanremcrsp/ SANREM CRSP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100907054742/http://www.oired.vt.edu/sanremcrsp/ |date=2010-09-07 }} ವಿರ್ಜಿನಿಯಾ ಟೆಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಹಯೋಗ ಸಂಶೋಧನಾ ಬೆಂಬಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. * [http://www.shdi.org ಸೆಲ್ಫ್‌ ಹೆಲ್ಪ್‌ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್‌ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180903203958/http://www.shdi.org/ |date=2018-09-03 }} SHDI ಒಂದು ಐರಿಷ್‌ ನಿಯೋಗ. ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದೆ. * [https://web.archive.org/web/20100809232708/http://www.newwest.net/index.php/topic/main/C520/L40 ಸ್ಪೇಡ್‌ & ಸ್ಪೂನ್‌: ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಭೋಜನಾ ರೀತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯಗೊಳಿಸುವುದು] * [http://www.safecrop.org/ SAFECROP ಕಡಿಮೆ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮದೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714123224/http://www.safecrop.org/ |date=2010-07-14 }} * [http://www.iied.org/NR/agbioliv/index.html ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆ (IIED)ಯ 'ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಮೂಹ'ದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ 'ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509082525/http://www.iied.org/NR/agbioliv/index.html |date=2008-05-09 }} * ಕಡಲಾಚೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿದ, [http://www.odi.org.uk/agriculture ರಿಸರ್ಚ್ ಆನ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028004907/http://www.odi.org.uk/agriculture |date=2007-10-28 }} ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ * [http://www.naturalstepusa.org/case-studies/organically-grown-company-sustainable-agriculture.html ಎ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸ್ಟೆಪ್ ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡಿ: ಮುಂದಿನ ಕೊಯ್ಲಿಗಾಗಿ ಯೋಜನೆ: ಆಹಾರ ಉದ್ದಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಲಕ್ಷಣ - ಸಾವಯವವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾದ ಉದ್ದಿಮೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727112909/http://www.naturalstepusa.org/case-studies/organically-grown-company-sustainable-agriculture.html |date=2011-07-27 }} * [http://www.wiserearth.org/aof/195 ವೈಸರ್‌ಅರ್ಥ್‌ ಅಂತರಜಾಲಪುಟದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಜಾಲಪುಟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100920075233/http://www.wiserearth.org/aof/195 |date=2010-09-20 }} * [http://www.wiserearth.org/organization/limitToMasterid/195/limitToType/aof ವೈಸರ್‌ಅರ್ಥ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ ಸಂಘಗಳ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830061058/http://www.wiserearth.org/organization/limitToMasterid/195/limitToType/aof |date=2008-08-30 }} * [http://www.cfsef.org/ ಪುಷ್ಟಿಕರ ಶಕ್ತಿ ಕೃಷಿ ಕೇಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314063428/http://cfsef.org/ |date=2018-03-14 }} {{Sustainability}} {{DEFAULTSORT:Sustainable Agriculture}} [[ವರ್ಗ:ಅಸಮಂಜಸ ಉಲ್ಲೇಖ ಕ್ರಮವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲೇಖನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪುಷ್ಟಿಕರ ಕೃಷಿ]] [[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾವಯವ ಬೇಸಾಯ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾವಯವ ತೋಟಗಾರಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮರ್ಥನೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ ನಿರ್ವಹಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪುಷ್ಟಿಗೊಳಿಸುವ ಆಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] [[en:Sustainable agriculture]] [[es:Agricultura sostenible]] [[fa:کشاورزی پایدار]] [[fr:Agriculture durable]] [[hi:टिकाऊ कृषि]] [[ja:持続可能な農業]] [[pt:Agricultura sustentável]] [[ta:பேண்தகு விவசாயம்]] me8xkdwbwsesxq3z7vk4983vi99bbda ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಿ 0 27772 1434280 1381575 2026-10-24T16:58:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434280 wikitext text/x-wiki [[File:Botanica.jpg|thumb|right|333px|ಬೊಟಾನಿಕ್ಸ್, ಜಮೈಕಾ ಪ್ಲೇನ್‌ನಂತಹ, ಮ್ಯಾಸಾಶ್ಯುಸೆಟ್ಸ್, ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂತರ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಆಟಗಾರರ ಜೊತೆಗೆ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಗಳು, ಲಕ್ಕಿ ಬಾಂಬೂ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಔಷಧಗಳ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದು.]] [[File:Viola odorata flower - purple with white center - front P.2005.04.04.jpg|right|thumb|ಸಿಹಿ ವೈಲೆಟ್ ಉತ್ಪನ್ನ ದಟ್ಟ ಕೆಂಪು, ನೇರಳೆ ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಥೋಕ್ಯಾನಿನ್.]] [[File:Primula aka.jpg|right|thumb|ಹೊಳಪು ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಪ್ರಿಮ್ರೋಸ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾರಟಿನೋಯ್ಡ್ಸ್.]] '''ವನಸ್ಪತಿ''' ಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಥವಾ ಜಾನಪದ [[ಔಷಧ]] ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ಸಾರ, ಸತ್ವಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನವಲಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ವನಸ್ಪತಿಯು '''ಸಸ್ಯಗಳ ಔಷಧಿ''', '''ಔಷಧೀಯ ವನಸ್ಪತಿ''', '''ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಿ''', '''ಮೂಲಿಕಾಶಾಸ್ತ್ರ''' ಮತ್ತು '''ಮೂಲಿಕಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ''' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="ReferenceB">ಆಚಾರ್ಯ, ದೀಪಕ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಅಂಶು (2008): ಇಂಡಿಜಿನಸ್ ಹರ್ಬಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್: ಟ್ರೈಬಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೇಡಿಶನಲ್ ಹರ್ಬಲ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್, ಆವ್ಶಿಕರ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟರ್ಸ್, ಜೈಪುರ-ಭಾರತ ISBN 978-81-7910-252-7. ಪು 440.</ref> ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಜೇನುಹುಳುಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೂ ಹರಡಿದ್ದು, ಖನಿಜಾಂಶಗಳು, ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.<ref name="ReferenceB"/> ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಸ್ತ್ರವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಔಷಧಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ. ಔಷಧಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಳಕೆಯು ಭವಿಷ್ಯದ ಔಷಧಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ದಾರಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 2001ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು ಸುಮಾರು 122 ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಲಿತ ಔಷಧಗಳ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಔಷಧ "ಜನಾಂಗೀಯಸಸ್ಯಗಳ" ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 80 ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Fabricant2001">{{cite journal |author=Fabricant DS, Farnsworth NR |title=The value of plants used in traditional medicine for drug discovery |journal=Environ. Health Perspect. |volume=109 Suppl 1 |issue= |pages=69–75 |year=2001 |month=March |pmid=11250806 |pmc=1240543 |doi= |url=}}</ref> ಹಲವು ಸಸ್ಯಗಳು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಡಲು ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹ ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಸುವಾಸನಾಯುಕ್ತ ದ್ರವ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಫೀನಾಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಆಕ್ಸಿಜನ್ ಪರಮಾಣುಗಳ ಆದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ ಟ್ಯಾನಿನ್‌ಗಳು. ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದು ಕೇವಲ 12,000 ದ್ರವ್ಯಗಳನ್ನು ಈವರೆಗೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಪರಿಮಾಣದ ಶೇಕಡಾ 10ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಕಲೋಯ್ಡ್‌ಗಳಂತಹ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪರಭಕ್ಷಕ ಸೂಕ್ಷಾಣುಜೀವಿಗಳಿಂದ, ಕೀಟಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೊದಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ತಮ್ಮ ಸಮೃದ್ಧಿಕಾಲದಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನೊದಗಿಸುವ ಆಹಾರವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |author=Lai PK, Roy J |title=Antimicrobial and chemopreventive properties of herbs and spices |journal=Curr. Med. Chem. |volume=11 |issue=11 |pages=1451–60 |year=2004 |month=June |pmid=15180577 |doi= |url=}}</ref><ref>{{cite journal |author=Tapsell LC, Hemphill I, Cobiac L, ''et al.'' |title=Health benefits of herbs and spices: the past, the present, the future |journal=Med. J. Aust. |volume=185 |issue=4 Suppl |pages=S4–24 |year=2006 |month=August |pmid=17022438 |doi= |url=}}</ref> ಸೂಚಿಸಿದ ಔಷಧಿಗಳಂತೆಯೇ, ಅನೇಕ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೂ ಕೂಡಾ ಅರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುವಂತಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Talalay">{{cite journal | last1 = Talalay | first1 = P | last2 = Talalay | first2 = P | title = The importance of using scientific principles in the development of medicinal agents from plants. | journal = Academic medicine : journal of the Association of American Medical Colleges | volume = 76| issue = 3 | pages = 238–47 | year = 2001 | pmid = 11242573 }}</ref> ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಕಲಬೆರಕೆ, ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಪಕ ಸೂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ತರಬಲ್ಲ ಮಾರಕವಾದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಂದೊದಗಿಸಬಲ್ಲುದು.<ref name="LewisME">{{cite journal | doi = 10.1016/S0378-8741(00)00394-9 | last1 = Elvin-Lewis | first1 = M. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2001 | title = Should we be concerned about herbal remedies | url =https://archive.org/details/journal-of-ethnopharmacology_2001-05_75_2-3/page/141| journal = Journal of Ethnopharmacology | volume = 75 | issue = 2-3| pages = 141–164 | pmid = 11297844 }}</ref> ಆದರೂ, ಅಂತಹ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಔಷಧೀಯ ಘಟನೆಗಳು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧಿಗಳ ಎಡಿಆರ್ ಕಾರಣದಿಂದುಂಟಾದ ತನಿಖೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಬಹಳ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿದೆ. ಅಥವಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ದಾಖಲಾತಿಯ 6 - 7% ಪ್ರಮಾಣವು ಎಡಿಆರ್‌ ಕಾರಣದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last1 = Greener | first1 = Mark | title = Drug safety on trial | journal = EMBO reports | volume = 6 | issue = 3 | pages = 202–4 | year = 2005 | pmid = 15741969 | pmc = 1299263 | doi = 10.1038/sj.embor.7400353 }}</ref><ref>{{cite journal | url=http://www.jcdr.net/article_fulltext.asp?issn=0973-709x&year=2008&volume=2&issue=1&page=600&issn=0973-709x&id=192 | title=Adverse Drug Event (ADE) related Medical Emergency Department visits and hospital admissions: a prospective study from a North Indian Referral Hospital | journal = Journal of Clinical and Dianostic Research | year = 2008 |month = February |volume = 2 |issue = 1 |pages= 600–604 | issn=0973-709X}}</ref> ಉತ್ತಮ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಇತರ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅತೀಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಎಡಿಆರ್‌ಗಳನ್ನು<ref>{{cite journal | url = http://www.cmej.org.za/index. php/ cmej/article/viewFile/1546/1190 | journal = Continuing Medical Education | volume = 27 | issue = 2 | year = 2009 | last1 = Blockman | first1 = Marc | title = Adverse drug reactions – an update }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal | doi = 10.2165/00019053-200321090-00002 | last1 = Rodríguez-Monguió | first1 = R | last2 = Otero | first2 = MJ | last3 = Rovira | first3 = J | title = Assessing the economic impact of adverse drug effects. | journal = PharmacoEconomics | volume = 21 | issue = 9 | pages = 623–50 | year = 2003 | pmid = 12807365 }}</ref> ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ{{Citation needed|date=December 2010}}<ref>{{cite journal | last1 = Friedman | first1 = M. A. | title = The Safety of Newly Approved Medicines: Do Recent Market Removals Mean There Is a Problem? | journal = JAMA: the Journal of the American Medical Association | volume = 281 | pages = 1728 | year = 1999 | doi = 10.1001/jama.281.18.1728 }}</ref><ref>{{cite journal | doi = 10.1097/00131746-200201000-00006 | pmid = 15985853 | last1 = Preskorn | first1 = SH | year = 2002 | pages = 41–50 | issue = 1 | volume = 8 | title = Drug approvals and withdrawals over the last 60 years. | journal = Journal of psychiatric practice | url=http://journals.lww.com/practicalpsychiatry/Citation/2002/01000/Drug_Approvals_and_Withdrawals_Over_the_Last_60.6.aspx }}</ref> ==ವನಸ್ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳು== ಎಲ್ಲಾ ಖಂಡದ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಖಾಯಿಲೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಓಝ್‌ಟಲ್ ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5,300ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಘನೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶರೀರ ಹೊಂದಿದ್ದ "''ಓಟ್ಝಿ ದ ಐಸ್‌ಮ್ಯಾ'' ನ್" ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪರಿಣಾಮದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಔಷಧೀಯ ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಕಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಅವನ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಪರಾವಲಂಬಿ ಜೀವಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಈ ಗಿಡ ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಕಹಿಸತ್ವವುಳ್ಳ ಸಸ್ಯಗಳ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಾಗಿ ತಾವು ತಿನ್ನದೇ ಇದ್ದಂತಹ ಕಹಿ ಸತ್ವವುಳ್ಳ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಚ ಕೊಂಚವಾಗಿ ಕಚ್ಚಿ ತಿನ್ನುವಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅಸ್ವಸ್ಥ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈದ್ಯರು ಪದೇ ಪದೇ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal | quotes = | author = Huffman MA | date = | year = 2003 | month = May | title = Animal self-medication and ethno-medicine: exploration and exploitation of the medicinal properties of plants | journal = Proc Nutr Soc | volume = 62 | issue = 2 | pages = 371–81 | pmid = 14506884 | doi = 10.1079/PNS2003257 | id = | url =https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-nutrition-society_2003-05_62_2/page/371 | language =hindi | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref> ಕ್ಷೇತ್ರ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಚಿಂಪಾಂಜಿಗಳು, ಕೋಳಿಗಳು, ಕುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟೆಗಳಂತಹ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಭೇಧದ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಪರಿವೀಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ದೃಢವಾದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶದ ಗೋರಿಲ್ಲಾಗಳು ತಮ್ಮ ಆಹಾರದಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 90% ಭಾಗದಷ್ಟು [[ಶುಂಠಿ]] ಸಸ್ಯದ ಜಾತಿಯದ್ದೇ ಆದ ''ಅಫ್ರಮೋಮಮ್ ಮೆಲೆಗ್ವೆಟಾ'' ಸಸ್ಯದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣುಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿ ವಿರೋಧಿ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಶಿಗೆಲ್ಲೋಸಿಸ್ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಸೋಂಕುಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಡೆಯುವುದು ಗಮನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref name="engel2002">{{cite book | title=Wild Health: How Animals Keep Themselves Well and What We Can Learn From Them | url=https://archive.org/details/wildhealthlesson00enge | first1=Cindy | last1= Engel |publisher= Houghton Mifflin | year= 2002 | isbn=0618071784}}</ref> ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮಾರಕ ರೋಗಗಳಂತಹ ಕಾರ್ಡಿಯೋಮಯೋಪಥಿ ಊತಗಳಿಂದ ಗೊರಿಲ್ಲಾಗಳನ್ನು ಈ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಈಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿವೆ.<ref>ಔಟ್ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕಾ: ಎ ಟೇಲ್ ಅಆಫ್ ಗೋರಿಲ್ಲಾಸ್, ಹಾರ್ಟ್ ಡಿಸೀಜಸ್... ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಎ ಸ್ವಾಂಪ್ ಪ್ಲಾಂಟ್; ಡೈಬಾಸ್, ರಸ್ಕಿನ್ ಬಯೊಸೈನ್ಸ್ 2007 57:5, 392-397 [http://caliber.ucpress.net/doi/full/10.1641/B570503?select23=Choose&amp; ಪೂರ್ಣಪಾಠ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110801111458/http://caliber.ucpress.net/doi/full/10.1641/B570503?select23=Choose& |date=2011-08-01 }}</ref> ಕೆಲವೊಂದು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಹಾನಿಕಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಮರಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿವಿರೋಧಿ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಯಥೇಚ್ಚವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪರಿಕರಗಳನ್ನೇ ಗೂಡುಕಟ್ಟಲು ಬಳಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಹಾಯೋ ವೆಸ್ಲೆಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಶೋಧಕರು ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜಾನ್ ಇಚಿಡಾ, ಪ್ರೊಸಿಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದ 104 ಜನರಲ್ ಮೀಟಿಂಗ್ ಆಫ್ ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಮೈಕ್ರೊಬಯಾಲಜಿ. ರಿಪೊರ್ಟೆಡ್ ಇನ್ [http://www.scienceblog.com/cms/node/277''ಬರ್ಡ್ಸ್ ಯೂಸ್ ಹರ್ಬ್ಸ್ ಟು ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟ್ ದೇರ್ ನೆಸ್ಟ್ಸ್'' ], ಬಿಜೆ‌ಎಸ್, ವಿಜ್ಞಾನ ಬ್ಲಾಗ್, ವೆಡ್, 2004-05-26</ref> ಅನಾರೋಗ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಟ್ಯಾನಿನ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಕಲಾಯಿಡ್‌ಗಳಂತಹ ಚಯಾಪಚಯಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಅಂಶಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಿರುವ ಸಸ್ಯವರ್ಗಗಳನ್ನು ಮೇಯಲಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | quotes = | author = Hutchings MR, Athanasiadou S, Kyriazakis I, Gordon IJ | date = | year = 2003 | month = May | title = Can animals use foraging behavior to combat parasites? | journal = Proc Nutr Soc. | volume = 62 | issue = 2 | pages = 361–70 | pmid = 14506883 | doi = 10.1079/PNS2003243 | id = | url =https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-nutrition-society_2003-05_62_2/page/361 | language = | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref> ಈ ಸಸ್ಯರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ವೈರಸ್ ವಿರೋಧಿ, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ವಿರೋಧಿ, ಫಂಗಸ್ ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಜಂತುರೋಗ ವಿರೋಧಿ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂ-ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತಹದ್ದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಬೇಕು.<ref name="engel2002" /> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ವಿಷವಸ್ತುಗಳನ್ನು(ಪ್ಲಾಂಟ್ ಟಾಕ್ಸಿನ್) ಜೀರ್ಣಿಸಬಲ್ಲಂತಹ ಮಾರ್ಪಾಟು ಹೊಂದಿರುವ ಜೀರ್ಣಾಂಗವ್ಯೂಹವನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನೊದಗಿಸುವ [[ನೀಲಗಿರಿ|ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್]] ಸಸ್ಯದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿಗುರುಗಳನ್ನೇ ತಿಂದು ಕೋಲಾ ಬದುಕುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Phascolarctos_cinereus.html |title=Phascolarctos cinereus}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಅಪಾಯರಹಿತವಾದ ಸಸ್ಯವು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಸೇವಿಸಲು ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಹಾರವಾಗಿರಲಾರದು.<ref>{{cite web|url=http://cetulare.ucdavis.edu/mg/articles/n052203.htm|title=Take Time to Identify Toxic Plants to Keep Your Family and Pets Safe|access-date=2011-02-14|archive-date=2010-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610123306/http://cetulare.ucdavis.edu/MG/articles/n052203.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿನಿರತರಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ನಂತರದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಇವರು ನೀಡಿದರು ಎಂಬ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಕಲ್ಪನೆಯು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಬೇಧಗಳನ್ನು ಅಡಿಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಆಹಾರಜನ್ಯ ರೋಗಕಾರಕಗಳಿಂದ ಒದಗುವ ಅಪಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ನೀಡಿದ ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯುತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ರೋಗಕಾರಕ ಜೀವಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವಂತಹ ಉಷ್ಣವಾತಾವರಣದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಧ್ಯಯನವು ಚಿಕಿತ್ಸಾಸಲಹೆಗಳು ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಸಾಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕವಾದಂತಹ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Billing J, Sherman PW. | coauthors = | title = Antimicrobial functions of spices: why some like it hot | journal = Q Rev Biol. | volume = 73 | issue = 1 | pages =3–49 | year = 1998 | month = March | url =https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1998-03_73_1/page/n4 | doi =10.1086/420058 | pmid = : 9586227 | accessdate = | author =Billing, Jennifer | last2 =Sherman | first2 =PW }}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ ತರಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾಂಸಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಸಾಲೆಯನ್ನು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಸ್ಯಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಆಹಾರ ಹಳಸದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Sherman PW, Hash GA. | coauthors = | title = Why vegetable recipes are not very spicy | journal = Evol Hum Behav. | volume = 22 | issue = 3 | pages = 147–163 |month=May | year=2001| url =https://archive.org/details/sim_evolution-and-human-behavior_2001-05_22_3/page/147 | doi =10.1016/S1090-5138(00)00068-4 | pmid = : 11384883 | accessdate = | author =Sherman, P | last2 =Hash | first2 =GA }}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಔಷಧಿಗಳಾಗಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮುನ್ನವೇ ಬರೆದಿಡಲಾಗಿದೆ. 60,000 ವರ್ಷ ಪುರಾತನವಾದ ಉತ್ತರ ಇರಾಖ್‌ನ ನಿಯಾಂಡರ್ತಾಲ್ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳ, ಶಾನಿದರ್-4 ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಬೇಧಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಾಗಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಬೇಧಗಳು ಇಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಔಷಧಿಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1126/science.190.4217.880 | bibcode = 1975Sci...190..880S }}</ref> ಬರೆದಿಡಲಾದ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂಲಿಕಾ ಅಧ್ಯಯನವು ಲಾರೆಲ್, ಕಾರವೇ ಮತ್ತು ಥೈಮ್‌ಗಳಂತಹ ಸಸ್ಯಗಳ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದ ಔಷಧೀಯ ಬಳಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಸುಮೇರಿಯನ್ಸ್‌ರಿಗಿಂತಲೂ ಸುಮಾರು 5,000ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಪುರಾತನವಾದುದು. ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ 1000ದ ಹಿಂದಿನ ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಔಷಧಿಗಳು ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಅಫೀಮು, ಹರಳೆಣ್ಣೆ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ, ಪುದೀನಾ, ಇಂಡಿಗೋಫೆರ ಮತ್ತು ಇತರ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ ಮತ್ತು [[ಹಳೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆ|ಹಳೆಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯು ಕೂಡಾ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದು, ರಕ್ತಬಿಂದು ಗಿಡ, ವೆಚ್ ಗಿಡ, ಕ್ಯಾರವೆ ಗಿಡ, ಗೋಧಿ, ಬಾರ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಗೋಧಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಭಾರತೀಯ [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಔಷಧಿಯು ಅರಿಶಿನದಂತಹ ಹಲವು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 1900ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿವೆ.<ref name="Aggarwal2007">{{cite journal |author=Aggarwal BB, Sundaram C, Malani N, Ichikawa H |title=Curcumin: the Indian solid gold |journal=Adv. Exp. Med. Biol. |volume=595 |issue= |pages=1–75 |year=2007 |pmid=17569205 |doi= 10.1007/978-0-387-46401-5_1|url=}}</ref> ಇನ್ನಿತರ ಹಲವು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶಗಳೂ ಕೂಡಾ ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೊದಲನೇ ಸಹಸ್ರವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಇವು ಪುರಾತನ ಭಾರತೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಚರಕ ಮತ್ತು ಸುಶ್ರುತರಿಂದ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 6ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸುಶ್ರುತರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟುದು ಎನ್ನಲಾದ ''[[ಸುಶ್ರುತ|ಸುಶ್ರುತ ಸಂಹಿತ]]'' ವು ಸುಮಾರು 700 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದು ಖನಿಜ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸುಮಾರು 64 ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಲಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸುಮಾರು 57 ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book|last=Girish Dwivedi|first=Shridhar Dwivedi|year=2007|title=History of Medicine: Sushruta – the Clinician – Teacher par Excellence|publisher=[[National Informatics Centre]]|url=http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|format=PDF|accessdate=2008-10-08|archive-date=2008-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20081010045900/http://medind.nic.in/iae/t07/i4/iaet07i4p243.pdf|url-status=dead}}</ref> ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ, ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 2700 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಿಂದೆ ಸಂಕಲನ ಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಚೈನಾದ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''ಶೆನ್ನಾಂಗ್ ಬೆಂಕಾವೊ ಜಿಂಗ್'' ಆಧುನಿಕ ಔಷಧಕ್ಕೆ ಎಪಿಡ್ರಿನ್ ಎಂಬ ಔಷಧವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮಾ-ಹುವಾಂಗ್ ಸಸ್ಯದ ಸಹಿತ ಸುಮಾರು 365 ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಿವೆ. ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗವು ''ಶೆನಾಂಗ್ ಬೆನ್ಕಾವೊ ಜಿಂಗ್'', 7ನೇಯ ಶತಮಾನದ ತಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ ''ಯಾವೊಕ್ಸಿಂಗ್ ಲನ್'' (''ಟ್ರೀಟೈಸ್ ಆನ್ ದ ನೇಚರ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನಲ್ ಹರ್ಬ್ಸ್'' )ಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೇರಿಸಿದರು. ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರು ಸಸ್ಯಗಳ ಔಷಧೀಯ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಹಿಪ್ಪೋಕ್ರಾಟಿಸ್‌ನ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಾಲನ್‌ರ ಲೇಖನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ವೈದ್ಯಪದ್ಧತಿಯು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಮಾದರಿಯನ್ನೂ ನೀಡಿವೆ. ಸ್ವಚ್ಚವಾದ ಗಾಳಿ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಆಹಾರಪದ್ಧತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಸರಳವಾದ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಔಷಧಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹಿಪ್ಪೊಕ್ರಾಟಿಸ್ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದ. ಗ್ಯಾಲನ್ ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಔಷಧ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀಡುವುದನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ಗ್ರೀಕ್ ವೈದ್ಯರು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಉಪಯೋಗಗಳ ಮೇಲೆ, ''ದ ಮೆಟೀರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ'' ಎಂಬ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿನ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಸಂಕಲನಗೊಳಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಎಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಯೋಸ್ಕೊರೈಡ್ಸ್ 17ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾದ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಸುಮಾರು 500ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನಿರೂಪಣೆ ನೀಡಿದನು. ಇದೇ ರೀತಿ, ನಂತರದ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 4ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರೀಕ್ ಪುಸ್ತಕ ಥಿಯಾಫ್ರಾಸ್ಟಸ್ ''ಹಿಸ್ಟೋರಿಯ ಪ್ಲಾಂಟಾರಮ್'' ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ===ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ=== ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಔಷಧ ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಉಪಯೋಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸನ್ಯಾಸಿ(ಕ್ರೈಸ್ತ)ಗಳ ಮಂದಿರಗಳ ಕೈವಶವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಮಂದಿರಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಔಷಧ ಜ್ಞಾನದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದವು. ಅವರು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಿರುಗಾಡುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಔಷಧ ತಜ್ಞರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಜಾನಪದ ಔಷಧಗಳು ಮನೆ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದವು. ಇವರಲ್ಲಿ "ತಜ್ಞ ಮಹಿಳೆಯರು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದವರು ಪದೇ ಪದೇ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಟ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಿದರು. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಬರುವ ಮೊದಲು ಅಂತಹ ಹೆಂಗಸರನ್ನು ಹುಚ್ಚಿಯರಂತೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಿಳೆಯೆಂದರೆ ಬಿನ್‌ಗೆನ್‌ನ ’ಹಿಲ್ಡ್‌ಗಾರ್ಡ್’ ಇವರು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಬೆನಡಿಕ್ಟಿನ್‌ನ ಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಔಷಧ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲೆ ’''ಕಾಸಸ್ ಎಂಡ್ ಕ್ಯೂರ್ಸ್'' ’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಮಾರಿಸ್ಥಾನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ ಪರ್ಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಅರಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 9ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಇವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಔಷಧ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂದುವರೆದವುಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಅರೇಬಿಯನ್ನರು ಗ್ರೀಕೋ-ರೋಮನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಕಲಿಕೆಗಾಗಿ ದಶ ಸಹಸ್ರ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅರೆಬಿಕ್‌ ಭಾಷೆಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name="Castlemanp15">{{cite book|title=The New Healing Herbs: The Classic Guide to Nature's Best Medicines Featuring the Top 100 Time-Tested Herbs|url=https://archive.org/details/newhealingherbs00mich|first1=Michael|last1=Castleman| publisher= Rodale|year=2001|page=[https://archive.org/details/newhealingherbs00mich/page/15 15]|isbn=1579543049, 97815795430}}</ref> ವ್ಯಾಪಾರದ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅರಬ್‌ನ ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಂದ ಅಂದರೆ [[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತ]] [[ಚೀನಾ]] ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಿಂದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಶೇಕರಿಸಿ ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂಲಿಕೆಗಳು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಮತ್ತು ಅನುವಾದಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸೋಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref>{{cite web|url=http://www.nlm. nih. gov/exhibition/islamic_medical/islamic_11.html|title=Pharmaceutics and Alchemy}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮುಸ್ಲಿಂ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ಔಷಧಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 9ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ<ref name="Fahd-815">{{Cite journal|last=Fahd|first=Toufic|contribution=Botany and agriculture|pages=815}}, ದಲ್ಲಿ {{Harv|Morelon|Rashed|1996|pp=813–52}}</ref> ಆಲ್ ದಿನ್ವಾರಿಯವರು 637ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ನಾಲ್ ಬಿತರ್ 1,400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಿಡಗಳನ್ನು, [[ಆಹಾರ]]ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಔಷಧಿಗಳು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Diane">ಡಯಾನ್ ಬುಲೊಜಿರ್(2002), "ದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾಂಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್ ಟು ಸೈನ್ಸ್, ಮೆಥಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ", ''ಒಐಎಸ್‌ಇ ಪೇಪರ್ಸ್'', ''ಎಸ್‌ಟಿಎಸ್‌ಇ ಎಜುಕೇಶನ್‌'' ನಲ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ. 3.</ref> 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಂಡುಲೇಶಿಯಾದ ಇಬ್ನ್ ಆಲ್-ಬೈತರ್‌ರ ಶಿಕ್ಷಕರಾದ ಅರಬ್ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಅಬು ಆಲ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಆಲ್ ನಬತಿ ಇವರಿಂದ ಮಟಿರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆಲ್ ನಿಬಾತಿಯವರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧವಿಧವಾದ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮಟಿರಿಯಾ ಮೇಡಿಕಾಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ವರದಿಗಳನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು. ಈ ವಿಧಾನವು ಮಟಿರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ ಔಷಧ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ]] ಕಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite book |first=Toby |last=Huff |year=2003 |title=The Rise of Early Modern Science: Islam, China, and the West |url=https://archive.org/details/riseofearlymoder0000huff_y8w0 |page=[https://archive.org/details/riseofearlymoder0000huff_y8w0/page/218 218] |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0521529948 }}</ref> ಅವಿಸೆನ್ನಾರವರು ಬರೆದ ’''ದಿ ಕೆನಾನ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್'' ’(1025) ಇದು 800 ಪರೀಕ್ಷಿತ ಔಷಧಗಳ, ಸಸ್ಯಗಳ ಮತ್ತು ಖನಿಜಾಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Jacquart">{{Cite journal|last=Jacquart|first=Danielle|journal=European Review|volume=16|issue=2|pages=219–227 [223]|year=2008|title=Islamic Pharmacology in the Middle Ages: Theories and Substances | doi = 10.1017/S1062798708000215 }}</ref> ಎರಡನೇ ಪುಸ್ತಕವು ಔಷಧಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೇಲಿನ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ. ಇವು [[ಜಾಪತ್ರೆ|ಜಾಯಿಕಾಯಿ]], ಸೋನಾಮುಖಿಯ ಒಣ ಸೊಪ್ಪು, ವಿರೇಚಕ ಗಂಧ, ರೇವಲ್ಚಿನ್ನಿ, ಸಿನ್ನಾಮೊನ್, ಮತ್ತು ರೋಸ್‌ವಾಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="Castlemanp15" /> [[ಬಾಗ್ದಾದ್]] ಅರಬ್ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು ಇದು 800 ಮತ್ತು 1400ರ ನಡುವೆ ’ಆಲ್ ಅಂದಾಲುಸ್’ ಏನಾಗಿತ್ತೋ ಅಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಅಬುಲ್‌ಕಾಸಿಸ್(936-1013) ಇವರು ಕೊರ್ಡೊಬಾದ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದು ಇವರು ’''ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾಂಪಲ್'' ’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. ಇದು ಮುಂದೆ ಯುರೋಪ್‌ನ ಔಷಧ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಕಾರಣವಾದವು. ಮಲಗಾದ ಇಬ್ನ್ ಆಲ್-ಬೈತರ್(1197–1248) ಇವರು ’''ಕೊರ್ಪಸ್ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾಂಪಲ್'' ’ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದರು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರೇಬಿಯಾದ ಮೂಲಿಕಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ೨೦೦ಹೊಸ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಈ ಔಷಧಿಗಳ ವಿವರಗಳು ಕಾಜವಾರ, [[ಹುಣಸೆ]], ವತ್ಸನಾಭಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="Castlemanp15" /><ref>ಡಾ. ಕಾಸಿಂ ಅಜ್ರಂ (1992), ''ಮಿರಾಕಲ್ ಆಫ್ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸೈನ್ಸ್'', ಅಪೆಂಡಿಕ್ಸ್ ಬಿ, ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಹೌಸ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್. ISBN 0-911119-43-4.</ref> ಅಬು ರೇಹಾನ್ ಬಿರುನಿ ಯವರು 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ{{Citation needed|date=May 2010}} ಬರೆದ ಮತ್ತು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಬ್ನ್ ಜುರ್(ಅವೆಂಜೋರ್)(1491ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು)<ref>{{cite journal | doi = 10.1086/372742 | last1 = Krek | first1 = M. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 1979 | title = The Enigma of the First Arabic Book Printed from Movable Type | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-near-eastern-studies_1979-07_38_3/page/203| journal = Journal of Near Eastern Studies | volume = 38 | issue = 3| pages = 203–212 }}</ref> ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಔಷಧಿಗಳ ವಿವರಗಳು ಇದ್ದವು. ಅವಿಸೆನ್ನಾರವರು ಬರೆದ ’''ದಿ ಕೆನಾನ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್'' ’ ಸ್ಪೇನಿನ ಪೀಟರ್‌ರವರು ಬರೆದ ’''ಕಮೆಂಟರಿ ಆನ್ ಇಸಾಕ್'' ’ ಮತ್ತು ಅಮಾಂಡ್ಸ್‌ನ ಜಾನ್‌ರ ವರ ’''ಕಮೆಂಟರಿ ಆನ್ ಅಟೆಂಡೆಟರಿ ಆಫ್ ನಿಕೊಲಾಸ್'' ’ ಅವರಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲವೂ ಕೂಡ ಮಧ್ಯಯುಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1067/mcp.2000.106465 | last1 = Brater | first1 = D. Craig | last2 = Daly | first2 = Walter J. | year = 2000 | title = Clinical pharmacology in the Middle Ages: Principles that presage the 21st century | url = | journal = Clinical Pharmacology & Therapeutics | volume = 67 | issue = 5| pages = 447–450 [448–449] }}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಿ ''ಕೆನಾನ್'' ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನೂ<ref name="Tschanz">{{cite journal | last1 = Tschanz | first1 = David W. | last2 = MSPH | first2 = | year = 2003 | title = Arab Roots of European Medicine | url = http://www.bxscience.edu/ourpages/auto/2007/11/9/1194631995278/Arab%20Roots%20of%20European%20Medicine.pdf | format = PDF | journal = Heart Views | volume = 4 | issue = | page = 2 | access-date = 2011-02-14 | archive-date = 2010-12-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20101216223707/http://bxscience.edu/ourpages/auto/2007/11/9/1194631995278/Arab%20Roots%20of%20European%20Medicine.pdf | url-status = dead }}</ref> ರೋಗಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಬಹುದಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನೂ,<ref name="Eldredge">{{cite journal | doi = 10.1046/j.1365-2532.20.s1.7.x | last1 = Eldredge | first1 = Jonathan D. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2003 | title = The Randomised Controlled Trial design: unrecognized opportunities for health sciences librarianship | url = | journal = Health Information and Libraries Journal | volume = 20 | issue = | pages = 34–44 [36] }}</ref><ref name="Bloom">{{cite journal | doi = 10.1017/S0266462300016123 | last1 = Bloom | first1 = Bernard S. | last2 = Retbi | first2 = Aurelia | last3 = Dahan | first3 = Sandrine | last4 = Jonsson | first4 = Egon | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2000 | title = Evaluation Of Randomized Controlled Trials On Complementary And Alternative Medicine | url = | journal = International Journal of Technology Assessment in Health Care | volume = 16 | issue = 1| pages = 13–21 | pmid = 10815350 }}</ref> ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು.<ref name="Brater-449">{{cite journal | doi = 10.1067/mcp.2000.106465 | last1 = Brater | first1 = D. Craig | last2 = Daly | first2 = Walter J. | year = 2000 | title = Clinical pharmacology in the Middle Ages: Principles that presage the 21st century | url = | journal = Clinical Pharmacology & Therapeutics | volume = 67 | issue = 5| pages = 447–450 [449] }}</ref><ref name="Daly">{{cite journal | last1 = Daly | first1 = Walter J. | last2 = Brater | first2 = D. Craig | year = 2000 | title = Medieval contributions to the search for truth in clinical medicine | url =https://archive.org/details/sim_perspectives-in-biology-and-medicine_summer-2000_43_4/page/530| journal = [[Perspectives in Biology and Medicine]] | volume = 43 | issue = 4| pages = 530–540 | pmid = 11058989}}</ref> ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಜಾನಪದ ಔಷಧಗಳು ಮುಂದುವರೆದವು. 15ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನೂರಾರು ಔಷಧಿಗಳು ಮೂಲಿಕೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ಸಾರಿದವು. ಥಿಯೋಪ್ರಾಸ್ಟರವರ ’''ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ಪ್ಲಾಂಟರಂ'' ’ ಇದು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಡಿಸ್ಕೋರೈಡ್‌ರವರ ’''ದೆ ಮಟೆರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ'' ’ ಅವೆಸಿನ್ನಾರವರ ’''ಕೆನಾನ್ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿ'' ನ್ ಮತ್ತು ಅವೆಂಜೋರ್‌ರವರ ’ಫಾರ್ಮಾಕೋಪಿಯಾ’ ಗಳು ಕೂಡಾ ತುಂಬ ಹಳೆಯವುಗಳಲ್ಲ. [[File:Marjoram.png|right|thumb|ಪಾಕಯೋಗ್ಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಘ್ಯುಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಈಬುಕ್‌ನಿಂದ ಮಾರ್ಜರಮ್ :ಎಮ್. ಜಿ. ಕೈನ್ಸ್‌ರಿಂದ ಅವುಗಳ ಕೃಷಿ ಕಟಾವು ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗಳು]] ===ಆಧುನಿಕ ಯುಗ=== ೧೫, ೧೬ ಮತ್ತು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನಗಳು ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧದ ಕುರಿತಾಗಿನ ವಿವರವು 1526ರಲ್ಲಿ ದಿ ''ಗ್ರೇಟ್ ಹರ್ಬಲ್'' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯತು. ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿನ ಪುಸ್ತಕವೆಂದರೆ ಜಾನ್ ಗೆರಾರ್ದ್ ಇವರು ಬರೆದ ''ದಿ ಹರ್ಬಲ್ ಅಥವಾ ’ಜನರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್’'' (ಸಸ್ಯಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇತಿಹಾಸ)(1597) ಮತ್ತು ನಿಕೋಲಾಸ್ ಕಲ್‌ಪೇಪರ್ ಇವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ''ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫಿಸಿಶಿಯನ್ ಎನ್‌ಲಾರ್ಜ್ಡ್'' (1653). ಗೆರಾರ್ದ್‌ರವರ ಲೇಖನವು ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಔಷಧಿ ತಜ್ಞರಾದ ಡೊಡೊಯೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಜರ್ಮನ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೇಲಿನ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ಪ್ರತಿಯು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಭಾಗಗಳ ತಪ್ಪು ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಹಲವಾರು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಲ್‌ಪೆಪರ್‌ರವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋತಿಷ್ಯ, ಜಾದೂ, ಜಾನಪದಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವು ಗೆರಾರ್ದ್‌ರವರ ಮತ್ತು ಇತರ ಔಷಧೀಯ ಪುಸ್ತಕಗಳಂತೆ ಜನಪ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ಕುಚೋದ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಅನ್ವೇಷಣಾ ಯುಗ ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಹೊಸ ಔಷಧ ಸಸ್ಯಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಅಜ್ಟೆಕ್ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ''ಬಾಡಿಯನಸ್ ಮೆನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್'' ಇದು ಮೂಲ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಎರಡನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಯ ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಬಂದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಸಹಜ ಸಾವುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಬ್ಲಾಕ್ ಡೆತ್ ತಡೆಯಲು ಶುಶ್ರೂಷೆಯ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಾನಗಳೂ ಸಾವನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿಫಲವಾಗತೊಡಗಿದವು. ಇದಾದ ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಪ್ಯಾರಾಸೆಲ್ಸಸ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಔಷಧಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು (ಅರ್ಸೆನಿಕ್, ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೇಟ್, [[ಕಬ್ಬಿಣ|ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶ]], [[ಪಾದರಸ]] ಮತ್ತು [[ಗಂಧಕ|ಸಲ್ಫರ್‌]]ಗಳಂತಹುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಔಷಧಗಳು) ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ಇದು ವಿಷಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿದರೂ ಕೂಡ ಸಿಫಿಲಿಸ್‌ ನ್ನು ಬೇಗ ಗುಣಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು. [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ|ರಾಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿ ಯಿಂದಾಗಿ ಕಿಮೊಥೆರಪಿ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಔಷಧಗಳು 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದವು. ==ನೂತನ ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರ== ಕೈಗಾರಿಕೇತರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.<ref name="Developingworld2002">{{cite journal | author = Edgar J. DaSilva, Elias Baydoun, Adnan Badran | title = Biotechnology and the developing world | journal = Electronic Journal of Biotechnology | volume = 5 | issue = 1 | pages = | year = 2002 | url = http://www.scielo.cl/scielo.php?pid=S0717-34582002000100013&script= sci_ arttext&tlng=en | doi = 10.2225/vol5-issue1-fulltext-1 | id = | accessdate = | issn = 0717-3458 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಹಲವಾರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಹಂತ ತಲುಪಿದವು: * ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಮೂಲಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಔಷಧಿಯ ಪದ್ಧತಿ. * ವಿವಿಧ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯ ದೇಶಗಳಿಂದ ಸಿದ್ಧಾ ಮತ್ತು ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧ ಪಧತಿಗಳು ಬಂದವು * ಚೈನೀಸ್ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಔಷಧಗಳು (ಚೈನೀಸ್ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಶಾಸ್ತ್ರ) [[wiktionary:中药|中药]] (zhōngyào) * ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಿಗಳು. * ಯುನಾನಿ-ಟಿಬ್ ಔಷಧಿಗಳು. * ಶಾಮೆನಿ ಮೂಲಿಕೆಗಳು : ಇವು ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳಿಗೂ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯಗಳಿಂದ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತಿದೆ. * [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಮೂಲ ಅಮೆರಿಕಾದವರ]] ಔಷಧಿಗಳು. ಓಪಿಯಂ, [[ಆಸ್ಪಿರಿನ್‌|ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಪರಿನ್]], ಡಿಜಿಟಾಲಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಿನಿನ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡತೆ ಈಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿರುವ ಔಷಧಗಳು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಎಚ್‌ಒ) ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ಶೇ.೮೦ರಷ್ಟು ಜನರು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www. who.int/ mediacentre/factsheets/fs134/en/|title=Traditional medicine}}</ref> ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳು ಬಾಹೀರವೆನ್ನುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತುಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ $2ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Developingworld2002" /> ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿ ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿಸರ್ಗದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೀಕೃತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ [[ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿ|ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಔಷಧವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 1998ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂಲಿಕಾ ತಜ್ಞರ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರಿಂದ ಶಿಫಾರಸುಗೊಂಡ ಔಷಧಗಳು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite journal | last1=Barnes | first1=Joanne | last2=Ernst | first2=Edzard | title=Traditional herbalists’ prescriptions for common clinical conditions: A survey of members of the UK National Institute of Medical Herbalists | journal=Phytotherapy research | volume=12 | pages=369 | year=1998 | doi = 10.1002/(SICI)1099-1573(199808)12:5<369::AID-PTR304>3.0.CO;2-8 }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮೂಲಿಕಾ ತಜ್ಞರುಗಳು ಒಂದೇ ಮೂಲಿಕೆಯ ಗುಳಿಗೆಯ ಬದಲಾಗಿ ಹಲವು ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ದ್ರವ]] ರೂಪದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Casey MG, Adams J, Sibbritt D |title=An examination of the prescription and dispensing of medicines by Western herbal therapists: a national survey in Australia |journal=Complement Ther Med |volume=15 |issue=1 |pages=13–20 |year=2007 |month=March |pmid=17352967 |doi=10.1016/j.ctim.2005.10.008 |url=}}</ref> ಈಗಿನ ದಿನಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಥ್ಯದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಔಷಧ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ|ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವ ತಜ್ಞರುಗಳು]], [[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ತಜ್ಞರುಗಳು ಸೇರಿ ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಬೆಳವಳಣಿಗೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿರುವುದು ಬಹಳಷ್ಟು ರೋಗಗಳಿಗೆ ಶುಶ್ರೂಷೆ ನೀಡಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಂದಾಜು ಶೇ.25ಔಷಧಿಗಳು ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಶೇಕರಿಸಿದವುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs134/en/ |title=Traditional medicine. }}</ref><blockquote> *ಉತ್ತಮ ಗಿಡಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ನೂತನ ಔಷಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ 120 ಮಿಶ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ.80ರಷ್ಟು ದಾತುಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ನವೀನ ಔಷಧಿಗಳ ನಡುವೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="Fabricant2001" /> *ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಶೇ.2/3ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳ ಮೂಲವಾಗಿರುವ 35,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಸ್ಯಗಳು ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.{{Verify source|date=November 2007}} *7,000 ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಶೇಖರಿಸಿದ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | author = Interactive European Network for Industrial Crops and their Applications | title = Summary Report for the European Union | date = 2000-2005 | url = http://ec.europa.eu/research/quality-of-life/ka5/en/00111.html | id = QLK5-CT-2000-00111 | accessdate = }} [www.ienica.net/reports/ienicafinalsummaryreport2000-2005.pdf Free full-text].</ref> </blockquote> ==ಜೈವಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ== ಎಲ್ಲಾ ಸಸ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಯಾಪಚಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [[ಸಕ್ಕರೆ]] ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮೆಟಾಬಲಿಸಮ್ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಅವಶ್ಯವಿಲ್ಲ ಇದನ್ನು ದ್ವಿತೀಯ ಮೆಟಾಬಲಿಸಮ್ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಉಪಯುಕ್ತವಾದವುಗಳು ಕೇವಲ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ವರ್ಗ ಅಥವಾ [[ಜಾತಿ|ತಳಿ]]ಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಪರಾಗಾಧಾಯಕವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ರಕ್ಷಣ ಬೆಳಕು ವಿಕಿರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿತ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಚುರುಚುರಿಕೆ ಗಿಡ, ಕಾಡು ಸೇವಂತಿಗೆ ಮತ್ತು ಇಲಿಕಿವಿ ಸೊಪ್ಪಿನಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಳೆ ಗಿಡಗಳು ಔಷಧಿಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = John R Stepp | coauthors = | title = The role of weeds as sources of pharmaceuticals | journal = Journal of Ethnopharmacology | volume = 92 | issue = 2-3 | pages = 163–166 | month = June | year = 2004 | url = | doi = 10.1016/j.jep.2004.03.002 | id = | accessdate = | author =Stepp, J | pmid =15137997 }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = John R. Stepp, Daniel E. Moerman | coauthors = | title = The importance of weeds in ethnopharmacology | journal = Journal of Ethnopharmacology | volume = 75 | issue = 1 | pages = 19–23 | month = April | year = 2001 | url =https://archive.org/details/journal-of-ethnopharmacology_2001-04_75_1/page/17 | doi = 10.1016/S0378-8741(00)00385-8 | accessdate = | author =Stepp, J | pmid =11282438 | last2 =Moerman | first2 =DE }}</ref> ದ್ವಿತೀಯ ಕಾರ್ಯವಾದ ಮೆಟಾಬಲಿಸಮ್ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲವು ದ್ವಿತೀಯ ಮೆಟಾಬಲಿಸಮ್ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ವಿಷವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೀಟಗಳು ಗಿಡವನ್ನು ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಫೆರಮೋನ್‌ಗಳು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಪೈಟೊ ಅಲೆಸ್ಕಿಯನ್‌ಗಳು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಶಿಲೀಂದ್ರ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲೆಲೊ ಕೆಮಿಕಲ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯಾದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಯಹಾರಿ ಗುಂಪುಗಳು, ಪರಾಗದಾಯಕಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಸ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಜೈವಿಕ ಪಥವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://4e.plantphys.net/article.php?ch=13&id=313|title=Unraveling the Function of Secondary Metabolites|access-date=2011-02-14|archive-date=2009-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130053204/http://4e.plantphys.net/article.php?ch=13&id=313|url-status=dead}}</ref> ಬದಲಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಏಕ ಸಸ್ಯದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಬಹುದು. ಇದು ದ್ವಿತೀಯ ಮೆಟಾಬಲಿಸಮ್ ಕ್ರಿಯೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಣ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಮಾನವನ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಔಷಧವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಫೈಟೊಕೆಮಿಕಲ್ಸ್‌ ಗಳನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಜೈವಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಆಲ್ಕೊಲೈಡ್ಸ್ ನೈಟ್ರೊಜನ್‌ನ ಸುರಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಆಲ್ಕೊಲೈಡ್‌ಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಯ ನರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೌತುಕ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಕೆಫೆನ್ ಕೂಡ ಒಂದು ಆಲ್ಕೊಲೈಡ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ದತ್ತೂರವು ತೀಕ್ಷವಾದ ಮತ್ತು ಬರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸಾವು ಕೂಡ ತರಬಹುದು. *ಪಾಲಿಫೆನಾಲ್ ಅನ್ನು ಫೆನೊಪೊಲಿಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೆನೊಲ್ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎಂಥೋಸಯಾನಿನ್ಸ್ ದ್ರಾಕ್ಷಿಗೆ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸೊಯಾದಲ್ಲಿ ಐಸೊಫ್ಲೆವೊನ್ಸ್, ಪೈಟೊಎಸ್ಟ್ರೇಜನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಚಹಾಕ್ಕೆ ಕಟುತ್ವ ನೀಡುವ ಟ್ಯಾನಿನ್ಸ್ ಫೆನಿಲಿಕ್ಸ್ ಆಗಿದೆ. *ಟರ್ಪೆನಾಯ್ಡ್ಸ್‌ಗಳು ತೆರ್ಪೆನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಟರ್ಪೆನ್‌ಗಳು ಎರಡು ಜೋಡಿ ಐಸೊಪ್ರೆನ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮೊನೊಟರ್ಪೆನ್ಸ್, ಸೆಸ್ಕ್ವಿಟರ್ಪೆನ್ಸ್, ಡೈಟರ್ಪೆನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಟ್ರೈಟರ್ಪೆನ್ಸ್‌‍ಗಳು ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಐಸೊಪ್ರೇನ್ ಘಟಕಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಗೊಂಡಿವೆ. [[ಗುಲಾಬಿ]] ಮತ್ತು ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್ ಪರಿಮಳವು ಮೊನೊಟರ್ಪೇನ್ಸ್‌ನಿಂದಾಗಿದೆ. ಕೆರೊಟಿನಾಯ್ಡ್ಸ್ ಇದು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಜೋಳ]], ಟೊಮೆಟೊಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. *ಗ್ಲೈಕೊಸೈಡ್ಸ್ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಹೊಂದಿದ್ದು ಆ‍ಯ್‌ಗ್ಲಿಕಾನ್‌ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆ‍ಯ್‌ಗ್ಲಿಕಾನ್ ಒಂದು [[ಅಣು]]ವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದಾಗ ಜೈವಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗ್ಲುಕೊಸೈಡ್ ಬಂಧವು ನೀರು ಅಥವಾ ಕಿಣ್ವಗಳಿಂದ ಒಡೆಯುವವರೆಗೆ ನಿಷ್ಕ್ರೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಯಾಂತ್ರಿಕ ರಚನೆಯು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅಣು ಅಭ್ಯವಾಗುವಾಗುವಂತೆ ಮುಂದೂಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಗನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕೀಲಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚೆರ್ರಿ ಹಣ್ಣಿನ ಬೀಜದಲ್ಲಿರುವ ಸೈಯಾನೊಗ್ಲೈಕೊಸೈಡ್ಸ್ ಶಾಕಾಹಾರಿಯಿಂದ ದಾಳಿನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮಾತ್ರ ವಿಷವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡ್ರಗ್ ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಡಚ್‌ನ "ಡ್ರೂಗ್"(ಫ್ರೆಂಚ್ ಶಬ್ದ ಡ್ರೋಗ್) ಮೂಲಕ ಬಂದಿದೆ. ಇದರರ್ಥ 'ಒಣಗಿದ ಸಸ್ಯ'. ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇನುಲಿನ್ ದಾಹ್ಲಿಯಾಸ್ ಬೇರಿನಿಂದ, ಸಿಂಕೋನಾದಿಂದ ಕ್ವಿನೈಟ್,ಪೊಪ್ಪಿಯಿಂದ ಕೊಡೈನ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಫಿನ್,ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್‌ಗ್ಲೊವ್‌ನಿಂದ ಡೈಗೊಕ್ಸಿನ್. ನೀರು ಹಿಪ್ಪೆಗಿಡದ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಕ್ರೀಯ ಕಹಿ ಗ್ಲುಕೋಸೈಡ್ ಅಂಶವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಹಿಪ್ಪೊಕ್ರೆಟ್ಸ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದ. ಇದು ದೇಹದೊಳಗೆ ಸಾಲಿಸೈಲಿಕ್ ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಲಿಸೈಲಿಕ್ ಆ‍ಯ್‌ಸಿಡ್ ಪತ್ತೆಯು ಆಸಿಟಿಲೆಟೆಡ್ ರೂಪದ ಅಸೆಟೈಲ್ಸಾಲಿಸಿಲಿಕ್ ಅ‍ಯ್‌ಸಿಡ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿತು. ಇದನ್ನು " [[ಆಸ್ಪಿರಿನ್‌|ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಪಿರಿನ್]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸವಿಹುಲ್ಲು ಎಂಬ ಗಿಡದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಆಸ್ಪರಿನ್'' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಸವಿಹುಲ್ಲಿನ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ''ಸ್ಪಯರಿಯಾ'' ದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಅಸೆಟೈಲೆಶನ್ ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ "ಎ" ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಸರಳವಾದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ "ಇನ್" ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal | doi = 10.1136/bmj.329.7479.1408 | last1 = Lichterman | year = 2004 | first1 = B. L | pages = 1408 | volume = 329 | journal = BMJ |title=The Story of a Wonder Drug}}</ref> "ಆ‍ಯ್‌ಸ್ಪರಿನ್" ಮೂಲತಃ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸ್ಪಟ್ಟ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಔಷಧಕ್ಕೆ ಬೇಯರ್ ಎಜಿ ಎಂಬುವನು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ. ==ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ತತ್ವಜ್ಞಾನ== [[File:Rosmarinus officinalis3.jpg|right|thumb|ರೋಸ್‌ಮೆರಿ]] ಸಸ್ಯವನ್ನು ಔಷಧವಾಗಿ ಬಳಸುವ ನಾಲ್ಕು ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು *1. ಮಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ/ಶಮಾನಿಕ್ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲ ಹಳೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಈ ರೀತಿಯ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೃತ್ತಿಗಾರನು ಕಾಣಿಕೆ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದವನಾಗಿದ್ದು ಅದು ಆತನಿಗೆ/ಅವಳಿಗೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದ ಒಂದು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚೇತನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದಿಂದ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. *2. ಶಕ್ತಿಯುತವಾದದ್ದು ಇದು ಟಿಸಿಎಂ, ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಯುನಾನಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವಂತಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ವೃತ್ತಿನಿರತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚು ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುವವನಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅತಿಮಾನುಷ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. *3. ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಚೋದನಾ ಶಕ್ತಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭೌತರಾಸಾಯನಿಕ ವೃತ್ತಿಗಾರರಿಂದ ಇದು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಅಂತವರ ಉಪದೇಶವು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಾನೂನಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಇದು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದೆ, ಆದರೆ, ಶಕ್ತಿಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅವಲಂಬನೆಯ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ. *4. ರಾಸಾಯನಿಕ ಫಿಟೋಥೆರಪಿಸ್ಟ್ ಹೆಸರಿನ ಆಧುನಿಕ ವೃತ್ತಿಗಾರರು ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಅವರ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ ವಿವರಿಸಲು ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ದ್ವಿತೀಯ ಚಯಾಪಚಯಗಳ ವಿಶೇಷ ಕೂಡುವಿಕೆಗಳು ಸಿನರ್ಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಲ್ಪನೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ತೋರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಔಷಧಿ ವಸ್ತುಗಳು ಸಮಯ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ ಮೂಲಿಕಾತಜ್ಞರು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓರ್ವ ರೋಗಿಗೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಹೃದಯಾಘಾತ ಸಂಭವಿಸಿ ಅಪಾಯವು ಸಮೀಪಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಏನೇ ಆದರೂ ಮೂಲಿಕೆಗಳು ದೀರ್ಘ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಲ್ಲವು, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಔಷಧ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಗದಂತಹ ಪೌಷ್ಠಿಕತೆ ಹಾಗೂ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ನೀಡಬಲ್ಲವು. ಗುಣಪಡಿಸುವಂತೆಯೇ ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು ಕೂಡ ಅವರ ಗುರಿ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಮೂಲಿಕಾ ತಜ್ಞರು ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಬೇರುಗಳು ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳಂತಹ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೂಲಿಕೆಯಿಂದ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal | date= October 16, 1999 | last1= Vickers | first1= A | last2= Zollman | first2= C | title = ABC of complementary medicine: Herbal medicine | journal = British Medical Journal | volume = 319| issue = 7216| pages =1050–3| issn = | pmid =10521203 | pmc= 1116847 | doi = | url = }}</ref> ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಒಂದೇ ಘಟಕಾಂಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಔಷಧ ನೀಡುವ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಒಂದೇ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಆದಾಯ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ವಿವಿಧ ಮೂಲಿಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಅನೇಕ ಮೂಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಂಜನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ತಜ್ಞರು ಒಂದೇ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://content.herbalgram.org/abc/herbalgram/articleview.asp?a=2230|title=What is Herb Standardization?|access-date=2011-02-14|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927000232/http://content.herbalgram.org/abc/herbalgram/articleview.asp?a=2230|url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ, ಒಂದೇ ಮಿಶ್ರಣವು ವಿವಿಧ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ತಜ್ಞರು ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಸಮಷ್ಟಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕೃತರ ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ನಕಲು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲಿಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವಯವನ್ನು ಹೂಡುಕುವಿಕೆಯು ಔಷಧಿಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಮಿಶ್ರಣದ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | last = Challem | first = Jack | authorlink = Jack Challem | coauthors = | title = The Problem With Herbs | journal = Natural Health | volume = | issue = | pages = | month = January | year = 1999 | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NAH/is_1_29/ai_54062642/ | doi = | id = | accessdate = 2010-12-23 | archive-date = 2011-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111012161652/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0NAH/is_1_29/ai_54062642/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = E.M. Williamson | coauthors = | title = Synergy and other interactions in phytomedicines | journal = Phytomedicine | volume = 8 | issue = 5 | pages = 401–409 | year = 2001 | url = | doi =10.1078/0944-7113-00060 | pmid = 11695885 | accessdate = | author =Williamson, E }}</ref> ಔಷಧ ವಸ್ತು ಸಂಶೋಧನಾಕಾರರು ಔಷಧದ ಸಮಷ್ಟಿ ಪರಿಣಾಮದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಧತಿಯು ಅಸಮಂಜಸವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | last = Goldman | first = Peter | authorlink = Peter Goldman | coauthors = | title = Herbal Medicines Today and the Roots of Modern Pharmacology | journal = Annals of internal medicine | volume = 135 | issue = 8 Pt 1 | pages = 594–600 | year = 2001 | url = http://annals.highwire.org/cgi/reprint/135/8_Part_1/594.pdf | doi = | pmid = 11601931 | id = | accessdate = | format = PDF | archive-date = 2008-02-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080227041802/http://annals.highwire.org/cgi/reprint/135/8_Part_1/594.pdf | url-status = dead }}</ref> [[File:Thai hot peppers.jpg|right|thumb|ಥೈ ಚಿಲ್ಲಿ ಪೆಪ್ಪರ್‌ಗಳು ಕ್ಯಾಪ್ಸಾಸಿನ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ]] ವಿಶೇಷ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಷ್ಟಿ ಪರಿಣಾಮ<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = E.M. Williamson | coauthors = | title = Synergy and other interactions in phytomedicines | journal = Phytomedicine | volume = 8 | issue = 5 | pages = 401–409 | year = 2001 | url = | doi =10.1078/0944-7113-00060 | id = | accessdate = | author =Williamson, E | pmid =11695885 }}</ref> ವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Ido Izhaki | coauthors = | title = Emodin – a secondary metabolite with multiple ecological functions in higher plants | journal = New Phytologist | volume = 155 | issue = 2 | pages = 205–217 | url =https://archive.org/details/sim_new-phytologist_2002-08_155_2/page/205 | doi =10.1046/j.1469-8137.2002.00459.x | id = | accessdate = | year =2002 | author =Izhaki, Ido }}</ref> ಯು ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ನೇರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಂದರೆ ಎರಡನ್ನೂ ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದು. ಸಮಷ್ಟಿ ಪರಿಣಾಮದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ತಜ್ಞರು ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಕಾಸದ ಆಧಾರದ ಅರ್ಥ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮೇಲೆ ಔಷಧವಸ್ತು ವರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ವಾದಿಸಬಹುದು. ಸಸ್ಯಗಳೂ ಮಾನವರಂತೆಯೇ ಇಂತಹ ಆಯ್ಕೆಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳು ವಿಕಿರಣ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ ಮುಂತಾದವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳಸಿಕೊಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Johanna Grassmann, Susanne Hippeli and Erich F. Elstner | coauthors = | title = Plant’s defence and its benefits for animals and medicine: role of phenolics and terpenoids in avoiding oxygen stress | journal = Plant Physiology and Biochemistry | volume = 40 | issue = 6-8 | pages = 471–478 | date = June–August 2002 | url = | doi = 10.1016/S0981-9428(02)01395-5 | id = | accessdate = | author = Grassmann, J }}</ref> ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಹತ್ತಾರು ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Donald P. Briskin | coauthors = | title = Medicinal Plants and Phytomedicines. Linking Plant Biochemistry and Physiology to Human Health | journal = Plant Physiol, | volume = 124 | issue =2 | pages = 507–514 | month = October | year = 2000 | doi =10.1104/pp.124.2.507 | id = | accessdate = | author =Briskin, D. P. | pmid =11027701 | pmc =1539282 }}</ref> ಮಾನವ ರೋಗಗಳು ವಿವಿಧ ಕ್ರಮಗಳದ್ದಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲ್ಪಡಬಹುದು. ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ, ಉರಿಯೂತ, ಪೌಷ್ಠಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆರ್ ಓಎಸ್ (ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಆಮ್ಲಜನಕ ಜಾತಿ) ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಪಧಮನಿಯ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Mallika V, Goswami B, Rajappa M. | coauthors = | title = Atherosclerosis pathophysiology and the role of novel risk factors: a clinicobiochemical perspective | journal = Angiology | volume = 58 | issue = 5 | pages = 513–22 | date = 2007 October–November | url = | doi =10.1177/0003319707303443 | pmid = 18024933 | accessdate = | author =Mallika, V. | last2 =Goswami | first2 =B | last3 =Rajappa | first3 =M }}</ref> ಒಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ತಜ್ಞರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಆರ್ ಓಎಸ್ ನಂತರ ಒಂದು ಅಂಶವು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Govindarajan R, Vijayakumar M, Pushpangadan P. | coauthors = | title = Antioxidant approach to disease management and the role of 'Rasayana' herbs of Ayurveda | journal = J Ethnopharmacol. | volume = 99 | issue = 2 | pages = 165–78 | year = 2005 | url = | doi =10.1016/j.jep.2005.02.035 | pmid = 15894123 | accessdate = | author =Govindarajan, R | last2 =Vijayakumar | first2 =M | last3 =Pushpangadan | first3 =P }}</ref> ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒಂದು ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಒಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಔಷಧಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಬಂಧದ ಒಂದು ಜಾಲ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ತಜ್ಞರು ಮಾಹಿತಿಗಳ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇದು ಔಷಧ ನೀಡುವವರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ತರಕಾರಿಗಳಂತೆ, ಚಹಾಗಳಂತೆ ಅಥವಾ ಮಸಾಲೆಗಳಂತೆ ಎರಡು ವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೋರಬಲ್ಲವು, ಅವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಆಧಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದವು. ಎಥ್ನೋಬೊಟೊನಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮಾಹಿತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book | last =Slikkerveer | first =L.J. | coauthors = | journal = Medicinal and Aromatic Plants | title = The Challenge Of Non-experimental Validation Of Mac Plants | publisher = Springer | year = 2006 | location = | pages = | url=http://library.wur.nl/ojs/index.php/frontis/article/viewFile/1220/792 | doi = | id = | isbn = }}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕರು ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕತೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ಇದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ತಜ್ಞರು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವುದೆಂದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಮೂಲ ಸಂಪತ್ತು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Riddle JM. | coauthors = | title = History as a tool in identifying "new" old drugs | journal = Adv Exp Med Biol. | volume =505 | issue = 505 | pages = 89–94 | year = 2002 | url = | doi = | pmid = 12083469 | accessdate = | last1 =Riddle | first1 =JM }}</ref> ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಯ ಉಪಯೋಗವು ಒಂದೇ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಅಂಶದ ಕಾರ್ಯವು ಯಾವಾಗ ಅಸಮಂಜಸವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==ಜನಪ್ರಿಯತೆ== ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಅಂಡ್ ಅಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ನಿಂದ 2004 ರ ಮೇ ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರದಿಯು ಪೂರಕವಾಗುವ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಔಷಧ (ಸಿಎಎಂ) ವನ್ನು ಯಾರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಏನು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಏಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿತು. 2002 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ 18 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವಾಗ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತೋ ಆಗ [[ಜೀವಸತ್ವಗಳು|ವಿಟಮಿನ್]] ಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಔಷಧೋಪಚಾರ, ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಉಪಯೋಗವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಿಎಎಂ ಔಷಧೋಪಚಾರವಾಗಿದೆ (18.9%).<ref>{{cite web |url= http://nccam.nih.gov/news/report.pdf |title= Complementary and Alternative Medicine Use Among Adults: United States, 2002 |accessdate= September 16, 2006 |author= |last= Barnes |first= P M |authorlink= |coauthors= Powell-Griner E, McFann K, Nahin R L |date= 2004-05-27 |year= |month= |format= PDF |work= Advance data from vital and health statistics; no 343 |publisher= National Center for Health Statistics. 2004 |pages= 20 |language= |archiveurl= https://web.archive.org/web/20070202181416/http://nccam.nih.gov/news/report.pdf |archivedate= 2007-02-02 |url-status= dead }} (ಪುಟ 8ರಲ್ಲಿ ಕೋಷ್ಟಕ 1 ನೋಡಿ).</ref><ref>[http://nccam.nih.gov/news/2004/052704.htm ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ ಒನ್ ಥರ್ಡ್ ಆಫ್ ಯ.ಎಸ್. ಅಡಲ್ಟ್ಸ್ ಯೂಸ್ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್] ಮೇ 27, 2004ರಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ. ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್</ref> [[ಯುರೋಪ್]]ನಲ್ಲಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಪರಿಹಾರವು ಅತ್ಯಂಸ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಔಷಧ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಹಂಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ (ಉದಾ. ಅಪೋಥೆಕೆ). ಕಟ್ಟಳೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಔಷಧಗಳು ಎಣ್ಣೆಗಳು, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಅಥವಾ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಚಹಾಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಔಷಧೋಪಚಾರವು ಪಕ್ಕಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಔದ್ಯಮಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂಬಂತೆ ಕೆಲವರಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite journal | quotes = | author = James A. Duke | year = 2000 | month = Dec/January | title = Returning to our Medicinal Roots | journal = Mother Earth News | volume = | issue = | pages = 26–33 | issn = | pmid = | doi = | id = | url = http://www.highbeam.com/doc/1G1-73088521.html | archiveurl = https://archive.today/20130103023519/http://www.highbeam.com/doc/1G1-73088521.html | archivedate = 2013-01-03 | access-date = 2011-02-14 | url-status = dead }}</ref> [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]ನಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ತರಬೇತಿಯು ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಅನುದಾನಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಈಸ್ಟ್ ಲಂಡನ್, ಮಿಡಲ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಯುವನರ್ಸಿಟಿ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲ್ಯಾಂಕಶೈರ್, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನ್ ಸ್ಟರ್, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫಿ ಲಿಂಕನ್ ಮತ್ತು ಎಡಿನ್ ಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ನೇಪಿಯರ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳಂತಹ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪದವಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪದವಿಯಗೆ ಬಾಸ್ಟಿರ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಟಾಯಿ ಸೋಫಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2004 ರ ಕೊಕ್ರೇನ್ ಕೊಲಾಬ್ರೇಶನ್ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆಯು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು.<ref>[http://www.cochrane.org/colloquia/abstracts/ottawa/P-094.htm ಕೋಚ್ರಾನ್ ರಿವ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಥೆರಪೀಸ್: ಇವ್ಯಾಲ್ಯುಯೇಟಿಂಗ್ ದ ಸ್ಟ್ರೆಂತ್ ಆಫ್ ದ ಎವಿಡೆನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090826134437/http://www.cochrane.org/colloquia/abstracts/ottawa/P-094.htm |date=2009-08-26 }} ಕೋಚ್ರಾನ್ ಕೊಲಾಬರೇಶನ್. ಪ್ರಕಟಣೆ 2004 9 ಜನವರಿ 2010ರಂದು ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು.</ref> ==ಮೂಲಿಕೆ ಔಷಧಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳು== [[File:Arabic herbal medicine guidebook.jpeg|thumb|350px|ಡಯೋಸ್ಕೊರಿಡ್ಸ್’ ಮಟೀರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ, ಸಿ. ಅರೇಬಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ 1334 ಪ್ರತಿ, ಕ್ಯುಮಿನ್ ಮತ್ತು ಡಿಲ್‌ನ ಔಷಧೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಔಷಧೀಯ ಗಿಡಗಳ ಬಳಕೆ ಬಹಳ ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿರಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಅಥವಾ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಚಹಾದ ಅಥವಾ ಪೂರಕದ ಸೇವನೆ, ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಇಂಥಹ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಔಷಧಿ-ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಂಪನಿಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಔಷಧಿ-ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು, ವೃತ್ತಿನಿರತ ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿಗರಿಬ್ಬರೂ, ಅನೇಕವೇಳೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ "ವೈಲ್ಡ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್" (ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು) ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿನಾದ ಔಷಧಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ವಿಚಾರ ಅಂದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಯಿನ್-ಯಾಂಗ್ ಸಮತೋಲನ ಪ್ರೊ-ಒಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಹಾಗೂ ಆಂಟಿ-ಒಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಯಿನ್ ಹಾಗೂ ಯಾಂಗ್ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ORAC ಅರ್ಹತೆಯ ಅಂದಾಜಿನ ಹಲವು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬೆಂಬಲಿತಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal| doi = 10.1093/ecam/nem054| pmc = 2586310| last1 = Liao| pmid = 18955214| year = 2008| first1 = Hui| pages = 429–34| issue = 4| volume = 5| journal = Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine| last2 = Banbury| first2 = Linda K.| last3 = Leach| first3 = David N. |title=Antioxidant activity of 45 Chinese herbs and the relationship with their TCM characteristics}}</ref><ref>{{cite journal | quotes = | author = Boxin Ou, Dejian Huang1, Maureen Hampsch-Woodill and Judith A. Flanagan | date = | year = 2003 | month = | title = When east meets west: the relationship between yin-yang and antioxidation-oxidation | journal = The FASEB Journal | volume = 17 | issue =2 | pages = 127–129 | pmid = 12554690 | doi = 10.1096/fj.02-0527hyp | id = | url =https://archive.org/details/sim_faseb-journal_2003-02_17_2/page/127 }}</ref> ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಆರಂಭಿಕ ಸ್ಥಾಯಿಗರು ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ಆಯಾತವಾದ ಗಿಡಗಳ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಗಾರ, ಸ್ಯಾಮ್ಯೂಲ್ ಥೊಂಸನ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನಪ್ರೀಯ ಔಷಧಿಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಿಸಿದರು. ಫಿಸಿಯೋಮೆಡಿಕಲಿಸಂ ಎಂಬ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಷಯದಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಸಮೂಹ, ದಿ ಎಕ್ಲೆಕ್ಟಿಕ್ಸ್, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯ ಉಪಶಾಖೆಯಾಗಿತ್ತು, ಇವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಪಾದರಸ ಹಾಗೂ ರಕ್ತ ಸುರಿಯುವಿಕೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇವೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಅಮೇರಿಕನ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಎರಡು ಸಮೂಹಗಳು ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಚೆರೊಕಿ ಔಷಧಿ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರಗಳು, ಔಷಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜೀವಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿಷದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಚೆರೊಕಿ ಮೂಲಿಕೆ-ವ್ಯಾಪಾರಿ ಡೆವಿಡ್ ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ರ ಅನುಸಾರ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಎರಡರ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಒಂದು ರೋಗದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಗಿಡಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated2">[http://oneearthherbs.squarespace.com/safety-regulation/ ''ಸುರಕ್ಷತೆ &amp; ನಿಯಂತ್ರಣ -- ಯಾರು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?'' ], ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಟಿಲೊಸ್ಟನ್ ಸಂಸ್ಥೆ</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ, 30 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧಿ ಜಟಿಲ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, "ವಾತಾ", "ಪಿತ್ತಾ" ಅಥವಾ "ಕಫಾ"ವನ್ನು ಸಮತೋಲಿಸಲು ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು "[[ರಸವಿದ್ಯೆ|ಪರಿವರ್ತನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]]"ಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದನ್ನು ಸೇರಿಸಿ.<ref>[http://oneearthherbs.squarespace.com/language-of-herbs/ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಟಿಲೊಸ್ಟನ್ ಸಂಸ್ಥೆ - ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಭಾಷೆ]</ref> [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳು ನಾಡಿ]]ನಲ್ಲಿ, ಸಿದ್ಧಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ತನ್ನದೆ ಜನಪ್ರಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಈಗ ತಮಿಳರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾ ಪದ್ಧತಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. ಔಷಧಿಗಳ ಭಿನ್ನವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 300,000 ಪಂಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಲೈಂಗಿಕತೆ ("ಕೊಕೊಕಾಮ್" ಶ್ರೇಷ್ಠ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥ), ಮೂಲಿಕೆಗಳ, ಖನಿಜಗಳ, ಮತ್ತು ಧಾತುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಸಂಬದ್ಧವಾದ ಹಲವು ರೋಗಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ. ಆಯುರ್ವೇದ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಾ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಥೈವಾಥ್ಥಿನ್ ಕುರಾಲ್, ಚಂದ್ರಶೇಖರೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ, ಆವೃತ್ತಿ.3,ಪುಪು737</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಿಲಿಯಂ ಲೆಸಸ್ಸೆರ್‌ ಅವರ ಟ್ರೈಯುನ್ ಸೂತ್ರ, ಇದು ಪೈಥಾಗೊರಿಯನ್ ಪ್ರತಿಮಾವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಚಿನಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಪೂರಕಗೊಳಿಸುವ, ವ್ಯಯಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಬಾಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮೂರು ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ತಟಸ್ಥವಾಗಿ ಪೋಷಿಸುವ 9 ಮೂಲಿಕೆ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಭಾವಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂಲಿಕೆ-ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಜೀವನಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಅಭ್ಯಾಸಾವಧಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಕಲಿಸಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ದಿ ವಿಲಿಯಮ್ ಲೆಸಸ್ಸೆರ್ ದಾಖಲೆ<ref>[http://www.williamlesassierarchive.org ವಿಲಿಯಮ್ ಲೆಸಾಸ್ಸೈರ್ ಆರ್ಕೈವ್]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ವೆಬ್‌ಸೈಟ್</ref> ಹಾಗೂ ದಿ ಡೆವಿಡ್ ವಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಸೆಂಟರ್ ಫೊರ್ ಹರ್ಬಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್.<ref>[http://www.herbalstudies.org ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಡೇವಿಡ್ ವಿನ್‌ಸ್ಟನ್ ] ವೆಬ್‌ಸೈಟ್</ref> ಮೂಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಔಷಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಜೀವಿಕಗಳು, ಪುಷ್ಟಿದಾಯಕಗಳು, ಹಾಗೂ ಜೀವಾಣುವಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ವಿಷವನ್ನು ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬಹುದು. ಹಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪರಿಹಾರೋಪಾಯಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ವಿಷಕಾರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಸಿದ್ಧಿಸಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾವೆ. ಗಾವೊ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಮೂಲಿಕೆ, ನೈಜೀರಿಯದ ಜೋಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಇವರು ಇಲಿಗಳ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೈಯೊಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅನುಸಾರ, ಗಾವೊ ವಿಷತ್ವದ ಮತ್ತು ಪ್ರಚೋದಿತ ಜ್ವರ, ಭೇದಿ ಹಾಗೂ ಉರಿಯೂತಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣವಾಯಿತು.<ref>[http://www.scidev.net/en/sub-suharan-africa/news/sub-saharan-africa-news-in-brief-25-march-9-april.html] ವೆಬ್‌ಸೈಟ್</ref> ==ಔಷಧಿ ನೀಡುವಿಕೆಯ ಮಾರ್ಗಗಳು== ಮೂಲಿಕೆ ಉತ್ಪನ್ನದ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸಂಯೋಜನೆ ಅದರ ಸಾರತೆಗೆಯುವ ಕ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಟಿಸೆನ್ ಧ್ರುವೀಯ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಕಾರಣ [[ನೀರು]] ಒಂದು ಧ್ರುವೀಯ ದ್ರಾವಕ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಒಂದು ಧ್ರುವೀಯವಲ್ಲದ ದ್ರಾವಕ ಹಾಗೂ ಅದು ಧ್ರುವೀಯವಲ್ಲದ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಎಲ್ಲೊ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಲವು ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸಬಹುದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ: *ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚುವ [[ಟಿಂಕ್ಚರ್]]‌ಗಳು - ಎಕಿನೆಷಿಯ ಸಾರದ ಮೂಲಿಕೆಗಳಂತಹ ಆಲ್ಕೋಹಾಲಿಕ್ ಸಾರಗಳು. ಸಾಮಾಣ್ಯವಾಗಿ 100% ಶುದ್ಧ ಇಥನೊಲ್ (ಅಥವಾ 100% ಇಥನೊಲ್ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣ) ಅನ್ನು ಮೂಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಟಿಂಕ್ಚರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 25% ಇಥನೊಲ್ (ಕೆಲವು ಸಲ 90%) ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated1">ಗೇರ್ಟ್ ವೆರ್ಹೆಲ್ಸ್ಟ್‌ರಿಂದ ಗ್ರೂಟ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಗೆನೀಸ್ಕ್ರಾಚ್ಟಿಗ್ ಪ್ಲಾಂಟೆನ್</ref> ಟಿಂಕ್ಚರ್ ಪದವನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಇಥನೊಲ್ ಅಲ್ಲದೆ ಇತರ ದ್ರಾವಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಾಡುವ ತಯಾರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮದ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಿದ್ಧರಸಗಳು - ಇವು ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಆಲ್ಕೋಹಾಲಿಕ್ ಸಾರ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಥನೋಲ್‌ನ ಶೇಕಡಾವಾರು 12-38% <ref name="autogenerated1" /> ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಮದ್ಯ ಮದ್ಯದ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಆರ್ದ್ರೀಕರಣವಾದರೆ, ಸಿದ್ಧರಸ ಮದ್ಯಸಾರದ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಆರ್ದ್ರೀಕರಣ (ಉದಾಹರಣೆ, ವೊಡ್ಕ, ಗ್ರಪ್ಪಾ, ಇತರೆ). *ಟಿಸೆನ್‌ಗಳು - ಕ್ಯಾಮೊಮೈಲ್ ಅಂತಹ ಮೂಲಿಕೆಯ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ಸಾರ. *ಡಿಕೊಕ್ಷನ್‌ಗಳು - ಸಾಮಾಣ್ಯವಾಗಿ ಬೇರುಗಳ ಅಥವಾ ತೊಗಟೆಯ ಬಹು-ಕಾಲದ ಕುದಿತ ಸಾರ. *ಮಿದುಗೊಳಿಸಿದವು - ಹೆಚ್ಚು ಲೋಳೆ ಇರುವ ಗಡಗಳ ತಂಪಾದ ಒಳಕ್ಕೆ ಸುರಿಯುವುಕೆ - ಸಣ್ಣ ಕರ್ಪೂರದ ಎಲೆ, ನಿಂಬೆ ವಾಸನೆಯ ಎಲೆಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಬೇರು, ಇತರೆಯ ತರಹ ಅಂಶಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಗಿಡಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿ ತಣ್ಣಿರಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ನಂತರ 7 ರಿಂದ 12 ಘಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ನೆನೆಯಲು ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ (ಬಳಸಿದ ಮೂಲಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ). ಹಲವು ಮಿದುಗೊಳಿಸಿದವುಗಳಿಗೆ 10 ಘಂಟೆಗಳು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated1" /> *ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಸೇಬುಗಳ ಕಟು ಹುಳಿ ರಸಗಳು - ಟಿಂಕ್ಚರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಬಗೆಯಲ್ಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದ್ರಾವಕದಂತೆ [[ಅಸಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ]]ದ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಪ್ರಕೃತಗಳು: **ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಎಣ್ಣೆಗಳು - ಅವಶ್ಯವಾದ ಎಣ್ಣೆ ಸಾರಗಳ ಬಳಕೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ವಾಹಕ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಹಲವು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಎಣ್ಣೆಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಸುಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣವಾಗಬಹುದು - ಒಲಿವ್ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಬಾದಾಮಿ ಎಣ್ಣೆಯಂತಹ ಯಾವುದೇ ಇತರ ಆಹಾರ ವರ್ಗದ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ತೆಳುವಾಗಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತದ ಹಾಗೆ ಬಳಸಬಹುದು).<ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Essential Oil Safety Information | work = | publisher = | date = | url = http://aromaweb.com/articles/safety.asp | format = | doi = | accessdate = }}</ref> **ಲೇಪಗಳು, ಎಣ್ಣೆಗಳು, ಮುಲಾಮುಗಳು, ಚರ್ಮಲೇಪಗಳು ಹಾಗೂ ದ್ರವ ಲೇಪಗಳು - ಹಲವು ಪ್ರಕೃತ ಬಳಕೆಗಳು ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಎಣ್ಣೆ ಸಾರಗಳು. ಒಂದು ಆಹಾರ ವರ್ಗದ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ವಾರಗಳಿಂದ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ನೆನೆಸಿದರೆ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಫೈಟೊರಾಸಾನಿಕಗಳು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. *ಈ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಲೇಪಗಳು, ಚರ್ಮಲೇಪಗಳು, ದ್ರವ ಲೇಪಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿ ಅಥವಾ ಬರಿ ಹಾಗೆಯೆ ಎಣ್ಣೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕೃತ ಬಳಕೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ಮಾಲೀಸು ಮಾಡುವ ಎಣ್ಣೆಗಳು, ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ರಿಮಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಲೇಪಗಳು ಹಾಗೂ ಗಾಯ ವಾಸಿ ಮಾಡುವ ಸಂಯೋಜನಗಳನ್ನು ಇದೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. **ಬಿಸಿಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಚೂರ್ಣಗಳು - ಇಡೀ ಸಸ್ಯವನ್ನು (ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು) ಬಿಸಿಕಟ್ಟು ಅಥವಾ ಚೂರ್ಣವನ್ನಾಗಿ ಅರೆಯಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕುಟ್ಟಿ, ಒಣಗಿಸಿ, ತುಸು ನೀರಿನಿಂದ ಮೆತ್ತಗೆ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಇಡಿ ಮೂಲಿಕೆಯ ಸೇವನೆ - ಇದನ್ನು ವಣಗಿದ ರೂಪದಲ್ಲಿ (ಮೂಲಿಕೆ ಪುಡಿ), ಅಥವಾ ತಾಜಾ [[ರಸ]] (ತಾಜಾ ಎಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಿಡದ ಭಾಗಗಳು). *ಸಿಹಿಪಾನೀಯಗಳು - ಸಿಹಿಪಾನೀಯ ಅಥವಾ [[ಜೇನು|ಜೇನುತುಪ್ಪ]]ದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸಾರ. ಅರವತೈದು ಭಾಗಗಳ ಸಕ್ಕರೆಯನ್ನು 35 ಭಾಗಗಳ ನೀರು ಹಾಗೂ ಮೂಲಿಕೆಯ ಜೊತೆ ಬೆರಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಮೂರು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ನೆನೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated1" /> *ಸಾರಗಳು - ದ್ರವ ಸಾರಗಳು, ವಣ ಸಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಆವೀಕಾರಕಗಳು ಸೇರಿವೆ. ದ್ರವ ಸಾರಗಳು ಟಿಂಕ್ಚರ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇಥನೋಲ್ ಶೇಕಡಾವಾರು ಹೊಂದ ದ್ರವಗಳು. ಅವುಗಳನ್ನು (ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ) ವಾಯು ಶೂನ್ಯತೆಯಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ಟಿಂಕ್ಚರ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. *ಗಿಡಗಳ ಮೂಲವಸ್ತುವಿನ ಸಾರ ಆವಿಯಾಗಿ ವಣ ರಾಶಿ ಉಳಿದು ವಣ ಸಾರಗಳು ಆಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಕೋಶ ಅಥವಾ ಗುಳಿಗೆ ತಯಾರಿಸ ಬಹುದು.<ref name="autogenerated1" /> ಆವಿಕಾರಕವು ಘನೀಭವಿಸುವ-ವಣಗಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾದ ಒಂದು ವಣ ಸಾರ. *ಸುವಾಸನೆ ಚಿಕತ್ಸೆಯಲ್ಲಿನ ಉಸಿರೆಳೆತವನ್ನು ಮನೋಭಾವ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು<ref>{{cite web |url=http://www.umm. edu /altmed/articles/aromatherapy-000347.htm |title=Aromatherapy |accessdate= |work= }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal | doi = 10.1080/00207450802333953 | last1 = Herz | first1 = RS. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2009 | title = Aroma therapy facts and fiction: a scientific analysis | url = | journal = Int J Neurosci | volume = 119 | issue = 2| pages = 263–290 | pmid = 19125379 }}</ref>, ಇದರಿಂದ ಸೈನಸ್ ಸೋಂಕು ಅಥವಾ ಕಫವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಹುದು<ref>{{cite journal | doi = 10.1016/j.jep.2008.11.004 | last1 = Gilani | first1 = AH | last2 = Shah | first2 = AJ | last3 = Zubair | first3 = A. | author-separator =, | author-name-separator= | last4 = Khalid | first4 = S| year = 2009 | last5 = Kiani | first5 = J | last6 = Ahmed | first6 = A | last7 = Rasheed | first7 = M | last8 = Ahmad | first8 = V | title = Chemical composition and mechanisms underlying the spasmolytic and bronchodilatory properties of the essential oil of Nepeta cataria L. | url = | journal = J of Ethnopharmacol | volume = 121 | issue = | pages = 405–411 }}</ref ಅಥವಾ ಚರ್ಮವನ್ನು ಆಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬಹುದು (ಇಲ್ಲಿ ನೇರ ಉಸಿರೆಳೆತದಗಿಂತ ಆವಿ) *ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ತಾಜಾ ಮೂಲಿಕೆಯ ಲೇಪನ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಹಚ್ಚಿ. *ಮೂಲಿಕೆಯನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕುದಿಸಿ, ಮೂಲಿಕೆಯ ಚಹಾದ ಹಾಗೆ. ==ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಗಿಡಗಳ ಉದಾಹರಣೆ== {{Main|List of plants used as medicine}} ಸಾಕಾಗದ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಕಾರಣ ಪ್ರಾಯಶಃ, ಕೆಲವು ಮೂಲಿಕೆಯ ಪರಿಹಾರಗಳು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಿದರ್ಶಿಸಿದೆ.<ref name="pmid17913230" /> ಪ್ರಮಾಣಿಸಿದ ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿ ಮಾದರಿಯ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಇನ್-ವಿಟ್ರೊ ಲೋಹಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಆದ್ದರಿಂದ ಇವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿತ ಸಾಕ್ಷಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒದಗಿಸಲಾಗದು. *''ಆಲೊ ವೆರಾ'' ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಗಾಯಗಳ ವಾಸಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Maenthaisong R 2007">{{cite journal | doi = 10.1016/j.burns.2006.10.384 | last1 = Maenthaisong | first1 = R | last2 = Chaiyakunapruk | first2 = N | last3 = Niruntraporn | first3 = S | author-separator =, | last4 = Kongkaew | author-name-separator= | year = 2007 | first4 = C | title = The efficacy of aloe vera for burn wound healing: a systematic review | url = | journal = Burns | volume = 33 | issue = 6| pages = 713–718 | pmid = 17499928 }}</ref> ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ಪರಿಶೀಲನೆಯ (1999ರ ಸಮಯದಿಂದ) ಹೇಳಿಕೆ ಪ್ರಾಕಾರ ಗಾಯ ವಾಸಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಆಲೊ ವೆರಾದ ಉತ್ತೇಜನದ ಪ್ರಭಾವ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ನಂತರದ ಒಂದು ಪರಿಶೀಲನೆ (2007ರ ಸಮಯದಿಂದ) ಆಲೊ ವೆರಾದ ಬಳಕೆ ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಎರಡನೇಯ ಮಟ್ಟದ ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳನ್ನು ವಾಸಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಚಿತ ಸಾಕ್ಷಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref name="Maenthaisong R 2007" /><ref>{{cite journal | last1 = Vogler | first1 = BK | last2 = Ernst | first2 = E. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 1999 | title = Aloe vera: a systematic review of its clinical effectiveness | url = | journal = Br J GGen Prac | volume = 49 | issue = 447| pages = 823–828 | pmid=10885091 | pmc = 1313538}}</ref> *''ಇನ್-ವಿಟ್ರೊ'' ಅಧ್ಯಯನಗಳು<ref>{{cite journal|author=Gebhardt, R|journal= J Pharmacol Exp Ther|year=1998|volume=286|issue=3|pages=1122–1128 |pmid= 9732368 |title=Inhibition of Cholesterol Biosynthesis in Primary Cultured Rat Hepatocytes by Artichoke (Cynara scolymus L.) Extracts}} </ref> ಹಾಗೂ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದ ಅಧ್ಯಯನದ ಅನುಸಾರ ಆರ್ಟಿಚೊಕ್ (''ಸೈನಾರ ಕಾರ್ಡುಂಕ್ಲಸ್'' ) [[ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌|ಕೊಬ್ಬಿ]]ನ ಮಟ್ಟಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Bundy R., et al. | coauthors = | title = Artichoke leaf extract (Cynara scolymus) reduces plasma cholesterol in otherwise healthy hypercholesterolemic adults: a randomised double-blind placebo controlled trial | journal = Phytomedicine | volume =15 | issue =9 | pages =668–75 | date = | url = | doi = 10.1016/j.phymed.2008.03.001 | id = | accessdate = | author =Bundy, R | pmid =18424099 | last2 =Walker | first2 =AF | last3 =Middleton | first3 =RW | last4 =Wallis | first4 =C | last5 =Simpson | first5 =HC | year=2008 | month=September}}</ref> *ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಬೆರ್ರಿ ಎಲೆ (''ರುಬಸ್ ಫ್ರುಟಿಕೊಸಸ್'' ) ಪ್ರಸಾಧನ ಕಲೆಯ ಸಮುದಾಯದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ ಕಾರಣ ಇದು ತ್ವಚೆಯ ಸುಕ್ಕು ಬೀಳುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯವಾಗುವ ಮೆಟ್ಯಾಲೊಪ್ರೊಟಿನೆಸೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Herrmann M, Grether-Beck S, Meyer I, Franke H, Joppe H, Krutmann J, Vielhaber G. | coauthors = | title = Blackberry leaf extract: a multifunctional anti-aging active. | journal = Int J Cosmet Sci. | volume = 29 | issue = 5 | pages = 411 | year = 2007 | month = October | url = | doi =10.1111/j.1468-2494.2007.00389_5.x | pmid = 18489379 | accessdate = | author =Herrmann, Martina | last2 =Grether-Beck | first2 =Susanne | last3 =Meyer | first3 =Imke | last4 =Franke | first4 =Helge | last5 =Joppe | first5 =Holger | last6 =Krutmann | first6 =Jean | last7 =Vielhaber | first7 =Gabriele }}</ref> *ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಸ್ಪಬೆರ್ರಿ (''ರುಬಸ್ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಷಿಯಲ್ಸ್'' ) ಬಾಯಿಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Han C, Ding H, Casto B, Stoner GD, D'Ambrosio SM. | coauthors = | title = Inhibition of the growth of premalignant and malignant human oral cell lines by extracts and components of black raspberries. | journal = Nutr Cancer. | volume = 51 | issue = 2 | pages = 207–17 | year = 2005 | url =https://archive.org/details/nutrition-and-cancer_2005_51_2/page/207 | doi =10.1207/s15327914nc5102_11 | pmid = 15860443 | accessdate = | author =Han, ChunHua | last2 =Ding | first2 =H | last3 =Casto | first3 =B | last4 =Stoner | first4 =GD | last5 =D'ambrosio | first5 =SM }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Mallery SR, Zwick JC, Pei P, Tong M, Larsen PE, Shumway BS, Lu B, Fields HW, Mumper RJ, Stoner GD. | coauthors = | title = Topical application of a bioadhesive black raspberry gel modulates gene expression and reduces cyclooxygenase 2 protein in human premalignant oral lesions. | journal = Cancer Res. | volume = 68 | issue = 12 | pages = 4945–57 | date = 2008-06-15 | url =https://archive.org/details/sim_cancer-research_2008-06-15_68_12/page/4945 | doi =10.1158/0008-5472.CAN-08-0568 | pmid = 18559542 | accessdate = | author =Mallery, S. R. | last2 =Zwick | first2 =JC | last3 =Pei | first3 =P | last4 =Tong | first4 =M | last5 =Larsen | first5 =PE | last6 =Shumway | first6 =BS | last7 =Lu | first7 =B | last8 =Fields | first8 =HW | last9 =Mumper | first9 =RJ | pmc =2892791 }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Rodrigo KA, Rawal Y, Renner RJ, Schwartz SJ, Tian Q, Larsen PE, Mallery SR. | coauthors = | title = Suppression of the tumorigenic phenotype in human oral squamous cell carcinoma cells by an ethanol extract derived from freeze-dried black raspberries. | journal = Nutr Cancer. | volume = 54 | issue = 1 | pages = 58–68 | year = 2006 | url =https://archive.org/details/nutrition-and-cancer_2006_54_1/page/58 | doi =10.1207/s15327914nc5401_7 | pmid = 16800773 | accessdate = | author =Rodrigo, Kapila | last2 =Rawal | first2 =Y | last3 =Renner | first3 =RJ | last4 =Schwartz | first4 =SJ | last5 =Tian | first5 =Q | last6 =Larsen | first6 =PE | last7 =Mallery | first7 =SR | pmc =2392889 }}</ref> *ಬೂಫೊನ್ (''ಬೂಫೊನ್ ಡಿಸ್ಟಿಚ'' ) ಅತಿ ವಿಷಯುಕ್ತ ಈ ಗಿಡವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid18775771">{{cite journal |author=Stafford GI, Pedersen ME, van Staden J, Jäger AK |title=Review on plants with CNS-effects used in traditional South African medicine against mental diseases |journal=J Ethnopharmacol |volume=119 |issue=3 |pages=513–37 |year=2008 |pmid=18775771 |doi=10.1016/j.jep.2008.08.010 }}</ref> ''ಇನ್ ವಿಟ್ರೊ'' ಹಾಗೂ ''ಇನ್ ವಿವೊ'' ಖಿನ್ನತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಣಾಮ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆ ನಿದರ್ಶನ ನೀಡಿದೆ.<ref name="pmid18809486">{{cite journal |author=Pedersen ME, Szewczyk B, Stachowicz K, Wieronska J, Andersen J, Stafford GI, van Staden J, Pilc A, Jäger AK |title=Effects of South African traditional medicine in animal models for depression. |journal=J Ethnopharmacol |volume=119 |issue=3 |pages=542–8 |year=2008 |pmid=18809486 |doi=10.1016/j.jep.2008.08.030 }}</ref><ref name="pmid15814274">{{cite journal |author=Sandager M, Nielsen ND, Stafford GI, van Staden J, Jäger AK |title=Alkaloids from Boophane disticha with affinity to the [[serotonin]] transporter in rat brain. |journal=J Ethnopharmacol |volume=98 |issue=3 |pages=367–70 |year=2005 |pmid=15814274 |doi=10.1016/j.jep.2008.08.010 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Neergaard J, Andersen J, Pedersen ME, Stafford GI, van Staden J, Jäger AK |title=Alkaloids from Boophone disticha with affinity to the [[serotonin]] transporter |journal=S Afr J Botany |volume=72 |issue=2 |pages=371–4 |year=2009 |pmid= |doi=10.1016/j.sajb.2009.02.173 }}</ref> *ಬಟ್ಟರ್‌ಬರ್ ''(ಪೆಟಸೈಟ್ಸ್ ಹೈಬ್ರಿಡಸ್)'' *ಕ್ಯಾಲೆಡುಲ ''(ಕ್ಯಾಲೆಡುಲ ಒಫಿಷಿನಲಿಸ್)'' ಹೊಟ್ಟೆಯ ಸೆಡೆತಗಳು ಹಾಗೂ ಮಲಬದ್ಧತೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Bashir S 2006">{{cite journal | doi = 10.1002/ptr.1980 | last1 = Bashir | first1 = S | last2 = Janbaz | first2 = KH | last3 = Jabeen | first3 = Q | author-separator =, | last4 = Gilani | author-name-separator= | year = 2006 | first4 = AH | title = Studies on spasmogenic and spasmolytic activities of Calendula officinalis flowers | url =https://archive.org/details/sim_phytotherapy-research_2006-10_20_10/page/906| journal = Phytother Res | volume = 20 | issue = 10| pages = 906–910 | pmid = 16906636 }}</ref> ''ಕ್ಯಾಲೆಡುಲ ಒಫಿಷಿನಲಿಸ್'' ಹೂವುಗಳ ನೀರಿನ-ಇಥನೊಲ್ ಸಾರಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪ್ಯಾಸ್ಮೊಲಿಟಿಕ್ ಹಾಗೂ ಸ್ಪ್ಯಾಸ್ಮೊಜೆನಿಕ್ ಎರಡು ಪ್ರಭಾವಗಳಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹೀಗೆ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತಾರ್ಕಿಕಾಧಾರ ನೀಡಿದೆ.<ref name="Bashir S 2006" /> ಕ್ಯಾಲೆಡುಲ ಚರ್ಮಲೇಪ ಅಥವಾ ಮುಲಾಮು ವಿಕಿರಣದಿಂದಾಗುವ ಚರ್ಮದ ಉರಿಯೂತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಕಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲು "ಸೀಮಿತ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ".<ref>{{cite journal | doi = 10.1016/j.soncn.2006.04.004 | last1 = McQuestion | first1 = M. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2006 | title = Evidence-based skin care management in radiation therapy | url = | journal = Semin Oncol Nurs". | volume = 22 | issue = | pages = 163–173 }}</ref><ref>{{cite journal | doi = 10.1007/s00520-006-0063-4 | last1 = Bolderston | first1 = A | last2 = LLoyd | first2 = NS | last3 = Wong | first3 = RK | author-separator =, | author-name-separator= | last4 = Holden | first4 = L| year = 2006 | last5 = Robb-Blenderman | first5 = L | author6 = Supportive Care Guidelines Group of Cancer Care Ontario Program in Evidence-Based Care | title = The prevention and management of acute skin reactions related to radiation therapy: a systematic review and practice guideline | url = | journal = Support Care Cancer | volume = 14 | issue = 8| pages = 802–817 | pmid = 16758176 }}</ref> *ಭಂಗಿಗಿಡ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಭಂಗಿಗಿಡ ಕೂಡ ನೋಡಿ. *ಕ್ರ್ಯಾನ್‌ಬೆರ್ರಿ ''(ವ್ಯಾಸಿನಿಯಮ್ ಒಕ್ಸಿಕೊಕೊಸ್)'' ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳುವ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಜೊತೆಯ ಮೂತ್ರದ ಸಣ್ಣಗ್ರಂಥದ ಸೋಂಕುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಕಾರಿ ಆಗಿರಬಹುದು.<ref name="pmid18253990">{{cite journal |author=Jepson R, Craig J |title=Cranberries for preventing urinary tract infections |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=1 |pages=CD001321 |year=2008 |pmid=18253990 |doi=10.1002/14651858.CD001321.pub4 }}</ref> *ಎಕಿನೇಶಿಯ (''ಎಕಿನೇಶಿಯ ಅಂಗಸ್ಟಿಫೊಲಿಯ, ಎಕಿನೇಶಿಯ ಪಲಿಡ, ಎಕಿನೇಶಿಯ ಪರ್‌ಪರಿಯ'' ) ಸಾರ ರೈನೊವೈರಸ್‌ನ ಶೀತಗಳ ಅವಧಿ ಹಾಗೂ ಉಗ್ರತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ; ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಯೋಗ್ಯ ಔಷಧ ಪ್ರಮಾಣ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕವಾದ ಸಂಶೋಧನೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal | quotes = | author = Shah SA, Sander S, White CM, Rinaldi M, & Coleman CI | date = | year = 2007 | month = July | title = Evaluation of echinacea for the prevention and treatment of the common cold: a meta-analysis | journal = Lancet Infect Dis. | volume = 7 | issue =7 | pages = 473–80 | pmid = 17597571 | doi = 10.1016/S1473-3099(07)70160-3 }}</ref><ref>{{cite journal|author=Schoop, R, Klein, P, Suter, A, & Johnston, SL|title=Echinacea in the prevention of induced rhinovirus colds: a meta-analysis|journal=Clinical Therapeutics|year=2006|volume=28|issue=2|pages=174–83|pmid= 16678640|doi=10.1016/j.clinthera.2006.02.001}}</ref> *ಎಲ್ಡರ್ ಬೆರ್ರಿ (''ಸ್ಯಾಂಬಕಸ್ ನೈಗ್ರ'' ) ತೀವ್ರ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾದ ವೈರಸ್ ರೋಗದ ಬಗೆ A ಹಾಗೂ B ಇಂದ ವೇಗವಾದ ಸ್ವಸ್ಥಿತಿ ಆಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal | last = | first = |authorlink = Zakay-Rones Z, Thom E, Wollan T, Wadstein J. | coauthors = | title = Randomized study of the efficacy and safety of oral elderberry extract in the treatment of influenza A and B virus infections | journal = J Int Med Res. | volume = 32 | issue = 2 | pages = 132–40 | date= 2004 March–April | url = | doi = | pmid = 15080016 | accessdate = | last1 =Zakay-Rones | first1 =Z | last2 =Thom | first2 =E | last3 =Wollan | first3 =T | last4 =Wadstein | first4 =J }}</ref> ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಅವಿಯನ್ ಇನ್‌ಫ್ಲೂವೆಂಜಾದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಅಪಾಯಕರಿವಾಗಿರಬಹುದು ಕಾರಣ ಉತ್ತೇಜಕ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸೈಟೊಕಿನ್ ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡ್‌ಗೆ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Barak V, Halperin T, Kalickman I. | coauthors = | title = The effect of Sambucol, a black elderberry-based, natural product, on the production of human cytokines: I. Inflammatory cytokines | journal = Eur Cytokine Netw. | volume = 12 | issue = 2 | pages = 290–6 | year= 2001 | url = | doi = | pmid = 11399518 | accessdate = | last1 =Barak | first1 =V | last2 =Halperin | first2 =T | last3 =Kalickman | first3 =I }}</ref> *ಫಿವರ್‌ಫಿಯು (''ಕ್ರೈಸ್ಯಾಂತೆಮಮ್ ಪರ್ತೆನಿಯಂ'' ) ಕೆಲವು ಸಲ [[ಮೈಗ್ರೇನ್‌ (ಅರೆತಲೆ ನೋವು)|ಮೈಗ್ರೇನ್]] ತಲೆನೋವಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸ ಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|author=Shrivastava R, Pechadre JC, & John GW|year=2007|title= Tanacetum parthenium and Salix alba (Mig-RL) combination in migraine prophylaxis: a prospective, open-label study|journal=Clinical Drug Investigation|volume=26|issue=5|pages=287–296|pmid=17163262|doi=10. 2165/00044011-200626050-00006}}</ref> ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಫಿವರ್ ಫಿಯುನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಹಲವು ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಯಾವುದೇ ಪಲಪ್ರದತೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಪಲಪ್ರದತೆ ತೋರುತ್ತವೆ, ಒಂದು ಅತಿ ಇತ್ತೀಚಿನ RTC ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ<ref>{{cite journal|author= Silberstein, SD|title=Preventive treatment of headaches|journal=Current Opinion in Neurology|year=2005|volume=18|issue=3|pages=289–292|pmid=15891414|doi=10.1097/01.wco.0000169747.67653.f3}}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Pittler MH, Ernst E. | coauthors = | title = Feverfew for preventing migraine | journal =Cochrane database of systematic reviews (Online) | volume = | issue =1 | pages =CD002286 | date = | url = | doi =10.1002/14651858.CD002286.pub2 | pmid = 14973986 | accessdate = | last1 =Pittler | first1 =MH | last2 =Ernst | first2 =E | last3 =Pittler | first3 =Max H | year=2004}}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Diener HC, Pfaffenrath V, Schnitker J, Friede M, Henneicke-von Zepelin HH. | coauthors = | title = Efficacy and safety of 6.25 mg t.i.d. feverfew CO2-extract (MIG-99) in migraine prevention--a randomized, double-blind, multicentre, placebo-controlled study | journal = Cephalalgia. | volume = 25 | issue = 11 | pages = 1031–41 | year = 2005 | month = November | url = | doi =10.1111/j.1468-2982.2005.00950.x | pmid = 16232154 | accessdate = | author =Diener, HC | last2 =Pfaffenrath | first2 =V | last3 =Schnitker | first3 =J | last4 =Friede | first4 =M | last5 =Henneicke-Von Zepelin | first5 =HH }}</ref> ಫಿವರ್ ಫಿಯು ಅನ್ನು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗದು ಕಾರಣ ಅದು ಭ್ರೂಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿವಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal|title=A reproductive screening test of feverfew: is a full reproductive study warranted?|author=Yao M, Ritchie HE, & Brown-Woodman PD|journal=Reproductive Toxicology|volume=22|issue=4|pages=688–693|year=2006|pmid=16781113|doi=10.1016/j.reprotox.2006.04.014}}</ref><ref>{{cite journal|title=Medications for migraine prophylaxis|url=https://archive.org/details/sim_american-family-physician_2006-01-01_73_1/page/72|author=Modi S & Lowder DM|year=2006|journal=American Family Physician|volume=73|issue=1|pages=72–78|pmid=16417067}}</ref> *ಗಾವು (''ಫೈಧೆರ್ಬಿಯ ಅಲ್ಬಿಡ'' ), ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯ ಔಷಧಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal|title=Anti-pyretic, anti-inflammatory and anti-diarrhoeal properties of Faidherbia albida in rats|year=2008|journal=African Journal of Biotechnology|volume= 7 |issue=6 |pages= 696–700 |month=March |author=Tijani1, AY, Uguru, MO, & Salawu, OA |url=http://ajol.info/index.php/ajb/article/viewFile/58498/46842 | format=PDF}}</ref> *ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ (''ಅಲಿಯಂ ಸಟಿವಂ'' ) ಒಟ್ಟು ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|title=Garlic shows promise for improve some cardiovascular risk factors|year=2001|journal=Archives of Internal Medicine|volume=7|pages=696–700|author=Ackerman, RT, Mulrow, CD, Ramirez, G, Gardner CD, Morbidoni, L & Lawrence, VA | issue=6 | pmid = 11268223}}</ref> *ಜರ್ಮನ್ ಕ್ಯಾಮೊಮೈಲ್ (''ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕರಿಯ ಕ್ಯಾಮೊಮೈಲ'' ) ಆಂಟಿಸ್ಪಾಸ್ಮೊಡಿಕ್, ಆನ್‌ಕ್ಸಿಯೊಲೈಟಿಕ್, ಆಂಟಿಇನ್‌ಫ್ಲಾಮೆಟೊರಿ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಆಂಟಿಮ್ಯುಟೆಜೆನಿಕ್ ಹಾಗೂ ಕೊಬ್ಬು-ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಶೋಧನದಲ್ಲಿ ನಿದರ್ಶಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal | coauthors = | title = A review of the bioactivity and potential health benefits of chamomile tea (Matricaria recutita L.) | journal = Phytother Res. | volume = 20 | issue = 7 | pages =519–30 | year = 2006 | month = July | url =https://archive.org/details/sim_phytotherapy-research_2006-07_20_7/page/519 | doi =10.1002/ptr.1900 | pmid = 16628544 | accessdate = | author =Mckay, Diane L. | last2 =Blumberg | first2 =JB }}</ref> ''ಇನ್ ವಿಟ್ರೊ'' ಕ್ಯಾಮೊಮೈಲ್ ಮಿತವಾದ ಪ್ರತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಉತ್ಕರ್ಷಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಕಿರುಬಿಲ್ಲೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1002/ptr.1900 | last1 = McKay | first1 = DL | last2 = Blumberg | first2 = JB. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2006 | title = A review of the bioactivity and potential health benefits of chamomile tea (Matricaria recutita L. | url =https://archive.org/details/sim_phytotherapy-research_2006-07_20_7/page/519| journal = Phytother Res | volume = 20 | issue = 7| pages = 519–530 | pmid = 16628544 }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Srivastava JK, Gupta S. | coauthors = | title = Antiproliferative and apoptotic effects of chamomile extract in various human cancer cells | journal = J Agric Food Chem. | volume = 55 | issue = 23 | pages = 9470–8 | date = 2007-11-14 | url = | doi =10.1021/jf071953k | pmid = 17939735 | accessdate = | author =Janmejai K. Srivastava; Sanjay Gupta }}</ref> ಹರ್ಪಿಸ್ ಸಿಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ವೈರಸ್ ಬಗೆ 2 (HSV-2) ''ಇನ್ ವಿಟ್ರೊ'' ವಿರುದ್ಧ ಕ್ಯಾಮೊಮೈಲ್‌ನ ಆಶ್ಯಕ ಎಣ್ಣೆ ಒಂದು ಭರವಸೆಯ ಪ್ರತಿರೋಗಕಾರಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1016/j.phymed.2007.09.003 | last1 = Koch | first1 = C | last2 = Reichling | first2 = J | last3 = Schneele | first3 = J | author-separator =, | last4 = Schnitzler | author-name-separator= | year = 2008 | first4 = P | title = Inhibitory effect of essential oils against herpes simplex virus type 2 | url = | journal = Phytomedicine | volume = 15 | issue = 1-2| pages = 71–78 | pmid = 17976968 }}</ref> *ಶುಂಟಿ (''ಜ಼ಿಂಗಿಬರ್ ಒಫಿಸಿನೆಲ್'' ), 25೦ mg ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ವಿಧಿಸಿದರೆ, ಮಾನವ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯರ ಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕ ಹಾಗೂ ವಾಂತಿಮಾಡುವುದು ಪ್ರಭಾವಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite journal | pmid = 19250006 | last1 = Ozgoli | doi=10.1089/acm.2008.0406 | first1 = G | last2 = Goli | first2 = M | last3 = Simbar | first3 = M | title = Effects of ginger capsules on pregnancy, nausea, and vomiting. | journal = Journal of alternative and complementary medicine | volume=15 | issue=3 | year=2009 | month=March | pages=243–6}}</ref> *ಗ್ರೇಪ್‌ಹಣ್ಣುವಿನ (ನಾರಿಂಜೆನಿನ್) ಅಂಶಗಳು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು. *ಹಸಿರು ಚಾಹಾ (''ಕ್ಯಾಮಿಲಿಯ ಸೈನೆನ್ಸಿಸ್'' ) ಅಂಶಗಳು ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಬಹುದು<ref>{{cite journal|title=Activation of FOXO3a by the Green Tea Polyphenol Epigallocatechin-3-Gallate Induces Estrogen Receptor Expression Reversing Invasive Phenotype of Breast Cancer Cells|url=https://archive.org/details/sim_cancer-research_2007-06-15_67_12/page/5763|journal=Cancer Research|volume=67|pages=5763–5770|year=2007|doi=10.1158/0008-5472.CAN-06-4327|author=Belguise, K.|pmid=17575143|last2=Guo|first2=S|last3=Sonenshein|first3=GE|issue=12}}</ref> ಹಾಗೂ ಕಲೆಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | quotes = | author = Zhang Q, Kelly AP, Wang L, French SW, Tang X, Duong HS, Messadi DV, & Le AD | year= 2006 | month = | title = Green tea extract and (-)-epigallocatechin-3-gallate inhibit mast cell-stimulated type I collagen expression in keloid fibroblasts via blocking PI-3K/AkT signaling pathways | journal = J Invest Dermatol | volume = 126 | issue = 12 | pages = 2607–2613 | pmid = 16841034 | doi = 10.1038/sj.jid.5700472 | id = | url = | language = | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref> *''ಹೈಬಿಸ್ಕಸ್ ಸಾಬ್ದೆರಿಫ'' ದ ಬೀಜಗಳ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಸಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡ, ಅಣಬೆ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ರಿಮಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಲಿಗೆ ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಯೋಗ ತೋರಿಸಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹೊರೆತು ಇತರ ಪ್ರಯೋಗದ ಅನುಸಾರ ವಿಷತ್ವ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು.<ref>{{cite journal|author=Ali BH, Al Wabel N, & Blunden G|journal= Phytotherapy Research|year=2005|volume=19|issue=5|pages=369–75|pmid=16106391|title=Phytochemical, pharmacological and toxicological aspects of Hibiscus sabdariffa L.: a review|doi=10.1002/ptr.1628}}</ref> *[[ಜೇನು|ಜೇನುತುಪ್ಪ]] [[ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್‌|ಕೊಬ್ಬ]]ನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal|journal=J Med Food|date=2004 Spring;|volume=7|issue=1|pages=100–7|pmid=: 15117561|title=Natural honey lowers plasma glucose, C-reactive protein, homocysteine, and blood lipids in healthy, diabetic, and hyperlipidemic subjects: comparison with dextrose and sucrose|last1=Al-Waili|first1=NS|doi=10.1089/109662004322984789}}</ref> ಗಾಯಗಳು ವಾಸಿಯಾಗುವುದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2006/04/060407151107.htm|title=Healing Honey: The Sweet Evidence Revealed}}</ref> * ನಿಂಬೆ ಹುಲ್ಲು (''ಸೈಬೊಪೊಗೊನ್ ಸೈಟ್ರಾಟಸ್'' ), ಇದರ ತಾಜಾ ಎಲೆಗಳ ನೀರಿನ ಸಾರವನ್ನು ದಿನನಿತ್ಯ ವಿಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹಾಗೂ ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿನ ಖಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಸಕ್ಕರೆ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಎಚ್‌ಡಿಎಲ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಟ್ರೈಗ್ಲಿಸರೈಡ್ ಮಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂಬೆ ಹುಲ್ಲು ವಿಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal | pages = 440–4 | pmid = 17513076 | last1 = Adeneye | doi=10.1016/j.jep.2007.03.034 | first1 = AA | last2 = Agbaje | first2 = EO | title = Hypoglycemic and hypolipidemic effects of fresh leaf aqueous extract of Cymbopogon citratus Stapf. in rats. | journal = Journal of ethnopharmacology | volume=112 | issue=3 | year=2007 | month=July}}</ref> *ಮ್ಯಾಗ್ನೊಲಿಯಾ *ಸವಿಹುಲ್ಲು (''[[Wikispecies:Filipendula ulmaria|ಫಿಲಿಪೆಂಡುಲ ಉಲ್ಮೆರಿಯ]], ಸ್ಪೈರಿಯ ಉಲ್ಮೆರಿಯ'' ) ಅನ್ನು ಸಲಿಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಆಮ್ಲದ ಇರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಪ್ರತಿ-ಉದ್ರೇಕಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಜ್ವರ ಹಾಗೂ ಉರಿಯೂತ, ನೋವು ಉಪಶಮನ, ಹುಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯೋಸ್ಟಾಟಿಕ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಕಾರಿ. ನಿಖೊಲಸ್ ಕಲ್ಪೆಪರ್ ಅವರು 1652ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. 1838ರಲ್ಲಿ, ಸಲಿಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಗಿಡದಿಂದ ಪ್ರೆತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಪಿರಿನ್ ಪದ ಸ್ಪಿರಿನ್ ಪದದಿಂದ ದೊರಕಿದೆ, ಸವಿಹುಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥದ ಹೆಸರು ಸ್ಪೈರಿಯ ಉಲ್ಮೆರಿಯದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿಸಿದೆ.<ref name="ReferenceA">{{cite journal | pmid = 16542349 | last1 = Mahdi | doi=10.1111/j.1365-2184.2006.00377.x | first1 = JG | last2 = Mahdi | first2 = AJ | last3 = Mahdi | first3 = AJ | last4 = Bowen | first4 = ID | title = The historical analysis of aspirin discovery, its relation to the willow tree and antiproliferative and anticancer potential. | journal = Cell proliferation | volume=39 | issue=2 | year=2006 | month=April | pages=147–55}}</ref> *ಹಾಲು ದತ್ತೂರಿ (''ಸಿಲಿಬಂ ಮರಿಯನಂ'' ) ಸಾರಗಳನ್ನು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ "ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ ಆರೋಗ್ಯವರ್ಧಕ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1177/1534735407301825 | last1 = Kroll | first1 = DJ | last2 = Shaw | first2 = HS | last3 = Oberlies | first3 = NH. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2007 | title = Milk thistle nomenclature: why it matters in cancer research and pharmacokinetic studies | url = | journal = Integrative Cancer Therapies | volume = 6 | issue = 2| pages = 110–119 | pmid = 17548790 }}</ref> ವಿಷಯುಕ್ತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಂದಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ಹಾಲು ದತ್ತೂರಿ ಸಾರಗಳು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last1 = Szilard | first1 = S | last2 = Szentgyorgyi | first2 = G | last3 = Dhanalakshmi | first3 = S ''et al.'' | author-separator =, | author-name-separator= | year = 1988 | title = Protective effect of Legalon in workers exposed to organic solvents | url = | journal = Acta Med Hung | volume = 45 | issue = 2| pages = 249–256 | pmid = 3073356 }}</ref> *ಮೊರಿಂಡ ಸಿಟ್ರಿಫೊಲಿಯ (ನೊನಿ) ಅನ್ನು ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಉರಿಯೂತ ಹಾಗೂ ಗಾಯಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last1 = Pande | first1 = M | last2 = Naiker | first2 = M | last3 = Mills | first3 = G | last4 = Singh | first4 = N | last5 = Voro | first5 = T. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2005 | month = Sep | title = The Kura files: qualitative social survey | url = | journal = Pac Health Dialog | volume = 12 | issue = 2| pages = 85–93 | pmid = 18181498 }}</ref> ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಾಧ್ಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ತಡೆಯುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಅಧ್ಯಾಯನಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last1 = Wang | first1 = MY | last2 = Lutfiyya | first2 = MN | last3 = Weidenbacher-Hoper | first3 = V | last4 = Anderson | first4 = G | last5 = Su | first5 = CX | last6 = West | first6 = BJ. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2009 | title = Antioxidant activity of noni juice in heavy smokers | url = | journal = Chemistry Central Journal | volume = 3 | issue = | page = 13 | pmid = 19807926 | pmc = 2765950 | doi=10.1186/1752-153X-3-13}}</ref> *ನೈಜಿಲ ಸಟೈವ (ಕಪ್ಪು ಜೀರಿಗೆ) ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ನಿವಾರಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಭಾವದ ಕ್ರಿಯಾವಿನ್ಯಾಸ ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇನ್ ವಿಟ್ರೊ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮಕ್ರಿಮಿಗಳ, ಅಣಬೆ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಉರಿಯೂತಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಿತತೆ ಅಳವಡಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | quotes = | author = Hajhashemi V, Ghannadi A, & Jafarabadi H | year= 2004 | month = | title = Black cumin seed essential oil, as a potent analgesic and antiinflammatory drug | journal = Phytother Res. | volume = 18 | issue = 3 | pages = 195–9 | pmid = 15103664 | doi = 10.1002/ptr.1390 | id = | url = | language = | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref><ref>{{cite journal | quotes = | author = Salem | year= 2005 | month = | title = Immunomodulatory and therapeutic properties of the Nigella sativa L. seed | journal = International Immunopharmacology | volume = 5 | issue = 13-14 | pages = 1749–1770 | pmid = 16275613 | doi = 10.1016/j.intimp.2005.06.008 | id = | url = | language = | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref><ref>{{cite journal | quotes = | author = Ali BH & Blunden, G | year= 2003 | month = | title = Pharmacological and toxicological properties of Nigella sativa | journal = Phytother Res. | volume = 17 | issue = 4 | pages = 299–305 | pmid = 12722128 | doi = 10.1002/ptr.1309 | id = | url = | language = | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Morsi NM. | coauthors = | title = Antimicrobial effect of crude extracts of Nigella sativa on multiple antibiotics-resistant bacteria | journal = Acta Microbiol Pol. | volume = 49 | issue = 1 | pages = 63–74 | year = 2000 | url = | doi = | pmid = 10997492 | accessdate = | last1 =Morsi | first1 =NM }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Salim EI, Fukushima S. | coauthors = | title = Chemopreventive potential of volatile oil from black cumin (Nigella sativa L.) seeds against rat colon carcinogenesis | journal = Nutr Cancer. | volume = 45 | issue = 2 | pages =195–202 | year = 2003 | url =https://archive.org/details/nutrition-and-cancer_2003_45_2/page/195 | doi =10.1207/S15327914NC4502_09 | pmid = 12881014 | accessdate = | author =Salim, Elsayed | last2 =Fukushima | first2 =S }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Islam SN, Begum P, Ahsan T, Huque S, Ahsan M. | coauthors = | title = Immunosuppressive and cytotoxic properties of Nigella sativa | journal = Phytother Res. | volume = 18 | issue = 5 | pages = 395–8 |month=May | year=2004| url = | doi =10.1002/ptr.1449 | pmid = 15174000 | accessdate = | author =Nazrul Islam, SK. | last2 =Begum | first2 =P | last3 =Ahsan | first3 =T | last4 =Huque | first4 =S | last5 =Ahsan | first5 =M }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Khan MA, Ashfaq MK, Zuberi HS, Mahmood MS, Gilani AH. | coauthors = | title = The in vivo antifungal activity of the aqueous extract from Nigella sativa seeds | journal = Phytother Res.;(): | volume = 17 | issue = 2 | pages = 183–6 | year = 2003 | month = February | url = | doi =10.1002/ptr.1146 | pmid = 12601685 | accessdate = | author =Khan, M. A. U. }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Ait Mbarek L, Ait Mouse H, Elabbadi N, Bensalah M, Gamouh A, Aboufatima R, Benharref A, Chait A, Kamal M, Dalal A, Zyad A. | coauthors = | title = Anti-tumor properties of blackseed (Nigella sativa L.) extracts | journal = Braz J Med Biol Res. | volume = 40 | issue = 6 | pages = 839–47 | year = 2007 | month = June | url = | doi = | pmid = 17581684 | accessdate = | last1 =Ait Mbarek | first1 =L | last2 =Ait Mouse | first2 =H | last3 =Elabbadi | first3 =N | last4 =Bensalah | first4 =M | last5 =Gamouh | first5 =A | last6 =Aboufatima | first6 =R | last7 =Benharref | first7 =A | last8 =Chait | first8 =A | last9 =Kamal | first9 =M }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Kaleem M, Kirmani D, Asif M, Ahmed Q, Bano B. | coauthors = | title = Biochemical effects of Nigella sativa L seeds in diabetic rats | journal = Indian J Exp Biol. | volume = 44 | issue = 9 | pages = 745–8 | year = 2006 | month = September | url = | doi = | pmid = 16999030 | accessdate = | last1 =Kaleem | first1 =M | last2 =Kirmani | first2 =D | last3 =Asif | first3 =M | last4 =Ahmed | first4 =Q | last5 =Bano | first5 =B }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Ali BH, Blunden G | coauthors = | title = Pharmacological and toxicological properties of Nigella sativa | journal =Phytother Res. | volume = 17 | issue = 4 | pages =299–305 | year = 2003 | month = April | url = | doi =10.1002/ptr.1309 | pmid = 12722128 | accessdate = | author =Ali, B. H. | last2 =Blunden | first2 =G }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = | journal = | volume = | issue = | pages = | date = | url = | doi = | id = | accessdate = }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Al-Ghamdi MS. | coauthors = | title =The anti-inflammatory, analgesic and antipyretic activity of Nigella sativa | journal =J Ethnopharmacol. | volume = 76 | issue = 1 | pages =45–8 | year = 2001 | month = June | url =https://archive.org/details/journal-of-ethnopharmacology_2001-06_76_1/page/45 | doi =10.1016/S0378-8741(01)00216-1 | pmid = 11378280 | accessdate = | author =Al-Ghamdi, M }}</ref> ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾದ ದ್ವಿಗುಣ ಕುರುಡು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿತಗೊಂಡಿದೆ. *ಒಸಿಮಮ್ ಗ್ರಾಟಿಸಿಮಮ್<ref>{{cite journal | doi = 10.4103/0378-6323.30646 | last1 = Shahla | first1 = E | last2 = Abolfazl | first2 = J | last3 = Hossein | first3 = S A | last4 = Fariba | first4 = I | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2007| title = The efficacy of 5% topical tea tree oil gel in mild to moderate acne vulgaris: A randomized, double-blind placebo-controlled study | url = http://www.ijdvl.com/article.asp?issn=0378-6323;year=2007;volume=73;issue=1;spage=22;epage=25;aulast=Enshaieh | journal = Ind J dermatolog Venereol Leprol | volume = 73 | issue = 1| pages = 22–5 | pmid = 17314442 }}</ref><ref>{{cite journal | doi = 10.1093/jac/dkg087 | last1 = Martin | first1 = KW | last2 = Ernst | first2 = E | year = 2003 | title = Herbal medicines for treatment of bacterial infections: a review of controlled clinical trials | url = http://jac.oxfordjournals.org/cgi/content/full/51/2/241 | journal = Journal of Antimicrobial Chemotherapy | volume = 51 | issue = 2| pages = 241–246 | pmid = 12562687 }}</ref> ಹಾಗೂ ಚಹಾ ಮರದ ಎಣ್ಣೆ ಮೊಡವೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. *ಮಾರ್ಜರಂ ಸೊಪ್ಪು (''ಒರಿಗ್ಯಾನಂ ವಲ್ಗೆರ್'' ) ಬಹು-ಔಷದ್ಧದ ನಿರೋಧಕ ಸೂಕ್ಷಜೀವಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಭಾವಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2001/10/011011065609.htm|title=Oregano Oil May Protect Against Drug-Resistant Bacteria, Georgetown Researcher Finds}}</ref> *ಪೌಪೌ ಅನ್ನು ಕೀಟನಾಶಕದಂತೆ (ಹೇನು, ಹುಳುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ) ಬಳಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.ansci.cornell.edu/plants/medicinal/papaya.html |title=ಕಾರಿಕಾ ಪಪಾಯಾ |access-date=2011-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819095124/http://www.ansci.cornell.edu/plants/medicinal/papaya.html |archive-date=2010-08-19 |url-status=dead}}</ref><ref>ರೆಗ್ನೌಲ್ಟ್ ರೋಗರ್ ಸಿ, ಫಿಲೊಜೆನೆ ಬಿ ಜ್ಯೂನಿಯರ್, &amp; ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಸಿ.2004. ಬಯೋಪೆಸ್ಟಿಸಿಡಾಸ್ ದೆ ಒರಿಗನ್ ವೆಜಿಟಲ್, ಮುಂಡಿ ಪ್ರೆನ್ಸಾ</ref> *ಪುದೀನಾ ಎಣ್ಣೆ ಸಿಡುಕಿನ ಕರುಳು ಅನಾರೋಗ್ಯದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ವೈಯುಕ್ತರಿಗೆ ಲಾಭಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal|pmid=17420159|journal=Digestive and Liver Disease|year=2007|volume=39|issue=6|pages=530–536|title=Peppermint oil (Mintoil((R))) in the treatment of irritable bowel syndrome: A prospective double blind placebo-controlled randomized trial|author=Cappello G, Spezzaferro M, Grossi L, Manzoli L, & Marzio L|doi=10.1016/j.dld.2007.02.006}}</ref><ref>{{cite journal | quotes = | author = Liu JH, Chen GH, Yeh HZ, Huang CK, Poon SK | date = | year = 1997 | month = December | title = Enteric-coated peppermint-oil capsules in the treatment of irritable bowel syndrome: a prospective, randomized trial | journal = J Gastroenterol | volume = 32 | issue = 6 | pages = 765–8 | pmid = 9430014 | doi = 10.1007/BF02936952 | id = | url = }}</ref> *ಫೈಟೊಲಕಾ ಅಥವಾ ಪೊಕ್‌ವೀಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕೃತವಾಗಿ ಹಚ್ಚಬಹುದು ಅಥವಾ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಮೊಡವೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಲಗ್ರಂಥಿಯ ಉರಿಯೂತ, ಉಬ್ಬಿದ ಗ್ರಂಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ತೂಕದ ಕಳೆತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ದಾಳಿಂಬೆ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಯಾವುದೇ ರಸದ ಎಲ್ಲಜಿಟ್ಯಾನಿನ್ಸ್‌ನ ಶೇಖಡಾವರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ. ಪುನಿಕಾಲಜಿನ್, ದಾಳಿಂಬೆ ಹಣ್ಣೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಎಲ್ಲಜಿಟ್ಯಾನಿನ್‌ನ, ನಮಗೆ ತಿಳಿದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಣುಸಂಬಂಧಿ ತೂಕದ ವಿವಿಧ ಫಿನೈಲು.<ref name="Heber D. 2008">{{cite journal | last1 = Heber | first1 = D. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 2008 | title = Multitargeted therapy of cancer by ellagitannins | url = | journal = Cancer Lett | volume = 289 | issue = 2| pages = 262–268 |pmid = 18468784 | doi = 10.1016/j.canlet.2008.03.043}}</ref> ಎಲಿಜಿಟ್ಯಾನಿನ್ಸ್ ಗಟ್ ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಯುರೊಲಿಥಿನ್ಸ್‌ಗೆ ಚಯಾಪಚಯಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಜೀಕೋಶದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="Heber D. 2008" /><ref>{{cite journal | doi = 10.1021/jf071303g | last1 = Seeram | first1 = NP | last2 = Aronson | first2 = WJ | last3 = Zhang | first3 = Y | author-separator =, | last4 = Henning | author-name-separator= | first4 = SM| year = 2007 | last5 = Moro | first5 = A | last6 = Lee | first6 = RP | last7 = Sartippour | first7 = M | last8 = Harris | first8 = DM | last9 = Rettig | first9 = M | title = Pomegranate ellatitannin-derived metabolites inhibit prostate cancer growth and localize to the mouse prostate gland | url = | journal = J Agric Food Chem | volume = 55 | issue = 19| pages = 7732–7737 | pmid = 17722872 }}</ref> *ರೌವೊಲ್ಫಿಯ ಸರ್ಪೆಂಟಿನ, ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ ವಿಷತ್ವದ ಅಪಾಯವುಂಟಾಗಬಹುದು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಾರಹಿತತೆಗೆ{{Citation needed|date=July 2007}}, ಆತಂಕ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುವುದು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Dev S. | coauthors = | title = Ancient-modern concordance in Ayurvedic plants: some examples | journal = Environ Health Perspect.;(): | volume = 107 | issue = 10 | pages = 783–9 | year = 1999 | month = October | url =http://jstor.org/stable/3454574 | doi =10.2307/3454574 | pmid = 10504143 | accessdate = | author =Dev, Sukh | pmc =1566595 }}</ref> *ರೂಯಿಬೊಸ್ (''ಆಸ್ಪಲ್ಥಸ್ ಲಿನೆರಿಸ್'' ) ಹಲವಾರು ಫಿನೊಲಿಕ್ ಸಂಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಫ್ಲಾವನೊಲ್ಸ್, ಫ್ಲಾವೊನ್ಸ್, ಫ್ಲಾವೊನೊನ್ಸ್, ಫ್ಲಾವೊನೊಲ್ಸ, ಹಾಗೂ ಡೈಹೈಡ್ರೊಕ್ಯಾಕೊನ್ಸ್ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite journal | last1 = Krafczyk | first1 = N | last2 = Woyand | first2 = F | last3 = Glomb | first3 = MA | title = Structure-antioxidant relationship of flavonoids from fermented rooibos. | journal = Molecular nutrition & food research | volume = 53 | issue = 5 | pages = 635–42 | year = 2009 | pmid = 19156714 | doi = 10.1002/mnfr.200800117 }}</ref> ರೂಯಿಬೊಸ್ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಮದ ಕಾಯಿಲೆ, ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಅಸ್ಥಮ ಹಾಗೂ ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಲಿಕ್‌ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1016/j.jep.2008.06.014 | last1 = Joubert | first1 = E | last2 = Gelderblom | first2 = WC | last3 = Louw | first3 = A | author-separator =, | last4 = De Beer | author-name-separator= | year = 2008 | first4 = D | title = South African herbal teas: Aspalathus linearis, Cyclopia spp., Athrixia phylicoides - a review | url = | journal = J Ethnopharmacol | volume = 119 | issue = 3| pages = 376–412 | pmid = 18621121 }}</ref> ಮಧುಮೇಹ ಉಳ್ಳ ಒಂದು ಇಲಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅಸ್ಪಾಲಥಿನ್, ಒಂದು ರೂಯಿಬೊಸ್ ಎಂಬ ಅವಯವ ಮೇದೋಜ್ಜೀರಕ ಗ್ರಂಥಿಯ ಬಿಟಾ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಹಾಗೂ ಸ್ನಾಯು ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿ ಗ್ಲೂಕೊಸ್‌ನ ಗ್ರಹಿಸುವುದು ಇನ್ಸೂಲಿನ್ ಬಚ್ಚಿಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ಮೂಲಕ ಗ್ಲೂಕೊಸ್ ಹೊಮಿಯೊಸ್ಟ್ಯಾಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಉನ್ನತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last1= Kawano | first1= A | last2= Nakamura | first2= H | last3= Hata | first3= S | last4= Minakawa | first4= M | last5= Miura | first5= Y | last6= Yagasaki | first6= K | title= Hypoglycemic effect of aspalathin, a rooibos tea component from Aspalathus linearis, in type 2 diabetic model db/db mice. | journal= Phytomedicine : international journal of phytotherapy and phytopharmacology | volume= 16 | issue= 5 | pages= 437–43 | year= 2009 | pmid= 19188054 | doi= 10.1016/j.phymed.2008.11.009 }}</ref> *ರೊಸ್ ಹಿಪ್ಸ್ - ''ರೊಸ ಕ್ಯಾನಿನ'' ದ ಹಿಪ್ಸ್‌ಗಳು ಒಸ್ಟಿಯೋಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್‌ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ‌ಯಲ್ಲಿ ಲಾಭಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದೆಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮಟ್ಟದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Christensen R, Bartels EM, Altman RD, Astrup A, Bliddal H. | coauthors = | title = Does the hip powder of Rosa canina (rosehip) reduce pain in osteoarthritis patients? - a meta-analysis of randomized controlled trials. | journal = Osteoarthritis Cartilage.fs | volume = 16 | issue = 9 | pages = 965–72 | year = 2008 | month = September | url = | doi =10.1016/j.joca.2008.03.001 | pmid = 18407528 | accessdate = | author =Christensen, R. | last2 =Bartels | first2 =EM | last3 =Altman | first3 =RD | last4 =Astrup | first4 =A | last5 =Bliddal | first5 =H }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Chrubasik C, Duke RK, Chrubasik S. | coauthors = | title = Phytother Res. | journal = The evidence for clinical efficacy of rose hip and seed: a systematic review. | volume = 20 | issue = 1 | pages = 1–3 | year = 2006 | month = January | url =https://archive.org/details/sim_phytotherapy-research_2006-01_20_1/page/1 | doi =10.1002/ptr.1729 | pmid = 16395741 | accessdate = | last1 =Chrubasik | first1 =C | last2 =Duke | first2 =RK | last3 =Chrubasik | first3 =S }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Winther K, Apel K, Thamsborg G. | coauthors = | title = A powder made from seeds and shells of a rose-hip subspecies (Rosa canina) reduces symptoms of knee and hip osteoarthritis: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. | journal = Scand J Rheumatol | volume = 34 | issue = 4 | pages = 302–8 | date = 2005 July–August | url = | doi =10.1080/03009740510018624 | pmid = 16195164 | accessdate = | author =Winther, K. | last2 =Apel | first2 =K | last3 =Thamsborg | first3 =G }}</ref> ರೊಸ್ ಹಿಪ್ಸ್ ಪ್ರತಿ COX ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Jäger AK, Eldeen IM, van Staden J. | coauthors = | title = COX-1 and -2 activity of rose hip. | journal = Phytother Res. | volume = 21 | issue = 12 | pages = 1251–2 | year = 2007 | month = December | url = | doi =10.1002/ptr.2236 | pmid = 17639563 | accessdate = | author =Jäger, A. K. | last2 =Eldeen | first2 =IM | last3 =Van Staden | first3 =J }}</ref> *ಸಾಲ್ವಿಯ ಲವೆಂಡುಲೆಫೊಲಿಯ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2003/09/030901091846.htm |title=Sage Improves Memory, Study Shows}}</ref> *ಸೊ ಪಾಲ್ಮೆಟೊ BPHಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ ತೋರಿಸಿ,<ref>{{cite journal | quotes = | author = Marks LS, Partin AW, Epstein JI, Tyler VE, Simon I, Macairan ML, Chan TL, Dorey FJ, Garris JB, Veltri RW, Santos PB, Stonebrook KA, & deKernion JB | year= 2000 | month = | title = Effects of a saw palmetto herbal blend in men with symptomatic benign prostatic hyperplasia | journal = J. Urol | volume = 163 | issue = 5 | pages = 1451–1456 | pmid = 10751856 | doi = 10.1016/S0022-5347(05)67641-0 | id = | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-urology_2000-05_163_5/page/1451 | language = | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref> ಇನ್ನು ಕೆಲವುಗಳಲ್ಲಿ ಖಚಿತ ಪಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಫಲವಾಯಿತು.<ref>{{cite journal | quotes = | author = Bent S, Kane C, Shinohara K, Neuhaus J, Hudes ES, Goldberg H, & Avins AL. | year= 2006 | month = | title = Saw palmetto for benign prostatic hyperplasia | journal = New England Journal of Medicine | volume = 354 | issue = 6 | pages = 557–566 | pmid = 16467543 | doi = 10.1056/NEJMoa053085 | id = | url =https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-02-09_354_6/page/557 | language = | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref> *ಶಿಟೆಕ್ ಅಣಬೆಗಳು (''ಲೆಂಟಿನಸ್ ಎಡೊಬ್ಸ್'' ) ಸೇವಿಸಬಹುದಾದ ಅಣಬೆಗಳು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ತಡೆಯುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಇವುಗಳು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಲಾಭದಾಯಿಕ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Fang N 2006">{{cite journal | doi = 10.1089/acm.2006.12.125 | last1 = Fang | first1 = N | last2 = Li | first2 = Q | last3 = Yu | first3 = S | author-separator =, | author-name-separator= | last4 = Zhang| year = 2006 | first4 = J | last5 = He | first5 = L | last6 = Ronis | first6 = MJ | last7 = Badger | first7 = TM | title = Inhibition of growth and induction of apoptosis in human cancer cell lines by an ethyl acetate fraction from shiitake mushrooms | url = | journal = J Altern Complement Med | volume = 12 | issue = 2| pages = 125–132 | pmid = 16566671 }}</ref> ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಶಿಟೆಕ್ ಸಾರ ದುರ್ಮಾಂಸದ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಆಪೊಪ್ಟೊಸಿಸ್‌]]ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯಿಂದ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="Fang N 2006" /> ನೀರಿನ ಸಾರ ಹಾಗೂ ಶಿಟೆಕ್‌ನ ತಾಜಾ ರಸ, ಪ್ಯಾಥೊಜೆನಿಕ್ ಸೂಕ್ಷಜೀವಿ ಹಾಗೂ ಅಣಬೆ ಇನ್ ವಿಟ್ರೊ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕೀಯ ಜೀವಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | doi = 10.1016/j.ctcp.2008.10.002 | last1 = Hearst | first1 = R | last2 = Nelson | first2 = D | last3 = McCollum | first3 = G | author-separator =, | last4 = Millar | author-name-separator= | first4 = BC| year = 2009 | last5 = Maeda | first5 = Y | last6 = Goldsmith | first6 = CE | last7 = Rooney | first7 = PJ | last8 = Loughrey | first8 = A | last9 = Rao | first9 = JR | title = An examination of antibacterial and antifungal properties of constituents of Shiitake (Lentinus edodes) and oyster (Pleurotus ostreatus) mushrooms | url = | journal = Complement Ther Clin Pract | volume = 15 | issue = 1| pages = 5–7 | pmid = 19161947 }}</ref><ref>{{cite journal | last1=Kuznetsov | first1=OIu | last2=Mil'kova | first2=EV | last3=Sosnina | first3=AE | last4=Sotnikova | first4=NIu | title=Antimicrobial action of Lentinus edodes juice on human microflora. | journal=Zhurnal mikrobiologii, epidemiologii, i immunobiologii | issue=1 | pages=80–82 | year=2005 |pmid = 15773410 }}</ref> *ಫೈಟೊಸ್ಟ್ರೊಜನ್‌ಗಳನ್ನು (ಎಸ್ಟ್ರೊಜನ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಗಿಡದ ಪರಮಾಣುಗಳು) (ಕಪ್ಪು ಕೊಹೊಶ್ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸೆರೊಟೊನಿನ್ ಚಟುವಟಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ) ಹೊಂದ ಸೋಯ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಗಿಡಗಳು, ಮುಟ್ಚು ನಿಲ್ಲುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal | quotes = | author = Bai W | date = | year = 2007 | month = | title = Efficacy and tolerability of a medicinal product containing an isopropanolic black cohosh extract in Chinese women with menopausal symptoms: A randomized, double blind, parallel-controlled study versus tibolone | journal = Maturitas | volume = In print | issue =1 | pages =31–41 | issn = | pmid = 17587516 | doi =10.1016/j.maturitas.2007.04.009 | id = | url = | last2 =Henneicke-Von Zepelin | first2 =HH | last3 =Wang | first3 =S | last4 =Zheng | first4 =S | last5 =Liu | first5 =J | last6 =Zhang | first6 =Z | last7 =Geng | first7 =L | last8 =Hu | first8 =L | last9 =Jiao | first9 =C }}</ref> *ಸಂತ. ಜೊನ್‌ರ ಸಸ್ಯ, ಕೆಲವು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯದಿಂದ ಮದ್ಯಗಾಮಿ ಖಿನ್ನತೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್ಬೊಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಕಾರಿ ಎಂದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಸಿದೆ<ref>{{cite journal|title=St John's wort for depression: a systematic review| author=Gaster, B & Holroyd, J|journal=Archives of Internal Medicine|year=2000|volume=160|issue=2|pages=152–6|pmid=10647752|doi=10.1001/archinte.160.2.152}}</ref>. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಆನಂತರದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸಂತ. ಜೊನ್‌ರ ಸಸ್ಯ ಖಿನ್ನತೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇಸ್ಬೊಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಲ್ಲವೆಂದು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು<ref>{{cite journal|title= Effect of Hypericum perforatum (St John's Wort) in Major Depressive Disorder|url= https://archive.org/details/sim_jama_2002-04-10_287_14/page/1807|author=Davidson, J et al.|journal=Journa of the American Medical Association|year=2002|volume=287|issue=14|pages=1807–1814|doi=10.1001/jama.287.14.1807|pmid=11939866}}</ref>. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Lecrubier Y, Clerc G, Didi R, Kieser M. | coauthors = | title = Efficacy of St. John's wort extract WS 5570 in major depression: a double-blind, placebo-controlled trial | journal = Am J Psychiatry. | volume = 159 | issue = 8 | pages = 1361–6 | year = 2002 | month = August | url =https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2002-08_159_8/page/1361 | doi =10.1176/appi.ajp.159.8.1361 | pmid = 12153829 | accessdate = | author =Lecrubier, Y. | last2 =Clerc | first2 =G | last3 =Didi | first3 =R | last4 =Kieser | first4 =M }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Gastpar M, Singer A, Zeller K. | coauthors = | title = Comparative efficacy and safety of a once-daily dosage of hypericum extract STW3-VI and citalopram in patients with moderate depression: a double-blind, randomised, multicentre, placebo-controlled study | journal = Pharmacopsychiatry. | volume = 39 | issue = 2 | pages = 66–75 | year = 2006 | month = March | url = | doi =10.1055/s-2006-931544 | pmid = 16555167 | accessdate = | author =Gastpar, M. | last2 =Singer | first2 =A | last3 =Zeller | first3 =K }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Kasper S, Anghelescu IG, Szegedi A, Dienel A, Kieser M. | coauthors = | title = Superior efficacy of St John's wort extract WS 5570 compared to placebo in patients with major depression: a randomized, double-blind, placebo-controlled, multi-center trial | journal = BMC Med. | volume = 4 | issue =14 | pages =14 | date = 2006-06-23 | url = | doi =10.1186/1741-7015-4-14 | pmid = 16796730 | accessdate = | last1 =Kasper | first1 =S | last2 =Anghelescu | first2 =IG | last3 =Szegedi | first3 =A | last4 =Dienel | first4 =A | last5 =Kieser | first5 =M | pmc =1538611 }}</ref> ಅಥವಾ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಫಲವಾದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Fava M, Alpert J, Nierenberg AA, Mischoulon D, Otto MW, Zajecka J, Murck H, Rosenbaum JF. | coauthors = | title = A Double-blind, randomized trial of St John's wort, fluoxetine, and placebo in major depressive disorder | journal = J Clin Psychopharmacol. | volume = 25 | issue = 5 | pages =441–7 | year = 2005 | month = October | url = | doi =10.1097/01.jcp.0000178416.60426.29 | pmid = 16160619 | accessdate = | author =Fava, Maurizio | last2 =Alpert | first2 =J | last3 =Nierenberg | first3 =AA | last4 =Mischoulon | first4 =D | last5 =Otto | first5 =MW | last6 =Zajecka | first6 =J | last7 =Murck | first7 =H | last8 =Rosenbaum | first8 =JF }}</ref> ಪ್ರಕಾಶನದ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು ಎಂದು 2004ರ ಒಂದು ಮೆಟ-ವಿಶ್ಲೇಷಣ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Werneke U, Horn O, Taylor DM | coauthors = | title = How effective is St John's wort? The evidence revisited | journal = J Clin Psychiatry. | volume = 65 | issue = 5 | pages = 611–7 |month=May | year=2004| url =https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2004-05_65_5/page/n30 | doi = | pmid = 15163246 | accessdate = | last1 =Werneke | first1 =U | last2 =Horn | first2 =O | last3 =Taylor | first3 =DM }}</ref> ಆದರೆ ನಂತರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Röder C, Schaefer M, Leucht S. | coauthors = | title = Meta-analysis of effectiveness and tolerability of treatment of mild to moderate depression with St. John's Wort | journal = Fortschr Neurol Psychiatr. | volume = 72 | issue = 6 | pages = 330–43 | year = 2004 | month = June | url = | doi =10.1055/s-2003-812513 | pmid = 15211398 | accessdate = | last1 =Röder | first1 =C | last2 =Schaefer | first2 =M | last3 =Leucht | first3 =S }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Linde K, Berner M, Egger M, Mulrow C. | coauthors = | title = St John's wort for depression: meta-analysis of randomised controlled trials | journal = Br J Psychiatry. | volume = 186 | issue = | pages =99–107 | year = 2005 | month = February | url = | doi =10.1192/bjp.186.2.99 | pmid = 15684231 | accessdate = | author =Linde, K. | last2 =Berner | first2 =M | last3 =Egger | first3 =M | last4 =Mulrow | first4 =C }}</ref> ಸಂತ. ಜೊನ್‌ರ ಸಸ್ಯದ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ದತ್ತಾಂಶಗಳು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹಾಗೂ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಕೊಖ್ರೆನ್ ದತ್ತಸಂಚಯ ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Linde K, Mulrow CD, Berner M, Egger M. | coauthors = | title = St John's wort for depression | journal = Cochrane Database Syst Rev. | volume = 18 | issue = 2 | pages =CD000448 | year = 2005 | month = April | url = | doi =10.1002/14651858.CD000448.pub2 | pmid = 15846605 | accessdate = | last1 =Linde | first1 =K | last2 =Mulrow | first2 =CD | last3 =Berner | first3 =M | last4 =Egger | first4 =M | last5 =Linde | first5 =Klaus }}</ref> *ಚುಚ್ಚುವ ತುರುಚೆ ಗಿಡ, ಬೆನಿಂಗ್ನ್ ಪ್ರೊಸ್ಟ್ಯಾಟಿಕ್ ಹೈಪರ್‌ಪ್ಲಾಸಿಯ<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Safarinejad MR. | coauthors = | title = Urtica dioica for treatment of benign prostatic hyperplasia: a prospective, randomized, double-blind, placebo-controlled, crossover study | journal = J Herb Pharmacother. | volume = 5 | issue = 4 | pages = 1–11 | year = 2005 | url = | doi = | pmid = 16635963 | accessdate = | last1 =Safarinejad | first1 =MR }}</ref> ಹಾಗೂ ಒಸ್ಟಿಯೋಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್‌ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ನೋವಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಕಾರಿ ಎಂದು ಕೆಲವು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Randall C, Randall H, Dobbs F, Hutton C, Sanders H. | coauthors = | title = Randomized controlled trial of nettle sting for treatment of base-of-thumb pain | journal = J R Soc Med. | volume = 93 | issue = 6 | pages = 305–9 | year = 2000 | month = June | url = | doi = | pmid = 10911825 | accessdate = | last1 =Randall | first1 =C | last2 =Randall | first2 =H | last3 =Dobbs | first3 =F | last4 =Hutton | first4 =C | last5 =Sanders | first5 =H | pmc =1298033 }}</ref> ಇನ್-ವಿಟ್ರೊ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಉರಿಊತದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕ್ರೀಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Riehemann K, Behnke B, Schulze-Osthoff K. | coauthors = | title = Plant extracts from stinging nettle (Urtica dioica), an antirheumatic remedy, inhibit the proinflammatory transcription factor NF-kappaB | journal = FEBS Lett. | volume = 442 | issue = 1 | pages = 89–94 | date = 1999-01-08 | url =https://archive.org/details/sim_febs-letters_1999-01-08_442_1/page/89 | doi = 10.1016/S0014-5793(98)01622-6| pmid = 9923611 | accessdate = | last1 =Riehemann | first1 =K | last2 =Behnke | first2 =B | last3 =Schulze-Osthoff | first3 =K }}</ref> ಒಂದು ದಂಶಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಚುಚ್ಚುವ ತುರುಚೆ ಗಿಡ LDL ಕೊಬ್ಬು ಹಾಗೂ ಒಟ್ಟು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Daher CF, Baroody KG, Baroody GM | coauthors = | title = Effect of Urtica dioica extract intake upon blood lipid profile in the rats | journal = Fitoterapia | volume = 77 | issue = 3 | pages = 183–8 | year = 2006 | month = April | url = | doi =10.1016/j.fitote.2006.01.010 | pmid = 16540261 | accessdate = | last1 =Daher | first1 =CF | last2 =Baroody | first2 =KG | last3 =Baroody | first3 =GM }}</ref> ಇನ್ನೊಂದು ದಂಶಕ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಿರುಬಿಲ್ಲೆ ಏಕತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = El Haouari M, Bnouham M, Bendahou M, Aziz M, Ziyyat A, Legssyer A, Mekhfi H. | coauthors = | title = Inhibition of rat platelet aggregation by Urtica dioica leaves extracts | journal = Phytother Res. | volume = 20 | issue = 7 | pages = 568–72 | year = 2006 | month = July | url =https://archive.org/details/sim_phytotherapy-research_2006-07_20_7/page/568 | doi =10.1002/ptr.1906 | pmid = 16619332 | accessdate = | author =El Haouari, Mohammed | last2 =Bnouham | first2 =M | last3 =Bendahou | first3 =M | last4 =Aziz | first4 =M | last5 =Ziyyat | first5 =A | last6 =Legssyer | first6 =A | last7 =Mekhfi | first7 =H }}</ref> *ಅಮ್ಕಲೊಬೊ (''ಪೆಲಾರ್ಗೊನಿಯಮ್ ಸೈಡೊಯಿಡ್ಸ್'' ): ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಈ ಗಿಡದ ಸಾರ ತೀವ್ರವಾದ ಗಂಟಲೂತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಫಲಪ್ರದತೆ ತೋರಿಸಿದೆ <ref>ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷಣವಾದ ಬ್ರಾಕೈಂಟಿಸ್ (ಶ್ವಾಸನಾಳಗಳ ಒಳಪೊರೆಯ ಉರಿಯೂತ)ದ ಜೊತೆಗೆ ಇಪಿ 7630 ದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸಹ್ಯತೆ: ಪೆಲರ್ಗೋನಿಯಮ್ ಸಿಡೈಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಒಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆಯ ಜೊತೆ ಒಂದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾದ, ಡಬಲ್-ಬ್ಲೈಂಡ್, ಪ್ಲಸೀಬೋ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬಹುಕೇಂದ್ರೀಯ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಗಳು ಕಮಿನ್ ಡಬ್ಲು., ಮಯ್ಡಾನಿಕ್ ವಿ., ಮಲೆಕ್ ಎಫ್.ಎ., ಕೈಸೆರ್ ಎಮ್. ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಫಾರ್ಮಾಕೊಲೊಜಿ ಎಂಡ್ ಥೆರಪೆಟಿಕ್ಸ್ 2010 48:3 (184-191).</ref> ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ದೊರಕಿದೆ.<ref> ಇಪಿಎಸ್ 7630 ನ ಪ್ರಭಾವದ ಸಂಶೋಧನೆ, ಪೆಲರ್ಗೋನಿಯಮ್ ಸಿಡೈಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಒಂದು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಔಷಧ ತಯಾರಿಕೆ, ರೆಸ್ಪಿರೇಟರಿಯ ಒಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ನ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ವಿರುದ್ಧ ಮೈಕೆಲಿಸ್ ಎಮ್., ಡೊಯೆರ್ ಎಚ್‌ಡಬ್ಲು., ಸಿನಲ್ಟ್ ಜ್ಯೂನಿಯರ್. ಜೆ.[ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನ] ಫೈಟೋಮೆಡಿಸಿನ್ 2010.</ref> *ಕಾಡು ಜಟಾಮಾಂಸಿಯ ಬೇರನ್ನು [[ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ]]ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮಿಶ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತೊರಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಹಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Morin CM, Koetter U, Bastien C, Ware JC, Wooten V. | coauthors = | title = Valerian-hops combination and diphenhydramine for treating insomnia: a randomized placebo-controlled clinical trial | journal = Sleep | volume = 28 | issue = 11 | pages = 1465–71 | date = November 1, 2005 | url = | doi = | pmid = 16335333 | accessdate = | last1 =Morin | first1 =CM | last2 =Koetter | first2 =U | last3 =Bastien | first3 =C | last4 =Ware | first4 =JC | last5 =Wooten | first5 =V }}</ref><ref>{{cite journal | quotes = | author = Bent S, Padula A, Moore D, Patterson M, & Mehling W. | year= 2006 | month = | title = Valerian for sleep: a systematic review and meta-analysis | journal = Am J Med. | volume = 119 | issue = 12 | pages = 1005–1012 | pmid = 17145239 | doi = 10.1016/j.amjmed.2006.02.026 | id = | url =https://archive.org/details/sim_american-journal-of-medicine_2006-12_119_12/page/n16 | language = | format = | accessdate = | laysummary = | laysource = | laydate = | quote = }}</ref><ref>{{cite journal | quotes = | author = Taibi DM, Landis CA, Petry H, & Vitiello MV | year= 2007 | month = | title = A systematic review of valerian as a sleep aid: safe but not effective | journal = Sleep Med Rev | volume = 11 | issue = 3 | pages = 209–230 | pmid = 17517355 | doi = 10.1016/j.smrv.2007.03.002 | id = | url = }}</ref> *ವೆನಿಲಾ *ನೀರು ಹಿಪ್ಪೆಗಿಡದ ತೊಗಟೆಯಲ್ಲಿ (''[[Wikispecies:Salix alba|ಸಲಿಕ್ಸ್ ಅಲ್ಬ]]'' ) ಸಾಲಿಸೈಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ಹಾಗೂ ಟೆನಿನ್ಸ್‌ನ ಇರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ ಹಲವು ಉರಿಊತ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷಜೀವಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಸುಮಾರು 6000 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ ಡೈಯೊಸ್ಕೊರೈಡ್ಸ್ ಅವರಿಂದ 1 ನೇಯ ಶತಮಾನದ AD ಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="ReferenceA" /> ==ಸುರಕ್ಷತೆ== ಹಲವು ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Talalay" /> ಇನ್ನು ಮುಂದೆ, "ಕಲಬೆರಕೆ, ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಸೂತ್ರೀಕರಣ, ಅಥವಾ ಗಿಡ ಹಾಗೂ ಔಷಧದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಕೊರತೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿ, ಅವು ಕೆಲವು ಸಲ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅಪಾಯ ಅಥವಾ ಮಾರಕ ಆಗಬಹುದು.<ref name="LewisME" />" ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗಿಡವನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬಳಕೆಗೆ ಬಳಸ ಬೇಕಾದರೆ, ಅದರ ಸುರಕ್ಷತೆ ಹಾಗೂ ಫಲಪ್ರದತೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಸರಿಯಾದ ಡಬಲ್-ಬ್ಲೈಂಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref name="pmid17761132">{{cite journal |author=Vickers AJ |title=Which botanicals or other unconventional anticancer agents should we take to clinical trial? |journal=J Soc Integr Oncol |volume=5 |issue=3 |pages=125–9 |year=2007 |pmid=17761132 |doi=10.2310/7200.2007.011 |pmc=2590766 }}</ref> ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಹಲವು ಬಳಕೆದಾರರು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು "ನೈಸರ್ಗಿಕ" ಆದ ಕಾರಣ ಅವುಗಳ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವೆಂದು ನಂಬಿದರು ಸಹ, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಿ ಹಾಗೂ ಕೃತಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಔಷಧಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ರೋಗಿಗೆ ವಿಷತ್ವವನ್ನು ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಉಪಚಾರಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೂಡ ಕಲುಷಿತವಾಗಬಹುದು, ಮತ್ತು ಫಲಪ್ರದತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಿಗಳು ಗೊತ್ತಿಲದೆ ದೃಢೀಕರಿಸಿದ ಫಲಪ್ರದತೆಯ ಔಷಧಿಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗ ಬಹುದು.<ref name="pmid17913230">{{cite journal |author=Ernst E |title=Herbal medicines: balancing benefits and risks |journal=Novartis Found. Symp. |volume=282 |issue= |pages=154–67; discussion 167–72, 212–8 |year=2007 |pmid=17913230 |doi=10.1002/9780470319444.ch11 }}</ref> ಶುದ್ಧತೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಯೋಗಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಗಿಡದ ತಳಿಗಳ ಬೈಯೋಕೆಮಿಕಲ್ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಕೂಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite web|url= http://www.medscape.com/viewarticle/425061|title=Botanical Products}}</ref> ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಅಥವಾ ಮಾರಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಪರಭಕ್ಷಕರ ವಿರುದ್ಧ ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಕ್ಷಣ ಯಂತ್ರ ಸಂಯೋಜನೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೆಮ್ಲಾಕ್ ಹಾಗೂ ನೈಟ್‌ಶೇಡ್ ಅತಿ ವಿಷತ್ವದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite journal | title = Love potions and the ointment of witches: historical aspects of the nightshade alkaloids | journal = J Toxicol Clin Toxicol. | volume = 36 | issue = 6 | pages = 617–27 | year = 1998 | url = | doi = | pmid = 9776969 | accessdate = | last1 =Müller | first1 =JL }}</ref> ಯಕ್ಷಿಣಿ ವಿದ್ಯೆ, ಮಂತ್ರ ವಿದ್ಯೆ ಹಾಗೂ ಒಳಸಂಚು ಜೊತೆ ಸಹಕಾರಿಯಾದ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಬಹುಕಾಲದ ಹಾಗೂ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾರಣ ಭಾಗಶಃ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳೆಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಅಪಾಯಗಳು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿದಿವೆ.<ref>{{cite journal | title = Solanaceae III: henbane, hags and Hawley Harvey Crippen | journal = J R Coll Physicians Edinb. | volume = 36 | issue = 4 | pages =366–73 | year = 2006 | month = December | url = | doi = | pmid = 17526134 | accessdate = | last1 =Lee | first1 =MR }}</ref> ಪದೇ ಪದೇ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪ್ರತಿಕ್ರೀಯೆಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.<ref>{{cite journal | title = Adverse effects associated with herbal medicine | journal = Aust Fam Physician. | volume = 30 | issue = 11 | pages =1070–5 | year = 2001 | month = November | url = | doi = | pmid = 11759460 | accessdate = | last1 =Pinn | first1 =G }}</ref> ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಗಂಭೀರ ನಿರಾಶಾಜನಕ ಪ್ರತಿಫಲಗಳು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸೇವನೆಯ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ. ಮರುಕಳಿಸುವ ಲಿಕೊರೈಸ್‌ನ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ ಬರಿದಾಗುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗ ಆರೋಪಿತಗೊಂಡಿದೆ.,<ref>{{cite journal | title = An unusual cause of hypokalemic paralysis: chronic licorice ingestion | journal =Am J Med Sci. | volume = 325 | issue = 3 | pages =153–6 | year = 2003 | month = March | url =https://archive.org/details/sim_american-journal-of-the-medical-sciences_2003-03_325_3/page/153 | doi =10.1097/00000441-200303000-00008 | pmid = 12640291 | accessdate = | author =Lin, Shih-Hua | last2 =Yang | first2 =SS | last3 =Chau | first3 =T | last4 =Halperin | first4 =ML }}</ref> ಮತ್ತು ಇದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಮೂಲಿಕೆಯ-ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಲಿಕೊರೈಸ್‌ನ ಬಳಕೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕಪ್ಪು ಕೊಹೊಶ್ ಅನ್ನು ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗದ ವೈಫಲ್ಯದ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ದೋಷಾರೋಪಣೆಗೆ ಒಳಗೊಳ್ಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite journal | title = Fulminant hepatic failure associated with the use of black cohosh: a case report | journal = Liver Transpl. | volume = 12 | issue = 6 | pages =989–92 | year = 2006 | month = June | url = | doi =10.1002/lt.20778 | pmid = 16721764 | accessdate = | author =Lynch, Christopher R. | last2 =Folkers | first2 =ME | last3 =Hutson | first3 =WR }}</ref> ಗರ್ಭಿಣಿಯರಿಗೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆಯ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮೇಲೆ ಕೆಲವೇ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ,<ref>{{cite journal | title = Herb use in pregnancy: what nurses should know | journal = MCN Am J Matern Child Nurs. | volume = 30 | issue = 3 | pages =201–6 | date=May 2005-June | url = | doi = | pmid = 15867682 | accessdate = | last1 =Born | first1 =D | last2 =Barron | first2 =ML }}</ref><ref>[http://www.gaiagarden.com/articles/healthnotes/hn_herbtoavoidduringpregnancy.php ''ಗರ್ಭಿಣಿ ಅವಸ್ಥೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಿಕೆ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218220814/http://www.gaiagarden.com/articles/healthnotes/hn_herbtoavoidduringpregnancy.php |date=2010-12-18 }}, ಜಿಯಿಯಾ ಗಾರ್ಡನ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್</ref> ಮತ್ತು ಪೂರಕವಾದ ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯವಾದ ಔಷಧಿಗಳು, 30%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಹಾಗೂ ಫಲವತ್ತತೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೇರ ಜನನದ ಗತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತವಿದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಕಂಡು ಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite journal | last1=Boivin | first1=J. | last2=Schmidt | first2=L. | title=Use of complementary and alternative medicines associated with a 30% lower onging pregnancy/live birth rate during 12 months of fertility treatment | journal=Human Reproduction |volume=21 |year=2009 |issue=7 |pages=1626–1631 | doi = 10.1093/humrep/dep077 | author-separator =, | author-name-separator= }}</ref> ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಸಂಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಭವನೀಯ ಕಾರಣ-ಪರಿಣಾಮ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆ ಅಕೊನೈಟ್, ಇದು ಹಲವು ಬಾರಿ ಶಾಸನಾತ್ಕವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾದ ಮೂಲಿಕೆ, ಆಯುರ್ವೇದದ ಉಪಚಾರಗಳು, ಬ್ರೂಮ್, ಚಪರಲ್, ಚೈನೀಸ್ ಮೂಲಿಕೆ ಮಿಶ್ರಣಗಳು, ಕೊಂಫ್ರಿ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಫ್ಲ್ಯಾವೊನೊಯಿಡ್ಸ್ ಉಳ್ಳ ಮೂಲಿಕೆಗಳು, ಜರ್ಮನ್ಡಿರ್, ಗೌರ್ ಗಮ್, ಲಿಕೊರೈಸ್ ಬೇರು, ಹಾಗೂ ಪೆನ್ನಿರೊಯಲ್.<ref name="ErnstE">{{cite journal | last1 = Ernst | first1 = E | author-separator =, | author-name-separator = | title = Harmless Herbs? A Review of the Recent Literature | url = http://toxicology.usu.edu/endnote/Harmless-Herbs.pdf | format = PDF | accessdate = 27 December 2010 | journal = The American Journal of Medicine | volume = 141 | issue = 2 | pages = 170–8 | year = 1998 | pmid = 9528737 | archive-date = 5 ನವೆಂಬರ್ 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191105150424/http://toxicology.usu.edu/endnote/Harmless-Herbs.pdf | url-status = dead }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಬಹುಕಾಲದ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಜಿನ್‌ಸಂಗ್ ಕೂಡಾ ಒಂದು. ಇದು ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಪರಿಣತರಲ್ಲಿ ಕುಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಸೀಲ್, ಮಿಲ್ಕ್‌ ಥಿಸಲ್, ಸೆನ್ನಾ ಕೂಡಾ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಪರಿಣಿತರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೇಳುವ ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಲೌಳೆಸರದ ರಸ, ಬಕ್‌ಥಾರ್ನ್ ಬಾರ್ಕ್‌, ಬೆರ್ರಿ, ಕಸ್ಕಾರಾ ಸೆಗ್ರೆಡಾ ಬಾರ್ಕ್, ಸಾವ್ ಪಾಲ್ಮೆಟೊ, ವಲೇರಿಯನ್, ಕಾವಾ (ಯುರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬ್ಯಾನ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.) ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವರ್ಟ್‌, ಖಾಟ್‌, ಅಡಿಕೆ, ನಿರ್ಭಂದಿತ ಬಳ್ಳಿ ಎಫೆಡ್ರಾ ಮತ್ತು ಗ್ವಾರಾನಾ.<ref name="LewisME" /> ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಹಾಗೂ ಔಷಧಿಗಳ ಹಲವು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ-ಸ್ಥಾಪಿತ ಹೊಂದಿಕೆಗಳ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲೂ ಕಾಳಜಿ ಇದೆ.<ref name="LewisME" /> ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯನೊಂದಿ ಗಿನ ಸಲಹೆಯೊಂದಿಗೆ, ಮೂಲಿಕೆ ಉಪಚಾರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸ ಬೇಕು. ಕಾರಣ ಕೆಲವು ಮೂಲಿಕೆಗಳ ಉಪಚಾರಗಳು ಹಲವು ಇತರ ಸೂಚಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿ ಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಔಷಧಿಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಒಬ್ಬ ರೋಗಿ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೂಚಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಔಷಧೋಪಚಾರಗಳ ಸೇವನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಿಕೆ-ವ್ಯಾಪಾರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸ ಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ಉಪಚಾರ ಹಾಗೂ ಅದೇ ಪ್ರಭಾವದ ಸೂಚಿಯ ಔಷಧಿಯ ಒಟ್ಟು ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕಡಿಮೆ ರಕ್ತದ ಒತ್ತಡ ಪರಿಣಾಮಿಸಬಹುದು. ಆಂಟಿಕ್ವಾಗುಲೆಂಟ್ಸ್‌ಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕೆಲವು ಮೂಲಿಕೆಗಳು ವರ್ಧಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal | author-separator = , | author-name-separator = | title = An examination of the bleeding complications associated with herbal supplements, antiplatelet and anticoagulant medications | journal = J Dent Hyg. | volume = 81 | issue = 3 | pages = 67 | date = 2007 Summer | url = http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6368/is_3_81/ai_n31843689/ | doi = | pmid = 17908423 | accessdate = | last1 = Spolarich | first1 = AE | last2 = Andrews | first2 = L | archive-date = 2011-10-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111012175719/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6368/is_3_81/ai_n31843689/ | url-status = dead }}</ref> ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಮೂಲಿಕೆಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಣ್ಣು ಸೈಟೊಕ್ರೊಮ್ ಪಿ450 ಒಂದಿಗೆ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಔಷಧಿಯ ಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕಿಣ್ವ.<ref>{{cite journal | author-separator =, | author-name-separator= | title = Interactions of food and dietary supplements with drug metabolising cytochrome P450 enzymes | journal = Ceska Slov Farm. | volume = 56 | issue = 4 | pages =165–73 | year = 2007 | month = July | url = | doi = | pmid = 17969314 | accessdate = | last1 =Nekvindová | first1 =J | last2 =Anzenbacher | first2 =P }}</ref> ===ಹೆಸರಿನ ದ್ವಂದ್ವ=== ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳು (ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಟ್ಯಾಕ್ಸೊನೊಮಿ) ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಟ್ಯಾಕ್ಸೊನೊಮಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸದಿದ್ದರೂ, ಅದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ಗಿಡಗಳ ತಳಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಮೂಹವನ್ನು ನಿದರ್ಶಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1993ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌ನಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೈದ್ಯರು ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೈನಾದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು (TCM) ಸೇರಿಸಿ ತೂಕ ಇಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೂತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಒಂದು ಮೂಲಿಕೆ (ಸ್ಟೆಫಾನಿಯ ಟೆಟ್ರಾಂಡ್ರ) ಇನ್ನೊಂದು (''ಆರಿಸ್ಟೊಲೊಷಿಯ ಫ್ಯಾಂಚಿ'' ) ಮೂಲಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಹೆಸರು ಚೈನೀಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೋಲಿಕೆದಾಗಿದ್ದರು ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ|ರಿನಲ್]] ಟೊಕ್ಸಿನ್‌ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚು ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತು, ಆರಿಸ್ಟೊಲೊಚಿಕ್ ಆಮ್ಲ; ಈ ದೋಷದಿಂದ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಹಾನಿಯ 105 ಸಂಗತಿಗಳು ಪರಿಣಮಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Wu KM, Farrelly JG, Upton R, Chen J | coauthors = | title = Complexities of the herbal nomenclature system in traditional Chinese medicine (TCM): lessons learned from the misuse of Aristolochia-related species and the importance of the pharmaceutical name during botanical drug product development | journal = Phytomedicine.;():. Epub 2006 Jul 24 | volume = 14 | issue = 4 | pages = 273–9 | year = 2007 | month = April | url = | doi =10.1016/j.phymed.2006.05.009 | pmid = 16863692 | accessdate = | last1 =Wu | first1 =KM | last2 =Farrelly | first2 =JG | last3 =Upton | first3 =R | last4 =Chen | first4 =J }}</ref><ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Vanherweghem LJ. | coauthors = | title = Misuse of herbal remedies: the case of an outbreak of terminal renal failure in Belgium (Chinese herbs nephropathy) | journal = J Altern Complement Med. | volume = 4 | issue = 1 | pages =9–13 | date = 1998 Spring | url = | doi =10.1089/acm.1998.4.1-9 | pmid = 9553830 | accessdate = | author =Vanherweghem, Jean-Louis }}</ref> ಗಮನಿಸಿ, ಟಿಸಿಎಮ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಎರಡೂ ಮೂಲಿಕೆಗಳು ತೂಕ ಇಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಂಗತವಲ್ಲ ಅಥವಾ ಇದನ್ನು ಬಹು ಕಾಲದವರೆಗೂ ಕೊಡಬಾರದು. ಚೈನೀಸ್ ಔಷಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರ [[ಸಂಧಿವಾತ|ಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್]] ಹಾಗೂ ಎಡೆಮಗಳ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ರೂಪಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಡಾನ್ ಬೆನ್ಸ್ಕಿ, ಸ್ಟೀವನ್ ಕ್ಲೇವೇಯ್, ಎರಿಕ್ ಸ್ಟೋಗರ್, ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರೂ ಗ್ಯಾಂಬಲ್. ಚೈನೀಸ್ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಔಷಧ: ಮಟೀರಿಯಾ ಮೆಡಿಕಾ, ಮೂರನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. 2004: 1054-1055</ref><ref>{{cite journal | doi = 10.1016/0140-6736(93)92984-2 | last1 = Vanherweghem | first1 = JL | last2 = Depierreux | first2 = M | last3 = Tielemans | first3 = C ''et al.'' | author-separator =, | author-name-separator= | year = 1993 | month = Feb | title = Rapidly progressive interstitial renal fibrosis in young women: association with slimming regimen including Chinese herbs | url = | journal = [[The Lancet|Lancet]] | volume = 341 | issue = 8842| pages = 387–91 }}</ref><ref>{{cite journal | last1 = Vanhaelen | first1 = M | last2 = Vanhaelen-Fastre | first2 = R | last3 = But | first3 = P | last4 = Vanherweghem | first4 = JL. | author-separator =, | author-name-separator= | year = 1994 | month = Jan | title = Identification of aristolochic acid in Chinese herbs | url =https://archive.org/details/sim_the-lancet_1994-01-15_343_8890/page/n59| journal = [[The Lancet|Lancet]] | volume = 343 | issue = 8890| page = 174 | pmid = 7904018 }}</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಪಾಶ್ಚ್ಯಾತ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಯ ಅಂತರ್ಗತದ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೈನೊಮಿಯಲ್ ಅಭಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ==ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ== [[File:Phytotherapy3.png|thumb|right|400px|1990-2007 ದಿಂದ "ಫೈಟೋಥೆರಪಿ" ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಬ್‌ಮೆಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವರದಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಅಂಕಿಅಂಶ.]] ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಉನ್ನತ ಮಾನದಂಡವು ಪುನರಾವರ್ತಿತ, ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ, ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ, ಡಬಲ್-ಬ್ಲೈಂಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2002 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್‌ನ ಯು.ಎಸ್. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಆ‍೦ಡ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ ಇದು ವನಸ್ಪತಿ (ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ) ಔಷಧಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>[http://health.nih.gov/result.asp/324 ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಔಷಧ, ಎನ್‌ಐಎಚ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213001003/http://health.nih.gov/result.asp/324 |date=2009-02-13 }}, ಕಾಂಪ್ಲಿ ಮೆಂಟರಿ ಆ‍೦ಡ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್, ಆರೋಗ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.</ref> 1000 ಸಸ್ಯಗಳ 2010 ರ ಒಂದು ಸರ್ವೇಯಲ್ಲಿ, ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ 356 ಸಸ್ಯಗಳ "ಔಷಧೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳ" ಪರಿಶಿಲನೆಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಹಾಗೆಯೇ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, 12% ಸಸ್ಯಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ "ಯಾವುದೇ ಉಪಯುಕ್ತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು" ಮಾಡಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Cravotto G, Boffa L, Genzini L, Garella D |title=Phytotherapeutics: an evaluation of the potential of 1000 plants |journal=J Clin Pharm Ther |volume=35 |issue=1 |pages=11–48 |year=2010 |month=February |pmid=20175810 |doi=10.1111/j.1365-2710.2009.01096.x |url=}}</ref> ಹಲವಾರು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಇನ್-ವಿಟ್ರೋ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಾದರಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು <ref>{{cite journal| author = Srinivasan K | year= 2005 | title = Spices as influencers of body metabolism: an overview of three decades of research | journal = Food Research International | volume = 38 | issue = 1 | pages = 77–86 | doi = 10.1016/j.foodres.2004.09.001 | id = | url = }}</ref> ಆದರೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಇತರ ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು.<ref name="ncbi.nlm.nih.gov">{{cite journal | last = | first = | authorlink = Pittler MH, Abbot NC, Harkness EF, Ernst E | coauthors = | title = Location bias in controlled clinical trials of complementary/alternative therapies | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-epidemiology_2000-05_53_5/page/485 | journal = International Journal of Epidemiology | volume = 53 | issue = 5 | pages = 485–489 | year = 2000 | doi =10.1016/S0895-4356(99)00220-6 | id = | accessdate = | author =Pittler, M | pmid =10812320 | last2 =Abbot | first2 =NC | last3 =Harkness | first3 =EF | last4 =Ernst | first4 =E }}</ref> ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಹೆಚ್ಚು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಬ್ಲೈಂಡಿಂಗ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿತೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಕೊರತೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದವು ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Paul G. Shekelle, Sally C. Morton, Marika J. Suttorp, Nina Buscemi, and Carol Friesen | coauthors = | title = The methodological quality of randomized controlled trials of homeopathy, herbal medicines and acupuncture | journal = International Journal of Epidemiology | volume = 30 | issue =3 | pages = 526–531 | year = 2005 | url = http://ije.oxfordjournals.org/cgi/content/full/30/3/526 | doi =10.1093/ije/30.3.526 | id = | accessdate = | pmid = 11416076 | author =Linde, K. | last2 =Jonas | first2 =WB | last3 =Melchart | first3 =D | last4 =Willich | first4 =S }}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕೆಲವು ಯಾದೃಚ್ಛೀಕೃತ ಡಬಲ್-ಬ್ಲೈಂಡ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ವಿಧಾನದ (ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ) ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಪಿಯರ್-ಅವಲೋಕಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (ಅಮೇರಿಕಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜರ್ನಲ್)ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಇತರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಿಡ ಮೂಲಿಕೆಗಳ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬರಹಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ-ಅಲ್ಲದ ಅಂಶ ಪರ್ಯಾಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗಿಂತ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದನ್ನು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಸಂಶೋಧಿಸಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಮಾನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ, ಸಕರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿತು.<ref name="ncbi.nlm. nih. gov" /> ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಔಷಧಗಳ ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗ (ವೈದ್ಯಕೀಯ) ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅದೇ ರೀತಿಯಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗಿಂತ ನಿಕೃಷ್ಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ವರದಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite journal |author=Nartey L, Huwiler-Müntener K, Shang A, Liewald K, Jüni P, Egger M |title=Matched-pair study showed higher quality of placebo-controlled trials in Western phytotherapy than conventional medicine |journal=J Clin Epidemiol |volume=60 |issue=8 |pages=787–94 |year=2007 |month=August |pmid=17606174 |doi=10.1016/j.jclinepi.2006.11.018 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-epidemiology_2007-08_60_8/page/787 }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಸರಿಹೊಂದಿದ ಜೋಡಿ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲದ ಎಲ್ಲ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಒಂದು ಪ್ಲಸೀಬೋ (ಔಷಧ) ವನ್ನು ಬಳಸಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಒಂದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಅಥವಾ ಕ್ವಾಸಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಳಕೆಗಳ ಅಸಮಂಜಸವಾದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದರು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಳಕೆಯು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ <ref name="Fabricant2001" /> ಔಷಧ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸಮರ್ಪಕ ಪ್ರಮಾಣ, ಜಾತಿಗಳು, ಕಟಾವಿನ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಂತಹ ಅಂಶಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | author = Eric Yarnell, N.D., R.H., and Kathy Abascal, J.D| coauthors = | title = Dilemmas of Traditional Botanical Research | journal = HerbalGram. | volume = 55 | issue = | pages = 46–54 | year = 2002 | url = | doi = | id = | accessdate = }}</ref> ಔಷಧಿಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ: ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಔಷಧಗಳು ತೀವ್ರವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ (ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದೇಹದ ತೂಕ, ಔಷಧದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ), ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವಿಧದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧೀಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ, ಒಟ್ಟು ವಿಧದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಔಷಧಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಯಂಪಲ್‌ಗಳು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಅಂಶದ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಧಾನಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ದ್ರಾವಕಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಅನುಪಾತವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಂದೇ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಮಾದರಿಗಳು ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ತೆಳು ಪರದೆಯ ವರ್ಣರೇಖನವು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಬೆಳೆಗಾರರಿಂದ ಬಳಕೆಗೂ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನವು ಒಂದು ಸಂಕೇತ ರಾಸಾಯನಿಕದ ಮೇಲಿನದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal | last = | first = | authorlink = Mark Blumenthal and Tara Hall | coauthors = | title = What is Herb Standardization? | journal = HerbalGram. | volume = | issue = 52 | pages = 25 | year = 2001 | url = http://content.herbalgram.org/iherb/herbalgram/articleview.asp?a=2230 | doi = | id = | accessdate = | archive-date = 2009-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090210204703/http://content.herbalgram.org/iherb/herbalgram/articleview.asp?a=2230 | url-status = dead }}</ref> == ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ == ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯು [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಇಯು]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುಎಸ್‌ಎ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾದ ಚರ್ಚೆಯ ಒಂದು ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೃತಕವಾಗಿ ಸಾಂದ್ರಗೊಂಡ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕ್ಸೆನೊಬಯೋಟಿಕ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಏಕೈಕ ಘಟಕಗಳಂತೆ ಸುರಕ್ಷತಾ ಪ್ರಯೋಗದ ಯಾವುದೇ ಹಂತವನ್ನು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ, ಇತರ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮಾನದಂಡಗಳು, ಸುರಕ್ಷತಾ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಅರ್ಹ ವೃತ್ತಿನಿರತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸೂಚನೆಯ ಪರವಾಗಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿನಿರತ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆ ನೀಡುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://content.herbalgram.org/abc/HEG/files/MBHerbsforHealth.pdf|title=Wrangling an Herbal Legen|format=PDF|access-date=2011-02-14|archive-date=2009-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327101952/http://content.herbalgram.org/abc/HEG/files/MBHerbsforHealth.pdf|url-status=dead}}</ref> ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಬಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯಿಲ್ಲದೇ ಕೇವಲ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www. gaianstudies. org/articles10.htm|title=Some Arguments against the Standardization of Herbalists}}</ref> ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಘಟಕಗಳ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯು ದೇಶದಿಂದ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಲ್ಲಿ, ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಡೈರೆಕ್ಟಿವ್ ಆನ್ ಟ್ರೆಡಿಷನಲ್ ಹರ್ಬಲ್ ಮೆಡಿಸಿನಲ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಡೈರೆಕ್ಟಿವ್)ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಮೂಲಕ ಪಥ್ಯಕ್ರಮದ ಪೂರಕಗಳಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಎಫ್‌ಡಿಎ ಯು ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮಾರಾಟದಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ ಅದನ್ನು ಹಾನಿಕಾರಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅದು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸುವುದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಈ ವಿಭಾಗದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಕರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸುರಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ ಫಲದಾಯಕತೆಯನ್ನು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fda.gov/opacom/laws/dshea.html |title=ಯುಎಸ್ ಡಯಟರಿ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹೆಲ್ತ್ ಎಂಡ್ ಎಜುಕೇಷನ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 1994 |access-date=2018-02-24 |archive-date=2009-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531213336/http://www.fda.gov/opacom/laws/dshea.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite journal |author=Goldman P |title=Herbal medicines today and the roots of modern pharmacology |journal=Ann. Intern. Med. |volume=135 |issue=8 Pt 1 |pages=594–600 |year=2001 |pmid=11601931 |doi=}}</ref> ಔಷಧಿಗಳ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ನ್ಯೂಟ್ರೀಷನಲ್ ಫುಡ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಇದು 2002 ರ ನಂತರದಿಂದ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ, ಅದು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಜಿಎಮ್‌ಪಿ (ಗುಡ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸಸ್ (ಉತ್ತಮ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪದ್ದತಿಗಳು)) ಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="autogenerated2" /> ಯುಕೆ ಯಲ್ಲಿ, ಓವರ್ ದ ಕೌಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಲ್ಪಟ್ಟ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಗಳು ಯುಎಸ್‌ನಂತೆಯೇ ಪೂರಕ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ "ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿ"ಗಳ ಮೂಲಕ, ಒಂದು ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ನಂತರ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ಹಂಚಲ್ಪಡುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಪರಿಹಾರಗಳು ಔಷಧಿಗಳಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನಿಯು ಓವರ್ ದ ಕೌಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್‌ನ ಷೆಡ್ಯುಲ್ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕೆಲವು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಯುಕೆ ಯಲ್ಲಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಾಸನಗಳಿಗೆ ನಂತರ ಬರುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಕ್ಯಾನಾಬಿಸ್ (ಗಾಂಜಾ) ನಂತಹ ಕೆಲವು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. 2004 ರ ನಂತರದಿಂದ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಥ್ಯಕ್ರಮದ ಪೂರಕವಾಗಿ ಎಫೆಡ್ರಾದ ಮಾರಾಟಗಳು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧ ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಭಾಗದಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.,<ref>{{Cite web |url=http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/fpephed6.html |title=ಎಫೆಡ್ರಿನ್ ಅಲ್ಕಲೊಯ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೈಟರೇಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪಥ್ಯದ ಪೂರಕಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಎಫ್‍೬ಡಿಎ ಇಷ್ಯೂಸ್ ರೆಗ್ಯ್ಲೇಷನ್, ಇದರ ಸಲಹೆಯೇನೆಂದರೆ ಗ್ರಾಹಕರು ಈ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು |access-date=2011-02-14 |archive-date=2007-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070915111213/http://www.cfsan.fda.gov/~lrd/fpephed6.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಷೆಡ್ಯೂಲ್ III ರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. == ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಪತ್ತು == "50% ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಔಷಧಗಳ ಲಿಖಿತ ಸೂಚನೆಗಳು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ,"<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/7196702.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್, ಔಷಧ ಸಸ್ಯಗಳು ’ಫೇಸ್ ಎಕ್ಸ್ಟಿನ್ಷನ್']</ref> ಬೊಟಾನಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಕನ್ಸರ್‌ವೇಷನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ನಿಂದ (120 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾರ್ಡನ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು 2008 ರ ವರದಿಯು ಸೂಚಿಸಿದ್ದೇನೆಂದರೆ "ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಎಚ್‌ಐವಿಗಳಂತಹ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳು ’ಅವುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ರದ್ದುಗೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ’. " ಅವರು ಸಂಗ್ರಹದ-ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ವಿನಾಶದ ಮೂಲಕರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ 400 ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರು, ಅದು ರೋಗಗಳ ಭವಿಷ್ಯದ ಪರಿಹಾರಕ ಔಷಧಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನೊಡ್ಡುತ್ತಿದೆ. ಇವುಗಳು ಯೂ ಮರಗಳು (ತೊಗಟೆಯು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಔಷಧ ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟಾಕ್ಸೆಲ್‌ಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ); ಹೂಡಿಯಾ ([[ನಮೀಬಿಯ|ನಮೀಬಿಯಾ]]ದಿಂದ, ತೂಕವನ್ನು ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಔಷಧಿಯ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಮೂಲ); ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯಾಗಳ ಅರ್ಧ (ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, [[ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ|ಡಿಮೆನ್ಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಹೃದಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಒಂದು ಚೈನೀಸ್ ಔಷಧವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ); ಮತ್ತು ಆಟಮ್ನ್ ಕ್ರೊಕಸ್ (ಸಂಧಿವಾತಕ್ಕೆ ಔಷಧ)ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ವರದಿಯು "ಐದು ಬಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಸ್ಯ-ಆಧಾರಿತ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಧವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು.<ref name="BBC" /> ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== {{Col-begin}} {{Col-1-of-3}} * ''ಆಫ್ರಿಕನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಟ್ರೇಡಿಶನಲ್, ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್'' * ಅರಿವಳಿಕೆ * [[ಆಯುರ್ವೇದ]] * ಚೀನಾದ ಮೂಲಿಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರ * ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತ * ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಹೋಮಿಯೋಪತಿ {{Col-2-of-3}} * ಮಾನವಸಸ್ಯಸಂಬಂಧ ಶಾಸ್ತ್ರ * ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಔಷದೋತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಯೂರೋಪಿಯನ್ನರ ತಿಳುವಳಿಕೆ * ಜೆಮ್ಮೊಥೆರಪಿ * ವನಸ್ಪತಿ ಸಸ್ಯೊದ್ಯಾನ * ಮನೆಯ ಔಷಧ ಪರಿಹಾರ * ''ಕಿಂಗ್ಸ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸೆಟರಿ'' (ಪುಸ್ತಕ) {{Col-3-of-3}} * ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆಂದು ತಿಳಿದ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸಸ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಔಷಧೀಯ ಅಣಬೆ * ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ಸ್ * ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನದ ಔಷಧಿ * ಸಿದ್ಧಾ {{col-end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|2}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * {{Cite journal | author = Lindequist, U. | coauthors = Niedermeyer, T.H.J. ; Jülich, W.D. | year = 2005 | title = The pharmacological potential of mushrooms. | journal = Evid Based Complement Alternat Med. | doi = 10.1093/ecam/neh107 | url = http://ecam.oxfordjournals.org/cgi/content/full/2/3/285 | pmid = 16136207 | volume = 2 | pages = 285–99 | issue = 3 | pmc = 1193547 | access-date = 2011-02-14 | archive-date = 2009-04-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090427092000/http://ecam.oxfordjournals.org/cgi/content/full/2/3/285 | url-status = dead }} *ಲೆಸ್ಲಿ ಬ್ರೌನ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ ಕೊಹೆನ್. (2007). ''ಹರ್ಬ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸಪ್ಲಿಮೆಂಟ್ಸ್: ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್-ಬೇಸ್ಡ್ ಗೈಡ್''. ಎಲ್ಸೇವಿಯರ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ. ISBN 0-7295-3796-X 9780729537964. {{Commons category|Herbalism}} {{Dietary supplement}} {{Traditional Medicine}} {{Medicinal herbs & spices}} [[ವರ್ಗ:ಗಿಡಮೂಲಿಕಾ ಔಷಧ]] [[ವರ್ಗ:ಪರ್ಯಾಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕತೆ ಆಧಿರಿಸಿ ನಡೆಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ಪೂರಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ]] [[fa:گیاهان دارویی]] [[hu:Gyógynövény]] [[ja:薬草]] [[ko:약용식물]] [[sh:Ljekovite biljke]] [[sv:Medicinalväxt]] [[zh:药用植物]] a2we1wwila96l04v23pr91kvrb1sfif ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ 0 28463 1434335 1383397 2026-10-25T06:25:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434335 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} thumb|260px|ಲಾತ್ವಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾದ ವಿವಿಧ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು [[ಚಿತ್ರ:JapanpassportNew10y.PNG|thumb|right|ಸಧ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜಪಾನಿ ಇ-ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಮುಖ ಪುಟ]] [[ಚಿತ್ರ:ColombianBiometricPassport1.jpg|thumb|ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಯಂತ್ರ ಓದಬಲ್ಲ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌]] '''ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌''' ಎಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಸರಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]]ವು ತನ್ನ ದೇಶದ ನಾಗರೀಕನಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಹೋಗುವಾಗ ಆತನ ಗುರುತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನೀಡುವ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಸರು, ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳಗಳು ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗುರುತಿನ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತ್ವಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಪಡೆದ ತಕ್ಷಣ ಆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿರುವವನಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದಂತೆ ಅಲ್ಲ, ಅಥವಾ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿರುವಾಗ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಇನ್ಯಾವುದೇ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಂತೆ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ದಾರರಿಗೆ ಯಾವ ದೇಶ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ನೀಡಿದೆಯೋ ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬರಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಬರುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಹಕ್ಕು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ನೀಡಿದ ದೇಶದ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿರುವಿಕೆಯು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ನೀಡಿದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ದಾರನ ಜೀವಿಸುವ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. {{TOC limit|3}} == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:First Japanese passport 1866.jpg|thumb|upright=1.5|ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಜಪಾನಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌,(1866)]] [[ಚಿತ್ರ:PaszportRzeczpospolitaPolska.1931.jpg|thumb|300px|ಹಳೆ ಪೊಲಿಶ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ನ ಒಳಗಿನ ಪುಟ - 1931]] ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ರೀತಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ಸಂಗತಿಯ ಕುರಿತು ಹೀಬ್ರ್ಯೂ ಬೈಬಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೪೫೦ ರಕಾಲದ ಪರ್ಶಿಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದೆ ಎನ್ನಲಾದ ಒಂದು ಘಟನೆ {{bibleverse||Nehemiah|2:7-9|NIV}} ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದೆ. ಅರ್ಟಾಕ್ಸೆರ್ಕ್ಸೆಸ್‌ I ಎಂಬ [[ಇರಾನ್|ಪರ್ಶಿಯಾ]]ದ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ನೆಹೆಮಿಯಾ ಎಂಬಾತ, ಜುಡಿಯಾ ಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ಬೇಡಿದ. ರಾಜ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿ, ಆತನಿಗೆ ಒಂದು ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ "ನದಿಯಾಚೆಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ" ಆತನು ಅವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಆತನಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವಂತೆ ಕೋರಿ ಆ ಪತ್ರ ನೀಡಿದ್ದ. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಖಲೀಫರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪ್ರಕಾರದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಅನ್ನು (''bara'a'' ) [[ತೆರಿಗೆ]] ನೀಡಿದ ರಸೀತಿಯೆಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾವ ನಾಗರೀಕರು ತಮ್ಮ ''ಝಕಾಹ್'' (ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ರಿಗೆ) ಅಥವಾ ''ಲಿಝ್ಯಾ'' (ಡಿಮ್ಮಿಗಳಿಗೆ) ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರೋ ಅವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಖಲೀಫರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ''bara'a'' ರಸೀತಿಯು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ "ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಮೂಲ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌" ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|title=The Jews of Medieval Islam: Community, Society, and Identity|first=Daniel|last=Frank|publisher=[[Brill Publishers]]|year=೧೯೯೫|isbn=೯೦೦೪೧೦೪೦೪೬|page=೬|postscript=<!--None-->}}</ref> "ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಸೀಪೋರ್ಟ್ (ಬಂದರು) ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಸಮಯದ ದಾಖಲೆಯೊಂದರ ಮೂಲದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಈ ದಾಖಲೆಯು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದಾಟಿ ಹೋಗುವಾಗ ಒಂದು ನಗರದ ಗೋಡೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ("porte") ದಾಟುವವರಿಗೆ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾದ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book|author=George William Lemon|title=English etymology; or, A derivative dictionary of the English language|url=https://books.google.com/books?id=RHwCAAAAQAAJ|year=1783|page=[https://books.google.com.ph/books?id=RHwCAAAAQAAJ&pg=PT397 397]}} ಹೇಳಿರುವ ಪ್ರಕಾರ ''ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌'' ಎಂದರೆ ಒಂದು ''ಗೇಟ್‌ '' ಅಥವಾ ತಪಾಸಣಾ ತಡೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಲು ಇರಬೇಕಾದ ಒಂದು ಪರವಾನಗಿ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಇದು ಪ್ರಯಾಣದ ವಾರಂಟ್‍, ಒಂದು ಪರವಾನಗಿ ಅಥವಾ ರಾಜ ಮಹಾರಾಜರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಇರಬೇಕಾದ ಒಂದು ಪರವಾನಗಿ ಪತ್ರ ''pass par teut'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.</ref><ref>{{cite book|author=James Donald|title=Chambers's etymological dictionary of the English language|url=https://books.google.com/books?id=agA_AAAAcAAJ|year=1867|publisher=W. and R. Chambers|pages=[https://books.google.com.ph/books?id=agA_AAAAcAAJ&pg=PA366 366]|quote=passport, pass´pōrt, ''n.'' orig. permission ''to pass'' out of ''port'' or through the gates; a written warrant granting permission to travel. }}</ref> ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯೂರೋಪ್‌‍ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿಸಿರುವ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ನಮೂದಿಸಿರಲಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಸಾಗಲು ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಬಂದರುಗಳಿಂದ ಒಳಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಲು ದಾಖಲೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ರಾಜ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೆನ್ರಿ V ಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಲಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಈತ ತನ್ನ ಜನರಿಗೆ ಬೇರೆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ತಾವು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದ.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7634744.stm |title=Analysis: The first ID cards |accessdate=2008-09-27 |work= |publisher=BBC |date= 2008-09-25 | first=Dominic | last=Casciani}}</ref> ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪ್‌‍‌ನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆಯ ವೇಗದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಯೂರೋಪ್‌‍ ನ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮುರಿದು ಹಾಕಿತು. ರೈಲುಗಳ ವೇಗ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿದ್ದ ಜನರ ಬೃಹತ್ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಕಾನೂನು ಹೇರುವಿಕೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸಿತು. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಆಗ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡಿತು.<ref name="PASSCanada">{{cite web|title= History of Passports|work= Passport Canada|url= http://www.passport.gc.ca/pptc/hist.aspx?lang=eng|accessdate= April 18, 2008|archive-date= ಜೂನ್ 3, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130603215243/http://www.passport.gc.ca/pptc/hist.aspx?lang=eng|url-status= dead}}</ref> ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ I]] ವರೆಗೂ, ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಯೂರೋಪ್‌‍‌ನೊಳಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು ಬೇಕಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನೇರವಾಗಿ ಅವರು ಗಡಿ ದಾಟಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಯಾರೂ ಅದನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. [[ಆಟಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಒಟ್ಟೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್‌‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸದ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿ ಗಡಿಯೊಳಗೇ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಆಂತರಿಕ-ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಹಾ ಇತ್ತು. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕಾಲದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನ ಕುರಿತು ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್‌ಗಳನ್ನು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಸುವುದು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೊಂಡ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂತು. [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ I]]ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಯೂರೋಪ್‌‍ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ (ಪತ್ತೆದಾರರನ್ನು ದೂರವಿಡಲು) ಮತ್ತು ಕುಶಲ ಕರ್ಮಿಗಳಾದ ನಾಗರೀಕರು ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಾಗಿಯೂ ಗಡಿಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡರು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರವೂ ಈ ನಿರ್ಬಂಧ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವಿವಾದಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ೧೯೨೦ರ ದಶಕದ ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನ ಅದರಲ್ಲಿ ನೀಡುವುದು "ನಿಕೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಮಾನವೀಯಗೊಳಿಸುವಂತಹದ್ದು" ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು.<ref>ಮಾರಸ್, ಮೈಕಲ್, ''ದಿ ಅನ್‌ವಾಂಟೆಡ್: ಯೂರೋಪ್‌‍ ಆನ್‌ ರೆಫ್ಯೂಜಿಸ್ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೆಂಟಿಯತ್ ಸೆಂಚೂರಿ''. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್:ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌ (೧೯೮೫), p. ೯೨.</ref> ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಥ್ರೂ ಟಿಕೇಟ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತು. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲಾಯಿತು,<ref>{{Cite web |url=https://bl-libg-doghill.ads.iu.edu/league-web/book/p63.html |title=ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಶನ್ಸ್ 'ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ' ಅಥವಾ 'ಮಾದರಿ' ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ವಿನ್ಯಾಸ. |access-date=2011-03-25 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719215005/https://bl-libg-doghill.ads.iu.edu/league-web/book/p63.html |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ೧೯೨೬<ref>{{cite web|url=http://www.indiana.edu/~league/conferencedata.htm|title=International Conferences - League of Nations Archives|year=2002|publisher=Center for the Study of Global Change|accessdate=2009-08-05}}</ref> ಮತ್ತು ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=August 2009}} ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯು ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸೀ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತು, ಆದರೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಆಗ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಗೊತ್ತುವಳಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಸುಮಾರು ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರೀಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (ICAO)ಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. == ವಿಧಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Inside of an azerbaijani passport.JPG|200px|thumb|ಅಜರ್‌ಬೈಜಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ನ ಒಳಗಿನ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಪುಟಗಳು]] ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಜಾಗತೀಕವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವಿದೆ, ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಪ್ರಕಾರ, ಪುಟಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಪ್ರತೀ ದೇಶಕ್ಕೂ ಬೇರೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. === ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು === * ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌, [ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌, ಖಾಯಂಗೊಳಿಸಿದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌] :ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚುಬಾರಿ-ನೀಡಲಾಗುವ ಪ್ರಕಾರದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಇದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ಪಾಲಕರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಜೊತೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಬಳಕೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸಮಾನ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಅಧಿಕೃತ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ [ಸೇವಾ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌, ಅಥವಾ ವಿಶೇಷ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌] :ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯ-ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಧೀನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುವುದಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ :ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರಿಗೆ ಕಾರ್ಯ-ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಧೀನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿನಾಯಿತಿಯಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರಾದರೂ, ಒಂದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿರುವುದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿನಾಯಿತಿ ಹೊಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಮನಲ್ಲ. ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿನಾಯಿತಿ ಸೌಲಭ್ಯವಾದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡುವಿಕೆಯು, ಒಂದು ದೇಶದ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ, ಒಂದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಎಂದರೆ ಅದು ವೀಸಾ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಎಂದಲ್ಲ. ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿದವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವೀಸಾವನ್ನೂ ಹೊಂದಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿದವನು ವೀಸಾ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆತ ವೀಸಾ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ::ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಅನ್ನು ತನ್ನದೇ ಆದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿರದ ವಿದೇಶಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಒಂದು ದೇಶದಿಂದ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶೇಷ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶವು ತನ್ನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ{{Citation needed|date=May 2010}}. * ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ [ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌] :ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಪಡೆಯುವ ಸಮಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲೆ ಅಥವಾ ಪ್ರವೇಶ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಗುಂಪು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ :ಇದನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಂಪಿನ ಜನರಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹಣೆಗೆ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ. * ಕುಟುಂಬದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ :ಇದನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ—ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಮಗ, ಮಗಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿರುವವನಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಒಬ್ಬನೇ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರೊಡನೆ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿರದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಸದಸ್ಯ ಜೊತೆಗಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದಾಗ ಆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಬಳಸಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ===ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:No-nb bldsa 6e001.jpg|thumb|150px|ವಲಸೆಗಾರರಿಗೆ ಇರುವ ನಾನ್‌ಸೆನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ (ಈಗ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ)]] * ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲೆ :ಇದನ್ನು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಆಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] (ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ) ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. * ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರ, [ವಿದೇಶಿಗಳ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌] :ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ -ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿರದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ- ನಾಗರೀಕರಲ್ಲದ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ದಾಖಲೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ "ನಾನ್‌ಸೆನ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌". ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿದೇಶಿಗರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಆಂತರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಆಗಿ ಅನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. * ನಿರಾಶ್ರಿತ ಪ್ರವಾಸೀ ದಾಖಲೆ :ತನ್ನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವು ಈ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿಬರಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಿರಾಶ್ರಿತರು ತಾವು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾಜ್ಯದ ದೇಶದಿಂದ (ಆಶ್ರಯ ಬೇಡಿ ಬಂದ ಪ್ರದೇಶ) ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ವಿದೇಶೀ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸೀ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. * ಆಂತರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ :ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು ಗುರುತಿನ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಡುವ ಇದು ಆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಶದೊಳಗೇ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಷ್ಯಾದ ಆಂತರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌, ಅಥವಾ [[ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಹುಕಾವು ನಿವಾಸಿ-ನೋಂದಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಇವೆರಡೂ ರಾಜರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದ್ದವು. * ಮರೆವೇಷ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ :ಒಂದು ಮರೆವೇಷ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುವಂತಹದ್ದು ಆದರೆ ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ಅದು ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲಿದ, ಯಾವತ್ತೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಹೆಸರು ಬದಲಿಸಿದ ದೇಶದ ಹಳೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಮರೆವೇಷ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಕಂಪನಿಗಳು ಒಂದು ವೇಳೆ ವಿಮಾನಾಪಹರಣಗೊಂಡರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ತೋರಿಸಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಯಾವತ್ತೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಮರೆವೇಷ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಅನ್ನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದೇಶದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದು ಕೃತಕವಾದದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ತಪ್ಪೂ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಇಂತಹ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಬಳಸಿ ಯಾವುದಾದರೂ ದೇಶದ ಒಳಗೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅಪರಾಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ::ಒಂದು '''ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌''' ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸರ್ಕಾರವು ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ದಾಖಲೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ ದಾಖಲೆಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಮರೆವೇಷ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿಸುವುದೆಂದರೆ ಮರೆವೇಷ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಒಂದು ನೈಜ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗುಂಪು, ಸಂಘ ಅಥವಾ ಪಂಗಡವು ನೀಡಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ನ ಉದ್ದೇಶವು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಸಂಘಟನೆಯ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಂತಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇತರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಹಾಸ್ಯದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರದ ನೆನಪಿನ ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಕಾಂಚ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್" ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರಲ್ಲ, ಹಾಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರೀಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿಯಮಗಳು == ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ಉಡ್ಡಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯು(ICAO), ಯಾವುದೇ ದೇಶದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಶಿಫಾರಸ್ಸನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು. * ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ನಮೂನೆಗಳು :''ಪ್ರಮಾಣಿತ ನಮೂನೆಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌'' ಗಳು, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ನ ಹೊದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ವಿತರಿಸಿದ ದೇಶದ ಹೆಸರು, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಕೇತ, ದಾಖಲೆಗಳ ವಿವರಣೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌, ಕಛೇರಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌) ಮತ್ತು ಸದರಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಆಯುರ್ಗಣನೆಯದಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಯುರ್ಗಣನೆಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಹೆಸರಿಸುವ ತಲೆಬರಹ ಪುಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ಪುಟಗಳು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಧಾರಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು,ವಿತರಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರು ಮುಂತಾದ ಇತರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗಿಯೂ ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಈ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಭಾಗದ ಹೊದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಕುರಿತ ಮುದ್ರೆ ಛಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಖಾಲಿ ಪುಟಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾಸ್‌ಪೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರಗಳ ಅನುಕ್ರಮ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ವಿತರಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹೆಸರು ನಮೂದಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. * ಯಂತ್ರಗಳು ಓದಬಹುದಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಮಾದರಿಗಳು :ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ಉಡ್ಡಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ICAO),<ref name="ICAO">{{cite web | title = Machine Readable Travel Documents (MRTD) | work = ICAO | url = http://www.icao.int/mrtd/Home/index.cfm | accessdate = June 15, 2006 | archive-date = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080925084424/http://www.icao.int/mrtd/Home/index.cfm | url-status = dead }}</ref> ಯಂತ್ರಗಳು ಓದಬಹುದಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನಂಶ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ದೃಗ್‌ವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಓದಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ರಚಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. * ಇ-ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಪ್ರಮಾಣಗಳು :ಐಸಿಎಓ ನಮೂನೆಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವದಕ್ಕಾಗಿ, ಜೀವಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್‌‌ಗಳಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡವು. ಇವುಗಳು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿವರಣೆ, ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಮಾದರಿ ಭಾವಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು ಆಯುರ್ಗಣನೆಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಜೀವಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳ ಉದ್ದೇಶವು ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಮೋಸಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣಗಳು ಖಾಸಗಿ ನ್ಯಾಯವಾದಿಗಳಿಂದ ವಿರೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="Schneier">{{cite news | title = The ID Chip You Don't Want in Your Passport | work = [[Bruce Schneier]] | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/15/AR2006091500923.html|accessdate = September ೧, ೨೦೦೭ | date=೨೦೦೬-೦೯-೧೬}}</ref><ref name="Grunwald">{{cite web | title = Scan This Guy's E-Passport and Watch Your System Crash | work = Kim Zetter | url = https://www.wired.com/politics/security/news/2007/08/epassport | accessdate = September 1, 2007 | archiveurl = https://archive.today/20130105064856/http://www.wired.com/politics/security/news/2007/08/epassport | archivedate = ಜನವರಿ 5, 2013 | url-status = live }}</ref> == ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಸಂದೇಶ == ಯಾವುದೇ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಂಬಾಗದಲ್ಲಿ,ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಧಾರಕನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ದಾಟಿಹೋಗಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬಿದ್ದರೆ ಧಾರಕನು ಯಾವುದೇ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕೆಂದು ಕೋರುವ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸಂದೇಶಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಸೈದ್ದಾಂತಿಕವಾಗಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಮಂತ್ರಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ನೀಡುವ ದೇಶದ ಭಾಷಾ ನೀತಿಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿ, ಸಂದೇಶಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫಿಲಿಫೈನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಸಂದೇಶವು, :''ಫಿಲಿಫೈನ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಧಾರಕರನ್ನು ಫಿಲಿಫೈನ್‌ ಪ್ರಜೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪಾರಾಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬಿದ್ದರೆ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕಾನೂನಿಸ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. '' ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು : ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್<ref>[http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/RoyalVisits/passports.aspx ಕ್ವೀನ್ ಆಂಡ್ಪಾ ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ - royal.gov.uk].</ref>,ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌.<ref>"ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಮೆಸೆಜ್‌" - ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‍ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಕಲಮ್‌.</ref> ಆದಾಗಿಯೂ ಅಂತಹ ಸಂದೇಶಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಲ್ಲ. ಸ್ವಿಸ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. == ಭಾಷೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Frenchpassportinside.png|260px|thumb|right|ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ EUಭಾಷೆಯ ಪುಟಗಳು]] ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಂತರ ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಕುರಿತು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ನಡೆದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುವ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಇತರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೊರಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಶಿಪಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿತು.{{Citation needed|date=February 2010}} ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿಕೆಯಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಐಸಿಎಓ ಶಿಪಾರಸ್ಸು ನೀಡಿತು. ಅದಲ್ಲದೇ ಹೋದರೆ ಕೆಲವು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರದ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಯೋಗಗಳೆಂದರೆ: * ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ನೀಡಿಕೆಯಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು, ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಎಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಭಾಷೆಗಳು ಪ್ರಸಕ್ತ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಂದ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಯಾವ ಪುಟದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಉಳಿದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಸ್ಟಪಡಿಸಿರಬೇಕು. * ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬಾಡಿಯನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು ತ್ರಿಬಾಷೆಗಳಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್,ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಾನಿಷ್‌ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕ್ಲಿಂಟನ್‌ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟೋ ರಿಕೋ ಅವರ ಸ್ಪಾನಿಷ್‌ ಮಾತನಾಡುವ ಅಂತಸ್ತನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಸ್ಪಾನಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುವುದು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕೇವಲ ಸಂದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊದಿಕೆ ಪುಟಗಳು ಕೇವಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. * ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್ ದೇಶವು ತನ್ನ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಡಚ್,ಫ್ರೆಂಚ್,ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಮೊದಲು ಗೋಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. * ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲಿನ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ನ(ಹಂಗೇರಿಯಾದಲ್ಲಿನ "ಅಟ್ಲೆವಲ್") ಮುಖಪುಟವು ಹಂಗೇರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಂಗೇರಿಯನ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದ್ವಿಭಾಷೆಯ ಎರಡನೇ ಪುಟ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಪುಟವು ಹಂಗೇರಿಯನ್, ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಚೈನೀಸ್, ರಷ್ಯನ್, ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಮತ್ತು ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಯಿರುವ ಪುಟಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=December 2010}} * ಲಿಬಿಯಾನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ನ ಮೊದಲ ಪುಟವು ಅರೇಬಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಿದ್ದಿತ್ತು. ಕೊನೆಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ (ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಮೊದಲ ಪುಟ) ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಪುಟದಲ್ಲಿ(ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಪ್ರಕಾರ ಕೊನೆಯ ಪುಟ) ತತ್ಸಮನಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ತರಹದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಇನ್ನಿತರ ಅರಬ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡಾ ಕಂಡುಬಂದಿತು. * ನ್ಯೂಝಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಮಾಓರಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. * ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು ಉರ್ದು,ಇಂಗ್ಲಿಷ್,ಅರೇಬಿಕ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. * ಸ್ವಿಸ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು ಈ ಐದು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ : ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಇಟಾಲಿಯನ್, ರೋಮಾನ್ಶ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್. * ಮಕಾಯಿಯೋ ಎಸ್‌ಎಆರ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌ಗಳು ಈ ಮೂರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ : ಚೈನೀಸ್‌, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್. == ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು == {{Main|Andean passport|CARICOM passport|Central America-4 passport|ECOWAS passport|Passports of the European Union}} {{Commons|Common-design passport groups}} [[ಚಿತ್ರ:Pasaporteargentino.jpg|thumb|150px|ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಮರ್ಕೌಸರ‍್ ಹೆಸರಿರುವ ಅರ್ಜಂಟೈನಾದ ಪಾಸ್‍ಪೋರ್ಟ್]] ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಬಹುಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಪದ್ದತಿಯಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇಲಲ್ಲ.<ref>೨೩ ಜೂನ್‌‍ ೧೯೮೧ರ ಅಜೆಂಡಾಗಳು, ೩೦ ಜೂನ್‌ ೧೯೮೨, ೧೪ ಜುಲೈ ೧೯೮೬ ಮತ್ತು ೧೦ ಜುಲೈ ೧೯೯೫ರಂದು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ಏಕೈಕ ಮಾದರಿಯದ್ದಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಅಜೆಂಡಾಗಳು ಬಂದವು. OJEC, ೧೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೧೯೮೧, ಸಿ ೨೪೧, ಪುಟ. ೧; ೧೬ ಜುಲೈ ೧೯೮೨, C ೧೭೯, p. ೧; ೧೪ ಜುಲೈ ೧೯೮೬, C ೧೮೫, p. ೧; ೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೫, C ೨೦೦, p. ೧.</ref> ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು EU ದ ಮೇಲೆ ನೀಡದೆ ಜನರ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳ ಮೆಲೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಮಾಹಿತಿಯು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳ ಮುಂದೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಹಿಂದುಗಡೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಾದ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ "ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಯುನಿಯನ್‌" ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ದೇಶದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಕೆಳಗಡೆ ದೇಶದ ಹೆಸರು, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿನ್ಹೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯ ಶಬ್ದ ಅಥವಾ ಶಬ್ದಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಜೀವ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ|ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದದ CA-೪ ಸದಸ್ಯರು ([[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ|ಗ್ವಾಟೆಮಾಲಾ]], [[ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಡಾರ್|ಎಲ್‌ ಸಾಲ್ವಾಡೊರ್]]‌, ಹೊಂಡುರಾಸ್‌, ಮತ್ತು ನಿಕಾರಾಗುವಾ) ’ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಿಕಾರಾಗುವಾ ಮತ್ತು ಎಲ್‌ ಸಾಲ್ವೆಡೊರ್‌ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ೧೯೯೦ರ ಮಧ್ಯ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಈ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆಯಾದರೂ, ೨೦೦೬ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು CA-೪ ಸದಸ್ಯರ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ನೀಲಿಯ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರ ಮೇಲೆ "ಅಮೆರಿಕಾ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದು ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಕಾಶೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ದೇಶದ ನಕ್ಷೆಯು ಚಿನ್ನದ ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ನಕಾಶೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿನ್ಹೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳ ಕೆಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ದೇಶದ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳ ನಮೂನೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಕಾರಾಗುವನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳ ಉಳಿದ ಮೂರು ದೇಶಗಳ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾದ ನಂತರ ಸ್ಪಾನಿಷ್‌, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು (CARICOM) ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವುದನ್ನು ಸದ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ. ಇವು (CARICOM) ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು CARICOM ನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿರುತ್ತವೆ(ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಫ್ರೆಂಚ್‌, ಡಚ್‌). ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳೆಂದರೆ [[ಆಂಟಿಗುವ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬುಡ|ಆಂಟಿಗುವಾ ಮತ್ತು ಬರ್ಬುಡಾ]], ಡೊಮಿನಿಕಾ, [[ಗ್ರೆನಾಡ|ಗ್ರೆನಡಾ]], [[ಸೇಂಟ್ ಕಿಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ನೆವಿಸ್|ಸೇಂಟ್‌ ಕಿಟ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ನೆವಿಸ್]]‌, [[ಸೇಂಟ್ ಲೂಷಿಯ|ಸೇಂಟ್‌ ಲುಸಿಯಾ]], [[ಸೇಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೆನಡೀನ್ಸ್|ಸೇಂಟ್‌ ವಿನ್ಸೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ದಿ ಗ್ರೆನಾಡಿಯನ್ಸ್]]‌, [[ಸುರಿನಾಮ್|ಸುರಿನಾಮೆ]]‌, ಮತ್ತು [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡ್ಯಾಡ್‌ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊ]]. ಈಸ್ಟರ್ನ್‌‌ ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು (OECS) ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯ OECS ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಜನವರಿ ೧, ೨೦೦೩ರಂದು ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿದವು ಆದರೆ ಇದು ತುಂಬ ತಡವಾಯಿತು. CARICOM ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಯೋಜನೆಯು OECS ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಯೋಜನೆಯ ಮೌಲ್ಯವು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. OECS ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರೂ ಕೂಡ CARICOMನ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ನವೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೪ರಿಂದ OECS ಸರ್ಕಾರವು CARICOM ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಮೇ ೨೦೦೫ಒಳಗಾಗಿ ವಿತರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿತು. CARICOM ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳ ವಿತರಣೆಯು OECS ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳ ವಿತರಣೆಯ ಕಾರ್ಯದ ಸೋಲಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂತಾಯಿತು. CARICOM ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳು ಜನವರಿ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಸುರಿನಾಮೆನಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.ಆದ್ದರಿಂದ OECS ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳ ವಿತರಣಾ ಯೋಜನೆಯು ಕೈಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟಂತಾಯಿತು. ಒಂದು ವೇಳೆ OECS ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ್ಯೂ, ಅದನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ OECS ರಾಜ್ಯದ ಒಳಗಡೆ ನೀಡಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರನಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಕುಸ್ಕೊ, [[ಪೆರು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಆದರೆ ಇವು ಬಹಳ ಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಲ್ಪಡತಕ್ಕವುಗಳಾಗಿವೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಿಯ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ರೊಸರ್‌ ಮತ್ತು ಅಂಡೆಯನ್‌ ಸಮುದಾಯದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಂತಹ ಉಪ-ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರುಗಳುಳ್ಳ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೊಹರಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಪ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಪೆರಗ್ವೆ|ಫೆರಾಗ್ವೇ]] ಮತ್ತು [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಇಕ್ವೆಡಾರ್]]‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಅಂಡೆಯನ್‌ ಸಮುದಾಯದ ರಾಷ್ಟಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಂಘಟನೆಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಬಗೆಗಿನ ರೂಪುರೇಷೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.comunidadandina.org/ingles/normativa/D525e.htm ಆಂಡಿಯನ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಡಿಸಿಷನ್‌ 525: ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂಡಿಯನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಬ್ಧಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526171502/http://www.comunidadandina.org/ingles/normativa/D525e.htm |date=2006-05-26 }}.</ref> ಅದರ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೂ ಕೂಡ ಸ್ಪಾನಿಷ್‌ ಬಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾದ (''ಕಮ್ಯೂನಿಡೆಡ್‌ ಎಂಡಿನಾ'' )ಹೊಸ ಅಂಡೆಯನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಜನವರಿ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು. ಈ ಮೊದಲು ವಿತರಿಸಿದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ನೀಡಿದ ಅಂತಿಮ ದಿನಾಂಕದ ವರೆಗೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಡೆಯನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳು ಸದ್ಯ [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಇಕ್ವೆಡಾರ್]]‌‌ ಮತ್ತು [[ಪೆರು]]ದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲಿವಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ಗಳು ಎಂಡಿಯನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ವನ್ನು ೨೦೦೬ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿವೆ. ಎಂಡಿಯನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ತಿಳಿಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಪಾನಿಷ್‌ ಬಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುತ್ತದೆ.ಅವುಗಳನ್ನು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುದ್ರೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊದಿಕೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಸ್ಪಾನಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ "pasaporte"ಎಂದು ಬರೆದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಬರೆದಿರುತ್ತದೆ. ವೆನೆಜುಯೆಲಾ ಎಂಡೆಯನ್‌ ವರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದು ಅವು ಇನ್ನು ಬಹಳಕಾಲ ಎಂಡೆಯನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ == [[ಚಿತ್ರ:QingPassport.jpg|thumb|150px|ಚೀನಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಕ್ಯಿಂಗ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಗ್ವುವಾಂಕ್ಸೂ ಆಡಳಿತದ 24ನೇ ವರ್ಷ.(1898)]] ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲ ತನ್ನ ನಾಗರೀಕರಿಗೂ ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಮತ್ತು ಒಂದೆ ತರಹದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ನಾಗರೀಕರಿಗೂ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಇರುವ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಅಪವಾದಗಳೆಂದರೆ: === ಒಂದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ನಾಗರಿಕತೆಗಳು === ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವು ನೋಡಲು ಒಂದೇ ತರಹ ಕಾಣಿಸುವ ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಿತಿತ್ವಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸೂಚಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಕಾಲ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮಕಾಲಿನವಾದ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಸ್ಥಿತಿತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಜನತೆಗೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧಗಳು ಇದ್ದವು. ಹಲವು ಬಗೆಯ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು ಹೊರದೇಶದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯತೆಯು ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಯು.ಕೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. === ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ === ಒಂದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವು ರೀತಿಯ ನಾಗರೀಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ನಾಗರೀಕತೆಯು ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದೇ ವಿಧದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌‌ನ ಮೂರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಆದಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ(ಆದಾಗ್ಯೂ ಫರೊ ದೇಶದ ಜನತೆಯು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಿತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ). === ಹೂಡಿಕೆ ಮೂಲಕ ವಿಶೇಷ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ತರಗತಿ === ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಹೂಡಿಕೆಯ ಆದಾರದ ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟೋಂಗಾನಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ "ಟೋಂಗಾ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೆಡ್‌ ಪರ್ಸನ್‌" ಎಂಬ ವಕ್ಕಣಿಕೆಯಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ ಟೋಂಗಾನೊಳಗೆ ಒಯ್ಯುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite book|last=Crocombe|first=R. G.|title=Asia in the Pacific Islands: replacing the West |publisher=University of South Pacific Press|year=2007|pages=165|isbn=9789820203884|url=https://books.google.com/?id=iDg9oAkwsXAC&pg=PA165&dq=%22Tongan+protected+person+passports%22&cd=1#v=onepage&q=%22Tongan%20protected%20person%20passports%22|accessdate=10/05/2010}}</ref> ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳು ಟೊಂಗಾದ ನಾಗರೀಕತ್ವವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ಟೋಂಗಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಹ "ಟೋಂಗಾ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೆಡ್‌ ಪರ್ಸನ್‌" ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವುಳ್ಳ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾನ್ಯಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=May 2010}} === ಒಂದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು === ಚೀನಾದ ಮಧ್ಯ ದೇಶದ ಸರ್ಕಾರವಾದ [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಪ್‌ ಚೈನಾ]](PRC)ಯು ತನ್ನ ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತವುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮಕಾವು]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳಿಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಇದು ಒಂದೇ ಚೀನಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಎರಡು ನಮೂನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಯು ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಮಕಾವುದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳಿಯರು ಪಡೆಯುವ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಉಳಿದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಬಿನ್ನವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಈ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರೂ ಕೂಡ ಚೀನಾದ ನಾಗರೀಕರೆಂದು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. (ಚೀನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಸ್ಥಿತಿತ್ವವನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು CHNಎಂಬ ಉಳಿದವರಿಗೆ ನೀಡುವ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ನೀಡಿದ ದೇಶದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.)ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್‌ ಚಿನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಕಾವುಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಯಂ ವಾಸ್ಥವ್ಯ ಹೊಂದಿರುವವರು ಚೀನಾದ ನಾಗರೀಕರಲ್ಲದೆಯೂ ಚೀನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. === ಸಾರ್ವಭೌಮ ಪ್ರದೇಶವಿಲ್ಲದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು === ಸಾರ್ವಭೌಮ ಪ್ರದೇಶವಲ್ಲದ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯ ಘಟಕಗಳು ಸಹಾ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇರಾಕಾಯಿಸ್ ಲೀಗ್<ref>{{Cite web |url=http://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1065675600 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110603230503/http://ezra.cornell.edu/posting.php?timestamp=1065675600 |archive-date=2011-06-03 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/1990/06/12/sports/putting-tradition-to-the-test.html | work=The New York Times | title=Putting Tradition to the Test | first=William N. | last=Wallace | date=1990-06-12 | accessdate=2010-05-21}}</ref> ಮತ್ತು ಸಾವರಿನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಮಾಲ್ಟಾ.<ref>http://www.bmlv.gv.at/truppendienst/ausgaben/artikel.php?id=೪೩೩{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ನೀಡುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯಮಗಳು == {{See also|Hajj passport}} ಪಾಕೀಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಬಯಸಿ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕುವ ಒಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ನಾಗರೀಕನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಬೇಕು: # ''ನಾನೊಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ನಾನು ಕೊನೆಯ ಪ್ರವಾದಿಯಾದ [[ಮೊಹಮ್ಮದ್|ಮಹಮ್ಮದ್]] ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಬೇಷರತ್ತಾದ ಪ್ರವಾದಿತ್ವದ ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.'' # ''ಇನ್ಯಾರೇ ಆದರೂ ತಾನು ಪ್ರವಾದಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ನಂತರದ ಪ್ರವಾದಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಥವಾ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಅಂತಹ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವರನ್ನು ನಾನು ಮುಸ್ಲೀಮನಾಗಿ ಆತನನ್ನು ಪ್ರವಾದಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸುಧಾರಕ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಆತನನ್ನು ನಾನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.'' # ''ನಾನು ಮಿರ್ಜಾ ಗುಲಾಮ್ ಅಹ್ಮದ್ ಖದಿಯಾನಿ ಒಬ್ಬ ವೇಷಧಾರಿ ಪ್ರವಾದಿ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ನಾಸ್ತಿಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇನಲ್ಲದೇ ಆತನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಅವರು ಲಾಹೋರಿ, ಖದಿಯಾನಿ ಅಥವಾ ಮಿರ್ಜಾಯಿ ಗುಂಪಾಗಿರಲಿ, ಅವರನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌-ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇನೆ.'' ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಮಹಮ್ಮದ್‌ ಜಿಯಾ ಉಲ್‌ಹಕ್‌ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಕ್ವಾದಿಯಾನಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಹಮ್ಮದೀಯರನ್ನು ಮೆಕ್ಕಾ ಅಥವಾ ಮೆದಿನಾಗೆ ಹಜ್ ಅಥವಾ ಉಮ್‌ರಾಹ್ ಸಲುವಾಗಿ ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು ಆಗಿತ್ತು. ಪಾಕಿಸ್ಥಾನಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಬಯೋಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವನ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಬಾಕ್ಸ್‌ ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇನೆ ಇದ್ದರೂ ಈ ವಿವರವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಬಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ಥಾನಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿರುದ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿಸಿತ್ತು ಕಾರಣ ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಮೂಲವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಪಕ್ಷಗಳ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿದು ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಧರ್ಮದ ಕುರಿತಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮೂರನೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹೊಂದುವಂತಾಯಿತು. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಹೊಂದಿರುವವನ ಧರ್ಮದ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಕುರಿತಾದ ವಿವರಣೆ ನೀಡಲು ರಬ್ಬರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರೀಕೃತ ಪಾಕಿಸ್ಥಾನಿ CNIC ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ (ಕಂಪ್ಯೂಟರೈಸ್ಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಐಡೆಂಟಿಟಿ ಕಾರ್ಡ್) <ref name="Pakistan">{{cite web | title = Application Form | work = New Passport | url = http://www.pakistanembassy.se/forms/htmls/formb.htm |accessdate = June 15, 2006 }}</ref> ಧರ್ಮದ ಕುರಿತಾದ ವಿವರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೮ರಿಂದ ೩೦ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಪುರುಷ ನಾಗರೀಕರು ತಾವು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ್ದೇವೆ ಅಥವಾ ಅದರಿಂದ ಮೀಸಲಾತಿ ಪಡೆಸಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ಫಿನ್ನಿಷ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಅವರು ಸೇವೆಯನ್ನು ಈವರೆಗೆ ಪೂರೈಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ೨೮ ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನದ್ದಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವರು ದೇಶವನ್ನು ಹಾಗೂ ಮರುಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.poliisi.fi/poliisi/home.nsf/Pages/27D36CBC704FEB01C22571CE0054A6C0|title=Passports for persons liable for military service|year=2009|publisher=Finnish Police|accessdate=2009-08-24|archive-date=2008-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014100037/http://www.poliisi.fi/poliisi/home.nsf/pages/27D36CBC704FEB01C22571CE0054A6C0|url-status=dead}}</ref> == ಸರ್ಕಾರದ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು == ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಒಂದು ಸರಕಾರಿ ಆಸ್ತಿಯೆಂದು ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕಾನೂನಿನ ಮೂಲಕ ಘೋಷಿಸಿವೆ. ಇದು ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಿದಿಷ್ಟ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬಹದು ಅಥವಾ ಹಿಂಪಡೆಯಬಹುದು. ಮೀತಿ ಅಥವಾ ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಕ್ರಮವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. == ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಮೀನು == ಹಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಮೀನು ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಜಾಮೀನು ಪಡೆದಿದ್ದರೆ ಆತ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಈ ಮೊದಲೇ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೆ ಪಾಸ್‌ಪೊರ್ಟ್ ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಒರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ == ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ದಾರರು ಹೊಸ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಾಗಿ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ ವಾಯಿದೆ ಮುಕ್ತಾಯ ಅಥವಾ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಖಾಲಿ ಪುಟಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಾದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಲು ಹಾಜರುಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವಧಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸುವ ಅಥವಾ ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಇದು ಅವಧಿ ಮುಗಿಯದ ವೀಸಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ). ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಜೆಯೊರ್ವ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ್ನು ಹೊಂದಲು ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟಾಂಪ್ ಅನರ್ಹವಾಗಿರುವುದು ಒಂದು ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದ್ದು, ಈ ರೀತಿಯ ಸ್ಟಾಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಸ್ರೇಲ್ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಯು ದೇಶವೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆಗ ಇಸ್ರೇಲ್ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವೆಂದರೆ ಪದೇ ಪದೇ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ವೀಸಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ವೀಸಾಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಎರಡು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಎರಡನೇ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪಾಸ್‌ಪೋಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆಗ ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ನೆರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರೆ ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.{{Citation needed|date=August 2009}} === ಕೌಟುಂಬಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ === ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಭಾವಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶ ಇತ್ತು. ಕುಟುಂಬವು ಇಂಥ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಲು ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಹೊಂದುವ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರಲ್ಲದೇ ಬೇರೆಯವರೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ವತಃ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳನ್ನು [[ಭಾರತ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯು.ಕೆ]], [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಆಮೇರಿಕಾ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ಬಳಿಕ ಇದು ರದ್ದಾಯಿತು. ಆದರೂ, [[ರಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕುಟುಂಬ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2010}} ಉರುಗ್ವೆ ದೇಶದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪುಟಗಳು ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಆರು ಮಕ್ಕಳ ಭಾವಚಿತ್ರ, ಬೆರಳಚ್ಚು ಮತ್ತಿತರ ವಿವರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪಹರಣ ಪ್ರಕರಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಸಹಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ೧೬ ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರು ತಂದೆ-ತಾಯಿಯ ಸಹಿಯಿಲ್ಲದೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಆದರೆ ೧೫ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗೆ ಅರ್ಜಿಸಬೇಕಾದರೆ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರ ಸಹಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಒಬ್ಬರೇ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸುಳ್ಳುಸಾಕ್ಷಿಯ ದಂಡದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಒಂದು ಲಿಖಿತ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. == ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ ಇತಿಮಿತಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Interna Folder.jpg|thumb|150px|ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌, ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2010ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅದರ ಕಡು ನೀಲಿ ಕವರ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೊಚಿಪ್ ಒಳಗೊಂಡು ಬಳಕೆಗೆ ತರಲಾಯ್ತು.]] [[ಚಿತ್ರ:Taibao zheng.jpg|thumb|150px|ತೈವಾನ್ ಕಂಪ್ಯಾಟ್ರಿಯೋಟ್‌ ಎಂಟ್ರಿ ಪರ್ಮಿಟ್, ಪಿಆರ್‌ಸಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಂಡಿದ್ದು. ತೈವಾನ್‌ನ ವಾಸಿಗಳು ಚೀನಾದ ಮೇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಲು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪತ್ರ.]] ಬಹುತೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಮ್ಮತ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇಶವೊಂದು ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರ ನೀಡಿರುವ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಇರಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ದೇಶವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ಸ್ಟಾಂಪ್ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ದುರ್ಬಲ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧ ಅಥವಾ ಬಾಂಧವ್ಯವೇ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. === ಏಷ್ಯಾ === ==== ಏಷ್ಯಾ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ತೈವಾನ್ ==== {{Main|People's Republic of China passport|Republic of China passport}} {{Further|[[political status of Taiwan]]}} ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜೆಗಳು (ಆರ್ಒಸಿ, ತೈವಾನ್) ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜೆಗಳು (ಆರ್ಒಸಿ, ತೈವಾನ್) [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ ಆಫ್ ಚೀನಾ]] (ಪಿಆರ್‌ಸಿ) ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಗುರುತು ಚೀಟಿಯನ್ನು ಚೀನಾ ಪ್ರಜೆಗಳ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ನಾಗರೀಕರು ತೈವಾನ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸರಕಾರ ನೀಡುವ ಗುರುತು ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೂಲ ಪ್ರದೇಶದ ಗುರುತು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಹಾಜರುಪಡಿಸಬೇಕು. ಈ ಗುರುತು ದಾಖಲೆಗಳು ತೈವಾನ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಪ್ರಜೆಗಳ ಗಣರಾಜ್ಯದ ನಡುವೆ ಕ್ರಾಸ್-ಸ್ಟ್ರೆಟ್ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ===== ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಕಾವು ===== {{Main|Hong Kong Special Administrative Region passport|Macao Special Administrative Region passport}} ಚೀನಾ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರವೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಕಾವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಚೀನಾ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಈ ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ನಡುವೆ ಸಾರ್ಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳಸುವುದನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಅಂತರ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರಯಾಣ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ಸ್ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಸಾರ್ಸ್ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗುರುತು ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚೀನಾ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಕಾವುನಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಚೀನಾ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಿಕೆಯ ಅನುಮತಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಚೀನಾ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಲು ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಮತ್ತು ಮಕಾವು ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಆಯ್ಕೆ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನೀಡುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಸಾಗರೋತ್ತರ) ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಾಗರೀಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನ್ನು ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರುವ ಚೀನಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಬಳಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಚೀನಾ ಪ್ರಜೆಗಳ ಗಣರಾಜ್ಯ ಪರಿಗಣಿಸಿದಂತಹ ದ್ವಿ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಕಾವುಗೆ ಚೀನಾ ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುವಾಗ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಕಾವುಗೆ (往来港澳通行证 ಅಥವಾ 双程证) ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಶರತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಚೀನಾ ಆಡಳಿತ ನೀಡಿದ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಅನುಮತಿಯನ್ನು (签注) ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಸಾರ್ಸ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ಇದು ವೀಸಾದ ರೀತಿ).<ref>೮೮೫[53]</ref> ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ (澳門居民往來香港特別行政區旅行證) 'ಸಂದರ್ಶನ ಅನುಮತಿಯಡಿ' ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ಗೆ ಮಕಾವು ಅನಿವಾಸಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ೭ ವರ್ಷಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 'ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌' ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ಗೆ ‘ಗ್ರೆ-ಕವರ್ ಸಂದರ್ಶನ ಅನುಮತಿ’ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮಾನ್ಯತೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬಹು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು. ==== ಇಸ್ರೇಲ್‌ ==== {{Main|Israeli passport}} [[ಚಿತ್ರ:Countries that reject Israeli passports.png|thumb|260px|ಲಿಜೆಂಡ್‌: [56] [57] [58]]] ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲಿ]] ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌ಗಳು "[[ಜರ್ಮನಿ]]ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಸಂದೇಶವುಳ್ಳ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಯೆಹೂದಿಗಳ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬಲಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಸ್ರೇಲಿಗಳಿಗೆ ಜರ್ಮನಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು("ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ"ರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಶೇಷ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತಿತ್ತು). ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ದೇಶಗಳು ಇಸ್ರೇಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಬಳಸಿ ದೇಶ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಇರಾನ್,<ref>[http://www.smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/iran#Entry_and_Exit_Requirements ಇರಾನ್ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಗಳು -ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್ ಫಾರಿನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌]</ref> ಕುವೈತ್,<ref>{{Cite web |url=http://www.voyage.gc.ca/countries_pays/report_rapport-eng.asp?id=155000 |title=ಟ್ರಾವೆಲ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ -ಕುವೈತ್‌ |access-date=2011-03-25 |archive-date=2012-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120919194239/http://www.voyage.gc.ca/countries_pays/report_rapport-eng.asp?id=155000 |url-status=dead }}</ref> ಲೆಬನಾನ್,<ref>[http://www.smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Lebanon ಲೆಬನಾನ್ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಗಳು - ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್ ಫಾರಿನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್ ಆಂಡ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224033556/http://www.smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Lebanon |date=2008-12-24 }} ಮತ್ತು [http://www.destinationlebanon.gov.lb/eng/PracticalInfo.asp ಲೆಬನೀಸ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್‌ ಟೂರಿಸಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090327210000/http://www.destinationlebanon.gov.lb/eng/PracticalInfo.asp |date=2009-03-27 }}</ref> ಲಿಬಿಯಾ,<ref>{{Cite web |url=http://www.smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Libya |title=ಲಿಬಿಯಾ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಗಳು - ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್ ಫಾರಿನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್ ಆಂಡ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ |access-date=2011-03-25 |archive-date=2015-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151011030509/http://smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Libya |url-status=dead }}</ref> ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ,<ref>ಮೈಕೆಲ್‌ ಫ್ರಾಡ್‌‍, [http://www.jpost.com/International/Article.aspx?id=123297 ಕೆನಡಾ ಡಿಪೆಂಡ್ಸ್ ಸೌದಿ ಪಾಲಿಸಿ ಆಫ್ ಶನ್ನಿಂಗ್ ಟೂರಿಸ್ಟ್ಸ್ ಹೂ ವಿಸಿಟೆಡ್ ಇಸ್ರೇಲ್], ೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮, ಜೆರುಸಲೆಮ್ ಪೋಸ್ಟ್</ref> ಸೂಡಾನ್,<ref>{{Cite web |url=http://www.smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Sudan |title=ಸುಡಾನ್‌‍ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಗಳು - ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌‍ ಆಫ್ ಫಾರಿನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಟ್ರೇಡ್‌ |access-date=2011-03-25 |archive-date=2013-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705022302/http://smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Sudan |url-status=dead }}</ref> ಸಿರಿಯಾ<ref>[http://www.smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Syria ಸಿರಿಯಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಲಹೆಗಳು -ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫಾರಿನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್ ಆಂಡ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081219225328/http://www.smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Syria |date=2008-12-19 }} ಮತ್ತು [http://www.syriatourism.org/index.php?module=subjects&amp;func=listpages&amp;subid=155&amp;newlang=eng ಸೀರಿಯನ್‌ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಟೂರಿಸಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120505095826/http://www.syriatourism.org/index.php?module=subjects&func=listpages&subid=155&newlang=eng |date=2012-05-05 }}</ref> ಮತ್ತು ಯೆಮೆನ್<ref>{{Cite web |url=http://www.smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Yemen |title=ಯಮನ್‍ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಲಹೆಗಳು- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫಾರಿನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌ ಆಂಡ್‌ ಟ್ರೇಡ್‌ |access-date=2011-03-25 |archive-date=2011-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820050354/http://www.smartraveller.gov.au/zw-cgi/view/Advice/Yemen |url-status=dead }}</ref> ದೇಶಗಳು ಯಾರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌ಗಳು ಇಸ್ರೇಲಿ ವೀಸಾವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆಯೋ ಅಥವಾ ಯಾರು ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಯೋ ಅಂತವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. ==== ಪಾಕಿಸ್ತಾನ‌ ==== ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ದೇಶಗಳ ಮುದ್ರಿತ ಯಾದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ "ಇಸ್ರೇಲ್ ಹೊರತಾಗಿ ಈ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ಮುದ್ರಿಸಿರುವ ಹೇಳಿಕೆಯಿರುತ್ತದೆ. ==== ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್‌‌ ==== {{Main|Philippine passport}} ೨೦೦೪ ರಿಂದ ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್ ವಿದೇಶ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಖಾತೆಯು, ತಮ್ಮ ದೇಶದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಭದ್ರತಾ ಆತಂಕದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಇರಾಕ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಅದರಂತೆಯೇ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಿದ ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು "ಇರಾಕ್‌ ದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಸಮ್ಮತವಾಗಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಸಂದೇಶವಾಕ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವು.(ಫಿಲಿಫಿನೋ: Hindi balido para sa paglalakbay sa Iraq).<ref>{{Cite web |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDQ/is_/ai_n6284362 |title=ಇರಾಕ್‌ಗೆ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಫಿಲಿಫಿನೊ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‍ಗಳನ್ನು ಗುರುತು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ |access-date=2011-03-25 |archive-date=2013-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130604230840/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0WDQ/is_/ai_n6284362 |url-status=dead }}</ref> ==== ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ‌ ==== {{Main|Republic of Korea passport}} {{Unreferenced section|date=September 2008}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೋರಿಯಾ]] ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೋರಿಯಾ ಆಡಳಿದದಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋರಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಿಂದ [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ|ಉತ್ತರ ಕೋರಿಯಾ]] ಆಡಳಿದದಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋರಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣವೆಂದೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದಾಗಿಯೂ ಭದ್ರತಾ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದೇ ದಕ್ಷಿಣ ಕೋರಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಯು ಉತ್ತರ ಕೋರಿಯಾ ಪ್ರವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. === ಯುರೋಪ್‌ === ==== ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ==== {{Main|Austrian passport}} ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ರಾಜಾಡಳಿತವು ಪತನಗೊಂಡ ನಂತರ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಮೊದಲಿನ ರಾಜವಂಶದ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರುಗಳನ್ನು ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ದೇಶದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಆದಾಗಿಯೂ ಅವರು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಗಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಹೊಂದುವ ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ "ಈ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ದೇಶಗಳಿಗೆಲ್ಲಾ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹ್ಯಾಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಗಳ ಗಡಿಪಾರು ಕ್ರಮವನ್ನು, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಯುರೋಪಿಯನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಈ ರೀತಿಯ ವಿಶೇಷ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಕೂಡಾ ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿತ್ತು. ==== ಸೈಪ್ರಸ್‌ ==== {{Unreferenced section|date=April 2010}} {{Main|Cypriot passport}} {{double image|right|Cypriot Passport.jpg|100|Epasaport turkey.jpg|93|[[Cypriot passport]] cover (pre-EU)|Cover of a biometric [[Turkish passport]] in line with EU|Cypriot passport cover (pre-EU)|First page of a Turkish passport}} ‌ಉತ್ತರ ಸೈಪ್ರಸ್‌‌ನ ತುರ್ಕಿಷ್ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು(ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಸಿ) ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ವಿತರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ತುರ್ಕಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಸಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು, ಸೈಪ್ರಸ್‌‌ ಪ್ರಜಾರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಅಥವಾ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಹಸಿರು ಗೆರೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲಾ ತುರ್ಕಿಷ್ ಸಿಪ್ರಿಯೋಟ್‌ಗಳು ಕಾನೂನುರೀತ್ಯಾ ಸೈಪ್ರಸ್‌‌ ಪ್ರಜಾರಾಜ್ಯದ ಇಯು(EU) ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆಯಿತು. ಮತ್ತು ಎರಡು ದೇಶಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದ ನಂತರದಿಂದ ಸಿಪ್ರಿಯೋಟ್‌ ಮತ್ತು ಇಯು(EU) ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌,ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ,ಫ್ರಾನ್ಸ್,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯಾ ದೇಶಗಳು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಸಿ (TRNC) ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಮುಚಿತವಾದ ವಿಸಾದೊಂದಿಗೆ ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ==== ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್‌ ==== ‌ಉತ್ತರ ಸೈಪ್ರಸ್‌‌ನ ತುರ್ಕಿಷ್ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು(ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಸಿ) ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ವಿತರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ತುರ್ಕಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಸಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು, ಸೈಪ್ರಸ್‌‌ ಪ್ರಜಾರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಅಥವಾ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಹಸಿರು ಗೆರೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಿದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗಿಯೂ ಎಲ್ಲಾ ತುರ್ಕಿಷ್ ಸಿಪ್ರಿಯೋಟ್‌ಗಳು ಕಾನೂನುರೀತ್ಯಾ ಸೈಪ್ರಸ್‌‌ ಪ್ರಜಾರಾಜ್ಯದ ಇಯು(EU) ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆಯಿತು. ಮತ್ತು ಎರಡು ದೇಶಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದ ನಂತರದಿಂದ ಸಿಪ್ರಿಯೋಟ್‌ ಮತ್ತು ಇಯು(EU) ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌,ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ,ಫ್ರಾನ್ಸ್,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯಾ ದೇಶಗಳು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಟಿಆರ್‌ಎನ್‌ಸಿ (TRNC) ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಮುಚಿತವಾದ ವಿಸಾದೊಂದಿಗೆ ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ==== ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್‌ ==== [[ಚಿತ್ರ:Passport_of_Gibraltar.jpg|thumb|150px|ಬಯೊಮೆಟ್ರಿಕ್‌ ಕವರ್‌ವುಳ್ಳ ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌]] {{Unreferenced section|date=September 2008}} {{Main|Spanish passport|Gibraltar passport}} ಸ್ಪೇನ್ ದೇಶವು ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ನಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಿದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು, ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂತಹ ಯುಕೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ನಿಜವಾದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸ್ಪೇನ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. "ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್" ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಈಗ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಕವರ್‌ ಮೇಲೆ "ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್" ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದ ಕೆಳಗಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. === ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ === ==== ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ==== {{Main|United States passport}} ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೋಶಾಗಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಾಯಕಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕ್ಯೂಬಾದೊಳಗೆ ನಡೆಸುವ ಅಥವಾ ಕ್ಯೂಬಾದಿಂದ, ಕ್ಯೂಬಾಕ್ಕೆ ನಡೆಸುವ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರವಾನಿಗಿ ಪಡೆದಿರಬೇಕು. ಪ್ರವಾಸೀ ಪ್ರಯಾಣ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಿಗಿ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ನಿರ್ಬಂಧವು ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಂತಹ ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಕ್ಯೂಬಾವನ್ನು ತಲುಪುವ ಪ್ರವಾಸೀ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಸಹಾ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite document |url=http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1097.html |title=Cuba : Country Specific Information |publisher=U.S. Department of State |date=November 7, 2008 |postscript=<!--None--> |access-date=ಮಾರ್ಚ್ 25, 2011 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 9, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409054829/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1097.html |url-status=dead }}.</ref> ವಿದೇಶೀ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ವಿದೇಶೀ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು "ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ/ಊರ್ಜಿತವಾದುದು" ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಮುದ್ರೆಯ ಚೀಟಿ ಹಚ್ಚಲಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸೈನಿಕರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಪ್ರೌಢರಿಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಊರ್ಜಿತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಈಗ ತಿಳಿಸಿದ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ದಿನಾಂಕದಿಂದ ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ವಾಯಿದೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. === ಓಷಿಯಾನಿಯ === ==== ಟೊಂಗಾ ==== {{Main|Tongan passport}} ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಟೋಂಗಾದ ನಾಗರಿಕರ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೂ, ಟೋಂಗಾದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿದುವು.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2000:239:0001:0473:EN:PDF EU ವಿಧೇಯಕ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.immigration.govt.nz/nzis/operations_manual/5495.htm |title=ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳು |access-date=2011-03-25 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514215955/http://www.immigration.govt.nz/nzis/operations_manual/5495.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hkatc.gov.hk/HK_AIP/AIP/GEN/HK_GEN1.3.pdf |title=GEN 1.3 ENTRY, TRANSIT AND DEPARTURE OF PASSENGERS AND CREW |access-date=2011-03-25 |archive-date=2021-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216211448/https://www.hkatc.gov.hk/HK_AIP/AIP/GEN/HK_GEN1.3.pdf |url-status=dead }}</ref> ಟೋಂಗಾದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರಪತ್ರಗಳು ಟೋಂಗಾದ ನಾಗರಿಕನಾಗಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಟೋಂಗಾ ಸರಕಾರದಿಂದಲೇ ಮಾರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref>[http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE5DD1039F934A35755C0A964958260 ಟೊಂಗಾ ರಾಜನ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]</ref> ಟೋಂಗಾದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು ಟೋಂಗಾವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅಥವಾ ಟೋಂಗಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿಷೇಧಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರು, ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿರದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು, ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರವೇಶಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನರ್ಹರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. === ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ === ==== ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ ==== {{Main|Brazilian passport}} ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ, ರಾಯಭಾರಿ, ಅಧಿಕೃತ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಮಿತ್ತದ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು, [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ಮೂಲದ "ಲೈಸೀಝ್-ಪಾಸ್ಸರ್"ನಡಿಯಲ್ಲಿ ವೀಸಾಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದರೆ, [[ಭೂತಾನ್]], [[ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಮಧ್ಯ ಆಫ್ರಿಕಾ ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು ಥೈವಾನ್.<ref>{{Cite web |url=http://www.braziltour.com/site/en/dicas_turista_passaporte/materia.php |title=ಬ್ರೆಜಿಲ್: ವಿದೇಶಿಗರಿಗಿರುವ ರಹದಾರಿ ವಿಸಾ |access-date=2011-03-25 |archive-date=2010-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230202844/http://www.braziltour.com/site/en/dicas_turista_passaporte/materia.php |url-status=dead }}</ref> == ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರವಿಲ್ಲದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣ == ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳಿಲ್ಲದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣವು ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. === ಆಫ್ರಿಕಾ === ==== ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ ಸಮುದಾಯ ==== ಕೀನ್ಯಾ, ಉಗಾಂಡ ಮತ್ತು ಟಾಂಝಾನಿಯಗಳು ಸೇರಿ ಪೂರ್ವಆಫ್ರಿಕಾ ಸಮುದಾಯವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವೂ ಕೂಡಾ ಅರ್ಹ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಆ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರಪತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಗೊಳಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಈ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಳಗೆ ಅಥವಾ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಇವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಹತೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಇರುವ ನಿಯಮಗಳಷ್ಟು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ==== ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯ ==== ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು (ಇಸಿಒಡಬ್ಲ್ಯುಎಎಸ್) ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಳಗೆ ನಡೆಸುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳೇ ಸಾಕಾಗುತ್ತವೆ. ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದರೆ, ಬೆನಿನ್, ಬರ್ಕಿನಾ ಫಾಸೋ, ಕೇಪ್ ವರ್ಡೆ, ಕೋಟ್ ಡಿ ಐವರಿ, ಗಾಂಬಿಯ, ಘಾನಾ, ಗಿನಿಯ, ಗಿನಿ ಬಿಸ್ಸಾವೊ, ಮಾಲಿ, ನೈಗರ್, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಸೆನೆಘಲ್, ಸಿಯೆರಾ ಲಿಯೋನ್ ಮತ್ತು ಟಾಗೋ. === ಏಷ್ಯಾ === ==== ಭಾರತ, ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್ ==== ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿನ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭೂತಾನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ, ಭೂತಾನ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪೌರತ್ವದ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ==== ಸಿರಿಯಾ ಮತ್ತು ಲೆಬನಾನ್‌ ==== ಸಿರಿಯಾವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಲೆಬೆನಾನ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ತಾವು ಲೆಬೆನಾನ್ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಸಿರಿಯಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ತಮ್ಮ ಸಿರಿಯಾದ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಲೆಬೆನಾನ್‌ನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳು ಬೇಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ==== ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇಶಗಳ ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ==== ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಗಣತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟಿಗಿಂತ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗೆ ತತ್ಸಮಾನವಾದ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ==== ಗಲ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅರಬ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸಹಕಾರ ಸಮಿತಿ ==== ಗಲ್ಫ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅರಬ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಹಕಾರ ಸಮಿತಿಯ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸಮಿತಿಯ ಗಡಿ ದಾಟಲು ಕೇವಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ನಾಗರಿಕ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಎಂದೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ==== ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ==== [[ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮಂಡಳಿ|ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮಂಡಳಿಯ]] ೨೦ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೂ ವಿಸಾ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸುವಂತಹ ಎಪಿಇಸಿ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಯಾಣ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. === ಯುರೋಪ್‌ === [[ಚಿತ್ರ:Belgium passport.jpg|thumb|right|150px|ಬೆಲ್ಜಿಯನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೂರು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.]] ==== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತು ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ==== ಯುರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ೨೭ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆ ಅಥವಾ, ಲೀಚ್ಟೆನ್‌ಸ್ಟೀನ್, ಆಂಡೊರ್ರಾ, ಮೊನಾಕೋ, ನಾರ್ವೆ, ಸಾನ್ ಮರಿನೋ, ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಸರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಜೆಯು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟಿಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದ, ಪ್ರಮಾಣಕ, ವಿಧೇಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಇಯು/ಇಇಎ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರಮಾಣಕ, ವಿಧೇಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]], [[ನಾರ್ವೇ|ನಾರ್ವೆ]], [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], ಲತ್ವಿಯಾ, ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು. ಸ್ವೀಡನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ, ಸ್ವೀಡನ್ ಪ್ರಜೆಯೋರ್ವನನ್ನು, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಸ್ಚೆಂಜೆನ್‌ನಿಂದಾಚೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ..<ref name="swedish-police-national-identity-card-facts">{{cite web|title=Fakta om nationellt id-kort|publisher=[[Signguard]]|url=http://www.signguard.se/faq.aspx?faqno=9|accessdate=2009-05-18|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111122713/http://www.signguard.se/faq.aspx?faqno=9|url-status=dead}}</ref> ==== ಸ್ಚೆಂಜೆನ್ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ==== {{See also|Schengen Area}} ಈಗಿನವರೆಗೆ, ಸ್ಚೆಂಜೆನ್ ಒಪ್ಪಂದವು(ಇಇಎಯ ಉಪವಿಭಾಗ) ಅನ್ವಯವಾಗುವ ೨೫ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌, ವಿಧೇಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಅಥವಾ, ವಿದೇಶಿಯರ ವಸತಿ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ==== ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯ ==== {{See also|Nordic Passport Union}} ನಾರ್ಡಿಕ್ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ನಾರ್ಡಿಕ್ ಪ್ರಜೆಗಳು (ಫೆರೋ ಐಲ್ಯಾಂಡ್, ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ನಾರ್ವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೇಡನ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್) ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ (ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಲ್ಬಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನಲ್ಲ) ಬೇಟಿನೀಡಲು ಗುರುತಿನ ದಾಖಲೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ (ಕಾಗದದಲ್ಲಿ/ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ) ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕೇಳಿದಾಗ ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸದ ವಾಹನ ಚಾಲನೆಯ ಪರವಾನಿಗಿ). ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಚೆಂಜೆನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೇರಿದುದು ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಿಲ್ಲ. ==== ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌‌ ಹಾಗೂ ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ ==== {{See also|Common Travel Area}} ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಮಾನಯಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಯಾವುದಾದರೂ ಗುರುತಿನ ದಾಖಲೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯಾದರೂ, ಭೂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ==== ಯುಗೋಸ್ಲೇವ್ ನಂತರದ ರಾಜ್ಯಗಳು (ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಬಾಲ್ಕನ್‌ಗಳು) ==== [[ಚಿತ್ರ:Montenegro passport.jpg|thumb|150px|ಮಾಂಟೆನ್‌ಗ್ರಿನ್‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ - 1887]] * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಹೊಂದಿರುವ ಯುರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು, ಬೋಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಝೆಗೋವಿನಾದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರೊಯೇಶಿಯ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಝೆಗೋವಿನಾ, ಇಟಲಿ, ಹಂಗೇರಿ, ಮಾಂಟೆನಿಗ್ರೋ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವೆನಿಯಗಳು ಕ್ರಿಯೇಶಿಯಾ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಿಗೆ, ಕ್ರೊಯೇಶಿಯಾದ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳುತ್ತವೆ. * ಸರ್ಬಿಯಾವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಹೊಂದಿರುವ ಯುರೋಪ್ ಒಕ್ಕೂಟ, ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಝೆಗೋವಿನಾ, ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಮಾಂಟೆನಿಗ್ರೋ, ನಾರ್ವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. * ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಝೆಗೋವಿನಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸರ್ಬಿಯಾದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಸರ್ಬಿಯಾದ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. * ಸರ್ಬಿಯಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಂಟೆನಿಗ್ರೋದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಈ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಬಹುದು. * ಮಾಂಟೆನಿಗ್ರೋ ರಾಷ್ಟ್ರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಹೊಂದಿರುವ ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಝೆಗೋವಿನಾ, ಕ್ರೊಯೇಶಿಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಬಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹರ್ಝೆಗೋವಿನಾ, ಕ್ರೊಯೇಶಿಯ (ಕೇವಲ ಹರ್ಸೆಗ್ ನೋವಿ, ಕೊಟೋರ್, ಟಿವಾಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ) ಮತ್ತು ಸರ್ಬಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮಾಂಟೆನಿಗ್ರೋ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪ್ರವಾಸಾಧಿಕಾರ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಮಾಂಟೆನಿಗ್ರೋದ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳುತ್ತದೆ. === ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ === [[ಚಿತ್ರ:U.S. passport card.jpg|thumb|170px|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಕಾರ್ಡ್‌]] [[ಚಿತ್ರ:NEXUSCard.png|thumb|170px|ನೆಕ್ಸಸ್ ( NEXUS) ಕಾರ್ಡ್‌]] ==== ಕೆರಿಬಿಯನ್ ==== * CARICOM ದೇಶಗಳು ಒಂದು CARICOM ಪಾಸ್‍ಪೋರ್ಟ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಜೂನ್ ೨೦೦೯ರಿಂದ, ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ದೇಶಗಳ ಅರ್ಹ ದೇಶೀಯರನ್ನು CARICOM ಪ್ರವಾಸ ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುವುದು, ಇದರಿಂದ ಸಮುದಾಯದ ಒಳಗಿನ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ==== ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ==== {{main|Central America-4 Border Control Agreement}} * CA-೪ ದೇಶಗಳು: ಗುವೆಟ್‍ಮೇಲ, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವಾಡೊರ್, ಹೊಂಡರಸ್, ಹಾಗೂ ನಿಕಾರಗುವಾದ ನಾಗರಿಕರು ಈ ದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯ ಅಥವಾ ಉಳಿದ ಯಾವುದೇ ನಾಲ್ಕು ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಷ್ತ್ರೀಯ ID ಕಾರ್ಡ್ (cédula) ಅಷ್ಟೆ ಸಾಕು. ಇದಲ್ಲದೆ, CA-೪ ಒಪ್ಪಂದ ಮಧ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಏಕ ವಿಸಾವನ್ನು (Visa Única Centroamericana) ಕಾರ್ಯಗತ ಮಾಡಿತು. ==== ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಹಾಗೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ==== {{See also|American entry into Canada by land}} ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ/ವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವ ಹಲವು ಕಾರ್ಡುಗಳಿವೆ; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರಿ ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರ ಗಡಿ ಪಾರು ಮಾಡಲು: * {{See also|Passport card}}U.S. ಪಾಸ್‍ಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ U.S. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‍ ಕಿರುಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯ, ಇದು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಂತರ್ಗತದಲ್ಲಿ (ಕ್ಯಾನಡ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ದಿ ಕ್ಯಾರೆಬಿಯನ್, ಹಾಗೂ ಬರ್ಮೂಡ) ''ಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರದ ಪ್ರವಾಸ'' ದಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಪುಸ್ತಕದ ಹಾಗೆ, ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಕೂಡ ಬರಿ U.S. ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ದೇಶಿಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * NEXUS ಕಾರ್ಡ್ U.S. ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾನಡ ಮಧ್ಯದ ಗಡಿ ದಾಟುವಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಯು NEXUS ಕಾರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಕೂಡ ವಾಯು ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ US ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾನಡದ ನಾಗರೀಕರ/ದೇಶಿಯರ ಏಕ ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. * SENTRI-ಕಾರ್ಡ್ ಪಾಸ್‍ಪೋರ್ಟ್ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು USಯಿಂದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊಗೆ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ (ಅದರೆ ವಿಷರ್ಯಯವಾಗಿ ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ). * US ದೇಶಿಯರು ಇನ್ನು US ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ವರ್ಮೊಂಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಮಿಚಿಗನ್ ಹಾಗೂ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂ ಯೋರ್ಕ್]] (ಇದು WHTI ವಿಧೇಯವಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ) ಯಿಂದ ಒದಗಿಸಿದ ಚಾಲಕರ ಪರವಾನಗಿ; ವರ್ಧಿಸಿದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಕಾರ್ಡ್‍ಗಳು; U.S. ಮಿಲಿಟರಿ ID ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರವಾಸ ಆಜ್ಞೆಗಳು; U.S. ವ್ಯಾಪಾರಿ ನಾವಿಕ ID ಕಾರ್ಡ್‍ಗಳು, ನೌಕ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಸುವಾಗ; ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ID ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳು; ನಮೂನೆ I-೮೭೨ ಅಮೆರಿಕಾದ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="cbpvacation">{{Cite journal |url=http://travel.state.gov/travel/cbpmc/cbpmc_2223.html |title=Western Hemisphere Travel Initiative |publisher=Bureau of Consular Affairs, U.S. State Department |accessdate=2008-05-20 |year=2008 |month=Apr |author=Willis, Hh; Latourrette, T |volume=28 |issue=2 |pages=325–39 |issn=0272-4332 |pmid=18419652 |doi=10.1111/j.1539-6924.2008.01022.x |journal=Risk analysis : an official publication of the Society for Risk Analysis |postscript=<!--None-->|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050406235358/http://travel.state.gov/travel/cbpmc/cbpmc_2223.html|archivedate=2005-04-06}}.</ref><ref>{{Cite document |url=http://www.cbp.gov/xp/cgov/travel/vacation/ |title=For U.S. Citizens |publisher=Customs and Border Protection, U.S. Department of Homeland Security |accessdate=2008-05-20 |postscript=<!--None--> |archive-date=2008-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080916031706/http://www.cbp.gov/xp/cgov/travel/vacation/ |url-status=dead }}.</ref> * ಕ್ಯಾನಡಾದ ದೇಶಿಯರು US ಅನ್ನು ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಒಂದು "ವರ್ಧಿಸಿದ" WHTI-ವಿಧೇಯದ ಚಾಲಕನ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯ, ಮ್ಯಾನಿಟೊಬ, [[ಕ್ವಿಬೆಕ್|ಕ್ಯುಬೆಕ್]] ಹಾಗೂ ಒಂಟಾರಿಯೋ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾನೆಡದವರು ವಾಯು ಮೂಲಕ US ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಇಛ್ಚಿಸಿದರೆ, ಅವರು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬಳಸ ಬೇಕು. U.S. ನಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಬಲ್ಲ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್-ಪ್ರತಿವಸ್ತು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಭೂಗೋಳಾರ್ಧದ ಪ್ರವಾಸ ಪ್ರಾರಂಭದ ಅಂತರ್ಗತದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ಓಷಿಯಾನಿಯ === [[ಚಿತ್ರ:TorresStraitIslandsMap.png|thumb|200px|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಪಾಪುವಾವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಟಾರೆಸ್‌‍ ಸ್ಟ್ರೇಟ್‌]] [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಪುವ ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯ]]ದಲ್ಲಿನ ಒಂಬತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಿವಾಸಿಗರು ಟೊರೆಸ್ ಸ್ಟ್ರೇಟ್‌ನ ([[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಭಾಗ) ’ಸಂರಕ್ಷಿತ ವಲಯ’ ವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಈ ವಿನಾಯಿತಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಹಾಗೂ ಪಪುವ ನ್ಯೂ ಗಿನಿಯಯದ ಮಧ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದದ ಒಂದು ಭಾಗ, ಈ ಸಂಧಿ ಮಾತು PNG ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದಾಗ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.dfat.gov.au/geo/torres_strait/index.html|title=Torres Strait Treaty and You - What is free movement for traditional activities?|publisher=Australian Government = Dept. of Foreign Affairs and Trade|accessdate=3 March 2010|archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100413221839/http://www.dfat.gov.au/geo/torres_strait/index.html|url-status=dead}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಅಥವಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಜಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾ]]ದಿಂದ) ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಆಮದು ಅಥವಾ ರಾಜಯೋಗ್ಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ನೌಕ ಅವರಿಂದ ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕಾರಣ ಜನರ ಹಾಗೂ ಔಷಧಿಗಳ ಕಳ್ಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಭೀತಿಯಿಂದ. === ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ === ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹಲವು ಜನಾಂಗಗಳು ಮರ್ಕೋಸರ್ ಮತ್ತು ಅಂಡಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಮುದಾಯಗಳಂತಹ ಅಥವಾ ಉಭಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (ಇಕ್ಕಡೆಯಲ್ಲೂ) (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಚಿಲಿ ಮತ್ತು ಪೆರುಗಳ ನಡುವೆ, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಚಿಲಿಗಳ ನಡುವೆ) ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಗಳಿಲ್ಲದೆ (ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌) ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಅಥವಾ, ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯ ನೆಲೆಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳೊಳಗೆ ಸಂಚರಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಯಾಣವು ವಾಯುಮಾರ್ಗ ಮುಖೇನವಾಗಿಲ್ಲದೇ ಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕವೇ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಡಿ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದುದ್ದಕ್ಕೂ ಈ ಹಕ್ಕುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳಿದ್ದುವು. == ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ದೇಶೀಯ ಪ್ರಯಾಣ == ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದೊಳಗಿನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೂ ಸಹ ವಲಸೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ/ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಚೀನಾ, ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಕಾವು === ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಕಾವುಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಲಸೆ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಚೀನಾವು ಅಧಿಕೃತ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಚೀನಾ, [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಮಕಾವು]]ಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಚೀನಾದ ಜನರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ (ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ) ನಾಗರಿಕರು ಮೂರು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಾಗ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಬಳಸದೇ ಇದ್ದರೂ (ಬದಲಿಗೆ ಇತರ ದಾಖಲೆಗಳಾದ ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ನೀಡಿದ ಅನುಮತಿ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ವಿದೇಶೀಯರು ಮಾತ್ರ ವಲಸೆ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು. ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ಅಥವಾ ಮಕಾವುಗಳ ಶಾಶ್ವತ ವಸತಿ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿ) ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಎಸ್‌ಎ‌ಆರ್‌ನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವಾಗ ಯಾವುದೇ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ತೋರಿಸದೇ ಒದಗಿಸಲಾಗುವ ತಮ್ಮ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. === ಮಲೇಶಿಯಾ === [[ಚಿತ್ರ:Malaysia Regular international passport.jpg|thumb|150px|ಮಲೇಷ್ಯಾದ ನಿಯಮಾನುಕ್ರಮವಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌]] {{Main|Malaysian passport}} [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಶಿಯಾ]] ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಸಬಾಃ ಮತ್ತು ಸರವಾಕ್‌ಗಳ ಪೂರ್ವ ಮಲೇಶಿಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಲಸೆ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ, ಪೆನಿನ್ಸುಲಾರ್ ಮಲೇಶಿಯಾದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಮಲೇಶಿಯಾಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು, ಅಂತೆಯೇ, ಸಬಾಃ ಮತ್ತು ಸರವಾಕ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ವು ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು. ಹಿಂದೆ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾರ್ ಮಲೇಶಿಯಾದ ಮಲೇಶಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಪೆನಿನ್ಸುಲಾರ್ ಮಲೇಶಿಯಾದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಮಲೇಶಿಯಾಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವಾಗ ಮಲೇಶಿಯಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವರು ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಮೂರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ನಡೆಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ/ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಇದರ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮಲೇಶಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮ ಮಲೇಶಿಯಾದ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು, ೧೨ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಅವರ ಜನನ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು, ವಿಶೇಷ ವಲಸೆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತುಂಬಿ (ಆಂತರಿಕ/ದೇಶೀಯ ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಬಳಸುವ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರ, ಐಎಮ್‌ಎಮ್ ೧೧೪) ಹಾಜರುಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.imi.gov.my/eng/perkhidmatan/im_DokumenGantian.asp ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟ್‌ ಇನ್ ಲ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟ್‌ ಐಐಎಮ್‌. 114] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221212218/http://www.imi.gov.my/eng/perkhidmatan/im_DokumenGantian.asp |date=2009-02-21 }}, ಮಲೇಷ್ಯಿಯಾದ ವಲಸೆ ಇಲಾಖೆ; ೪ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೦೯ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು.</ref> ಯಾರಾದರೂ ಐಎಮ್‌ಎಮ್ ೧೧೪ ಫಾರಂ ತುಂಬುವ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಂತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಲೇಶಿಯಾದ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ಹಾಜರುಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ, ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ವಲಸೆ ಪರವಾನಿಗಿಯನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. === ಇತರರು === ಆಂತರಿಕ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ವಿಧಾನವು ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಇದನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. == ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಲಸೆ ಮುದ್ರೆಗಳು == {{Main|Passport stamp}} ವಲಸೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹಲವಾರು ದೇಶದ ವಲಸೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನ ಮೇಲೆ ಲಗತ್ತಿಸುವ ರೂಡಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮುದ್ರೆಯು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿಯ ವಲಸೆ ಮುದ್ರೆಯು, ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರವೇಶಗೊಂಡ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಕೂಡಾ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಯಾವಾಗ ಆತ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿರುವ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ದಿನಗಳನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರವೇಶ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ಚೆಂಗನ್ ಪದ್ದತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿದೇಶಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌ಗೆ ದಿನಾಂಕದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಹಾಕಿರಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ್ಯವಿರುವ ದಿನಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮುದ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ದಿನದಷ್ಟು ಅಥವಾ ಮೂರು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಹೊರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದಾಗಿದೆ. (ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ) ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವ್ ಮುದ್ರೆ ವಲಸೆ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಈ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಯುರೋಪಿಯನ್‍ ಒಕ್ಕೂಟದ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಒಕ್ಕೂಟೇತರ ರಾಷ್ಟಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಡೈರೆಕ್ಟಿವ್ ೨೦೦೪/೩೮/EC ಮೂಲಕ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಮುದ್ರಕವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಮೇಲೆ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳು ಆಗಮನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ಮುದ್ರಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಜನರ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಲು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮುದ್ರಕದ ಬಣ್ಣ ಕೂಡ ಚಲನವಲನವನ್ನು ಕೂಡ ಹೇಳುತ್ತದೆ. (ಆಗಮನ ಅಥವಾ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ) ಹಾಂಕ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೭ರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಪೋರ್ಟ್‍ಗಳ ಆಮಗನ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಮುದ್ರೆಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಬಣ್ಣ ಮಾತ್ರ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಭೂಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕಾವ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೊರ್ಚುಗೀಸ್‌ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮುದ್ರೆಗಳಿಗೂ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಬಾರ್ಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಯು, ಭೂ ಅಥವಾ ಜಲ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ಆಗಮಿಸುವವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರೆಗಳ ಅಥವಾ ಇದರ ಬಣ್ಣಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾರು/ಬಸ್/ಬೋಟ್‌/ಟ್ರೇನ್/ಅಥವಾ ವಾಯು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಂದರೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶಗಳು ಮುದ್ರೆಗಳಲ್ಲಿಯ ಉದ್ದ ಅಗಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧತೆಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಬೇರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚೌಕಾಕಾರದ ಮುದ್ರೆಯು ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗೋಲಾಕಾರದ ಚೌಕವು ಮೂವತ್ತು ದಿನಗಳ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹಾಗೂ ಷಟ್ಕೋನದ ಮುದ್ರೆಯು ತೊಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ವಾಸ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ವಲಸೆಯ ಮುದ್ರೆಯು ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ವಲಸೆಯ ಮುದ್ರೆ ಹಾಗೂ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಆಗಮನ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಗಮನ ಮಾಡುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.( ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭೂ, ಜಲ ಅಥವಾ ವಾಯು) ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಸಾಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶಾಯಿಯುಕ್ತ ಮುದ್ರಕಗಳ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ನಕಲು ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸ್ಟಿಕರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * {{cite book |title=Advisory and technical committee for communications and transit. Replies of the governments to the enquiry on the application of the resolutions relating to passports, customs formalities and through tickets|year=1922|publisher=[[League of Nations]]|location=Geneva|oclc=46235968|url=https://archive.org/details/advisorytechnica00leag}} * * {{cite thesis|last=Holder IV|first=Floyd William|date=Fall 2009|title=An Empirical Analysis of the State’s Monopolization of the Legitimate Means of Movement: Evaluating the Effects of Required Passport use on International Travel|degree=M. P. A.|publisher=Texas State University|location=San Marcos|docket=Applied Research Projects, Paper 308|url=http://ecommons.txstate.edu/arp/308/|oclc=503473693|access-date=2011-03-25|archive-date=2012-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211224713/http://ecommons.txstate.edu/arp/308/|url-status=dead}} * {{cite book |title= Krueger on United States Passport Law|last=Krueger|first=Stephen|year=1997|publisher= Crossbow Corp|location= Hong Kong|edition= Continually updated resource: Updating loose-leaf: National government publication: 2nd|oclc=428024596}} * {{cite book |title= The Passport: The History of Man's Most Travelled Document|url= https://archive.org/details/isbn_9780954715038|last=Lloyd|first=Martin|year=2008|edition=2nd|publisher= Queen Anne's Fan|location= Canterbury|isbn= 9780954715038|oclc= 220013999}} * {{cite book |title= Rights of Passage: The Passport in International Relations|url= https://archive.org/details/rightsofpassagep0000salt_m2r8|last=Salter|first=Mark B.|year=2003|publisher= Lynne Rienner Publishers|location= Boulder, Co|isbn= 9781588261458|oclc=51518371}} * {{cite book |title= The Invention of the Passport: Surveillance, Citizenship and the State|url= https://archive.org/details/pdfy-S0NQwPjPkMlzZ2eS|last=Torpey|first=John C.|year=2000 |publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|isbn= 0521632498|series=Cambridge studies in law and society|oclc=59408523}} * {{cite book |title= The American Passport; Its History and a Digest of Laws, Rulings and Regulations Governing Its Issuance by the Department of State|last1=United States|first1=|last2=Hunt|first2=Gaillard|year=1898|publisher=Govt. print. off|location=Washington|oclc=3836079|url=https://archive.org/details/americanpasspor01statgoog}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ == {{Commons category|Passports}} {{Commons|Biometric passport}} * [http://www.consilium.europa.eu/prado/ '''PRADO''' - The Council of the ಯೂರೋಪ್‌‍an Union '''P''' ublic '''R''' egister of '''A''' uthentic Travel- and ID '''D''' ocuments '''O''' nline] * [http://travel.howstuffworks.com/passport.htm ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511235516/http://travel.howstuffworks.com/passport.htm |date=2008-05-11 }} US- ಹೌ ಸ್ಟಫ್ ವರ್ಕ್ಸ್ * [http://mrtd.icao.int/ ICAO MRTD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070126030848/http://mrtd.icao.int/ |date=2007-01-26 }} ಯಂತ್ರ-ಓದಬಲ್ಲ ಪ್ರವಾಸ ದಾಖಲೆಗಳು * [http://www.passportland.com ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ - 500 ಹಳೆ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ] * [http://www.passport-collector.com/ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ ಕಲೆಕ್ಟರ್ - ಪ್ರವಾಸೀ ದಾಖಲೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ] * [http://www.msnbc.msn.com/id/22419963/ ನಕಲಿ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ಕುರಿತಾದ ವಿಚಾರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122105227/http://www.msnbc.msn.com/id/22419963/ |date=2013-01-22 }}, ''ದಿನಾಂಕ NBC'', ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೮, ೨೦೦೭ * [http://seattletimes.nwsource.com/html/travel/2004001752_webeuropetravel08.html ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌- ಯುರೋಪಿನ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಒಂಬತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬಹುದು], ''ಸಿಯಾಟಲ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೦೭ {{Passports}} {{Nationality laws}} {{Tourism}} {{Visa policy by country}} {{Visa Requirements}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌‌‌‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಂತರ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸ ದಾಖಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು]] j5d9mqerjl4c424u6bw48qvqcpuvqew ಜಾನುವಾರು 0 29862 1434307 1430483 2026-10-24T21:22:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434307 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Sheep and cow in South Africa.jpg|thumb|375px|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕುರಿ ಹಾಗು ಹಸುವನ್ನು(ಎಳೆ ಕರು) ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ]] '''ಜಾನುವಾರು''' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು]] ಕೃಷಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, [[ಆಹಾರ]], [[ನಾರು]] ಹಾಗು ದುಡಿಮೆಯಂತಹ ಉಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ "ಜಾನುವಾರು" ಎಂಬ ಪದವು ಕೋಳಿಸಾಕಣೆ ಅಥವಾ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವುಗಳ ಸೇರ್ಪಡಿಕೆಯು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೋಳಿಸಾಕಣೆಯನ್ನು, "ಜಾನುವಾರು" ಎಂಬ ಅರ್ಥ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಜೀವನಾಧಾರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದು(ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆ) ಆಧುನಿಕ [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಯ]] ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳಿಂದ ಕೃಷಿ ಎಡೆಗೆ ಮಾರ್ಪಾಡಾದಂದಿನಿಂದ ಹಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಪ್ರಾಣಿ-ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು, ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡ ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಿಂದ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮಾನವರಿಂದ ಪಳಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಜೀವನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವರ ನಿಯಂತ್ರಣವಿದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು 'ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ'. ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟಾರೆ ನಡವಳಿಕೆ, ಜೀವನ ಚಕ್ರ, ಹಾಗು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಹಲವು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಾಡಿನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತವೆ. [[ಡಾಗ್|ನಾಯಿ]]ಗಳನ್ನು, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆಡುಗಳು ಹಾಗು ಕುರಿಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 8000 BCEನಲ್ಲಿ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಂದಿಗಳನ್ನು, [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]] ಹಾಗು [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು 7000 BCEನಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕುದುರೆಯನ್ನು ಪಳಗಿಸುವ ಪುರಾತನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಸುಮಾರು 4000 BCEಯಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದ್ದಾಗಿದೆ<ref name="BoL">{{cite web | title=Breeds of Livestock | url=http://www.ansi.okstate.edu/breeds/ | publisher=Department of Animal Science - Oklahoma State University | accessdate=2009-09-30 }}</ref> ಹಿಂದಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ ಮೂಲಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬೈಬಲ್ ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಜ ಜೇಮ್ಸ್ ನ ರೂಪಾಂತರವು, ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ದನಕರುಗಳು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು "ಜಿಂಕೆ" ಪದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ವಶದಲ್ಲಿರದ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''ಕ್ಯಾಟಲ್'' ಎಂಬ ಪದವು ಮಧ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ ''ಚಾಟೆಲ್'' ನಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಚರ ಆಸ್ತಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ,<ref>http://dictionary.reference.com/browse/chattel ಆರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಚ್ಯಾಟಲ್, ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2009ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸರಣಿಯು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸ್ಥಿರ ರಿಯಲ್-ಎಸ್ಟೇಟ್ ನಿಂದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ ("ರಿಯಲ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ") ನಂತರದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಬರಿ ಸಣ್ಣ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು, ಭೂಮಿಯ ಚರ ಆಸ್ತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ "ಸಣ್ಣ ದನಕರುಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಖರೀದಿಸಿ ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು, "ದನಕರುವಿನ" ಆಧುನಿಕ ಅರ್ಥವೆಂದರೆ, ವಿಶೇಷಕವಿಲ್ಲದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಳಗಿಸಲಾದ ದನಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (ದನಕರು ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ).{{Citation needed|date=July 2009}} ''ಬೋಸ್'' ತಳಿಯ ಇತರ [[ಜಾತಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು]] ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಕಾಡು ದನಕರುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. == ವಿಧಗಳು == "ಜಾನುವಾರು" ಎಂಬ ಪದವು ಅಪರಿಮಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಅಥವಾ ಪರಿಮಿತವಾಗಿ ಇದರ ನಿರೂಪಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ವ್ಯಾಪಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ, ಜಾನುವಾರುಗಳು ಯಾವುದೇ ತಳಿ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಬಳಕೆಗಾಗಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾಕುವ ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಳಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಅರೆ-ಪಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಅಥವಾ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದ ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ಸೂಚಿತವಾಗಬಹುದು. ಅರೆ-ಪಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ವಿವಾದಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು, ಪಳಗಿಸುವಿಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವರು, ಜಾನುವಾರು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೇವಲ ಪಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಕೆಂಪು ಮಾಂಸವುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. {| class="wikitable sortable" |- !ಪ್ರಾಣಿ/ ಮಾದರಿ ! style="width:5%" |ಪಳಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ! style="width:10%" |ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂತತಿ ! style="width:20%" |ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕ ಅವಧಿ, ಪಳಗಿಸಲ್ಪಡುವಿಕೆ ! style="width:20%" |ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರದೇಶ, ಪಳಗಿಸಲ್ಪಡುವಿಕೆ ! style="width:20%" |ಪ್ರಸಕ್ತದ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ಬಳಕೆಗಳು |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap;font-weight:normal" |'''[[ಅಲ್ಪಕಾ]]'''<br />[[ಸಸ್ತನಿ]], [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]] |ಸಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು |[[ವಿಸುನಾ]] | style="text-align:center" | 5000 BC ಹಾಗು 4000 BC ನಡುವೆ |[[ಆಂಡೆಸ್]] |[[ತುಪ್ಪಳ]] |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap;font-weight:normal" |'''[[ಬಾಂಟಂಗ್]]'''<br />[[ಸಸ್ತನಿ]], [[ಶಾಖಾಹಾರಿ]] | ಸಾಕಲ್ಪಡುವುದು |[[ಬಾಂಟಂಗ್]] | style="text-align:center"| ತಿಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ | [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಜಾವ]] | [[ಮಾಂಸ]], [[ಹಾಲು]], [[ಎಳೆತ]] |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap;font-weight:normal" |'''ಕಾಡೆಮ್ಮೆ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], [[ಶಾಖಾಹಾರಿ]] | ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು (ಬೀಫಾಲೋ) ವಿಭಾಗವನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ) | N/A | style="text-align:center" |19ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ಭಾಗ | [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ]] | [[ಮಾಂಸ]], [[ಚರ್ಮ]] |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಒಂಟೆ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], [[ಶಾಖಾಹಾರಿ]] | ದೇಶೀಯ |ಕಾಡು [[ಸವಾರಿ ಒಂಟೆ]] ಹಾಗು [[ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯ ಒಂಟೆಗಳು]] | style="text-align:center" |4000 BC ಹಾಗು 1400 BC ಗಳ ನಡುವೆ |[[ಏಷ್ಯಾ]] | [[ಸವಾರಿ]], [[ಹೇರು ಪ್ರಾಣಿ, ಮಾಂಸ]], [[ಹೈನುಗಾರಿಕೆ]], [[ಒಂಟೆಯ ಕೂದಲು]] |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap;font-weight:normal" |'''[[ಬೆಕ್ಕು]]''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], [[ಮಾಂಸಾಹಾರಿ]] | ದೇಶೀಯ |[[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಕಾಡುಬೆಕ್ಕು]] | style="text-align:center" |7500 BC <ref>''[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220612150738/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/oldest-known-pet-cat-9500-year-old-burial-found-on-cyprus |date=2022-06-12 }}'', ಸೈಪ್ರಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಕ್ಕಿನ ಪಾಲನೆ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೋಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್.</ref><ref>{{cite web | title = Oldest Known Pet Cat? 9500-Year-Old Burial Found on Cyprus | url = http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html | accessdate = 2007-03-06 | date = 2004-04-08 | publisher = National Geographic News | archive-date = 2022-06-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220612150738/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/oldest-known-pet-cat-9500-year-old-burial-found-on-cyprus | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite news |first=Hazel |last=Muir |title=Ancient remains could be oldest pet cat |url=http://www.newscientist.com/article/dn4867.html |publisher=[[New Scientist]] |date=2004-04-08 |accessdate=2007-11-23 }}</ref><ref>{{cite news |first=Marsha |last=Walton |title=Ancient burial looks like human and pet cat |url=http://edition.cnn.com/2004/TECH/science/04/08/cats.cyprus/index.html |publisher=CNN |date=April 9, 2004 |accessdate=2007-11-23 |archive-date=2007-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071222092756/http://edition.cnn.com/2004/TECH/science/04/08/cats.cyprus/index.html |url-status=dead }}</ref> |ಸಮೀಪ ಪ್ರಾಚ್ಯ | ಕೀಟ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ, ಮಾಂಸ |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ದನಕರುಗಳು''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |ಔರೋಚ್ಸ್ (ಗತಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿ) | style="text-align:center" |6000 BC |[[ನೈಋತ್ಯ ಏಷ್ಯಾ]], [[ಭಾರತ]], [[ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾ]] (?) |ಮಾಂಸ (ಗೋಮಾಂಸ, [[ಕರುವಿನ ಮಾಂಸ]], [[ರಕ್ತ]]), [[ಹೈನುಗಾರಿಕೆ]], [[ಚರ್ಮ]], [[ಎಳೆತ]] |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''[[ಜಿಂಕೆ]]''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], [[ಶಾಖಾಹಾರಿ]] |ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ |N/A | style="text-align:center" | 1970 {{Citation needed|date=March 2011}} |[[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ]] {{Citation needed|date=March 2011}} |[[ಮಾಂಸ (ಜಿಂಕೆ ಮಾಂಸ)]], [[ಚರ್ಮ]], [[ಕವ ಲ್ಗೊಂಬುಗಳು]], [[ಕವ ಲ್ಗೊಂಬಿನ ನುಣುಪುಗೂದಲ ಚರ್ಮ]] |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap;font-weight:normal" |'''[[ಡಾಗ್|ನಾಯಿ]]''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], [[ಸರ್ವಾಹಾರಿ]] |ದೇಶೀಯ |[[ತೋಳ]] | style="text-align:center" | 12000 BC | |ಹೇರು ಪ್ರಾಣಿ, ಎಳೆತ, ಬೇಟೆಗಾರಿಕೆ, ಕಾವಲು ಕಾಯಲು, ಶೋಧಿಸಲು/ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು, ಕಾವಲು ಕಾಯಲು/ಪಹರೆ ಮಾಡಲು, ಮಾಂಸ |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಕತ್ತೆ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |[[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಕಾಡು ಕತ್ತೆ]] | style="text-align:center" |4000 BC |[[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌]] |ಸಾಮಾನು ಹೇರಲು, ಹೇರು ಪ್ರಾಣಿ, ಎಳೆತ, ಮಾಂಸ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಗಯಾಲ್''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |[[ಕಾಡುಕೋಣ|ವನವೃಷಭ]] | style="text-align:center" |ಅಪರಿಚಿತ |[[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] |[[ಮಾಂಸ]], [[ಎಳೆತ]] |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಆಡು''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |[[ಕಾಡಿನ ಆಡು]] | style="text-align:center" |8000 BC |ನೈಋತ್ಯ ಏಷ್ಯಾ |[[ಹೈನುಗಾರಿಕೆ]], [[ಮಾಂಸ]], [[ತುಪ್ಪಳ]], [[ಚರ್ಮ]], [[ಹಗುರ ಎಳೆತ]] |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಗಿನಿ ಪಿಗ್''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |''[[ಕಾವಿಯಾ ಟ್ಸ್ಚುಡೀ]]'' | style="text-align:center" |5000 BC |[[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]] |ಮಾಂಸ |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಕುದುರೆ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |''ಕಾಡು ಕುದುರೆ'' | style="text-align:center" |4000 BC |ಯುರೇಷಿಯನ್ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು |[[ಸಾಮಾನು ಹೇರಿಕೆ, ಎಳೆತ]], [[ಹೈನುಗಾರಿಕೆ]], [[ಮಾಂಸ]], [[ಹೇರು ಪ್ರಾಣಿ]] |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಲಾಮ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |ಗುವಾನಾಕೋ | style="text-align:center" |3500 BC |[[ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಆಂಡಿಸ್]] |[[ಹಗುರವಾದ ಹೇರಿಕೆ]], [[ಹೇರು ಪ್ರಾಣಿ]], [[ಎಳೆತ]], [[ಮಾಂಸ]], [[ತುಪ್ಪಳ]] |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಹೇಸರಗತ್ತೆ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |[[ಕತ್ತೆ]] ಹಾಗು [[ಕುದುರೆ]]ಯ ಮರಿಹಾಕದ ತಳಿ | &nbsp; | &nbsp; |[[ಸಾಮಾನು ಹೇರಿಕೆ]], [[ಹೇರಿಕೆ ಪ್ರಾಣಿ]], [[ಎಳೆತ]] |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಹಂದಿ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಸರ್ವಭಕ್ಷಕ |ದೇಶೀಯ |ಕಾಡು ಹಂದಿ | style="text-align:center" |7000 BC |ಪೂರ್ವ ಅನಟೋಲಿಯಾ |ಮಾಂಸ (ಹಂದಿ, ಹಂದಿ ಮಾಂಸ, ಮುಂತಾದವುಗಳು.), ಚರ್ಮ |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಮೊಲ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |ಕಾಡು ಮೊಲ | style="text-align:center" |AD 400-900ಗಳ ನಡುವೆ |[[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]‌‌ |ಮಾಂಸ, ತುಪ್ಪಳ |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಹಿಮಸಾರಂಗ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ಅರೆ-ಪಳಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ |ಹಿಮಸಾರಂಗ | style="text-align:center" |3000 BC |ಉತ್ತರ [[ರಷ್ಯಾ]] |ಮಾಂಸ, ಚರ್ಮ, ಕವ ಲ್ಗೊಂಬುಗಳು, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಎಳೆತ, |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಕುರಿ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಮೌಫ್ಲೋನ್ ಕುರಿ | style="text-align:center" |9000 BC-11000 BCಗಳ ನಡುವೆ |ನೈಋತ್ಯ ಏಷ್ಯಾ |ತುಪ್ಪಳ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಚರ್ಮ, ಮಾಂಸ (ಮಟನ್, ಕುರಿಮರಿ) |- ! style="text-align:left;white-space:nowrap;font-weight:normal" |'''ಸಾಕಿದ ಎಮ್ಮೆ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |ವೈಲ್ಡ್ ಏಷ್ಯನ್ ವಾಟರ್ ಬಫೆಲೋ, (ಅರ್ನಿ) | style="text-align:center" |4000 BC |ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ |ಸಾಮಾನು ಹೇರಿಕೆ, ಎಳೆತ, ಮಾಂಸ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ |- ! style="text-align:left;font-weight:normal" |'''ಚಮರಿಮೃಗ''' <br />[[ಸಸ್ತನಿ]], ಶಾಖಾಹಾರಿ |ದೇಶೀಯ |ಚಮರಿಮೃಗ | style="text-align:center" |2500 BC |[[ಟಿಬೆಟ್]], [[ನೇಪಾಳ]] |ಮಾಂಸ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ತುಪ್ಪಳ, ಸಾಮಾನು ಹೇರಿಕೆ, ಹೇರಿಕೆ ಪ್ರಾಣಿ, ಎಳೆತ |- |} &nbsp; <br /> {| border="0" |- |} == ಪ್ರಾಣಿ ಪಾಲನೆ == [[ಚಿತ್ರ:CH cow 2.jpg|thumb|200px|ಸ್ವಿಸ್ಸ್ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ನ ಒಂದು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಸ್ವಿಸ್ಸ್ ಹಸು]] 'ಜಾನುವಾರು'ಗಳನ್ನು, ಭಾಗಶಃ, ಆಹಾರ, ನಾರು ಹಾಗು/ಅಥವಾ ದುಡಿಮೆಯಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡವುಗಳು ಸೇರಿವೆ: ; "[[ಮಾಂಸ]]" : ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಉಪಯುಕ್ತ ರೂಪವಾದ [[ಪ್ರೋಟೀನ್]] ಹಾಗು ಶಕ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ; "[[ಹೈನು]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳು" : ಸಸ್ತನಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು [[ಹಾಲು|ಹಾಲಿನ]] ಒಂದು ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಇತರ ಹೈನು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊಸರು, ಚೀಸ್, ಬೆಣ್ಣೆ, [[ಐಸ್ ಕ್ರೀಂ|ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್]], ಕೆಫರ್(ಕಡಿಮೆ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಉಳ್ಳ ಮದ್ಯ), ಹಾಗು ಕುಮಿಸ್. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಜಾನುವಾರನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಹಿರಂಗ ಬಲಿಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಉಂಟಾಗುವ ಆಹಾರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ; "ನಾರು" : ಜಾನುವಾರುಗಳು ನಾರು/ಜವಳಿಯ ಸರಣಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕುರಿ ಹಾಗು ಆಡುಗಳು ತುಪ್ಪಳ ಹಾಗು ನೂಲನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ; ಹಸುಗಳು, [[ಜಿಂಕೆ]], ಹಾಗು ಕುರಿ ಚರ್ಮಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು; ಹಾಗು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೂಳೆಗಳು, ಗೊರಸುಗಳು ಹಾಗು ಕೊಂಬುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು. ; "[[ರಸಗೊಬ್ಬರ]]" : ಬೆಳೆಯ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹೊಲದ ತುಂಬಾ ಹಾಕಬಹುದು. [[ಸಸ್ಯ]] ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿ ಪಾಲನೆಯು ಒಂದಕ್ಕೊಂದಕ್ಕೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಗೋಡೆಗಳು ಹಾಗು ನೆಲಕ್ಕೆ ಗಿಲಾವು ಮಾಡಲೂ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು, ಹಾಗು ಇಂಧನ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ [[ರಕ್ತ]] ಹಾಗು ಮೂಳೆಯನ್ನು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನಾಗಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದು. ; "ದುಡಿಮೆ" : ಕುದುರೆಗಳು, ಕತ್ತೆ, ಹಾಗು ಚಮರಿಮೃಗಗಳಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಚಾಲಕ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆವಿ ಶಕ್ತಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಮಾನವರಹಿತ ದುಡಿಮೆಗೆ ಜಾನವರುಗಳು ಮಾತ್ರ ಏಕೈಕ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದವು. ಇದನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಲವನ್ನು ಉಳಲು, ವಸ್ತುಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ, ಹಾಗು ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ; '''[[ಭೂಮಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆ]]''' : ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಕಳೆಗಳ ಹಾಗು ಗಿಡಗಂಟೆಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಆಡುಗಳು ಹಾಗು ಕುರಿಯನ್ನು ಒಣ ಪೊದೆಗಳನ್ನು ಮೇಯಲು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ದಹಿಸುವ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿ, ಬೆಂಕಿಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪಶು ಸಂಗೋಪನಾ ಇತಿಹಾಸದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಲವು ದ್ವಿತಿಯಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಬೆಂಕಿಗೋಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಯ ಹೊಲಸು ಹಾಗು ತಿನ್ನಲು ಅನರ್ಹವಾದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯ ಆಹಾರ ಹಾಗು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ, ಇಂತಹ ನಿರರ್ಥಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೂ ಸಹ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತರ್ಜಾತಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮರುಬಳಕೆಯು ರೋಗದ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಣಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೂ ಸಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ (ಬೋವಿನ್ ಸ್ಪೊಂಜಿಫಾರ್ಮ್ ಎನ್ಸೆಫಾಲೋಪತಿ(BSE), ಸ್ಕೇರ್ಪಿ ಹಾಗು ಪ್ರಿಯಾನ್ ವಿಭಾಗವನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ). ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ BSEಯ ಕಾರಣದಿಂದ (ಹುಚ್ಚು ಹಸುವಿನ ಕಾಯಿಲೆ), ಪ್ರಾಣಿಯ ಹೊಲಸನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕಡೆ ಪಕ್ಷ ಮೆಲಕುಹಾಕುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗು ಹಂದಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಬೇಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Goat family.jpg|thumb|250px|ಒಂದು ವಾರದಷ್ಟು ಎಳೆಯದಾದ ಆಡು ಸಂತತಿ]] ಬೇಸಾಯದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗು ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿದ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯನೇ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ{{Citation needed|date=April 2008}} ಹಾಗು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಬೇಲಿಯೊಳಗೆ ಇರಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದರ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪೋಷಣೆಯು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕೃತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಲೆಮಾರಿ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ರೂಪದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಜಗತ್ತಿನ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಟೆಗಳು ಹಾಗು ಹಿಮಸಾರಂಗಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಜಡ [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಹೊಂದದೆ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ. [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ ಸಿಯೆರ್ರ ನೆವಾಡ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದನಕರುಗಳು, ಕುರಿ ಅಥವಾ ಆಡುಗಳನ್ನು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಕೆಳ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಋತುಮಾನವು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ವಸಂತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[ಬೇಸಿಗೆ|ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ]] ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಆಲ್ಪೈನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಲಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ, [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ]]ದ ಪಂಪಾಸ್ ನಲ್ಲಿ, ಹಾಗು ವಿಶ್ವದ ಇತರ ಹುಲ್ಲುಗಾಡು ಹಾಗು ಸ್ಟೆಪ್ಪೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದನಕರುಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಹಾಗು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕುವುದು ಕೃಷಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ದನಕರುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿದಾಗ, ಸುತ್ತುಗಟ್ಟುವ ಆವರಣದ ಮಾದರಿಯು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗೂಡಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬೇಲಿಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಅಥವಾ ಒಂದು ಬೇಲಿ ಹಾಕಿದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹುಲ್ಲಿನ ಆವರಣದ ರೀತ್ಯಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಅವುಗಳ ಆಹಾರ ಮಾದರಿಯು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯುಳ್ಳ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೃತ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಳಾಂಗಣ ಉತ್ಪನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೇವಲ ಹಂದಿಗಳು ಹಾಗು ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ, ಹಾಗು ಕರುವಿನ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಳಾಂಗಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡದಾಗ ಜಾಗದ ಅಗತ್ಯಗಳು ಒಳಾಂಗಣ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಲಾಭರಹಿತ ಹಾಗು ಅಸಾಧ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಳಾಂಗಣ ಪಾಲನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಅವುಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಉತ್ಪಾನ, ವಾಸನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ನೆಲದಡಿಯ ನೀರು ಕಲುಷಿತವಾಗುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಯ ಕ್ಷೇಮದ ಬಗ್ಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾಳಜಿಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿವೆ. (ತೀವ್ರತರವಾಗಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುವ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗಾಗಿ, ಕಾರ್ಖಾನೆ ಕೃಷಿ, ಹಾಗು ತೀವ್ರತರವಾದ ಹಂದಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ.) ಇತರ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೇಲಿಯ ಗಾತ್ರ ಹಾಗು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಮಟ್ಟವು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ದೊಡ್ಡದಾದ ಮುಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ "ಮಂದೆಗಳಲ್ಲಿ" ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಮಂದೆಗೂಡಿದ(ಜಾನುವಾರು). ಕಾಯುವ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮಂದೆಗೂಡಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಇದೆ ರೀತಿಯಾಗಿ ದನಗಾಹಿಗಳು, ಬೇಸಾಯಮಾಡುವವರು ಹಾಗು ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಕಲಿಯಲು ಬರುವವರು, ಅಥವಾ ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗು ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ ಬರಬಹುದು. ಮುಳ್ಳು ತಂತಿಯ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ನಂತರ(1870ರಲ್ಲಿ) ಹಾಗು ವಿದ್ಯುತ್ ತಂತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ನಂತರ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಳುಗಳಿಗೆ ತಂತಿಯನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸರಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಕ್ರಮಾವರ್ತನವು, ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ಹಾಗು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭೂಮಿಗೆ ಪಾರಿಸರಿಕವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಒಳಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ), ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನೊಳಗೆ ಹಾಗು ಹೊರಗೆ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಗೋಮಾಳದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳು - ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದನಕರುಗಳು - ಇವುಗಳನ್ನು ಒಡೆತನ ಹಾಗು ವಯಸ್ಸನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಟ್ಯಾಗ್ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುರಿಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಗುರುತು ಹಾಕುವ ಹಾಗು/ಅಥವಾ ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಟ್ಯಾಗ್ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹುಚ್ಚು ಹಸುವಿನ ರೋಗ ಹಾಟು ಇತರ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ, ಆಹಾರ ಉತ್ಪನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಅಂತರ್ನಿರ್ವಿಷ್ಟಗಳು ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಾನುಸಾರಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮಾನವನ ಶ್ರಮವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ, ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಯ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ತಂದಿದೆ. [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಆರ್ಥಿಕತೆ]], ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗು ಗ್ರಾಹಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಎಲ್ಲವೂ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹೇಗೆ ಪಾಲನೆಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಔಷಧದ ಬಳಕೆ ಹಾಗು ಪೂರಕ ಆಹಾರಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ಆಹಾರದ ಮಾದರಿ) ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ನಿಷೇಧಿಸಬಹುದು, ಇದು ಬೆಳೆಯು ಗ್ರಾಹಕನ ಆರೋಗ್ಯ, ಸುರಕ್ಷತೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಯ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿಸದಂತೆ ದೃಢಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹುಲ್ಲನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದ ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ದನಕರುವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಥಮ ಜಠರದ pH ಹೆಚ್ಚು ಆಮ್ಳಕಾರಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಹಾನಿ ಹಾಗು ಇತರ ತೊಂದರೆಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=April 2008}} The US F.D.A. ಇಂದಿಗೂ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು, ದನಕರುಗಳಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಜಠರ ರಹಿತ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೋಳಿಮರಿಗಳ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಗು ಕೋಳಿಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಆಹಾರವನ್ನು ದನಕರುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಗೋಮಾಂಸ ಅಥವಾ ಹಂದಿ ಮಾಂಸ ಹಾಗು ಮೂಳೆಯನ್ನು ಕೋಳಿ ಮರಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಪರಭಕ್ಷಣ == ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ರೈತರು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಭಕ್ಷಣ ಹಾಗು ದನಗಳ್ಳರ ಕಳ್ಳತನದಿಂದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿ ತೋಳ, ಬೂದುಕರಡಿ, ಕೂಗರ್, ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ, ಹಾಗು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ತೋಳಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುರೇಶಿಯಾ ಹಾಗು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ತೋಳ, ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಕರಡಿ, ಚಿರತೆ, ಹುಲಿ, [[ಸಿಂಹ]], ಧೋಲೆ, ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ, ಮಚ್ಚೆಯುಳ್ಳ ಕತ್ತೆ ಕಿರುಬ, ಹಾಗು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಜೀವಕ್ಕೆ ಕುತ್ತನ್ನು ಎರಗುತ್ತವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಡಿನ್ಗೋ, ನರಿಗಳು, ಬೆಣೆ-ಬಾಲದ ಹದ್ದುಗಳು, ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಹಾಗು ಸಾಕು ನಾಯಿಗಳು (ವಿರಳವಾಗಿ) ದನಕರುಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೋಜಿಗಾಗಿ ದನಕರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತವೆ.<ref>ನಾರ್ದರ್ನ್ ಡೈಲಿ ಲೀಡರ್, 20 ಮೇ 2010, ''ಡಾಗ್ಸ್ ಮಾಲ್ಡ್ 30 ಶೀಪ್'' (ಹಾಗು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸಿತು), ಪುಟ.3, ರೂರಲ್ ಪ್ರೆಸ್</ref><ref>[http://www.victorharbortimes.com.au/news/local/news/general/dogs-seized-for-killing-sheep/1619896.aspx ದಿ ಟೈಮ್ಸ್: ಡಾಗ್ಸ್ ಸೀಜ್ಡ್ ಫಾರ್ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಶೀಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111170104/http://www.victorharbortimes.com.au/news/local/news/general/dogs-seized-for-killing-sheep/1619896.aspx |date=2012-01-11 }} 2010-6-2ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ</ref> [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ, ಕಾಡು ನಾಯಿಗಳು ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. == ರೋಗ == ಜಾನುವಾರುಗಳ ರೋಗಗಳು ಪ್ರಾಣಿಯ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ಹಾಗು ಇದು ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ತಗಲುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ರೋಗಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯಿರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆಯ ಮೂಲಕ ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಹಾಗು ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳ ಮೂಲಕ ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ರೋಗಗಳನ್ನು ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆಯ ಮೂಲಕ ತಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತಗ್ಗಿದ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಲವು ಗೋಮಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ತಗ್ಗಿದ ಆರೋಗ್ಯ-ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರೋಗದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿದೆ. ರೋಗದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು, ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮಗಳು, ಬಯೋಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಕ್ರಮಗಳ ಬಳಕೆಯೂ ಹರಡದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಳಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಗೋಮಾಳಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡದಿರುವುದು ಹಾಗು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಬಟ್ಟೆಯ ಬಳಕೆ, ಹಾಗು ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸುವುದು. ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳು ಹಾಗು ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ಸ್ ನ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕವೂ ಸಹ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು. ಉಪ-ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಔಷಧ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ಸ್ ನ್ನು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ-ಉತ್ತೇಜಕವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ, ಇದು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು 10-15%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/203664/feed/67871/Antibiotics-and-other-growth-stimulants ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ - ಬೇಸಿಕ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಯಂಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಡಿಟೀವ್ಸ್» ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಗ್ರೋಥ್ ಸ್ಟಿಮ್ಯುಲಂಟ್ಸ್]</ref> ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧವು, ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್-ಬೆರೆತ ಆಹಾರದಂತಹ ರೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಔಷಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಮಾರುವ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ಪಶುವೈದ್ಯರ ಪ್ರಮಾಣೀಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ರೋಗ-ಮುಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವಂತೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುವುದನ್ನು ಸಹ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಹಾಗು ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆ == [[ಚಿತ್ರ:Cattle sale 1.JPG|thumb|250px|ಹುಲ್ಲನ್ನು ಮೇಯುತ್ತಿರುವ ದನಕರುಗಳು, ಸಲೆಯಾರ್ಡ್ಸ್, ವಾಲ್ಚ, NSW]] {{Main|Livestock transportation}} ಹಲವು ಜಾನುವಾರುಗಳು ಮಂದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಕಾರಣ, ಅವುಗಳನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ "ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ" ಪಟ್ಟಣದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಕೇಂದ್ರ ಮಾರಾಟ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೀಳ ಕೊಂಬಿನ ದನಕರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಧಿಕವಾಗ್ಯಿತು, ಹಾಗು ಉತ್ತರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಮಾಂಸಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆಯು ಅಧಿಕವಾಯಿತು, ಇದು ಓಲ್ಡ್ ವೆಸ್ಟ್ ದನಕರುಗಳ ಸಾಗಣೆಯು ಜಾರಿಗೆ ಬರಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ವಿಶ್ವದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ರಕ್ ನ ಮೂಲಕ ಸಾಗಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವು ಇದೀಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜಾನುವಾರು ಹರಾಜುಗಳು ಹಾಗು ವಸ್ತುಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಜಾನುವಾರುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಬಜಾರಿಗೆ ತಂದು, ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ, ಉದಾಹಾರಣೆಗೆ ಈ ಪದ್ಧತಿಯು [[ಮಧ್ಯ ಏಶಿಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ]], ಅಥವಾ ಬೀದಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾದರಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಾಗು ಜಾತ್ರೆಗಳಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಉತ್ತಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಕರೆತಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಡ್ಡುತ್ತಾರೆ. 4-H, ಬ್ಲಾಕ್ & ಬ್ರಿಡಲ್, ಹಾಗು FFAನಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುವಂತೆ ಯುವ ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅವುಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಗಂಟೆಗಟ್ಟಲೆ ಅವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಜಾನುವಾರುಗಳಲ್ಲಿ, ಕುರಿ ಹಾಗು ಹಂದಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಗೆಲ್ಲುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹಣಕ್ಕೆ ಹರಾಜು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಹಣವನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಯ ಒಡೆಯನಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು, ಬಹುಮಾನವಾಗಿ ಪಡೆದ ಹೋರಿಗರನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಚಿಕ್ಕ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಹುಡುಗನ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತರಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Sheep and herder India.jpg|thumb|250px|ಭಾರತದ ಒಬ್ಬ ಕುರಿಕಾಯುವ ಹುಡುಗ.ಜಾನುವಾರುಗಳು ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸಣ್ಣ ರೈತರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರೈತರಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.]] ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಮನುಷ್ಯನ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪೋಷಿಸುವ ವಿಷಯವು, ಮನುಷ್ಯರು ಹಾಗು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಹಾಗು ಜನರ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತರಕ್ಷಣೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವರ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಅವು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಪಡದ ಮಾದರಿ ಸಾಕಬೇಕು. ಏನು 'ಅನಗತ್ಯ'ವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವುದು ಎಂಬುದು ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಿಯ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳು ಎಂಬುದು ಮಾನವನು ತನ್ನ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ, ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಶೋಷಣೆ ಮಾಡುವುದು. ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ರಿಯಾವಾದಿಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಅಥವಾ ಶಾಖಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ಅವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ಗುಂಪುಗಳು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪಾಲನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹಾಗು ಅಧಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಖಾತರಿ ಪಡಿಸುವುದು ಹಾಗು ಜಾನುವಾರು ಉದ್ದಿಮೆ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಶೀಲನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲ ಗುಂಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನೂ ಮೊದಲು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ. RSPCAನಂತಹ ಪ್ರಾಣಿ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ಗುಂಪುಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದನಿಯೆತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಅಂತರ್ನಿರ್ವಿಷ್ಟ ವಿಧಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತವೆ, ಹಾಗು ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಹಿಂಸೆ ಮಾಡದಂತೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಪಶು ಸಂಗೋಪನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು 1990 ಹಾಗು 2000ದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು ಹಾಗು ಇದು ಹಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಸನ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಹಾಗು ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಗಾತ್ರದ ಪಂಜರ ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬಹುದು ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೈಕಾಲು ಆಡಿಸಲು ಕಡಿಮೆ ಜಾಗವಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜಾಗವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಶಕ್ತಿ ಮೀರಿ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶೋಷಣೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಏಷ್ಯಾದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಅಡುಗೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕೋಳಿಗಳ ಮೂತಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತುಹಾಕಬಹುದು, ಹಂದಿಗಳ ಉದುರುವ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕೀಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ದನಕರುಗಳ ಕೊಂಬನ್ನು ಮುರಿದುಹಾಕುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬರೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಲು ನೀಡುವ ಹಸುಗಳು ಹಾಗು ಕುರಿಗಳ ಬಾಲಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮರಿನೋ ಜಾತಿಯ ಕುರಿಗಳ ತುಪ್ಪಳವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಹಲವು ಗಂಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವೀರ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಒಯ್ದು, ಅವುಗಳ ವಧೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ತಾಪಮಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉಷ್ಣವಲಯ-ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಗಣೆ ಹಾಗು ಆಹಾರ, ನೀರು ಹಾಗು ವಿಶ್ರಾಂತಿಯ ಕೊರತೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶಾಸನ ರಚನೆ ಹಾಗು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. (ಲೈವ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ) ಜಾನುವಾರುಗಳ ವಧೆಯು ಮೊದಲ ಶಾಸನರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಲಾಲ್ ಹಾಗು ಕೊಷರ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಧೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. == ಪರಿಸರೀಯ ಪ್ರಭಾವ == {{POV-section|date=September 2009}} {{See also|Environmental effects of meat production}} ಮೊದಲಿಗೆ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ವರದಿ ಮಾಡಿದ "ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್ಸ್ ಲಾಂಗ್ ಶ್ಯಾಡೋ"ದಂತಹ ವರದಿಗಳು ಜಾನುವಾರು ವಿಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ(ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದನಕರು, ಕೋಳಿ ಮರಿಗಳು, ಹಾಗು ಹಂದಿಗಳು) 'ನಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪರಿಸರೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆದಾರರಲ್ಲಿ ಇದು ಎರಡನೇ ಗರಿಷ್ಠ ಗಮನ ಬೇಡುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.' [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿ{{Citation needed|date=September 2009}} ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಅರಣ್ಯನಾಶ|ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉತ್ಸರ್ಜನದ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆದಾರರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಭಾಗವು 18%ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಅರಣ್ಯನಾಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಉತ್ಸರ್ಜನವು ಕೇವಲ 12% ಮಾತ್ರ{{Citation needed|date=September 2009}}. ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರಲ್ಲಿ, [ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಏಜೆನ್ಸಿ] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಗ್ರ ವರದಿಯಾದ ''ಇನ್ವೆನ್ಟರಿ ಆಫ್ U.S. ಗ್ರೀನ್ ಹೌಸ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಎಮಿಷನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸಿಂಕ್ಸ್: 1990-2006'' ನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು [https://web.archive.org/web/20110325033216/http://www.epa.gov/climatechange/emissions/usinventoryreport.html ]. 6.1ರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾದಂತೆ "2006ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು CO<sub>2</sub>ನ 454.1 ಟೆರಗ್ರಾಂಗಳ ಸಮಾನ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳಿಗೆ (Tg CO<sub>2</sub> Eq.) ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಅಥವಾ U.S.ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳ ಶೇಖಡಾ 6ರಷ್ಟಿದೆ." ಎರಡನ್ನೂ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, USನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಸಂಚಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳಿಗಿಂತ 25%ರಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನವಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಅರಣ್ಯನಾಶ]], ಭೂಮಿಯ ಸವೆತ, [[ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ|ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ]] ಹಾಗು ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ, ನೀರಿನ ಅಭಾವ ಹಾಗು [[ಜಲ ಮಾಲಿನ್ಯ]], ಹಾಗು [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ|ಬಯೋಡೈವರ್ಸಿಟಿ]]ಯ ನಷ್ಟದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇಲಿನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಹೊಕ್ಕೈಡೋನಲ್ಲಿರುವ ಒಬಿಹಿರೋ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ವೆಟರಿನರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್ ನ ಒಂದು ಸಂಶೋಧನಾ ತಂಡವು, ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲದ ಮಾದರಿಯಾದ ಸಿಸ್ಟಿನ್ ಹಾಗು ನೈಟ್ರೇಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಪೂರಕ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಾಗ ಇದು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ಮೀಥೇನ್ ಆಮ್ಲವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ದನಕರುಗಳ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮಾಂಸ ಹಾಗು ಹಾಲಿನ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿತು. [http://www.smh.com.au/news/unusual-tales/global-warming-breakthrough-way-to-stop-cow-gas/2008/01/22/1200764221842.html ] '''ಅರಣ್ಯನಾಶ''' ಅರಣ್ಯನಾಶವು ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ(ಹಾಗು ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ) ಹಾಗು ಹಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಬನ್ ಚಕ್ರದಿಂದ ಕುಗ್ಗಿದ ಅರಣ್ಯಗಳು ಅರಣ್ಯನಾಶದ ಮೂಲಕ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಕಡಿದು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸುಟ್ಟು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಅರಣ್ಯನಾಶವು ವಿಘಟನೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು, ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಉಳಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಉಳಿಕೆಯಾದ ಭೂಮಿಯು ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಹಳ ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದರೆ, ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಆವಾಸಸ್ಥಾನವು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅಂತಿಮ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶಗಳು ದೊರಕುತ್ತದೆ.<ref>"ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್'ಸ್ ಲಾಂಗ್ ಶ್ಯಾಡೋ: ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಇಷ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ಆಪ್ಷನ್ಸ್." FAO: FAO ಹೋಂ. ಫುಡ್ ಅಂಡ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್, 2006. ಜಾಲ. 16 ಜನವರಿ. 2011. http://www.fao.org/docrep/010/a0701e/a0701e00.HTM</ref> '''ಭೂ ಸವೆತ''' 2008ರಲ್ಲಿ [[ಬೋಟ್ಸ್ವಾನ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ರೈತರು ಬರಗಾಲವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ದನಕರುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ದನಕರುಗಳ ಹಿಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ವಿರಳವಾದ ಜೀವರಾಶಿಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಬೋಟ್ಸ್ವಾನದ ಕ್ಗಟ್ಲೆಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಸಲಾದ ಅಧ್ಯಯನವು 2050ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಬರಗಾಲದ ಚಕ್ರವು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ(ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಬದಲಿಗೆ 18 ತಿಂಗಳುಗಳು). [http://www.scidev.net/en/sub-suharan-africa/news/sub-saharan-africa-news-in-brief-10-22-april-2008.html ] '''ವಾತಾವರಣದ ಬದಲಾವಣೆ & ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯ''' ಜಾನುವಾರುಗಳ ಗೊಬ್ಬರದಿಂದ ಉತ್ಸರ್ಜನವಾಗುವ ಆಮ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಸಹ ಒಂದು; ಇದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೂ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಇದೊಂದು ಹಸಿರು ಮನೆ ಆಮ್ಲ. ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ನ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಹಸಿರು ಮನೆ ಆಮ್ಲವಾಗಿದೆ.<ref name="globalmethane.org">"ಗ್ಲೋಬಲ್ ಮೀಥೇನ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಶೀಟ್." ಗ್ಲೋಬಲ್ ಮೀಥೇನ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್. ಜಾಲ. 04 ಫೆಬ್. 2011. http://www.globalmethane.org/gmi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110312012618/http://www.globalmethane.org/gmi/ |date=2011-03-12 }}</ref> ಕಾರ್ಬನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಇದ್ದರೂ ಸಹ, ಪರಿಸರವನ್ನು ಶಾಖಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 25 ಬಾರಿ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="globalmethane.org"/> '''ನೀರಿನ ಅಭಾವ''' ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತವೆ ಆದರೆ ಮೇವನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಸಹ ನೀರಿನ ಹನಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. USನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ 50%ನಷ್ಟು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ 40%ನಷ್ಟು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="news.cornell.edu">ಪಿಮೆನ್ಟೆಲ್, ಡೇವಿಡ್. "ಕಾರ್ನೆಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್: ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್." ಕಾರ್ನೆಲ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ ಆನ್ಲೈನ್. 7 ಆಗಸ್ಟ್. 1997. ಜಾಲ. 16 Feb. 2011. http://www.news.cornell.edu/releases/aug97/livestock.hrs.html</ref> ಧಾನ್ಯ ಹಾಗು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, 900 ಲೀಟರ್ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗೋಧಿ ಬೆಲೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಒಂದು ಕೆಜಿಯಷ್ಟು ಧಾನ್ಯಾಧಾರಿತ ಬೀಫ್ ಗಳಿಗೆ 100,000 ಲೀಟರ್ ನಷ್ಟು ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref name="news.cornell.edu"/> '''ಜಲಮಾಲಿನ್ಯ''' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಇಂತಹ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯ ಹಾಗು ಒಣಹುಲ್ಲು) ಇವುಗಳು ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಹಾಗು ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 95%ರಷ್ಟು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಪೆಲ್ಲೇಟಿಯರ್, ನಾಥನ್, ಹಾಗು ಪೀಟರ್ ಟೈಡ್ಮರ್ಸ್. "ಫೋರ್ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಪೊಟೆನ್ಶಿಯಲ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ 2000–2050." ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕ 107.43 (2010): 18371-8374. ವೆಬ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್. ಜಾಲ. 17 ಜನವರಿ. 2011. http://www.pnas.org.offcampus.lib.washington.edu/content/107/43/18371</ref> ಮಲಿನಕಾರಿಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳು ಹಾಗು ಜಲಚರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>ಸ್ಟಾರ್ಮೆ, ಎಲನೋರ್. "LEVELING THE FIELD – ISSUE BRIEF #2 ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಅಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಂಸ್ ಇನ್ ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್: ಪಲ್ಯೂಶನ್ ಇನ್ ದಿ ಫುಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್." ಅಮೆರಿಕನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ 94.10: 1703-709. ಜಾಲ. 5 Feb. 2011. <http://ase.tufts.edu/gdae/pubs/rp/AAI_Issue_Brief_2_1.pdf</ref> ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಭಾವವನ್ನು ಯುಟ್ರಾಫಿಕೇಶನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜೀವಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೊಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಗಲ್ಫ್ ಆಫ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಇಲ್ಲಿ ಮಿಡ್ ವೆಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಗೊಬ್ಬರದ ಪೌಷ್ಟಿಕಗಳನ್ನೂ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ನಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಿ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಗಲ್ಫ್ ಗೆ ತೀವ್ರತರವಾದ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮತ್ತೊಂದು ಮಲಿನಕಾರಿ ಎಂದರೆ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಹಾಗು ಹಾರ್ಮೋನುಗಳು. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಸತ್ತ ಕಾಯವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಡೈಕ್ಲೋಫೆನಾಕ್ ಎಂಬ ಆಂಟಿಬಯಾಟಿಕ್ ನ ಕಾರಣಕ್ಕೆ 95%ನಷ್ಟು ನಾಶವಾಗಿವೆ.<ref>"ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್'ಸ್ ಲಾಂಗ್ ಶ್ಯಾಡೋ: ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಇಷ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ಆಪ್ಷನ್ಸ್." FAO: FAO ಹೋಂ. ಫುಡ್ ಅಂಡ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, 2006. ಜಾಲ. 16 ಜನವರಿ. 2011. http://www.fao.org/docrep/010/a0701e/a0701e00.HTM</ref> '''ಪರ್ಯಾಯಗಳು''' ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಂಶೋಧಕರು ದನಕರುಗಳು ಹಾಗು ಕುರಿಗಳ ದೇಹದಿಂದ ಮೀಥೇನ್ ನನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇವರು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಕಾಂಗರೂಗಳ ಕರುಳಿನಿಂದ ಜೀರ್ಣಕಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,22880187-5013016,00.html |title=ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಿಸರ್ಚರ್ಸ್ ಲುಕಿಂಗ್ ಫೋರ್ ಕಾಂಗರೂ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಟು ಮಾಡಿಫೈ ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್ |access-date=2012-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217052427/http://www.news.com.au/couriermail/story/0,23739,22880187-5013016,00.html |archive-date=2007-12-17 |url-status=dead}}</ref> U.S.ನ ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೈನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅರೆ ನಿರಾರ್ದ್ರ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಂತಹ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಇದರಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರವೆಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ದೊರೆತಿದೆ. ಜಾನುವಾರುಗಳು, ದೊಡ್ಡ ಬೇಟೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ <ref>ಡರ್ನರ್, ಜಸ್ಟಿನ್ D., ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ K. ಲೌಯೆನ್ರೊಥ್, ಪಾಲ್ ಸ್ಟಪ್ಪ್, ಹಾಗು ಡೇವಿಡ್ J. ಅಗಸ್ಟಿನ್. "ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಆಸ್ ಇಕೋಸಿಸ್ಟಂ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಫೋರ್ ಗ್ರಾಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಬಿಟಾಟ್ ಇನ್ ದಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ." ರೇಂಜ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಕಾಲಜಿ &amp; ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ 62.2 (2009): 111-18. ವೆಬ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್. ಜಾಲ. ಫೆಬ್ರವರಿ. 2011.</ref> ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ == ಕಾನೂನುಸಮ್ಮತ ನಿರೂಪಣೆಗಳು == ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಫೆಡರಲ್ ಕಾನೂನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದ, ಅಥವಾ ಅನರ್ಹವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಈ ಪದದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಾನುವಾರು ಮ್ಯಾಂಡೆಟರಿ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್ ಆಫ್ 1999 (P.L. 106-78, ಶೀರ್ಷಿಕೆ IX) ದನಕರುಗಳು, ಹಂದಿ, ಹಾಗು ಕುರಿಮರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಜಾನುವಾರುಗಳೆಂಬ ಪದದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1988ರ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡುವ ಕಾನೂನು ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ "ದನಕರುಗಳು, ಕುರಿ, ಆಡುಗಳು, ಹಂದಿ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ (ಮೊಟ್ಟೆ-ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಶ್ವೀಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಹಾಗು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಿಂದ ನಿಯೋಜನೆಗೊಂಡ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು."<ref>{{Cite web |url=http://ncseonline.org/nle/crsreports/05jun/97-905.pdf |title=CRS ರಿಪೋರ್ಟ್ ಫಾರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್: ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರ್: ಏ ಗ್ಲಾಸರಿ ಆಫ್ ಟರ್ಮ್ಸ್, ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಸ್, ಅಂಡ್ ಲಾಸ್, 2005 ಆವೃತ್ತಿ - ಆರ್ಡರ್ ಕೋಡ್ 97-905 |access-date=2011-05-19 |archive-date=2011-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110212033139/http://ncseonline.org/nle/crsreports/05jun/97-905.pdf |url-status=dead }}</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ‌ == {{div col|3}} * [[ಕೃಷಿ]] * ಕೃಷಿಉದ್ಯಮ * ಕೃಷಿ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ * ವಶ್ಯ ಜೀವಿಗಳು * ಜಲಜೀವಿ ಕೃಷಿ (ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗು ಸಸ್ಯಗಳ ಕೃಷಿ) * ಜೇನುಸಾಕಣೆ * ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರಪೋಸಿಷನ್ 2 (2008) * ದನಕರು (ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ನಿವಾರಣೆ) * ಕುನಿಕಲ್ಚರ್ (ಮೊಲ ಸಾಕಣೆ) * ಮಾಂಸದ ತಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು * ತುಪ್ಪಳಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷಿ * ಲೀವ್ ದಿ ಗೇಟ್ ಆಸ್ ಯು ಫೌಂಡ್ ಇಟ್ * ''ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್'ಸ್ ಲಾಂಗ್ ಶ್ಯಾಡೋ - ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಇಷ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ಆಪ್ಷನ್ಸ್'' (UN ವರದಿ) * ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ * ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರ * ರೇಷ್ಮೆಹುಳು ಸಾಕಾಣಿಕೆ (ರೇಷ್ಮೆಹುಳು ಕೃಷಿ) * ಕುರಿಸಾಗಾಣಿಕೆ * ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂತೆ {{div col end}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌ == <div style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist2">{{reflist|colwidth=30em}}</div> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌ == {{Wiktionary|livestock}} {{Commons category|Livestock management}} * [http://www.dpi.nsw.gov.au/agriculture/livestock ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123031456/http://www.dpi.nsw.gov.au/agriculture/livestock |date=2012-11-23 }} - ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರ * [http://www.havanatimes.org/?p=31372 ಹವಾನ ಲೈವ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಫೇರ್ (ಫೋಟೋ ಫೀಚರ್)] - ''ಹವಾನ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 19, 2010 {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನುವಾರು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಂಸದ ಉದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] hxdiooxsh9xh7tlr5b1lamc2k6ziixj ಮೈಲೇಶ್ವರ 0 36677 1434348 1360184 2026-10-25T10:01:58Z Ramanagoudabiradar28 102683 ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ 1434348 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಮೈಲೇಶ್ವರ |other_name= |taluk_names=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] |nearest_city=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude=770 |population_as_of=2011 | population_total= | population_density= |area_magnitude= |area_total= |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range= KA-28 }} '''ಮೈಲೇಶ್ವರ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಳಿಕೋಟಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 31' 10"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - 35&nbsp;°C-43&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18&nbsp;°C-30&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. * ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1200 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ== ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. <big>ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ</big>, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಕಲೆ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</big> ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು [[ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ]] ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಧರ್ಮ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯ== * ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ ==ಮಸೀದಿ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ದರ್ಗಾ ಹಾಗೂ ಮಸೀದಿ ಇದೆ. ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 50 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕೃಷಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೮೫% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಧ್ಯಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆ== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಸ್ಯ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಹೈಬ್ರೀಡ್ ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಹಬ್ಬ== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 67%. ಅದರಲ್ಲಿ 75% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 55% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. [[ವಿಜಯಪುರ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] jpk5ury9884scjwxwfx2gbx7eksmv28 1434354 1434348 2026-10-25T10:22:47Z Ramanagoudabiradar28 102683 ಮೈಲೇಶ್ವರದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು 1434354 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಮೈಲೇಶ್ವರ |other_name= |taluk_names=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] |nearest_city=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const=[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude=770 |population_as_of=2011 | population_total= | population_density= |area_magnitude= |area_total= |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range= KA-28 }} '''ಮೈಲೇಶ್ವರ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಳಿಕೋಟಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾ ಭವಾನಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ( ದ್ಯಾಮವ್ವ ದೇವಿ ) ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಮುಕವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆಗಳು • ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವರ ಜಾತ್ರೆ ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ <ref name=":1">ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ </ref> • ಶ್ರೀ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ( ದ್ಯಾಮವ್ವ ದೇವಿ ) ಜಾತ್ರೆ ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ <ref>ggg</ref> • ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಗಜಾನನ ಯುವಕ ಮಂಡಳಿಯವರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಗಜಾನೋತ್ಸವ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ <ref name=":1" /> ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 31' 10"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಬೆಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - 35&nbsp;°C-43&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18&nbsp;°C-30&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. * ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1200 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ== ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. <big>ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ</big>, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಕಲೆ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</big> ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು [[ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ]] ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಧರ್ಮ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯ== * ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಗ್ರಾಮದೇವತೆ ( ದ್ಯಾಮವದೇವಿ ) ದೇವಸ್ಥಾನ * ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಅಂಬಾಭವಾನಿ ದೇವಾಲಯ * ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 50 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕೃಷಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೮೫% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಧ್ಯಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆ== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಸ್ಯ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಹೈಬ್ರೀಡ್ ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಹಬ್ಬ== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 67%. ಅದರಲ್ಲಿ 75% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ 55% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. [[ವಿಜಯಪುರ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] 5dkzfvov4m9mgzpxqkcb7ujpj0g6qil ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Flatlist/microformat 10 41186 1434355 1117508 2026-10-25T11:46:18Z EmausBot 5480 Fixing double redirect from [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Flatlist]] to [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Flat list]] 1434355 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Flat list]] 90myaw5m10r7bx4h4llkp60fs7hx141 ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗ 0 48584 1434255 1380800 2026-10-24T13:45:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434255 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=100600655 |title=''Picoides villosus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Picoides-villosus-001.jpg | image_caption = ಗಂಡು, ಪೂರ್ವ ಪರಿ ''ಸೆಪ್ಟೆನ್ಟ್ರಯೊನೇಲಿಸ್ (septentrionalis)'' | regnum = Animalia | phylum = Chordata | classis = [[ಪಕ್ಷಿ|Aves]] | ordo = [[Piciformes]] | familia = [[Picidae]] | genus = ''[[Picoides]]'' | species = '''''P. villosus''''' | binomial = ''Picoides villosus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) | synonyms = ''Dryobates villosus'' }} '''ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗದ''' [[(Hairy Woodpecker)]], ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: '''ಪಿಕೊಯ್ಡೆಸ್ ವಿಲ್ಲೋಸಸ್''' (''Picoides villosus''). ಇದು, 250&nbsp;mm (9.75’’ ) ಉದ್ದದ, 380&nbsp;mm (15 ‘’) ರೆಕ್ಕೆ ಅಳತೆಯ<ref name="sfg_east">{{cite book |last1= Sibley|first1= David Allen|authorlink1= David Allen Sibley|title= The Sibley Field Guide to Birds of Eastern North America|url= https://archive.org/details/sibleyfieldguide00unse|year= 2003|publisher= Alfred A. Knopf, Inc|isbn= 0-679-45120-X|page= [https://archive.org/details/sibleyfieldguide00unse/page/249 249]}}</ref> ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಮರಕುಟಗ [[woodpecker]]. 2003ರ ಅಂದಾಜು ಗಣನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 9 ಮಿಲಿಯನ್ ನಷ್ಟು - ಹಾಗಾಗಿ ಇವುಗಳ ಸಂತತಿ ಅಲಕ್ಷಣೀಯ [[least concern]] (ಪುಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ <ref name="iucn">{{cite web |url= {{IUCNlink|141717}}|title= Picoides villosus|accessdate= 2009-03-24|publisher= International Union for Conservation of Nature and Natural Resources}}</ref> ==ವ್ಯಾಪ್ತಿ== ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ದೇಶಗಳಾದ ಅಮೇರಿಕ(ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ತಾನ), ಬಹಾಮಾಸ್, ಕೆನಡ, ಕೋಸ್ಟರಿಕ, ಎಲ್-ಸಾಲ್ವಡೋರ್, ಗ್ವಾತಮಾಲ, ಹೊಂಡೂರಸ್ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ನಿಕರಗೋವ, ಪನಾಮ, ಪೂರ್ಟೋರಿಕೊ ಗಳಲ್ಲಿನ ಪರ್ಣಪಾಟಿ ಕಾಡುಗಳು ([[deciduous]] [[forests]])<ref name="sfg_east" /><ref name="afg_east">{{cite book |last1= Bull|first1= John|authorlink1= |last2= Farrand, Jr.|first2= John|title= National Audubon Society Field Guide to North American Birds:Eastern region|url= https://archive.org/details/nationalaudubons0000bull|edition= 2nd |year= 1994|month= August|origyear= 1977|publisher= Chanticleer Press|isbn= 0-679-42852-6|page= [https://archive.org/details/nationalaudubons0000bull/page/573 573]}}</ref> ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ.<ref name="iucn" /> ಜೋಡಿ ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗಗಳು ಮರದಲ್ಲಿ ಬಿಲ ಕುಟಕಿ, ಸುಮಾರು 4 ಬಿಳಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ.<ref name="afg_east" /> ==ವಿವರ== ವಯಸ್ಕ ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಕಪ್ಪು, ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಮಂದ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕಿಗಳಿದ್ದು, ಕಂಠ, ಎದೆ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆ ಭಾಗಗಳು ಕುಲದಿಂದ ಕುಲಕ್ಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು - ಬಿಳಿ ಯಿಂದ ಮಂದ ಕಂದು ಬಣ್ಣಗಳವರೆಗಿನ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ತೋರಬಹುದು. ಕಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಹಾಗು ಕಣ್ಣಿನ ಕೆಳಗೆ ಬಿಳಿಯ ಪಟ್ಟಿಗಳಿದ್ದು, ಬಾಲ ಕಪ್ಪಾದರೂ ಬಾಹ್ಯ (ಅಂಚಿನ) ಪುಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯ ಕುರುಹು ಇರುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಂಡುಗಳ ಬುರುಡೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಲ್ಲವೇ ಎರಡು ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಗಳಿರಬಹುದು. ಎಳೆ ಗಂಡುಗಳು ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೇಸರ ನೆತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.<ref>Jackson, Jerome A., Henri R. Ouellet, & Bette J. Jackson (2002): Hairy Woodpecker (''Picoides villosus''), The Birds of North America Online (A. Poole, Ed.). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology; Retrieved from the Birds of North America Online 2009-3-20 {{DOI|10.2173/bna.702}} (registration required)</ref> ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗದ ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಾಲದ ಅಳತೆ 18–26&nbsp;cm, ಹರಡಿದ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಅಳತೆ 33–43&nbsp;cm ಮತ್ತು ತೂಕ 40-95g <ref>[http://www.allaboutbirds.org/guide/Hairy_Woodpecker/lifehistory Hairy Woodpecker], All About Birds.</ref><ref>[http://www.birdfellow.com/birds/hairy-woodpecker-picoides-villosus Hairy Woodpecker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181106092929/http://www.birdfellow.com/birds/hairy-woodpecker-picoides-villosus |date=2018-11-06 }}, Bird Fellow</ref>. ತೋರಿಕೆಗೆ ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗಗಳು ತಮಗಿಂತಲೂ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಡೌನಿ-ಮರಕುಟಗ ([[Downy Woodpecker]]) ಗಳಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಡೌನಿ-ಮರಕುಟಗಳ ಕೊಕ್ಕು ಮೊಟಕು (ಅವುಗಳ ತಲೆಗೆ ಹೊಲಿಸಿದಂತೆ), ಇವುಗಳ ಬಿಳಿ ಬಾಲದ ಕಪ್ಪು ತುದಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ(ಕರೆ)ಯಲ್ಲಿ ಕೇಶಿ ಮತ್ತು ಡೌನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ತೋರಿಕೆಗೆ ಇವೆರಡೂ ಹೋಲುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆ ಇಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣದಂತೆ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ([[genus|genera]]) ಭಿನ್ನತೆ ಇದೆ.<ref>Weibel, Amy C. & Moore, William S. (2005): Plumage convergence in ''Picoides'' woodpeckers based on a molecular phylogeny, with emphasis on convergence in Downy and Hairy woodpeckers. [[Condor (journal)|Condor]] 107(4): 797–809. {{DOI|10.1650/7858.1}} (HTML abstract)</ref><ref>Moore, William S.; Weibel, Amy C. & Agius, Andrea (2006): Mitochondrial DNA phylogeny of the woodpecker genus ''Veniliornis'' (Picidae, Picinae) and related genera implies convergent evolution of plumage patterns. [[Biological Journal of the Linnean Society|Biol. J. Linn. Soc.]] 87: 611–624. [http://bio.wayne.edu/profhtml/moore/PUBLICATIONS/MooreEtal2006Veniliornis.pdf PDF fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110929112410/http://bio.wayne.edu/profhtml/moore/PUBLICATIONS/MooreEtal2006Veniliornis.pdf |date=2011-09-29 }}</ref> ಕೇಶಿ ಮತ್ತು ಡೌನಿ ಮರಕುಟಗಗಳ ಬಾಹ್ಯ ತೋರಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲದೇ ಇವುಗಳ ಜೀವ ವಿಕಾಸದ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರವಿರುವುದು ಒಮ್ಮುಖ-ಜೀವವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಉನ್ನತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಒಮ್ಮುಖ-ವಿಕಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣ(ವಿವರಣೆ) ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾತ್ರದ ಅಂತರದಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸರ ಪೈಪೋಟಿ(ಸ್ಪರ್ದೆ) ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇವು ಸ್ಥಾನವಾಸಿಗಳು ( ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ) ಆದರೆ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಪರ್ವತದ ಮೇಲಿನ ವಾಸಿಗಳು, ತಪ್ಪಲಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರಬಹುದು. ಕೀಟಗಳೇ ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವಾದರೂ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಕಿರಿ-ಕಾಯಿಗಳು, ಬೀಜಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮರದ ಒಳ-ರಸಾತ್ಮಕಗಳನ್ನೂ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೂಡು ಕಟ್ಟಲು ಮರಗಳನ್ನು ಕುಟುಕುವ ಇವು ಕೀಟಗಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮರದ ಕಿಟಕಿ ಹಾಗು ಮರದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಕುಟುಕುವುದು ಕಾಣಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable sortable " |- | [[File:Hairy Woodpecker (female).jpg|180px|right|thumb|upright| ಗ್ರೇಟ್ ಬೇಸಿನ್ನಲ್ಲಿನ ([[Great Basin]] ) ‘’ಒರಿಯಸ್’’ ಕುಲದ ಹೆಣ್ಣು - ರೆಕ್ಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ವದ ಹಕ್ಕಿಗಳಷ್ಟು ಬಿಳಿ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗ ಮಂದ-ಕಂದು ]] || [[File:Downy Woodpecker02.jpg|200px|right|thumb|upright|ಹೆಣ್ಣು ಡೌನಿ-ಮರಕುಟಗ.]] ||{{Listen |filename=Picoides villosus.ogg |title=''Picoides villosus'' call | description=ಕೇಶೀ-ಮರಕುಟಗದ ಕರೆ (''Picoides villosus'') |format=[[Ogg]]}} |} {{clear left}} ==ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯ == * ಡೌನಿ ಮರಕುಟಗ ([[Downy woodpecker]]) - ಘಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಶಿ-ಮರಕುಟುಗಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ, ತೋರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತವೆ. ತೋರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಜೀವವಿಕಾಸದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಂತರವಿದೆ. ==ಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನ == <gallery> File:FemaleHairywoodpecker.jpg|Adult female, Ottawa, Ontario File:Hairy woodpecker.jpg|Stowe, Vermont File:Hairy Woodpecker RWD.jpg|Male, Palmer, Alaska File:Young Hairy Woodpecker.jpg|At a peanut feeder File:Picoides villosus CT.ogv|Feeding on [[suet]] </gallery> ==ಮೂಲಗಳು== {{reflist}} <!--* {{IUCN2006|assessors=BirdLife International|year=2004|id=47359|title=Picoides villosus|downloaded=11 May 2006}} --> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Picoides villosus}} *[http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3930id.html Hairy Woodpecker - ''Picoides villosus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221020195734/https://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3930id.html |date=2022-10-20 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter *[https://web.archive.org/web/20090416031432/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Hairy_Woodpecker.html Hairy Woodpecker Species Account] - Cornell Lab of Ornithology *[http://www.flmnh.ufl.edu/wwwsounds/birds/hardy39sh.wav Hairy Woodpecker] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110106005143/http://www.flmnh.ufl.edu/wwwsounds/birds/hardy39sh.wav |date=2011-01-06 }}, Bird sound {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Picoides]] [[ವರ್ಗ:Woodpeckers]] [[ವರ್ಗ:Birds of Central America|Woodpecker, Hairy]] [[ವರ್ಗ:Birds of North America|Woodpecker, Hairy]] [[ವರ್ಗ:Birds of Canada|Woodpecker, Hairy]] g1u3a6dpigz1lopo23zw1i9vkgzq4vz ಪೂರ್ವ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕ 0 48947 1434341 1353669 2026-10-25T07:08:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434341 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ಪೂರ್ವ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=100600655 |title=''Picoides villosus'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 July 2012}}</ref> | image = Tyrannus-tyrannus-001.jpg | image_caption = ವಯಸ್ಕ ಪಕ್ಷಿ' | regnum = Animalia | phylum = Chordata | classis = [[ಪಕ್ಷಿ|Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Tyrannidae]] | genus = ''[[Tyrannus]]'' | species = '''''T. tyrannus''''' | range_map = Tyrannus tyrannus distribution map.png | range_map_caption = ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ (ಘಾಡ ಹಸಿರು ) ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ವಲಸೆ (ಘಾಡ ಬೂದಿ ) | binomial = ''Tyrannus tyrannus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) }} '''ಪೂರ್ವ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕ''' ('''[[Eastern Kingbird]]'''), [ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ಟೈರೆನಸ್ ಟೈರೆನಸ್ (''Tyrannus tyrannus'')] ಉತ್ತರ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿನ ಮೈನಾ ಗಾತ್ರದ, ಟೈರೆಂಟ್ ಫ್ಲೈ - ಕ್ಯಾಚರ್ ([[tyrant flycatcher]]) ವಂಶದ, ಕೀಟಭಕ್ಷಕ ಪಕ್ಷಿ. ಮೈಯ್ಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಬಣ್ಣ ಘಾಡ ಬೂದಿ ಮತ್ತು ಕೆಳ ಮೈಯ್ಯ ಬಣ್ಣ ಉಜ್ವಲ ಬಿಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬಾಲ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಕರಿ ಬಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು ಅದರ ತುದಿ ಬಿಳಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಸಿಂಧೂರದಂತೆ ಕೆಂಪು ಕಿರು ಪಟ್ಟೆ <ref>http://brucedegraaf.zenfolio.com/p751054844/h333550C6#h333550c6</ref>, ಮತ್ತು ಒಮ್ಮುಖದ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಇದರ ಮೇಲ್ಮೈ ಸ್ವರೂಪ. ದೊಡ್ಡ ತಲೆ, ವಿಶಾಲ ಭುಜದ ಈ ಹಕ್ಕಿ ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ತನಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿಗಳಾದ ಕೆಂಪು-ಬಾಲದ ಗಿಡುಗ, ಕಾಗೆ, ದೊಡ್ಡ ನೀಲಿ ಬಕ, ಅಳಿಲು ಮತ್ತು ಅನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ, ದರ್ಪದಿಂದ ಹಿಯಾಳಿಸಿ, ಅಟ್ಟುತವೆ. ತಂತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂತಿದ್ದು, ಸುಳಿವೀಯದೇ ಹಾರಿ ಕೇಟಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಂದು ತಿನ್ನುವ ಇವು ಚಳಿ ಗಾಲದಲ್ಲಿ ಖಂಡದ ನಿತ್ಯ-ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದಾಗ ಫಲಾಹಾರಿಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ==ವಿವರ == ಪೂರ್ವ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕ ಸಾಧಾರಣ ಘಾತ್ರವಿದ್ದು, ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಾಲದವರೆಗಿನ ಅಳತೆ 19–23&nbsp;cm (7.5–9&nbsp;in), ಹರಡಿದ ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಅಳತೆ 33–38&nbsp;cm (13–15&nbsp;in), ತೂಕ 33-55 g (1.2-1.9&nbsp;ಔನ್ಸ್).<ref>http://www.allaboutbirds.org/guide/Eastern_Kingbird/lifehistory</ref> ಇವುಗಳ ಕರೆ ಉಚ್ಚ ಕಂಠದ ಚಿಲಿಪಿಲಿ, ಗೂಂಗುಟ್ಟುವಿಕೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಲಿ-ತಂತಿಯ ಕಂಪನಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ಕೂಗು ಗಾನರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/253/articles/sounds |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928222556/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/253/articles/sounds |archive-date=2011-09-28 |url-status=dead}}</ref> ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿಗಳು ತನಗಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದು ಹಾಗು ಬಲಶಾಲಿಯಾದರೂ ಆಪತ್ತನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಲೇ ಪೂರ್ವ-ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕ ಕೊಕ್ಕನ್ನು ತೆರೆದು ಒಳಬಾಯಿಯ ಕೆಂಬಣ್ಣವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿಂದ ಬಂದು ಕುಕ್ಕಿ ಆಪತ್ತನ್ನು ಅಟ್ಟುವ ಛಲ ಇವುಗಳದ್ದು. ಇವು ಕಪ್ಪೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಮಿಡತೆಯಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲು ಇಲ್ಲವೇ ರೆಂಬೆಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆಹೊಡೆದು ಅವುಗಳ ಮೂಳೆ ಇಲ್ಲವೇ ಮೈ ಕವಚವನ್ನು ಮುರಿದು ನುಂಗುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ನೀರನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕೀಟ ಮತ್ತು ಫಲಾಹಾರದಿಂದಲೇ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ನೀರುಕುಡಿಯುವುದು ಅತಿ ವಿರಳ.<ref name=mm>Murphy, Michael T. 1996. Eastern Kingbird (Tyrannus tyrannus), The Birds of North America Online (A. Poole, Ed.). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology; Retrieved from the Birds of North America</ref><ref name=usga>USGS Patuxent Wildlife Research Center. 2011. http://www.pwrc.usgs.gov/bbl/longevity/longevity_main.cfm</ref> ರಾಜ ಪಕ್ಷಿ “ಪಸೆರಿನೆಸ್” ಅಂದರೆ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೂರುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ ಕಾಲಿನ ಮಾರ್ಪಾಡು ಹೊಂದಿರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಕರೆ ಸುಲಲಿತವಾದದ್ದಲ್ಲ. ಮರಿಗಳು 2 ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಕರೆಯತೊಡಗುತ್ತವೆ.<ref name=mm/><ref name=usga/> == ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ== ಪೂರ್ವ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕ ಸಹಜವಾಗಿ ಕೀಟ ಭಕ್ಷಕ. ಹಾರುತ್ತಲೇ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಂದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಕೀಟಗಳ ಗುಂಪು ಇಲ್ಲವೇ ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿ ಹಾರುತ್ತಿರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲೇ ಹಿಡಿದು ತರುತ್ತವೆ. ಹುಲ್ಲು ಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಹುಲ್ಲಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ - ಬೇಲಿ, ತಂತಿ, ಕುರಚಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದು ಹಾರಿಬರುವ ಕೀಟಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾದಿದ್ದು ಹಾರಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲೆ ಹಿಡುದು ತಂದು ಕೂತು, ತಂದ ಕೀಟ ಇಲ್ಲವೇ ಕಪ್ಪೆಗಳನ್ನು ಕುಳಿತ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದು ಒಮ್ಮೆಲೆ ನುಂಗುತ್ತವೆ (ಕಿತ್ತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ). ಹಿಡಿದ ಕೀಟ ಚಿಕ್ಕದಾದರೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಲೇ ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಕೀಟಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ನುಂಗುವುದರಿಂದ ಕೀಟಗಳ ಕವಚ ದೃಢವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕವಚವನ್ನು ಕಕ್ಕುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೀಟಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಫಲಾಹಾರಿಗಳಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಫಲಗಳಾದ, ಚರ್ರಿ, ರಾಸ್ಬೆರಿ ಯಂತಹ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಚಳಿಗಾಲದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name=mm/><ref name=usga/> == ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 100%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | ===== ಸಂತಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ<ref name=mm/><ref name=usga/> ===== *ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ : 2–5 ಮೊಟ್ಟೆಗಳು *ಮೊಟ್ಟೆಯ ಅಳತೆ ** ಉದ್ದ : 0.8–1.1 ಇಂಚುಗಳು (2.1–2.7&nbsp;cm) ** ಅಗಲ : 0.6–0.8 ಇಂಚುಗಳು (1.6–2&nbsp;cm) *ಕಾವುಕೊಡುವ ಅವಧಿ: 14–17 ದಿನಗಳು *ಮರಿಗಳು ಗೂಡು ಬಿಡುವ ಸಮಯ: ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದು 16–17 ದಿನಗಳು *ಮೊಟ್ಟೆಗಳು: ನುಣುಪಾದ, ಹೊಳಪಿಲ್ಲದ ತೊಗಟೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪುಮಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣದ ಬೊಟ್ಟುಗಳು. *ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಮರಿಗಳು : ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಕೇಸರದ ಬಣ್ಣದ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬೂದಿ ಇಲ್ಲವೇ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಹಗುರ, ಎಳೆ ಪುಕ್ಕಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. |} [[File:EasternKingbirdNestEggs.JPG|thumb|left|ಗೂಡು ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳು]] ಪೂರ್ವ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕಗಳು, ಬಟ್ಟಲಾಕಾರದ ಆಳವಾದ ದೃಢ ಗೂಡನ್ನು ದಟ್ಟ ಮರಗಳಲ್ಲಿ, ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕುರಚಲು ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ, ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಹೀಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂತಾನಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೆನಡಾದ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವು ತೆರೆದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರಿನ ನಡುವಿನ ಕುರಚಲು ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲೂ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಹೊಕ್ಕ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಅಥವ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ (ಕಾಗೆ, ಅಳಿಲು, ಹಾವುಗಳು, ಅನ್ಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು) ಆಪತ್ತಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಂಡಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಆಪತ್ತನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಅಟ್ಟುತ್ತವೆ.<ref name="cornell">{{cite web |url=http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Eastern_Kingbird.html |title=All About Birds: Eastern Kingbird |accessdate=2008-08-12 |work=All About Birds |publisher=Cornell Lab of Ornithology |year=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090221023853/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Eastern_Kingbird.html |archive-date=2009-02-21 |url-status=dead }}</ref> ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಗಳೆರಡೂ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾಲನೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ನಿಭಾಯಿಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಕಾಗೆಗಳು ಇವುಗಳ ಸಂತಾನ ಪಾಲನಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೂಡನ್ನು ಹೂಡುವುದಿಲ್ಲ/ಹುಡುಕುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಜ ನೊಣಹಿಡುಕ ತನ್ನ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಪಕ್ಷಿಗಳ ([[Brown-headed Cowbird|cowbird]]) ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/253/articles/behavior |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928222627/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/253/articles/behavior |archive-date=2011-09-28 |url-status=dead}}</ref> ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿ ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ-ತಂಪು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿ ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಆಪತ್ತಿನಿಂದ ಕಾಯಲು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅನ್ಯ ಗಂಡು ಹಕ್ಕಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಮೈಥುನವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಡ್ಡಿ, ಬೇರು, ನಾರು, ಮರದ ತೊಗಟೆಯ ನಾರು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಿಗರೇಟಿನ ಫಿಲ್ಟರ್ ಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ನೂಲು ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಪೂರ್ವ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕದ ಗೂಡಿನ ಅಗಲ 7’’ ಮತ್ತು ಆಳ 6’’ (‘’ = ಇಂಚುಗಳು) ಇರುತ್ತದೆ. ಗೂಡಿನ ಒಳಭಾಗದ ತಳದಲ್ಲಿ ಮೃಧುವಾದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬೇರುಗಳು, ಹತ್ತಿನಾರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೂದಲು ಹಾಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name=mm/><ref name=usga/> {{Listen|filename=Eastern Kingbird Call.ogg|title=ಪೂರ್ವ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕದ ಕರೆ }} == ನಡತೆ == ಪೂರ್ವ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕಗಳು ನಿಪುಣ ವಾಯುಗಾಮಿ, ಇವು ಹಾರುವಾಗ ತೇಲುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಪೀಠವಾವುದೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನಲ್ಲಿನ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಾಗ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಏಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರೆಕ್ಕೆಬಡಿಯುತ್ತ ಇದ್ದು ಕೀಟವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು, ಅನ್ಯ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕಗಳ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಸಂತಾನ ಪಾಲನೆಯ ಹೊಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಪೂರ್ವ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಏರಿಳತಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ವಲಸೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ದಕ್ಕೆ ಕಂಡಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಇವುಗಳು ಸಂತತಿ ದೃಢವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಡುಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಗರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಆಶ್ರಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ರಾಜನೊಣಹಿಡುಕಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ವಾಹನಗಳ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಮಾನವ ತಿರಸ್ಕೃತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಗೂಡುಕಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಮರಿಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಪಾಲಕರಿಗೂ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು - ಗೂಡಿಗೆ ತಂದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನೂಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಯೊಂದು ಸತ್ತಿರುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=mm/><ref name=usga/> <gallery> File:Kingbird 1.jpg|ಕೀಟವನ್ನು ಕಂಡಿತು File:Kingbird 4.jpg|ಆಕ್ರಮಣ! File:Kingbird 2.jpg|ಅದೇ ಆಸನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು. File:Tyrannus tyrannus.ogv </gallery> ==ಮೂಲಗಳು == <references/> <!-- Caldasia28:371. WilsonBull18:47 (compare to current Ohio checklist http://www.ohiobirds.org/publications/OBRClist.pdf). --> * Foster, Mercedes S. (2007): The potential of fruiting trees to enhance converted habitats for migrating birds in southern Mexico. ''Bird Conservation International'' '''17'''(1): 45-61. <small>{{doi|10.1017/S0959270906000554}}</small> [http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=936412 PDF fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200211211951/http://journals.cambridge.org/production/action/cjoGetFulltext?fulltextid=936412 |date=2020-02-11 }} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons category|Tyrannus tyrannus}} * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4440id.html Eastern Kingbird - ''Tyrannus tyrannus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207003222/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i4440id.html |date=2013-12-07 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [https://web.archive.org/web/20090221023853/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Eastern_Kingbird.html Eastern Kingbird Species Account] - Cornell Lab of Ornithology * {{Cite Collier's|Kingbird}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Tyrannus (genus)]] [[ವರ್ಗ:Birds of El Salvador]] [[ವರ್ಗ:Birds of Canada|Kingbird, Eastern]] 674bn7z56ov7vaxl7r2t91lwuztx8mf ಕೊಳವಿ ಗೊರವ 0 49437 1434262 1429584 2026-10-24T14:34:10Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434262 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ಕೊಳವಿ ಗೊರವ | status = NT | status_system = IUCN3.1 | status_ref = | trend = up | image = Charadrius-melodus-004 edit.jpg | image_caption = ಆಷವ, ಆಂಟೇರಿಯೊ, ಕೆನಡಾ | regnum = Animalia | phylum = Chordata | classis = [[ಪಕ್ಷಿ|Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Charadriidae]] | genus = ''[[Charadrius]]'' | species = '''''C. melodus''''' | binomial = ''Charadrius melodus'' | binomial_authority = ([[George Ord|Ord]], 1824) | subdivision_ranks = [[Subspecies]] | subdivision = *''C. m. circumcinctus'' *''C. m. melodus'' }} '''ಕೊಳವಿ ಗೊರವ''' ( ಆಂಗ್ಲ ಹೆಸರು: '''Piping Plover''', ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು: ''Charadrius melodus''), ಮೈನ ಘಾತ್ರದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಹಕ್ಕಿ. ಇದು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡದ ಸಮುದ್ರ ಹಾಗು ಪಂಚ ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳ ತೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮರಳು ಹಾಗು ಸಣ್ಣ ಕಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ಗೂಡು ಮಾಡಿ, ತೀರದಲ್ಲೇ ನಡೆದಾಡುತ್ತ ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಅಕಶೇರುಕಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಿನ ಸುತ್ತ ಹಾರದಂತಹ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟೆ, ಹಣೆಯಮೇಲಿಂದ, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹರಡಿರುವ ನೀಳವಾದ ಕಪ್ಪು ಕಿರು ಪಟ್ಟೆ, ಹಳದಿ-ಕೇಸರ ಬಣ್ಣದ ನೀಳವಾದ ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳ ಈ ಹಕ್ಕಿಯ ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಸಂತಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊರಳ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟೆ ಎದೆಯ ವರೆಗೂ ಹರಡುತ್ತದೆ - ಇದೊಂದೇ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ. ತೀರದಲ್ಲಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಾಗ ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ತೀರದ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಬಣ್ಣ ತೀರದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ತೀರದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಸ್ಥಾನ ನೋಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುವ ಮುನ್ನ ಕರೆಯ ಅಲನೆ ಇಂದ ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ತುಸು ದೂರ ಓಡಿ, ತುಸುಕಾಲ ನಿಲ್ಲುವ ತೆರದಿ ಈ ಹಕ್ಕಿ ತೀರದಲ್ಲಿನ ಮರಳು/ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಹಾರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ನಡೆಯುವ ಅಥವ ಓಡುವ ಪ್ರವೃತಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂತತಿ ಕೇವಲ ೬೫೦೦ ರಷ್ಟು. ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಗಣನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೇರಿಕಾ ಖಂಡದ ಆಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ೩೩೫೦ ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿನ ೫೨% ರಷ್ಟು ಇವೆ.<ref>BirdLife International (2008) Species factsheet: Charadrius melodus. Downloaded from http://www.birdlife.org on 24/12/2008 [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3127&m=0]</ref>. ಕಡಲ ಹಾಗು ಮಹಾ ಸರೋವರಗ ಮರಳಿನ ಹಾಗು ನುಣುಪು ಕಿರುಗಲ್ಲಿನ ತೀರಗಳು ಇವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ನೀರಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿನ ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಕಡಲ ಅಕಶೇರುಕಗಳೇ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ. ==ವಿವರ== [[File:Charadrius melodus -Cape May, New Jersey, USA -adult-8 (6).jpg|upright|right|thumb| ಅಮೇರಿಕದ ಆಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೀರ, ಕೇಪ್ ಮೇ, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ]] ಕೊಳವಿ ಗೊರವದ ಘಾತ್ರ ಮೈನ ಹಕ್ಕಿಯಷ್ಟೇ ಇದ್ದರೂ ಅದರ ದೇಹ, ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊಕ್ಕುಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತೀರದ ಮರಳು ( ಮಂದ ತಿಳಿ- ಕಂದು)ಬಣ್ಣದ ದೇಹ, ನೀಳ ಕಾಲುಗಳು, ಕಪ್ಪು ತುದಿಯ ಹಳದಿ ಕೊಕ್ಕು, ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟೆ. ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಹಾರ, ಅನ್ಯ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name ="LPZPipingPlover">{{Cite web |url=http://www.lpzoo.org/animals/factsheet/piping-plover |title="Piping Plover Fact Sheet, Lincoln Park Zoo" |access-date=2013-10-24 |archive-date=2013-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130908150821/http://lpzoo.org/animals/factsheet/piping-plover |url-status=dead }}</ref> Its bill is orange with a black tip. It ranges from {{convert|15|–|19|cm|in|abbr=on}} in length, with a wingspan of {{convert|35|–|41|cm|in|abbr=on}} and a mass of {{convert|42|–|64|g|oz|abbr=on}}.<ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), ISBN 978-0849342585.</ref> ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉಪ-ಪ್ರಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಖಂಡದ ಪೂರ್ವ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ‘ಚಾರ್ಡ್ರಿಯಸ್ ಮೆಲೋಡಸ್ ಮೆಲೋಡಸ್’ (''Charadrius melodus melodus'') ಮತ್ತು ಖಂಡದ ಮಧ್ಯ (mid-west) ಭಾಗದ ಸಂತತಿಯನ್ನು ‘ಚಾರ್ಡ್ರಿಯಸ್ ಮೆಲೋಡಸ್ ಸರ್ಕಂಸಿನಿಸ್ಟಸ್` (''Charadrius melodus circumcinctus''). ಸರ್ಕಂಸಿನಿಸ್ಟಸ್ ಉಪ-ಪ್ರಜಾತಿಯ ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳ ಬಣ್ಣ ಮೆಲೋಡಸ್ ಗಳಿಗಿಂತಲು ತುಸು ಘಾಡ. ಸರ್ಕಂಸಿನಿಸ್ಟಸ್ ಉಪ-ಪ್ರಜಾತಿಯ ಗಂಡಿನ ನೆತ್ತಿ ಹಾಗು ಕೊರಳಿನ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಕ್ಕಿನ ಬುಡದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ವೃದ್ಧಿ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಉಪ-ಪ್ರಜಾತಿಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮೆಲೋಡಿಯಸ್ ಎಂಬಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಇವುಗಳ ಕಿರು ಘಂಟಾ ನಾದದ ಕೂಗು. “ಪೀ ಪೀ” ಎಂಬ ಓಟ ಕಿತ್ತುಲು ತಗ್ಗು ಧ್ವನಿಯ ಕರೆ ಇವುಗಳು ಹಾರುವಾಗ ಮತ್ತು ನಿಂತು ಗಮನಿಸುವಾಗ ಕೊಡುವು ಕರೆಯಾದರೆ. “ಪೀ ವೆರ್ಪ್” ಎಂಬುದನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಕರೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಮರಳು ಇಲ್ಲವೇ ನುಣುಪು ಜಲ್ಲಿ ತೀರದಲ್ಲಲ್ಲದೆ ಮಿಕ್ಕಲ್ಲಿಯೂ ತೋರದಿರುವ ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳು ತಮ್ಮ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ತೀರದ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಚ್ಛ ಗಳಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲವೇ ನುಣುಪಾದ ಜಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸರಿರಿ, ತಗ್ಗುಗೊಳಿಸಿ ಗೂಡು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ==ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == [[Image:Plover Chick.JPG|thumbnail|left| ೨ ದಿನದ ಮರಿ ಕೊಳವಿ ಗೊರವ.]] ಅಮೇರಿಕಾ ಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ, ಅಂದರೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಕೊಲ್ಲಿ ([[Gulf of Mexico]]), ದಕ್ಷಿಣ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೀರ, ಮತ್ತು ಕೆರೆಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪಗಳ ( [[Caribbean]]) ಕೊಳವಿಗೊರವಗಳು, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ (ನಡು ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ) ಉತ್ತರಕ್ಕೂ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೂ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕೆನಡಾದ ದಕ್ಷಿಣ ನ್ಯೂ-ಫೌಂಡ್- ಲ್ಯಾಂಡ್ ([[Newfoundland and Labrador|Newfoundland]]) ನಿಂದ ಅಮೇರಿಕಾದ, ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲೈನ ರಾಜ್ಯದ ([[South Carolina]]) ಉತ್ತರ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳ ವರೆಗೂ ಕೊಳವಿಗೊರವಗಳ ಸಂತನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಸ್ಥರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fws.gov/northeast/pipingplover/recplan/status.html |title=Fish and Wildlife Service Piping Plover |access-date=2013-10-24 |archive-date=2010-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100310154352/http://www.fws.gov/northeast/pipingplover/recplan/status.html |url-status=dead }}</ref> ನಡು ಎಪ್ರಿಲ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೈಥುನ್ಯ ಮತ್ತು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ಕ್ರಿಯೆಗೆಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಗಂಡು ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳು ಕ್ಷೇತ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸ ತೊಡಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಡಗೂಡಳು ಸರಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಕೊಕ್ಕಿನಿಂದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಮೇಲೆಸೆಯುವುದು, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿ ಧುಮುಕುವುದು.<ref name ="LPZPipingPlover" /> - ಇಂತಹ ಆಟದ ನಂತರ ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಗಂಡು ತನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಹುಲ್ಲು ಕುರುಚಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲವು ಪತಿಯಂತಹ ಹಳ್ಳಗಳನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತ ತೋಡುತ್ತವೆ. ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆರಿಸಿ ತೀರದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಕಲ್ಲು, ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಗೂದನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವಂತೆ ( [[camouflage]]) ಸಿಂಗರಿಸುತ್ತವೇ. ಹೀಗೆ ಸಿಂಗರಿಸಿದ ನಂತರ ಗಂಡು ಹಾಗು ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮೈತುನ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಮೈತುನ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಗಂಡು ತನ್ನ ಪರಾಕ್ರಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸುವಂತೆ ನೀಳವಾಗಿ ನಿಂತು, ನಂತರ ಗಮ್ಮತ್ತಿನಿಂದ ಹೆಣ್ಣಿನೆಡೆಗೆ ನಡೆದು, ಎದೆಯುಬ್ಬಿಸಿ, ಕಾಲನ್ನು ಬಡೆದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಒಡಗೂಡುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಹಕ್ಕಿ ಒಂದೊಂದು ದಿನದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಎರಡು ಇಲ್ಲವೇ ಮೂರು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಸಂಸಾರ ಹೂಡಬಹುದು. ಪ್ರತೀ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನದ ಗೂಡುಗಳಲ್ಲಿ ೪ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ನಂತರದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ೨ ಅಥವಾ ೩ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ. ತಂದೆ ಹಾಗು ತಾಯಿ ಹಕ್ಕಿಗಳೆರಡೂ ಕಾವಿಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ೨೭ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಕಾವಿಟ್ಟ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ಮರಿ ಕೆಲವೇ ಘಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಹುಡಿಕಿ ತಿನ್ನುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಗಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈಗ ಮರಿಗಳನ್ನು ಕಾಪಾದುವುದಷ್ಟೇ ಪೋಷಕರ ಕೆಲಸ. ಅಪಾಯ ಕಂಡೊಡನೆ ಕರೆ ಕೊಟ್ಟು ಮರಿಗಳನ್ನು ಕರೆದು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಲನಡುವೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂರುವ ತೆರದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತವೆ. ಮೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಮರಿಗಳಿಂದ ಹಂತಕರ ಗಮನವನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಸೆಳೆಯಲು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಹಕ್ಕಿಗಳು ರೆಕ್ಕೆ ಮುರಿದಂತೆ ನಾಟಕವಾಡಿ ಹಂತಕರ ಮುಂದೆ ಓಡಾಡಿ ಹಂತಕರ ಗಮನವನ್ನು ತಮ್ಮೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುವುದೂ ಒಂದು ವಿಧಾನ.<ref name ="LPZPipingPlover" /> ಮರಿಗಳ ಮೈಬಣ್ಣ ತೀರದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಹೋಲುವುದರಿಂದ ಆಪತ್ತಿನ ಸುಳಿವಾಗುತ್ತಿದಂತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಬೆರೆಯುವುದರ ಮೂಲಕವೂ ಮರಿಗಳು ಆಪತ್ತಿನಿಂದ ಪಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಮರಿಗಳು ೩೦ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಲು ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊಳವಿಗೊರವಗಳ ಸಂತತಿ ಆತಂಕದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಕರು ಪರಭಕ್ಷಕರಿಂದ ಇವುಗಳ ಗೂದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಗೂಡಿನ ಸುತ್ತಲೂ ಬಲೆಯಂತಹ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಇಡುತ್ತರೆ. ಇದರಿಂದ ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿ ಪಕ್ಷಿಗಳಾವುವೂ ಬೇಲಿ ತೂರಿ ಒಳಬರಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊಳವಿಗೊರವಗಳ ಸಂತತಿಗೆ ಮಾನವನಲ್ಲದೆ, ಬೆಕ್ಕು, ರಾಕೂನ್, ನರಿ ಮತ್ತು ಕಾಗೆಗಳೇ ಮೊದಲಾದ ಪರಭಕ್ಷಕರಿಂದ ಆಪತ್ತು. ಚಂಡ ಮಾರುತಗಳು, ಬಿರುಗಾಳಿ, ಏರುವ ಅಲೆಗಳು ಮೊದಲಾದವೇ ಕೊಳವಿಗೊರವಗಳ ಸಂತಿತಿಗೆ ಪರಿಸರ ಒಡ್ಡಬಹುದಾದ ಆಪತ್ತು. ಮಾನವನು ಒಡ್ಡುವ ಉದ್ದೇಶ/ಅನುದ್ದೇಶ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳು ತಮ್ಮ ಗೂಡು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳನ್ನು ತೊರೆಯುವುದುಂಟು ಹಾಗಾಗಿ ಇವುಗಳ ಗೂಡು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳಿಂದ ಮಾನವರು ದೂರವಿರುವುದೇ ಒಳಿತು. [[Image:Charadrius-melodus-002.jpg|thumbnail|right|ಜಾಡುಂಗರವನ್ನು ಕಾಲಿಗೆ ತೊಟ್ಟಿರುವ ಕೊಳವಿಗೊರವದ ೨ ವಾರದ ಮರಿ.]] ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ, ಆಗಷ್ಟ್ ನಿಂದ ನಡು-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ ವರೆಗೆ ಇವು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ==ನಡತೆ== [[File:Charadrius melodus -Cape May, New Jersey, USA -parent and chick-8 (1).jpg|right|thumb|ಪೋಷಕ ಮತ್ತು ಮರಿ ಹಕ್ಕಿಗಳು - ಅಮೇರಿಕದ ಆಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ತೀರ, ಕೇಪ್ ಮೇ, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ]] ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳು ತೀರ ಪ್ರದೇಶದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಒಮ್ಮೆಲೇ ನೋಟಕ್ಕೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ. ಮರಳು ಮತ್ತು ನುಣುಪು ಜಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ತೀರಗಳಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಡೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದು ವಿರಳ. ಆಹಾರ ಗುರುತಿಸಲು ನೋಟವನ್ನವಲಂಭಿಸಿರುವ ಇವು ಆಹಾರ ಹುಡುಕುವಾಗ ಓಡು-ನಿಲ್ಲು-ಅರಸು-ಮೆಲ್ಲು ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇವು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಿರಳ ಆದರೂ ಚಳಿಗಾಲದ ವಲಸಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ೨-೪ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗುಂಪು ಸಹಜವು. ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿದಾಗ ಹಾರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಓದುವುದರ ಮೂಲಕ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ.<ref>The Shorebird Guide, 2006, O'Brien, Michael, Richard Crossley, and Kenvin Karlson. Houghton Mifflin Company, New York</ref> ಇವು ಸಂತಾನ ಪಾಲನಾ ಕ್ರಿಯೇಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಾಗ ಉಗ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. {{Citation needed|date=September 2011}} ==ಸಂತತಿ - ಸ್ಥಿತಿ == ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕೊಳವಿ ಗೊರವದ ಸಂತತಿ ಅಪತ್ತಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಸಹಜ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=B079 |title=U.S. Fish and Wildlife Service |access-date=2013-10-24 |archive-date=2009-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429233748/http://ecos.fws.gov/speciesProfile/SpeciesReport.do?spcode=B079 |url-status=dead }}</ref> ಕೆನಡಾ ದೇಶದ ಆಂಟಾರಿಯೊ ಮಹಾ ಸರೋವರದ ತೀರಗಳಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಅಪಾರವಾಗಿದ್ದ ಇದರ ಸಂತತಿ ಈಗ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರುವ<ref name=BIJ1>{{cite book |title=Birds in Jeopardy |url=https://archive.org/details/birdsinjeopardyi00ehrl |first1=Paul R. |last1=Ehrlich |first2=David S. |last2=Dobkin |first3=Darryl |last3=Wheye |year=1992 |publisher=Stanford University Press |location=Stanford, CA |isbn=0-8047-1967-5 |pages=[https://archive.org/details/birdsinjeopardyi00ehrl/page/21 21] }}</ref> ಇವುಗಳನ್ನು ಈಗ ಪೂರ್ವ ಕೆನಡಾದ ಸಾಗರದ ತೀರದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಕಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳನ್ನು ಈ ದೇಶದಲ್ಲೂ ಆಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Species at Risk - Piping Plover melodus subspecies|publisher=[[Environment Canada]]|date=2006-05-08|url=http://www.speciesatrisk.gc.ca/search/speciesDetails_e.cfm?SpeciesID=687|accessdate=|archive-date=2005-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20050803075318/http://www.speciesatrisk.gc.ca/search/speciesDetails_e.cfm?speciesID=687|url-status=dead}}</ref> ==ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಸಂರಕ್ಷಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು== [[Image:Endangered Birds Nesting.JPG|thumb|ಅಮೇರಿಕಾದ ಡೆಲವೇರ್ ತೀರದಲ್ಲಿನ ಕೊಳವಿಗೊರವಗಳ ಸಂತಾನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂರಕ್ಷಣೆ]] [[Image:Piping plover.JPG|thumbnail|right|ಕೆನಡಾದ ಪ್ರೆನ್ಸ್-ಎಡ್ವರ್ಡ್-ದ್ವೀಪದ ತೀರದಲ್ಲಿನ ಕೊಳವಿಗೊರವಗಳ ಸಂತಾನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸೂಚಕ ಪಾಲಕ]] ೧೯ ಮತ್ತು ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾಂಭದ ವರೆಗೆ ಕೊಳವಿಗೊರವಗಳ ಪುಕ್ಕಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಟೋಪಿಗಳನ್ನು ಸಿಂಗರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಸಂತತಿಗೆ ಮೊದಲ ಹೊಡೆತ ಬಿತ್ತು. 1918 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ‘ವಲಸೆ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಒಪ್ಪಂದ’ ದಿಂದ ಕೊಳವಿ ಗೊರವಿಗಳ ಸಂತತಿ ೧೯೩೦ ರ ವರೆಗೂ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="state.nj.us">[http://www.state.nj.us/dep/fgw/ensp/somjuly.htm New Jersey Division of Fish and Wildlife]</ref> ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅದ ಸರೋವರ-ತೀರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಇವುಗಳ ಅವಾಸಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾನವನ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳು ಪಂಚ ಮಹಾ ಸರೋವರಗ ತೀರಗಳಿಂದ ಮಾಯವಾಗ ತೊಡಗಿದವು.<ref name="state.nj.us"/><ref>U.S. Fish & Wildlife Service Atlantic Coast Population Piping Plover Recovery Plan [http://www.fws.gov/northeast/pipingplover/recplan/threats.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508055737/http://www.fws.gov/northeast/pipingplover/recplan/threats.html |date=2009-05-08 }}</ref> ಈಗ ಪಂಚ ಮಹಾ ಸಾಗರಗಳ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೪ ಹಕ್ಕಿಗಳಷ್ಟೆ ಗೂಡು ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name=BIJ1/> ಕೊಳವಿ ಗೊರವಗಳ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಅವನತಿಯ ದವಡೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಇವುಗಳ ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪೂರ್ವ ಕೆನಡಾ ಹಾಗು ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಡಲ ತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.plymouth-ma.gov/Public_Documents/PlymouthMA_EnvironManage/2008%20PLB%20Pamphlet.pdf Plymouth Beach Town Beach By-laws]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಮೂಲಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons|Charadrius melodus}} {{wikispecies|Charadrius melodus}} * [http://plover.fws.gov/ US FWS Piping Plover site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041128104950/http://plover.fws.gov/ |date=2004-11-28 }} * [https://web.archive.org/web/20090413044211/http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Piping_Plover.html Piping Plover Species Account] - [[Cornell Lab of Ornithology]]*[http://www.nature.org/animals/birds/animals/plover.html The Nature Conservancy's Species Profile: Piping Plover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110114103357/http://www.nature.org/animals/birds/animals/plover.html |date=2011-01-14 }} * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i2770id.html Piping Plover ''Charadrius melodus''] - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [https://web.archive.org/web/20160312195226/http://www.nps.gov/archive/caco/resources/shorebirdguide.pdf Illustrated Guide to Shorebirds of Cape Cod National Seashore] * [http://www.capecodonline.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20070816/NEWS/708160325/-1/ARCHIVE Cape Cod Times: Plovers take flight, beach reopens, August 16, 2007] *[http://ibc.lynxeds.com/species/piping-plover-charadrius-melodus Piping Plover videos, photos and sounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511230845/http://ibc.lynxeds.com/species/piping-plover-charadrius-melodus |date=2013-05-11 }} on the Internet Bird Collection {{DEFAULTSORT:Plover, Piping}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Charadrius|Piping Plover]] [[ವರ್ಗ:Shorebirds]] [[ವರ್ಗ:Native birds of the Canadian Prairies]] [[ವರ್ಗ:Native birds of Eastern Canada]] [[ವರ್ಗ:Native birds of the Eastern United States]] [[ವರ್ಗ:Native birds of the Plains-Midwest (United States)]] a67n1pe58512tftf7nreuponno9o3p6 ಗೊಂಡರು 0 50998 1434287 1345423 2026-10-24T17:47:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434287 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group |group = ಗೊಂಡರು |image = [[File:Women in tribal village, Umaria district, India.jpg|250px]] ||region1= ಭಾರತ |pop1 = |ref1 = ={{spaces|11}}''[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]'' |pop2 = |ref2 = |region3 = {{spaces|11}}''[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ]]'' |pop3 = |ref3 = |region4 = {{spaces|11}}''[[ಛಸ್‌ಘಡ್]]'' |pop4 = |ref4 = |region5 = {{spaces|11}}''[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]'' |pop5 = |ref5 = |region6 = {{spaces|11}}''[[ಓರಿಸ್ಸಾ]]'' |pop6 = |ref6 = |region7 = {{spaces|11}}''[[ಗುಜರಾತ್]]'' |pop7 = |ref7 = |region8 = {{spaces|11}}''[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]'' |pop8 = |ref8 = |region9 = {{spaces|11}}''[[ಕರ್ನಾಟಕ]]''ದ ಉತ್ತರ |pop9 = |ref9 = |languages = ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆ, [[ಹಿಂದಿ]], ಪಾರ್ಸಿ |religions = [[ಗೊಂಡಿ ಧರ್ಮ ( Koya Punem )]],[[ಹಿಂದೂ]]<ref>Socio-Economic and Caste Census (SECC), 2011</ref> |related = [[ದ್ರಾವಿಡಜನಾಂಗ]]{{·}} [[ಕೊಂಡಸ್]]{{·}} }} [[File:Gond Woman.jpg|thumb|left|ಗೊಂಡ ಜನಾಂಗದ ಮಹಿಳೆ]] [[File:Gond Man.jpg|thumb|right|ಗೊಂಡ ಪುರುಷ]] '''ಗೊಂಡರು''' ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ದ್ರಾವಿಡ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರುವ ಜನ, ಇವರ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೯೮೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೭೪.೪೮ ಲಕ್ಷ ಜನರಿದ್ದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ೧೯೯೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೊಂಡರು_೯,೩೧೯,೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ==ಹಂಚಿಕೆ== [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೊಂಡರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಯು_೩,೬೫೯,೩೮೪. ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ೫೫.೩% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು.<ref>http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_chhattisgarh.pdf |title = ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್ ನ ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ದತ್ತಾಂಶ</ref> [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಗೊಂಡರು ಜನಸಂಖ್ಯೆ _೪,೩೫೭,೯೧೮. ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ೩೫.೬% <ref>http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_madhya_pradesh.pdf |title = ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ೨೦೦೧ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ದತ್ತಾಂಶ</ref>. [[ಓರಿಸ್ಸಾ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೊಂಡರು _೭,೮೨,೧೦೪ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಓರಿಸ್ಸಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ೯.೯% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ.<ref>http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/2010/December/engpdf/207-210.pdf |title = ಓರಿಸ್ಸಾದ ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ದತ್ತಾಂಶ</ref> [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ೧,೫೫೪,೮೯೪ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ೮೧.೧% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ.<ref>http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_maha.pdf |title =ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರದ ದತ್ತಾಂಶ</ref> [[ಗುಜರಾತ್]]ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ೨,೫೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಾರೆ<ref>http://peoplegroupsindia.com/profiles/gond {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130417194619/http://peoplegroupsindia.com/profiles/gond |date=2013-04-17 }} |title = ಗುಜರಾತ್ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಗೊಂಡಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶ | ಪೀಪಲ್ ಗೊಂಡಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಉಖೀಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಉತ್ತರ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ೧೯೯೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ೨,೧೨,೦೫೮<ref>http://www.aptribes.gov.in/html/tcr-studies-eci-gond.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602091950/http://www.aptribes.gov.in/html/tcr-studies-eci-gond.htm |date=2013-06-02 }} |title =೧೯೯೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಗೊಂಡರ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.</ref>ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ೨,೫೭೨<ref> http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/dh_st_bihar.pdf |title =ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ದತ್ತಾಂಶ</ref> ಇನ್ನೂ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿ ದಾರೆ. ==ಗೊಂಡ ಪದದ ಅರ್ಥ== *ಗೊಂಡರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ "ಗೊಂಡ್ವಾನ" ಎಂಬ ಭೂರಾಶಿಯ ಪದವು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿರಬಹುದು. ಸಾತ್ಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ನರ್ಮದ [[ನದಿ]]ಯ ಹಾಜುಬಾಜುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ನಾಗಪುರ]] ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]]ನ ಬಸ್ತಾರ, ಸರ್ ಗೂಜ, ಚಿಂದ್ವಾರ, ಮಾಂಡ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಚಂಡ, ಇಯೋಟ್ ಮಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವರು. *ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಪ್ರದೇಶವು ಗೊಂಡರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಗವೆಂದು, ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಗೊಂಡ್ವಾನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಉಲ್ಲೇಖದ ಪ್ರಕಾರ ಗೊಂಡರು ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿನ ಈಗ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರೆಂದು, ಗೊಂಡ ಎಂಬ ಪದವು [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷೆಯ "ಕೊಂಡ" ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿರಬೇಕು. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ "ಕೊಂಡ" ಎಂದರೆ ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡ ಎಂದರ್ಥ. *ಅದ್ದರಿಂದ ಇವರನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ಜನರೆಂದು ತಿಳಿಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಗೊಂಡ ಎಂದರೆ "ದಟ್ಟ" ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗೊಂಡಾರಣ್ಯ ಎಂಬ ಶಬ್ಧವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ದಟ್ಟಕಾಡಿನ ನಿವಾಸಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು, ಈಗಲೂ ಗೊಂಡರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ<ref>http://www.aptribes.gov.in/html/tcr-studies-eci-gond.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602091950/http://www.aptribes.gov.in/html/tcr-studies-eci-gond.htm |date=2013-06-02 }} |title =ಗೊಂಡ ಪದದ ಅರ್ಥ</ref>. ಗೊಂಡರು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ "ಗೊಂಡಿ" (Gondi) ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭಾಷೆಯು ತೆಲುಗು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗೆ ತುಂಬ ಹೊಂದುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ <ref>http://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&key=Qa03 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151101235149/http://scriptsource.org/cms/scripts/page.php?item_id=script_detail&key=Qa03 |date=2015-11-01 }} |title =ಗೊಂಡಿ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ</ref>. ==ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು == ಗೊಂಡರು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಗಟ್ಟಿ-ಮುಟ್ಟದ ಜನರು. ಕಪ್ಪು ಮೈ ಬಣ್ಣವಿದ್ದು ಹೊಳಪಾದ ಹಲ್ಲುಗಳಿದ್ದು, ಮಂದವಾದ ಕಪ್ಪುತಲೆಯ ಗೂದಲು, ದುಂಡನೆಯ ದಪ್ಪನಾದ ತುಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಗಲವಾದ ಮೂಗು, ನೋಡಲು ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಆಕರ್ಷಣಿಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ==ಆಹಾರ== ಈ ಗೊಂಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಸಸ್ಯಹಾರಿಗಳು ಜೊತೆಗೆ ಮಾಂಸಹಾರಿಗಳು ಹೌದು. ಸಜ್ಜೆ, ಅಕ್ಕಿ, ಜೋಳ, ಗೆಡ್ಡೆ-ಗೆಣಸು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು-ಕಾಯಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವರು<ref>http://tribes-of-india.blogspot.in/2008/09/gonds-tribe-of-india.html |title =ಗೊಂಡರ ಆಹಾರ ಪದ್ದತಿ</ref>. ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸಹ ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮದ್ಯಪಾನವನ್ನು ಸಹ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮದ್ಯಕ್ಕೆ "ಕೋಹ್" (Koh) ಎಂದು ಹೆಸರು. ==ಉಡುಪು== ಗೊಂಡರು ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಡುವರು. ಗಂಡಸರು ನಡುವಿಗೆ ತುಂಡು ಬಟ್ಟೆ (loin)ಯನ್ನು ಉಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಂಗಸರು ಸೀರೆಯನ್ನು ಉಡುತ್ತಾರೆ ಕೊರಳಿಗೆ ಮಣಿಗಳ ಸರ, ಕೈಗಳಿಗೆ ಗಾಜಿನ ಬಳೆ, ಕಡಗ ತಲೆ ಕೂದಲನ್ನು ಕತ್ತಿನ ಹಿಂದೆ ಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಕೊರಳಿಗೆ ಕವಡೆಗಳ ಸರವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ <ref>http://www.ssmrae.com/admin/images/b0504b8c42dc900e1e6bb3a73c3c10f5.pdf |title =ಗೊಂಡರ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ</ref>. ==ವಸತಿ== *ಗೊಂಡರು ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವರು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ಮರ, ಬಿದಿರಿ, ಹುಲ್ಲು, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ<ref>http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft8r29p2r8& chunk.id= d0e2049 &toc.id=d0e2035&brand=ucpress |title = Gond village in the Adilabad highlands: the houses built of wood and bamboo are thatched with grass; free-standing cylindrical grain bins are made of wattle and covered with a mixture of mud and cow dung</ref>, ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. * ಅವರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ, [[ದನ]]-ಕರುಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿರುವ ನೀರು ಸೀಗುವ [[ನದಿ]], ಕೊಳ-ತೊರೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುಡಿಸಲುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ವೆಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗೊಂಡರ ಗುಡಿಸಲುಗಳು ಆಯತಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು. ಮನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮರದ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. *ಮನೆಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗೆ ಮನೆ, ಉಗ್ರಾಣ, ಮಲಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಕೊಠಡಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಗೊಂಡರ ಎಲ್ಲಾ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹದಿನೈದರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಗುಡಿಸಲುಗಳಿದ್ದು, ಹಳ್ಳಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ "ಗೋಟುಲ್" ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಮಶಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ==ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನ== *ಮೊದಲಿನಿಂದಲ್ಲೂ ಸಹ ಗೊಂಡರು [[ಕೃಷಿ]] ಮತ್ತು ಬೇಟೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರು<ref>http://bengal.adivasi.in/2013/06/gond-adivasi-tribal-india-lifestyle.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131020024937/http://bengal.adivasi.in/2013/06/gond-adivasi-tribal-india-lifestyle.html |date=2013-10-20 }} |title =ಗೊಂಡರ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನ ಬಗ್ಗೆ</ref>. ಇವರು [[ನದಿ]]ಗಳು ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ರೂಢಿಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ. ಈ ಗೊಂಡರು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಆಗಿನಿಂದಲ್ಲೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. *ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರು ಕೃಷಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದಾರೆ. ಇವರ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಳೆಗಾಲ]]ದಲ್ಲಿ ಭತ್ತ, [[ಗೋಧಿ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], [[ಜೋಳ]], [[ಸಾಸಿವೆ]], ಕೆಲವು ಕಡೆ ತಂಬಾಕುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft8r29p2r8&chunk.id=d0e2049&toc.depth=1&toc.id=d0e2035&brand=ucpress</ref>. ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. * ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತ್ತೆಗೆ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದಾರೆ. "ಪೈಂಡಾ" ಮತ್ತು "ಡಿಪ್ಸಾ" ಎಂಬ ಎರಡು ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯಾದು ರಂಟೆ ಹೊಡೆಯದೆ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ರಂಟೆ ಹೊಡೆದು ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡುವುದು. ಇವರು ಬೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಆ ಬಾಣಗಳ ತುದಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯ ವಿಷವನ್ನು ಲೇಪನ ಮಾಡಿ ಆಫ್ರೀಕಾದ ಬುಷ್ ಮ್ಯಾನ್ ಗಳಂತೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೇಟೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ. *ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಗಡ್ಡೆ-ಗೆಣಸು, [[ಜೇನು]], ಅಂಟುಗಳು, ಹಣ್ಣು-ಹಂಪಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬುಟ್ಟಿ ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಇವರ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು. ಜೊತೆಗೆ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇವರ ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನವು [[ಅರಣ್ಯ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ==ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ== *[[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಂತೆ ಇವರು ಕೂಡ ತಮ್ಮದೆ ಆದತಂಹ ವಿವಾಹ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವರು. ಗೊಂಡರಲ್ಲಿ "ಗೋಟುಲ್" (Ghotul)<ref>http://books.google.co.in/books?id=X39c2VODLT0C&pg= PA95&lpg= PA 95&dq=Ghotul+of+gond+tribe&source=bl&ots=0Lg5QKga3p&sig=lYXv9bNl9v8tW0BZcw3pXFxI7OU&hl=en&sa=X&ei=CvumUrWrCYGMrAey6YGgCQ&ved=0CG4Q6AEwCw#v=onepage&q=Ghotul%20of%20gond%20tribe&f=false |title =ಗೊಂಡರ ಗೋಟುಲ್ ವಸತಿಗಳ ಮತ್ತು ವಿವಾಹದ ಬಗ್ಗೆ</ref> ಎಂಬ ಅವಿವಾಹಿತ ಯುವತಿ-ಯುವಕರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸತಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. *ಮದುವೆ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ಯುವತಿಯರನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಯುವಕರಿಗೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಹೊರಗಡೆ ಗೋಟುಲ್ ಮನೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುತದೆ. ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗ ಉಂಟಾದಾಗ ಅದು ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವರನ ಮನೆಯವರು ಹೆಣನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. * ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಮದುವೆ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಹಳ್ಳಿಯ ನಾಯಕನ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟಿರುವ ವಿಷಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗೊಂಡರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪೂಜೆ, ನಾಗರಪೂಜೆ, ಪಿತೃಪೂಜೆಗಳು ರೂಢಿಯಲಿವೆ. ಹೊಲಗಳ ಕುಯಲು ಸಂಧರ್ಬದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಮತ್ತು ಪುರುಷರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ [[commons:File:Gondi_Gondu_Tribal_song.webm|ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] ಮತ್ತು ಕುಣಿತಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]] [[ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು]] cn8fqaego80ivflzf9y8qd2z65q0zhz ಕೊಣಾಜೆ ಕಲ್ಲು 0 59987 1434259 1428196 2026-10-24T14:20:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434259 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ಕೊಣಾಜೆ ಕಲ್ಲು | other_name = Konaje Kallu | photo = | photo_caption = | elevation_m = 344 | elevation_ref = <ref name="daijiworld"/> | prominence_m = | prominence_ref = | listing = | location = [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | range = | map = Karnataka | map_caption = ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ | map_size = 250 | label_position = right | coordinates = {{coord|12.95|N|74.98|E|type:mountain_region:IN|display=inline,title}} | coordinates_ref = | topo = | type = [[ಗ್ರಾನೈಟ್]] ಏಕಶಿಲೆ | age = | last_eruption = | first_ascent = | easiest_route = ಚಾರಣ }} '''ಕೊಣಾಜೆ ಕಲ್ಲು''' (Konaje Kallu) ಇದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ]] ಬಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಗ್ರಾನೈಟ್]] ಬಂಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="daijiworld">{{cite web |title=Awe Inspiring 'Konaje Kallu' Beckons Adventure Seekers |url=https://daijiworld.com/chan/exclusiveDisplay?articlesID=1772 |publisher=Daijiworld |access-date=2026-09-14}}</ref> ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ "ಕತ್ತೆಯ ಕಿವಿ" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="macrotrekking">{{cite web |title=Konaje Kallu |url=https://macrotrekkingteam.weebly.com/konaje-kallu.html |publisher=Macro Trekking Team |access-date=2026-09-14}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳ == ಕೊಣಾಜೆ ಕಲ್ಲು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 344 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="daijiworld"/> ಇದು ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 5 ರಿಂದ 7 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ನರವಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] ಸುಮಾರು 32 ರಿಂದ 36 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="vushii">{{cite web |title=Konaje Kallu, Dakshina Kannada, Karnataka |url=https://vushii.com/place.php?name=Konaje+Kallu |publisher=Vushii.com |access-date=2026-09-14}}</ref> ಈ ಬಂಡೆಯು ಸುಮಾರು 119.28 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ.<ref name="nias">{{cite book |last=Menon |first=Srikumar |title=Surviving dolmens at Konaje Kallu |year=2019 |publisher=NIAS |url=http://eprints.nias.res.in/1857/1/2019-Srikumar-Menon-Bkchapter.pdf |access-date=2026-09-14}}</ref> == ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ == ಕೊಣಾಜೆ ಕಲ್ಲು ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲಭೈರವ ಮತ್ತು ಮಹಾಮಾಯಿ ದೇವಿಯ ಸಣ್ಣ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ.<ref name="promallu">{{cite web |title=Shri Konajekallu Temple - Padukonaje |url=https://promallu.com/toprated/india/shri-konajekallu-temple-jxq0m/ |publisher=ProMallu |access-date=2026-09-14}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು "ಕರ್ಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಪವಾಡಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="daijiworld"/> ಈ ಸ್ಥಳದ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ "ಬೂದಿಕೆರೆ" ಎಂಬ ಕೊಳವಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಶುದ್ಧ ನೀರು ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="daijiworld"/> ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ 108 ಸಮಾಧಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="daijiworld"/> ಇಲ್ಲಿ ಶರದ್ದಾಸ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಮಂದಿರವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="daijiworld"/> [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಧ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="asianet">{{cite web |title=ಕೊಣಾಜೆಕಲ್ಲು ಸಿದ್ದಾಶ್ರಮ ಮಠ |url=https://kannada.asianetnews.com/travel/travel-tips-rj3z0n |publisher=Asianet News Kannada |access-date=2026-09-14}}</ref> == ಐತಿಹ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ == ಕೊಣಾಜೆ ಕಲ್ಲು ಎಂಬುದು ಋಷಿಗಳ ಆಶ್ರಮ ಸ್ಥಳವೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಹಲವು ಜನ ಋಷಿಗಳಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಕುರುಹುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಋಷಿಗಳ ಕಾಲದ ಬಾವಿಗಳು, ದನದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ, ಶಾರದೆಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="knwiki">{{cite web |title=ಕೊಣಾಜೆ |url=https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%A3%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%86 |publisher=Kannada Wikipedia |access-date=2026-09-14}}</ref> ಈ ಗ್ರಾಮವು ಪಡುಕೊಣಾಜೆ ಮತ್ತು ಮೂಡುಕೊಣಾಜೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಕೊಣಾಜೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿರುವ ಕೊಣಾಜೆ ಕಲ್ಲು ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳವೇ ಆಗಿದೆ.<ref name="knwiki"/> == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ == ಕೊಣಾಜೆ ಕಲ್ಲು ಸಾಹಸಮಯ ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ವರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref name="daijiworld"/> ಇದು ಚಾರಣಿಗರಿಗೆ ಸವಾಲಿನ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರಿಯರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="macrotrekking"/> ಈ ಬಂಡೆಯು ಏಕಶಿಲಾ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಕಾಲಿನ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ, ಇದು ಚಾರಣವನ್ನು ಸವಾಲಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="macrotrekking"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಚಾರಣಿಗರಿಗೆ ಇದು ಉತ್ತಮ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿಖರದಿಂದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ಗಳ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳ ವಿಸ್ಮಯಕಾರಿ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.<ref name="daijiworld"/> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಚಾರಣಿಗರು ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಬೇಕು.<ref name="etv">{{cite web |title=ಕೋಣಾಜೆಕಲ್ಲು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ್ಹೋಗಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ |url=https://www.etvbharat.com/kannada/karnataka/state/dakshina-kannada/students-stuck-in-forest-saved-by-the-help-of-villagers/ka20200907201440781 |publisher=ETV Bharat |access-date=2026-09-14}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20260914093010/https://visitmangalore.in/destination/31 Konaje Kallu - Visit Mangalore] [[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ತಾಲ್ಲೂಕು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]] ku9s3x6pkl9epvjbfwj6opn3h783h5o ಜಾನ್ ಟಿರೊಲ್ 0 60698 1434308 1347529 2026-10-24T21:23:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434308 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಜಾನ್ ಟಿರೋಲ್ | image = Jean Tirole.jpg | image_size = 200px | caption = ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕೃತ ಚಿತ್ರ | birth_date = ಆಗಸ್ಟ್,೯,೧೯೫೩ | birth_place = ಟ್ರಾಯ್ಸ್, [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]) | death_date = | death_place = | nationality = ಫ್ರೆಂಚ್ ನಾಗರಿಕ | residence = ಫ್ರಾನ್ಸ್ | known_for = ವರ್ಷ,೨೦೧೪ ರ ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನೊಬೆಲ್ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕೃತ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, [ಟೊಲೌಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಕೊನಾಮಿಕ್ಸ್] }} '''ಡಾ. ಜಾನ್‌ ಟಿರೊಲ್‌'''ಶ (ಜ.೧೯೫೩,ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದ,ಟ್ರಾಯ್ಸ್, ನಲ್ಲಿ) <ref>[http://www.ibtimes.com/who-jean-tirole-nobel-prize-economics-goes-french-researcher-1703761 Who Is Jean Tirole? Nobel Prize In Economics Goes To French Researcher International business times, October 13 2014]</ref> ರವರು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ದೇಶದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ೨೦೧೪ ರ ಸಾಲಿನ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref>{{Cite web |url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/french-economist-jean-tirole-wins-2014-nobel-prize-for-economics/articleshow/44801544.cms |title=French economist Jean Tirole wins 2014 Nobel Prize for Economics, The Economic times, 14,Oct, 2014 |access-date=2014-10-16 |archive-date=2014-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015182300/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/french-economist-jean-tirole-wins-2014-nobel-prize-for-economics/articleshow/44801544.cms |url-status=dead }}</ref> ಸರ್ಕಾರ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಒಂದು ಹೊಸ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಇದು ಅರ್ಥ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಪಾರಿತೋಷಕವಾದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕ್ತಿ- ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕುರಿತು ಕೈಗೊಂಡ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ 'ಸ್ವೀಡಿಷ್ ರಾಯಲ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ' ಆವರಿಗೆ 'ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನೋಬೆಲ್' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನಮಾಡುವ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.thehindu.com/business/Economy/jean-tirole-wins-2014-nobel-prize-for-economics/article6497029.ece Jean Tirole wins 2014 Nobel Prize for Economics Hindu, October 13, 2014]</ref> ===ಜನನ,ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ,ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿ=== 'ಜಾನ್ ಟಿರೊಲ್' ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದ 'ಟ್ರಾಯ್ಸ್' ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್, ೯, ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ವೃತ್ತಿಪರತೆ.<ref>[http://idei.fr/vitae.php?i=3 'Jean Tirole, Scientific Director of IDEI ಡಾ.ಟಿರೊಲ್ ರವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಜನೆ ಮತ್ತು ನಿಭಾಯಿಸಿದ/ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಸ್ಥಾನಗಳ'ವಿವರಗಳು] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಸಂಶೋಧಕ, ಲೇಖಕ,ಉಪನ್ಯಾಸಕಾರ== ೧೯೮೦ ರ ಮಧ್ಯಭಾಗ, ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವೈಫಲ್ಯ ಕುರಿತ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಹೊಸ ತಿರುವು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ 'ಡಾ.ಜಾನ್ ಟಿರೊಲ್', ವಿಶ್ವದ ಗಮನಸೆಳೆದರು. ಕೆಲವು ಪ್ರಭಾವಿ ಶಕ್ತಿಗಳ ಹಿಡಿತದಿಂದಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ನೀಡಿದ್ದ ಸಲಹೆಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸಂಶೋಧನ ಪತ್ರಗಳು, ಲೇಖನಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ===ಡಾ.ಜಾನ್ ಟಿರೊಲ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಹೊಸನೀತಿ=== ಈ ಹೊಸ ಪ್ರಭಾವಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದಾಗಿ ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ರಾಯಲ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ರವರ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ೨೦೧೪ ರ, ನೋಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೂ, ಈ ವಿಶಯ ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ನೊಬೆಲ್ ರವರ ಹಿಂದಿನ ಮೂಲ ಉಯಿಲಿನಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. 'ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ನೊಬೆಲ್' ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ 'ಸ್ವೀಡನ್ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಇದನ್ನು ವಿತ್ತತಜ್ಞರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪದಕಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು 'ರಾಯಲ್ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ' ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/facts/economic-sciences/index.html 'Lists of Nobel Prizes and Laureates', 'Facts on the Prize in Economic Sciences']</ref> ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಒಂದು ಹೊಸ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಜಾನ್ ಟಿರೊಲ್ ರವರು, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಲೇಖನಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಭಾಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಯಗಳಬಗ್ಗೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/11158154/BREAKING-Jean-Tirole-awarded-2014-Nobel-Prize-for-Economics.html 'The Telegraph',13 Oct 2014]</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== # [http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9F%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8A%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6-%E0%B2%A8%E0%B3%8A%E0%B2%AC%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E2%80%8C ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, ೧೦-೧೪-೨೦೧೪,ಟಿರೊಲ್‌ಗೆ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214702/http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9F%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8A%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%B6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6-%E0%B2%A8%E0%B3%8A%E0%B2%AC%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E2%80%8C |date=2016-03-04 }} # [http://www.newyorker.com/news/john-cassidy/worthy-economics-nobel-jean-tirole Why Jean Tirole Won the Economics Nobel, THE NEW YORKER, BY JOHN CASSIDY, OCTOBER 13, 2014] # [http://www.ecgi.org/members_directory/member.php?member_id=80 ecgi Biography of Professor Jean Tirole Jean Tirole is scientific director of 'the Institut d'Economie Industrielle, University of Social Sciences, Toulouse'.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141018173655/http://www.ecgi.org/members_directory/member.php?member_id=80 |date=2014-10-18 }} * [http://www.franceinfo.fr/emission/ils-ont-fait-l-actu/2015-ete/que-devient-jean-tirole-prix-nobel-d-economie-2014-15-07-2015-08-00 France, INFO, 15 juillet 2015, 'Que devient Jean Tirole, prix Nobel d'économie 2014' ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150718033923/http://www.franceinfo.fr/emission/ils-ont-fait-l-actu/2015-ete/que-devient-jean-tirole-prix-nobel-d-economie-2014-15-07-2015-08-00 |date=2015-07-18 }} {{authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] sio12vopchr8yhj6jk05nzk6k4c8cl6 ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Startflatlist 10 61160 1434356 796815 2026-10-25T11:46:28Z EmausBot 5480 Fixing double redirect from [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Flatlist]] to [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Flat list]] 1434356 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Flat list]] 90myaw5m10r7bx4h4llkp60fs7hx141 ಜೊಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್ಗಾಂಗ್ ವಾನ್ ಗಯಟೆ 0 63200 1434313 1348332 2026-10-24T22:33:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434313 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> |name = ಜೊಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‍ಗಾಂಗ್ ವಾನ್ ಗಯಟೆ |image = [[File:Goethe (Stieler 1828).jpg|250px]] |birth_date = {{birth date|1749|8|28|df=y}} |birth_place = [[Frankfurt-am-Main]], [[ಜರ್ಮನಿ]] |death_date = {{death date and age|1832|3|22|1749|8|28|df=y}} |death_place = [[Weimar]], [[Saxe-Weimar-Eisenach|Grand Duchy of Saxe-Weimar-Eisenach]], [[German Confederation]] |occupation = ಕವಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ,ನಾಟಕಕಾರ, [[ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ]],ರಾಜತಂತ್ರಜ್ಞ,ಆಡಳಿತಗಾರ |nationality = ಜರ್ಮನ್ |movement = ''[[Sturm und Drang]]''; [[Weimar Classicism]] |notableworks = ''[[Goethe's Faust|Faust]]''; ''[[The Sorrows of Young Werther]]''; ''[[Wilhelm Meister's Apprenticeship]]''; ''[[Elective Affinities]]''; "[[Prometheus (Goethe)|Prometheus]]"; ''[[Theory of Colours|Zur Farbenlehre]]''; ''[[Italian Journey|Italienische Reise]]''; ''[[Westöstlicher Diwan]]'' |spouse = [[Christiane Vulpius]] (1806–16, her death) |influences = [[Pedro Calderón de la Barca|Calderón]], [[Christian Fürchtegott Gellert|Gellert]], [[Oliver Goldsmith|Goldsmith]], [[Hafez]], [[Johann Gottfried Herder|Herder]], [[Homer]], [[Kālidāsa]], [[Kant]], [[Friedrich Gottlieb Klopstock|Klopstock]], [[Gotthold Ephraim Lessing|Lessing]], [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[James Macpherson|Macpherson]], [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]], [[Friedrich Schiller|Schiller]], [[William Shakespeare|Shakespeare]], [[Spinoza]], [[Emanuel Swedenborg|Swedenborg]],<ref>[[Karl Robert Mandelkow]], Bodo Morawe: Goethes Briefe. 2. edition. Vol. 1: Briefe der Jahre 1764–1786. ''Christian Wegner'', Hamburg 1968, p.&nbsp;709</ref> [[Johann Joachim Winckelmann|Winckelmann]] |influenced = [[Thomas Carlyle|Carlyle]], [[Ernst Cassirer|Cassirer]], [[Charles Darwin|Darwin]], [[Sigmund Freud|Freud]], [[Günter Grass|Grass]], [[André Gide|Gide]], [[Hermann Hesse|Hesse]], [[G.W.F. Hegel|Hegel]], [[Muhammad Iqbal|Iqbal]], [[Daisaku Ikeda|Ikeda]], [[Carl Gustav Jung|Jung]], [[Milan Kundera|Kundera]], [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]], [[Jean-Baptiste Lamarck|Lamarck]], [[Joaquim Maria Machado de Assis|Machado]], [[Thomas Mann|Mann]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], [[France Prešeren|Prešeren]], [[Grigol Robakidze|Robakidze]], [[Friedrich Schiller|Schiller]], [[Oswald Spengler|Spengler]], [[Max Stirner|Stirner]], [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling|Schelling]], [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], [[Rudolf Steiner|Steiner]], [[Henry David Thoreau|Thoreau]], [[Nikola Tesla|Tesla]], [[Ivan Turgenev|Turgenev]], [[Ludwig Wittgenstein|Wittgenstein]], [[Richard Wagner|Wagner]], [[Leopold von Ranke|Ranke]] |signature=Goethe Signature.svg }} '''ಜೊಹಾನ್ ವೂಲ್ಫ್‍ಗಾಂಗ್ ವಾನ್ ಗಯಟೆ'''(28 ಆಗಸ್ಟ್ 1749 – 22 ಮಾರ್ಚ್ 1832) ಅಥವಾ '''ಗಯಟೆ''' [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ [[ಕವಿ]]. ನಾಟಕಕಾರ, [[ವಿಮರ್ಶಕ]], ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, [[ವಿಜ್ಞಾನಿ]], [[ಚಿಂತಕ]], ಆಡಳಿತಗಾರ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪುಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಾಶಿಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮಹಾಸಾಹಿತಿ. ಯುರೋಪಿನ ರೆನೆಸಾನ್ಸ್ ಯುಗದ ಪರಂಪರೆಯ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ಈತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ವಿಶ್ವಸಾಹಿತ್ಯ ಎನ್ನುವ ಮಾತನ್ನು ಈತನಿಗೇ ಅನ್ವಯಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇವನೊಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿಶ್ವಸಾಹಿತಿ. ನೂರಾರು ರಸಮಯ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವ ಇವನ ಬದುಕೇ ಒಂದು ರೋಮಾಂಚಕ ಇತಿಹಾಸದಂತಿದೆ. ==ಬಾಲ್ಯ== ಗಯಟೆ 1749ರ ಆಗಸ್ಟ್ 28ರಂದು ಜರ್ಮನಿಯ ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್ ಆನ್-ದಿ-ಮೆಯ್ನ್ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದ ಇವನ ತಂದೆ ಜೋವಾನ್ ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್ ಗಯಟೆ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಗೃಹಸ್ಥ. ತಾಯಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಟೆಕ್ಸ್‍ಟರ್ ಉತ್ತಮ ವಂಶಸ್ಥಳು; ಫ್ರಾಂಕ್‍ಫರ್ಟಿನ ಪೌರಾಧ್ಯಕ್ಷನ ಮಗಳು. ಸುಖಸಂತೋಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಗಯಟೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆಯಿತು. 1759 ರಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನ್ಯ ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟನ್ನು ಮುತ್ತಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕೋಲಾಹಲಕರವಾದ ಆ ಕಾಲದ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಗಯಟೆಯ ದೃಷ್ಟಿ ವಿಶಾಲಗೊಂಡು ಮನಸ್ಸು ರಂಗಭೂಮಿಯತ್ತ ತಿರುಗುವಂತಾಯಿತು. ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಓದಲೆಂದು 1765ರಲ್ಲಿ ಲೀಪ್ಜಿ಼ಗ್ಗಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷದ ಅನಂತರ ಊರಿಗೆ ವಾಪಸಾದ. ಆಗಿನ ಅವನ ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ರೊಕೋಕೋ ಯುಗದ ಆಡಂಬರಯುತ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಅತಿರಂಜಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರಿಸಲೆಂದು ಸ್ಟ್ರಾಸ್ಬರ್ಗಿಗೆ ಹೋದ (1770). ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿಯಿತು. ==ಜೀವನ== ಇವನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಸಾಹಿತ್ಯಶಕ್ತಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಸ್ಟ್ರಾಸ್‍ಬರ್ಗ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಗಯಟೆ ಅಲ್ಲಿ ಹರ್ಡರ್ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದುದು ನಿಜವಾಗಿ ಧರ್ಮಕರ್ಮ ಸಂಯೋಗವೇ ಸರಿ. ಹರ್ಡರನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಗಯಟೆಗೆ ಷೇಕ್‍ಸ್ಪಿಯರನ ಕೃತಿಗಳ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. [[ಗಾತಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]], ಹೋಮರನ ಮಹಾಕಾವ್ಯ, ಓಸಿಯನ್ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಓದಿದ. 1771-75ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾಂಕ್‍ಫರ್ಟ್‍]]ನಲ್ಲಿ ವಕೀಲನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಆಗ ಬರೆದ ಗಾಟ್ಸ್ ಫನ್ ಬರ್ಲಿಷಿಂಗನ್ ಎಂಬ ನಾಟಕ ವಿಶೇಷ ಖ್ಯಾತಿ ತಂದಿತು. ಸಾರೋಸ್ ಆಫ್ ವರ್ದರ್ (ಡೈ ಲೇಡನ್ ಡೇಯ್ ಯಂಗನ್ ವರ್ದರ್) ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿ (1774) ಕವಿಯ ಹೆಸರು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. 1775ರಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ವೈಮರ್ಗೆ ಹೋದ. ಪ್ರಶಾಂತವಾದ ಆ ಪುಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಿ ಆತನ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ವಿಕಾಸವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದ ಅಪೂರ್ವ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಆತ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಚಾರ್ಲೆಟ್ ಫನ್ ಸ್ಟೈನ್ ಎಂಬಾಕೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಗಯಟೆ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ. ಕಲೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮೊದಲಾದ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ ಅಭಿರುಚಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 1786-88ರವರೆಗೆ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಇಟಲಿಯ ಕಲಾವೈಭವವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡುಬಂದ. ಹರ್ಡರನ ಪ್ರಭಾವ, ಷೇಕ್‍ಸ್ಪಿಯರನ ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಇಟಲಿಯ ಕಲಾಸಂಪತ್ತು-ಇವು ಇವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮುಖಗಳ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ನೆರವಾದವು. 1790ರಲ್ಲಿ (ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹದಿನೇಳು ವರ್ಷಗಳು ವಿವಾಹವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನೋ ಆ ಹೆಂಗಸು) ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ವಲ್ಪಿಯಸ್ ಎಂಬುವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. ವೈಮರ್ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಕಾರ ಪದವಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ. 1791-1817ವರೆಗೆ ವೈಮರ್ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಷಿಲ್ಲರನೊಡನೆ ಅತಿ ನಿಕಟವಾದ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಯಿತು. 1800-1832ರವರೆಗೆ ಗಯಟೆ ಅಪೂರ್ವ ಕೀರ್ತಿ, ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಭಾಜನನಾಗಿ ಯುರೋಪಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಣ್ಯಸಾಹಿತಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಮೇರುಕೃತಿ ಫೌಸ್ಟ್ ನಾಟಕದ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ತಿದ್ದಿ ಬರೆದು, ತಾನು ಸಾಯುವ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ, 1832ರಲ್ಲಿ ಈತ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಯುರೋಪಿನ ಒಬ್ಬ ಯುಗಪುರುಷ ಕಣ್ಮರೆಯಾದಂತಾಯಿತು. ==ಕೃತಿಗಳು== [[File:-1- Die Leiden des jungen Werthers. Erstdruck.jpg|thumb|upright|First edition of ''[[The Sorrows of Young Werther]]'']] [[File:Der junge Goethe, gemalt von Angelica Kauffmann 1787.JPG|thumb|right|Goethe, age 38, painted by [[Angelica Kauffman]] 1787]] ಗಯಟೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಬಹುದು. ಮೊದಮೊದಲ ಕೃತಿಗಳು ರೊಕೋಕೋ ಯುಗದವು-ಅವು ಅಷ್ಟು ಪಕ್ವವಾಗಿಲ್ಲ. ಅನಂತರದವು ಜರ್ಮನಿಯ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತೋರುವ ಕೃತಿಗಳು-ಸ್ಟುರ್ಮ್ ಉಂಡ್ ಡ್ರಂಗ್ ಯುಗದವು. ಕೊನೆ ಕೊನೆಯವು ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ಮತ್ತು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಅಂಶಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ತೋರುವಂಥವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಆಧುನಿಕ ಅನಿಸುವಂತಿದ್ದು ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಮುಂತಾದವರ ಆಧುನಿಕ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಪೂರ್ವಸೂಚಿಗಳಂತಿವೆ. '''ಗಾಟ್ಸ್ ಫನ್ ಬರ್ಲಿಷಿಂಗನ್ (1773)''' ಇದೊಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ, ಇದನ್ನು ಗಯಟೆ ಎರಡು ವರ್ಷ ಕಾಲ ತಿದ್ದಿ ಹೊಳಪುಗೊಳಿಸಿದ. ಇದರಲ್ಲಿ ರೆಫರ್ಮೇಷನ್ ಕಾಲದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವೀರಯೋಧನೊಬ್ಬನ ಕಥೆಯಿದೆ. ಕಥಾನಾಯಕ ಗಾಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಚಂಚಲಚಿತ್ತ ವೆಸ್ಲಿಂಗನ್ ಇಬ್ಬರೂ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವದವರಾದರೂ ಬಾಲ್ಯಸ್ನೇಹಿತರು. ವೆಸ್ಲಿಂಗನ್ ಗಾಟ್ಸ್ ಸೋದರಿ ಮೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಗಾಟ್ಸ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪ್ರಿಯ ಶ್ರೀಮಂತ. ಆದರೆ ವೆಸ್ಲಿಂಗನ್ ಬ್ಯಾಂಬರ್ಗ್ ಬಿಷಪ್ಪನ ಅಡಿಯಾಳು. ನಾಟಕದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಾಟ್ಸ್ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನನ್ನು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಶತ್ರುವಾದ ಬ್ಯಾಂಬರ್ಗಿನ ಬಿಷಪ್ಪಿನ ಸಹವಾಸದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಕೈಸೆರೆ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮೇರಿಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ವೆಸ್ಲಿಂಗನ್ನನ ಹಳೆಯ ಪ್ರೇಮ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನು ಗಾಟ್ಸ್ ನ ಪಕ್ಷ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಬ್ಯಾಂಬರ್ಗಿಗೆ ಹೋದಾಗ ವೆಸ್ಲಿಂಗನ್ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೂ ಪ್ರೇಯಸಿಗೂ ಇತ್ತ ವಚನವನ್ನು ಮರೆತು ಭ್ರಷ್ಟನಾಗುತ್ತಾನೆ; ವಾಲ್ಡಾರ್ಫ್ ಎಂಬ ಕುಟಿಲಸ್ವಭಾವದ, ಅರಮನೆಯ ಬಣ್ಣದ ಚಿಟ್ಟೆಯ ಸಹವಾಸಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದ ರೈತರು ದಂಗೆ ಎದ್ದಾಗ ಗಾಟ್ಸ್ ಅವರ ಮುಖಂಡನಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ವೆಸ್ಲಿಂಗ್ನ್ನನ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ, ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೇರಿ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತನ್ನ ಮೇಲಿನ ಹಳೆಯ ಪ್ರೇಮದ ಸಲುವಾಗಿಯಾದರೂ ತನ್ನಣ್ಣನನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಮಾತಿಗೆ ಕರಗಿದ ವೆಸ್ಲಿಂಗನ್ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹರಿದುಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ವಾಲ್ಡಾರ್ಫ್ ಗಂಡನಿಗೆ ವಿಷವೂಡಿಸಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಅನಂತರ ತಾನೇ ಮರಣ ದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಗಾಟ್ಸ್ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಅಸು ನೀಗುತ್ತಾನೆ. ಅತಿ ಭಾವುಕತೆ ತುಂಬಿದ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪಂಥದ ಘೋಷಣೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಅತಿರಂಜಕ ಶೈಲಿ, ರಾಗರಂಜಿತ ಪಾತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ-ಇವು ಜರ್ಮನಿಯ ಯುವಕಸ್ತೋಮವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿದವು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕವಿ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನೂ ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಷೇಕ್ ಸ್ಪಿಯರನ ನಾಟಕಗಳ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ನ ಬೈಬಲ್ ಅನುವಾದದ ಶೈಲಿಗಳ ಅನುಕರಣ ಇದೆ. ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ ಎನ್ನುವುದು ಕಷ್ಟ. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ನಾಟಕದ ಪರಿಸರ, ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಪಾತ್ರಗಳು-ಎಲ್ಲವೂ ಅಸಹಜವಾಗಿವೆ. ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಈ ನಾಟಕ ಜರ್ಮನಿಯ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಹೊಸ ತಿರುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಕೃತಿ. '''ಡೈಲೇಡನ್ ಡೇಯ್ ಯುಂಗನ್ ವರ್ದರ್ (1774)''' ಗಯಟೆಯ ಕೀರ್ತಿ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಈ ಕೃತಿ ಒಂದು ದುರಂತ ಕಾದಂಬರಿ. ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ರಿಚರ್ಡ್ಸನ್ ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಾಹಿತಿ ರೂಸೋವಿನ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿದ್ದ ಗಯಟೆ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಪತ್ರಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಣಯಾನುಭವಗಳನ್ನು ಗಾಟ್ಸ್ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎರಕ ಹೊಯ್ದಂತೆ, ಚಾರ್ಲೆಟ್ ಬಫ್ಳೊಂದಿಗೆ ವೆಟ್ ಸ್ಲೆರ್ ನಲ್ಲಿ ತನಗಾದ ಪ್ರಣಯಾನುಭವವನ್ನು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಕಹಿ ಅನುಭವಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸಹಪಾಠಿಯೊಬ್ಬನ ದುರಂತ ಅತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಪ್ರಕರಣವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಕಥೆ ನೇಯ್ದಿದ್ದಾನೆ. ಕಥಾನಾಯಕ ವರ್ದರ್ ಒಬ್ಬ ಅತಿಭಾವುಕ ಯುವಕ ಲೋಟ್ ಎಂಬ ಸುಂದರಿಯನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸಿದ್ದು, ಅವಳು ತಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಗೆಳೆಯನಾದ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಆಗಲೇ ಮದುವೆಯಾಗಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿರುವ ಹುಡುಗಿಯೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ ನಿರಾಶೆಗೊಳಗಾ ಗುತ್ತಾನೆ. ಅವಳನ್ನು ಮರೆಯಲೆಂದು ದೂರದ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೆಲಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅದಮ್ಯ ಪ್ರೇಮದ ಸೆಳೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಲೋಟ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ತಾಳಲಾರದೆ ವರ್ದರ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ನ ಪಿಸ್ತೂಲಿನಿಂದಲೇ ತನ್ನ ತಲೆಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿಕೊಂಡು ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಅತಿಭಾವನಾಮಯ ಹಳಸಲು ಪ್ರೇಮಕಥೆ ಎನ್ನಲಾಗದು. ದುಗುಡ, ನಿರಾಶೆ, ಅಸಮಾಧಾನಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ಯುಗದ ಅಂತರ್ಮುಖಿ ಯುವಕವೃಂದವನ್ನೇ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರತೀಕಿಸುತ್ತದೆ-ಎನ್ನುವುದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಮತ. ಕಾರ್ಲೈಲ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ ಉಂಡ್ ಡ್ರಂಗ್ ಯುಗದ ಕುದಿತ, ಮೊರೆತ, ಅಂತರಂಗದ ತಹತಹ-ಮುಂತಾಗಿ ತರುಣ ಜನಾಂಗದ ಉತ್ಕಟ ಮಾನಸಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಈ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಯುರೋಪಿಗೆ ಯುರೋಪೇ ಕಣ್ಣೀರು ಕರೆಯಿತಂತೆ. ಗಯಟೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ದುರಂತ ಪ್ರೇಮ ಚಿತ್ರಣವಲ್ಲ, 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಜನರ ಅತಿಭಾವನಾ ಪರವಶತೆಯ ದುರಂತ ಪರಿಣಾಮಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಸಮಾಜದ ನಡುವೆ ಯಾವ ಮೌಲ್ಯವೂ ನಿರಂಕುಶವಾಗಬಾರದು; ಯಾವುದೊಂದು ಭಾವನೆಯೂ ವಿವೇಕದ ಎಲ್ಲೆ ಮೀರಬಾರದು. ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಸಂಘರ್ಷ, ನೋವು, ತೊಳಲಾಟಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿರೂಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತ ತನ್ನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಗಯಟೆಯ ಉದ್ದೇಶವೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. '''ಎಗ್ಮಾಂಟ್ (1787)''' ಫೌಸ್ಟ್ ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬೀಜಾಂಕುರವಾದಂತೆ ಕಾಣುವ ಒಂದು ಅಪೂರ್ಣ ಕೃತಿಯನ್ನು (ಉರ್ ಫೌಸ್ಟ್) ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ರಚಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕವಿದು. ಇದನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು 1775ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೂ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡು 1787ರಲ್ಲಿದು ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಹಾಲೆಂಡನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದ ಸ್ಪೇನಿನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದ ಗ್ರಾಫ್ ಎಗ್ಮಾಂಟ್ ಎಂಬ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವೀರನ ಕಥೆ ಈ ನಾಟಕದ ವಸ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಯ ಅಂಶ ತೀರ ವಿರಳ. ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರ ನಾಯಕ ಗ್ರಾಫ್ ಎಗ್ಮಾಂಟ್ ಬ್ರಸಲ್ಸ್ ನಗರದಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಹೊರಟುಹೋಗಬೇಕೆಂದೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅವನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯವಿದೆ ಯೆಂದೂ ಅವನಿಗೆ ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಅದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ, ಆಲ್ಬಾದ ಡ್ಯೂಕನಿಗೆ ಸೆರೆಸಿಕ್ಕು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದಿಷ್ಟೇ ನಾಟಕದ ಕ್ರಿಯೆ. ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳೂ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ಬಂದು ಎಗ್ಮಾಂಟನ ಪಾತ್ರವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಾರ್ಗರೆಟ್, ಮ್ಯಾಕಿಯವೆಲ್ಲಿ, ಎಗ್ಮಾಂಟ್ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಕ್ಲಾರ್ಷೆನ್-ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಗಾಟ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವ ಮಾನವೀಯತೆ, ಭಾವುಕತೆ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ-ಇವು ಓದುಗರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸ್ಟುರ್ಮ್ ಉಂಡ್ ಡ್ರಂಗ್ ಯುಗದ ಉದ್ರೇಕ, ಕೋಲಾಹಲಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಕೃತಿಗಳಿಗೂ ವೈಮರ್ನ ನೀರವ, ಪ್ರಶಾಂತ, ಜೀವನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಇಫಿಜೆನಿ ಮುಂತಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೃತಿಗಳಿಗೂ ನಡುವಣ ತಿರುವನ್ನು ಈ ನಾಟಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. '''ಇಫಿಜೆನಿ ಆಫ್ ಟಾರಿಸ್ (1787)''' ಈ ನಾಟಕ ಗಯಟೆಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಪೂರ್ಣವೂ ದೋಷರಹಿತವೂ ಆದುದೆಂದು ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಗ್ರೀಕ್ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಸಂಯಮವನ್ನಿಲ್ಲಿ ಕವಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೂ ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದು ಗ್ರೀಕ್ ಕಲಾತತ್ತ್ವವನ್ನಲ್ಲ, ಗಯಟೆಯ ಮಾನವತಾವಾದದ ದಿವ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು. ತಂದೆ ಆಗಮೆಮ್ನಾನನ ಕೈಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಬಲಿಯಾಗುವ ಅವನ ಮಗಳು ಇಫಿಜೀನಿಯಳ ಕಥೆ ಯುರಿಪಿಡೀಸನ ನಾಟಕದ ವಸ್ತು. ಅದನ್ನು ಗಯಟೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಕ್ರೂರಿ ತಂದೆಯ ಕೈಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಆರ್ಟೆಮಿಸ್ ದೇವತೆ ಅವಳನ್ನು ಸ್ಕಿತಿಯನರೆಂಬ ಅನಾಗರಿಕರ ದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಇಫಿಜೆನಿ ತನ್ನ ಅನುಪಮ ರೂಪಲಾವಣ್ಯ, ಧೈರ್ಯಸ್ಥೈರ್ಯಾದಿ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲಿನ ಅನಾಗರಿಕ ಜನರನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ಕಿತಿಯನ್ನರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನರಬಲಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ಟ್ಯಾಂಟಲಸ್ ವಂಶದವಳೆಂದು ತಿಳಿದರೂ ದೊರೆ ಥೊಯಾಸ್ ಅವಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಮಭಿಕ್ಷೆ ಯಾಚಿಸಿ ಹತಾಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಇಬ್ಬರು ಅಗಂತುಕರನ್ನು ಇಫಿಜೆನಿಯ ಬಳಿ ಕಳುಹಿಸಿ ಅನೂಚಾನವಾಗಿ ನಡೆದು ಬಂದ ನರಬಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗ ಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಗಂತುಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ತನ್ನ ಸೋದರ ಓರೆಸ್ಟ್, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅವನ ಗೆಳೆಯ ಪೈಲೇಡಿಸ್ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದು. ರಾಜಾಜ್ಞೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಲಿಯಾಗಬೇಕು. ಪೈಲೇಡಿಸ್ ಅವಳಿಗೆ ಟ್ರಾಯ್ಪತನ, ಆಗಮೆಮ್ನಾನನ ಕೊಲೆ, ಮಗ ಓರೆಸ್ಟ್ ಪ್ರತೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಮಾತೃಹತ್ಯೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಪಾಲೋ ದೇವತೆಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಓರೆಸ್ಟ್ ತನ್ನ ತಂಗಿಯ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ತಂದರೆ ಅವನು ಉಗ್ರ ಕನ್ಯೆಯರ ಕೋಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುವನಲ್ಲದೇ ಅವನ ಶಾಪ ನಿವಾರಣೆ ಯಾಗುವುದೆಂದು ಪೈಲೇಡಿಸ್ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾಳ್ಮೆ ತಪ್ಪಿದ ಓರೆಸ್ಟ್ ತನ್ನ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ಸೋದರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ನಿಷ್ಕಳಂಕಳೂ ಪವಿತ್ರ ಹೃದಯಿಯೂ ಆದ ಸೋದರಿಯ ಎದುರು ತನ್ನ ಘೋರ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಾಗ ಅವನ ಉನ್ಮತ್ತಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ ಹೃದಯದ ಭಾರ ಇಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ಸುಳಿಯುವ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳೆಲ್ಲರೂ ಶಾಂತಿಸೌಹಾರ್ದಗಳಿಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಶಾಪನಿವಾರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭರವಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಮೂವರೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಒಯ್ಯಬೇಕಾದಾಗ ಇಫಿಜೆನಿ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದ ಥೊಯಾಸನಿಗೆ ಮೋಸಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ. (ಗ್ರೀಕ್ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅವಳು ವಂಚನೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಅರ್ಟೆಮಿಸ್ ದೇವತೆಯೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾಗಿ ಬಂದು ದುರಂತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.) ನಡೆದ ಎಲ್ಲ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು, ತನ್ನ ಬಂಧುಗಳಿಬ್ಬರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ತಂಗಿಯ ದೇವಾಲಯ ಎನ್ನುವ ದೇವವಾಣಿಯ ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿ ಥೊಯಾಸ್ ಉದಾರ ಹೃದಯದಿಂದ ಅವರನ್ನು ವಿಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ಮೂಲ ಗ್ರೀಕ್ ನಾಟಕವನ್ನು ತನ್ನ ನೈತಿಕ ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಅಸದೃಶ ಕಲಾಕೃತಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇಂಥ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕುರಿತೇ ಅವನು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ‘ಹೃದಯವಂತಿಕೆಯ ಸಾಕಾರಗಳು’ ಎಂದು ನುಡಿದದ್ದು. '''ಟಾರ್ಕ್ವಾಟೋ ಟ್ಯಾಸೋ (1790)''' ಐದು ಅಂಕಗಳ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ವೈಮರ್ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಂಡ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕಂಡರಿಸಿದ್ದಾನೆನ್ನಬಹುದು. ಇದು 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಇಟಲಿಯ ಮಹಾಕವಿ ಟ್ಯಾಸೋವಿನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಾಟಕ. ಇಫಿಜೆನಿ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಿಂಚಿನಂಥ ಘಟನೆಗಳಾಗಲೀ ಮಾತಿನ ಚಮತ್ಕಾರವಾಗಲೀ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾವಗೀತೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು. ಕ್ರಿಯೆ, ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದರೂ ಇದೊಂದು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ನಾಟಕ. ಕೇವಲ ಐದೇ ಪಾತ್ರಗಳಿರುವ ಈ ನಾಟಕದ ಕಥೆಯೆಲ್ಲವೂ ಫೆರ್ರಾರ ನಗರದ ಡ್ಯೂಕ್ ಎರಡನೆಯ ಆಲ್ಫಾನ್ಸೋವಿನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮಸಂಯಮವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರದೆ ತೊಳಲುವ ಟ್ಯಾಸೋ ಕವಿಯ ವ್ಯಗ್ರ ಅಂತರಂಗದ ಚಿತ್ರಣ ಇಲ್ಲಿದೆ. ನಾಟಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಾಗ ಕವಿ ತನ್ನ ಮೇರುಕೃತಿ ಜೆರೂಸಲೆಂ ಲಿಬರ್ಯಾಟ ಎಂಬ ಭವ್ಯ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಬರೆದು ಅಪೂರ್ವ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಾತ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಲ್ಫಾನ್ಸೋವಿನ ಸೋದರಿ ಲಿಯೋನೋರ್ ದ ಎಸ್ತ ಕವಿಯನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿ ಅವನಿಗೆ ಜಯಮಾಲೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಇದರಿಂದ ಆಗತಾನೇ ರೋಮಿನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿರುವ, ಡ್ಯೂಕನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಆಂಟೋನಿಯೋ ಮಾಂಟಿಕ್ಯಾಟಿನೋವಿಗೆ ಕವಿ ಟ್ಯಾಸೋವಿನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಸೂಯೆ, ಅನಾದರಗಳು ಹುಟ್ಟಿವೆ. ಕವಿ ತನ್ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಸಲ್ಲದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ತಾನು ವರ್ಜಿಲ್, ಆರಿಯೋಸ್ಟೊ ಮುಂತಾದ ಮಹಾಕವಿಗಳ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿದವನೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆಂಟೋನಿಯೋವಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬರುತ್ತದೆ. ಕವಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ್ಳಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಬಿರುಕು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಟ್ಯಾಸೋವಿನ ಮೇಲೆ ದೇಶದ್ರೋಹದ ಆಪಾದನೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅವನನ್ನು ಕಾರಾಗೃಹಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ಡ್ಯೂಕನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಆಂಟೋನಿಯೋ ಭಗ್ನ ಹೃದಯದ ಕವಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಟ್ಯಾಸೋ ಫೆರ್ರಾರ ನಗರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡಲು ತನಗೆ ಡ್ಯೂಕನ ಅಪ್ಪಣೆ ದೊರಕುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಆಂಟೋನಿಯೋನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನತದೃಷ್ಟ ಟ್ಯಾಸೋ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಲಿಯೋನಾರಳಲ್ಲಿ ತನಗಿರುವ ಗಾಢ ರಹಸ್ಯಪ್ರೇಮವನ್ನು ತೋಡಿಕೊಂಡು ಅವಳಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಕವಿಗೆ ರಾಜಕಾರಣಿ ಆಂಟೋನಿಯೋವಿನ ಗೆಳೆತನವೇ ಅಮೃತಸೇಚನವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಹಾಗೆ ಮುಗಿಯುವ ಈ ನಾಟಕ ಅಪೂರ್ಣವೆನಿಸಿದರೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾದ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಆಂಟೋನಿಯೋ ಪಾತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಅಸಹಜವೆನಿಸುವಷ್ಟು ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಕುಟಿಲ ರಾಜಕಾರಣಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಕವಿಯ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯನಾಗುವ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯಾಂಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕವಿಯ ಅಂತರಂಗದ ತುಮುಲವನ್ನೂ ಆಸೆ ನಿರಾಸೆಗಳ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನೂ ಗಯಟೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವಿ ಕೀಟ್ಸ್, ಟ್ಯಾಸೋನ ಅಂತರಂಗದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತ ಆತ ಗೋಸುಂಬೆಯಂಥವನು, ಅವನಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೆಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ, ಅವನಿಗೆ ತಾನೆಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ-ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಗೋಸುಂಬೆಯಂತೆ ಏನೊಂದೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದ, ಆದರೆ ಮಾನವಕೋಟಿಯನ್ನೇ ಪ್ರತೀಕಿಸುವಂಥ ಸ್ವರೂಪವುಳ್ಳ ಕವಿಯ ಸಂಕೀರ್ಣ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಗಯಟೆ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರತಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. '''ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಮೈಸ್ಟರ್ಸ್ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ಷಿಪ್ (1795-96)''' ಇಟಲಿಯ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ ಗಯಟೆ ವೈಮರ್ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷ ವೈಮರ್ ಥಿಯೇಟರಿನ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ. ಥಿಯೇಟರಿನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಲಭಿಸಿದ ಗಾಢ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕವಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ರಿಚರ್ಡ್ಸನ್ನನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆಯ ನ್ನೊಳಗೊಂಡ, ಆತ್ಮಕಥನೀಯ ಕಾದಂಬರಿ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ರಚನೆ ತೀರ ಶಿಥಿಲವಾಗಿದ್ದು, ಕಥಾವಸ್ತು ಹಾಗೂ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ನೀತಿಪಾಠದ ಅಥವಾ ತತ್ತ್ವನಿರೂಪಣೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿವೆಯೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಯುವಕನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಸಂಪುರ್ಣವಾಗಿ ವಿಕಾಸವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅವನಿಗೆ ಎಂಥ ಅನುಭವಗಳು ಲಭಿಸಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಮಾರಿಯಾನಿ, ಮೇನಾ, ನಟಾಲಿ, ಥೆರೆಸಾ ಮುಂತಾದ ಹೆಣ್ಣುಗಳು, ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ನ ಸಾಕುಮಗಳು ಮಿಗ್ನಾನ್, ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರ ಅಲೌಕಿಕ ಅದ್ಭುತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾರ್ಪರ್-ಇವರು ಕಾದಂಬರಿಯ ಹಾಸು ಹೊಕ್ಕಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕಥೆ ಎಂಟು ಘಟ್ಟಗಳಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದಂತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ನ ಅನುಭವಗಳು, ರಂಗಭೂಮಿಯ ಜೀವನದ ವಾಸ್ತವ ಘಟನೆಗಳು, ಲೋಥಾರಿಯೋವಿನ ದುರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಸಂಗಗಳು-ಇವು ಕಾದಂಬರಿಯ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು. ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಮಾಜದ ಅಂಗವಾಗಿ ಬದುಕುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಬದುಕಿನ ನಾನಾ ಅನುಭವಗಳ ಸಾರವನ್ನು ರಕ್ತಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ತನ್ನ ಅರಿವನ್ನು ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಣ್ಣನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಲೋಕದಿಂದಾಚೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲೆತ್ನಿಸಬೇಕು-ಎಂಬ ಮಾತು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ನ ಸಾಕುಮಗಳು ಮಿಗ್ನಾನ್ ಸತ್ತಾಗ ಅವಳ ಶವದ ಬಳಿ ನಾಲ್ವರು ತರುಣರು ಶೋಕಗೀತೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಕಾದಂಬರಿಯ ತತ್ತ್ವವೇ ಅಡಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದುಂಟು. ‘ನಿನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ನಿನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಒದಗುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ, ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಮೀರಿ ನೆರವೇರಿಸು’ ಎನ್ನುವುದು ಗಯಟೆಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಆದರ್ಶ. ಕಾದಂಬರಿಯ ಪಾತ್ರ ಘಟನೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಈ ಆದರ್ಶಕ್ಕೆ ವಸ್ತುಪ್ರತಿರೂಪಗಳಾಗಿ ಬಂದಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. '''ಹರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಡೊರೋತಿಯ (1798)''' ಈ ನೀಳ್ಗವನದಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ಗ್ರೀಕ್ ಕಲೆಯನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯನ್ನು ಹೋಮರನ ಭವ್ಯಕಾವ್ಯದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ (ಹೆಕ್ಸಾಮೀಟರ್) ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನಾದರೂ ಕವನ ದೋಷರಹಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟೂ ಅತಿಭಾವುಕತೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರೇಮಿಗಳು, ತರುಣ ತರುಣಿಯರು, ತಂದೆತಾಯಂದಿರು, ಗ್ರಾಮವಾಸಿಗಳು ಮೊದಲಾದ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಎರಕ ಹೊಯ್ದಂತಿದ್ದರೂ ಕಥೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಸಾಧಿಸಿರುವ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆ, ವಸ್ತುನಿಷ್ಠೆ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವಂಥವು. ರ್ಹೈನ್ ನದೀತೀರದ ಜರ್ಮನ್ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹರ್ಮನ್ ಎಂಬ ತರುಣ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನಿನಿಂದ ಬಂದ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಅನ್ನ ಬಟ್ಟೆ ಹಂಚಲು ಹೋದಾಗ ಆ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಡೊರೋತಿಯ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಹಂಚಲು ತಂದಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಆ ಹುಡುಗಿಯ ವಶಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ತಂದು ಮಗನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಹರ್ಮನ್ನನ ತಂದೆಗೆ ಇದರಿಂದ ನಿರಾಶೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಡೊರೋತಿಯಳ ಸಚ್ಚರಿತ್ರೆ, ಸದ್ಗುಣ ಸೌಂದರ್ಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾದ ತಂದೆ ಇಬ್ಬರೂ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಮನೆಗೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ ಸೇವಕಿಯೆಂದು ಆ ಮುಗ್ಧ ಹಳ್ಳಿಯ ಹುಡುಗಿಗೆ ಹರ್ಮನ್ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಿಜಾಂಶ ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಅವಳ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ಪಾರವಿಲ್ಲದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೋಮರನ ಭವ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡುವಂಥ ಈ ಕಥನ ಕವನದ ಸರಳ ಪಾತ್ರಗಳು ಗ್ರೀಕ್ ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಗ್ರೀಕ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳಿಂದ ತಾನು ಗ್ರಹಿಸಿದ ಕಲಾಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗಯಟೆ ಇಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಸೊಗಸಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ಜರ್ಮನಿಯ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕವನ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ. '''ದಿ ಎಲೆಕ್ಟಿವ್ ಅಫಿನಿಟೀಸ್ (1809)''' ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ವ್ಯಕ್ತಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಎಷ್ಟು ಅವ್ಯಕ್ತವೂ ವಿಚಿತ್ರವೂ ಆದುದೆಂಬುದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕಥಾನಾಯಕ ಎಡ್ವರ್ಡ್, ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಚಾರ್ಲೆಟ್, ಆಕೆ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಓಟ್ಟೆಲಿ (ಚಾರ್ಲೆಟ್ಟಳ ಸಾಕುಮಗಳು)-ಈ ನಾಲ್ವರ ವಿಷಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಯಟೆ ಅತ್ಯಂತ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೆಲವು ಧಾತುಗಳು ಕೆಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಕೆಲವು ಪದಾರ್ಥಗಳೊಡನೆ ಸಂಯೋಗ ಹೊಂದುವ ಪ್ರವೃತಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ. ಸಸ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಲೋಕದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಣ್ಣಿನಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಗಯಟೆ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾನವಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವಣ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪುರ್ವಸಿದ್ಧ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸೂತ್ರಗಳ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳ ನಿಯೋಜನೆ ತೀರ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿದೆಯಾದರೂ ಕತೆ ಮಾತ್ರ ಕವಿ ಗಯಟೆಯ ವೈಚಾರಿಕತೆಯ ವಿವಿಧ ಸ್ತರಗಳನ್ನು ನವಿರಾಗಿ ಪ್ರತೀಕಿಸುತ್ತದೆ. '''ಡಿಶ್ಚಂಗ್ ಅಂಡ್ ವಾಹ್ರ್ ಹೈಟ್ (1811-14)''' ಇದು ಗಯಟೆಯ ಜೀವನದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಆತ್ಮಕಥೆ. 1811ರಿಂದ 1814ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ಆತ್ಮಕತೆಯ ಮೂರುಭಾಗಗಳನ್ನು ಬರೆದರೂ ಕೊನೆಯಭಾಗ, ಅಂದರೆ ಅವನು ವೈಮರ್ಗೆ ಬರುವವರೆಗಿನ ಜೀವನದ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗ, ಆತ ತೀರಿಹೋದ ಅನಂತರ, 1833ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇಳಿ ವಯಸ್ಸಿನ ಕವಿ ತನ್ನ ವಿಸ್ತೃತ ಜೀವನದ ಏರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ಕಳೆದುಹೋದ ತನ್ನ ತಾರುಣ್ಯದ ವಿವಿಧ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟಿನಲ್ಲಿನ ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಲೀಪ್ಜಿ಼ಗ್ ಘಟನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಜೀವ ತಳೆದು ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿವೆ. ತಾನು ಪ್ರೀತಿಸಿದ್ದ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಬ್ರಯಾನ್ ಮತ್ತು ಸೀಸನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಹಳ್ಳಿಗಳ ವರ್ಣನೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅರಳಿ ಬಂದಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತದಂತೆ ಬೀಸಿದ ಸ್ಟುರ್ಮ್ ಉಂಡ್ ಡ್ರಂಗ್ ಚಳವಳಿಯ ನಡುವೆ ಗಯಟೆ ತನ್ನ ಯೌವ್ವನವನ್ನು ಕಳೆದರೂ ಆ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರಭಾವ ಈ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಸುಳಿದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ನಿರ್ಲಿಪ್ತಶೈಲಿ ತಾನೇತಾನಾಗಿ, ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ರೂಪ ತಾಳಿ ಬಂದುದಲ್ಲ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆತ್ಮಕಥೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಅರುವತ್ತು ವರ್ಷದ ವೃದ್ಧ ನಾಲ್ವತ್ತರ ಹರೆಯದ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ನೋಡಲೆತ್ನಿಸಿದಂತಿದೆ-ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. '''ವೆಸ್ಟ್ಯೋಸ್ಟ್ಲಿಶೆರ್ ಡೀವಾನ್ (1819)''' ಈ ಕವನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕವಿ ಹಾಫಿಜ್ನನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಬರೆದ ಪ್ರೇಮಗೀತೆಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಭಾಷಾಪಂಡಿತ ಜೋಸೆಫ್ ಹ್ಯಾಮರ್ನ ವಿಪುಲ ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪರಿಚಯ ಪಡೆದಿದ್ದ ಗಯಟೆಗೆ ಹಾಫಿಜ್ನ ಪ್ರೇಮಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮೇಳಗೀತಾ ಛಂದಸ್ಸು ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚಾಯಿತು. ತನ್ನ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಮೇರಿಯಾನ ವಿಲ್ಹೆಮರ್ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸಿದ ಗಯಟೆ ತನ್ನ ಉತ್ಕಟ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಈ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿನ ಹನ್ನೆರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನನನ್ನು ಕುರಿತ ಕವನ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಉದ್ದನೆಯ ಸೂಕ್ತಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ಸುಂದರ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಢ ಚಿಂತನೆ ಇದೆ. ಚಿತ್ರಯುಕ್ತವಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪದಗಳನ್ನು ಗಯಟೆ ಈ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. '''ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಮೈಸ್ಟರ್ಸ್ ವಾಂಡರ್ಜಾಹ್ರ್ (1821-29)''' ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಮೈಸ್ಟರ್ಸ್ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ಷಿಪ್ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮುಂದಿನ ಭಾಗವಾದ ಇದನ್ನು ಗಯಟೆ 1829ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ. ಮೊದಲ ಭಾಗದ ಭಾವಸಾಂದ್ರತೆಯಾಗಲೀ ಚೆಲುವಾದ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಕಥಾನಾಯಕನ ಆತ್ಮಕಥನ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನೀರಸವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಅವುಗಳ ಕಲ್ಪನೆ ಶಿಥಿಲವಾಗಿದೆ. ಅವು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆದರ್ಶ ರೀತಿಗಳನ್ನು ಮೈಗೆ ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಆಕೃತಿಗಳಂತೆ ಸುಳಿಯುತ್ತವೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಥಾನಾಯಕ, (ಫೌಸ್ಟ್ ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ನಾಯಕನ ಹಾಗೆ) ಸ್ವಂತ ಜೀವನದ ಎಡರುತೊಡರುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಕಟ್ಟಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡು ಜೀವನದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುವಂತೆ ಕಾದಂಬರಿಯ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಸಂಬಂಧವೇನೆಂದು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗುತ್ತಾನೆ. ಬದುಕಿನ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿತ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಗಯಟೆಯ ವೈಚಾರಿಕತೆ ತುಂಬಿ ಹೊನಲಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಧರ್ಮ, ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕು ಬಾಧ್ಯತೆಗಳು-ಮುಂತಾದ ಸಮಾಜ ಸಂಬಂಧಿ ತತ್ತ್ವಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಗರಿಗೆದರಿಕೊಂಡಿವೆ. '''ಫೌಸ್ಟ್-1ನೆಯ ಮತ್ತು 2ನೆಯ ಭಾಗಗಳು (1808-32)''' ಗಯಟೆ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಲಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಈ ಕಾವ್ಯ ನಾಟಕ (ನಾಟಕೀಯ ಕಾವ್ಯವೆಂದರೂ ಸಮಂಜಸವಾದೀತು) ಜಗತ್ತಿನ ಮಹೋನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕೆನ್ನುವ ಮನುಷ್ಯನ ಹಂಬಲವಾಗಲೀ ಬದುಕಿನ ಮೂಲಭೂತ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕಬೇಕೆನ್ನುವ ಮನುಷ್ಯನ ತುಡಿತ ತೊಳಲಾಟಗಳಾಗಲೀ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳೇನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಕ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗಯಟೆ ಉನ್ನತ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಫೌಸ್ಟ್ ನಾಟಕದ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಗಯಟೆ 1831ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರೂ 1771ರಲ್ಲಿ ಉರ್ಫೌಸ್ಟ ಎಂಬ ಅಪೂರ್ಣ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮೊದಲು ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ನಾಟಕದ ಬೀಜಾಂಕುರವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಕವಿಯ ಅಂತಃಕರಣ ಸಂವೇದನೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಈ ನಾಟಕದ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಹಿಗ್ಗುತ್ತ ಹೋಗಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹುಡುಕುತ್ತ ತಡಕುತ್ತ ಬಾಳಿನ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಮೇಲೇರಬೇಕೆನ್ನುವ ಫೌಸ್ಟನ ತತ್ತ್ವ ಹಾಗೂ ಫೌಸ್ಟ್ ಪಾತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನಾಟಕದ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಭಗವಂತ ಒಂದು ಕಡೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಲ್ಲಗಳೆದು ಹೀನೈಸುವ ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯಾದ ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸ್ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ, ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ನಿಂತು ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಮನುಷ್ಯ ಚಿರದುಃಖಿ. ಅವನ ಸ್ಥಿತಿ ಕರುಣಾಜನಕ. ಇನ್ನುಮೇಲೆ ನಾನು ಅವನ ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ದೇವರೆಂಬ ಬಯಲ ಭ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ತೋರಿಕೆಗಾಗಿ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಅವನನ್ನು ದೇವರ ದಾರಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿ ಸೈತಾನಶಕ್ತಿಯತ್ತ ಒಯ್ಯುವುದು ಅತಿ ಸುಲಭ. ಇದಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನ ಉತ್ತರ: ಮನುಷ್ಯ ಚಿರದುಃಖಿಯೆಂಬುದು ದಿಟ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬದುಕಿರುವ ತನಕ ಅವನು ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ನರಳಬೇಕು, ಹೋರಾಡಬೇಕು. ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಅವನು ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ, ಆದರೆ ಅವನು ದೈವಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವೂ ಹೌದು. ಅವನು ಎಷ್ಟೇ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೂ ಸತ್ಯದ ದಾರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದೇ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಸತ್ಯದ ಅರಿವು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸ್ ಮಹಾಕೆಡುಕಿಯಾದರೂ ದೇವರ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಾನೂ ಒಂದು ಪುರಕಶಕ್ತಿ, ಈ ಲೋಕದ ಆಗುಹೋಗುಗಳಲ್ಲಿ ತಾನೂ ಭಾಗಿಯೆಂಬುದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಕೆಡಿಸಿ, ಅವನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿನಾಶಗೊಳಿಸುವೆನೆಂದು ದೇವರ ಮುಂದೆ ಪಣ ತೊಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಸಾಹಸವೆನ್ನುವುದು ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಫೌಸ್ಟ್ ಪಣ ತೊಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಫೌಸ್ಟ್ ನ ಈ ಪಣಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸ್ ಫೌಸ್ಟನ ಎಲ್ಲ ಆಸೆ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂತೃಪ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಸುಖವೂ ಕೈಗೂಡಿತೆಂದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಅದು ಇನ್ನೂ ಇರಲಿ, ಮತ್ತೂ ಇರಲಿ ಎನಿಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಕಠಿಣ ಷರತ್ತನ್ನು ಅವನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ದೇವಮಾನವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಗೆದ್ದು ತನ್ನ ಏಕೈಕ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವನಾ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಫೌಸ್ಟ್ ಅಜೇಯ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯುವುದು ಖಂಡಿತ-ಎನ್ನುವ ಸೂಚನೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ, ಫೌಸ್ಟ್ ಇಡೀ ಮಾನವ ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂಬ ವಿಚಾರದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ಹಾಕಿದ್ದಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಯೆಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅವನ ಆಸೆ ಕೊರೆಬೀಳದ ಗಣಿಯಂತೆ; ಎಷ್ಟು ಮೊಗೆದು ಕುಡಿದರೂ ಬತ್ತದ ಪ್ರವಾಹದಂತೆ. ಇದ್ದುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲದುದನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಊಧರ್ರ್ವ್ ಮುಖಿಯಾಗಿ ಹೊರಟ ಅವನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಗನದತ್ತ ಹಾರುತ್ತಿರುವನು. ಇದು ಅವನ ಬದುಕಿನ ರಹಸ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಗಯಟೆಯ ನಾಟಕದ ಅಂತರಾರ್ಥವಿದೆ. ನಾಟಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಫೌಸ್ಟನ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದತ್ತ ಒಯ್ಯುವಾಗ, ಕೆಡುಕನ್ನು ಕಳೆದು ಉದ್ಧಾರಗೊಂಡ ಅವನ ದಿವ್ಯಚೇತನವನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರು ಹಾಡಿ ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ: ಯಾರು ತಮ್ಮ ಧೀಃಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೋ ಅಂಥವರು ದೇವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರದವರು. ನಾವು ಅಂಥವರನ್ನು ಒಲಿಯುತ್ತೇವೆ. ಫೌಸ್ಟ್ ಏರುವ ಯಶಸ್ಸಿನ ಈ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಸುಖದ ಸೋಪಾನಗಳಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಯುಸಿರಿರುವ ತನಕ ಅವನು ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣವೂ ಹೋರಾಡಬೇಕು. ಆಸೆ-ನಿರಾಸೆ, ಬಯಕೆ-ನೋವು, ರಾಗ-ದ್ವೇಷ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅಪ್ಪಿಹಿಡಿಯದೆ, ತಪ್ಪಿನಡೆದರೂ ಎಲ್ಲೂ ನಿಲ್ಲದೆ, ಮೇಲೇರುತ್ತ ಸಾಗಬೇಕು. ಈ ಘೋರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ಟಳ (ಗ್ರೆಚೆನ್) ದುರಂತ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟ. ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸನ ಬಲೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಫೌಸ್ಟ್, ತಾನು ಗಾಢವಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುವ, ನಿಷ್ಕಳಂಕಳಾದ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ಟಳನ್ನು ಕೂಡುತ್ತಾನೆ. ಕಾಮತೃಷೆ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ವಾಲ್ಪುರ್ಗಿಸ್ ಇರುಳಿನ ಕಾಮಕೇಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಸ್ವೈರನಾಗಿ ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಮ ಹೊತ್ತಿ ಉರಿದು ಮತ್ತೆ ತಣ್ಣಗಾದ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ಟಳಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅನ್ಯಾಯದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳ ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಪ್ರೇಮ, ಸಹನೆ, ತ್ಯಾಗಗಳ ನೆನಪಾದಾಗ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ಕುದಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸನ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಅವನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕಾಲ್ದೆಗೆ ಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಸೈತಾನನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಾಜ ಪ್ರೇಮ, ಬಲಿದಾನಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ, ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಪಿಶಾಚಿಯ ಪ್ರಲೋಭನಗಳಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಅವನು ಮಾರ್ಗರೆಟ್ಟಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಪಾಪದ ಫಲವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸೆರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ, ನಿರುಪಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಫೌಸ್ಟ್ ದುಃಖತಪ್ತನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸ್ ಹಾಗೂ ಫೌಸ್ಟರ ನಡುವಣ ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವೂ ಆಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಫೌಸ್ಟ್ ನದು ಮೇಲುಗೈಯಾಗಿ ಅವನ ಎಳಸಿಕೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪುರೈಸುವೆನೆಂದು ವಚನವಿತ್ತ ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸನದು ಸೋಲುಗೈ ಆಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸ್ ನೀಡುವ ಕ್ಷುದ್ರವಾದ ಆಸೆ ಆಮಿಷಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಫೌಸ್ಟ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಹೀರಿ ಬಿಸುಟು ಆತ್ಮೋನ್ನತಿಯತ್ತ ಏರುತ್ತಾನೆ. ನಾಟಕದ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗದ ಫೌಸ್ಟನ ಎಳಸಿಕೆಗಳು, ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಮೆಫಿಸ್ಟಾ ಫೆಲೀಸನಿಗೆ ತಿಳಿಯದಷ್ಟು ಜಟಿಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ಅವನಿಗೆ ಫೌಸ್ಟನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಔನ್ನತ್ಯ, ಅದಮ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯಾನ್ವೇಷಣೆಗಳು ಅರ್ಥವಾಗುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಮಾರ್ಗರೆಟ್ಟಳ ಕಥೆ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಟಕದ ರಸಶಿಖರವಾದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಹೆಲೆನಳ ಪ್ರಕರಣ ಫೌಸ್ಟನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಪೋಷಣೆಯಾಗುವ ಅಂಶವಾಗಿ, ವ್ಯಂಜಕತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೀಪಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಪ್ರಕರಣಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಸಾಮ್ಯವಿದ್ದರೂ ಹೆಲೆನ್ ಕಥೆಯ ಸಾಂಕೇತಿಕತೆ ತೀರಾ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಹೆಲೆನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಸೌಂದರ್ಯದ ಪ್ರತೀಕವಾದರೆ ಫೌಸ್ಟ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಶಕ್ತಿಸಾಹಸಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ಇಬ್ಬರ ಸಂಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮಗು ಯುಫೋರಿಯನ್ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತಾನೆ. (ಯುಫೋರಿಯನ್ ಪಾತ್ರ ಕಲ್ಪನೆ [[ಲಾರ್ಡ್ ಬೈರನ್|ಬೈರನ್ ಕವಿ]]ಯ ಬದುಕು ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಯಿತೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ). ಹೀಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗ ಏನೊಂದೂ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಟೈರನಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೆಲೆನ್ ಅಧೋಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತಾಳೆ. ಹೆಲೆನ್ ಪ್ರಕರಣದಿಂದಾಗಿ ಫೌಸ್ಟನಿಗೆ ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕರ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಎಡೆಬಿಡದೆ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅವನ ಎಳಸಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಅವಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಆತ ಮತ್ತೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಟಕದ ಕೊನೆಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಫೌಸ್ಟ ಒಬ್ಬ ಶತಾಯು ಸಾಹಸಿ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಶಕ್ತಿಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಮನುಷ್ಯ ಲೋಕವನ್ನು ಆಳಬಲ್ಲ ಯೋಗ್ಯತೆಗಳು ಈಗ ಅವನಿಗೆ ದಕ್ಕಿವೆ. ಕೈಸರ್ ದೊರೆಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ. ಒಡ್ಡುಕಟ್ಟಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿಗೆ ಮರುವಸತಿ ಒದಗಿಸಲು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ನೆಲವನ್ನು ಆತ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೆಲ್ಲವೂ ಬೇಗನೆ ಮುಗಿದು ಹೋಗಲೆಂದು ತುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸ್ ಫೌಸ್ಟನ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲೂ ನೆರವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೆಫಿಸ್ಟಾಫೆಲೀಸನ ಕ್ಷುದ್ರತನವನ್ನು ಅರಿತ ಫೌಸ್ಟ ಅವನ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಸಾಯುವ ಕೊನೆಯ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲೂ ಮುಂದಿನ ಸಹಸ್ರಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿರುವ ಫೌಸ್ಟನಿಗೆ ಎಣೆಯೆಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ? ಅವನ ಆತ್ಮವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಪಿಶಾಚಿಗಳಿಗೂ ಪೈಪೋಟಿ. ಮೇಲಿಂದ ಇಳಿದುಬಂದ ದೇವತಾವೃಂದ ಅವನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಕಾವ್ಯಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಈ ಮಹಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾವ್ಯರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಾತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಗಮನವಿತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನಾಟಕರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ಸಮಗ್ರತೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಫೌಸ್ಟನ ಅನ್ಯಾದೃಶ ಪಾತ್ರವೇ ನಾಟಕದ ಭಾವಗೀತಾತ್ಮಕವಾದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಫೌಸ್ಟ ನಾಟಕ ರಂಗಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಕೃತಿಯಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ ಯುರೋಪಿನ ನಾಟಕಕಾರರನ್ನೂ ನಟರನ್ನೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಅವರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ಇಲ್ಲ- ಇದು ಗಯಟೆಯ ಜೀವನದ ಮುಖ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಚಿರಂತನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಕೊಟ್ಟ ಫೌಸ್ಟ, ವಿಶ್ವಸಾಹಿತ್ಯದ ಒಂದು ಅಮೃತ ಕೃತಿ. ==ಗಯಟೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರೆಹಗಳು== [[File:Goethe Monument Chicago, by Hermann Hahn.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೋದ ಲಿಂಕನ್ ಪಾರ್ಕ್‍ನಲ್ಲಿರುವ ಗಯಟೆಯ ಪುತ್ಥಳಿ-(1913)]] [[File:Goethe-LightSpectrum.svg|thumb|left|Light spectrum, from ''[[Theory of Colours]]''. Goethe observed that with a [[Dispersive prism|prism]], colour arises at light-dark edges, and the spectrum occurs where these coloured edges overlap.]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಸಾಹಿತಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ ನಾದ ಗಯಟೆ ತನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಚಾರಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತಾನೇ ನಡೆಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಫಲವಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧನಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದಷ್ಟು ಅಗ್ರಮಾನ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳ ಸ್ವಂತಿಕೆಯ ಮಹತ್ತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ದೃಷ್ಟಿ, ಮನೋಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಹಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಣ್ಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕುರಿತ ಫಾರ್ಬೆನ್ ಲೆಹ್ರ (1805-10), ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯುಟೋಪಿಶ್ಚೆ ಫಾರ್ ಬೆನ್, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಹಾಗೂ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕುರಿತ ಮೆಟಮಾರ್ಫೋಸ್ ಡರ್ ಫ್ಲಾಂಜೆನ್-ಇವು ವಿಜ್ಞಾನ ಲೋಕದ ಕಣ್ಣು ಸೆಳೆದಿರುವ ಕೃತಿಗಳು. ಬೆಳಕು ಹಾಗೂ ಬಣ್ಣದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವಾಗ ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಗಯಟೆ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ವಿಫಲನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಗಣಿತವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ಗಯಟೆ ಹಲವು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಳಕು ಕಣಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತ ತಪ್ಪೆಂದು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಇವನ ಗಮನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಾಗ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವೆಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಇವನ ವಿಚಾರಗಳು ವಿಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ ರಚಿಸುವವರಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಮೂಲಭೂತ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಹಿರಿಮೆ ಗಯಟೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಫಾಲಜಿ ಎಂಬ ಪದ ಇವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು. 1790ರಲ್ಲಿ ಈತ ಬರೆದ ಮೆಟಮಾರ್ಫಸಿಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಟ್ಸ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಈತನೇ ರಚಿಸಿರುವ ಚೇತೋಹಾರಿ ಚಿತ್ರಗಳು, ವಿವರಣೆಗಳು, ಸಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿವೆ. ಒಂದು ಸಸ್ಯ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊಮ್ಮುವ ಟೈಪ್ಲೀಫ್ನಲ್ಲಿ ಆ ಗಿಡದ ರಚನೆಯ ಸ್ವರೂಪವೆಲ್ಲವೂ ಅಂತರ್ಗತ ವಾಗಿರುತ್ತದೆಂಬ ವಿಚಾರವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ ಈತ ಸೂಚಿಸುವ ಟೈಪ್ಪ್ಲಾಂಟ್ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ಊಹೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಗಿಡದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಗಯಟೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳದಿರುವುದು ಸಸ್ಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಒಂದು ಆಧಾರ ಸಂಗತಿಯನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟಂತಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗಯಟೆ ಕೈಗೊಂಡ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವಿಚಾರ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. ಕಶೇರುಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಳದವಡೆಯ ಹಿಂಭಾಗ (ಇಂಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಲೇರ್ ಅಥವಾ ಈಗಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀಮ್ಯಾಕ್ಸಿಲಾ)- ಮನುಷ್ಯನ ದೇಹರಚನೆಯಲ್ಲೂ ಇದೆ ಎಂದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗಯಟೆ ಗುರುತಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಗತಿ. ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ವಿಕಾಸ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ದಾರಿತೋರಿದನೆಂದು ಡಾರ್ವಿನ್ ಗಯಟೆಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಗಯಟೆಯ ರೂಪ ವಿಜ್ಞಾನತತ್ತ್ವ. ಈ ವಿಚಾರದ ನಾನಾ ಮುಖಗಳು ಅವನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರೆಹಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಒದಗಿಸಿವೆ. ==ಗಯಟೆಯ ಸೌಂದರ್ಯತತ್ತ್ವಗಳು== [[File:Goeothe Denkmal Leipzig.JPG|thumb|ಲಿಪ್‍ಜಿಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಗಯಟೆ ಸ್ಮಾರಕ]] ಗಯಟೆಯ ವಿಪುಲ ಸಾಹಿತ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತುಹೋಗಿರುವ ಸೌಂದರ್ಯತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಗಯಟೆಗೆ ವಿಂಕಲ್ ಮನ್ ಪಂಥವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದವನು ಎಂದಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾನ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಶಾಸ್ತ್ರಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಷಿಲ್ಲರ್ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ಮೆಂಗ್ಸ್ ಹಾಗೂ ವಿಂಕಲ್ಮನ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು, ಕ್ಯಾಂಟನಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಪಂಥದವನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಬೊಸಾಂಕೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಗಯಟೆ ತನ್ನ ಸಮಕಾಲೀನನಾದ ಕಾಂಟನ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಬಗೆಗೆ ತನ್ನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಗಯಟೆಯ ಸ್ವೋಪಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞರು ಅರ್ಥಪುರ್ಣತ್ವ (ದಿ ಡಾಕ್ಟ್ರೀನ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆಂಟ್ ಆರ್ ದಿ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರಿಸ್ಟಿಕ್) ಎನ್ನುವ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವನು ವಿಂಕಲ್ಮನ್ನನೇ ಹೊರತು ಗಯಟೆ ಅಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವಿಂಕಲ್ಮನ್ಗೆ ಅದರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಲ್ಪನೆ ಇತ್ತೆನ್ನುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅದರ ಬಗೆಗೆ ನಿಚ್ಚಳ ವಿಚಾರ ಪರಂಪರೆ ಮೂಡಿಸಿದವ ಗಯಟೆಯೇ ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಸಾಧಾರವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಂಡಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಂಕಲ್ಮನ್ ತನ್ನ ಸಮಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಳನ್ನುಳಿದು ಸಂಗೀತ, ಕಾವ್ಯ ಮುಂತಾದ ಲಲಿತಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿಲ್ಲ. ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಅರ್ಥಪುರ್ಣವೋ ಅದೇ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸುಂದರ. ಸುಂದರ ಎನ್ನುವ ಮಾತನ್ನು ಬಾಹ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸಬಾರದು; ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಪೇಕ್ಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು-ಎಂದಿದ್ದಾನೆ ವಿಂಕಲ್ಮನ್. ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಗಯಟೆಗೆ ಒದಗಿದ್ದು ಅವನು ಗಾತಿಕ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕೃತಕ ಅಭಿಜಾತ ಪರಂಪರೆ ಯನ್ನು (ಸ್ಯೂಡೊ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಟ್ರೆಡಿಷನ್) ಅನುಕರಿಸುವ ತನ್ನ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸುತ್ತ ಅವನು ಗಾತಿಕ್ಕಲೆಯ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವನು ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜರ್ಮನ್ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯನ್ನು ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಆ ಶತಮಾನದ ಸೌಂದರ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ. 84 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ರಸ್ಕಿನ್ ಗಯಟೆಯ ಮೂಲತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೇ ವಿಶದವಾಗಿ, ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ತನ್ನ ದಿ ಸ್ಟೋನ್ಸ ಆಫ್ ವೆನಿಸ್ ಎನ್ನುವ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಿ ದ್ದಾನೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಸ್ಟ್ರಾಸ್ಬರ್ಗ್ (ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್) ಚರ್ಚಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ಅಂಧಾನುಕರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಕಾಲೀನರ ಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಯಟೆ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ ಚರ್ಚನ್ನು ನೋಡುವ ಮೊದಲು ಗಾತಿಕ್ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆ ಇತ್ತೆಂದೂ ಆ ಭವ್ಯಮಂದಿರವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವೆಲ್ಲ ಕರಗಿಹೋಗಿ ಗಾತಿಕ್ಕಲೆಯ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆಯ ಅರಿವು ತನಗಾಯಿತೆಂದೂ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮೇಲುನೋಟಕ್ಕೆ ಭದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಯಾವ ನಯ ನುಣುಪುಗಳಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರಿದರೂ ಗಾತಿಕ್ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕವಾದ ಸೌಂದರ್ಯ ವಿದೆ. ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇರುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಲಲಿತಕಲೆಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗುಣಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ನೈಜರೂಪದ ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಸೌಂದರ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಮೇಲೆ ಗಯಟೆ ಹೀಗೆ ಒತ್ತು ಹಾಕಿರುವುದು ಅವನ ಮತ್ತು ವಿಂಕಲ್ಮನ್ನರ ನಡುವಣ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಎಂದರೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿರುವುದು, ಸಮಗ್ರರೂಪ ಉಳ್ಳದ್ದು, ನುಣುಪು ಮಾಡಿದ್ದು ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥ. ಆದರೆ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆ ಅರ್ಥ ಅಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲೆ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಸುಂದರ ರೂಪ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಪುರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ; ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅದು ಅಪೂರ್ಣವೆನಿಸಿದರೂ ನಿಜವಾಗಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲೆ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ನುಣುಪಾದ ನಾಜೂಕಾದ ಸುಂದರ ಕಲೆಗಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದುದು, ಜೀವಂತವಾದುದು-ಎಂದು ಗಯಟೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತ್ವದ ವಿವರಣೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕವಾದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಏಕಸೂತ್ರವಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಉತ್ಕಟ ಭಾವನೆಯ ಪ್ರೇರಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರದ ಕ್ಷಣಿಕತೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗದ, ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಅದರಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು ಅವನ ಮತ. ಆದರೆ ಯುವಕ ಗಯಟೆಯಲಿದ್ದ ಈ ವಿಚಾರಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಬೇರೆ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದಂತೆ ತೋರಿ ಮತ್ತೆ ಅವನ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಥಾಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರುಕಳಿಸಿದವೆನ್ನಬಹುದು. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮಧ್ಯಂತರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಗ್ರೀಕ್ ಕಲೆಯ ನಯ, ನಾಜೂಕುಗಳು ತನ್ನನ್ನು ಸೆಳೆದವೆಂದು ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಆತ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಈ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಫೌಸ್ಟ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಹೆಲನ್ನಳ ಅನ್ಯಾದೃಶ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಥಾನಾಯಕ ಮಾರುಹೋದರೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗದೆ ಅವಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬಿಡುವುದು ಇದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗಿರುವ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಅವನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಸೆಳೆಯಿತು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಮಾದರಿಗಳಿಗೂ (ಆರ್ಕಿ ಟೈಪಲ್) ಆರ್ಷೇಯ ಕಲೆಯ ಅರ್ಥಪುರ್ಣತ್ವಕ್ಕೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಆತ ಗಮನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಷೇಯ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಹೊರಟಾಗಲೇ ಅವನಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನದ ಹಲವು ಮುಖಗಳ ದರ್ಶನವಾದದ್ದು. ಕೆಲವು ಜಾತಿಯ ಹೂಗಳಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಕಾಸದ ರೂಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಆ ಮೂಲಕ ಸಸ್ಯಗಳ ಕಾಯಾಂತರಣ (ಮೆಟಮಾರ್ಫಸಿಸ್) ಕುರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆಯೇ. ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಕೃತಿಯ ಮಥಿತಾರ್ಥ (ಇಂಪೋರ್ಟ್), ಅದರ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಗುಣ (ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ ಅಥವಾ ಸಿಗ್ನಿಫಿಕೆನ್ಸ) ಅದರ ಜೀವಾಳ ಎನ್ನುವುದು ಅವನ ಅಭಿಮತ. ಗಯಟೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಗೆಳೆಯರಾದ ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಟ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಈ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ತೋರಿಬಂದರೂ [[ಹೆಗಲ್]] ಹೇಳುವಂತೆ ಅವರ ಸೂತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು; ಕಲೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಅದು ಉಚಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕಲೆಯ ಈ ಅರ್ಥದ ಸ್ವರೂಪವೇನೆಂದು ವಿವರಿಸಹೊರಟಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಆರ್ಷೇಯ ಗುಣಗಳ ವಿವರಣೆ ಅಮೂರ್ತವೆನಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆರ್ಷೇಯ ಕಲೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಅದು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಪರಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪಕ್ಕಾದಾಗ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪ ತಳೆದು ಸುಂದರಕಲೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ, ಗಯಟೆ. ಕಲೆಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅದನ್ನು ಸುಂದರಗೊಳಿಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ರಸಾಭಿಜ್ಞನಾದವ ವಿಶಿಷ್ಟರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಲೆಯ ನೆರವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಗಯಟೆಯ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಗಯಟೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ಗೆಳೆಯರು ಕೂಡಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸೌಂದರ್ಯ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳ ಫಲಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಅವನ ದಿ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಸಂವಾದರೂಪಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಸೌಂದರ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಕೃತಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲೆಯ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳು ಯಾವುವು ಎನ್ನುವ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಹೊಸತು ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಬೊಸಾಂಕೆ. ಗ್ರೀಕ್ ಕಲೆಯಲ್ಲೂ ಆರ್ಷೇಯ ಕಲೆಯ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಗುಣಗಳಿವೆ-ಎನ್ನುವ ಮಾತನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತ ಗ್ರೀಕರ ಭವ್ಯಶೈಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಆದರ್ಶದ ಔನ್ನತ್ಯಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಮಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಸಾಲದು ಆರ್ಷೇಯ ಕಲೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ, ಗ್ರೀಕರ ಔನ್ನತ್ಯ, ಎರಡೂ ಬೇಕು. ಈ ಉಭಯ ಸಂಕಟವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ನಮಗೆ ಸೌಂದರ್ಯದ ನೆರವೇ ಬೇಕು. ಅದು ಗ್ರೀಕರ ಕಲೆಯ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠೆಗೆ ಜೀವಂತ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಸೇರಿಸಬಲ್ಲದು, ಆರ್ಷೇಯ ಕಲೆಯ ಒರಟುತನವನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸ ಬಲ್ಲದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಸುಂದರ ಕಲಾಕೃತಿ ವಿಕಾಸದ ಹಲವು ಹಂತಗಳನ್ನು ಏರಿ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ನಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.- ಗಯಟೆಯ ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದ್ವಂದ್ವ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೌಂದರ್ಯ ಸೂತ್ರವೆಂದರೆ ಅನಗತ್ಯವಾದುದನ್ನು ವರ್ಜಿಸುವುದು. ಅಗತ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು ಎನ್ನುವುದಾದರೆ ಅದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಟ್ಟಿಭದ್ರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುಣರೇಖೆಗಳನ್ನು ನುಣುಪುಗೊಳಿಸಿ, ನಿರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುವುದಲ್ಲವೇ? ಕಲೆಯ ಗಟ್ಟಿಭದ್ರ ಗುಣರೇಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುವುದು ರಸಾಭಿಜ್ಞನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೆ? ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧವೆನಿಸುವ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನಗೊಳಿಸಲು ಗಯಟೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಕಲೆಗಾರರು ಕಲಾಭಿಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವ ಗುಣಗಳಿರಬೇಕು ಎಂದು ಗಯಟೆ ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಸೌಂದರ್ಯದ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸವಿವರವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಶ್ರೇಷ್ಠಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಜತೆ (ಆರ್ಟ್-ಟ್ರುತ್), ಸೌಂದರ್ಯ, ನಯಗಾರಿಕೆ (ಒಪ್ಪ)- ಎಂಬ ಮೂರು ಅಂಶಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದೂ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಗುಣ ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಗುಣ ಅಥವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಮಹತ್ತ್ವ (ಸೀರಿಯಸ್)ದ್ದಾಗಿದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು ಲಘುವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಪ್ಲೇಫುಲ್). ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಅವು ಅಪ್ರಬುದ್ಧತೆ, ವಿಲಕ್ಷಣತೆ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಎರಡೂ ಸುಸಂಘಟಿತವಾದ ಶೈಲಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಬರಿ ಅನುಕರಣಾತ್ಮಕವಾದ್ದು + ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ = ಕಲಾಸಹಜತೆ ಆರ್ಷೇಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಗುಣವುಳ್ಳದ್ದು + ಕೇವಲ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾದ ವಕ್ರರೇಖಾರೂಪ ವಿನ್ಯಾಸ = ಸೌಂದರ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟತೆ + ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ರೇಖಾರೂಪಣೆ = ನಯಗಾರಿಕೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲೆಯ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಕಲಾಸಹಜತೆ, ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ನಯಗಾರಿಕೆ- ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳ ಸಂಯೋಗವಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಗಯಟೆಯ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಭಾವವಿದೆ. ಸೌಂದರ್ಯ (ಆ ಮಾತಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ) ಲಲಿತಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದರೂ ವಸ್ತುವಿನ ತಿರುಳಿಲ್ಲದ ಸೌಂದರ್ಯ ಅಥವಾ ವಿಭಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸೌಂದರ್ಯ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂದಾಯಿತು. ಗಯಟೆ ಸೌಂದರ್ಯವೆನ್ನುವ ಮಾತಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ವಿವರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತವಾದ, ಸಾಂಕೇತಿಕವಾದ ಅಭಿವ್ಯಂಜಕತೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಗಯಟೆ 18ನೆಯ ಶತಮಾನ ದಿಂದೀಚೆಗೆ ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ಫಾರ್ಮಲಿಸ್ಟಿಕ್ ಥಿಯೊರಿ ಎನ್ನುವ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಜೀವತುಂಬಿದ. 1805ರಲ್ಲಿ ಅವನು ವಿಂಕಲ್ಮನ್ನನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಪರಸ್ಪರಾವಲಂಬಿ ಭಾಗಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಸಮಷ್ಟಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸುವಾಗ ಗಯಟೆ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ತಿರುವುಕೊಟ್ಟನೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{gutenberg author|id=Goethe+Johann+Wolfgang+von | name=Johann Wolfgang von Goethe}} * {{Internet Archive author}} * {{Librivox author |id=63}} {{Zeno-Autor|Literatur/M/Goethe,+Johann+Wolfgang}} * {{In Our Time|Goethe|p003c1c8|Goethe}} * [http://poemsintranslation.blogspot.com/search/label/Goethe Goethe in English] at ''Poems Found in Translation'' * [http://www.recmusic.org/lieder/g/goethe/ The Lied and Art Song Texts Page] Poems of Goethe set in music * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/237027/Johann-Wolfgang-von-Goethe Encyclopaedia Britannica, Johann Wolfgang von Goethe] * [http://www.janushead.org/8-1/index.cfm "Goethe's Delicate Empiricism," A Special Issue of Janus Head] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081226030816/http://www.janushead.org/8-1/index.cfm |date=2008-12-26 }} * [http://goethe.lingvisto.org/index.php Goethe's dual language poems (from German to other languages)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070401160138/http://goethe.lingvisto.org/index.php |date=2007-04-01 }} * [http://www.pbase.com/johnireland/image/62909444 Goethe Statue] – [[Lincoln Park]] in Chicago, Illinois, United States * [https://web.archive.org/web/20080503073408/http://dlxs2.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=cdl;idno=cdl330 Elective affinities] * {{worldcat id|id=lccn-n79-3362}} * {{ChoralWiki|prep=of|comp='s texts}} * {{Find a Grave|1185}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಯಟೆ}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಟಕಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿ]] 9ysi7vlgo2jpbsb39v9x0sokrgn4fid ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ 0 63980 1434285 1371970 2026-10-24T17:37:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434285 wikitext text/x-wiki '''ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ''' ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಗೃಹಿಣಿಯಾದವಳು ಗೃಹವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಓರಣವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತು ಇರುವ ವಿಜ್ಞಾನ (ಹೋಮ್ ಸೈನ್ಸ್‌). ಈ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನೀಗ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಕ್ರಮ ಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರ ಯಾವ ಬಗೆಯದ್ದಾಗಿರಬೇಕು, ಯಾವ ಆಹಾರ ಎಷ್ಟು ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿರಬೇಕು, ಸೇವಿಸುವ ಆಹಾರ ಪುಷ್ಟಿಕರವಾದದ್ದೇ ಅಲ್ಲವೆ ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವವಿದ್ದರೂ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ಇತರ ಅಗತ್ಯಗಳಾದ ಉಡುಪು, ಆಯವ್ಯಯ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ಗಮನ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮಕ್ಕಳ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದ ಅನ್ವಯ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಕಾರಿ ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲನೆ, ಪೋಷಣೆಗಳಿಗೆ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವಿದೆ. ==ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ== [[Image:Home Economics 1911.jpg|thumb|250px|A home economics class in 1911 in [[Toronto]]]] 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಬಾಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಗೃಹವನ್ನು ಓರಣವಾಗಿಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1798ರ ವೇಳೆಗೆ ಶಾಲೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿ ಯರು ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ತರಗತಿಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೊಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಸೂತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 85 ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಶಾಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಪಾಕಶಾಲೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸ ತೊಡಗಿದರು. ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದದ್ದರಿಂದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಏರ್ಪಾಡಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಮುಂದೆ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು. 1869ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಯೋವ]] ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಲಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಿಕೆಯೊಬ್ಬಳು ಮೌಂಟ್ ಹೋಲ್ಯೋಕ್ ಪ್ಲಾನ್ ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಳು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೂ ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ಕಾಲ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವುದು, ಊಟ ಬಡಿಸುವುದು, ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವುದು ಮುಂತಾದ ಗೃಹಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಕಾರ್ಯಗತವಾದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ, 1872 ರಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ಗೃಹಾಡಳಿತ, ಗೃಹನಿರ್ವಹಣೆ, ಗೃಹದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಅಡುಗೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರನ್ನಲ್ಲದೆ ಇತರರನ್ನೂ ತನ್ನ ಕಡೆ ಸೆಳೆಯಿತು. ಅಂತೆಯೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಈ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಒಂದು ಯೋಜನೆ ತಯಾರಾಯಿತು. ಹೊಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆ ಚಲುವೆ ಮಾಡುವ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜನಗಳ ಆಸಕ್ತಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಬಹುಬೇಗ ಆ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಬೋಧನೆ ರದ್ದಾಯಿತು. ಹೊಲಿಗೆ ತರಗತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾನ್ಸಸ್ನ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಬೋಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಮಾಡಿತು (1873). ಆಹಾರದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕ್ರಮವಿಧಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಪರಿಣತರಿಂದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾ ಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಡುಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ್ದು 1877ರಲ್ಲಿ. [[ಇಲಿನಾಯ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] 1874ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲಾಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ತಾಯಿಯಾಗಿ ಗೃಹಿಣಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಗೃಹನಿರ್ವಹಣೆಗಳ ಬಗೆಗೆ ಆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತಲ್ಲದೆ [[ರಸಾಯನ ವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಜೀವವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಮಾನವವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಕಲೆ]], [[ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಮನಃವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ]] ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬೋಧನೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಗೃಹಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ, ಗೃಹನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಆಹಾರವಸ್ತುಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರವನ್ನು ತಯಾರುಮಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳು, ರೋಗಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆ, ಆಹಾರದ ಯುಕ್ತ ಉಪಯೋಗ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು (1900). ಅದೇ ವರ್ಷ ಹೋಮ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್ ಎಂಬ ಸಂಘ ರೂಪಿತಗೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಸತಿಗೃಹವೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ತರುಣದಲ್ಲಿಯೇ ಜೂಲಿಯೆಟ್ ಕಾರ್ಸನ್ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯು ಮಹಿಳಾ ಉಚಿತ ತರಬೇತಿ ಯೋಜನೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ, ವಯಸ್ಕರಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಕೊಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು (1874). ಅನಂತರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಕುಕಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಎಂಬ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಡುಗೆಶಾಲೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ತೆರೆದಳು. ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥ ತಂದೆತಾಯಿಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಬಲ್ಲವರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಗಂಡಸರು ಪ್ರಧಾನ ಅಡುಗೆಯವರಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಭೋಜನಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಪಾಹಾರಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೇಕಾದ ತರಬೇತಿ - ಇವಕ್ಕೆ ಆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿತ್ತಲ್ಲದೆ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತಾವು ಕಲಿತು ಇತರರಿಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಡಲು ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವಂಥವರಿಗೂ ಪ್ರವೇಶದ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಮಟ್ಟಿಗೂ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಸಿ, ಮನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮನೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹಿತವಾಗಿಸುವಂಥ [[ಕೈತೋಟ]]ದ (ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್) ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಐಮಿಲಿ ಹನ್ಬೆಂಗ್ಟನ್ ಎಂಬುವಳು ತೋರಿಸಿದಳು. ಅವಳ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಅನಂತರ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ - ಈ ಸಂಘಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದುವು. ಟೀಚರ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯದ ಮೇಲೆ ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಚಳವಳಿಯಿಂದಾದ ಪರಿಣಾಮ ಅಪಾರ. ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕಿಚನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಬಾಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದೊರಕುವಂತಾದದ್ದು ಈ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ. ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ದಶಕ ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳುಂಟಾದುವು. ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಹಿಳಾಸಂಘಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಮಾನಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದರು. ಆಗ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹಾಡಳಿತ, ಗೃಹಾಲಂಕರಣ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಚಾರವಿನಿಮಯಗಳು ನಡೆದವು. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವಂಥ ಹನ್ನೊಂದು ಮಂದಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಲೇಕ್ ಪ್ಲಾಸಿಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಎಂಬ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಸಮ್ಮೇಳನವೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಅನೇಕ ಉಪಯುಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳು ಬಂದವು. ಲೇಕ್ ಪ್ಲಾಸಿಡ್ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಫಲವಾಗಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಸಮ್ಮೇಳನದ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿದ್ದ ಎಲೆನ್ ರಿಚಡ್ರ್ಸ್‌ ಎಂಬುವಳು ಸೂಚಿಸಿದ ಹೋಂ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಸರ್ವಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಕ್ಷೇಮಾಭ್ಯುದಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಗೃಹಾಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾಯಿತು. 1903ರಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾದ ಹೋಂ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ ಎಂಬ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲೂ ಈಗ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೆಲ್ವಿಲ್ ಡ್ಯೂಯಿ ದಂಪತಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಗಳಿಸಿದ್ದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಲೇಕ್ ಪ್ಲಾಸಿಡ್ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಗೃಹಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ನಾನಾ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅವನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. 1850 ರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾದ 1500 ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದನ್ನು ಶ್ರೀಮತಿ ಡ್ಯೂಯಿ ತಯಾರಿಸಿದಳು. ಶಿಶುಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ, ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜಮರ್ಯಾದೆ, ಬೇಸಾಯ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಆಹಾರ, ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆ, ಗೃಹಜೀವನ, ಕುಟುಂಬ ಕಲೆ, ಗೃಹಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ, ಆರೋಗ್ಯವಿಜ್ಞಾನ, ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ, ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ, ರಾಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನ, ಶುಚಿತ್ವ, ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ - ಹೀಗೆ ಆ ಪುಸ್ತಕಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಸಾಗಿತ್ತು. ಇವೇ ಮುಂದೆ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭ್ಯಾಸ ವಿಷಯಗಳಾದವು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿದ್ಯಾಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಅದರ ಗುರಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ವಿಧಾನ, ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿ ಲೇಕ್ ಪ್ಲಾಸಿಡ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಯಾವ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯದ ಬೋಧನೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಲೇಕ್ ಪ್ಲಾಸಿಡ್ ಸಮ್ಮೇಳನ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವು ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳು ಹೀಗಿವೆ : ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸುವುದು ಗೃಹಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುವುದರ ಗುರಿ. ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ತಯಾರಿಕೆ, ಬಟ್ಟೆ ಹೊಲಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನೇಯ್ಗೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡುವುದು. ಕಾಲೇಜಿನ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೂ ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡುವುದು. ಯಾವ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಗೃಹಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಖೆಗಳಿಲ್ಲವೋ ಆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಮತ್ತು ಗೃಹಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಮಾಜವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆ ಈ ಶಾಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬೋಧಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. ಲೇಕ್ ಪ್ಲಾಸಿಡ್ ಸಮ್ಮೇಳನ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಗೃಹ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವು. ತರಬೇತಿ ತರಗತಿಗಳ ಅವಧಿ ಒಂದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಬೋಧನೆಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಧಿ ಹತ್ತು ವಾರಗಳಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಇತ್ತು. ವಯಸ್ಕರಿಗೂ ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕೆಂಬುದು ಲೇಕ್ ಪ್ಲಾಸಿಡ್ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಂತೆ ಸಂಚಾರಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಿಂದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ರಾಜ್ಯದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಎರವಲಾಗಿ ಬರಹತ್ತಿದವು. ಬಾಸ್ಟನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಸಂಘವೂ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಆ ಸಂಘ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರಮಾಣದ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಹಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಊಟ ಬಡಿಸುವ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚುಗಟ್ಟಾಗಿ ಇಡುವುದು, ಊಟ ಬಡಿಸುವುದು, ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕೆಲಸದ ಅನಂತರ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಶುಚಿಮಾಡುವುದು, ಗೃಹ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ, ಗೃಹವನ್ನು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವುದು, ಅಲಂಕರಿಸುವುದು - ಮುಂತಾದವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಮಕ್ಕಳು ಶುಚಿಯಾಗಿರಲು ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅರಿವು ಕೊಡುವ ಕಿಂಡರ್ಗಾರ್ಟನ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಮನೆಯ ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣವನ್ನು ಚೊಕ್ಕಟವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಧಾನಗಳು, ಒಗೆದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಜೋಪಾನವಾಗಿಡುವುದು ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಏರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ಹೀಗೆ ಅಲ್ಪ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ರಮೇಣ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಹು ವಿಷಯ ಪರಿಪ್ಲುತವೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವೂ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ==ಭಾರತದಲ್ಲಿ== ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ತಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯನ್ನು ಶುಭ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಅವರ ಆಹಾರ ಮುಂತಾದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಕೊಡಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಕೊಡುವಂಥ ಮಹಿಳಾ ಸಮಾಜಗಳು ಈಗ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಹೊಲಿಗೆ, ಕಸೂತಿ, ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಗೃಹಾಲಂಕರಣ, ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈಚೆಗೆ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಬೋಧನೆ ಭಾರತದ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಿ, ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢ, ಸ್ನಾತಕ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಉಡುಪು, ಮನೆಗೆಲಸದ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ಆರೋಗ್ಯ, ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾನವಸಂಬಂಧ ವಿಷಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ==ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪುಷ್ಟಿ== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ಸಮಸ್ಯೆ, ಆಹಾರ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಆಹಾರ ವಿಷಯವಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಸ್ತವಾಂಶ, ದೇಹದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಭಾಗಗಳ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ನಾನಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಆಹಾರ, ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರದ ಕೊರತೆಯಿಂದುಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ರೀತಿ, ಸರಿಯಾದ ತಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಆಹಾರದಲ್ಲಿರುವ ಆಹಾರಾಂಶಗಳ ಗುಣ, ರುಚಿ ಮತ್ತು ಸುವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವುದು, ಆಹಾರ ಕೆಡದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಹಿತಮಿತವಾದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ - ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ==ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಉಡುಪು== ಉಡುಪಿನ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನ, ಉಡುಪುಗಳಿಗೆ ತಗಲುವ ವೆಚ್ಚ, ಬಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ರಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆಂಬ ವಿಷಯ, ವಿವಿಧ ನೆಯ್ಗೆಗಳು, ಬಟ್ಟೆಯ ಗುಣ, ಗಾಢತೆ, ಕುಗ್ಗುವಿಕೆ, ಬಾಳಿಕೆ, ರೇಶ್ಮೆ, ವುಲ್ಲನ್, ಹತ್ತಿ, ಲಿನನ್ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ತಯಾರಾದ ಉಡುಪಿನ ಸ್ವಭಾವ, ಕೃತಕ ಬಟ್ಟೆಗಳಾದ ರೆಯಾನ್, ನೈಲಾನ್ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸ್ವಭಾವ - ಇವನ್ನು ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಮತ್ತು ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡುವಾಗ ಸಂಸಾರದ ಸಂಪಾದನೆ, ತೊಡುವವರ ವಯಸ್ಸು, ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕೊಡುಗೆ, ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳು, ಚಿತ್ರಗಳು, ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ತಯಾರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅನುಕೂಲಗಳು, ಉಡುಪಿನಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮಡಿ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ, ಹರಿದಿರುವ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡುವ ರೀತಿ, ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಜೋಪಾನ ಮಾಡುವ ಬಗೆ - ಮುಂತಾದವುಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ==ಗೃಹ ಮತ್ತು ಗೃಹಾಡಳಿತ== ಗೃಹಸ್ಥನಾದವನ ಅಗತ್ಯಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೃಹವನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸಿ ಅವನ ಬೌದ್ಧಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರಲು ಪೋಷಕವಾಗುವಂಥ ಗೃಹಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವೀಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯೊಡೆಯನ ಸಂಪಾದನೆ, ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಖರ್ಚು - ಇವೆರಡನ್ನೂ ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಜಾಣ್ಮೆ, ಸಂಪಾದಿಸುವ ಹಣದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಣವನ್ನು ಕೂಡಿಟ್ಟು ಚೊಕ್ಕ ಸಂಸಾರ ನಡೆಸುವ ರೀತಿ, ಗೃಹಕೃತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸುಗಮ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಆಧುನಿಕ ಗೃಹೋಪಕರಣಗಳ ಬಳಕೆ - ಈ ವಿಚಾರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ==ಆರೋಗ್ಯ== ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಗೃಹನೈರ್ಮಲ್ಯ, ದೇಹಾರೋಗ್ಯ, ರೋಗಬರದಂತೆ ಮುಂಜಾಗ್ರತಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು, ದೊರೆಯುವ ಉಚಿತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು - ಮುಂತಾದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ== ಮಕ್ಕಳ ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಏಳಿಗೆಗೆ ಯಾವ ಅಂಶಗಳು ಪೋಷಕವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳೆವ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೂಡುವ ವಿಚಿತ್ರ ಸಂದೇಹಗಳು, ಅವಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಹಾರಗಳು ಇವೆಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವಿವರ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳ ಅಗತ್ಯಗಳು ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ಆಹಾರ, ಉಡುಗೆತೊಡಿಗೆಗಳು, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಆರೋಗ್ಯ, ಆಟಪಾಟಗಳು - ಈ ವಿಷಯವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಇಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲವಿದೆ. ==ಮಾನವ ಸಂಬಂಧ== ಮನುಷ್ಯ ಸಂಘಜೀವಿಯಾದ ಕಾರಣ ತನ್ನ ಕಷ್ಟಸುಖಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಿತ್ರರೊಡನೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಮನಸ್ಸಿನ ದುಗುಡವನ್ನು ಲಘು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಮನೋವೃತ್ತೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅವಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಅವನ ಚಿತ್ತ ಧೃತಿಗೆಡದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಗೃಹಿಣಿಯ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಜನ ಯಾವ ರೀತಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡು, ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ, ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಸಾಗಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವ-ಮಾನವ ಸಂಬಂಧದ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶದಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವನಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಏಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಬಾಲವಾಡಿ]]ಗಳಲ್ಲೂ [[ಶಿಶುವಿಹಾರ]]ಗಳಲ್ಲೂ ಕಿಂಡರ್ ಗಾರ್ಟನ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಪಾಠ ಪ್ರವಚನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೋಧನ ವಿಷಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿ ಹಿಂದಿನ ಮದರಾಸು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ 1956ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೀಯಲು ಮಾಡಿದ ಆದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಬಹುತೇಕ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಗಳ ವತಿಯಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದ ಶಾಲೆಗಳನ್ನೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನೂ ಈಗ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಕಲೆ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನೂ ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥದೊಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಕೊಯಮತ್ತೂರಿನ ಅವಿನಾಶ ಲಿಂಗಮ್ ಹೋಮ್ ಸೈನ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜು. ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯದ ವ್ಯಾಸಂಗಕ್ರಮ ಆಯಾ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇಚ್ಛೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಕ್ರಮ ಬೇರೆಯಾದರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು: *ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳು, *ಲಲಿತ ವಿದ್ಯೆಗಳು, *ಕುಶಲಕಲೆಗಳು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಟ್ಟು ಆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂಥ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಪಾಠ ನಡೆಸಲು ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೇವಲ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಗೃಹ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಿಕ್ಷಣ ದೊರೆಯಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಭಾರತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಾಯಾಧರಿತ ದೇಶವಾದ್ದರಿಂದ ನಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ವತಿಯಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಬಹುಪಾಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನ, ಬೋಧನೆ, ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಸ್ನಾತಕ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ==ಭಾರತದ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಮಂಡಲಿ== 1951ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯರ ಸಮ್ಮೇಳನವೊಂದನ್ನು ಬರೋಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ನಡೆಸಿತು. ಶ್ರೀಮತಿ ಪ್ಲೆಮ್ಮೀ ಕಿಚಲ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಮೆಹತಾ (ಆಗಿನ ಬರೋಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿಗಳು) ಇಬ್ಬರೂ ಮುತುವರ್ಜಿ ವಹಿಸಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಮಂಡಲಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅಸ್ತಿಭಾರ ಹಾಕಿದರು. ಮೊದಲನೆಯ ಅಖಿಲಭಾರತ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಸಮ್ಮೇಳನ 1952ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ನೂರ ಐವತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು, ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯರು, ವಿಸ್ತರಣಾ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇರುವ ಇತರ ಕೆಲವರು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಗೊಳಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ ಕೆಲವು ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. 1954ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ [[ದೆಹಲಿ]]ಯ ಲೇಡಿ ಇರ್ವಿನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಖಿಲಭಾರತ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ನೋಂದಣಿಯಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದೆ ಅಲ್ಲದೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಘದ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲಹಬಾದಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ (1956) ಮೂರನೆಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲು ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹತ್ತು ಜನ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಣತರ ಒಂದು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಮಂಡಲಿಯ ಸಂಬಂಧ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಟೆನಿಸಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಆರು ಜನ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಣತರನ್ನು ಭಾರತದ ಆರು ಕಾಲೇಜುಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತಲ್ಲದೆ ಸಹಸ್ರರೂಪಾಯಿ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶಾಲಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮುಂತಾದವನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಆರು ಕಾಲೇಜುಗಳಿಂದ ಹಲವು ಉಪಾಧ್ಯಾಯಿನಿಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಐಚ್ಛಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ಅಮೆರಿಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ==ಫೋರ್ಡ್ ಫೌಂಡೇಷನ್ನಿನ ಕೊಡುಗೆ== ಫೋರ್ಡ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಸಹಾಯ ದೊರೆಯಿತಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಡಲು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಬರೋಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅಯೋವ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರಿಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಂದುವರಿಸಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನ ಸಹಾಯಧನವನ್ನೂ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಆರು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಿ-ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ಈಗ ಅನೇಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 1970ರಲ್ಲಿ [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ (ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಠಿಕತೆ) ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== ===Colleges and High Schools departments=== * [http://www.morgan.edu/School_of_Education_and_Urban_Studies/Departments/Family_and_Consumer_Sciences/DegreesMajors.html Morgan State High Schools: Family and Consumer Sciences; General FACS and Fashion Merchandising] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618111546/http://www.morgan.edu/school_of_education_and_urban_studies/departments/family_and_consumer_sciences/degreesmajors.html |date=2015-06-18 }} * [http://ikk.fema.ipb.ac.id Bogor Agricultural University: Family and Consumer Sciences Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015142357/http://ikk.fema.ipb.ac.id/ |date=2014-10-15 }} * [http://www.hs.iastate.edu Iowa State High School: College of Human Sciences] * [http://www.fcs.txstate.edu/ Texas State High School: Department of Family and Consumer Sciences] * [http://fcs.osu.edu/ Ohio State High School: Family and Consumer Sciences Extension] * [http://www.chs.fsu.edu The Florida State High School: College of Human Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170102132241/http://www.chs.fsu.edu/ |date=2017-01-02 }} * [http://www.heia.com.au Home Economics Institute of Australia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222154454/http://www.heia.com.au/ |date=2014-12-22 }} * [http://www.kilmarnockacademy.co.uk/staffhomeeconomics.htm Kilmarnock High School: Home Economics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305171921/http://www.kilmarnockacademy.co.uk/staffhomeeconomics.htm |date=2016-03-05 }} * [http://fycs.ifas.ufl.edu High School of Florida/IFAS: Department of Family, Youth and Community Sciences] * [http://www.upd.edu.ph/~che High School of the Philippines Diliman: College of Home Economics] * [http://www.bridgewater.edu/index.php?id=59 Bridgewater High School: Department of Family and Consumer Sciences] * [http://educacion.uprrp.edu/educacion_files/virtual/006_eco_fam/ecofam.html High School Of Puerto Rico: Rio Piedras School of Family Ecology and Nutrition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609050418/http://educacion.uprrp.edu/educacion_files/virtual/006_eco_fam/ecofam.html |date=2010-06-09 }} * [http://www.ecu.edu/che/cdfr/family%20consumer.html East Carolina High School: College of Human Ecology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150114054546/http://www.ecu.edu/che/cdfr/family%20consumer.html |date=2015-01-14 }} * [http://www.eeb.hacettepe.edu.tr/eng/tanitim.shtml Hacettepe High School, Ankara,Turkey, Family and consumer sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923234006/http://www.eeb.hacettepe.edu.tr/eng/tanitim.shtml |date=2015-09-23 }} * South Carolina State High School: Department of Family & Consumer Sciences: [http://www.scsu.edu/academicdepartments/departmentoffamilyconsumersciences.aspx] *Pontifical Catholic High School of Puerto Rico [http://www.pucpr.edu/?page_id=1082] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140804091022/http://www.pucpr.edu/?page_id=1082 |date=2014-08-04 }} * [http://www.fontbonne.edu/academics/undergraduate/departments/humanenvironmentalsciences/familyconsumersciences/ Fontbonne University: Family and Consumer Sciences Major] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410114049/http://www.fontbonne.edu/academics/undergraduate/departments/humanenvironmentalsciences/familyconsumersciences/ |date=2014-04-10 }} ===Societies and associations=== * [http://www.aplu.org/NetCommunity/Page.aspx?pid=621 Board on Human Sciences (A Constituent Board of the Association of Public and Land-Grant Universities)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110409214337/http://www.aplu.org/NetCommunity/Page.aspx?pid=621 |date=2011-04-09 }} * [http://www.aafcs.org/ American Association of Family and Consumer Sciences] * [http://www.iowafcs.org/ Iowa Association of Family and Consumer Sciences] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217165035/http://iowafcs.org/ |date=2014-12-17 }} * [http://www.acteonline.org The Association for Career and Technical Education (ACTE)] * [http://www.ifhe.org Official website], [[International Federation for Home Economics]] * [http://www.neafcs.org/ National Extension Association of Family and Consumer Sciences] * [http://www.fcclainc.org/ Family, Career and Community Leaders of America (FCCLA)] ===Family and Consumer Sciences resources=== * [https://web.archive.org/web/20071011045240/http://rmc.library.cornell.edu/homeEc/masterlabel.html "What Was Home Economics?" web pages at the Cornell University library on the history and influence of home economics] * [http://www.csrees.usda.gov/familyscience.cfm USDA Cooperative State Research, Education, and Extension Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071204020927/http://www.csrees.usda.gov/familyscience.cfm |date=2007-12-04 }} * [http://ellenswallowrichards.com/ Ellen Swallow Richards historical blog]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20150909112007/http://exhibits.mannlib.cornell.edu/scientificcookery/ A Taste for Science] Cornell University, Mann Library * [http://hearth.library.cornell.edu/ Home Economics Archive: Tradition, Research, History (HEARTH)] * [http://www.familyconsumersciences.com Family Consumer Science Lesson Plans] * [http://www.fefe.arizona.edu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130701070611/http://fefe.arizona.edu/ |date=2013-07-01 }} * [http://hsfpp.nefe.org/] * [http://www.doe.in.gov/octe/facs/NASAFACS/index.html National Standards for Family and Consumer Sciences Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429204901/http://www.doe.in.gov/octe/facs/NASAFACS/index.html |date=2011-04-29 }} * [http://www.fcclainc.org/ Family, Career and Community Leaders of America (FCCLA)] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗೃಹವಿಜ್ಞಾನ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ]] 6yvv31fsnihqskjljv3kqz7hzpd79sc ಜಾನ್ ಮಿಲ್ಟನ್ 0 76896 1434309 1347550 2026-10-24T21:24:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434309 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಜಾನ್ ಮಿಲ್ಟನ್ | image = John_Milton_1.jpg | caption = Portrait of Milton | birth_date = {{birth date|1608|12|9}} | birth_place = Bread Street, [[Cheapside]], London, England | death_date = {{death date and age|1674|11|8|1608|12|9}} | death_place = Bunhill, London, England | resting_place = [[St Giles-without-Cripplegate]] | occupation = [[Poet]], [[prose]] [[polemicist]], [[civil servant]] | nationality = English | alma_mater = [[Christ's College, Cambridge]] | language = [[ಆಂಗ್ಲ|English]], [[Latin language|Latin]], [[French language|French]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]], [[Greek language|Greek]], [[Hebrew language|Hebrew]], [[ಇಟಲಿಯ ಭಾಷೆ|Italian]], [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್]], [[Aramaic language|Aramaic]], [[Syriac language|Syriac]] | notableworks = | influences = | influenced = | signature = John Milton signature.svg }} '''ಜಾನ್ ಮಿಲ್ಟನ್''' (9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1608 – 8 ನವಂಬರ್ 1674) 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿ. ಮಿಲ್ಟನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ ''ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ಲಾಸ್ಟ್'' ಮತ್ತು ''ಪ್ಯಾರಡೈಸ್ ರೀಗೇನ್ಡ್'' ಕೃತಿಗಳ ಕರ್ತೃ. ಇವಲ್ಲದೆ ''ಲಿಸಿಡಾಸ್'', ''ಕೋಮಸ್'' ಮುಂತಾದ [[ಕವನ]]ಗಳೂ ''ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್ ಆಗೊನಿಸ್ಟಿಸ್'' ಎಂಬ ನಾಟಕವೂ ಅವನವೇ. [[ಸಾನೆಟ್]] ಜಾತಿಯ [[ಕವಿತೆ]]ಗಳಿಗೂ ಮಿಲ್ಟನ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಕಾವ್ಯದ ವಿಷಯ, ರೂಪ ಯಾವುದೇ ಆಗಿರಲಿ ಮಿಲ್ಟನ್ ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಔನ್ನತ್ಯ, ಭವ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಹಾಗೆ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಸರಳ ರಗಳೆಯನ್ನು ಬಳಸಿರುವ ಕವಿ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನ ಕೃತಿಗಳೆಲ್ಲ ಪ್ಯೂರಿಟನ್ ಪಂಥದ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನೂ ರೀತಿನೀತಿಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{Gutenberg author |id=Milton,+John | name=John Milton}} *[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/383113/John-Milton Biography of John Milton] Encyclopædia Britannica *[http://www.samizdat.qc.ca/arts/theatre/masque_gm.htm "The masque in Milton's ''Arcades'' and ''Comus''"] by Gilbert McInnis *[http://www.miltonscottage.org/ Milton's cottage] *[http://quotationpark.com/authors/MILTON,%20John.html Famous quotations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100311035808/http://quotationpark.com/authors/MILTON,%20John.html |date=2010-03-11 }} *[http://www.luminarium.org/sevenlit/milton/ Site dedicated to Milton] *[http://www.luminarium.com/sevenlit/miltonbook.htm Books on Milton's life and works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081207195149/http://www.luminarium.com/sevenlit/miltonbook.htm |date=2008-12-07 }} *[http://www.openmilton.org/ Open Milton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111185823/http://openmilton.org/ |date=2016-01-11 }} – an open set of Milton's works, together with ancillary information and tools, in a form designed for reuse, launched on Milton's 400th Birthday by the [[Open Knowledge Foundation]] *[http://www.dartmouth.edu/~milton/reading_room/index.html Milton Reading Room] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020403233252/http://www.dartmouth.edu/~milton/reading_room/index.html |date=2002-04-03 }} – online, almost fully annotated, collection of all of Milton's poetry and selections of his prose *[http://www.johnmilton.org/ Milton-L Homepage] – a scholarly website devoted to the life, literature and times of Milton. It hosts the webpage for the Milton Society of America, as well as the Milton listserv, an Internet discussion group for Milton. *[http://theotherpages.org/poems/poem-mn.html#milton John Milton index entry at Poets' Corner] *[http://www.christs.cam.ac.uk/milton400 Milton 400th Anniversary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130121185810/http://www.christs.cam.ac.uk/milton400/ |date=2013-01-21 }} – lots of Milton material and details of the Milton 400th Anniversary Celebrations, from [[Christ's College, Cambridge]], where Milton studied *[http://www.quaker.org.uk/upon-excellently-learned-john-milton-epitaph-thomas-ellwood Thomas Ellwood's Epitaph for John Milton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420113103/http://www.quaker.org.uk/upon-excellently-learned-john-milton-epitaph-thomas-ellwood |date=2010-04-20 }} *[https://web.archive.org/web/20090103001234/http://dlxs2.library.cornell.edu/cgi/t/text/text-idx?c=cdl;idno=cdl369 A common-place book of John Milton, and a Latin essay and Latin verses presumed to be by Milton]. Cornell University Library Historical Monographs Collection. {Reprinted by} [http://www.amazon.com/dp/1429740701/ Cornell University Library Digital Collections] *[http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20020307.shtml "John Milton-poet or politician?"] on [[BBC Radio 4]]'s [[In Our Time (BBC Radio 4)|''In Our Time'']], featuring John Carey, Lisa Jardine, Blair Worden *[http://www.nybooks.com/articles/22357 Heroic Milton: Happy Birthday] - [[Frank Kermode]] in ''[[The New York Review of Books]]'' * Audio: [http://poemsoutloud.net/columns/archive/the_pause_an_underestimated_element/ Robert Pinsky reads "Methought I Saw My Late Espoused Saint"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119024628/http://poemsoutloud.net/columns/archive/the_pause_an_underestimated_element/ |date=2016-01-19 }} by John Milton (via [http://poemsoutloud.net/ poemsoutloud.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090405173256/http://poemsoutloud.net/ |date=2009-04-05 }}) *[http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_content&task=view&id=1180&Itemid=273 Timeline of the Life and Works of Milton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053402/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_content&task=view&id=1180&Itemid=273 |date=2016-03-04 }} at [http://oll.libertyfund.org/ The Online Library Of Liberty] *[http://oll.libertyfund.org/title/103 ''Areopagitica''] (Jebb ed.) [1664]. See original text in [http://oll.libertyfund.org/ The Online Library Of Liberty]. *[http://oll.libertyfund.org/title/556 ''The Poetical Works of John Milton''], edited after the Original Texts by the Rev. H.C. Beeching M.A. (Oxford: Clarendon Press, 1900). See original text in [http://oll.libertyfund.org/ The Online Library Of Liberty]. *[http://oll.libertyfund.org/title/1874 ''The Prose Works of John Milton'']: With a Biographical Introduction by Rufus Wilmot Griswold. In Two Volumes (Philadelphia: John W. Moore, 1847). See original text in [http://oll.libertyfund.org/ The Online Library Of Liberty]. *[http://oll.libertyfund.org/title/272 ''The Ready and Easy Way to Establish a Free Commonwealth''], edited with Introduction, Notes, and Glossary by Evert Mordecai Clark (New Haven: Yale University Press, 1915). See original text in [http://oll.libertyfund.org/ The Online Library Of Liberty] *[http://www.christs.cam.ac.uk/current-students/library/milton400/ Online exhibition at Christ's College celebrating the 400th anniversary of Milton's birth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091125063756/http://www.christs.cam.ac.uk/current-students/library/milton400/ |date=2009-11-25 }} *[http://oll.libertyfund.org/title/103 ''The Tenure of Kings and Magistrates''], edited with Introduction and Notes by William Talbot Allison (New York: Henry Holt and Co., 1911). See original text in [http://oll.libertyfund.org/ The Online Library Of Liberty]. *[http://www.abc.net.au/rn/latenightlive/stories/2008/2329236.htm Australian radio interview, Stephen Fallon and Nigel Smith on Milton at 400] *[http://www.abc.net.au/rn/encounter/stories/2009/2536875.htm Australian radio feature on John Milton at 400] *[http://milton.letteraturaoperaomnia.org/index.html ''L'Allegro'', ''Il Penseroso'', ''Comus'' and other John Milton's works] in HTML format. {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಮಿಲ್ಟನ್, ಡ್ರೈಡನ್}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] 5190khhekghwrmjoghcrfml9723wi4h ಬಾಲ್ ಬೇರಿಂಗ್ 0 78055 1434353 1355368 2026-10-25T10:17:25Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434353 wikitext text/x-wiki [[File:Ball bearing.jpg|thumb|ಬಾಲ್ ಬೇರಿಂಗ್]] ಬೇರಿಂಗ್( Bearing) ಒಂದು ಯಂತ್ರದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸಾಪೇಕ್ಷ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಭಂದಿಸಿ, ನಾವು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಚಲನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬೇರಿಂಗ್‍ನ ಮಾದರಿ ಹೀಗಿರಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ನೇರ [[ಚಲನೆ]] ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಠ ಅಕ್ಷರೇಖೆಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಚಲಿಸುವ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ತೀಡುವ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸದಿಶಗಳನ್ನು(vectors) ತಡೆದು ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು. ಹಲವು ಬೇರಿಂಗ್‍ಗಳು ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ನಮಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಬೇರಿಂಗ್‍ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಿಯೆ, ಚಲನೆ, ಅಥವಾ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ಒತ್ತಡಗಳ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.[[File:Rolling-element bearing (numbered).png|thumb|Rolling-element bearing (numbered)]] ''''ಬೇರಿಂಗ್(Bearing)'''' ಎಂಬ ಪದವು ''''ಟು ಬೇರ್ (to bear)<ref>name="MWCD_online-headword_bearing">{{Citation |author=Merriam-Webster |authorlink=Merriam-Webster |title=headwords "bearing" and "bear" |work=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary, online subscription version |url=http://unabridged.merriam-webster.com/collegiate.htm |postscript=. [[Paywall]]ed reference work. }}</ref>''''ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಬೇರಿಂಗ್ ಒಂದು ಯಂತ್ರದ ಭಾಗ. ಅದು ಒಂದು ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಭಾಗವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದರ ಮೇಲೆ ತೀಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅತೀ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೇರಿಂಗ್‍ಗಳು ಬೇರಿಂಗ್‍ ಮೇಲ್ಮೈಗಳು. ಇವುಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರ, ಒರಟುತನ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಜಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಬೇರೆಯ ಬೇರಿಂಗ್‍ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಧನಗಳು, ಇವುಗಳನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಂತ್ರಗಳ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಅನ್ವಹಿಸುವಂತಹ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಬೇರಿಂಗ್‍ಗಳು ನಿಖರ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಸಕ್ತ ತಂತ್ರಙ್ಙಾನದ ಬಳಕೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ===ಇತಿಹಾಸ=== [[File:Шарикоподшипники.jpg|thumb|ಲಿಯೋನಾರ್ಡೋ ಡಾ ವಿಂಚಿಯ ಚಿತ್ರ(೧೪೫೨-೧೫೧೯) ಬಾಲ್ ಬೇರಿಂಗ್‍ನ ಅಧ್ಯಯನ]] ಒಂದು ವಸ್ತುವು ಚಲಿಸುವಾಗ ಆಧಾರ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮರದ ಉರುಳುಗುಂಡುಗಳು ರೋಲಿಂಗ್ ಬೇರಿಂಗ್ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿದ್ದು ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನದ್ದಾಗಿದೆ. ಇವೆ ಮುಂದೆ ಚಕ್ರಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ತಳಹದಿಯಾದವು. ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ನರು ಬಂಡಿಗಳ ಕೆಳಗೆ<ref name="guran">{{Citation | last = [[American Society of Mechanical Engineers]] | title = Transactions of the American Society of Mechanical Engineers | page = 441 | publisher = American Society of Mechanical Engineers | year = 1906 | volume = 27 | url = https://books.google.com/books?id=aWd1G50m8WEC&pg=RA1-PA441 | postscript =.}}</ref> ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಗಳಂತೆ ರೋಲರ್ ಬೇರಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದರು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸುವುದು ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಊಹಾಪೋಹವಾಗಿದೆ.<ref>Bryan Bunch, The history of science and technology.</ref> ಅವುಗಳು ಅವರ ಡಿಜೆಹುಟಿಹೋಟೆಪ್‍(Djehutihotep)ನ<ref>Steven Blake Shubert, Encyclopedia of the archaeology of ancient Egypt</ref> ಸಮಾಧಿ ಮೇಲೆ ಜಾರುಬಂಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ದ್ರವನಯವಾಗಿಸುವ ಓಟಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಬಂಡೆಗಳಂತೆ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವುದು ಪ್ಲೇನ್ ಬೇರಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ. ಕೈ ಬೈರಿಗೆ ಜೊತೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಬೇರಿಂಗ್‍ಗಳ ಚಿತ್ರಗಳೂ ಇವೆ.<ref>{{Citation | last = Guran | first = Ardéshir | last2 = Rand | first2 = Richard H. | title = Nonlinear dynamics | page = 178 | publisher = World Scientific | year = 1997 | url = https://books.google.com/books?id=ttBQ1k8MYZ4C&pg=PA178&lpg=PA178 | isbn = 978-981-02-2982-5 | postscript =.}}</ref> ==ಇವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2011/Bearings/index.html Comprehensive review on bearings, University of Cambridge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123062144/http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2011/Bearings/index.html |date=2016-01-23 }} * [http://www.timken.com/en-us/knowledge/glossary/pages/BearingTermsGlossary.aspx A glossary of bearing terms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160104230339/http://www.timken.com/en-us/knowledge/glossary/pages/BearingTermsGlossary.aspx |date=2016-01-04 }} * [http://science.howstuffworks.com/bearing.htm How bearings work] * [https://steelsparrow.com/bearings/ bearing]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.jaredzone.info/2014/03/bearing-lubricants.html Bearing lubricants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304030818/http://www.jaredzone.info/2014/03/bearing-lubricants.html |date=2016-03-04 }} * [http://www.reliableplant.com/Read/260/bearing-failure-detection Early bearing failure detection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100409062101/http://www.reliableplant.com/Read/260/bearing-failure-detection |date=2010-04-09 }} * [http://www.bearing-king.co.uk/how-to-measure-a-bearing.php How to measure a bearing] * [http://www.bearingboys.co.uk/Measuring_Bearings-15-a Choosing the correct bearing type] *[http://kmoddl.library.cornell.edu/index.php Kinematic Models for Design Digital Library (KMODDL)] - Movies and photos of hundreds of working mechanical-systems models at Cornell University. Also includes an [https://web.archive.org/web/20090726130838/http://kmoddl.library.cornell.edu/e-books.php e-book library] of classic texts on mechanical design and engineering. * [http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2010/types/index.html Types of bearings, Cambridge University] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106012944/http://www.msm.cam.ac.uk/phase-trans/2010/types/index.html |date=2016-01-06 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] 1tswe3pn96eng1umuc6oy8ebzd0j2hq ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹೈಜೆನ್ಸ್ 0 79240 1434305 1379937 2026-10-24T21:01:14Z CommonsDelinker 768 ಚಿತ್ರ Christiaan_Huygens-painting.jpegರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Caspar_Netscher_-_Christiaan_Huygens,_the_astronomer,_1671.jpg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1434305 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name =ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹೈಜೆನ್ಸ್ | image = Caspar Netscher - Christiaan Huygens, the astronomer, 1671.jpg | image_size = 200px | caption = ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹೈಜೆನ್ಸ್, ಕ್ಯಾಸ್ಪಾರ್ ನೆಟ್‍ಶರ್‌ನಿಂದ, ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಹಾಫ಼್‍ವಿಜ್ಕ್, ವೂರ್‌ಬರ್ಗ್ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1629|04|14}} | birth_place = ದ ಹೇಗ್, ಡಚ್ ಗಣರಾಜ್ಯ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1695|07|08|1629|04|14}} | death_place = ದ ಹೇಗ್, ಡಚ್ ಗಣರಾಜ್ಯ | residence = ನೆದರ್‌ಲಂಡ್ಸ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್ | nationality = ಡಚ್ | field = ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ<br/> ಗಣಿತ <br /> ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ <br /> ಕಾಲಮಾಪನಶಾಸ್ತ್ರ | work_institution = ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ಼್ ಲಂಡನ್<br>ಫ಼್ರೆಂಚ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ಼್ ಸೈನ್ಸಸ್ | alma_mater = ಲೈಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<br>ಆಂಜೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ | known_for = ಟೈಟನ್<br />ಶನಿಗ್ರಹದ ಉಂಗುರಗಳ ವಿವರಣೆ<br />ಅಪಕೇಂದ್ರ ಬಲ<br />ಸಂಘಟ್ಟನಾ ಸೂತ್ರಗಳು<br />ಲೋಲಕ ಗಡಿಯಾರ<br />ಹೈಗೆನ್ಸ್-ಫ಼್ರೆಸ್ನೆಲ್ ತತ್ತ್ವ<br />ತರಂಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ<br />ದ್ವಿವಕ್ರೀಕರಣ<br />ಲಂಬಜ<br />ಹೈಜೇನಿಯನ್ ನೇತ್ರಕ<br />31 ಸಮಶ್ರುತಿ<br /> ಸಂಗೀತ ಶ್ರುತಿ ಮಾಡುವುದು<br />ಹೈಜೆನ್ಸ್-ಸ್ಟೈನರ್ ಪ್ರಮೇಯ | influences = ಗೆಲೀಲಿಯೊ<br/>ರೆನೆ ಡೆಕಾರ್ಟೆ<br/>ಫ಼್ರಾನ್ ವಾನ್ ಶೂಟನ್ | influenced = ಗಾಟ್‍ಫ಼್ರೀಡ್ ಲೇಯ್‍ಬ್ನಿಜ಼್<br/>ಐಸ್ಯಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್<ref name="CohenSmith2002">{{cite book|author1=I. Bernard Cohen|author2=George E. Smith|title=The Cambridge Companion to Newton|url=https://books.google.com/books?id=3wIzvqzfUXkC&pg=PA69|accessdate=15 May 2013|date=25 April 2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-65696-2|page=69}}</ref><ref name="Guicciardini2009">{{cite book|author=[[Niccolò Guicciarfdini]]|title=Isaac Newton on mathematical certainty and method|url=https://books.google.com/books?id=U4I82SJKqAIC&pg=PA344|accessdate=15 May 2013|date=2009|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-01317-8|page=344}}</ref> | prizes = | religion = ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ | footnotes = }} '''ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹೈಜೆನ್ಸ್''' [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್ನಿನ]] [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ|ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] "ಫೆಲೋ" ಪುರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಜ್ಞಾನಿ. [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲಾಂಡ್ಸ್]] ದೇಶದವನು. [[ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ಇವನ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ಇದಲ್ಲದೆ [[ಗಣಿತ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಂಭಾವ್ಯತೆ]] (ಪ್ರಾಬಬಿಲಿಟಿ) ಕುರಿತಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಮಯದ ಮಾಪನ ಕೂಡಾ ಇವನ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಹೈಜೆನ್ಸ್ ತನ್ನ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದ. [[ದೂರದರ್ಶಕ]] ಮೂಲಕ [[ಶನಿ (ಗ್ರಹ)|ಶನಿಗ್ರಹದ]] ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಉಂಗುರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಶನಿಗ್ರಹದ “ಟೈಟನ್” [[ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರನನ್ನು]] ಗುರುತಿಸಿದವನು ಇವನೇ. ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ [[ಲೋಲಕ|ಪೆಂಡುಲಮ್]] [[ಗಡಿಯಾರ|ಗಡಿಯಾರವನ್ನು]] ಕಂಡುಹಿಡಿದದ್ದು ಈತನೇ. ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳು [[ಶಾಲೆ|ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಕಲಿಯುವ ಮೆಕಾನಿಕ್ಸ್, ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ನಡೆಸಿದ್ದಾನೆ. == ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಜೀವನ == [[File:Adriaen Hanneman - Constantijn Huygens and his-five-children.png|thumb|ಹೈಜೆನ್ಸ್ (ಬಲಕ್ಕೆ) ತನ್ನ ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ.]] [[File:Christiaan Huygens.gif|thumb|upright|ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹೈಗೆನ್ಸ್. ಕಾಸ್ಪರ್ ನೆಷರ್ ರಚಿಸಿದ ಚಿತ್ರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕಲಾಕೃತಿ, ಕಾಲಮಾನ 1684 - 1687.]] ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹೈಗೆನ್ಸ್ [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್]] ದೇಶದ “ಹೇಗ್” ನಗರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ.<ref>"Christiaan Huygens." ''Encyclopedia of World Biography''. 2004. Encyclopedia.com. (14 December 2012). http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404703173.html</ref><ref name="opendoor">{{Cite web |url=http://www.saburchill.com/HOS/astronomy/016.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-04-10 |archive-date=2017-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170613164310/http://saburchill.com/HOS/astronomy/016.html |url-status=dead }}</ref> ತಂದೆ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನ್ ಹೈಗೆನ್ಸ್ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿ. ಜೊತೆಗೇ ಕವಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಿದ್ದ. ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಗೆಲಿಲಿ]], [[ರೆನೆ ಡೆಸ್ಕಾರ್ಟೆ|ರೆನಿ ಡೆಕಾರ್ಟೆ]] ಮೊದಲಾದವರ ಒಡನಾಟವಿತ್ತು.<ref>''The Heirs of Archimedes: Science and the Art of War Through the Age of Enlightenment'', by Brett D. Steele, p. 20</ref> 16 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗುವ ತನಕ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಣ. [[ರೇಖಾಗಣಿತ]], ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮಾದರಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ, ಲ್ಯೂಟ್ ವಾದನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕುಶಲತೆಗಳ ಕಲಿಕೆ. ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ 15 ವರ್ಷದ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಗಣಿತದ ಮನೆಮೇಷ್ಟ್ರು ಸ್ಟಾಂಪಿಯನ್ ಎಂಬಾತ ಅವನಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಮಕಾಲೀನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದಲು ನೀಡಿದನಂತೆ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f59h2ooQGmcC&pg=PA275|title='Magic Is No Magic': The Wonderful World of Simon Stevin|author=Jozef T. Devreese|date=31 October 2008|publisher=WIT Press|isbn=978-1-84564-391-1|pages=275–6|access-date=24 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616194009/https://books.google.com/books?id=f59h2ooQGmcC&pg=PA275|archive-date=16 June 2016|url-status=live}}</ref> ಗಣಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಡೇಕಾರ್ಟೆಯ ಪ್ರಭಾವ. ==ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಜೀವನ== ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್‍ನ ತಂದೆಯು ಅವನನ್ನು ಓದಲು ಲೇಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದ (1645-1647).<ref name="completedictionary">[[Henk J. M. Bos]] (14 December 2012) [http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-2830902105.html Huygens, Christiaan (Also Huyghens, Christian)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210902210759/https://www.encyclopedia.com/people/science-and-technology/physics-biographies/christiaan-huygens|date=2 September 2021}}, ''Complete Dictionary of Scientific Biography''. 2008. Encyclopedia.com.</ref> ಅಲ್ಲಿ ವಾನ್ ಷೂಟೆನ್ ಎಂಬ ಗುರುವಿನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಗಣಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ. ಷೂಟೆನ್ ಅವನಿಗೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಗಣಿತದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿತಜ್ಞ ಫರ್ಮಾನ ಸಂಶೋಧನೆಯೂ ಸೇರಿತ್ತು.<ref name=":32">{{Cite journal|last=Paoloni|first=B.|date=2022|title=L'art de l'analyse de Christiaan Huygens de l'Algebra à la Geometria|url=https://brill.com/view/journals/rds/143/3-4/article-p423_6.xml|journal=Revue de Synthèse|volume=143|issue=3–4|pages=423–455|doi=10.1163/19552343-14234034|s2cid=254908971|issn=1955-2343}}</ref> ನಂತರ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರೆಂಜ್ ಎಂಬ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಹೋದ. ಜಾನ್ ಪೆಲ್ (1611-85) ಎಂಬ ಗಣಿತ ಪ್ರಭೃತಿಯಿಂದ ಗಣಿತ ಕಲಿಯುವ ಸೌಭಾಗ್ಯ. ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೇರಿನ್ ಮೆರ್ಸೆನ್(1588-1648) ಎಂಬ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಗಣಿತ ವಿದ್ವಾಂಸನಿಂದ ಪತ್ರಮುಖೇನ ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಣ. ರಾಯಭಾರೀ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿಗೆ]] ಪ್ರಯಾಣ (1649). ಅಲ್ಲಿಂದ [[ಸ್ಟಾಕ್‍ಹೋಮ್|ಸ್ಟಾಕ್‍ಹೋಮಿಗೆ]] ತೆರಳಿ ಡೇಕಾರ್ಟೆಯನ್ನು(1596-1650) ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಬಯಕೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಈಡೇರದಿದ್ದುದರಿಂದ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ [[ಯುರೋಪ್]] ಪ್ರವಾಸ.<ref>{{Cite web |last=Stoffele |first=B. |date=2006 |title=Christiaan Huygens – A family affair - Proeven van Vroeger |url=https://www.yumpu.com/en/document/view/15920743/christiaan-huygens-a-family-affair-proeven-van-vroeger |access-date=2023-11-27 |website=Utrecht University |language=en}}</ref> ತನ್ನ ಮಗನೂ ತನ್ನಂತೆ ರಾಜಕೀಯ ಮುತ್ಸದ್ದಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನನ ತಂದೆ ಬಯಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಮಗನ ಅಭಿರುಚಿ ಗಣಿತ ಮತ್ತು [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿದೆ]] ಎಂದು ತಂದೆಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ==ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು== [[File:Huygens - Correspondance. 1638-1656, 1888 - 3917544.tif|thumb|''ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಬರವಣಿಗೆ'']] ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಬರೆದಿದ್ದು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Sr923sVWH_QC&pg=PA622|title=History of Magic & Experimental Science 1923|author=Lynn Thorndike|date=1 March 2003|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-0-7661-4316-6|page=622|access-date=11 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013023137/http://books.google.com/books?id=Sr923sVWH_QC&pg=PA622|archive-date=13 October 2013|url-status=live}}</ref> ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷದ ತರುಣನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವನು ಗಣಿತದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾರ್ಸೀನ್ ಎಂಬ ಗಣಿತಜ್ಞನ ಜೊತೆ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿದ. ಯುಕ್ತ ಅಂತರದಲ್ಲಿರುವ ಆಧಾರಗಳಿಗೆ ಜೋತುಬೀಳುವಂತೆ [[ಹಗ್ಗ|ಹಗ್ಗವೊಂದನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿದರೆ ಅದು ತಾಳುವ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಂತೆ ಮೆರ್ಸೆನ್ ಒಡ್ಡಿದ ಸವಾಲಿನ ಸ್ವೀಕಾರ. ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಪರವಲಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಗ್ಗ ಜೋತುಬೀಳುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ತೂಕಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ನೇತುಹಾಕಬೇಕೆಂಬುದರ ಪತ್ತೆ. ತೂಗುವ ಸೇತುವೆಯ ಆಕಾರ ಪರವಲಯ ಅಲ್ಲವೆಂದು ವಾದಿಸಿದ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gxrzm6y10EwC&pg=PA44|title=The Rational Mechanics of Flexible or Elastic Bodies 1638–1788: Introduction to Vol. X and XI|author=Leonhard Euler|date=1 January 1980|publisher=Springer|isbn=978-3-7643-1441-5|editor=[[Clifford Truesdell]]|pages=44–6|author-link=Leonhard Euler|access-date=10 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013023135/http://books.google.com/books?id=gxrzm6y10EwC&pg=PA44|archive-date=13 October 2013|url-status=live}}</ref> ಮಾರ್ಸೀನ್ ತರುಣನ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿ ಆತನ ತಂದೆಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು ಬಾಯ್ತುಂಬಾ ಹೊಗಳಿದ. ಮಾರ್ಸೀನ್ ಬರೆದ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಓದಿದ. [[ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ|ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಿಂದ]] ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ನಾದಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿದ. 25 ವರ್ಷಗಳು ತುಂಬಿದಾಗ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಕಾಲ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. [[File:Hofwijck garden-plans drawing.png|thumb|ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವನ, 1653]] 1655ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷ ಕಳೆದ. ಇಲ್ಲಿಯ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪ್ರತಿಭೆ ಅರಳಿತು. ತಾನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗಣಿತಜ್ಞ ಪಿಯರೆ ಡಿ ಫರ್ಮಾ ಜೊತೆಗೂ ಅವನು ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸಿದ. ಆದರೆ ಈಗ ಫರ್ಮಾಗೆ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಿರಾಶನಾದ. ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು== ತನ್ನ ಶೋಧನೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ತುಂಬಾ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ.<ref name=":12">{{Cite thesis|last=Howard|first=N. C.|title=Christiaan Huygens: The construction of texts and audiences.|date=2003|degree=Master's|publisher=Indiana University|url=https://www.proquest.com/openview/73ddff1a6bcedaa2f3a8f9432dcae2e7/1?pq-origsite=gscholar&cbl=18750&diss=y}}</ref> ಅವನ ಗುರುವಾಗಿದ್ದ ವಾನ್ ಷೂಟೆನ್ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾಗಿರಬಹುದು. ವಾನ್ ಷೂಟೆನ್ ಆಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಣಿತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದ. ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕುಂದು ಬಂದೀತೆಂದು ಆತ ಯಾವುದನ್ನೇ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮುಂಚೆ ತುಂಬಾ ಮೀನ-ಮೇಷ ಎಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6FTqA9fwxFMC&pg=PA126|title=Huygens: The Man Behind the Principle|author=C. D. Andriesse|date=25 August 2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85090-2|page=126|access-date=10 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231214115/http://books.google.com/books?id=6FTqA9fwxFMC&pg=PA126|archive-date=31 December 2013|url-status=live}}</ref> ಇದೇ ಜಾಯಮಾನವು ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನನಿಗೂ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಬಂತು. ಗ್ರಿಗೋರಿಯಸ್ ಸೈಂಟ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ (1584-1667) ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ ವೃತ್ತದ ಚೌಕೀಕರಣ ವಿಧಾನದ ತರ್ಕದೋಷವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ‘ಸೈಕ್ಲೊಮೆಟ್ರಿಯೇ’ (1651) ಮತ್ತು ಇಂತಹುದೇ ಗಣಿತಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ‘ಡೆ ಸರ್ಕ್ಯುಲೈ ಮ್ಯಾಗ್ನಿಟ್ಯೂಡೈನ್ ಇನ್ವೆಂಟ’ (1654) ಲೇಖನಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈತನಿಗಿದ್ದ ಗಣಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಸೂಚಕಗಳು. “ಚದರೀಕರಣ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಮೇಯಗಳು” ಎಂಬುದು ಅವನ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ಬರಹ (1651). ಇದಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಚದರೀಕರಣ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ತೋರಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ದೊರೆಯಿತು. [[File:KettingHyugens.jpg|thumb| ಕ್ಯಾಟೆನರಿ ಕುರಿತು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಕೈಬರಹ.]] ದೂರದರ್ಶಕಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ [[ಮಸೂರ|ಮಸೂರಗಳನ್ನು]] ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ. ತನ್ನ ಸೋದರನ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಾನೇ [[ಗಾಜು|ಗಾಜನ್ನು]] ಅರೆದು ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಕಲಿತ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=JGPSyTAFVtsC&pg=PA101|title=Vermeer And Plato: Painting The Ideal|author=Robert D. Huerta|date=2005|publisher=Bucknell University Press|isbn=978-0-8387-5606-5|page=101|access-date=24 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617112645/https://books.google.com/books?id=JGPSyTAFVtsC&pg=PA101|archive-date=17 June 2016|url-status=live}}</ref> 1662ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಬಗೆಯ ಮಸೂರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ. ಇಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಹೈಜೆನಿಯನ್ ಐಪೀಸ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ದೂರದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ನೋಡಲು ಇದೊಂದು ಎರಡು ಮಸೂರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=14_4OxSxlpYC&pg=PA72|title=Light and Video Microscopy|author=Randy O. Wayne|date=28 July 2010|publisher=Academic Press|isbn=978-0-08-092128-0|page=72|access-date=24 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616221447/https://books.google.com/books?id=14_4OxSxlpYC&pg=PA72|archive-date=16 June 2016|url-status=live}}</ref><ref name="Dictionary">Bunge et al. (2003), ''Dictionary of Seventeenth and Eighteenth-Century Dutch Philosophers,'' p. 473.</ref> ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಆಗ ತುಂಬಾ ಕುತೂಹಲವಿತ್ತು. ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸ್ಪಿನೋಜಾ ಎಂಬುವನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ. ಆದರೆ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕುರಿತು ಇವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite book|title=Within Reason: A Life of Spinoza|url=https://archive.org/details/withinreasonlife0000gull_q0h8|author=Margaret Gullan-Whur|date=1998|publisher=Jonathan Cape|isbn=0-224-05046-X|pages=[https://archive.org/details/withinreasonlife0000gull_q0h8/page/170 170]–1}}</ref> “ಆಕಸ್ಮಿಕವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ತರ್ಕ” ಎಂಬುದು ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧ (1657).<ref name=":4">{{Citation|last=Schneider|first=Ivo|title=Christiaan Huygens|date=2001|url=https://doi.org/10.1007/978-1-4613-0179-0_5|work=Statisticians of the Centuries|pages=23–28|editor-last=Heyde|editor-first=C. C.|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902210759/https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-1-4613-0179-0_5|place=New York, NY|publisher=Springer|language=en|doi=10.1007/978-1-4613-0179-0_5|isbn=978-1-4613-0179-0|access-date=2021-04-15|archive-date=2 September 2021|editor2-last=Seneta|editor2-first=E.|editor3-last=Crépel|editor3-first=P.|editor4-last=Fienberg|editor4-first=S. E.|url-status=live}}</ref><ref>p963-965, [[Jan Gullberg]], Mathematics from the birth of numbers, W. W. Norton & Company; {{ISBN|978-0-393-04002-9}}</ref> ಈ ಪ್ರಬಂಧವು [[ಡಚ್ ಭಾಷೆ|ಡಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿತ್ತು]]. ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಪಿಯರೆ ಫರ್ಮಾ ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್|ಬ್ಲೇಸ್ ಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಅವನು ಪ್ಯಾರಿಸ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕೇಳಿದ್ದ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GYF_mBtgIVwC&pg=PA841|title=The Correspondence of Thomas Hobbes: 1660–1679|author=Malcolm|first=N.|publisher=Oxford University Press|year=1997|isbn=978-0-19-823748-8|page=841|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616195730/https://books.google.com/books?id=GYF_mBtgIVwC&pg=PA841|archive-date=16 June 2016|url-status=live}}</ref> ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಡಚ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ವಾನ್ ಷೂಟೆನ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ.<ref>{{Cite journal|last=Whiteside|first=D. T.|date=March 1964|title=Book Review: Frans van Schooten der Jüngere (Boethius. Texte und Abhandlungen zur Geschichte der exakten Wissenschaften. Band II)|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/007327536400300116|journal=History of Science|language=en|volume=3|issue=1|pages=146–148|doi=10.1177/007327536400300116|s2cid=163762875|issn=0073-2753}}</ref> ಹಾಲೆಂಡಿಗೆ ಮರಳಿದ ಇವನು ತಾನು ಗಳಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನಾಧರಿಸಿ ‘ಡೆ ರೇಶಿಯೊಸಿನಿಇಸ್ ಇನ್ ಲ್ಯುಡೊ ಅಲ್ಯೇಯ್’ ಎಂಬ ಕಿರುಹೊತ್ತಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ.<ref name=":25">{{Cite journal|last=Stigler|first=S. M.|date=2007|title=Chance Is 350 Years Old|url=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09332480.2007.10722870|journal=Chance|language=en|volume=20|issue=4|pages=26–30|doi=10.1080/09332480.2007.10722870|s2cid=63701819|issn=0933-2480}}</ref> ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥ ಇದು. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲೂ ಅವನಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿತ್ತು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೂರದರ್ಶಕದ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಮೇ 1661ರಲ್ಲಿ [[ಬುಧ|ಬುಧಗ್ರಹವು]] [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಮೇಲೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ.<ref>Peter Louwman, Christiaan Huygens and his telescopes, Proceedings of the International Conference, 13 – 17 April 2004, ESTEC, Noordwijk, Netherlands, ESA, sp 1278, Paris 2004</ref> ಇದೇ ರೀತಿ [[ಶುಕ್ರ|ಶುಕ್ರಗ್ರಹವು]] ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೆ ಹಾದುಹೋಗುವುದನ್ನು ಕೂಡಾ ಗಮನಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕುರಿತು ಪ್ರಬಂಧ ಬರೆದ (1662).<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KlA6UCyOboUC&pg=PR19|title=Venus Seen on the Sun: The First Observation of a Transit of Venus by Jeremiah Horrocks|date=2 March 2012|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-22193-2|page=xix|access-date=23 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616202523/https://books.google.com/books?id=KlA6UCyOboUC&pg=PR19|archive-date=16 June 2016|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವನಿಗೆ [[ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] ಗಾಢ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿತು. ಸ್ವಂತ ಸಂಗೀತ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವನು ಸ್ವರಸಾಮ್ಯದ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಉತ್ಸುಕತೆ ತೋರಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=f59h2ooQGmcC&pg=PA277|title='Magic Is No Magic': The Wonderful World of Simon Stevin|author=Jozef T. Devreese|date=2008|publisher=WIT Press|isbn=978-1-84564-391-1|page=277|access-date=11 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616213542/https://books.google.com/books?id=f59h2ooQGmcC&pg=PA277|archive-date=16 June 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=KDBXCvx0-0oC&pg=PA98|title=Lenses And Waves: Christiaan Huygens and the Mathematical Science of Optics in the Seventeenth Century|author=Fokko Jan Dijksterhuis|date=1 October 2005|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-2698-0|page=98|access-date=11 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616221604/https://books.google.com/books?id=KDBXCvx0-0oC&pg=PA98|archive-date=16 June 2016|url-status=live}}</ref> ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಬಾಯ್ಲನ (1627-91) ನಿರ್ವಾತ ರೇಚಕದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾದ ಇವನು ತಾಯ್ನಾಡಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಬಳಿಕ ಬಾಯ್ಲನ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು ಇವನ ಅದಮ್ಯ ಕುತೂಹಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಸೂಚಕ. ಈತನ ಸಾಧನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಮುದಾಯ1663ರಲ್ಲಿ, ಲಂಡನ್ನಿನ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಫೆಲೋ ಗೌರವ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite journal|last=Kemeny|first=Maximilian Alexander|date=2016-03-31|title=“A Certain Correspondence”: The Unification of Motion from Galileo to Huygens|url=https://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/15733|journal=The University of Sydney|language=en|pages=80}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=yOIUAAAAIAAJ&pg=PP15|title=Boerhaave and Great Britain: Three Lectures on Boerhaave with Particular Reference to His Relations with Great Britain|author=Gerrit A. Lindeboom|date=1974|publisher=Brill Archive|isbn=978-90-04-03843-1|page=15|access-date=11 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617113611/https://books.google.com/books?id=yOIUAAAAIAAJ&pg=PP15|archive-date=17 June 2016|url-status=live}}</ref> ==ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ == [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸೀನ್ ಕಟ್ಟಿದ ಒಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಗುಂಪಿತ್ತು. ಇವರು ಸಭೆ ಸೇರಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕುರಿತಾದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ. ಕೇವಲ ಒಣ ಚರ್ಚೆಯ ಬದಲು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುವುದು ಮೇಲೆಂಬ ಬಣವನ್ನು ಅವನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಿದ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_G-MCYFN7R4C&pg=PA7|title=The anatomy of a scientific institution: the Paris Academy of Sciences, 1666–1803|date=1971|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-01818-1|page=7 note 12|access-date=27 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616201537/https://books.google.com/books?id=_G-MCYFN7R4C&pg=PA7|archive-date=16 June 2016|url-status=live}}</ref> 1666ರಲ್ಲಿ ಈತ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xLsNxkRXiNAC&pg=PA71|title=Science and Social Status: The Members of the "Académie Des Sciences", 1666–1750|author=David J. Sturdy|date=1995|publisher=Boydell & Brewer|isbn=978-0-85115-395-7|pages=71–2|access-date=27 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617112244/https://books.google.com/books?id=xLsNxkRXiNAC&pg=PA71|archive-date=17 June 2016|url-status=live}}</ref> ಆ ಸಂಸ್ಥೆ ಇನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದ ಈತ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲಸಿ ಅದರ ಸಂಘಟನೆಯ ಮುಖಂಡತ್ವ ವಹಿಸಿದ. ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಜೀನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕೋಲ್ಬರ್ಟ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯ ನೆರವು ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vVjru_uV_hoC&pg=PA99|title=The information master: Jean-Baptiste Colbert's secret state intelligence system|author=Jacob Soll|date=2009|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-11690-4|page=99|access-date=27 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616220714/https://books.google.com/books?id=vVjru_uV_hoC&pg=PA99|archive-date=16 June 2016|url-status=live}}</ref> ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನ ಸಂಬಂಧ ಚೆನ್ನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ ಜಡ್ಡು ಬಿದ್ದಾಗ “ನಾನು ಸತ್ತರೆ ನನ್ನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳನ್ನು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಲಂಡನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿ” ಎಂದು ಕೋರಿದ.<ref>A. E. Bell, ''Christian Huygens'' (1950), pp. 65–6; [https://archive.org/stream/christianhuygens029504mbp#page/n79/mode/2up archive.org.]</ref> ಆದರೆ ಮುಂದೆ ನಡೆದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಕದನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಪಾತ್ರದ ಕಾರಣ ಅವನ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಕೆಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=7qAeKpIIxCsC&pg=PA210|title=Enlightenment Contested : Philosophy, Modernity, and the Emancipation of Man 1670–1752: Philosophy, Modernity, and the Emancipation of Man 1670–1752|author=Jonathan I. Israel|date=12 October 2006|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-927922-7|page=210|author-link=Jonathan I. Israel|access-date=11 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617113007/https://books.google.com/books?id=7qAeKpIIxCsC&pg=PA210|archive-date=17 June 2016|url-status=live}}</ref> ಆಗ ಸೊಸೈಟಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿದ್ದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಹುಕ್]] ಈ ನಾಜೂಕು ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದ.<ref>{{cite book|title=The Curious Life of Robert Hooke|url=https://archive.org/details/curiouslifeofrob0000jard|author=Lisa Jardine|date=2003|publisher=HarperCollins|isbn=0-00-714944-1|pages=[https://archive.org/details/curiouslifeofrob0000jard/page/180 180]–3|author-link=Lisa Jardine}}</ref> 1672ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಒಬ್ಬ ತರುಣ ಗಣಿತಜ್ಞನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ. ಈತನೇ ಮುಂದೆ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ [[ಗಾಟ್ಫ್ರೈಡ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಲೆಬ್ನಿಜ್|ಲೇಬ್ನಿಜ್]]. ಲೇಬ್ನಿಜ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನನ ಕೈಕೆಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಈತನಿಗೆ [[ಜ್ಯಾಮಿತಿ]] ಬೋಧಿಸಿದ. ಲೇಬ್ನಿಜ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನನಿಗೆ ಅಷ್ಟು ಪಥ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4XhKkK9Ms70C&pg=PA45|title=The practice of reason|author=Marcelo Dascal|date=2010|publisher=John Benjamins Publishing|isbn=978-90-272-1887-2|page=45|access-date=23 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617035625/https://books.google.com/books?id=4XhKkK9Ms70C&pg=PA45|archive-date=17 June 2016|url-status=live}}</ref> ==ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು == 1681ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹೇಗ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವನು ತೀವ್ರವಾದ [[ಖಿನ್ನತೆ|ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ]] ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದುದು. ಆದರೂ 1684ರಲ್ಲಿ ಕೊಳವೆಯಿಲ್ಲದ ದೂರದರ್ಶಕದ ಕುರಿತು ಅವನು ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1685ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. 1687ರಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ. ಹಾಫ್ಕಿಕ್ ಮನೆ ಅವನಿಗೆ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿ ಬಂತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದ.<ref name="Dictionary, p. 469">Bunge et al. (2003), ''Dictionary of Seventeenth and Eighteenth-Century Dutch Philosophers,'' p. 469.</ref> [[File:Hofwijck westkant.JPG|thumb|right|ಹಾಫ್ವಿಕ್ಕ್ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆದ, 1688-1695]] [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ]] ಮೂರನೆಯ ಬಾರಿ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಾಗ [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್]] ಎಂಬ ತರುಣ ವಿಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಕಂಡ. ಅವರ ನಡುವೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು. ಮುಂದೆ ಜಾನ್ ಲಾಕ್ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದು ನ್ಯೂಟನ್ನನ ಗಣಿತದ ಶೋಧನೆಗಳು ಭದ್ರವಾದ ಬುನಾದಿ ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೊಗಳಿದ. ನ್ಯೂಟನ್ನನನ್ನು ಜಾನ್ ಲಾಕ್ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.<ref name="Redman1997">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=1faeMedY8k8C&pg=PA62|title=The Rise of Political Economy As a Science: Methodology and the Classical Economists|author=Deborah Redman|date=1997|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-26425-9|page=62|access-date=12 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617113758/https://books.google.com/books?id=1faeMedY8k8C&pg=PA62|archive-date=17 June 2016|url-status=live}}</ref> 1695ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ ಕಾಲವಶನಾದ. ಅವನ ಸಮಾಧಿ ಹೇಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. == ಸಂಶೋಧನೆಗಳು == ===ವಸ್ತುಗಳ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವಣ ಘರ್ಷಣೆ === ಡೆಕಾರ್ಟೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟನ್ ನಡುವಣ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಡೆಕಾರ್ಟೆಯು ಪ್ರತಿಪಾಸಿದ ವಸ್ತುಗಳ “ಎಲಾಸ್ಟಿಕ್” ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ದೋಷಪೂರ್ಣವೆಂದು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ನಂಬಿದ್ದ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅವನು ಮತ್ತೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಎರಡು ವಸ್ತುಗಳ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೂಲಂಕಷವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಹೊಸ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ.<ref>''The Beginnings of Modern Science'', edited by Rene Taton, Basic Books, 1958, 1964.</ref> ಇಂದು ನಾವು ಯಾವುದನ್ನು ನ್ಯೂಟನ್ನನು ನೀಡಿದ [[ನ್ಯೂಟನ್‍ನ ಚಲನೆಯ ನಿಯಮಗಳು|ಚಲನೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ನಿಯಮವೆಂದು]] ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇವೋ ಅದನ್ನು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಭಿನ್ನರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದ. <math> m </math> [[ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ|ರಾಶಿಯುಳ್ಳ]] ವಸ್ತು <math> r </math> ತ್ರಿಜ್ಯ([[ವ್ಯಾಸ (ಜ್ಯಾಮಿತಿ)|ವ್ಯಾಸ]]×)ವುಳ್ಳ ವೃತ್ತಾಕಾರದ [[ಪರಿಧಿ|ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ]] <math> v </math> ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿದರೆ ಅದು ಅನುಭವಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಾಕರ್ಷಣ ಶಕ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ್ದಾನೆ. (In modern notation:with m the mass of the object, v the velocity and r the radius.) :<math>F_{c}=\frac{m\ v^2}{r}</math> ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೌಢಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ (1668). ಸಂಘಟ್ಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ‘ಢಿಕ್ಕಿಯಾಗುವ ಮುನ್ನ ಎರಡು ಕಾಯಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿಯ ಸಂವೇಗ ಢಿಕ್ಕಿಯ ಬಳಿಕ ಅವುಗಳ ಅದೇ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿಯ ಸಂವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮ’ ಎಂದು ಪ್ರಯೋಗ ಮುಖೇನ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ್ರ ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾಯಿತು. ===ದ್ಯುತಿವಿಜ್ಞಾನ=== ದ್ಯುತಿವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪೂರ್ವವಾದದ್ದು. [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕನ್ನು]] ಒಂದು [[ತರಂಗ|ತರಂಗದ]] ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದನ್ನು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದ. ಬೆಳಕಿನ ವೇಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಿತಿ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಈ ಕುರಿತು ವಾದವಿವಾದಗಳಿದ್ದವು. ಬೆಳಕು ಎರಡು ಬಾರಿ ಡೊಂಕಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು (ಬೈಫ್ರಿಂಜೆನ್ಸ್) ಹೈಜೆನ್ಸ್ 1672ರಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ. ಕ್ಯಾಲ್ಸೈಟ್ ಎಂಬ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತ್ತು. ಪ್ಯಾರಿಸಿಗೆ ಮರಳಿದ ಈತ ‘ಟ್ರೇಯ್ಟ್ ಡೆ ಲಾ ಲುಮಿಯೆರ್’ ಪ್ರೌಢಪ್ರಬಂಧ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ (1678). ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಇದರ ವಿಷಯ. ವ್ಯಾಕೋಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಬೆಳಕಿನ ಗೋಲದಲ್ಲಿ ತರಂಗಮುಖದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಿಂದುವೂ ವಿಕಿರಣದ ಹೊಸ ಆಕರದಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಆವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾವಸ್ಥೆ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ವಾದದ ತಿರುಳು. ಬೆಳಕು ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಹುಡಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ನ್ಯೂಟನ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ (1704). ಎರಡು ಸಲ ಬಾಗುವ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೈಜೆನ್ಸನ ತರಂಗ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಸೋಲಾಯಿತು. ಆದರೆ [[ತಾಮಸ್ ಯಂಗ್]] ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿಯ [[ವ್ಯತಿಕರಣ]] ಪ್ರಯೋಗವು ಪ್ರಕಟವಾದ ನಂತರ ತರಂಗ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಮರುವುಟ್ಟು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಬೆಳಕು ಹುಡಿರೂಪದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೂಲಕ ಯಂಗ್ ಪ್ರಯೋಗದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಗೆ ಮಸೂರಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಅವನು ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಸೂರಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ. ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಲಾಂಟರ್ನ್ ಎಂಬ ಉಪಕರಣದ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕೀರ್ತಿ ಅವನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=olT1ipj-EboC&pg=PA11|title=Theaters Of Time And Space: American Planetariums, 1930–1970|author=Jordan D. Marché|date=2005|publisher=Rutgers University Press|isbn=978-0-8135-3576-0|page=11|access-date=23 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617060138/https://books.google.com/books?id=olT1ipj-EboC&pg=PA11|archive-date=17 June 2016|url-status=live}}</ref> ===ಹೋರಾಲಜಿ ಅಥವಾ ಸಮಯಮಾಪನ === ಹೋರಾಲಜಿ ಅಥವಾ ಕಾಲಮಾಪನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಕೊಡುಗೆ ದೊಡ್ಡದು. ತನ್ನ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರ ಸಮಯಮಾಪಕವನ್ನು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಅದೇ ಪೆಂಡುಲಮ್ ಗಡಿಯಾರ. 1656ರಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಸಾಲೊಮನ್ ಕೋಸ್ಟರ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅದರ ನಿರ್ಮಿತಿಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದ.<ref>{{Cite web |title=Salomon Coster the clockmaker of Christiaan Huygens. Clock. |url=http://www.antique-horology.org/invention/Coster-the-clockmaker-of-Huygens.HTM |access-date=2023-11-15 |website=www.antique-horology.org}}</ref> ಹೇಗ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅವನಿಗೆ [[ಪೇಟೆಂಟ್]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಅವನಿಗೆ ಪೇಟೆಂಟ್ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಅನೇಕರು ನಕಲು ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=fXlALljcyMkC&pg=PA269|title=Guilds, Innovation and the European Economy, 1400–1800|author=Epstein/Prak|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-47107-7|pages=269–70|access-date=10 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616190600/https://books.google.com/books?id=fXlALljcyMkC&pg=PA269|archive-date=16 June 2016|url-status=live}}</ref> ದೂರದ ಸಮುದ್ರಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಗಡಿಯಾರದ ಉಪಯೋಗವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ನಂಬಿದ್ದ. ಆದರೆ ಈತನ ಸೋದರ ಒಮ್ಮೆ ಸಮುದ್ರಯಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಜೋರಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದಾಗ ಗಡಿಯಾರವು ಅನುಪಯುಕ್ತ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ. ಮುಂದೆ ಇನ್ನಿತರ ಕೆಲವರು ಗಡಿಯಾರದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ತನಗೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಯಿತೆಂದು ಹೈಜೆನ್ಸ್ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಮೊರೆ ಹೋದ.<ref>{{Cite journal|last=Howard|first=N.|date=2008|title=Marketing Longitude: Clocks, Kings, Courtiers, and Christiaan Huygens|url=https://www.jstor.org/stable/30227413|journal=Book History|volume=11|pages=59–88|jstor=30227413|issn=1098-7371}}</ref> ಕೋರ್ಟ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ವಾದವಿವಾದಗಳು ನಡೆದವು. ಇತ್ತ ಪೆಂಡುಲಮ್ ಗಡಿಯಾರ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಎಂಬ ದೂರು ಕೇಳಿಬಂತು. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದ.<ref>{{cite web |url=http://www.museumboerhaave.nl/AAcollection/english/M03V20_V09853.html |title=Boerhaave Museum Top Collection: Hague clock (Pendulum clock) (Room 3/Showcase V20) |publisher=Museumboerhaave.nl |accessdate=13 June 2010 |archive-date=19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219235601/http://www.museumboerhaave.nl/AAcollection/english/M03V20_V09853.html |url-status=dead }}</ref> ಇಂಥ ಗಡಿಯಾರದ ನೆರವಿನಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಖಾಂಶ ಗಳಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಇಂಥ ಅನೇಕ ಲೋಲಕ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪುನಃಪುನಃ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ (1662, 1686). ಲೋಲಕ [[ಚಲನೆ|ಚಲನೆಯ]] ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವರ್ಣನೆ, ಚಕ್ರಜ ಒಂದು ಸಮಕಾಲವಕ್ರ ಎಂಬುದರ ಸಾಧನೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಲೋಲಕದ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ, [[ನಿರ್ವಾತ|ನಿರ್ವಾತದಲ್ಲಿ]] ಕಾಯಗಳ ಸರಳರೇಖಾಪಥೀಯ ಅಥವಾ ವಕ್ರರೇಖಾಪಥೀಯ ಅವರೋಹದ ವರ್ಣನೆ, ವಕ್ರ ಕೇಂದ್ರಜಗಳ (ಎವಲ್ಯೂಟ್ಸ್) ಮತ್ತು ಅಂತರ್ವಲಿತಗಳ (ಇನ್ವಲ್ಯೂಟ್ಸ್) ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ, ಚಕ್ರಜ ಮತ್ತು ಪರವಲಯಗಳ ಕೇಂದ್ರಜಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ವಿಧಾನ, ಕಣಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಕಾಯಗಳ ಗತಿವಿಜ್ಞಾನಾಧ್ಯಯನದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಮುಂತಾದವನ್ನೊಳ ಗೊಂಡ ಪ್ರೌಢಪ್ರಬಂಧ ‘''ಹೋರಾಲಾಜಿಯಮ್ ಆಸಿಲೇಟಾರಿಯಮ್ ಸಿವೆ ಡೆ ಮಾಟು ಪೆಂಡುಲಾರಮ್''’ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ (1673).<ref name=":7">{{Citation|last=Yoder|first=J. G.|title=Christiaan Huygens, book on the pendulum clock (1673)|date=2005|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/B978044450871350084X|work=Landmark Writings in Western Mathematics 1640–1940|pages=33–45|editor-last=Grattan-Guinness|editor-first=I.|place=Amsterdam|publisher=Elsevier Science|language=en|isbn=978-0-444-50871-3|editor2-last=Cooke|editor2-first=Roger|editor3-last=Corry|editor3-first=Leo|editor4-last=Crépel|editor4-first=Pierre}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಏಕರೀತಿ ವರ್ತುಳೀಯ ಚಲನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೇಂದ್ರಾಪಗಾಮಿ ಬಲ ನಿಯಮವನ್ನೂ ನಿಷ್ಪನ್ನಿಸಿದ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಫಲಿತವೇ ಇವನು [[ಎಡ್ಮಂಡ್ ಹ್ಯಾಲೆ|ಎಡ್ಮಂಡ್ ಹ್ಯಾಲಿ]] (1656-1742) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಾಫರ್ ರೆನ್ (1632-1723) ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಪ್ರತಿಲೋಮ ವರ್ಗನಿಯಮ. [[File:Christiaan Huygens Clock and Horologii Oscillatorii.jpg|thumb|left|ಹೈಜೆನ್ಸ್ ರೂಪಿಸಿದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಆಧಾರಿತ ಪೆಂಡುಲಮ್ ಗಡಿಯಾರ, ತಯಾರಕರು ಸಾಲ್ಮನ್ ಕೋಸ್ಟರ್, 1657. ಜೊತೆಗೆ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ರಚಿಸಿದ "ಹೊರೋಲ್ಜಿಯಮ್ ಆಸಿಲೊಟೇರಿಯಮ್" ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರತಿಯನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು.<ref>{{cite web |title=Boerhaave Museum Top Collection: Horologium oscillatorium, siue, de motu pendulorum ad horologia aptato demonstrationes geometricae (Room 3/Showcase V20) |url=http://www.museumboerhaave.nl/AAcollection/english/M03V20_g13604.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110220041948/http://www.museumboerhaave.nl/AAcollection/english/M03V20_g13604.html |archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2011 |accessdate=13 June 2010 |publisher=Museumboerhaave.nl}}</ref> ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಬೊಯೆರ್‌ಹಾವ್, ಲೇಡನ್]]ಪೆಂಡುಲಮ್ ಉದ್ದವು <math> l </math> ಆಗಿದ್ದು, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣದ ಕಾರಣದ ವೇಗವರ್ಧನೆಯು <math> g </math> ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಪೆಂಡುಲಮ್ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಹಾಕಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯ <math> T </math> ಎಷ್ಟೆಂಬ ಲೆಕ್ಕವನ್ನೂ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. :<math>T = 2 \pi \sqrt{\frac{l}{g}}</math> ಎರಡು ಪೆಂಡುಲಮ್ ಗಡಿಯಾರಗಳನ್ನು ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಟ್ಟರೆ ಅವುಗಳ ಚಲನೆಯು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಗಮನಿಸಿದ್ದ. ಅದನ್ನು ಅವನು ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಗೆ ಬರೆದು ತಿಳಿಸಿದ್ದು ಕೂಡಾ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ವಾಚ್ ಎಂಬ ಗಡಿಯಾರದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೂಡಾ ರೂಪಿಸಿದ. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಹುಕ್|ರಾಬರ್ಟ್ ಹೂಕ್]] (1635-1703) ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಗಡಿಯಾರಗಳ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು (1665) ತಿಳಿದ ಇವನು ಇಂಥ ಗಡಿಯಾರಗಳ ದಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲೆ ತಾಪ ವ್ಯತ್ಯಯಗಳು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪತ್ರಮುಖೇನ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದುದಲ್ಲದೆ ಅವು ತಾನು ರೂಪಿಸಿದ ಗಡಿಯಾರಗಳಷ್ಟು ದಕ್ಷವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಮುಖೇನ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ. ಇಂಥದೇ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ರಾಬರ್ಟ್ ಹುಕ್ ಕೂಡಾ ನಡೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಕೀರ್ತಿ ಸಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಕುರಿತು ವಾಗ್ವಾದಗಳು ನಡೆದವು. ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಗಡಿಯಾರದಲ್ಲಿ ಸುಳಿ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿದ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗಡಿಯಾರಗಳ ಅನೇಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಗರದ ಥುರೇ ಕಂಪನಿ ತಯಾರಿಸಿತು. ಇಸವಿ 2006ದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ರಾಬರ್ಟ್ ಹುಕ್ ಕೈಬರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೊದಲು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗಡಿಯಾರ ರಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಈಗ ಹುಕ್‍ಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Nature – International Weekly Journal of Science, number 439, pages 638–639, 9 February 2006</ref><ref>Notes and Records of the Royal Society (2006) 60, pages 235–239, 'Report – The Return of the Hooke Folio' by Robyn Adams and Lisa Jardine</ref> 1675ರಲ್ಲಿ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಪಾಕೆಟ್ ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಪೇಟೆಂಟ್ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಮುಂದೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಗಡಿಯಾರಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. [[File:Huygens Systema Saturnium.jpg|thumb|left|ಶನಿಗ್ರಹದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ನೀಡಿದ ವಿವರಣೆ, 1659.]] ===ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ=== [[File:Huygens Aerial telescope, 1684.jpg|thumb|upright|ಹೈಜೆನ್ಸ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೊಳವೆಯಿಲ್ಲದ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್]] 1655ರಲ್ಲಿ ಹೈಜೆನ್ಸ್ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಶನಿಗ್ರಹದ ಸುತ್ತ ಅದನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದ ಒಂದು ಎಲಿಪ್ಟಿಕ್ ಆಕಾರದ ತೆಳ್ಳನೆಯ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಉಂಗುರವಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ.<ref name=":3">{{Cite journal|last=van Helden|first=Albert|date=2004|title=Huygens, Titan, and Saturn's ring|journal=Titan – from Discovery to Encounter|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004ESASP1278...11V|volume=1278|pages=11–29|bibcode=2004ESASP1278...11V|access-date=12 April 2021|archive-date=15 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415083622/http://adsabs.harvard.edu/abs/2004ESASP1278...11V|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baalke |first=R. |date=2011 |title=Historical Background of Saturn's Rings |url=https://solarviews.com/eng/saturnbg.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711063716/https://solarviews.com/eng/saturnbg.htm |archive-date=11 July 2021 |access-date= |website=solarviews.com |publisher=Later, it was determined that Saturn's rings were not solid but made of several smaller bodies.}}</ref> ತಾನೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ, ದೂರದ ವಸ್ತುವನ್ನು 50 ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ತೋರಿಸಬಲ್ಲ ದೂರದರ್ಶಕವನ್ನು ಬಳಸಿ ಶನಿಗ್ರಹದ (ಪ್ರಥಮ) [[ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರನನ್ನು]] ಗುರುತಿಸಿದ. ಈ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಟೈಟನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಈ ಕುರಿತು ವಿಭಿನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದ ಗಿಲ್ಲೆಸ್ ಪರ್ಸೊನೆ ಡೆ ರಾಬರ್ವಾಲ್ (1602-75), ಬೌಲಿಯಾವ್ ಮತ್ತಿತರರು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಬೌಲಿಯಾವ್ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಳಪೆ ದರ್ಜೆಯ ದೂರದರ್ಶಕವೇ ಆತನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಿದ ಇವನು ತನ್ನ ಉಂಗುರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ (1656) ಪ್ಯಾರಿಸ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ. ‘ಸಿಸ್ಟೆಮ ಸ್ಯಾಟರ್ನಿಯಮ್’ ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ಉಂಗುರಗಳ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ವ್ಯತ್ಯಯಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ. ಇವನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದ ಹಾನೊರಿ ಫ್ಯಾಬ್ರಿ (1607-88) ಕೂಡ ಅವನ್ನು ಒಪ್ಪಿದ (1665). ಸುಧಾರಿತ ದೂರದರ್ಶಕಗಳು ಇವನ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ನೀಹಾರಿಕೆಯನ್ನು ದೂರದರ್ಶಕ ಮುಖಾಂತರ ನೋಡಿ ವಿವಿಧ [[ನಕ್ಷತ್ರ|ತಾರೆಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯೂ ಇವನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇವನ ಗೌರವಾರ್ಥ ನೆಬುಲಾದ ಒಳಮೈಗೆ “ಹೈಜನಿಯನ್ ರೀಜನ್” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ಮರಣಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ 1695ರಲ್ಲಿ ಕಾಸ್ಮೋಥಿಯರಾಸ್ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದ. ಇದು ಅವನ ಮರಣದ ನಂತರ 1698ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬೇರೆ [[ಗ್ರಹ|ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೂ]] ಜೀವಿಗಳಿವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಉಳಿದ ಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೂ [[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ|ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣವೇ]] ಇದೆ ಎಂದು ಅವನು ನಂಬಿದ್ದ. ಜೀವಿಗಳ ಉಳಿವಿಗೆ [[ನೀರು]] ಅತ್ಯಗತ್ಯವೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]] ಮತ್ತು [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು ಗ್ರಹಗಳ]] ಮೇಲೆ ಕಂಡ ಕಪ್ಪು ಛಾಯೆಯನ್ನು ಮಂಜಿನ ಗಡ್ಡೆ ಎಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸಿದ್ದ. ಗ್ರಹಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಅಷ್ಟೊಂದು ದೂರವಿರುವುದು ದೇವರಿಗೆ ಈ ಗ್ರಹಗಳ ಜೀವಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುವುದು ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಅವನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇದೇ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಖಗೋಳ|ಖಗೋಳಕ್ಕೂ]] ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೂ ನಡುವಣ ದೂರವನ್ನು ಮಾಪನ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆಂದು ಅವನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಒಡ್ಡಿದರೆ ಒಳಬರುವ ರಶ್ಮಿಗಳ ಪ್ರಖರತೆ ಸಿರಿಯಸ್ ಎಂಬ ತಾರೆಯ ಬೆಳಕಿನಷ್ಟೇ ಪ್ರಖರತೆಯುಳ್ಳ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬೇಕು – ಇದಕ್ಕೆ ತೆರೆಯ ಕೋನವನ್ನು ಮತ್ತು ರಂಧ್ರದ ಸುತ್ತಾಕಾರವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಹೀಗಾದಾಗ ರಂಧ್ರದ ವ್ಯಾಸವು ಸೂರ್ಯನ ವ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ <math>1/27,664</math>ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವನ ತರ್ಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸಿರಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಖರತೆ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಖರತೆ ಅಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಖಗೋಳಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಅಳೆಯಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಹೈಜೆನ್ಸಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ==ಆಕರಗಳು/ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist|30em}} {{Authority control}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಹಾಯ್ಗನ್ಸ್‌, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್}}{{DEFAULTSORT:ಹೈಜೆನ್ಸ್, ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 6hb723q2jatshc2g7gn96v6539sz2yr ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ 0 83662 1434331 1345348 2026-10-25T04:51:29Z CommonsDelinker 768 Urban_development_model.png ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Krdರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1434331 wikitext text/x-wiki ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯದ ಮೂಲಕ ಸ್ವಸಹಾಯ - ಎಂಬ ತತ್ತ್ವದ ತಳಹದಿಯ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾದ ಸಹಕಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಜನಕ್ಕೆ ವಸತಿಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೊದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಂಘ (ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ). ಅಲ್ಪ ವರಮಾನವಿರುವವರು ಸಹಕಾರಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ, ತಮಗೆ ಬೇಕಾದ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನೋ ಮನೆಗಳನ್ನೋ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಹಕಾರ ಸಂಘದ ಮೂಲಕ ಸಂಘಟಿತರಾದ ಅವರು ಸಂಘದ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು, ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಾಲ ಕೊಡಬಹುದು, ನಿವೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಒದಗಿಸಬಹುದು. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದ ಒಳಚರಂಡಿ, ಉಪರಸ್ತೆ, ಉದ್ಯಾನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಂಘದ ಮೂಲಕ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ವಸತಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಶಕ್ತರಾದವರಿಗೆ, ಈ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಬಲ್ಲ ಸಾಧನ ಸಹಕಾರ. ಜೊತೆಗೂಡುವುದರಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹ, ವಿಶ್ವಾಸ ಬೆಳೆದು, ಸಹಕಾರ ಮನೋಭಾವ ಮೂಡುತ್ತದೆ; ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವಸತಿ ಮುಂತಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸಹಕಾರಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ವೈಚ್ಛಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ್ದರಿಂದ, ಸಮಾನ ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳ ಸದಸ್ಯರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯೂ ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಬಲ್ಲವು. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸಾಧನೆಯ ಪರಿಮಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ, ವಸತಿ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ. ಲಾಭದ ಉದ್ದೇಶ ಇಲ್ಲದೆ ಕನಿಷ್ಠವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಆಡಳಿತ ಖರ್ಚಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯಸಾಧಿಸುವ ಸಹಕಾರಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘಗಳು ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿವೇಶನಗಳಿಗಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮರಮುಟ್ಟು ಮತ್ತಿತರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಲ್ಲುವು.<ref>http://www.kannadaprabha.com/districts/hassan/%E0%B2%B8%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%98%E0%B2%A6-%E0%B2%A8%E0%B3%8B%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%A3%E0%B2%BF-%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A7%E0%B2%A4%E0%B2%BF/186435.html{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಪ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದವರಿಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತ ವಸತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವಾಗ, ಸಹಕಾರ ಸಂಘ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಫಲತೆಗಳಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಸಾಧಿಸಿ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿ ನೆರವು ನೀಡಬಲ್ಲ ಸೂಕ್ತ ಸಾಧನ ಕೂಡ ಇದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಚಳವಳಿ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾತನಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಲ್ಗೇರಿಯ, ಜರ್ಮನಿ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳ ಸಾಧನೆಗಳು ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ. [[ಬ್ರಿಟನ್‍]]ನಲ್ಲಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘಗಳು ಸಾಲ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಟ್ಟಡ ರಚನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಹಂಚುತ್ತವೆ. ತಜ್ಞ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ನೆರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ==ಭಾರತ== ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1915 ರಿಂದ ಈ ಚಳವಳಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸುಲಭ ಬಡ್ಡಿದರದಲ್ಲಿ ಸಾಲ ನೀಡಿ, ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಪುರೈಸಿ ನೆರವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, [[ಗುಜರಾತ್]], ಒರಿಸ್ಸಾ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ತಾನ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿ ಗೃಹ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಲವು ಮಹಡಿಗಳ ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಸಲು ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಹಣ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಗೃಹಅಡಮಾನ ಸಂಘಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗೃಹಅಡಮಾನ ಸಂಘಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಹೊಸ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಅಥವಾ ಹಳೆಯವನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಹಣ ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ತನ್ನ ಸದಸ್ಯ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದ್ದ ಮನೆಯ ಬಡಾವಣೆ ಅಥವಾ ರಿಪೇರಿಗಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಾಲ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ನಿವೇಶನಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಸಾಲವನ್ನು ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಹಾಗೂ ನಗರಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ವಸತಿಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯೂ ತೀವ್ರ ಹೆಚ್ಚಿ, ಅದರ ಪುರೈಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಜಟಿಲವೆನಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಾಭೋದ್ದೇಶದಿಂದ ವಸತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಅವು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೆಡೆ ಭವ್ಯ ಸೌಧಗಳಿಗೂ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಕೊಳಚೆಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆ ಮಾತ್ರವೇ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಬಲ್ಲುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಹಕಾರ ಸಂಘ [[[ಮದ್ರಾಸ್]] ಪ್ರ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ 1913-14ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಮುಂಬಯಿ ಆ ಬಳಿಕ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಟ್ಟು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಸಾರಸ್ವತ ಸಹಕಾರ ವಸತಿ ಸಂಘವನ್ನು 1915ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಮುಂದೆ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳೂ ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆದುವು. ಆದರೂ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ ಸಾಧಿಸಿರುವ ಪ್ರಗತಿ 1954-55ರ ವರೆಗೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ವಸತಿಗಳು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 24.327 ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2.345. ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲಾದ ಪ್ರಗತಿ ಹೀಗಿದೆ: ಪ್ರಥಮ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ವಸತಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ರೂ. 38.5 ಕೋಟಿ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಎರಡನೆಯ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ರೂ. 84 ಕೋಟಿಗೂ ಮೂರನೆಯ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ರೂ. 122 ಕೋಟಿಗೂ ಏರಿತು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ರೂ. 96.70 ಕೋಟಿ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು 1950ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ ಸಹಕಾರಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅದು ಇತರ ವಸತಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಹಣ ಒದಗಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಹಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಅಲ್ಪ ವರಮಾನ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರಮಾನದವರ ವಸತಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಸಹಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಇವಲ್ಲದೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಜನ-ಗಿರಿಜನ ವಸತಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಕೂಡ ಇದೆ. ಅದು ಹರಿಜನ-ಗಿರಿಜನ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಹಣ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕಳೆದರೆಡು ದಶಕಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಗೃಹಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ಉದ್ದೇಶ ದಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಗೃಹ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಡಾವಣೆ ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇಂದು ಭಾರತಾ ದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು ಬಡಾವಣೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] n6xs0yc2ze1x1dw2q0zdl7znaqq4q1p ಗುಪ್ತ ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲ 0 89393 1434282 1345107 2026-10-24T17:14:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434282 wikitext text/x-wiki '''ಗುಪ್ತ ರಾಜವಂಶ'''ದ ಇತಿಹಾಸ ಕ್ರಿ.ಶ. ೨೪೦ರ ಸುಮಾರು [[ಶ್ರೀ ಗುಪ್ತ]]ನಿಂದ ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಆದರೆ ದಿನಾಂಕಗಳು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಉತ್ತರ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಪೂರ್ವ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು. [[ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ]] ಗುಪ್ತರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಗುಪ್ತ ರಾಜವಂಶವು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೨೦ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೫೫೦ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದು, [[ಕುಷಾಣ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಪತನದ ನಂತರ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತವನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿತು. ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಂತರ್ನಿಹಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಗುಪ್ತರ ಮೂಲ ತಾಯಿ ನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿವೆ. ರಾಯ್‍ಚೌಧರಿ ಪ್ರಕಾರ, ಗುಪ್ತರು ಈಗ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಂಗ್‍ಪುರ್ ಹಾಗೂ ರಾಜ್‍ಷಾಹಿ ವಿಭಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ವರೇಂದ್ರಿ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮೂಲ ಹೊಂದಿದರು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಮುರ್ಷೀದಾಬಾದ್ ಪ್ರದೇಶ ಗುಪ್ತರ ಮೂಲ ನಾಡು ಎಂದು ಗಾಂಗೂಲಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Gupta_Rule|title=Gupta Rule|work=banglapedia.org|access-date=2017-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307034414/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Gupta_Rule|archive-date=2016-03-07|url-status=dead}}</ref> ==ಗುಪ್ತರ ವಂಶಾವಳಿ== ಗುಪ್ತರ ವಂಶಾವಳಿ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. [[ಶುಂಗ]] ಮತ್ತು ಸಾತವಾಹನ ದಾಖಲೆಗಳು ಗುಪ್ತ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿವೆ ಆದರೆ ೪ನೇ ಶತಮಾನದ ಗುಪ್ತರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಕಾರ ಗುಪ್ತ ರಾಜವಂಶವು ವೈಶ್ಯ ರಾಜವಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಶರ್ಮಾ ಪ್ರಕಾರ, ಗುಪ್ತರು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರರ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರತ್ರಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದಾದ ವೈಶ್ಯ ವಂಶದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=i_sIE1sO5kwC&pg=PA69&lpg=PA69&dq=%22vaishya+dynasty%22&source=bl&ots=QuhWaaE1Nw&sig=AI73RxSGEWFgdvKSbSb6ylxZTNM&hl=en&sa=X&ei=W4z8TtSeKY3SrQely93jDw&redir_esc=y#v=onepage&q=%22vaishya%20dynasty%22&f=false|title=Early Medieval Indian Society (pb)|work=google.co.in}}</ref> ಗುಪ್ತರ ನಾಣ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿರುವ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆಲ್ಟೇಕರ್ ಕೂಡ, ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಗುಪ್ತರ ಜಾತಿ ವೈಶ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪಠ್ಯಗಳು ಗುಪ್ತ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವವರು ವೈಶ್ಯ ಜಾತಿಯ ಸದಸ್ಯರೆಂದು ನಿಗದಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಅಗರವಾಲಾರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಗುಪ್ತರು ವೈಶ್ಯ ಸಮುದಾಯದವರು. ಗುಪ್ತರು ಧಾರಣ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂದು ಕೂಡ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಯ್‍ಚೌಧರಿ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಪ್ರಕಾರ, ಗುಪ್ತರು [[ಪುಷ್ಯಮಿತ್ರ ಶುಂಗ]]ನ ಪುತ್ರನ ಹೆಂಡತಿ ರಾಣಿ ಧಾರಿಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. [[ಎರಡನೇ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ]]ನ ಮಗಳು [[ಪ್ರಭಾವತಿಗುಪ್ತ]]ಳ ರಿದ್ಧಪುರ ತಾಮ್ರಫಲಕ ಶಾಸನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಾಯ್‍ಚೌಧರಿ ಗುಪ್ತರ ವಂಶಾವಳಿ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಊಹಿಸಿದರು. ಅವಳ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಧಾರಣ ಗೋತ್ರದ ವಂಶಜೆ ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿದಳು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] 4qkao0ow3frobj1h111k9owv9hwjmvc ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ 0 109407 1434266 1344051 2026-10-24T15:34:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434266 wikitext text/x-wiki '''ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್''' ಎಂದರೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಾಲಗಾರನ (ವ್ಯಕ್ತಿ, ವ್ಯವಹಾರ, ಕಂಪನಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರ) [[ಸಾಲ|ಸಾಲದ]] ಅಪಾಯದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, [[ಸಾಲ|ಸಾಲವನ್ನು]] ಮರುಪಾವತಿಸುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಊಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಾಲಗಾರನು ಸುಸ್ತಿದಾರನಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಸೂಚ್ಯ ಮುನ್ಸೂಚನೆ.<ref>{{cite book | last = Kronwald | first = Christian | title = Credit Rating and the Impact on Capital Structure | publisher = Druck und Bingdung | year = 2009 | location = Norderstedt, Germany | page = 3 | url = https://books.google.com/books?id=CzjS5YV5nK8C&q=%22credit%20rating%22 | isbn = 978-3-640-57549-7}}</ref> ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಾಲಗಾರನಿಗೆ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪರಿಮಾಣಾತ್ಮಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಕತೃತ್ವ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಾಲಗಾರ ಒದಗಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಕತೃತ್ವ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಪಡೆದ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಲ್ಲದ ಮಾಹಿತಿಯೂ ಸೇರಿದೆ. ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ (ಅಥವಾ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸ್ಕೋರ್) - ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್‌ನ ಉಪವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅರ್ಹತೆಯ ಸಂಖ್ಯಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವಾಗಿದೆ. ==ಸಾರ್ವಭೌಮ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳು== {| class="wikitable" style="font-size:98%; float:right;" |+ '''ದೇಶದ ಅಪಾಯದ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು (ಕ್ಯೂ ೨೦೧೭)'''<ref>{{cite web |url=https://www.euromoney.com/research-and-awards/surveys-and-awards/country-risk-survey |title=Country risk survey - previous ranking from previous quarter, Euromoney Country risk |publisher=Euromoney.com |access-date=2018-01-16 |archive-date=2018-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001104148/https://www.euromoney.com/research-and-awards/surveys-and-awards/country-risk-survey |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">[https://www.webhostwinner.com/ecr-survey-results-q4-2019/ "Country Risk Full Results"]: Originally a bi-annual survey which monitors the political and economic stability of 185 sovereign countries, according to ratings agencies and market experts. The information is compiled from Risk analysts; poll of economic projections; on GNI; World Bank’s Global Development Finance data; Moody’s Investors Service, Standard & Poor’s and Fitch IBCA; OECD consensus groups (source: ECGD); the US Exim Bank and Atradius UK; heads of debt syndicate and loan syndications; Atradius, London Forfaiting, Mezra Forfaiting and WestLB.</ref> |+ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ದೇಶಗಳು, 100 ರಲ್ಲಿ |+ ಮೂಲ: ಯುರೋಹಣ ದೇಶದ ಅಪಾಯ !ಶ್ರೇಣಿ !! ಶ್ರೇಣಿ ಬದಲಾವಣೆ!! ದೇಶ !! ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಂಕ |- ! ೧ | <span style="color:#e69500">'''-'''</span> | [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] || style="text-align:right;"|೮೮.೬ |- ! ೨ | <span style="color:#e69500">'''-'''</span> | [[ನಾರ್ವೇ]] || style="text-align:right;"|೮೭.೬೬ |- ! ೩ | <span style="color:#e69500">'''-'''</span> | [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] || style="text-align:right;"|೮೭.೬೪ |- ! ೪ | <span style="color:#e69500">'''-'''</span> | [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]] || style="text-align:right;"|೮೫.೬೭ |- ! ೫ | <span style="color:#008b00">▲೨</span> | [[ಸ್ವೀಡನ್]] || style="text-align:right;"|೮೫.೫೯ |- ! ೬ | <span style="color:#8b0000">▼೧</span> | [[ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್]] || style="text-align:right;"|೮೩.೮೫ |- ! 7 | <span style="color:#8b0000">▼೧</span> | [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] || style="text-align:right;"|೮೩.೭೬ |- ! 8 | <span style="color:#008b00">▲೪</span> | [[ಫಿನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಫಿನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] || style="text-align:right;"|೮೩.೧ |- ! 9 | <span style="color:#e69500">'''-'''</span> | [[ಕೆನಡಾ]] || style="text-align:right;"|೮೨.೯೮ |- ! 10 | <span style="color:#008b00">▲೧</span> | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ || style="text-align:right;"|೮೨.೧೮ |} ಸರ್ವಭೌಮ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರದಂತಹ ಸರ್ವಭೌಮ ಘಟಕದ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ. ಸರ್ವಭೌಮ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಒಂದು ದೇಶದ ಹೂಡಿಕೆ ವಾತಾವರಣದ ಅಪಾಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು [[ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ|ರಾಜಕೀಯ]] ಅಪಾಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಅಪಾಯ ಶ್ರೇಣೀಕರಣ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಿಯು ೨೦೧೮ ಜನವರಿಯ ವರೆಗೆ ಹೂಡಿಕೆಗಾಗಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯದ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ದೇಶಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಅಪಾಯ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಪಾಯ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ದೇಶದ ಅಪಾಯ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ೧೮೫ ಸರ್ವಭೌಮ ದೇಶಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೨೦೧ ರಿಂದ [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರವು]] ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯದ ದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಎಎಎ ಸರ್ವಭೌಮ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |last1=Wright |first1=Chris |title=Singapore leads the world in sovereign risk |url=https://www.euromoney.com/article/b12khpchzd4ypn/singapore-leads-the-world-in-sovereign-risk |website=Euromoney |access-date=26 May 2022 |language=en |date=9 March 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.euromoney.com/research-and-awards/surveys-and-awards/country-risk-survey|title=Country risk survey|publisher=Euromoney.com|access-date=2018-01-16|archive-date=2018-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20181001104148/https://www.euromoney.com/research-and-awards/surveys-and-awards/country-risk-survey|url-status=dead}}</ref> ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸರ್ವಭೌಮ ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ಅಪಾಯ ಅಥವಾ ರಫ್ತುಗಾರರಿಗೆ ಪಾವತಿ ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ಅಪಾಯ (ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಅಪಾಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಎ. ಎಮ್. ಬೆಸ್ಟ್ ದೇಶದ ಅಪಾಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಣಾ ಅಪಾಯ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರಣಗಳು ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಹಣಕಾಸು ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಅಡ್ಡಿಯುಂಟು ಮಾಡಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://www3.ambest.com/ratings/cr/crisk.aspx?l=1&Menu=Country+Risk |title=Country Risk |publisher=ambest.com |access-date=2011-08-08}}</ref> ==ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ರೇಟಿಂಗ್ ಗಳು== ರೇಟಿಂಗ್ ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ ಪಕ್ಷವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ಸಮಯ|ಸಮಯದ]] ದಿಗಂತ ದೊಳಗೆ ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯದ ದಿಗಂತವನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ರೇಟಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ರೇಟಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್== ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳು ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಣಕಾಸು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಬಾಂಡ್‌ಗಳಂತಹ [[ಸಾಲ]] ಭದ್ರತೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಎ, ಬಿ, ಸಿ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರತಿ ದರ್ಜೆಗೆ ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಕಠಿಣ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಬದಲು ವಿವರಣೆಾತ್ಮಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಾಧ್ಯದಾರರ ಬಾಧ್ಯತೆಗಿರಿಸುವ ಹಣಕಾಸು ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ರೇಟಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಬಾಂಡ್‌ಗಳ ಸರಾಸರಿ ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿವೆ.<ref name="Sinclair 05">{{cite book |title=The New Masters of Capital: American Bond Rating Agencies and the Politics of Creditworthiness |last=Sinclair |first=Timothy J. |author-link=Timothy J. Sinclair |year=2005 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, [[New York (state)|NY]] |isbn=978-0-80147491-0 |page=36, Bond Rating Symbols and Definitions, Table 2 |url=http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100511490 |access-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016070543/http://www.cornellpress.cornell.edu/book/?GCOI=80140100511490 |archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |url-status=dead}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಣಗಳು ಕಿರಿಯ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಜೊತೆಗೆ ರೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಢತೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ & ಪೂರ್'ಸ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಪರಿಮಾಣವು ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book |author1 = de Servigny, Arnaud |author2 =Olivier Renault | title = The Standard & Poor's Guide to Measuring and Managing Credit Risk | year = 2004 |publisher = McGraw-Hill | isbn=978-0-07-141755-6}}</ref> ಮೂಡೀಸ್ ರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಮೂಡೀಸ್, ಎಸ್&ಪಿ ಮತ್ತು ಫಿಚ್ ರೇಟಿಂಗ್ಸ್ ಗಳು ಸುಮಾರು ೯೫% ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name=controversy>{{cite web|last=Alessi|first=Christopher|title=The Credit Rating Controversy. Campaign 2012|url=http://www.cfr.org/united-states/credit-rating-controversy/p22328|publisher=Council on Foreign Relations|access-date=29 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727223220/http://www.cfr.org/united-states/credit-rating-controversy/p22328|archive-date=27 July 2013|url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಅವು ಮಾತ್ರ ಏಕೈಕ ರೇಟಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಲ್ಲ. ಡಿಬಿಆರ್‌ಎಸ್‌ನ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ರೇಟಿಂಗ್ ಸ್ಕೇಲ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ & ಪೂರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಿಚ್ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. + ಮತ್ತು − ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಬದಲು ಹೈ ಮತ್ತು ಲೋ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದವರೆಗೂ: ಎಎಎ, ಎಎ (ಹೈ), ಎಎ, ಎಎ (ಲೋ), ಎ (ಹೈ), ಎ, ಎ (ಲೋ), ಬಿಬಿಬಿ (ಹೈ), ಬಿಬಿಬಿ, ಬಿಬಿಬಿ (ಲೋ), ಬಿಬಿ(ಹೈ), ಬಿಬಿ, ಬಿಬಿ (ಲೋ), ಬಿ (ಹೈ), ಬಿ, ಬಿ (ಲೋ), CCC (ಹೈ), ಸಿಸಿಸಿ, ಸಿಸಿಸಿ(ಲೋ), ಸಿಸಿ (ಹೈ), ಸಿಸಿ, ಸಿಸಿ(ಲೋ), ಸಿ (ಹೈ), ಸಿ, ಸಿ (ಲೋ) ಮತ್ತು ಡಿ. ಅಲ್ಪಾವದಿ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಮ್ಯಾಪ್ ಆಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಾನವಾದದ ಮುಖ್ಯ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಿದೆ..<ref>{{cite web|title=DBRS: Short-Term and Long-Term Rating Relationships|url=http://dbrs.com/research/236758/short-term-and-long-term-rating-relationships.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428070308/http://dbrs.com/research/236758/short-term-and-long-term-rating-relationships.pdf|archive-date=2011-04-28|publisher=DBRS|access-date=2013-06-28}}</ref> ಎಸ್&ಪಿ, ಮೂಡೀಸ್, ಫಿಚ್ ಮತ್ತು ಡಿಬಿಆರ್‌ಎಸ್ ಮಾತ್ರ [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿಯನ್]] ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿಂದ ಸಾಲ ಪಡೆಯಲು ಭದ್ರತೆ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ರೇಟಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಸಿಬಿ ನಾಲ್ಕು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಇಸಿಎಐ<ref>{{cite web|title=External credit assessment institution source (ECAIs)|url=http://www.ecb.europa.eu/paym/coll/elisss/ecai/html/index.en.html|publisher=European Central Bank|access-date=21 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203115705/http://www.ecb.europa.eu/paym/coll/elisss/ecai/html/index.en.html|archive-date=3 February 2014|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉನ್ನತ ರೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಎಸ್&ಪಿ, ಮೂಡೀಸ್, ಫಿಚ್ ಮತ್ತು ಡಿಬಿಆರ್‌ಎಸ್ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳು [[ಯುರೋಪಿಯಮ್|ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಪರಿಶೀಲನೆಯಲ್ಲಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಸ್ಪೇನ್]], [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯಂತಹ]] ದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಅತಿ ಉನ್ನತ ರೇಟಿಂಗ್‌ಗಳಿವೆ.<ref>{{cite news|last=Jones|first=Marc|title=First crunch date in Europe's ratings calendar is April 11|url=https://www.reuters.com/article/ratings-spain-italy-idUSL6N0JY3OD20131219|access-date=21 January 2014|newspaper=Reuters|date=19 December 2013}}</ref> ಎ.ಎಂ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶ್ರೇಷ್ಠದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡುತ್ತದೆ: ಎ++, ಎ+, ಎ, ಎ−, ಬಿ++, ಬಿ+, ಬಿ, ಬಿ−, ಸಿ++, ಸಿ+, ಸಿ, ಸಿ−, ಡಿ, ಇ, ಎಫ಼್ ಮತ್ತು ಎಸ್. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:List of countries by government budget|ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of countries by credit rating|ಕ್ರೆಡಿಟ್ ರೇಟಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of countries by tax revenue to GDP ratio|ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಜಿಡಿಪಿ ಅನುಪಾತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:List of countries by public debt|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] 95kv60npv0lwuraqd9j2i7qexvokzq1 ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ 0 114115 1434302 1337064 2026-10-24T19:56:05Z CommonsDelinker 768 Irina_Konstantinovna_Archipova_-_collezione_Tino_Barindelli.tif ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Jameslwoodwardರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1434302 wikitext text/x-wiki <big>'''ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ''' [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ೧೬೯೮ ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಶ್ವದಳದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವಾಗಿತ್ತು. [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೊವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಇದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತ್ತು, ನಂತರ ೧೯೯ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವೆಂದು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.</big> [[ಚಿತ್ರ:Badge_to_Order_St_Andrew_both_sides.jpg|left|thumb|250x250px| ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಆರ್ಡರ್ "ರತ್ನ"]] ===<big>ಮೂಲಗಳು</big>=== <big>ಎಸುವಿನ ಮೊದಲ ದೇವದೂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂತ ಆಂಡ್ರ್ಯೂವಿನ ಗೌರವಾರ್ತವಾಗಿ ೧೬೯೮ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.</big> [[ಚಿತ್ರ:Wearing_of_the_insignia_of_the_Order_of_St._Andrew.svg|right|thumb|300x300px| ಕತ್ತುಪಟ್ಟಿ (ಎಡ) ಮತ್ತು ಹೆಗಲ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರ (ಬಲ)]] * ===<big>ಪುರಸ್ಕೃತರು (ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು)</big>=== <gallery> ಚಿತ್ರ:Fedor Golovin.PNG|<nowiki> </nowiki>ಕೌಂಟ್ [[Fyodor Alexeyevich Golovin|ಫೀಡರ್ ಗೊಲೊವಿನ್]] ಚಿತ್ರ:Peter der-Grosse 1838.jpg|<nowiki> </nowiki>ತ್ಸಾರ್ [[Peter the Great|ಪೀಟರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] ಚಿತ್ರ:Suvorov Alex V.jpg|<nowiki> </nowiki>[[Generalfeldmarschall|ಜನರಲ್ ಫೆಲ್ಡ್ಮಾರ್ಚಲ್]] [[Alexander Suvorov|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸುವೊರೊವ್]] ಚಿತ್ರ:Dmitriy Golitsyn.jpg|<nowiki> </nowiki>ಪ್ರಿನ್ಸ್ [[Dmitry Golitsyn|ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಗೋಲಿಟ್ಸನ್]] ಚಿತ್ರ:Elizaveta wife of tsar Alexander I by Mosnier.jpg|<nowiki> </nowiki>ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ [[Elizabeth Alexeievna|ಎಲಿಜಬೆತ್ ಅಲೆಕ್ಸಿವ್ನಾ]] </gallery> == <big>ರಷ್ಯಾ ಒಕ್ಕೂಟ</big> == [[ಚಿತ್ರ:StAndrew_All.jpg|right|thumb|316x316px| ಈಗಿನ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ, ದಿ ಅಪೊಸ್ಟೆಲ್ನ ದಿ ಸ್ಟಾರ್, ಸ್ಯಾಶ್, ಮತ್ತು ಕಾಲರ್]] <big>ಈಗಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ</big> *<big>ಪದಕ ( ಎರಡು ರುಂಡವುಳ್ಳ ಗರುಡ)</big> *<big>ನಕ್ಷತ್ರ - ಎಂಟು ಮೊನೆಯ ಬೆಳ್ಳಿ ನಕ್ಷತ್ರ</big> ===<big>ಪುರಸ್ಕೃತರು (ಭಾಗಶಃ ಪಟ್ಟಿ)</big>=== <big>ಮರು ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ಗೌರವ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರ ಪೈಕಿ:<ref name="kremlin news">{{Cite web|url=http://state.kremlin.ru/commission/22/news|title=Compiled from the site of the President of the Russian Federation|authorlink=Russian Government|date=|publisher=Kremlin News|language=Russian|access-date=2019-04-12}}</ref></big> <gallery> ಚಿತ್ರ:Alexander Solzhenitsyn in Moscow, December 1998.jpg|<big>ಲೇಖಕ [[Aleksandr Solzhenitsyn|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೊಲ್ಝೆನಿಟ್ಸನ್]]</big> ಚಿತ್ರ:Михалков Сергей Владимирович.jpg|<big>ಲೇಖಕ [[Sergey Mikhalkov|ಸೆರ್ಗೆ ಮಿಖಲ್ಕೊವ್]]</big> ಚಿತ್ರ:Michael Kalashnikov.jpg|<big>ಬಂದೂಕು ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ [[Mikhail Kalashnikov|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಕಲಾಶ್ನಿಕೋವ್]]</big> ಚಿತ್ರ:Mikhail Gorbachev - May 2010.jpg|<big>[[CPSU|ಸಿಪಿಎಸ್ಯುಯ]] ಕೊನೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ [[Mikhail Gorbachev|ಮಿಖಾಯಿಲ್ ಗೋರ್ಬಚೇವ್]]</big> ಚಿತ್ರ:Людмила Георгиевна Зыкина.jpg|<big>[[Lyudmila Zykina|ಲ್ಯುಡ್ಮಿಲಾ ಝಿಕಿನಾ]], [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದ]] [[Folk singer|ಜಾನಪದ ಗಾಯಕಿ]]</big> ಚಿತ್ರ:Shumakov with Order of Saint Apostol Andrew.jpg|<big>[[Valery Shumakov|ವಾಲೆರಿ ಷುಮಕೊವ್]], ರಷ್ಯಾ ಅಂಗಾಂಗ ಕಸಿಗಳ ಪಿತಾಮಹ</big> ಚಿತ್ರ:Sergey Shoigu 2013.jpg|<big>[[Minister of Defence (Russia)|ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ]] [[Minister of Defence (Russia)|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ]] [[Sergei Shoigu|ಸೆರ್ಗೆಯ್ ಶೋಯಿಗು]]</big> ಚಿತ್ರ:Dmitry Lihachev.jpg|<big>ಸೋವಿಯತ್ ರಷ್ಯನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ [[Dmitry Likhachov|ಡಿಮಿಟ್ರಿ ಲಿಖಚೋವ್]]</big> ಚಿತ್ರ:Gamzatov 1989 (cropped).jpg|<big>ಕವಿ ರಸುಲ್</big> ಚಿತ್ರ:Prime Minister Narendra Modi with Chinese President Xi Jinping (cropped).jpg|<big>ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಝಿ ಜಿಂಪಿಂಗ್</big> ಚಿತ್ರ:Yury Grigorovich.jpg|<big>ನರ್ತಕ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಯೂರಿ ಗ್ರಿಗೊರೋವಿಚ್</big> ಚಿತ್ರ:Daniil Alexandrovich Granin.jpg|<big>ಲೇಖಕ ಡ್ಯಾನಿಲ್ ಗ್ರಾನಿನ್</big> ಚಿತ್ರ:Heydar Aliyev 1997.jpg|<big>ಅಜೆರ್ಬೈಜಾನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹೇದರ್ ಅಲಿಯಾವ್</big> ಚಿತ್ರ:Tema Pühadus Moskva ja kogu Venemaa Patriarh Aleksius II.jpeg|[[Patriarch Alexy II of Moscow|<big>ಮಾಸ್ಕೋದ ಬಿಷಪ್ ಅಲೆಕ್ಸಿ II</big>]] ಚಿತ್ರ:Nursultan Nazarbayev 27092007.jpg|<big>ಕಝಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನರ್ಸುಲ್ಟಾನ್ ನಜರ್ಬೈಯೆವ್</big> ಚಿತ್ರ:PM Modi Portrait(cropped).jpg|<big>ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ, ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ [https://www.prajavani.net/stories/national/russian-award-modi-628151.html][https://vijaykarnataka.indiatimes.com/news/india/russian-president-putin-to-award-highest-civilian-award-to-pm-modi/articleshow/68849343.cms][https://suddimane.com/narendra-modi-getting-international-awrd/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412163158/https://suddimane.com/narendra-modi-getting-international-awrd/ |date=2019-04-12 }}</big> </gallery> ==<big>ಉಲ್ಲೇಖಗಳು</big>== <references responsive="1"></references> ==<big>ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು</big>== * [http://award.gov.ru/ <big>ರಷ್ಯಾದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಆಯೋಗ</big>] * [http://www.archons.org/archons/saint_andrew.asp <big>ಎಕ್ಯುಮೆನಿಕ್ ಬಿಷಪ್ನ ಸೇಂಟ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಅರ್ಚನ್ಸ್ನ ಆದೇಶ</big>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180608103022/http://www.archons.org/archons/saint_andrew.asp |date=2018-06-08 }} *[https://vijaykarnataka.indiatimes.com/news/india/russian-president-putin-to-award-highest-civilian-award-to-pm-modi/articleshow/68849343.cms ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಗೆ ರಷ್ಯಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಷ್ಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಅಲಂಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] o6qxzw6nlso83duyvtp1382fo0ssv9s ಪುಸ್ತಕದ ರಕ್ಷಾಕವಚ 0 115278 1434340 1431851 2026-10-25T07:03:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434340 wikitext text/x-wiki '''ಪುಸ್ತಕದ ರಕ್ಷಾಕವಚ''' ಎಂದರೆ ಒಂದು [[ಪುಸ್ತಕ]]ದ ಪುಟಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಟ್ಟಲು ಬಳಸಲಾದ ಯಾವುದೇ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಹೊದಿಕೆ. ಗಟ್ಟಿರಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಗದಕವಚಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿಚಿತ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮೀರಿ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೇರ್ಪಡಿಕೆಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಧೂಳು ಹೊದಿಕೆಗಳು, ಉಂಗುರ ರಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೇಪರ್-ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಕೈರಟ್ಟಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಹಳೆಯ ರೂಪಗಳು. == ಇತಿಹಾಸ == ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಐಷಾರಾಮಿ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಪುಸ್ತಕದ ರಕ್ಷಾಹೊದಿಕೆಗಳು ದುಬಾರಿಯಾಗಿ ಮುದ್ರಿತ ಅಥವಾ ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪುಟಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸಾಧನವಾಗಿ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮೆಚ್ಚಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದವು. ೧೮೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೊದಿಕೆ ನೀಡಬಹುದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆಗಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಪುಸ್ತಕ ಕಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://www.bookcoverarchive.com The Book Cover Archive] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * *{{Cite web|url=http://cdm16015.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/p188901coll3/|title=Decorated Publishers Bindings-Grand Valley State University Archives and Special Collections|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106080409/http://cdm16015.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/p188901coll3|archive-date=2013-01-06|dead-url=yes}}-contains photographs of decorated publisher bindings from the 1870s to 1930 * [https://web.archive.org/web/20070110162035/http://totalcardboard.com/book_cover_gallery.htm Historical book cover design gallery] * [https://web.archive.org/web/20190505093705/http://www.users.globalnet.co.uk/%7Ejimthing/ Pulp fiction cover gallery] * [http://www.penguinsciencefiction.org The Art of Penguin Science Fiction] The history and cover art of science fiction published by Penguin Books from 1935 to the present day * [http://library.syr.edu/digital/guides/b/bonn_publish.htm Thomas Bonn Collection of Publishers Interviews] – more than 100 audio interviews with publishers, art directors, etc. on the topic of cover art {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪುಸ್ತಕ ವಿನ್ಯಾಸ]] gb9w5vj0e9ohgbyy35nklzmyrsi43bw ಕಿಚನ್‍ಗಾರ್ಡನ್ 0 124011 1434247 1380433 2026-10-24T11:59:15Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434247 wikitext text/x-wiki [[File:Jardin potager 001.JPG|thumb|[[ಫ್ರೆಂಚ್]] ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[:en:scarecrow|ಸ್ಕೇರ್ಕ್ರೊ]] ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪೊಟಾಗರ್ ([[:en:French intensive gardening|ಫ್ರೆಂಚ್ ತೀವ್ರ ತೋಟಗಾರಿಕೆ]])]] [[File:Vegetable garden at Ham House Estate - geograph.org.uk - 4530.jpg|thumb|ದೂರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕಿತ್ತಳೆ]] ಲಂಡನ್‌ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Ham House|ಹ್ಯಾಮ್ ಹೌಸ್]] ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ '''ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್''', '''ತರಕಾರಿ ತೋಟ''', ಇದನ್ನು '''ಪೊಟಾಗರ್''' (ಫ್ರೆಂಚ್ ಜಾರ್ಡಿನ್ ಪೊಟೇಜರ್ ನಿಂದ) ಅಥವಾ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್|ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] '''ಕೈಲ್ಯಾರ್ಡ್'''<ref>[[Scots language|Scots]] "kailyaird" or "kailyard", means a small cabbage patch (see [[kale]]) or kitchen garden, usually adjacent to a cottage.--Cuddon, J. A. (1977) ''A Dictionary of Literary Terms''. London: André Deutsch; p. 343.</ref> ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಸತಿ ಉದ್ಯಾನದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[:en:ornamental plants|ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಇದನ್ನು [[:en:edible plants|ತಿನ್ನಬಹುದಾದ ಸಸ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು|ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿ]] ಬೆಳೆಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು [[ಗೃಹ]] ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕಾಲೋಚಿತ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[:en:market garden|ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಉದ್ಯಾನ]] (ಅಥವಾ ತೋಟ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದರ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲೂ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಹಂಚಿಕೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಖಾಸಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಅಥವಾ ವಾಸಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಅಡುಗೆಮನೆಯ ತೋಟವನ್ನು ಅಡುಗೆಯವರು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[Image:HerbalPatch Lippensgoed Bulskampveld.jpg|thumb|right|[[:en:Beernem|ಬೀರ್ನೆಮ್]], [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ|ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿರುವ]] ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಉದ್ಯಾನ.]] ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ತೋಟಗಳನ್ನು ಬಹುಶಃ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಡಿಗೆ ತೋಟಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಹಳ್ಳಿಯ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಿಗೆ ತೋಟವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಆಯತಾಕಾರ, [[ಗೋಡೆ]] ಅಥವಾ [[ಬೇಲಿ|ಬೇಲಿಯಿಂದ]] ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Flower garden - History of Early American Landscape Design |url=https://heald.nga.gov/mediawiki/index.php/Flower_garden |access-date=2023-09-22 |website=heald.nga.gov}}</ref> ಗೋಡೆಗಳು [[:en:fruit trees|ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳಿಗೆ]] ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಹಸಿರುಮನೆ|ಹಸಿರುಮನೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಕೋಮಲ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಕುಲುಮೆ-ಬಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಹಾಟ್ಹೌಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಹೂವುಗಳು ಸೇರಿವೆ. [[ಕಿತ್ತಳೆ]] ಹಣ್ಣು ಅಂತಿಮ ವಿಧವಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯ ಹಿಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಬದಿಗೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗದ ನೋಟಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಕತ್ತರಿಸಲು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹೂವುಗಳನ್ನು [[:en:flower garden|ಹೂವಿನ ತೋಟದಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆಸುವ ಬದಲು ಹೊರಗೆ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಹಳ್ಳಿಯ ಮನೆ ಯಾವುದೇ [[ತರಕಾರಿ|ತರಕಾರಿಗಳು]], [[ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಿ|ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು]] ಅಥವಾ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ]] [[:en:Croome Court|ಕ್ರೂಮ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ]] ಗೋಡೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯು ಏಳು ಎಕರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ<ref>{{Citation|ref=none |author=BBC News |date=23 August 2014 |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-hereford-worcester-28911154 |title=Croome Court Georgian walled garden opens for first time | publisher=BBC}}</ref> ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು [[:en:Roman Temple|ರೋಮನ್ ದೇವಾಲಯದ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣದ ದೊಡ್ಡ "ಟೆಂಪಲ್ ಗ್ರೀನ್ ಹೌಸ್" ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮನೆಯ ಸಂಕೇತವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಡಿಗೆ ತೋಟಗಳು ಆರಂಭಿಕ [[ಅಮೆರಿಕಾ|ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ಗೃಹ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ]], ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬ್ರಿಟನ್|ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]], [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿನ ತೊಂದರೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ [[:en:Ministry of Food|ಆಹಾರ ಸಚಿವಾಲಯದ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್, ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದರೂ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಉದ್ಯಾನದೊಳಗೆ ಆಹಾರ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಅಡುಗೆ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಇದರ ಸರಳ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ==ಗೋಚರತೆ== [[File:Potager du Roi.jpg|thumb|ವರ್ಸೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ''ಪೊಟಾಗರ್ ಡು ರೊಯಿಯ'' ಒಂದು ಭಾಗವು, ಕೆಳಗಿನ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಏರಲು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.]] [[File:Luftaufnahme Orangerie und Küchengarten (Gera).jpg|thumb|[[:en:Gera|ಗೆರಾದಲ್ಲಿ]], ಬರೊಕ್ [[:en::de:Orangerie (Gera)|ಕಿತ್ತಳೆಯ]] ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ [[:en::de:Küchengarten (Gera)|ಕುಚೆಂಗಾರ್ಟನ್]] (ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್) ಹಾಗೂ ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.]] ದೊಡ್ಡ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಮನೆ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಗಳು ಅಡಿಗೆ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು "ಮೂಲ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ", ಇದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಹಣ್ಣಿನ ತೋಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ತೋಟಗಾರರು ಋತುವಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಮಾಲೀಕರು, [[ಕುಟುಂಬ|ಕುಟುಂಬದವರು]] ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳು ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವ ದಿನದ ಸಾಕಷ್ಟು ಊಹಿಸಬಹುದಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[[David Jacques|Jacques, David]], ''Gardens of Court and Country: English Design 1630-1730'', p. 62, 2017, Yale University Press, ISBN 9780300222012</ref> ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಸಂದರ್ಶಕರು ರಜೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉದ್ಯಾನದಿಂದ ಹೋಗಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಮಾಲೀಕರು, [[:en:Louis XIV|ಲೂಯಿಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಐವಿಯಿಂದ]] ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ, ಅತಿಥಿಳು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದು ಅಡಿಗೆ ತೋಟವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[:en: gardens of Versailles|ವರ್ಸೈಲ್ಸ್‌ನ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ]], ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ಅಗಾಧವಾದ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶವು, ಕೋಟೆಯ ಕದನಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ರಾಜನು ಉತ್ತಮ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದಪ್ಪವಾದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>Mukerji, Chandra, ''Territorial ambitions and the gardens of Versailles'', pp. 64-65, 1997, Cambridge University Press, ISBN 9780521599597, 0521599598, [https://books.google.com/books?id=TpJvLySgrDwC&pg=PA64 google books]</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[ಫ್ರೆಂಚ್]] [[ವೈದ್ಯ]] ಮತ್ತು ಮುದ್ರಕರಾದ [[:en:Charles Estienne|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಸ್ಟಿಯೆನ್]], ''ಮೈಸನ್ ರಸ್ಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ'' ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಲೇಖಕರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸಂತೋಷದ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ದಟ್ಟವಾದ ಬೇಲಿ ಅಥವಾ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಎಸ್ಟಿಯೆನ್ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ, ವೆಚ್ಚದಾಯಕ, ದುರಸ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸುಲಭವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಕನಿಷ್ಠ ನಂತರದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಬಿಸಿ ಗೋಡೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕೇಂದ್ರ ಕುಳಿಯನ್ನು ಕುಲುಮೆಗಳಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಸಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಗೋಡೆಗಳು ಉದ್ಯಾನ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಬೇಲಿಯನ್ನು [[ಕೆಂಪು]] ಮತ್ತು ಬಿಳಿ [[:en: gooseberry|ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ]] ಪೊದೆಗಳು, [[:en:medlar|ಮೆಡ್ಲರ್]] ಮತ್ತು [[ಆಲಿವ್]] ಮರಗಳು, [[:en:woodbine|ವುಡ್‌ಬೈನ್]], ವೈಟ್ಥಾರ್ನ್, ಕಾಡು ಸೇಬುಗಳು, ಬ್ರಾಂಬಲ್ಗಳು ಮತ್ತು [[:en:eglantiness|ಎಗ್ಲಾಂಟಿನೆಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ನೆಡಬಹುದು ಎಂದು ಎಸ್ಟಿಯೆನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಸುಟ್ಟ [[ಓಕ್]] ಮರದಿಂದ ಬಲಪಡಿಸಲಾದ [[:en:juniper|ಜುನಿಪರ್]] ಕಂಬಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸದ ಹೊರತು, [[:en:willow|ವಿಲ್ಲೋ]] ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಜಾಲಿಗಳನ್ನು ನೇಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ, ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಮನೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆವರಣವಾಗಿತ್ತು. [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌ನ]] [[:en:Covent Garden|ಕೋವೆಂಟ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಪ್ರದೇಶವು [[:en:Westminster Abbey|ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಅಬ್ಬೆಯ]] ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ, [[ಅಬ್ಬೆ|ಅಬ್ಬೆಯಿಂದ]] ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಡಿಗೆ ತೋಟವು ಮನೆಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ, ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅನೇಕರನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ಸೇವಾ ರಸ್ತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>Uglow, 234</ref> ವರ್ಸೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ದಾಟಬೇಕಾಗಿದೆ. ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ, ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಬಹಳವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ಕೌಂಟಿ ಜಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿನ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು, ಸಮಾಜಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯು ತಜ್ಞ ತೋಟಗಾರಿಕೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು (ಮತ್ತು ಉಳಿದಿದೆ). ಕೆಲವು ತೋಟಗಾರರು ಕೇವಲ ಗಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಇದು [[:en:leeks|ಲೀಕ್‌ಗಳಂತಹ]] ತರಕಾರಿಗಳ ರಾಕ್ಷಸ (ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರುಚಿಯಿಲ್ಲದ) ತಳಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹೊಸ ಹಂಚಿಕೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳು ಅಥವಾ ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಭೂಮಿಯ ಸಣ್ಣ ತುಂಡುಗಳು, ತಿನ್ನಬಹುದಾದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬೆಳೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref>Uglow, 193-199, and see index</ref> ==ಸಸ್ಯಗಳು== [[File:KarottenZwiebeln 266.JPG|thumb|ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಮತ್ತು [[ಈರುಳ್ಳಿ|ಈರುಳ್ಳಿಯ]] [[:en:Companion planting|ಒಡನಾಡಿ ನೆಡುವಿಕೆ]].]] ಎಸ್ಟಿಯೆನ್‌ರವರ ಪ್ರಕಾರ, ನೆಟ್ಟ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಟರ್ನಿಪ್|ಟರ್ನಿಪ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[:en:coleworts|ಕೋಲ್ವರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು]] ನೆಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[:en:sorrel|ಸೋರೆಲ್]], [[:en:arugula|ಅರುಗುಲಾ]], [[:en:parsley|ಪಾರ್ಸ್ಲಿ]], [[ಪಾಲಕ್]], [[ಬೀಟ್]] ಮತ್ತು [[:en:orach|ಓರಾಕ್‌ನ]] ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ಸೊಪ್ಪುಗಳಿಂದ [[ಬೇರು]] [[ತರಕಾರಿ|ತರಕಾರಿಗಳು]], [[ಲೀಕ್|ಲೀಕ್‌ಗಳು]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]], [[ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ]], [[:en:carrots|ಕ್ಯಾರೆಟ್]] ಮತ್ತು [[:en:scallions|ಸ್ಕಾಲಿಯನ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಮತ್ತೊಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಿನ್ನಬಹುದಾದ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು [[:en:thyme|ಥೈಮ್‌ನಂತಹ]] ಚಳಿಗಾಲದ ಪೋಥರ್ಬ್‌ಗಳಿಗೆ, ಸೇಜ್, [[ಲ್ಯಾವೆಂಡರ್]], [[ರೋಸ್‌ಮರಿ]], [[:en:hyssop|ಹೈಸೊಪ್]], [[:en:southern wormwood|ದಕ್ಷಿಣ ವರ್ಮ್ವುಡ್]], [[:en:savoury|ಸೇವರಿ]], [[:en:lemon balm|ಲೆಮನ್ ಬಾಮ್]], [[ತುಳಸಿ]], [[:en:costmary|ಕಾಸ್ಟ್ಮರಿ]], [[:en:spikenard|ಸ್ಪೈಕಾರ್ಡ್]], [[:en:chamomile|ಕ್ಯಾಮೊಮೈಲ್]] ಮತ್ತು [[:en:pennyroyal|ಪೆನ್ನಿರೋಯಲ್]] ಸೇರಿವೆ. [[ಚೆಂಡು ಹೂ|ಚೆಂಡು ಹೂಗಳನ್ನು]] [[ಉಳುಮೆ]] ಮಾಡಿದ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ [[ರಸ]], ಹೂವುಗಳು, [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣಿನ]] ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಹಲ್ಲು]] ನೋವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ]] ರಸ ಮತ್ತು ವೈನ್ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ವದಂತಿಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಎಸ್ಟಿಯೆನ್‌ರವರ ಪ್ರಕಾರ, [[ಬೆರ್ರಿ ಹಣ್ಣು|ಬೆರ್ರಿಗಳಿಗೆ]] "ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮ ಅಥವಾ ಉಳುಮೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ". ಕಡಿಮೆ ಉಳುಮೆಯು ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ [[ಕಳೆ]] ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂದು ಆಧುನಿಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಅಧ್ಯಯನ ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |last=McDermott |first=Laura |title=Optimizing Strawberry Production With A Reduced Tillage System |website=Cornell University Cooperative Extension |url=http://www.hort.cornell.edu/expo/proceedings/2013/Berries/Berries%20McDermott%20Reduced%20Tillage.pdf}}</ref> ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳು: [[ಶತಾವರಿ]], [[ಆರ್ಟಿಚೋಕ್]], [[:en:sow thistle|ಬಿತ್ತನೆ ಥಿಸ್ಟಿಲ್]], [[:en:endive|ಎಂಡಿವ್]], [[:en:chicory|ಚಿಕೋರಿ]], [[:en:watercress|ವಾಟರ್ಕ್ರೆಸ್]], [[:en:scallions|ಸ್ಕಾಲಿಯನ್ಸ್]], [[:en:chives|ಚಿವ್ಸ್]], [[:en:parsnips|ಪಾರ್ಸ್ನಿಪ್ಸ್]], [[:en:purslane|ಪರ್ಸ್ಲೇನ್]], [[:en:smallage|ಸ್ಮಾಲೇಜ್]], [[:en:tarragon|ಟಾರ್ಗಾನ್]], [[:en:borage|ಬೋರೇಜ್]], [[:en:bugloss|ಬಗ್ಲೋಸ್]], [[ಮೂಲಂಗಿ]], [[:en:rapeseed|ರಾಪ್ಸೀಡ್]], [[:en:skirret|ಸ್ಕರ್ರೆಟ್]], [[ಗಸಗಸೆ]], [[ಸಾಸಿವೆ]], [[ಸೌತೆಕಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೋರೆಕಾಯಿ]]. ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು [[:en:Citrus|ಸಿಟ್ರಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕಲ್ಲಂಗಡಿ|ಕಲ್ಲಂಗಡಿಗಳು]] ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಬಹುದು. ===ಆಧುನಿಕ ಪೊಟೇಜರ್ ಉದ್ಯಾನ=== [[File:Chateau de Villandry 3 sept 2016 f12.jpg|thumb|ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಔಪಚಾರಿಕ ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತರಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದು, ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.]] ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ತಿನ್ನಬಹುದಾದ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳ ಔಷಧಿ|ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು]] ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳು ಇದನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last1=Titmarsh|first1=Alan|title=Grow your veggies in style! How to create a kitchen garden|url=http://www.express.co.uk/life-style/garden/455185/Alan-Titchmarsh-on-creating-a-style-statement-kitchen-garden|access-date=May 9, 2017|work=The Express|date=January 26, 2014}}</ref> ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ರೂಪಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|last1=Hendry|first1=Ann Marie|title=How to Design a Potager Garden|url=https://www.growveg.co.uk/guides/how-to-design-a-potager-garden/|publisher=growveg.co.uk|access-date=May 9, 2017}}</ref> ಅನೇಕರಿಗೆ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಕುಂಬಾರ]] ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಮನೆಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸಿದ ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಕುಂಬಾರರು ಮನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[:en:cottage garden|ಕಾಟೇಜ್ ಉದ್ಯಾನದಿಂದ]] ಹಿಡಿದು [[:en:knot garden|ಗಂಟು ಉದ್ಯಾನದ]] ಔಪಚಾರಿಕತೆಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಚಬಹುದು. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] [[:en:Loire chateaux|ಲೊಯಿರ್ ಚಾಟೌಕ್ಸ್‌ನ]] ಮಾಲೀಕರಾದ [[:en: Château de Villandry|ಚಾಟೌ ಡಿ ವಿಲ್ಲಾಂಡ್ರಿ]] ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ, [[:en:French formal garden|ಫ್ರೆಂಚ್ ಔಪಚಾರಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು]] ಕಡಿಮೆ ಬೇಲಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಹಾಸಿಗೆಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ದ್ಯುತಿಶಾಸ್ರ್ತ|ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ]] ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಸಸ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನೆಡಲಾಯಿತು (ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತರಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನೆಡಲಾಗಿಲ್ಲ). ಈ ಗಮನಾರ್ಹ ಯೋಜನೆಯು ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿಲ್ಲ. ==ತರಕಾರಿ ತೋಟ== [[Image:vegetable.garden.jpg|thumb|ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ [[:en:Austin, Texas|ಆಸ್ಟಿನ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್]] ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತರಕಾರಿ ತೋಟ.]] [[Image:Starflower 1.jpg|thumb|right|[[:en:Borage|ಬೋರೇಜ್]] ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಹೂವುಗಳನ್ನು [[:en:garnish (food)|ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ]] ಬಳಸಬಹುದು.]] [[File:The Physic Garden - Cowbridge - geograph.org.uk - 1263591.jpg|thumb|right|[[:en:Cowbridge Physic Garden|ಕೌಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಫಿಸಿಕ್ ಗಾರ್ಡನ್]], [[:en:Wales|ವೇಲ್ಸ್]]]] [[File:Green_lettuce_in_a_kitchen_garden.jpg|thumb|right|[[:en:Laos|ಲಾವೋಸ್‌ನಲ್ಲಿನ]] [[:en:Stilts (architecture)|ಸ್ಟಿಲ್ಟ್ಸ್]] ಹಸಿರು ಲೆಟಿಸ್ ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೃಶ್ಯ.]] '''ತರಕಾರಿ ತೋಟವು''' (ತರಕಾರಿ ಪ್ಯಾಚ್ ಅಥವಾ ತರಕಾರಿ ಪ್ಲಾಟ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮಾನವನ ಬಳಕೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಸೌಂದರ್ಯ|ಸೌಂದರ್ಯದ]] ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ [[:en:flower garden|ಹೂವಿನ ತೋಟಕ್ಕೆ]] ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last1=Komar|first1=Stephen|title=Some tips as you prepare your spring vegetable garden|url=http://www.njherald.com/20170507/some-tips-as-you-prepare-your-spring-vegetable-garden|access-date=May 9, 2017|work=New Jersey Herald|publisher=njherald.com|date=May 7, 2017|archive-date=May 7, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170507065009/http://www.njherald.com/20170507/some-tips-as-you-prepare-your-spring-vegetable-garden|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Planning a vegetable garden|url=https://www.rhs.org.uk/advice/beginners-guide/vegetable-basics/planning-a-vegetable-garden|publisher=rhs.org.uk|access-date=May 9, 2017}}</ref> ಇದು [[:en:vegetable growing|ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಯುವ]] ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ತರಕಾರಿ ತೋಟವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[:en:compost heap|ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರದ ರಾಶಿ]] ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳು ವಿಭಜಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ತರಕಾರಿಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಲುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿಂಭಾಗದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. [[ಯುಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕಾ|ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ವಯಸ್ಕರು ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯ ಅಡುಗೆಮನೆ ಅಥವಾ ತರಕಾರಿ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-18094945|title='Rising numbers' growing own food|work=BBC News |date=May 17, 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.farmerfoodshare.org/farmer-foodshare/2017/6/15/gardening-boom-1-in-3-american-households-grow-food|title=Gardening Boom: 1 in 3 American Households Grow Food|website=Farmer Foodshare|access-date=March 20, 2019|archive-date=July 28, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728180259/http://www.farmerfoodshare.org/farmer-foodshare/2017/6/15/gardening-boom-1-in-3-american-households-grow-food|url-status=dead}}</ref> [[ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]], ಅನೇಕ ಜನರು "[[:en:victory garden|ವಿಜಯ ಉದ್ಯಾನ]]ವನ್ನು" ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದು ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite book |author=Pack, Charles Lathrop |title=War Gardens Victorious |url=https://archive.org/details/wargardenvictor02packgoog |publisher=J. B. Lippincott |date=1919 |page=[https://archive.org/details/wargardenvictor02packgoog/page/n49 15]}}</ref> ಹದಗೆಡುತ್ತಿರುವ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಸಾವಯವ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಆಸಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಅನೇಕ ಜನರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ತರಕಾರಿ [[ತೋಟಗಾರಿಕೆ|ತೋಟಗಾರಿಕೆಯತ್ತ]] ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂಭಾಗದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಆಹಾರವು [[ಹಡಗು]] ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಯಾವುದೇ [[ಇಂಧನ|ಇಂಧನವನ್ನು]] ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ನಿಖರವಾಗಿ ಏನನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬೆಳೆಗಾರರು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಆಹಾರದ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರ ಸ್ವಂತ ಆಹಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಹಸಿರುಮನೆ|ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ]] ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದು ಆಹಾರ ಮೈಲಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಹಾರವು ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ದೂರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Li |first1=Mengyu |title=Global food-miles account for nearly 20% of total food-systems emissions |journal=Nature Food |date=20 June 2022 |volume=3 |issue=6 |pages=445–453 |doi=10.1038/s43016-022-00531-w |pmid=37118044 |url=https://www.nature.com/articles/s43016-022-00531-w#citeas |access-date=21 February 2024}}</ref> ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಸಿರುಮನೆ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ) ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ನಡವಳಿಕೆ, ಭಾವನೆಗಳು ಅಥವಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಗುಂಪು ಅಥವಾ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮೂಲಕ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |last1=Shur-Ofry |first1=Michal |last2=Malcai |first2=Ofer |title=Collective action and social contagion: Community gardens as a case study |journal=Regulation and Governance |date=17 June 2019 |volume=15 |issue=1 |pages=63–81 |doi=10.1111/rego.12256 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/rego.12256 |access-date=17 February 2024}}</ref> ೨೦೧೯ ರ ಅಧ್ಯಯನವು ನಗರ ಸ್ಥಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ತೋಟಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯು ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ತಮ್ಮ ಬಳಿ ತರಕಾರಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬೆಳೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಒಂದು ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ನಂತರ, ಸಮುದಾಯವು ಒಂದು ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಹೊಸ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ೨೦೧೮ ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ ೨೫ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ನಡವಳಿಕೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |last1=Centola |first1=Damon |last2=Becker |first2=Joshua |last3=Brackbill |first3=Devon |title=Experimental evidence for tipping points in social convention |journal=Science |date=8 Jun 2018 |volume=360 |issue=6393 |pages=1116–1119 |doi=10.1126/science.aas8827 |pmid=29880688 |bibcode=2018Sci...360.1116C |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.aas8827 |access-date=17 February 2024}}</ref> [[:en:Organic horticulture|ಸಾವಯವ ತೋಟಗಾರಿಕೆ]] ಅಥವಾ ಆಧುನಿಕ ಮನೆ ತೋಟಗಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last1=Buckland|first1=Toby|title=The beginner's guide to starting a veg garden|url=https://www.telegraph.co.uk/gardening/how-to-grow/the-beginners-guide-to-starting-a-veg-garden/|newspaper=The Telegraph|date=May 6, 2016 |access-date=May 9, 2017}}</ref> ==ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ತೋಟ== '''ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಉದ್ಯಾನವು''' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಸ್ಯಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಂಪಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನವು ಸಸ್ಯಗಳ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬಹುದು. [[:en:knot garden|ಗಂಟು ತೋಟದಲ್ಲಿರುವಂತೆ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಕತ್ತರಿಸುವ ಹಂತದಲ್ಲೂ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆ ಉದ್ಯಾನವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು, ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಸ್ಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರದೆ. ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಪರಿಮಳಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅವುಗಳನ್ನು [[ಕೀಟ|ಕೀಟಗಳನ್ನು]] ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸುವುದು, ಆಹ್ಲಾದಕರ ಪರಿಮಳಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು, ಅಥವಾ ಔಷಧೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ([[:en:physic garden|ಭೌತಿಕ ಉದ್ಯಾನದಂತಹ]]) ಪೂರೈಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಇತರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಚಲನಶೀಲತೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಯೋಜನದೊಂದಿಗೆ ಮಡಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ನೆಡುವ ಮೂಲಕ ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಮಡಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯದಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳು ಇತರರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸುವಾಸನೆಯುಕ್ತ ಆದರೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಯಾದ [[ಪುದೀನಾ]], ಒಂದು ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೆಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಇಡೀ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|title=Gardening Design|url=https://www.neta-ginun.co.il/|date=May 24, 2020|website=Neta Design}}</ref><ref>{{cite web|url=http://vegetablegardenhub.com/mint-and-the-home-vegetable-garden |title=Mint and the Home Vegetable Garden |publisher=VegetableGardenHub.com |access-date=May 19, 2012}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.igardener.co.il/ |title= Gardening Guide }} Sunday, March 15, 2020</ref> ==ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್ ಗೋಡೆಗಳು== ಇವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿವೆ. * [[:en:Croome Court|ಕ್ರೂಮ್ ಕೋರ್ಟ್]] * [[:en:Gibside|ಗಿಬ್ಸೈಡ್]], ಎನ್‌ಟಿ, ಕೆಲವು ಈಗ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಹಂಚಿಕೆಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[:en:Ham House|ಹ್ಯಾಮ್ ಹೌಸ್]], ಎನ್‌ಟಿ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತರಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[:en:Clumber Park|ಕ್ಲಂಬರ್ ಪಾರ್ಕ್]] ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[:en:List of garden types|ಉದ್ಯಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[:en:The Victorian Kitchen Garden|ದಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಕಿಚನ್ ಗಾರ್ಡನ್]], ಟಿವಿ ಸರಣಿ. * [[:en:Subsistence agriculture|ಜೀವನಾಧಾರ ಕೃಷಿ]] ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== * Uglow, Jenny, ''A Little History of British Gardening'', 2004, Chatto & Windus, {{ISBN|0701169281}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಮತ್ತಷ್ಟು ಓದಿ== *{{cite book | last = Bartley | first = Jennifer R. | title =Designing the New Kitchen Garden: An American Potager Handbook | url = https://archive.org/details/designingnewkitc0000bart | publisher = Timber Press | location = Portland | year = 2006 | isbn = 978-0-88192-772-6 }} * Davies, Jennifer (1987). ''The Victorian Kitchen Garden''. London: BBC Books. {{ISBN|978-0-563-20442-8}}. * M. D. (1901) "Formation of the Fruit and Kitchen Garden", in: Thompson, Robert ''The Gardener's Assistant''; new edition, revised... under the direction and general editorship of [[William Watson (botanist)|William Watson]]. Vol. IV, pp.&nbsp;1–32. London: Gresham Publishing Company. * [[Dorothy Giles|Giles, Dorothy]] (1926). [https://books.google.com/books?id=RNdBAAAAIAAJ ''The Little Kitchen Garden'']. Boston: Little, Brown & Co. * Shewell-Cooper, W. E. (1947) ''The A.B.C. of Vegetable Gardening'' London: English Universities Press (first published 1937). * Wilson, C. A. (ed.) (1998). ''The Country House Kitchen Garden 1600–1950: How Produce Was Grown and How it Was Used''. Sutton Publishing. {{ISBN|978-0-7509-1423-9}}. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.geturbanleaf.com/blog Urban Leaf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620001643/https://geturbanleaf.com/blog/ |date=2021-06-20 }}: A useful knowledge base for aspiring gardeners with a lot of information about getting started * [http://www.kgi.org/ Kitchen Gardeners International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160929002937/http://www.kgi.org/ |date=2016-09-29 }}: A nonprofit group promoting kitchen gardens worldwide * [http://www.walledgardens.net/ Walled Kitchen Gardens Network] * [https://www.loc.gov/rr/scitech/tracer-bullets/kitchengardenstb.html Kitchen Gardens], Science Tracer Bullet, Library of Congress * [https://web.archive.org/web/20201101133715/http://exhibits.mannlib.cornell.edu/kitchengardens/ The History of Kitchen Gardens in America], Cornell University, Mann Library * [http://www.herbsociety.org/ Herb Society of America] * [http://www.usna.usda.gov/Gardens/collections/herb.html National Herb Garden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180222120605/http://www.usna.usda.gov/Gardens/collections/herb.html |date=February 22, 2018 }}, [[United States National Arboretum]] * [https://web.archive.org/web/20081223101826/http://nnlm.gov/pnr/uwmhg/ Medicinal Herb Garden], [[University of Washington]], USA {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] g1l9wd6yxe99znlmrf35ekpf2w8cixm ಡೇಲಿಯ 0 126541 1434317 1427533 2026-10-25T00:41:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434317 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Dahlia_x_hybrida.jpg|thumb]] '''ಡೇಲಿಯ''' ('''ಡೇರಾ ಹೂ''') ಆಸ್ಟರೇಸೀ (ಕಂಪಾಸಿóಟೀ) ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಲಂಕಾರ ಸಸ್ಯ. ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಬಲುಸುಂದರವಾದ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದರಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಡಾಲ್ ಎಂಬಾತ 1789ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ. ಇವನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಈ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಡೇಲಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಡೇಲಿಯದಲ್ಲಿ ಷೋ ಅಥವಾ ಡಬಲ್, ಫ್ಯಾನ್ಸಿ, ಪಾಂಪಾನ್, ಡೆಕೊರೇಟಿವ್, ಡಬಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್, ಸೆಮಿಡಬಲ್ ಅಥವಾ ಆರ್ಟ್, ಕಾಲರೆಟ್, ಸ್ಟಾರ್, ಸಿಂಗಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್, ಸೆಂಚುರಿ, ಟಾಮ್ ತಂಬ್, ಅನಿಮೋನ್ ಫ್ಲವರ್ಡ್, ಆರ್ಕಿಡ್ ಫ್ಲವರ್ಡ್ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಬಗೆಗಳುಂಟು. ==ಬಗೆಗಳು== # ಷೋ ಅಥವಾ ಡಬಲ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವು ಬಲು ಹಿಂದಿನ ಮಾದರಿಯವು. ಹೂಗಳು ಒರಟು ರೀತಿಯವು. ಆಕಾರ ಚಂಡಿನಂತೆ. ಪುಷ್ಪದಳಗಳು ಒಂದೇ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕುಡಿವೆಯಲ್ಲದೆ ಗರಿಯಂತೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. # ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಷೋ ಡೇಲಿಯಗಳಿಗೂ ಇವಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಕೆಯುಂಟು. ಆದರೆ ದಳಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದವು. ಅಲ್ಲದೆ ತೆಳುವಾಗಿಯೂ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮೊನಚಾಗಿಯೂ ಪದರಪದರವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಂತೆಯೂ ಇವೆ. # ಪಂಪಾನ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವು 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದುವು. ಹೂಗಳು ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಷೋ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾನ್ಸಿ ಡೇಲಿಯಗಳಂತಿವೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣವು. ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ಗಿಡಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯದೆ ಹರಡಿಕೊಂಡು, ಪೊದೆಯಂತೆ ಬೆಳೆಯುವುವು ಮತ್ತು ಹೂಗಳನ್ನು ಹುಲುಸಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೂ ಮಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೂ ಮಡಿಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಇವು ಬಲು ಉಪಯುಕ್ತ. # ಡೆಕೊರೇಟಿವ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಗಿಡ ನೋಡಲು ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿ ಪಾಂಪಾನ್ ಡೇಲಿಯದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇದು ಹೂ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು 9"-10" ಅಗಲವೂ ಚಪ್ಪಟೆಯೂ ಆಗಿದ್ದು ನೋಡಲು ಬಲು ಅಂದವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳ ತುದಿ ದುಂಡು ಅಥವಾ ಮೊನಚಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಂಟ್ ಡೆಕೊರೇಟಿವ್ ಡೇಲಿಯ ಎಂಬ ತಳಿಯೊಂದು ಉಂಟು. # ಡಬಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣದವು. ಬಲು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳು ಬಹು ನೀಳವಾಗಿ ಮೊನಚಾಗಿವೆ. # ಸೆಮಿಡಬಲ್ ಅಥವಾ ಆರ್ಟ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳು ಬಲು ಅಗಲವಾಗಿ, ನೋಡಲು ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಣುವುವು. ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ್ದು. ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ 2-3 ಸಾಲು ಅಗಲವಾದ ತೆಳುವಾದ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ತುದಿಯುಳ್ಳ ದಳಗಳುಂಟು. ಒಳಸಾಲಿನ ದಳಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೆಣೆದುಕೊಂಡು ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಬಾಗಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, ಹೂಗಳು ನೋಡಲು ಪೀಯನೀಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಪೀಯನೀ ಡೇಲಿಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. # ಕಾಲರೆಟ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವು ಪೀಯನೀ ಡೇಲಿಯಗಳಂತೆ ಹೊಸ ಜಾತಿಯವು ಮತ್ತು ಸೆಮಿಡಬಲ್ ರೀತಿಯವು. ಹೂವಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸುತ್ತಲೂ 1-2 ಸಾಲು ಅಗಲವಾದ, ವರ್ಣರಂಜಿತ ದಳಗಳುಂಟು. ಒಳಸಾಲಿನ ದಳಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. # ಸ್ಟಾರ್ ಡೇಲಿಯ : ಹೂಗಳು ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂಟು. ದಳಗಳು ನೀಳವಾಗಿಯೂ ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ಇದ್ದು ಸುತ್ತಲೂ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. # ಸಿಂಗಲ್ ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಡೇಲಿಯ : ಇವುಗಳ ದಳಗಳು ಗರಿಗಳಂತೆ ನೀಳವಾಗಿಯೂ ಮೊನಚಾಗಿಯೂ ಇವೆ. # ಸೆಂಚುರಿ ಡೇಲಿಯ : ಹೂ ಬಲು ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ದಳಗಳು ಚಿಕ್ಕವು ; ಮುತ್ತು ಜೋಡಿಸಿದಂತೆ ಇವೆ. # ಟಾಮ್ ತಂಬ್ ಅಥವಾ ಪಿಗ್ಮಿ ಡೇಲಿಯ : ಗಿಡ ಸುಮಾರು 1'-1ಳಿ' ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇವಕ್ಕೆ ಬೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಡ್ವಾರ್ಫ್ ಡೇಲಿಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಉಂಟು. ಇವನ್ನು ಮಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ==ಬೆಳೆಸುವುದು== ಡೇಲಿಯನ್ನು ಬೀಜಗಳಿಂದಲೂ ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದಲೂ ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದಲೂ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಬೀಜಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸೀಡ್ ಪ್ಯಾನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕಚಿಕ್ಕಮಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿತ್ತಿದ 5-6 ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಮೊಳೆಯುತ್ತವೆ. 3"-4" ಎತ್ತರದ ಸಸಿಗಳನ್ನು ಹೂವಿನ ಮಡಿಗಳಿಗೂ ಕುಂಡಕ್ಕೂ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಗಿಡ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ತುದಿ ಚಿವುಟುವುದು, ಗೊಬ್ಬರ ಕೊಡುವುದು, ಗುಳಿ ಕೆದಕುವುದು ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸಿದ ಗಿಡಗಳು ಹೂಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಬಿಡುವುವಾದರೂ ಹೂಗಳ ಗಾತ್ರ ತಾಯಿಗಿಡದ ಹೂವಿನಷ್ಟು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಂಡತುಂಡಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗಿಡದ ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವ ಕವಲುಗಳು 3"-4" ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ತಾಯಿ ಗಿಡದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ನೀರು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. 20-25 ದಿನಗಳ ಅನಂತರ, ತುಂಡುಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟು ಚಿಗುರತೊಡಗುವುವು. ಅನಂತರ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕುಂಡಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಮಡಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡಿದ ಗಿಡದ ಹೂಗಳು ಎಲ್ಲ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾಯಿಗಿಡದ ಹೂಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುವುವು. ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡಿದ ಗಿಡದ ಹೂಗಳು ಎಲ್ಲ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾಯಿ ಗಿಡದ ಹೂಗಳನ್ನೇ ಹೋಲುವುವು. ಗೆಡ್ಡೆಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಮಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಗಾತ್ರದ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯ ಜಾತಿಯ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ತಳಿಗಳಿಂದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಡುವುದಕ್ಕೆ 6-8 ದಿವಸಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಮರಳಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ನೀರು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. 5-6 ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಮೊಳಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಚೂರುಗಳಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಪಕ್ಷ 2-3 ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವಂತೆ, ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೂರುಗಳನ್ನು 12"-14" ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ, ಮೊಳಕೆಯ ಭಾಗ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ನೆಡಲಾಗುವುದು. ನೆಟ್ಟ 7-8 ದಿವಸಗಳ ಬಳಿಕ ಎಲೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವುವು. ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ನೆಡುವ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕುಂಡದ ಅರ್ಧಭಾಗದಷ್ಟು ಗೊಬ್ಬರದ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು (ಸಾರ್ವೆ ಗೊಬ್ಬರದ) ತುಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. 2 ಭಾಗ ಕುದುರೆ ಗೊಬ್ಬರ, 2 ಭಾಗ ಕೆಂಪುಮಣ್ಣು, 2 ಭಾಗ ಮರಳು, 2 ಭಾಗ ಎಲೆಗೊಬ್ಬರ, 1 ಭಾಗ ಗೋಡು ಮತ್ತು ¼ ಭಾಗ ಇದ್ದಲಿನ ಪುಡಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೇ ಸಾರ್ವೆ ಗೊಬ್ಬರ. ಗಿಡ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದಂತೆ ಬಿಟ್ಟು ಸಾರ್ವೆ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಮೇಲ್ಪದರವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳು ಮತ್ತು ಹೊಂಗೆ ಹಿಂಡಿಯ ದ್ರವಮಿಶ್ರಣವನ್ನು 4-5 ಸಲ ಹಾಕಲಾಗುವುದು. ಅನಂತರ 40-45ನೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಗಿಡಕ್ಕೂ ಸುಮಾರು ಳಿ ಔನ್ಸಿನಷ್ಟು ಯೂರಿಯ ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗೊಬ್ಬರಗಳ ಸಮಭಾಗ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ತುದಿಗಳನ್ನು ಚಿವುಟುತ್ತಿದ್ದು ಗಿಡ 2'-2ಳಿ' ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಭಾರಕ್ಕೆ ಬಾಗದಂತೆ ಬಿದಿರಿನ ದಬ್ಬೆಗಳನ್ನು ಗಿಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. 60-65 ದಿವಸಗಳ ಅನಂತರ ಹೂಗಳೂ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅರಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುವು. ಪ್ರತಿಗೊಂಚಲಿಗೂ ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹೂಗಳು ಒಳ್ಳೆಯ ಗಾತ್ರದವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು 2 ತಿಂಗಳವರೆಗೂ ಗಿಡ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹೂಗಳು ಅರಳಿದಂದಿನಿಂದ 12-15 ದಿವಸಗಳವರೆಗೂ ಬಾಡದೆ ಇರುವುವು. ಗಿಡ ಹೂಬಿಡುವುದುನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಮೇಲೆ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕುಂಡಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಶೀತವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ನೆರಳಿರುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ನೆಡುವವರೆಗೂ ಹೂತಿಡಬೇಕು. ಡೇಲಿಯವನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅತಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನಾಗಲಿ ಅತಿಚಳಿಯನ್ನಾಗಲಿ ಇದು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾರದು. ==ರೋಗಗಳು== ಡೇಲಿಯಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳ ಬೂಷ್ಟು ರೋಗಗಳ ಬಾಧೆಯುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು : # ಏಫಿಡ್ಡುಗಳು : ಇವು ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಹುಳುಗಳು ಗಿಡದ ರಸವನ್ನು ಹೀರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಗಿಡದ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಡೇಲಿಯ ಶಬಲ (ಮೋಸೆóೀಯಿಕ್) ಎಂಬ ರೋಗಬರುತ್ತದೆ. 50% ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ (1 ಪೌಂಡ್ ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ + 30 ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರು) ಅಥವಾ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪಿನ ದ್ರಾವಣವನ್ನು (1 ಪೌಂಡ್ ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪಿನಪುಡಿ+2 ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರು), 10 ದಿವಸಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ 5% ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ. ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. # ನುಸಿ : ಇವು ಕರಿಯ ಇಲ್ಲವೆ ಮಾಸಲು ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಬಹು ಸಣ್ಣ ಕೀಟಗಳು. ಇವುಗಳ ಮರಿಗಳ ಬಣ್ಣ ಹಳದಿ. ಇವು ಹೂಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಗಿಡಕ್ಕೆ ವೈರಸ್ ವಿಲ್ಟ್ ಎಂಬ ರೋಗ ಬರುತ್ತದಲ್ಲದೆ ಗಿಡ ಇದ್ದಕ್ಕಿದಂತೆ ಬಾಡಿಹೋಗುತ್ತದೆ. 50% ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ ಅಥವಾ ಫಾಲಿಡಾಲನ್ನು (1mಟ. +1 ಗ್ಯಾಲನ್ ನೀರು) ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. # ರೆಡ್‍ಸ್ಟೈಡರ್ ಮೈಟ್ಸ್ (ಟೆಟ್ರಾನಿಕಸ್ ಟೆಲ್ಯಾರಿಯಸ್) :ಇವು ಮಾಸಲು ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದವು. ಇವುಗಳ ಉದ್ದ 1/60". ಹವಾಗುಣ ಬೆಚ್ಚಗಿರುವ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಹಾವಳಿ ಹೆಚ್ಚು. ಇವು ಎಲೆಗಳ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ರಸವನ್ನು ಹೀರುವುದರಿಂದ ಎಲೆಗಳು ಹಳದಿ ಇಲ್ಲವೆ ಬೂದುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಒಣಗಿಹೋಗುತ್ತವೆ. 5% ಡಿ.ಡಿ.ಟಿ. 1% ಪ್ಯಾರಾತಿಯನ್ ಇಲ್ಲವೆ, 5% ಮ್ಯಾಲಾತಿಯನ್ ಪುಡಿಗಳನ್ನು 8 ದಿನಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ ಉದುರಿಸುವುದರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. # ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಡ್ ತಿಗಣೆಗಳು : ಇವು ಹಸುರುಬಣ್ಣದವು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಉಂಟು. ಇವುಗಳ ಉದ್ದ ¼" ಇವು ಎಲೆ ಮತ್ತು ಮೊಗ್ಗುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 50% ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ. ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. # ತಂತಿಹುಳುಗಳು (ವೈರ್‍ವಮ್ರ್ಸ್) : ಇವು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಗೆಡ್ಡೆ ನೆಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಪಾತಿಗಳಿಗೆ 5% ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ. ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸಬೇಕು. # ಇರುವೆಗಳು : ಇವು ಗಿಡಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಏಫಿಡ್ಡುಗಳು ಗಿಡದಿಂದ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಹರಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಗಿಡದ ಬುಡದ ಸುತ್ತಲೂ ಗ್ಯಾಮಕ್ಸೇನ್ ಅಥವಾ ಬಿ.ಎಚ್.ಸಿ ಪುಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸುವುದರಿಂದ ಇರುವೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. # ಡೇಲಿಯ ಸ್ಮಟ್ಸ್ : ಎಂಟೆಲೋ ಮಡೇಲಿಯಿ ಎಂಬ ಬೂಷ್ಟು ರೋಗ ಶೀತ ಹವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಮೊದಲು ಎಲೆಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಮಿಶ್ರಿತ ಬೂದಿಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅನಂತರ ಚುಕ್ಕಿಗಳು ಮಾಸಲು ಕಂದುಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ರಂಧ್ರಗಳು ಉಂಟಾಗುವುವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಗಿಡ ಸಾಯುತ್ತದೆ. 15 ದಿವಸಗಳಿಗೊಂದಾವರ್ತಿ 2-3 ಸಾರಿ ಬೋರ್ಡೋ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ರೋಗವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡಬಹುದು. # ಡೇಲಿಯ ಕ್ರೌನ್‍ಗಾಲ್ : ಟ್ಯುಮೆಫೇಸಿಯನ್ಸ್ ಎಂಬ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗಿಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಅಣಬೆಗಳು ಬೆಳೆದುಕೊಂಡಿವುದು ಈ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣ. ರೋಗ ಅಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ರೋಗ ತಗುಲಿರುವ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬೇಕು ; ಅಲ್ಲದೆ ರೋಗಪೀಡಿತ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಾರದು. == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{refbegin|30em}} * {{cite web|last1=Bates|first1=Dave|title=The Growing World of Dahlias|url=http://www.dahliaworld.co.uk/|date=2015|ref=harv|access-date=2020-04-05|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224215315/http://www.dahliaworld.co.uk/|url-status=dead}} * {{cite web|title=Linda's Dahlias|url=http://www.lindasdahlias.com/Home_Page.php|accessdate=21 June 2015|date=2015|ref={{harvid|Linda's Dahlias|2015}}|archive-date=21 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150621211154/http://www.lindasdahlias.com/Home_Page.php|url-status=dead}} * {{cite web|last1=Dave's Garden|title=Welcome to Dave's Garden!|url=http://davesgarden.com/|publisher=Internet Brands|accessdate=14 June 2015|date=2015|ref=harv}} * {{cite web|title=The National Dahlia Collection|url=http://www.national-dahlia-collection.co.uk/en/the-collection|accessdate=25 June 2015|ref={{harvid|National Dahlia Collection|2015}}|archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011131811/http://www.national-dahlia-collection.co.uk/en/the-collection|url-status=dead}} * {{cite web|last1=Culbertson|first1=Tim|title=The Stanford Dahlia Project|url=http://web.stanford.edu/group/dahlia_genetics/index.htm|accessdate=2 July 2015|ref={{harvid|Stanford Dahlia Project|2015}}}} * {{cite web|last1=Fides|title=Fides: Our Roots, Your Success|url=http://www.fides.nl/site|date=2015|accessdate=2 July 2015|ref=harv|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703022944/http://www.fides.nl/site|archive-date=3 ಜುಲೈ 2015|url-status=dead}} * {{cite web|last1=Dümmen Orange|title=One Mission|url=http://dummenorange.com/|accessdate=2 July 2015|date=2015|ref=harv}} * {{cite web|last1=Dahlinova|title=Welcome at Dahlinova|url=http://dahlinova.com/|accessdate=2 July 2015|date=2008|ref=harv|archive-date=16 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150716082757/http://dahlinova.com/|url-status=dead}} === ಲೇಖನಗಳು === * {{cite journal|last1=Harshberger|first1=John W.|title=The Native Dahlias of Mexico|journal=Science |series=New Series |date=December 17, 1897|volume=6|issue=155|pages=908–910|ref=harv|jstor=1623914|doi=10.1126/science.6.155.908|pmid=17740849|bibcode=1897Sci.....6..908H|url=https://zenodo.org/record/1448291}} * Sherff, Earl Edward, 1951: Epiphytum, a new section of the genus Dahlia Cav. Bot Leaflets: 4,21 * {{cite journal | last1 = Hansen | first1 = H. V. | year = 2004 | title = Simplified keys to four sections with 34 species in the genus Dahlia (Asteraceae-Coreopsideae) | url = | journal = Nordic Journal of Botany | volume = 24 | issue = 5| pages = 549–553 | doi = 10.1111/j.1756-1051.2004.tb01639.x }} * [https://web.archive.org/web/20140810095901/http://commons.lib.niu.edu/handle/10843/10845 Saar, Dayle Ellyn. A phylogenetic analysis of the genius Dahlia (asteraceae): An interdisciplinary study. Ph D Thesis, Northern Illinois University, 1999] * {{cite journal |author=Whitley GR |title=The medicinal and nutritional properties of Dahlia spp |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-ethnopharmacology_1985-09_14_1/page/75 |journal=J Ethnopharmacol |volume=14 |issue=1 |pages=75–82 |date=September 1985 |pmid=3910964 |doi=10.1016/0378-8741(85)90031-5}} * {{cite web|last1=Weland|first1=Gerald|title=The Alpha-Omega of Dahlias|url=http://web.stanford.edu/group/dahlia_genetics/supplemental/the_alpha_and_omega_of_dahlias.pdf|publisher=American Dahlia Society|accessdate=2 July 2015|ref={{harvid|Weland|2015}}}} === ಸಂಘಗಳು === * {{cite web|last1=RHS|title=Royal Horticultural Society|url=https://www.rhs.org.uk/|accessdate=19 June 2015|date=2015|ref=harv}} ** [https://www.rhs.org.uk/advice/profile?PID=592 Dahlia] * {{cite web|title=National Dahlia Society (U.K.)|url=http://www.dahlia-nds.co.uk/index.htm|accessdate=17 June 2015|date=2011|ref={{harvid|NDS|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20150607195443/http://www.dahlia-nds.co.uk/index.htm|archive-date=7 June 2015|url-status=dead}} ** [http://www.dahlia-nds.co.uk/about_dahlias/Specie_Dahlia.htm Dahlia species; The National Dahlia Society (U.K.)] * {{cite web|title=The American Dahlia Society|url=http://www.dahlia.org/|accessdate=17 June 2015|ref={{harvid|ADS|2015}}}} * {{cite web|title=National Dahlia Society Of New Zealand|url=http://www.nzdahliasociety.50megs.com/|accessdate=17 June 2015|ref={{harvid|NDSNZ|2015}}|archive-date=17 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150617081430/http://www.nzdahliasociety.50megs.com/|url-status=dead}} {{refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://wilddahlias.com/Aboutwhilddahlias.html D E Saar. Wild Dahlias]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.national-dahlia-collection.co.uk The United Kingdom National Dahlia Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081018203906/http://www.national-dahlia-collection.co.uk/ |date=2008-10-18 }} * [https://web.archive.org/web/20090828034433/http://www.dahlia.org/index.php?page=dahlia-events-calendar North American Dahlia Shows] * [https://web.archive.org/web/20070614203633/http://www.homegardenguides.com/wiki/Dahlia Dahlia] Flower Care * [http://www.eattheweeds.com/dahlia-pinnata Dahlia Pinnata Eatable Plans] * [http://www.theflowerbulb.com/plants/Dahlia.php Info about care for dahlias] ** [http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Dahlia+rosea&CAN=LATIND ''Dahlia rosea'' at pfaf] ** [http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Dahlia+pinnata&CAN=LATIND ''Dahlia pinnata'' at pfaf] * [https://web.archive.org/web/20080724081108/http://www.dahlia.com/gallery2/ Gallery of Dahlia Images] * [http://apps.rhs.org.uk/planttrials/TrialReports/Dahlia%202008.pdf Hans V. Hansen. Native (wild) Dahlias – taxonomy, historical review, and the derivation of cultivars, in Trial of Dahlia 2008, Final Report. Royal Horticultural Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811212615/http://apps.rhs.org.uk/planttrials/TrialReports/Dahlia%202008.pdf |date=2014-08-11 }} * [https://web.archive.org/web/20160418212045/https://bigbooklet.com/dahlia.html A history of Dahlia, from «Oxford Junior Encyclopedia»] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಡೇಲಿಯ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]] jj4u3thtw0mxyqkme5jeuho10fpzlbm ತೀಸ್ತಾ ನದಿ 0 128659 1434319 1349819 2026-10-25T01:24:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434319 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:River Tista.jpg|thumb]] '''ತೀಸ್ತಾ ನದಿ'''ಯು ಪೂರ್ವ [[ಹಿಮಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ೩೧೫ ಕಿ.ಮಿ. ಉದ್ದದ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಸಿಕ್ಕಿಂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮೂಲಕ ಹರಿದು [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Mullick_al2011">{{Cite journal|last=Mullick|first=M. R. A.|last2=Babel|first2=M. S.|last3=Perret|first3=S. R.|lastauthoramp=yes|year=2011|title=Discharge‐based economic valuation of irrigation water: Evidence from the Teesta River, Bangladesh|pages=481−492|journal=Irrigation and Drainage|volume=60|issue=4|doi=10.1002/ird.597}}</ref> ಇದು ಸಿಕ್ಕಿಂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ತೀಸ್ತಾ ನದಿಯು ಸಿಕ್ಕಿಮ್‍ನಲ್ಲಿ ಕಮರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಕೊರಕಲು]]ಗಳನ್ನು ಕೊರೆದಿದೆ. ಕಾಲಿಂಪಾಂಗ್ [[ಗಿರಿಧಾಮ]]ವು ನದಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದುದ್ದಕ್ಕೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಪರ್ಣಪಾತಿ]] ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪೊದರುಗಳು ಸುತ್ತಲಿನ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ; ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಸಸ್ಯಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನದಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲು ಇರುವ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗಳ ಕಾರಣ ಇದು [[ರಾಫ್ಟಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡೆ|ರಾಫ್ಟಿಂಗ್]] ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{GEOnet2|75FEBC462E4ECF01E040D6A411F71D20|Tista River}} * {{citation |author=Mesbah-us-Saleheen |chapter=Tista River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tista_River |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614124836/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tista_River |access-date=2020-06-14 |archive-date=2020-06-14 |url-status=dead}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ನದಿಗಳು]] fmy0ii8kj2dge1o0j6n2ccftv1z36y0 ಖಾನ (ಕವಯಿತ್ರಿ) 0 144163 1434268 1344268 2026-10-24T15:58:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434268 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಖಾನ | image = খনা - প্রচার পুস্তিকা (১৯৩৮).pdf | birth_date = ಸುಮಾರು ೮-೧೨ನೇ ಶತಮಾನ CE | birth_place = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] | period = ಪಾಲ ರಾಜವ೦ಶ | occupation = [[ಕವಯಿತ್ರಿ]], ಜ್ಯೋತಿಷಿ | notable_works = ''ಖಾನಾರ್ ಬಚನ್'' }} '''ಖಾನಾ''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಕವಿಯಿತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷಿ]], ಇವರು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]] ಒಂಬತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] ಉತ್ತರ ೨೪ ಪರಗಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರಸಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೆಯುಲಿಯಾ ( ಚಂದ್ರಕೇತುಗರ್, ಬೆರಚಂಪಾ ಬಳಿ) ಗ್ರಾಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎ೦ದು ತಿಳಿದು ಬ೦ದಿದೆ. ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾನಾರ್ ''ಬಚನ್'' (ಅಥವಾ ವಚನ) (খনার ''বচন'' ) (ಅರ್ಥ "ಖಾನರ ಪದಗಳು") ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವರ ಕವನವು ಅದರ ಕೃಷಿ ಕುರಿತಾದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>http://www.infobridge.org/asp/documents/4341.doc{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇವರ ಸಣ್ಣ ದ್ವಿಪದಿಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ವಾಟ್ರೇನ್‌ಗಳು ದೃಢವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ, ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಈ ಪೈನ್‌ನಂತೆ: : ''ಥಕ್ತೇ ಬಲದ್ ನಾ ಕರೇ ಚಾಸ್'' : ''ತರ್ ದುಃಖ ಬಾರೋ ಮಾಸ್'' :: "ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನು, ಆದರೆ ಉಳುಮೆ ಮಾಡದವನು, ಅವನ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ವರ್ಷದ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳು ಇರುತ್ತದೆ." == ದಂತಕಥೆ == [[ಚಿತ್ರ:Khana-Mihir_Mound_-_Berachampa_2012-02-24_2346.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Khana-Mihir_Mound_-_Berachampa_2012-02-24_2346.JPG/250px-Khana-Mihir_Mound_-_Berachampa_2012-02-24_2346.JPG|right|thumb|250x250px| ಪೃಥಿಬಾ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಖಾನಾ-ಮಿಹಿರ್ ಅಥವಾ ಬರಹ-ಮಿಹಿರ್ ದಿಬ್ಬ, ಚಂದ್ರಕೇತುಗಢ, ಬೆರಚಂಪಾ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]].]] [[ಚಿತ್ರ:Excavated_Brick_Structure_-_Khana-Mihir_Mound_-_Berachampa_-_North_24_Parganas_2015-04-11_7158.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Excavated_Brick_Structure_-_Khana-Mihir_Mound_-_Berachampa_-_North_24_Parganas_2015-04-11_7158.JPG/220px-Excavated_Brick_Structure_-_Khana-Mihir_Mound_-_Berachampa_-_North_24_Parganas_2015-04-11_7158.JPG|thumb| ಚಂದ್ರಕೇತುಗಢದಲ್ಲಿ ಖಾನಾ-ಮಿಹಿರ್ ದಿಬ್ಬದ ಉತ್ಖನನದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ರಚನೆ.]] ಖಾನಾರ ದಂತಕಥೆಯು (ಬೇರೆಡೆ ಲೀಲಾವತಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಪ್ರಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಶಪುರ ( ಬಂಗಾಳ / [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಗಡಿ) ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ಬಂಗಾಳದ ಪ್ರಾಯಶಃ ಚಂದ್ರಕೇತುಗಢ್ (ಇಲ್ಲಿ ಖಾನಾ ಮತ್ತು ಮಿಹಿರ್ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅವಶೇಷಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ದಿಬ್ಬ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ) ಜೊತೆಗಿನ ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅವರು, ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ II ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನವರತ್ನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರತ್ನವಾಗಿದ್ದ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ವರಾಹಮಿಹಿರ|ವರಾಹಮಿಹಿರನ ಸೊಸೆಯಾಗಿದ್ದರು]] ಎ೦ದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೈವಜ್ಞ ವರಾಹಮಿಹಿರ್ (೫೦೫-೫೮೭), ವರಾಹ ಅಥವಾ ಮಿಹಿರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿಷಿ, [[ಉಜ್ಜೆಯನ್|ಉಜ್ಜಯಿನಿಯಲ್ಲಿ]] (ಅಥವಾ ಬಂಗಾಳ, ಕೆಲವು ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ) ಜನಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡವು ಇತರ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೊ೦ದಿಗೆ ವರಾಹಮಿಹಿರ ಮತ್ತು [[ಆರ್ಯಭಟ (ಗಣಿತಜ್ಞ)|ಆರ್ಯಭಟರ]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಚಂದ್ರಕೇತುಗಢದ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಖಾನಾ ಮತ್ತು ಮಿಹಿರ್ ಎಂಬ ದಿಬ್ಬವಿದೆ. ಖಾನಾ ವರಾಹನ ಸೊಸೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜ್ಯೋತಿಷಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಜೀವನದ ಸುತ್ತಲೂ ಹಲವಾರು ದಂತಕಥೆಗಳು ಹಬ್ಬಿವೆ. ಒಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗಣಿತಜ್ಞ-ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ವರಾಹಮಿಹಿರ|ವರಾಹಮಿಹಿರನನ್ನು]] ಮದುವೆಯಾದರು, ಆದರೆ ಖಾನಾ ವರಾಹಮಿಹಿರನ ಸೊಸೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ನಿಪುಣ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ವರಾಹಮಿಹಿರನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಭವನೀಯ ಅಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳ ನಿಖರತೆಯಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಮೀರಿದರು, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪತಿ (ಅಥವಾ ಮಾವ) ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನೇಮಲಕಗೊ೦ಡ ವ್ಯಕ್ತಿ(ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ ಖಾನಾ ಸ್ವತಃ ದೊಡ್ಡ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ) ಅವರ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸಲು ಅವರ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊ೦ಡರು.. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಬಂಗಾಳಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ವಿಚಾರವಾಗಿದ್ದು, ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸೆಂಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಈ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ, ''ಖಾನಾ ಅವರ ಹಾಡು ಹೀಗಿದೆ'' : : ಕೇಳು ಓ ಕೇಳು : : ಖಾನಾ ಅವರ ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಗಮವಿಟ್ಟು ಕೇಳು : : ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ : ಮಹಿಳೆ ಖಾನಾ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ನಾನು ಅವಳ ಜೀವನವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತೇನೆ : ಮೊದಲ ಬಂಗಾಳಿ ಮಹಿಳಾ ಕವಿ : ಆಕೆಯ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಅವರು ಚಾಕುವಿನಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದರು : &nbsp;- ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸೇನ್‌ಗುಪ್ತಾ, ''ಆಮ್ರಾ ಲಾಸ್ಯ ಅಮ್ರ ಲಾರೈ'', ಟಿಆರ್. ಅಮಿತಾಭ ಮುಖರ್ಜಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.cse.iitk.ac.in/~amit/books/sengupta-2001-amra-lasya-amra.html|title=আমরা লাস্য আমরা লড়াই|last=Mallika Sengupta|publisher=iitk.ac.in}}</ref> ಶ್ರೀ ಪಿಆರ್ ಸರ್ಕಾರ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: "ಆಕಾಶಕಾಯಗಳ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಭಾವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಜ್ಞಾನದ ಶಾಖೆಯು ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಈ ಜ್ಞಾನದ ಶಾಖೆಯು ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಹೂವುಗಳು, ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಂಬೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ರಾಶ್ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಗಳು, ಬಂಕುರಾ / ಸೆಂಭುಮ್‌ನ ರಾಶಿ ವೈದ್ಯ ಜಾತಿಯ ಸಂತಾನ." ಶತಮಾನಗಳ ಮೂಲಕ, ಖಾನಾ ಅವರ ಸಲಹೆಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ (ಆಧುನಿಕ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು) ದೇವಾದೇಶದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. [[ಅಸ್ಸಾಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಒರಿಯಾ|ಒರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಚೀನ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. "ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪ್ಪು, ಸ್ವಲ್ಪ ಕಹಿ, ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ನೀವು ತುಂಬಾ ತುಂಬುವ ಮೊದಲು ನಿಲ್ಲಿಸಿ" ಎಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸಮಯಾತೀತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khana|title=Khana|last=Azhar Islam|publisher=Banglapedia|access-date=28 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701070106/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khana|archive-date=1 ಜುಲೈ 2015|url-status=dead}}</ref><ref> {{Cite web|url=http://www.saptarishisastrology.com/filedownload.php?v=7&a=y&b=y&f=48-KhannarVachan-1BW.pdf|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716004845/http://www.saptarishisastrology.com/filedownload.php?v=7&a=y&b=y&f=48-KhannarVachan-1BW.pdf|archive-date=16 July 2011|access-date=5 June 2010}} </ref><ref>{{Cite web|url=http://www.siddhagirimuseum.org/index.php/2009031096/Varahmihir.html|title=siddhagirimuseum.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20110728021927/http://www.siddhagirimuseum.org/index.php/2009031096/Varahmihir.html|archive-date=2011-07-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://issuu.com/saptarishisastrologyvol7/docs/48-khannarvachan-1|title=ISSUU - 48-KhannarVachan-1 by Saptarishis Astrology|last=Saptarishis Astrology|website=Issuu}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://hindunationalismmuslimunity.blogspot.com/2009/08/maharaja-pratapaditya-roy-last-hindu.html|title=Hinduism in Indian Nationalism & role of Islam: Maharaja Pratapaditya Roy - Last Hindu King, Icon & Saviour of Bangabhumi|date=14 August 2009}}</ref> == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೦೯ ರಂದು, ಭಾರತೀಯ-ಬಂಗಾಳಿ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ ಝೀ ಬಾಂಗ್ಲಾ, ಖಾನಾ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ''ಖೋನಾ'' ಎಂಬ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಅವರು 'ಸಿಂಹಲ್' ( [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ) ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳುವ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಕಲರ್ಸ್ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಚಾನೆಲ್ ಖಾನಾ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಮಾವ ವರಾಹ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ''ಖಾನಾರ್ ಬಚನ್'' ಎಂಬ ಹೊಸ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} q46n39qsrhc6nahwx0c0ewml6c8vftm ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ 0 144400 1434342 1353714 2026-10-25T07:17:56Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434342 wikitext text/x-wiki {{Infobox pepper | image = Hottest-chili-rating.gif | heat = ಅಧಿಕ | scoville = ೨೦,೦೦,೦೦೦–೪೫,೦೦,೦೦೦ }} '''ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ''', '''ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಸ್ಪ್ರೇ''', '''ಒಸಿ ಸ್ಪ್ರೇ''', '''ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್ ಸ್ಪ್ರೇ''', '''ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಸ್ಪ್ರೇ''', ಅಥವಾ '''ಮೇಸ್''' ಒಂದು ಲ್ಯಾಕ್ರಿಮೇಟರಿ ಏಜೆಂಟ್ (ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಸುಡುವ ಸಂವೇದನೆ, ನೋವು ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕುರುಡುತನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಒಂದು [[ಸಂಯುಕ್ತ]] ) ಪೋಲೀಸಿಂಗ್, ಗಲಭೆ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಗುಂಪಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರಕ್ಷಣೆ, ನಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.tbotech.com/blog/index.php/2009/07/bear-spray-vs-dogs-how-effective-is-it/|title=Bear Spray Vs. Dogs: How Effective Is It?|date=2009-07-04|publisher=Tbotech.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121115050638/http://www.tbotech.com/blog/index.php/2009/07/bear-spray-vs-dogs-how-effective-is-it/|archive-date=2012-11-15|access-date=2011-12-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.llrmi.com/articles/legal_update/pepperspray.shtml|title=Pepper Spray|publisher=Llrmi.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623200111/http://www.llrmi.com/articles/legal_update/pepperspray.shtml|archive-date=2015-06-23|access-date=2011-12-02}}</ref> ಇದರ ಉರಿಯೂತದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕುರುಡುತನವು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಸುಡುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಮೂಲತಃ ಕರಡಿಗಳು, ಪರ್ವತ ಸಿಂಹಗಳು, ತೋಳಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಪ್ರೇ ಆಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಬೇರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಲಭೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಮ್ರಾನ್ ಲೋಗ್ಮನ್ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಸ್‌ನ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರಿಗೆ ಸಿಂಪಡಿಸಿದಂತಹ ಅಸಮರ್ಪಕ ಬಳಕೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪುಗಳು ವಿಧೇಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಭಂಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|url=https://openjurist.org/276/f3d/1125/headwaters-forest-defense-and-molly-burton-v-the-coun|title=276 F3d 1125 Headwaters Forest Defense and Molly Burton v. The Coun|first=United States Court of Appeals for the Ninth|last=Circuit|date=November 11, 2002|volume=F3d|issue=276|pages=1125}}</ref><ref name="seelye">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/11/23/us/pepper-sprays-fallout-from-crowd-control-to-mocking-images.html|title=Pepper Spray's Fallout, From Crowd Control to Mocking Images|last=Seelye|first=Katharine Q.|date=November 22, 2011|website=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021145902/https://www.nytimes.com/2011/11/23/us/pepper-sprays-fallout-from-crowd-control-to-mocking-images.html|archive-date=October 21, 2019|access-date=April 29, 2020}}</ref><ref name="hemphill">{{Cite web|url=https://getpocket.com/explore/item/10-inventors-who-came-to-regret-their-creations|title=10 Inventors Who Came to Regret Their Creations|last=Hemphill|first=Kenny|date=August 4, 2015|publisher=[[Mental Floss]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200428224129/https://getpocket.com/explore/item/10-inventors-who-came-to-regret-their-creations|archive-date=April 28, 2020|access-date=April 29, 2020}}</ref> == ಘಟಕಗಳು == ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಘಟಕಾಂಶ ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್, ಇದು [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ''[[ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ (ದೊಡ್ಡ ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ)|ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ]]'' ಕುಲದ ಸಸ್ಯಗಳ ಹಣ್ಣಿನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಅನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಅನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ಪುಡಿಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಇದರಿಂದ ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್ ಅನ್ನು [[ಈಥೈಲ್ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್|ಎಥೆನಾಲ್ನಂತಹ]] ಸಾವಯವ ದ್ರಾವಕವನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೊರತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ದ್ರಾವಕವು ಆವಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಮೇಣದಂತಹ ರಾಳವು ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್ ಆಗಿದೆ.<ref>[https://www.sabrered.com/pepper-spray-frequently-asked-questions-0] Sabre Red. FAQs: What is oleoresin capsaicum? August 2020.</ref> ಪ್ರೋಪಿಲೀನ್ ಗ್ಲೈಕೋಲ್ ನಂತಹ ಎಮಲ್ಸಿಫೈಯರ್ ಅನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಅನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಏರೋಸಾಲ್ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಮಾಡಲು ಕರಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ತಯಾರಕರು ತಯಾರಿಸಿದ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳ ಬಲವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಗೊಂದಲಮಯ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಡುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉತ್ಪನ್ನದ ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳ (ಸಿಆರ್‌ಸಿ) ಅಂಶವನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿಧಾನವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಆರು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಮಟ್ಟದ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಯಾವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಯಾರಕರು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳು ಕಡಿಮೆ ೦.೧೮% ರಿಂದ ೩% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳು ೧.೩% ಮತ್ತು ೨% ನಡುವೆ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಕರಡಿ ದಾಳಿ ನಿರೋಧಕ ಸ್ಪ್ರೇಗಳು ಕನಿಷ್ಟ ೧.೦% ಮತ್ತು ೨% ಸಿಅರ್ ಸಿ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು ಎಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. ಸಿ.ಅರ್.ಸಿ ಸೂತ್ರೀಕರಣದೊಳಗೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಅಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸಿಆರ್‌ಸಿಯು ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ನೋವು-ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಸುಡುವ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಕೋವಿಲ್ಲೆ ಹೀಟ್ ಯೂನಿಟ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಅನ್ನು ಅವುಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಕೇವಲ ಸಿಅರ್ ಸಿ (ಕರಡಿ ದಾಳಿ ನಿರೋಧಕ) ಸ್ಪ್ರೇಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ಇಟಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ತಯಾರಕರು ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಸೂತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಘಟಕಾಂಶವಾಗಿದ್ದರೂ ಇದು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಅಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಪ್ರೇ ಹೆಚ್ಚು ತೈಲ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯ ಮೆಣಸು ತೈಲಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯ ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನಾಯ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಿರಬಹುದು. ಇದು ಉತ್ತಮ-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೆಣಸು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸೂತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಚರ್ಮವನ್ನು ನೆನೆಸಲು ಮತ್ತು ಭೇದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ತೈಲವು ಹೈಡ್ರೋಫೋಬಿಕ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಶೇಕಡಾವಾರು ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಪ್ರೇನಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೆಣಸಿನ ಎಣ್ಣೆಯ ಸಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯುತ್ತದೆ, ಉತ್ಪನ್ನದ ಶಕ್ತಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ ಅಥವಾ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಇತರ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಸ್ಎ ಅನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು. ಎಸ್ ಎಚ್ ಯು ಎಂಬುದು ಬೇಸ್ ರಾಳ ಸಂಯುಕ್ತದ ಮಾಪನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಏರೋಸಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವ ಅಂಶವಲ್ಲ. ರಾಳದ ರೇಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು.<ref>[https://www.ncjrs.gov/pdffiles1/nij/grants/181655.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112042545/https://www.ncjrs.gov/pdffiles1/nij/grants/181655.pdf |date=2020-11-12 }} National Institute of Justice. Oleoresin Capsaicum: Pepper Spray as a Force Alternative. March 1994.</ref> == ಬದಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಲು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿರೂಪಗಳಿವೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿ]], ಡೆಸ್ಮೆಥೈಲ್ಡಿಹೈಡ್ರೊಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್ ( ಪವ ಸ್ಪ್ರೇ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಅನ್ನು ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಸೆಕ್ಷನ್ ೫ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅನುಮತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪೆಲರ್ಗೋನಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಮಾರ್ಫೋಲೈಡ್ (ಎಮ್.ಪಿ.ಕೆ) ಅನ್ನು [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ಸ್ವಯಂ-ರಕ್ಷಣಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಏಜೆಂಟ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಆಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.{{Fact|date=July 2020}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾದಲ್ಲಿ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭದ್ರತಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪೊಲೀಸ್ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಒ.ಸಿ, ಸಿ,ಎಸ್ ಅಥವಾ ಸಿ.ಎನ್ ಅನಿಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಶ್ರುವಾಯು ಎಜೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ''ನಿರ್ಬಂಧಿತ'' ಅಸ್ತ್ರ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಮೋದಿತ ಭದ್ರತೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.lawinfochina.com/display.aspx?lib=law&id=12049&CGid=|title=Regulations of the People's Republic of China on Use of Police Implements and Arms by the People's Police|website=www.lawinfochina.com|access-date=2022-08-07|archive-date=2020-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101028/http://www.lawinfochina.com/display.aspx?lib=law&id=12049&CGid=|url-status=dead}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಾಗರಿಕರು ಯಾವುದೇ ಪೊಲೀಸರಲ್ಲದ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಕಾನೂನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. == ಪರಿಣಾಮಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Pepper_spray_Demonstration.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Pepper_spray_Demonstration.jpg/220px-Pepper_spray_Demonstration.jpg|thumb| ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ]] [[ಚಿತ್ರ:MCMAP1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/MCMAP1.jpg/220px-MCMAP1.jpg|thumb| ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಯು.ಎಸ್ ಮೆರೀನ್ ತರಬೇತಿ.]] ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಉರಿಯೂತದ ಏಜೆಂಟ್. ಇದು ಕಣ್ಣು, ಮೂಗು, ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಲೋಳೆಯ ಪೊರೆಗಳನ್ನು ಉರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ozytive.com/wp-content/uploads/2013/06/sp1.gif|title=Top 10 Deadliest Weapons|date=June 2013|website=ozytive|archive-url=https://web.archive.org/web/20130906205125/http://www.ozytive.com/wp-content/uploads/2013/06/sp1.gif|archive-date=2013-09-06}}</ref> ಇದು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಮೂಗು ಸೋರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="Effects Of Pepper Spray">{{Cite web|url=http://www.redhotpepperspray.com/effects-of-pepper-spray.html|title=Effects Of Pepper Spray|publisher=Redhotpepperspray.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20111217201857/http://www.redhotpepperspray.com/effects-of-pepper-spray.html|archive-date=2011-12-17|access-date=2011-12-02}}</ref> ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅವಧಿಯು ಸ್ಪ್ರೇನ ಬಲವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ; ಸರಾಸರಿ ಪೂರ್ಣ ಪರಿಣಾಮವು ೨೦ ರಿಂದ ೯೦ ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಣ್ಣಿನ ಕೆರಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ೨೪ ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ozytive.com/wp-content/uploads/2013/06/sp1.gif|title=Top 10 Deadliest Weapons|website=ozytive.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206161128/http://www.ozytive.com/wp-content/uploads/2013/06/sp1.gif|archive-date=December 6, 2017|access-date=April 29, 2020}}</ref> ದಿ ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಟಿವ್ ನೇತ್ರವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಷುಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್'' ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಅದು ಒಸಿ ಗೆ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿರುಪದ್ರವ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ ಆದರೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಮಾನ್ಯತೆ ಕಾರ್ನಿಯಲ್ ಸಂವೇದನೆಯಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ದೃಷ್ಟಿ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite journal|url=http://www.iovs.org/cgi/content/full/41/8/2138|title=Effects of Oleoresin Capsicum Pepper Spray on Human Corneal Morphology and Sensitivity - Vesaluoma et al. 41 (8): 2138 - Investigative Ophthalmology & Visual Science|journal=Investigative Ophthalmology & Visual Science|date=July 2000|volume=41|issue=8|pages=2138–2147|publisher=Iovs.org|accessdate=2011-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130615060808/http://www.iovs.org/content/41/8/2138.full|archivedate=2013-06-15|last=Vesaluoma|first=Minna|last2=MüLler|first2=Linda|last3=Gallar|first3=Juana|last4=Lambiase|first4=Alessandro|last5=Moilanen|first5=Jukka|last6=Hack|first6=Tapani|last7=Belmonte|first7=Carlos|last8=Tervo|first8=Timo}}</ref> ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (STOA) ''ರಾಜಕೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ'' <ref>{{Cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/stoa/2000/168394/DG-4-STOA_ET(2000)168394_EN(PAR02).pdf|title=CROWD CONTROL TECHNOLOGIES (An appraisal of technologies for political control)|date=June 2000|publisher=European Parliament, Directorate General for Research|page=v-vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106041118/http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/etudes/stoa/2000/168394/DG-4-STOA_ET(2000)168394_EN(PAR02).pdf|archive-date=2012-01-06|access-date=2011-12-02}}</ref> STOA ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಹೇಳುತ್ತದೆ: :: ಅಪಾಯಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಯಾರಕರ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದು ಅವಿವೇಕದ ಸಂಗತಿ ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವವು ತೋರಿಸಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಮೂಹ ನಿಯಂತ್ರಣ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಂಪನಿಗಳು (ಉದಾ. ಮೆಣಸು-ಅನಿಲ ತಯಾರಕ ಝಾರ್ಕ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್) ಯಾವುದೇ ನಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಡೊಮೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಾಂತ್ರಿಕ ಡೇಟಾವನ್ನು ಇರಿಸಿದೆ. : ಮತ್ತು :: ಯಾವುದೇ ಬಳಕೆಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ರಾಸಾಯನಿಕ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಸುರಕ್ಷತಾ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಗಲಭೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಎಂಬುವುದಕ್ಕಿಂತ ಔಷಧಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಟದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ನಿಗ್ರಹ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಸಾವಿನ ಅಪಾಯವಿದೆ. ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ''ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ಯು ಎಸ್ ಎ ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೦ ರಿಂದ ಪೊಲೀಸ್ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕನಿಷ್ಠ ೬೧ ಸಾವುಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>''Los Angeles Times'' June 18, 1995</ref> ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಿಬರ್ಟೀಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ೧೯೯೩ ರಿಂದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ ೨೭ ಜನರನ್ನು ಪೋಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/98447918/Pepper-Spray-Update-More-Fatalities-More-Questions|title=Pepper Spray Update: More Fatalities, More Questions &#124; United States Environmental Protection Agency &#124; American Government|website=Scribd}}</ref><ref name="ACLU_1995">"Pepper spray's lethal legacy" in ''[[Ottawa Citizen]]''. October 22, 1998, p. A1.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಿಬರ್ಟೀಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ವರದಿಯು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಾವುಗಳನ್ನು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ, ಟೇಸರ್ ಬಳಕೆ, ಅಥವಾ ಔಷಧಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ. ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಿವಿಲ್ ಲಿಬರ್ಟೀಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ೨೭ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಕರೋನರ್ಸ್ ವರದಿಯು ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾವಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರಣವೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಕೆಯು ಒಂದು ಸಹಾಯಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಬಹುದು. ಯು ಎಸ್ ಸೈನ್ಯವು ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಅಬರ್ಡೀನ್ ಪ್ರೂವಿಂಗ್ ಗ್ರೌಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಯು.ಎನ್.ಸಿ ಅಧ್ಯಯನವು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿಯಲ್ಲಿನ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಮ್ಯುಟಾಜೆನಿಕ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ೧೦% ಇಲಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಅಧ್ಯಯನವು ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್‌ನ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರೆ, ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಆಡಳಿತವು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಒ.ಸಿ ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಗತ್ಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಪಾಯ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ೧೯೯೯ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಇದು ೨೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal|last=Smith CG, Stopford W|title=Health hazards of pepper spray|journal=N C Med J|volume=60|issue=5|pages=268–74|year=1999|pmid=10495655}} Archived at [https://web.archive.org/web/20000817004624/http://www.ncmedicaljournal.com/Smith-OK.htm web.archive.org]</ref> ೧೯೯೧ ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಬಿಐನ ಕಡಿಮೆ-ಮಾರಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ವಿಶೇಷ ಏಜೆಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಡಬ್ಲ್ಯುಡಬ್ಲ್ಯೂ ವಾರ್ಡ್, ಎಫ್‌ಬಿಐನಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪೆಪ್ಪರ್-ಗ್ಯಾಸ್ ತಯಾರಕರಿಂದ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಎಫ್‌ಬಿಐ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಎಫ್‌ಬಿಐ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು.<ref>"Former F.B.I. Agent Is Sentenced to Prison", ''[[The New York Times]]''. May 20, 1996, p. B8.</ref><ref>"Ex-FBI Agent Pleads Guilty in Conflict-of-Interest Case", ''[[The Washington Post]]''. February 13, 1996, p. A12.</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೯ ರಿಂದ ೧೯೯೦ ರವರೆಗೆ ವಾರ್ಡ್‌ಗೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ೫೦೦೦ ಒಟ್ಟು ೫೭೦೦೦ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇನ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆದಾರರಾದ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಯಾದ ಫೋರ್ಟ್ ಲಾಡರ್‌ಡೇಲ್‌ನಿಂದ ಲಕ್ಕಿ ಪೋಲಿಸ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಹೇಳಿದ್ದರು, ವಾರ್ಡ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಒಡೆತನದ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲಕ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>"Pepper spray study is tainted", ''[[San Francisco Chronicle]]''. May 20, 1996, p. B8.</ref> ನೇರವಾದ ನಿಕಟ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಸ್ಪ್ರೇ ಕಾರ್ನಿಯಾವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ದ್ರವದ ಹರಿವಿನೊಂದಿಗೆ ("ಹೈಡ್ರಾಲಿಕ್ ಸೂಜಿ" ಪರಿಣಾಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ದಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರವಾದ ಕಣ್ಣಿನ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಕೆಲವು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಅಂಡಾಕಾರದ ಕೋನ್-ಆಕಾರದ ಸ್ಪ್ರೇ ಮಾದರಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿವೆ. ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಪೊಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಥಾನಿಕ ಉಸಿರುಕಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇನ ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಕೆಲವು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿವೆ ಮತ್ತು ಆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿರೋಧಾತ್ಮಕವಾಗಿವೆ. ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಕಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿಲ್ಲ.<ref>Reay DT. Forensic pathology, part 1: death in custody. Clinics in Lab Med 1998;18:19–20; Watson WA, Stremel KR, and Westdorp EJ. Oleoresin capsicum (cap-stun) toxicity from aerosol exposures. Ann Pharmacotherapy 1996;30:733–5.</ref> ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸ್ಥಾನಿಕ ಸಾವುಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.policemag.com/524139/how-to-prevent-positional-asphyxia|title=How To Prevent Positional Asphyxia|last=Heiskell|first=Lawrence E.|website=www.policemag.com|access-date=2022-08-07|archive-date=2020-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130011352/https://www.policemag.com/524139/how-to-prevent-positional-asphyxia|url-status=dead}}</ref> ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ವಂತ ತೂಕವು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.forcescience.org/2019/01/new-study-more-evidence-against-the-myth-of-restraint-asphyxia/|title=New Study: More Evidence Against the Myth of "Restraint Asphyxia"|last=Remsberg|first=ByChuck|date=January 8, 2019}}</ref> === ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ === ಈ ಹಿಂದೆ ಒ.ಸಿ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಿಂಪಡಿಸಿದ ನಂತರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ''ಹೊರತೆಗೆಯಲು'' ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಮುಖಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರೆ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅನೈಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುವುದು, ಶ್ವಾಸನಾಳದ ನಿರ್ಬಂಧದ ತ್ವರಿತ ಸಂವೇದನೆ ಮತ್ತು ಮುಖ, ಮೂಗು ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ಮೇಲೆ ಹಠಾತ್ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ನೋವಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾವನೆ. ಇದು ಲೋಳೆಯ ಪೊರೆಗಳ ಕಿರಿಕಿರಿಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಜನರು ಭಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ ದೃಷ್ಟಿ ಹಠಾತ್ ನಿರ್ಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಸ್ತಮಾ ರೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಮಾ ದಾಳಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. == ಚಿಕಿತ್ಸೆ == ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಸಹ ಅದನ್ನು ತೊಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಹೊರತಾಗಿ ಅದನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ರೆಪ್ಪೆಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮಿಟುಕಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಇದು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚರ್ಮದ ನೋವಿಗೆ ಮಾಲೋಕ್ಸ್, ೨% ಲಿಡೋಕೇಯ್ನ್ ಜೆಲ್, ಬೇಬಿ ಶಾಂಪೂ, ಹಾಲು ಅಥವಾ ನೀರು ಈ ಐದು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|url=http://informahealthcare.com/doi/abs/10.1080/10903120802290786|title=A Randomized Controlled Trial Comparing Treatment Regimens for Acute Pain for Topical Oleoresin Capsaicin (Pepper Spray) Exposure in Adult Volunteers - Prehospital Emergency Care|publisher=Informaworld.com|date=2008-09-04|doi=10.1080/10903120802290786|pmid=18924005|accessdate=2010-05-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200418025750/http://informahealthcare.com/doi/abs/10.1080/10903120802290786|archivedate=2020-04-18|last=Barry|first=J. D.|last2=Hennessy|first2=R.|last3=McManus Jr|first3=J. G.|journal=Prehospital Emergency Care|volume=12|issue=4|pages=432–7}}</ref><blockquote>...ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾದ ನೋವು ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲ. ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಂತರದ ಸಮಯವು ನೋವಿನ ಇಳಿಕೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮುನ್ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ...</blockquote>ಅಶ್ರುವಾಯು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಮಾರ್ಗವಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು <ref>{{Cite web|url=https://www.gq.com/story/how-to-handle-tear-gas#:~:text=There's%20no%20way%20to%20simply,them%20to%20a%20safe%20area.|title=Frontline Medics on How to Handle Tear Gas|date=2 June 2020}}</ref> ತಾಜಾ ಗಾಳಿಗೆ ಚಲಿಸಬಹುದು.{{Fact|date=January 2022}} ಅನೇಕ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ತುರ್ತು ವಿಭಾಗಗಳು ಸಿಂಪಡಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಸಲೈನ್ ಅನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಒಸಿ ಮತ್ತು ಸಿಎಸ್ ಉಸಿರಾಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ದೃಷ್ಟಿಯ ಚೇತರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ೭ ರಿಂದ ೧೫ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು.<ref>Young, D., ''Police Marksman Magazine'', July/August 1995 Issue.</ref> ಕೆಲವು ''ಟ್ರಿಪಲ್-ಆಕ್ಷನ್'' ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳು ''ಅಶ್ರುವಾಯು'' ( ಸಿಎಸ್ ಗ್ಯಾಸ್ ) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ, ಇದನ್ನು ಸೋಡಿಯಂ ಮೆಟಾಬೈಸಲ್ಫೈಟ್ ( ಕ್ಯಾಂಪ್ಡೆನ್ ಮಾತ್ರೆಗಳು ) ನೊಂದಿಗೆ ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸಬಹುದು ಆದರೂ ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಅಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಮಾತ್ರ.<ref>{{Cite web|url=https://cleanfax.com/diversification/tear-gas-cleanup-procedures/|title=Tear Gas Cleanup Procedures &#124; Cleanfax magazine|date=March 22, 2011|website=Cleanfax}}</ref> == ಉಪಯೋಗ == ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲು ಅಥವಾ ಮರೆಮಾಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು [[ಉಂಗುರ|ಉಂಗುರಗಳಂತಹ]] ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಡಿ ಇಡಬಹುದಾದಂತ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಬಹುದು. ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಸ್ಪೋಟಕಗಳು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪೇಂಟ್‌ಬಾಲ್ ಗನ್ ಅಥವಾ ಅಂತಹುದೇ ವೇದಿಕೆಯಿಂದ ಹಾರಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳಂತಹ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಫೋಮ್, ಜೆಲ್, ಫಾಗರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರೇ ಮುಂತಾದ ಹಲವು ವಿಧಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.pepper-spray-store.com/pages/pepper-spray-types#:~:text=Essentially%20there%20are%20four%20types,for%20your%20own%20individual%20needs.|title=Pepper Spray: Types of Spray Patterns}}</ref> == ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆ ==   ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಮಾವೇಶದ ಲೇಖನ ೧.೫ ರ ಮೂಲಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಗಲಭೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾರಕ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ-ಮಾರಕವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="OPCW">{{Cite web|url=http://www.opcw.org/about-chemical-weapons/types-of-chemical-agent/riot-control-agents/|title=Riot Control Agents|publisher=Organisation for the Prohibition of Chemical Weapons|archive-url=https://web.archive.org/web/20120101181707/http://www.opcw.org/about-chemical-weapons/types-of-chemical-agent/riot-control-agents/|archive-date=1 January 2012|access-date=20 November 2011}}</ref> ಸ್ಥಳವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿರಬಹುದು. === ಆಫ್ರಿಕಾ === * [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]] : ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳನ್ನು ನಾಗರಿಕರು ಹೊಂದುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಸಹಾಯಕ ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://allafrica.com/stories/201804180015.html|title=Nigeria: Possession of Pepper Spray an Offence Says Nigerian Police|last=Agbo|first=Njideka|date=2018-04-18|work=The Guardian (Lagos)|access-date=2019-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190104021345/https://allafrica.com/stories/201804180015.html|archive-date=2019-01-04}}</ref> * [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] : ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳು ಸ್ವಯಂ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ನಾಗರಿಕರಿಕರು ಬಳಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://securitypro.co.za/pepper-spray-everything-you-need-to-know/|title=Everything you Need to Know about Pepper Spray in South Africa|date=2016-07-21|website=SecurityPro|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20170827031704/http://securitypro.co.za/pepper-spray-everything-you-need-to-know/|archive-date=2017-08-27|access-date=2019-01-03}}</ref> === ಏಷ್ಯಾ === * [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] : ** ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಬಂಗಾಳ ಪೊಲೀಸರು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. * [[ಚೀನಾ]] : ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಇದನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.chinadaily.com.cn/china/2016-04/21/content_24736716.htm|title=Self-defense gadgets popular after hotel assault - China - Chinadaily.com.cn|website=www.chinadaily.com.cn|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026174430/https://www.chinadaily.com.cn/china/2016-04/21/content_24736716.htm|archive-date=2019-10-26|access-date=2019-10-26}}</ref>.ಕಡಿಮೆ ಮಾರಕ ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ದವಾಗಿದೆ. * [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]] : ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಇದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಕರ್ತವ್ಯದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಸೇವೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ** ಅಂತಹ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಕಾನೂನುಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಪೋಲೀಸ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮಾನ್ಯವಾದ ಪರವಾನಗಿ ಇಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ೧೦,೦೦,೦೦೦ ದಂಡ ಮತ್ತು ೧೪ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=http://www.legislation.gov.hk/blis_ind.nsf/FB2D3FD8A4E2A3264825647C0030A9E1/639C67AB255DDAB9C825648300287FB3?OpenDocument|title=HK Laws. Chap 238 Firearms and Ammunition Ordinance Section 2|date=2000-05-26|publisher=Legislation.gov.hk|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094333/http://www.legislation.gov.hk/blis_ind.nsf/FB2D3FD8A4E2A3264825647C0030A9E1/639C67AB255DDAB9C825648300287FB3?OpenDocument|archive-date=2013-09-28|access-date=2011-12-02}}</ref> * [[ಭಾರತ]] : ಕಾನೂನು <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-04/chennai/29379737_1_pepper-sprays-adyar-molested|title=A spicy self-defense|work=[[The Times of India]]|access-date=2013-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826121116/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-04/chennai/29379737_1_pepper-sprays-adyar-molested|archive-date=2013-08-26}}</ref> ** ಹಿನ್ನೆಲೆ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ-ಅನುಮೋದಿತ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2008/10/19/stories/2008101950020100.htm|title=Safety is a right too|last=Geeta Padmanabhan|date=October 19, 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=May 30, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101101064535/http://www.hindu.com/mag/2008/10/19/stories/2008101950020100.htm|archive-date=November 1, 2010|last2=Aarti Dhar|location=Chennai, India}}</ref> * [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] : ಇದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ. * [[ಇರಾನ್]] : ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಇದನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. * [[ಇಸ್ರೇಲ್]] : ಒ.ಸಿ ಮತ್ತು ಸಿಎಸ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಕ್ಯಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸದಸ್ಯರು ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಖರೀದಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಒಯ್ಯಬಹುದು. ** ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಬಂದೂಕುಗಳ ಪರವಾನಗಿ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು ಆದರೆ ಈ ಸ್ಪ್ರೇಗಳನ್ನು ಅನಿಯಂತ್ರಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. * [[ಜಪಾನ್]] : ಸ್ವಾಧೀನ ಅಥವಾ ಬಳಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನುಗಳಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಾನಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. * [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] : ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. * [[ಮಂಗೋಲಿಯ|ಮಂಗೋಲಿಯಾ]] : ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. * [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್]] : ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. * [[ಸೌದಿ ಅರೆಬಿಯ|ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]] : ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ** ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಸುವುದು ಅಪರಾಧ. * [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] : ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ದೇಶಕ್ಕೆ ತರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅದನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://sso.agc.gov.sg/Act/AEA1913|title=Arms and Explosives Act - Singapore Statutes Online|website=sso.agc.gov.sg|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509044138/https://sso.agc.gov.sg/Act/AEA1913|archive-date=2019-05-09|access-date=2019-05-22}}</ref> * [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] : ಒಸಿ ಹೊಂದಿರುವ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿವೆ. ** ಪೂರ್ವ ಸಂಕುಚಿತ ಅನಿಲ ಅಥವಾ ಸ್ಫೋಟಕ ಪ್ರೊಪೆಲೆಂಟ್ ಹೊಂದಿರುವ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲು, ಹೊಂದಲು, ಸಾಗಿಸಲು ಪರವಾನಗಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ** ಯಾವುದೇ ಪೂರ್ವ ಸಂಕುಚಿತ ಅನಿಲ ಅಥವಾ ಸ್ಫೋಟಕ ಪ್ರೊಪೆಲೆಂಟ್ ಇಲ್ಲದೆ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳು ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. * [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] : ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ** ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಜಪ್ತಿ ಮತ್ತು ದಂಡದ ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಹುದು. * [[ತೈವಾನ್]] : ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕೆಲವು ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ** ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಯಾರ ಮೇಲೂ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಸುವುದು ಅಪರಾಧ. * [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] : ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Swedish_riot_police_at_nationalist_demo.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Swedish_riot_police_at_nationalist_demo.jpg/220px-Swedish_riot_police_at_nationalist_demo.jpg|thumb| ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಡಿಶ್ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿರುವಂತೆ,ಪೋಲೀಸರು ನಾಗರಿಕರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಸಬಹುದು.]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]] : ** ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಈ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ === ==== ಕೆನಡಾ ==== ಜನರ ವಿರುದ್ಧ ಬಳಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿತ ಆಯುಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು <nowiki>''ಈ ಸಾಧನವನ್ನು(ಎ) ಅಶ್ರುವಾಯು, ಮೇಸ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಅನಿಲ, ಅಥವಾ (ಬಿ) ಯಾವುದೇ ದ್ರವ, ಸ್ಪ್ರೇ, ಪುಡಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುವ, ನಿಶ್ಚಲಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ''</nowiki> ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸುವ, ನಿಶ್ಚಲಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಅಶಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತು ಒಂದು ನಿಷೇಧಿತ ಆಯುಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/regulations/SOR%2D98%2D462/|title=Regulations Prescribing Certain Firearms and other Weapons, Components and Parts of Weapons, Accessories, Cartridge Magazines, Ammunition and Projectiles as Prohibited or Restricted (SOR/98-462)|archive-url=https://web.archive.org/web/20121204205408/http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/regulations/SOR%2D98%2D462/|archive-date=2012-12-04|access-date=2012-08-18}}</ref> ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬಳಸಲು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ''ಡಾಗ್ ಸ್ಪ್ರೇ'' ಅಥವಾ ''ಕರಡಿ ಸ್ಪ್ರೇ'' ಎಂಬ ಲೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ''ಕೀಟ ನಿಯಂತ್ರಣ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ''.ಯಾರಾದರೂ ಸಾಗಿಸಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಬಳಕೆಯು ಸನ್ನಿಹಿತ ಸಾವು ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ ಅಪಾಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ೫೦೦,೦,೦೦೦ರೂ ದಂಡ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ೩ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯವರೆಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/P-9.01/page-26.html#h-37|title=Page not Found - Page non trouvé|website=laws-lois.justice.gc.ca|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803092439/http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/p%2D9.01/page-26.html#h-37|archive-date=2015-08-03|access-date=2015-10-07}}</ref> ಸಮರ್ಥನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕರಡಿ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=https://globalnews.ca/news/403640/vancouver-police-warn-of-criminal-charges-for-carrying-bear-spray-in-the-city/|title=Vancouver police warn of criminal charges for carrying bear spray in the city|last=Crawford|first=Tiffany|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223022225/https://globalnews.ca/news/403640/vancouver-police-warn-of-criminal-charges-for-carrying-bear-spray-in-the-city/|archive-date=2020-02-23|access-date=2020-02-23}}</ref> ==== ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ==== ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು ಅಥವಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತಾ ಲೋಹ ಶೋಧಕಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಅದನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸನಗಳು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ಸಾಮಾನು ಸರಂಜಾಮುಗಳಲ್ಲಿ ೪ ಒ.ಜಡ್ ವರೆಗೆ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.tsa.gov/travel/security-screening/whatcanibring/items/pepper-spray|title=Pepper Spray &#124; Transportation Security Administration}}</ref> ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲಾ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಸುರಕ್ಷತಾ ಡೇಟಾ ಶೀಟ್ (ಎಸ್.ಡಿ.ಎಸ್) ಲಭ್ಯವಿರಬೇಕು.<ref name="MSDS">{{Cite web|url=http://www.osha.gov/dsg/hazcom/index.html|title=Hazard Communication|publisher=US Department of Labor|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218111146/http://www.osha.gov/dsg/hazcom/index.html|archive-date=18 December 2012|access-date=13 December 2012}}</ref> ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ೫೦ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಖರೀದಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಾಗಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=https://mpdc.dc.gov/page/mace-pepper-spray-self-defense-sprays-and-stun-guns|title=Mace, Pepper Spray, Self-Defense Sprays and Stun Guns {{!}} mpdc|website=mpdc.dc.gov|access-date=2022-02-19}}</ref> ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ವಯಸ್ಸಿನ ನಿರ್ಬಂಧ, ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಗರಿಷ್ಠ ಅನುಮತಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ebay.com.au/gds/States-With-Pepper-Spray-Restrictions-/10000000032578507/g.html|title=States With Pepper Spray Restrictions {{!}} eBay|website=www.ebay.com.au|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214073417/http://www.ebay.com.au/gds/States-With-Pepper-Spray-Restrictions-/10000000032578507/g.html|archive-date=2018-02-14|access-date=2018-02-13}}</ref> * [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] : ಜನವರಿ ೧, ೧೯೯೬ರಂತೆ ಮತ್ತು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಬಿಲ್ ೮೩೦ (ಸ್ಪೀಯರ್) ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಮತ್ತು ಮೇಸ್ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಈಗ ಅನಿಯಂತ್ರಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಹಕರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅಥವಾ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಮತ್ತು ಮೇಸ್ ಗನ್ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆಗಳ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪೀನಲ್ ಕೋಡ್ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೨೪೦೦–೧೨೪೬೦ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="consumerwiki.dca.ca.gov">{{Cite web|url=http://consumerwiki.dca.ca.gov/wiki/index.php/Pepper_Spray_(Mace/Tear_Gas)|title=Pepper Spray (Mace/Tear Gas) - Consumer Wiki|website=consumerwiki.dca.ca.gov|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114040954/http://consumerwiki.dca.ca.gov/wiki/index.php/Pepper_Spray_(Mace/Tear_Gas)|archive-date=2017-11-14|access-date=2017-11-13}}</ref> ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಂಪಡಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಂಟೇನರ್ ಏರೋಸಾಲ್ ಸ್ಪ್ರೇನ ನಿವ್ವಳ ತೂಕ {{Convert|2.5|oz}} ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು <ref>[[California Penal Code]], Section 12403.7</ref> ** ೧೬ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರು, ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಅಪರಾಧಿಗಳು, ಕೆಲವು ಮಾದಕವಸ್ತು ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="consumerwiki.dca.ca.gov" /> * ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ : ಜುಲೈ ೧, ೨೦೧೪ ರ ಮೊದಲು ನಿವಾಸಿಗಳು ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಬಂದೂಕು ವಿತರಕರಿಂದ ಮಾತ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಪ್ರೇಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬರು ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಹೊರಗೆ ಖರೀದಿಸಲು ಅಥವಾ ಹೊಂದಲು ಮಾನ್ಯವಾದ ಬಂದೂಕು ಗುರುತಿನ ಕಾರ್ಡ್ (ಎಫ್.ಐ.ಡಿ) ಅಥವಾ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಟು ಕ್ಯಾರಿ ಫೈರ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ (ಎಲ್.ಟಿ.ಸಿ) ಹೊಂದಿರಬೇಕು.<ref>{{Cite web|url=http://www.malegislature.gov/Laws/GeneralLaws/PartI/TitleXX/Chapter140/Section131|title=M.G.L - Chapter 140, Section 131|date=2008-10-29|publisher=Mass.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810212659/http://www.malegislature.gov/Laws/GeneralLaws/PartI/TitleXX/Chapter140/Section131|archive-date=2011-08-10|access-date=2011-08-16}}.</ref> ಜುಲೈ <ref>{{Cite web|url=http://www.boston.com/news/local/massachusetts/2014/05/22/mass-senate-backs-purchase-pepper-spray-without/1Pwxve7UQxod7mEGg6OStM/story.html|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524073124/http://www.boston.com/news/local/massachusetts/2014/05/22/mass-senate-backs-purchase-pepper-spray-without/1Pwxve7UQxod7mEGg6OStM/story.html|archive-date=2014-05-24|access-date=2014-06-07}}</ref> ೧ ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹೊಸ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ ಬಂದೂಕುಗಳ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಖರೀದಿಸಲು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. * [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] : ಯಾವುದೇ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ {{Convert|2|oz|g}} ರಾಸಾಯನಿಕವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮರೆಮಾಚಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=https://www.flsenate.gov/Laws/Statutes/2017/790.01|title=Florida Statues 790.01 Unlicensed carrying of concealed weapons or concealed firearms|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214073455/https://www.flsenate.gov/Laws/Statutes/2017/790.01|archive-date=2018-02-14|access-date=2018-02-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.flsenate.gov/Laws/Statutes/2017/790.053|title=Florida Statues 790.053 Open carrying of weapons|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214073418/https://www.flsenate.gov/Laws/Statutes/2017/790.053|archive-date=2018-02-14|access-date=2018-02-13}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು<nowiki>''ಆತ್ಮ ರಕ್ಷಣಾ ರಾಸಾಯನಿಕ''</nowiki> ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯುಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=https://www.flsenate.gov/Laws/Statutes/2017/790.001|title=Florida Statues 790.001 Definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20180214073420/https://www.flsenate.gov/Laws/Statutes/2017/790.001|archive-date=2018-02-14|access-date=2018-02-13}}</ref> * ಮಿಚಿಗನ್ :ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೈಹಿಕ ಬಲದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯನ್ನ ರಕ್ಷಿಸಲು ೧೮% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸ್ಪ್ರೇನ ಸಮಂಜಸವಾದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.legislature.mi.gov/%28S%28s0ibjknfwzu4vafeiwjznyuu%29%29/mileg.aspx?page=GetObject&objectname=mcl-750-224d|title=Michigan Penal Code 750.224d Self-defense spray or foam device|publisher=Legislature.mi.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117131455/http://www.legislature.mi.gov/(S(4ydb4efkz13o24vi4lp2bvyj))/mileg.aspx?page=getObject&objectname=mcl-750-224d|archive-date=2012-01-17|access-date=2011-12-02}}</ref> ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ''ಆತ್ಮ ರಕ್ಷಣಾ ಸ್ಪ್ರೇ'' ಅನ್ನು ವಿತರಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ. * [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] : ೧೮ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಬಹುದು. ೦.೬೭% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಯಾಪ್ಸೈಸಿನ್ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ** ಇದನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಖರೀದಿಸಬೇಕು (ಅಂದರೆ ಮೇಲ್-ಆರ್ಡರ್ ಅಥವಾ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಮಾರಾಟದ ಮೂಲಕ ಖರೀದಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ) ಔಷಧಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಬಂದೂಕು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ( ಎನ್.ವೈ ದಂಡದ ಕಾನೂನು ೨೬೫.೨೦ ೧೪) ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರನು ಖರೀದಿಗಳ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. *** ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಯು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದು ವರ್ಗ-ಇ ಪ್ರಕಾರ ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ. * ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ : ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಅಪರಾಧಿಗಳಲ್ಲದವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು. ಮುಕ್ಕಾಲು ಔನ್ಸ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಮತಿಲ್ಲ. * [[ಟೆಕ್ಸಸ್|ಟೆಕ್ಸಾಸ್]]: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇನ ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಕಂಟೇನರ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಾಧನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ.<ref>Texas Penal Code 46.05(a)(1)(4) and Texas Penal Code 46.01(14)</ref> * [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜೀನಿಯಾ]] : ಅಶ್ರುವಾಯು, ಫಾಸ್ಜೀನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನಿಲಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬಳಕೆ.ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಮನೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಶ್ರುವಾಯು, ಸಾಸಿವೆ ಅನಿಲ, ಫಾಸ್ಜೀನ್ ಅನಿಲ ಅಥವಾ ಇತರ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಥವಾ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅಥವಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾದರೆ ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಕೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅಥವಾ ಅಹಿತಕರ ವಾಸನೆ ಅಥವಾ ಅನಿಲಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಅನಿಲ ಅಥವಾ ವಾಸನೆಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದರೆ ಅಪರಾಧಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವರ್ಗ ೩ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಹ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಆದರೆ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತವಾಗಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅಪರಾಧಿಯು ೬ ನೇ ವರ್ಗದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಶಾಂತಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜೀವ ಅಥವಾ ಆಸ್ತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಶ್ರುವಾಯು ಅಥವಾ ಇತರ ಅನಿಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಯಾವುದೂ ತಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=https://law.lis.virginia.gov/vacode/title18.2/chapter7/section18.2-312/|title=§ 18.2-312. Illegal use of tear gas, phosgene and other gases|website=law.lis.virginia.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629155209/https://law.lis.virginia.gov/vacode/title18.2/chapter7/section18.2-312/|archive-date=2018-06-29|access-date=2018-06-29}}</ref> * [[ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ರಾಜ್ಯ|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] : ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಪ್ರೇ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯಬಹುದು. ** ೧೪ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾನೂನು ಪಾಲಕರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ-ರಕ್ಷಣೆಯ ಸ್ಪ್ರೇ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯಬಹುದು.<ref>{{Cite web|url=http://apps.leg.wa.gov/RCW/default.aspx?cite=9.91.160|title=RCW 9.91.160: Personal protection spray devices|publisher=Apps.leg.wa.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20090822042208/http://apps.leg.wa.gov/RCW/default.aspx?cite=9.91.160|archive-date=2009-08-22|access-date=2010-05-30}}</ref> * [[ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್]] : ಅಶ್ರುವಾಯು ಅನುಮತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ** ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರಕಾರ ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಗರಿಷ್ಠ ೧೦% ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂನ ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ತೂಕದ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು {{Convert|15|-|60|g|oz}} ಅಧಿಕೃತವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆಕಸ್ಮಿಕ ವಿಸರ್ಜನೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಸುರಕ್ಷತಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಘಟಕಗಳು {{Convert|20|ft|m}} ಮತ್ತು {{Convert|6|ft|m|spell=in}} *** ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಕೆಲವು ಲೇಬಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿವೆ ಇದನ್ನು ೧೮ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಯಾರಿಗೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಾರದು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರ ಫೋನ್ ಸಂಖ್ಯೆ ಲೇಬಲ್‌ನಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮೊಹರು ಮಾಡಿದ ಟ್ಯಾಂಪರ್-ಪ್ರೂಫ್ ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕು.<ref>{{Cite web|url=http://legis.wisconsin.gov/rsb/code/jus/jus014.pdf|title=Sale and Distribution of OC Products to Private Citizens|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228151236/https://docs.legis.wisconsin.gov/code|archive-date=2021-02-28|access-date=2011-09-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://docs.legis.wisconsin.gov/statutes/statutes/941/III/26|title=Wisconsin State Legal Statutes 941.26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322094400/https://docs.legis.wisconsin.gov/statutes/statutes/941/III/26|archive-date=2012-03-22|access-date=2011-09-23}}</ref> === ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ === * [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] : ಫೆಡರಲ್ ಆಕ್ಟ್ n° ೩೬೬೫/೨೦೦೦ (ನಿಯಂತ್ರಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹಣಕಾಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ) ಮೂಲಕ ಆಯುಧವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಕಡಿಮೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ತರಬೇತಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಭದ್ರತಾ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಸಾಗಿಸಬಹುದು. * [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] : ೧೪ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು. ** ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಆರ್ಸೆನಲ್ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === * ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ : ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಒಂದುನಿಷೇಧಿತ ಆಯುವಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅಥವಾ ಬಳಸುವುದು ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2018-07-08/the-one-place-in-australia-where-its-legal-to-have-pepper-spray/9932644|title=The one place in Australia where it's legal to have pepper spray for self-defence|last=Collett|first=Michael|date=8 July 2018|access-date=8 September 2020|publisher=ABC News}}</ref> * ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ : ಅನಧಿಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಹೊಂದುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ. ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ನಿಷೇಧ ಕಾಯಿದೆ ೧೯೯೮ ರ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ೧ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿತ ಆಯುಧ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/legis/nsw/consol_act/wpa1998231/sch1.html|title=Weapons Prohibition Act 1998 - Schedule 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20170410215822/http://www.austlii.edu.au/au/legis/nsw/consol_act/wpa1998231/sch1.html|archive-date=2017-04-10|access-date=2017-04-10}}</ref> * [[ಉತ್ತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] : ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾಯಿದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿತ ಆಯುಧ ಎಂದು ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.nt.gov.au/dcm/legislation/current.html|title=Weapons Control Act|archive-url=https://web.archive.org/web/20130102120521/http://www.nt.gov.au/dcm/legislation/current.html|archive-date=2013-01-02|access-date=2009-02-08}}</ref> ** ಈ ಶಾಸನವು ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದ ಯಾರಾದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೊಲೀಸ್/ಕರೆಕ್ಷನಲ್ ಸೇವೆಗಳು/ಕಸ್ಟಮ್ಸ್/ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಯಾರಾದರೂ ನಿಷೇಧಿತ ಆಯುಧವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದನ್ನು ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯಾ]] : ಅನಧಿಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಹೊಂದುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಅಪರಾಧಗಳ ಕಾಯಿದೆ ೧೯೩೫ ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ** ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಪರವಾನಗಿ ಇಲ್ಲದೆ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮತ್ತು ಬಳಸುವ ಅಧಿಕಾರವು ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯಾ ಪೋಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯ-ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಲಕರಣೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ) ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯನ್ ನ್ಯಾಯ ಇಲಾಖೆ (ಹೆಚ್.ಎಮ್ ಕಾರಾಗೃಹಗಳು) ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. * ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ : ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.police.sa.gov.au/sapol/services/firearms_weapons/weapons_body_armour/faqs_weapons.jsp|title=Firearms and weapons|last=Police|first=South Australia|archive-url=https://web.archive.org/web/20130430053846/http://www.police.sa.gov.au/sapol/services/firearms_weapons/weapons_body_armour/faqs_weapons.jsp|archive-date=2013-04-30|access-date=2014-06-22}}</ref> * ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ : ಹಾಲ್ ವಿ ಕಾಲಿನ್ಸ್ [೨೦೦೩] ಡಬ್ಲೂ.ಎ.ಎಸ್.ಸಿ.ಎ ೭೪ (೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೩) ನಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ವದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name="Anne Calverley 2003">Anne Calverley, 'Judge clears use of pepper spray', ''The West Australian'', 28 March 2003, 1.</ref> * [[ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] : ಕ್ವೀನ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅಸ್ತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=https://www.police.qld.gov.au/programs/cscp/personalSafety/adults/dealingwithconfrontation.htm|title=Dealing with confrontation|publisher=Queensland Police|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401141027/https://www.police.qld.gov.au/programs/cscp/personalSafety/adults/dealingwithconfrontation.htm|archive-date=2018-04-01|access-date=2018-12-09}}</ref> === ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ === * ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಆಯುಧವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.legislation.govt.nz/regulation/public/1984/0122/latest/whole.html|title=Arms (Restricted Weapons and Specially Dangerous Airguns) Order 1984|publisher=Parliamentary Counsel Office|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017190759/http://www.legislation.govt.nz/regulation/public/1984/0122/latest/whole.html|archive-date=2014-10-17|access-date=2014-10-17}}</ref> ** ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಪಡೆಯಲು ಅಥವಾ ಸಾಗಿಸಲು ಪರವಾನಗಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ** ೧೯೯೭ ರಿಂದ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಪ್ರಿಸನ್ ಸರ್ವಿಸ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಸ್ಪ್ರೇ ಬಳಕೆಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ** ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪೋಲೀಸ್ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಲಿಯೊರೆಸಿನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಗಿದೆ. ** ಈ ಸ್ಪ್ರೇಗಳ [[ಸ್ಕೋವಿಲ್|ಸ್ಕೋವಿಲ್ಲೆ]] ರೇಟಿಂಗ್ ೫೦೦,೦,೦೦೦ (ಸೇಬರ್ ಎಮ್.ಕೆ.೯ ಎಚ್.ವಿ.ಎಸ್ ಯುನಿಟ್) ಮತ್ತು ೨,೦೦೦,೦೦೦ (ಸೇಬರ್, ಸೆಲ್ ಬಸ್ಟರ್ ಫಾಗ್ ಡೆಲಿವರಿ). == ನಾಗರಿಕ ಬಳಕೆ ವಕೀಲರು == ಜೂನ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿ ರಾಬ್ ಹಾಲ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಅತಿಥಿಗಳ ನಡುವಿನ ವಾಗ್ವಾದವನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇನ ಡಬ್ಬಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದರು. ಅವರ ಅನುಚಿತ ವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನ್ಯಾಯಾದೀಶರಾಗಿದ್ದ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಟೀನ್ ವೀಲರ್ ರಾಬ್ ಹಾಲರ್ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಈ ಮೂಲಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೆಪ್ಪರ್ ಸ್ಪ್ರೇ ಅನ್ನು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ಕ್ಷಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಸಮರ್ಥರಾದವರಿಗೆ ಕೇಸ್-ಬೈ-ಕೇಸ್ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="Anne Calverley 2003" /><ref>''Hall v Collins'' [2003] WASCA 74 (4 April 2003).</ref> ೧೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೨ ರಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಪ್ಪು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ಯಾಲರಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಸ್ಪ್ರೇ ಸಾಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡುವ ಮನವಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಸಚಿವ ಮೈಕ್ ಗಲ್ಲಾಚೆರ್‌ಗೆ ಮನವಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಗದದ ವಿಮಾನವನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಉಡಾಯಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/nsw/flight-of-the-macquarie-street-ninja-20120315-1v7ho.html|title=Flight of the MacQuarie Street Ninja|last=Tovey|first=Josephine|date=March 15, 2012|work=The Sydney Morning Herald|access-date=December 19, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924210609/http://www.smh.com.au/nsw/flight-of-the-macquarie-street-ninja-20120315-1v7ho.html|archive-date=September 24, 2015}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಮೇಸ್ (ಸ್ಪ್ರೇ) * ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಆಯುಧ * ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಆಯುಧ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references>="" responsive="0"></references> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] t4gfj1d957h47mzt1qhqxdy8c09jzpf ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:A826 3 145448 1434352 1433775 2026-10-25T10:13:21Z Ramanagoudabiradar28 102683 /* Question from Ramanagoudabiradar28 on ಮೈಲೇಶ್ವರ (೧೫:೪೩, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1434352 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತ}}.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೧:೦೯, ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Translate == Translate Infobox ಊರು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ Total → ಒಟ್ಟು Population → ಜನಸಂಖ್ಯೆ Time zone → ಸಮಯ ವಲಯ Vehicle registration → ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕ Thanks [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೭, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)[[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೬, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೬:೩೮, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೦೯, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Template == {{Translation|" "}} 👈 {Translation|" "}👈 ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ?? [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೫೩, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added template. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೦೬:೫೮, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) {{Ping|~aanzx}} But ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅದು ಅಲ್ಲ This👇 template https://en.m.wikipedia.org/wiki/Template:Translation [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೯, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :Added <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೦:೪೧, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏 [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೨, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] (೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == Hello dear mentor! I'm testing the feature now that the new system is deployed. You can invite other trusted users to become mentors, they have to visit [[special:EnrollAsMentor]] to signup. If you have any question about the Growth features, or about how to improve newcomers' first steps, let me know. All the best, --[[ಸದಸ್ಯ:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Trizek (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಾಗಿ ʼಮೈಸೂರಿನ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಚರ್ಮಪ್ರಸಾಧನ (ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ) ಸಂಸ್ಥೆ – ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ʼ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಹುಡುಕಿದೆ. ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದೆರೆಡು ಪ್ಯಾರಾ ಮಾಡಿ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ತರುವಾಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹುಡುಕಲಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಲೇಖನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಅದು ಅತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ನನ್ನದು ಬಾಲಿಷವೆನಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಿನ್ನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಲೇಖನವನ್ನು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನನ್ನದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನೀವು ಈಗ ಹೊಸ ಪುಟದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು https://kn.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=kn&from=en&page=Van+Ingen+%26+Van+Ingen&targettitle=Van+Ingen+%26+Van+Ingen <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೦೫:೫೩, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == Question from [[User:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] on [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) == ನಾನು ಹೊಸದಾದ ಲೇಖನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಏಕೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನೀವು ಯಾವುದೇ ದೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೇಳಬಲ್ಲಿರಾ?, ನೀವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು [https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:AbuseLog&wpSearchUser=Meghana+Shivanand ಜಾಗತಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ] ನಿಮ್ಮ ಪುಟ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಪಾದನೆಗಳಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೦೯:೩೮, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == ಅನುವಾದ == ನಮಸ್ತೆ, [[ಗಂಧದಗುಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೨೨)]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಈ [[ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:About]] ಅನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) :ನಾಳೆ ಅದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೩:೨೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ::ಬಹು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ ಅನುವಾದಿಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೨:೨೨, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) ಧನ್ಯವಾದ [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೦, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೫, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == ವರ್ಗ == [[ಅಮೋಘವರ್ಷ ಜೆಎಸ್]] ಈ ಪುಟದ ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ error ವರ್ಗ (Articles with invalid date parameter in template),(Articles with hCards),(CS1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್-language sources (en),) ಇಂತಹ ವರ್ಗಗಳನ್ನು hide ಮಾಡ್ಲಿಕ್ಕೆ ಆಗುದಿಲ್ಲವೆ?? ಯಾಕೆಂದ್ರೆ ಬೇರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯೂ ಇಂತಹ error ಇದ್ರು ಸಹ ಕೆಳಗಡೆ ಅಂತಹ ವರ್ಗ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ , ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Infobox person ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಲ್ಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೦೭:೩೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Errors == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date ]] ನಲ್ಲಿ Errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಆಗುತ್ತಾ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಈ ರೀತಿ errors ಇದೆ 👇 {{Film date|2022|11|11}} [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|@SyntaxErrors098]] fixed by Jon Harald Søby <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೩:೩೩, ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ಇಲ್ಲಿ ಸರಿ ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಆದ್ರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಈ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date]] [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) == ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ == {| style="background-color: #FFFF00; border: 1px solid #fceb92;border-style:solid; border-width:6px; border-color:#bca9f5; style:{{corners}}" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:The gate to Udupi Town.jpg|The_gate_to_Udupi_Town]|225px]] |style="font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;" | '''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wikimedia logo family complete-2013.svg|130px|alt="Wikidata"]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಭೌತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು '''ಜನವರಿ ೨೨,೨೦೨೩ರಂದು ಉಡುಪಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಭೇಟಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆ ಹೊಸ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಸಮಾಗಮವು ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಗೆ, ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ. '''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮ್ಮಿಲನ/ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ.''' |} {{clear}} ---- ಈ ಸಂದೇಶ [[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <div style="border-bottom: 2px solid red; border-top: 2px solid yellow; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold; letter-spacing: 1.5px; text-align: center;"> <br /> ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span>೧೪:೩೭, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) <br /> </div> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1143808 --> == Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organisers, We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]] Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so. Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns. Thanks and Regards, Feminism and Folklore 2023 International Team [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೧, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24455456 --> == ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ದೆ ಆಹ್ವಾನ == <div style="border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 100px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;"> <p style="font-size: 1.4em;">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩|'''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ''']] ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ದೆ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.</p> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೩|<span style="color:white">ಬಾಗವಹಿಸಲು ಈ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ..</span>]]</span> <div style="display: table-cell; vertical-align: middle;">[[ಚಿತ್ರ:Feminism_and_Folklore_banner.svg|250px|right]]</div></div> <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold; align:center;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> <!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&oldid=1149743 --> == About wpcleaner == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] It seems wpcleaner is not fully configured. At present it seems to detect wpcleaner errors (above 500) and we need to add checkwiki errors [see https://phabricator.wikimedia.org/T330269]. After configuring fully please ping me also. As a general rule [not 100% sure but reference tags come before punctuation marks on french wikipedia]. It also needs some person with thorough understanding of exceptions to general rules. Good luck. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] I have no idea how to use or configure wpcleaner, since any of local users are not interested or asking about it, don't feel any necessity for it , anyway will check if I can understand it and let you know, because last i checked kannada text were rendered as box in wpcleaner. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೪:೪೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] rendered as box: its issue of non existent fonts or issue with wpcleaner. what os: windows or linux [apt install fonts-indic, if on debian]. Will you help with translation of error messages? [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೫, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] thank you for help, I use windows is can you suggest how to fix font <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೫:೨೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] search query: https://www.google.com/search?q=how+install+kannada+fonts+on+windows&btnI=I%27m+Feeling+Lucky&source=hp&ei=lhwLZKCuHKX14-EPlcqtsAI&iflsig=AK50M_UAAAAAZAsqpgdzIRClnXPKwXnUb3NuL58nIALe&ved=0ahUKEwig0dvnqNH9AhWl-jgGHRVlCyYQ19QECAk or see this https://apps.microsoft.com/store/detail/all-kannada-fonts/9N2MN54MM0L6?hl=en-us&gl=us [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] ok can you give any links to templates other than enwiki for refference <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೭:೪೧, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation help == @[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] Do you know other language in india. If possible go through this [[:bn:উইকিপিডিয়া:WikiProject Check Wikipedia/Translation]] page and add translations for each error on [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:WikiProject Check Wikipedia/Translation]]. Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Page == ನೀವು ಅನುವಾದಿಸಿದ page [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)]] ಮೊದಲೇ [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಎಂಬ ಪುಟ ಇದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ... [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] , ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ನಾನು ಮಾರ್ಚ್ 6 ರಂದು ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೆ ಆದರೆ ಉಳಿಸಲು ಮರೆತಿದ್ದೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಇಂದು ಉಳಿಸಿದ್ದೇನೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪುಟವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುಟವನ್ನು ಈಗ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೯:೪೩, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) ::[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)]] infobox errors please ಸರಿ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೪, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೯:೪೫, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 has been extended == [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]] Greetings Organizers, Greetings from Feminism and Folklore International Team, We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language. Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance. Best wishes, International Team Feminism and Folklore. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">{{int:please-translate}} [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next? # Please complete the jury on or before 15th of May 2023. # Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest. # Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]''' # You can also put the names of the winners on your local project page. # We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes. Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance. Thanks and regards, '''International Team'''<br /> '''Feminism and Folklore''' </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&oldid=24803574 --> == about page deleted == my page is meghana Shivanand. it was deleted, so I can't find my page in website. so i request you to please give my page back [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೨, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) :@@[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] , I have undeleted page now, for future reference please contact deleting admin instead of someone else to restore deleted page. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೫:೦೮, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) ::ok thank you [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೬, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩) == ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಲೇಖನವನ್ನುಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ತಪ್ಪುಗಳು ನುಸುಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ... ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST) == Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೦೭, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&oldid=25345565 --> == Question from [[User:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] on [[ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ]] (೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩) == Eachanoor shantha kaadambari required --[[ಸದಸ್ಯ:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prabhasindhoor|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕ್ಷಮಿಸಿ, ನೀವು ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಸಪ್ನಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿಸಿಗಬಹುದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ನೇರ ಮಾರಾಟ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೯:೪೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] on [[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == ಹೆಗೇ ಈ ಳಲೇಖಾಣಾವನ್ನಾ ಊಳಿಶೂವೂದೂ --[[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:NANDIBEVOOR PALLAVI|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]] ಪ್ರಕಾರ ಲೇಖನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಮತ್ತು [[Wikipedia:Moving a page]] ಆಂಗ್ಲ ಪುಟದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸರಿಸ ಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೩:೦೮, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Translation of taxobox == Hi. How do you change the various names in the taxobox to Kannada? For ex: Domain: to ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, Family: to ಕುಟುಂಬ etc. i.e. I wanted to know which template or module contains these names so that they can be changed to Kannada. Can you help me? Thanks. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] , it is in [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Anglicise_rank]] <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೮:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know what is the impact of article (means how many have gone through the article) - ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://xtools.wmcloud.org/articleinfo/kn.wikipedia.org/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6%20%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF%20%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೨೧:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Would like to know, how to know the impact of all the articles I handled. "Your Impact" provides 60 days input for few articles handled, but not all. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://pageviews.wmcloud.org/?project=kn.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=all-time&pages=%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೨೧:೪೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] on [[ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಪುರಾಣ]] (೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) == Kuruba hithihasa --[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:S.M. MAHENDRA|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] , ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆ ಪುಟವನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ , ನೀವು ಬಯಸಿದರೆ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:MOS]] ಪ್ರಕಾರ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆ ಪುಟವನ್ನು ನೀವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೩:೪೯, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಕರ್ನಾಟಕ == ಹೊಸ Infobox ಯಾಕೆ remove ಮಾಡಿದ್ದು? ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ಕೆಂಪು,ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಬಾರದಿತ್ತು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೨೧:೪೭, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಯಾಕೆ? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೯, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] , ಇತರ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಸಾಮ್ಯತೆ ಇದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಡ. ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಿಮ್ಮ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ತೊಂದರೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೨೧:೫೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Infobox head, sub head ಗಳಗಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಇದೆ, ಆದ್ರೆ ನೀವು ಯಾಕೆ ಬೇಡ ಅಂತ ಇದೀರಿ , :::ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ . ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ sub head ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಸಿದ್ದು . [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೫, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::::ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಎಲ್ಲ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಇರಲಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನೂ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ಬದಲಾವಣೆ ಬಯಸಿದ್ದಲ್ಲಿ [[WP:VP]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೨೨:೦೧, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸಹಾಯ == [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ [[en:MediaWiki:Gadget-switcher.js]] ಮತ್ತು [[en:MediaWiki:Gadgets-definition]] ಈ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಪುಟ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದನಿಸುತ್ತಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪುಟಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ಇಂಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ, [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Gadget-switcher.js]] [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:MediaWiki:Gadgets-definition]] , ಡಿಜಿಟಲ್ map ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಕ್ಷೆ ಎರಡನ್ನೂ Infobox ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲು ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತು, [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೫, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :Request on [[WP:VP]] , i will import it <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೪:೦೦, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::👍 [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೪, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ == ನಮಸ್ತೆ ಅನೂಪ್, ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಭದ್ರತೆ ವೈಫಲ್ಯ ಸುದ್ದಿ... ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ ಸರಿಯಾದ ಬಗೆ ಏನು ? [[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] , ಅದು tear gas bomb ಅಲ್ಲ, ಹೊಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಾಂಬ್. ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೦:೦೨, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) ::ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್. ::ಅಳಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಹಾಕಿದರೆ ಉತ್ತಮ.. ::ಸರಿ ಮಾಡ್ತೇನೆ. ::[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :::Rollback ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಕೊಡಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೦:೦೬, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] on [[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] (೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩) == ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡವಾಗುವುದೆ ? --[[ಸದಸ್ಯ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) :ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೨೦:೩೫, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST) == Question from [[User:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] (೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) == how to my profile edit? --[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MARUTI SALUNKE|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]], https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:MARUTI_SALUNKE&action=edit&redlink=1 . <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೩:೧೭, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) == Organising Feminism and Folklore == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]] Hello Community Organizers, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: *First Prize: $15 USD *Second Prize: $10 USD *Best Jury Article: $5 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page]. Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Rockpeterson [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೬, ೨೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 --> == Help Wanted with CampWiz == Hi, Can you please help me translate the following templates in Kannada? {{Special:PrefixIndex/User:CampWiz Bot/Templates/}}[[ಸದಸ್ಯ:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nokib Sarkar|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೪, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) == Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers == [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]] Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link] Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, '''Feminism and Folklore International Team #WeTogether''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೬, ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ೦೪:೪೧, ೩ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 --> == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೫೮, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> == Question from [[User:2310173 sharina|2310173 sharina]] (೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪) == How to upload the writing in wikipedia. --[[ಸದಸ್ಯ:2310173 sharina|2310173 sharina]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2310173 sharina|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) :please refer [[ಸಹಾಯ:ಸಂಪಾದನೆ]].<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೦೯:೧೮, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST) == Question from [[User:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] (೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪) == Hello, how can we see the total views of our published articles. --[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Veena Sundar N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]], see [[Special:Contributions/Veena Sundar N.]] & https://guc.toolforge.org/?by=date&user=Veena+Sundar+N._ .<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೬:೫೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] page views can seen at https://xtools.wmcloud.org/pages/kn.wikipedia.org/Veena%20Sundar%20N. , please add . while viewing above pagesas your username has . at the end it doesn't work while link here. <span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;">[[User:~aanzx|~aanzx]] <sup>[[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]]</sup><sub>[[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</sub></span> ೧೬:೫೫, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Organising Tuluvas Aati Month == [[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg| 150px | right]] Hello Organizers, We want to extend our heartfelt gratitude to you for making the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' event a success. Your time, dedication, and expertise brought this cultural celebration to life, creating meaningful experiences for everyone involved. To help us improve future events and celebrate the efforts of everyone. Each organizer/jury who gets support will receive in gift card format. please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form]. Best regards,<br> '''Tuluvas Aati Month Team'''. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST) <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/JuryList&oldid=27685549 --> == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ೧೧:೫೪, ೨೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == ಕವಿ ಪರಿಚಯ ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ == ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95|2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95]] ೧೮:೩೨, ೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers & Jury == Hello Community Organizers and Jury, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: # First Prize: $25 USD # Second Prize: $20 USD # Best Jury Article: $15 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is <nowiki>'''</nowiki>March 5, 2025<nowiki>'''</nowiki>. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form] Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]] Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Stella and Tiven Wiki loves folklore international team [[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&oldid=28309519 --> == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು ನನಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಐಡಿ ಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೫, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) == ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) :ನಮಸ್ಕಾರ, ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ :{{quote|ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] (೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫) == Why is my article unable to edit --[[ಸದಸ್ಯ:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sharina.b2310173|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) :please use [[special:mypage/Sandbox]] . --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೦:೫೬, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Follow-Up: Support for Feminism and Folklore 2025 Contributions == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, I hope this message finds you well. We noticed that your community has signed up for the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore Writing Contest]], but there have been only a few contributions submitted via the [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ Campwiz tool] so far. We completely understand that challenges may arise, and we’d love to support you and your participants in streamlining the submission process. To assist your community, here’s a step-by-step guide to adding articles to the campaign. Feel free to share these instructions with your participants: === How to Submit Articles via Campwiz === '''Tool link:''' https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ # Access the Tool #* Visit Campwiz and log in with your Wikimedia account (same as your Wikipedia credentials). # Select the Campaign #* Scroll through the list of campaigns and click on your campaign. # Add Your Article #* Click on "'''+ SUBMIT NEW ARTICLE'''" button. #* Enter the exact title of your article in the “Tiltle” field. #* Click on "'''CHECK'''" button. #* If you have more articles to submit, click on the '''"SUBMIT ANOTHER"''' button. # Check your submissions. #* To check if your submissions went through please click on the '''"DETAILS"''' button #* Click on the '''SUBMISSIONS''' Button to see the list of your submissions. === Need Help? === * Technical issues? Ensure article titles are spelled correctly and meet the campaign’s theme (feminism, folklore, or gender-related topics). * Eligibility questions? New articles must follow Wikipedia’s notability guidelines. * Still stuck? Send an email to '''support@wikilovesfolklore.org'''! You can also reach out on the campaign’s Talk page. Your commitment to amplifying untold gendered narratives in folklore is invaluable, and we’re excited to see your community’s contributions come to life. Let’s work together to make this campaign a success! Looking forward to your response, Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organizer -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:29, 17 March 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == ಮಾರಿಯಾ ಔರೋರಾ ಕೌಟೊ == ನಾನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪುಗಳು ಇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಪುಟವನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:SachinSwami|SachinSwami]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SachinSwami|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೯, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) :ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೆಲೆಸಿದರು ಬದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು , ವಹಿಸಿದರು ಬದಲು ವಹಿಸಿದ್ದರು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು, ಅದನ್ನು ವರೆತುಪಡಿಸಿದರೆ ಲೇಖನ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey; border-radius: 5px;">[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/~aanzx|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೨೧, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST) == Feminism and Folklore 2025 Jury Evaluation Guidelines & Results Submission == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, Thank you once again for your commitment and dedication to the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]] campaign! As we near the conclusion of this year’s contest, please follow the official jury guidelines when evaluating submissions: ===Jury Guidelines:=== * Articles must be created or expanded between 1st February and 31st March 2025. * Minimum article size: 3000 bytes and at least 300 words. * No poor or machine-translated content. * Articles must align with the Feminism and Folklore themes (feminism, gender, culture, folklore). * Articles should not be orphaned – they must be linked to at least one other article. * Submissions must not violate copyright rules and should follow local notability guidelines. * All articles must include proper references according to your local Wikipedia’s citation policies. * Once your local jury process is complete, kindly submit only the top 3 winners on the official results page: ===Submission Link:=== https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Please include the following for each winner: * Username * Link to the local user talkpage * Their ranking (1st, 2nd, or 3rd) For more information, you can also refer to the main contest page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 If you need help or have any questions, feel free to reach out. Warm regards, <br> Stella Sessy Agbley<br> Coordinator, Feminism and Folklore -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:48, 10 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation | Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Question from [[User:Shivu26|Shivu26]] (೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫) == Hello How to publish my translated article --[[ಸದಸ್ಯ:Shivu26|Shivu26]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivu26|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) :once completed you can move page by using , tools > move option on top right section on the line of title --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೨:೪೫, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST) == Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] I hope this message finds you well. This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible. Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results] We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}} Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us. Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign. Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&oldid=28842648 --> == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Request == Could you please create a page about the 2021 Disney animated film [[:en:Encanto|Encanto]]? I personally love this film. It's a beautiful tribute to Colombian culture. I couldn't have asked for a better film. It's the best film I've seen since [[ದಿ ಲಯನ್ ಕಿಂಗ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]. [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254|2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254]] ೨೩:೨೪, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST) == Deletion == Hi, I don't know Kannada, but [[ರ‍್ಯಾಗಿಂಗ್‌ ವಿರೋಧಿ]] looks AI generated so you might want to delete :) [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :Thanks for reporting it was created as part of education program [[:meta:St_Aloysius_University_-_Wikipedia_Association_2025-26#22nd_August_2025-_Activity]], I will let organiser of that program know to wikify that page. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೦೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] , may i know how did you know that article was AI generated. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೪೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::Thank you responding, the bottom of the page links [https://gemini.google.com/] which is an AI website. There are less known signs as well, namely use of emojis, no references, having a question-answer format and overusing lists (you can read [[en:Wikipedia:Signs of AI writing]] if you are unsure what I mean). [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] what I meant was, did you follow any global filters or channel on IRC or any other tools to catch this edit. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೧೯, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) ::::I used [[:meta:SWViewer]], it came up there. [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) :::::Good that SWViewer catch these edits, & Thanks for notifying about.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೨೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Alialkaisi|Alialkaisi]] (೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫) == مرحبا هل الاسئلة باللغة العربية أو باللغة الإنكليزية --[[ಸದಸ್ಯ:Alialkaisi|Alialkaisi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Alialkaisi|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :English, if you know Kannada Language you can ask in kannada. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೧೯, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Citoid == Hi A826, I'm Johannes from [[:m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. I've noticed your project is using the [[:mw:VisualEditor/Citation tool]], but not [[:mw:Citoid]] (the tool used for automatic reference creation). Your project already fullfills all the necessary criteria in [[:mw:Citoid/Enabling Citoid on your wiki]] (enabling the VE citation tool, using templates with template data...) – you just need to create [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Citoid-template-type-map.json]] to map different types of citations to the relevant template from [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Cite-tool-definition.json]]. You can check other wiki's pages [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=8&q=Citoid-template-type-map.json&title=Citoid-template-type-map.json] to see how they are doing the mapping. Best regards [[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೫೬, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]], sure will look in to adding template, Thanks for bringing this to my attention. will contact you if further assistance needed.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೦೯, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] {{done}} [[special:diff/1318564]] works fine now. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೨೪, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == Please publish this article. My father was one of the famous and fameliar kannada leader and writer in mysore. There no faul information about him. Thats all sir. 🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :please check [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]], article with verifiable source, with good wiki readable format are always welcome on wiki, please try use [[Special:Mypage/Sandbox]] before creating on main namespace. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೨೩, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) == ಯಾವ ರೀತಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯ ಬೇಕು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) :ದಯವಿಟ್ಟು ಪುಟಗಳು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು 2 ಅಥವಾ 3 ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕುವೆಂಪು]] ) ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[Special:Mypage/Sandbox]] ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರತಿ ಪುಟವು ಕನಿಷ್ಠ 3-4 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಇಂಟರ್‌ವಿಕಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೧೮, ೨೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST) == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನಗೆ ಫೋಟೋ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲಿಂಕ್ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :[[special:upload]] ನೀವು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಜನಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೧೧, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::[[commons:Commons:Contributing_your_own_work]] ಕೂಡ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೬:೫೨, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Translation request == Hello, A826. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Kannada Wikipedia? Yours sincerely, [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೫, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :I don't translate content i don't have knowledge of. Sorry. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೭:೪೬, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) ::In understand. Thank you for the reply. [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wikimedian, We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;Checklist for Organizers Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us in upcoming office hours We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. Thank you and all the best, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೦, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 --> == Question from [[User:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] (೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) == ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಅಳಿಸಿ https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B2%87%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B2%BE --[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) :{{done}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೯:೦೧, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೭, ೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬) == ಸರ್ ನನ್ನ ಅಕೌಂಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ. ಆದರ ಸುಳಿವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.ದಯಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಕಳುಹಿಸಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏🙏🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) :ಖಾತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು [[Special:Accountsecurity]] ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಜೊತೆಗೆ ನೀವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೮:೧೮, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೭, ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) on ೦೦:೦೦, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೦೧:೩೬, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> == ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು == ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಕ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಇದಲ್ಲದೇ ಈ ಹಿಂದೆ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು, ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ತರಲು ಕೋರಿದಾಗಲೂ ತಕ್ಷಣ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ನೀವು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೨೧:೪೬, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) ::🙏🏻🙏🏻 [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ == ಶ್ರೀ @[[ಸದಸ್ಯ:A826|A826]] ಅವರೇ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಲೇಖನ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತರುವಂತೆ ಕೋರಿಕೆ. ತಂದ ಮತ್ತೆ ಲೇಖನ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೩, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] {{Done|done, thanks for your request}} --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೦೪, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ::ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಪುಟ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು module ತಡವಾಗಿ/ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದಾಗಿಯೂ ಇತರ ಬೇಕಾದ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಆಮದು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ, ದಯಮಾಡಿ ಪುಟವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೫:೧೦, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == Question from [[User:Kannada-Story|Kannada-Story]] (೧೯:೨೦, ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬) == ನಾನು ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು (Article) ರಚಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಏನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇದೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Kannada-Story|Kannada-Story]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kannada-Story|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೦, ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ನಮಸ್ಕಾರ @[[ಸದಸ್ಯ:Kannada-Story|Kannada-Story]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೇಖನವನ್ನು ರಚಿಸಲು, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ: :'''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]]''' # '''ಸ್ಪಷ್ಟ''' — ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕನ್ನಡ, ಸರಿಯಾದ ಕಾಗುಣಿತ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ರಚನೆ # '''ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ''' — ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಅಗತ್ಯ; ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆ ನಿಷಿದ್ಧ # '''ವಿಸ್ತೃತತೆ''' — ವಿಷಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದು # '''ತಟಸ್ಥತೆ''' — ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವುದು # '''ವಿವರಣೆ''' — ಸೂಕ್ತವಾದ ಚಿತ್ರಗಳು, ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ಮುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ '''ಮೂಲಭೂತ ಹಂತಗಳು:''' * ವಿಷಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ಮೊದಲು ಹುಡುಕಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ * Sandbox /ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿ (ಪ್ರತಿ ಪುಟದ ಮೇಲೆ ಬಲಗಡೆ usermenu ನಲ್ಲಿದೆ) ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ * ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ * <code>&lt;ref&gt;</code> ಟ್ಯಾಗ್ ಬಳಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ (<code>{{tl|cite web}}</code> ಅಥವಾ <code>{{tl|cite book}}</code>) * ಮಾಹಿತಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ (Infobox) ಮತ್ತು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ * ಬೇರೆ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ; ಅನಾಥ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ದಯವಿಟ್ಟು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೊದಲು ಮೇಲಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಿ. ವಿಕಿಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸ್ವರೂಪಣೆ ಅಥವಾ ವಿಷಯ ಅನುವಾದ ಸಾಧನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾಯ ಬೇಕಿದ್ದಲ್ಲಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿ.--<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೮:೨೦, ೨೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! == <div style="background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;"> [[File:Feminism and Folklore logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Feminism and Folklore organisers, We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition! The next Wikimedia Foundation [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period. In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate. Please review the [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle. '''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.''' This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation. If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org. Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition! '''Wiki Loves Folklore International team''' </div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೪, ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=31123349 --> == ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಕುರಿತು == ನಮಸ್ಕಾರ A826 ಅವರೇ, ನಾನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ '''“ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು”''' ಎಂಬ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೇಖನವು ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿದೆ: '''ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ''' ನನ್ನ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಪುಟವನ್ನು '''Move (ಸ್ಥಳಾಂತರ)''' ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಯೋಗಪುಟವನ್ನು ಅದರ ಸಂಪಾದನಾ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು: '''ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು''' ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ಲೇಖನವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಅದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. [[ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB|VILAS GOWDA KB]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VILAS GOWDA KB|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೫೧, ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :@[[ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB|VILAS GOWDA KB]] , ಲೇಖನ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುವುದು. ಪ್ರತಿ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ/move page ಆಯ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕೆಳಗೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಇನ್ನಷ್ಟು) ಮೆನುವಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೦೮:೪೨, ೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == Question from [[User:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] on [[:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] (೧೫:೨೬, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) == Page publish ಮಾಡಿ --[[ಸದಸ್ಯ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೬, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == Question from [[User:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] on [[:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] (೧೫:೨೭, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) == ನನ್ನ ಪುಟವನ್ನು wikipedia ದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೭, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :ನಮಸ್ಕಾರ @[[ಸದಸ್ಯ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]], ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ನಿಮಗೆ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ವಾಗತ. ಇದು ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಕಟ್ಟುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಶ್ವಕೋಶ. :* ನೇರವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಿರಿ: ಕೀಲಿಮಣೆ ಐಕಾನ್ ಒತ್ತಿ ಕನ್ನಡ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ, ಅಥವಾ '''Ctrl+M''' ಒತ್ತಿ. :* ಉತ್ತಮ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಓದಿ: [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ|ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರಚಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ನೋಡಬಹುದು. :* ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿ: ಹೊಸ ಲೇಖನ ಬರೆಯಿರಿ, ಅಥವಾ ಇರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿ. :* ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಎಲ್ಲಾ ನೀತಿ-ನಿಯಮಗಳು ಈ ಐದು ಮೂಲಭೂತ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ: :*# ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ವಿಶ್ವಕೋಶ: ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ವಿಶ್ವಕೋಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ. ಇದು ಪ್ರಚಾರ ವೇದಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣ, ಅಥವಾ ಅಸಂಬದ್ಧ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹವಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏನಲ್ಲ|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏನಲ್ಲ]] ನೋಡಿ. :*# [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತಟಸ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ|ತಟಸ್ಥ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ]]: ಲೇಖನಗಳು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಬೇಕು. ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು. :*# ಮುಕ್ತ ವಿಷಯ: ಇದು ಯಾರಾದರೂ ಬಳಸಬಹುದಾದ, ಸಂಪಾದಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ವಿತರಿಸಬಹುದಾದ ಉಚಿತ ವಿಷಯ. ಬೇರೆಯವರ ಬರಹಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ; ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ. :*# ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸೌಜನ್ಯ: ಸಂಪಾದಕರೊಂದಿಗೆ ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ದಾಳಿ ಮಾಡಬೇಡಿ, ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ. :*# ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿಯಮಗಳಿಲ್ಲ: ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿಲ್ಲ, ಅವು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿ, ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಡಿ, ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಉಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. :*ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿ: :** ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ; ಮೂಲಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ತಕ್ಷಣ ತೆಗೆದುಹಾಕಿ. :** ಖಾಸಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ; ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಿ. :ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸಹಾಯ ಬೇಕಿದ್ದರೆ ಕೇಳಿ. --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೧:೫೩, ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == Question from [[User:Piyabka|Piyabka]] on [[:ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ|ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] (೧೧:೫೫, ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) == Pdf --[[ಸದಸ್ಯ:Piyabka|Piyabka]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Piyabka|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೫೫, ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=ವಿಶೇಷ:DownloadAsPdf&page=ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್_ಕಲಾಂ&action=show-download-screen --<span style="text-shadow: 0 0 8px silver; padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue; border-radius: 5px;">[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|<big>✉</big>]] · [[Special:Contributions/A826|<big> ©</big>]]</span> ೧೨:೧೩, ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಹೊಸ ಪುಟ ರಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಕೋರಿ == ನಮಸ್ಕಾರ A826 ಅವರೇ, ನಾನು ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ.ನಾನು ಲೇಖಕ ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ ರಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.ಆದರೆ "ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತವಾಗಿ ಹಾನಿಕಾರಕವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಕೆಂಪು error ಬರುತ್ತಿದೆ. ನಾನು ಹೊಸ ಸದಸ್ಯ ಆದ್ದರಿಂದ  ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತಿದೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಖಾತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ನನಗೆ ಲೇಖನ ರಚಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಈ ಮೂಲಕ ವಿನಂತಿಸುವೆ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ [[ಸದಸ್ಯ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೦, ೧೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) :ನಮಸ್ಕಾರ, ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರು/ಸದಸ್ಯರು ಪುಟ ರಚಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ಖಾತೆ ರಚಿಸಿದ ನಂತರ 5 ದಿನಗಳು ಕಾಯಬೇಕು. [[User:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ/ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] ದಲ್ಲಿ ನೀವು ಪುಟವನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಪುಟ ರಚಿಸಲು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [https://kn.wikipedia.org/wiki/ಎಂ._ಕೆ._ಇಂದಿರ?action=raw ಎಂ. ಕೆ. ಇಂದಿರ] ವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. <span style="border-bottom: 2px solid cyan; border-top: 2px solid cyan; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold;">- [[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|💬]] · [[Special:Contributions/A826|✍️]]</span> ೨೧:೩೮, ೧೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಮುಖ್ಯ ಪುಟ ಸೇರಿಸಲು ಕೋರಿ == ನಮಸ್ಕಾರ A826 ಅವರೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಇದು ನನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನವಾಗಲು ಅರ್ಹವಾಗಿದ್ದರೆ "ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ವಿನಂತಿ. ಸದಸ್ಯ: ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗ ಪುಟ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ. [[ಸದಸ್ಯ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೭, ೧೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == Question from [[User:Ramanagoudabiradar28|Ramanagoudabiradar28]] on [[:ಮೈಲೇಶ್ವರ|ಮೈಲೇಶ್ವರ]] (೧೫:೪೩, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) == ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:Ramanagoudabiradar28|Ramanagoudabiradar28]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ramanagoudabiradar28|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೩, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) fx7hd7igd01fw07qmojx7vwvow0qo1q ಥೇಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿಲೆಟಸ್ 0 145527 1434323 1380634 2026-10-25T01:55:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434323 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=May 2022}} {{short description|Ancient Greek philosopher and mathematician}} {{Infobox philosopher | name = ಥೇಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿಲೆಟಸ್ | image = Illustrerad Verldshistoria band I Ill 107.jpg | caption = ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ ಮೆಯೆರ್ ಅವರಿಂದ ಥೇಲ್ಸ್ ಅವರ ಮರಣೋತ್ತರ ಭಾವಚಿತ್ರ, ೪ ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ | birth_date =ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ.೬೨೬/೬೨೩ | birth_place = ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ನಗರವಾದ ಮಿಲೆಟಸ್ (ಆಧುನಿಕ-ದಿನದ ಬಾಲಾಟ್, ಡಿಡಿಮ್,ಬಲಾಟ್‌‌‍, ಡಿಡಿಮ್, ಐದೀನ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ಐಡಿನ್, ಟರ್ಕಿ) | death_date = ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ ೫೪೮/೫೪೫(ವಯಸ್ಸು ೭೮) | era =ಪೂರ್ವ ಸಾಕ್ರಟಿಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ | region =ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ | school tradition = {{hlist|class=nowrap |Ionian{{\}}Milesian |Metaphysical |naturalism}} | main_interests = {{hlist |ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ |ಮೆಟಾಫಿಸಿಕ್ಸ್ |ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ |ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ}} | notable_ideas = {{ublist|class=nowrap |ತಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರಣೆ|ನೀರು ''ಕಮಾನು'' |ಥೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಮೇಯ |ಇಂಟರ್ಸೆಪ್ಟ್ ಥಿಯರಮ್ |ಸ್ಟಾಟಿಕ್ ವಿದ್ಯುತ್}} | influences = {{ublist |ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ |ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಧರ್ಮ|ಬಹುಶಃ ಹೋಮರ್}} | influenced = {{hlist |ಪೈಥಾಗರಸ್ |ಅನಾಕ್ಸಿಮಾಂಡರ್|ಅನಾಕ್ಸಿಮಿನೆಸ್ |ಕ್ಸೆನೋಫೇನ್ಸ್}} }} '''ಥೇಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿಲೆಟಸ್''' ( / ˈ θ eɪl iːz / ಥಾಯ್-ಲೀಜ್; ಗ್ರೀಕ್ ; ಶ.ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬೨೪/೬೨೩ – ಶ.ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೫೪೮/೫೪೫ ) ಒಬ್ಬ ಗ್ರೀಕ್ ಗಣಿತಜ್ಞ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ, ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್|ಏಷ್ಯಾ ಮೈನರ್‌ನ]] ಅಯೋನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಮಿಲೆಟಸ್‌ನಿಂದ ಸಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪೂರ್ವ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ. ಅವರು ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಏಳು ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅನೇಕರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಅವರನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref>Aristotle, Metaphysics Alpha, 983b18.</ref> ಮತ್ತು ಅವರು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ [[ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>Michael Fowler, [http://galileoandeinstein.physics.virginia.edu/lectures/thales.html Early Greek Science: Thales to Plato], University of Virginia [Retrieved 16 June 2016]</ref> ಅವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title=A Short History of Science to the 19th century|last=Singer|first=C.|publisher=Streeter Press|year=2008|page=35}}</ref><ref>{{Cite book|title=Cerebral Logic: Solving the Problem of Mind and Brain|url=https://archive.org/details/cerebrallogicsol0000need|last=Needham|first=C. W.|publisher=Loose Leaf|year=1978|isbn=978-0-398-03754-3|page=[https://archive.org/details/cerebrallogicsol0000need/page/75 75]}}</ref> ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪುರಾಣಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮುರಿದುಹಾಕುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ [[ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಥೇಲ್ಸ್ ಅವರು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಸಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪೂರ್ವದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪೌರಾಣಿಕ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಬದಲು ಒಂದೇ ಅಂತಿಮ ವಸ್ತುವಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲದರ ಏಕತೆಯಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಅವನನ್ನು ಅಯೋನಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫಿಲಾಸಫಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದನು ಮತ್ತು [[ನಿಸರ್ಗ|ಪ್ರಕೃತಿಯ]] ಮೂಲ ತತ್ವ ಮತ್ತು [[ದ್ರವ್ಯ|ವಸ್ತುವಿನ]] ಸ್ವಭಾವವು ಒಂದೇ ವಸ್ತುವಿನ ವಸ್ತು: ನೀರು ಎಂದು ಥೇಲ್ಸ್‌‌‍ನ ಊಹೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="Aristotle">{{Cite book|title=Aristotle, Metaphysics|last=Aristotle|publisher=Perseus Project|chapter=Book I 983b|chapter-url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0052%3Abook%3D1%3Asection%3D983b}}</ref> [[ಗಣಿತ|ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ತೀರದಿಂದ ಹಡಗುಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಥೇಲ್ಸ್ [[ರೇಖಾಗಣಿತ|ಜ್ಯಾಮಿತಿಯನ್ನು]] ಬಳಸಿದರು. ಅವನು ಥೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಮೇಯಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ಅನುಬಂಧಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಜ್ಯಾಮಿತಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾದ ಅನುಮಾನಾತ್ಮಕ ತಾರ್ಕಿಕತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಅವನು ಗಣಿತದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. == ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Griechischen_und_phönizischen_Kolonien.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Griechischen_und_ph%C3%B6nizischen_Kolonien.jpg/300px-Griechischen_und_ph%C3%B6nizischen_Kolonien.jpg|thumb|300x300px| ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೮ ರಿಂದ ೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಫೀನಿಷಿಯನ್ (ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ವಸಾಹತುಗಳ ನಕ್ಷೆ (ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ).]] ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಜೀವನದ ದಿನಾಂಕಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಡೇಟಾ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹೆರೊಡೋಟಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಥೇಲ್ಸ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ ೨೮ ಮೇ ೫೮೫ ರ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣವನ್ನು ಊಹಿಸಿದನು.<ref name="1.74.2">Herodotus, [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Hdt.+1.74.1 1.74.2], and A. D. Godley's footnote 1; Pliny, [https://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+2.9 2.9 (12)] and Bostock's footnote 2.</ref> ೫೮ನೇ ಒಲಿಂಪಿಯಾಡ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೫೪೮-೫೪೫) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್ ೭೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು &nbsp;ಅವನು ಆಟಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಹೀಟ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ನಿಂದ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು.<ref>{{Cite web|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0258%3Abook%3D1%3Achapter%3D1|title=Lives of Eminent Philosophers|last=Diogenes Laërtius}}</ref> ಎಂದು ಅಥೆನ್ಸ್‌ನ ಅಪೊಲೊಡೋರಸ್‌ನ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ ಅನ್ನು ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಥೇಲ್ಸ್ ಬಹುಶಃ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೬೨೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿಲೆಟಸ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ಅಥೆನ್ಸ್‌ನ ಪುರಾತನ ಬರಹಗಾರ ಅಪೊಲೊಡೋರಸ್ <ref name="Cohenetal">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pFEII68kmVsC|title=Readings in Ancient Greek Philosophy (Fourth Edition): From Thales to Aristotle|last=Cohen|first=Mark S.|last2=Curd|first2=Patricia|last3=Reeve|first3=C. D. C.|date=2011|publisher=Hackett Publishing|isbn=978-1603846073|location=Indianapolis, Indiana|page=10}}</ref> ಥೇಲ್ಸ್ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ.೬೨೫ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ,.<ref name="Cohenetal" /> [[ಹೆರೊಡೋಟಸ್]], ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಐದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಥೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು "ದೂರಸ್ಥ ಮೂಲದ ಫೀನಿಷಿಯನ್ " ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Freely2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=e4ye9m3EflQC&q=Thales+of+Miletus+Phoenician&pg=PA7|title=The Flame of Miletus: The Birth of Science in Ancient Greece (And How It Changed the World)|last=Freely|first=John|date=2012|publisher=I. B. Tauris & Co. Ltd.|isbn=978-1-78076-051-3|location=London|page=7|access-date=1 October 2017}}</ref> ಆದಲ್ಲದೆ, ಅವನ ಪೂರ್ವಜರು ಬೊಯೊಟಿಯಾದಿಂದ ಕ್ಯಾಡ್ಮಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಸೆಮಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೈಲೇಶಿಯನ್ನರಂತೆ ಗ್ರೀಕ್ ಆಗಿದ್ದರು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="Kirk 1957 74–98">{{Cite book|title=The Presocratic Philosophers|last=Kirk|first=G. S.|last2=Raven|first2=J. E.|publisher=Cambridge University Press|year=1957|pages=74–98|chapter=Chapter II: Thales of Miletus|chapter-url=https://archive.org/details/presocraticphilo033229mbp/page/74}}</ref> ಥೇಲ್ಸ್ ನೀರನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಸ್ತುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಟಿಮ್ ವಿಟ್‌ಮಾರ್ಷ್ ಬರೆದರು ಮತ್ತು ''ಥಾಲ್'' ತೇವಾಂಶದ ಫೀನಿಷಿಯನ್ ಪದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವನ ಹೆಸರು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=06sqCwAAQBAJ&q=phoenician%20thal&pg=PT66|title=Battling the Gods: Atheism in the Ancient World|last=Tim Whitmarsh|year=2016|isbn=978-0571279326|page=56}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಘಂಟುಗಳು ಅವನ ಹೆಸರು [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]] ಪದ "θᾰ́λλω" (thállō, "ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ") + -ης (-ēs) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತವೆ, ಈ ಪದಕ್ಕೆ "ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವವನು" ಎಂದರ್ಥ.<ref>{{Cite web|url=https://artflsrv03.uchicago.edu/cgi-bin/efts/sqldbs/WOODHOUSE/woodhouse.py?keyword=Thales&pagenumber=&sortorder=Keyword|title=English-Greek Dictionary|last=Woodhouse|first=S.C|date=1910|website=The University of Chicago Library|publisher=Routledge|page=1027|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20220413104943/https://artflsrv03.uchicago.edu/cgi-bin/efts/sqldbs/WOODHOUSE/woodhouse.py?keyword=Thales&pagenumber=&sortorder=Keyword|archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LHmQvAr8wrsC|title=A Greek-English Lexicon|last=Liddell|first=Henry George|last2=Scott|first2=Robert|date=1869|publisher=University of Michigan|pages=688|language=en}}</ref> ನಂತರದ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ತನ್ನ ಕ್ರಿ.ಶ. ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ''ಲೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಹೆರೊಡೋಟಸ್, ಡ್ಯೂರಿಸ್ ಮತ್ತು [[ಡಿಮಾಕ್ರಿಟಸ್|ಡೆಮೊಕ್ರಿಟಸ್]] ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರು "ಥೇಲ್ಸ್ ಎಕ್ಸಾಮ್ಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಯೋಬುಲಿನಾ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಫೀನಿಷಿಯನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತರಲ್ಲಿ ಥೆಲಿಡೆಗೆ ಸೇರಿದವರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಡ್ಮಸ್ ಮತ್ತು ಅಜೆನರ್ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ." <ref name="Russel">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1AY1ALzh9V0C&pg=PA234|title=Science in the Ancient World: An Encyclopedia|last=Lawson|first=Russell M.|date=2004|publisher=ABC CLIO|isbn=978-1-85109-534-6|location=Santa Barbara, California; Denver, Colorado; and Oxford, England|pages=234–235}}</ref><ref name="Nietzsche">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yjaEkWbwBm0C&q=herodotus+1.170+examyes&pg=PA23|title=The Pre-Platonic Philosophers|last=Nietzsche|first=Friedrich|year=2001|isbn=978-0252025594|page=23}}</ref> ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ್ಯಾರಿಯನ್ ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕ್]].<ref name="Freely2012"/> ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ನೀತ್ಸೆ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರು ಕೇವಲ "ಫೀನಿಷಿಯನ್" ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕ ನಾಯಕ ಕ್ಯಾಡ್ಮಸ್‌ನ ಸಮುದ್ರಯಾನದ ಜನರಿಗೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="Nietzsche" /> ಆದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಮಧ್ಯ ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಥೀಬ್ಸ್‌ನಿಂದ [[ಏಷ್ಯ ಮೈನರ್|ಏಷ್ಯಾ ಮೈನರ್‌ನ]] ಅಯೋನಿಯಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿತು.<ref name="Nietzsche" /> ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ನಂತರ "ಹೆಚ್ಚಿನ ಬರಹಗಾರರು, ಅವರನ್ನು ಮಿಲೆಟಸ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕುಟುಂಬದವರು ಎಂದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ." <ref name="Russel" /><ref name="Nietzsche" /> ಅವರ ಭಾವಿಸಲಾದ ತಾಯಿ, ಕ್ಲಿಯೋಬುಲಿನಾ, ಅವರ ತಾಯಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಸಹವರ್ತಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Plant">{{Cite book|title=Women Writers of Ancient Greece and Rome: An Anthology|last=Plant|first=I. M.|publisher=University of Oklahoma Press|year=2004|location=Norman|pages=29–32}}</ref> ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ವಿದ್ವಾಂಸರ ಒಮ್ಮತದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಲೇಖಕರು ಅವರು ಫೀನಿಷಿಯನ್ ಹೊರತೆಗೆಯುವವರೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವರು ಉದಾತ್ತ ಜನ್ಮದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೈಲೇಶಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಗ್ರೀಕ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YUYqAAAAMAAJ|title=Encyclopaedia Britannica: A New Survey of Universal Knowledge|last=Yust|first=Walter|date=1952|publisher=Encyclopaedia Britannica|pages=13|language=en|quote=Greek physical philosopher, son of Examyus and Cleobuline, is said to have been of Phoenician extraction, but was more probably a native Milesian of noble birth. Thales was certainly a Greek and not a Phoenician.}}</ref> ಹೆಚ್ಚು ಸಂಘರ್ಷದ ವರದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಥೇಲ್ಸ್ ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು ( ಸೈಬಿಸ್ತಸ್ ಅಥವಾ ಸೈಬಿಸ್ಥಾನ್ ) ಅಥವಾ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ತನ್ನ ಸೋದರಳಿಯನನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದರು; ಎರಡನೆಯದು ಅವನು ಎಂದಿಗೂ ಮದುವೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ, ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಲು ತುಂಬಾ ಮುಂಚಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದ ನಂತರ ಇದು ತುಂಬಾ ತಡವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ಲುಟಾರ್ಕ್ ಈ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದರು: ಸೊಲೊನ್ ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಏಕೆ ಒಂಟಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಕೇಳಿದರು; ಥೇಲ್ಸ್ ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಆತಂಕಗೊಂಡ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯ ಸೈಬಿಸ್ತಸ್ ಅನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite book|title=Lives|last=Plutarch|publisher=William Benton|year=1952|editor-last=Robert Maynard Hutchins|series=Great Books of the Western World|volume=14|location=Chicago|page=66|chapter=Solon}}</ref> ಥೇಲ್ಸ್ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ]] ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿತರು.<ref name="Russo">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ld8lBAAAQBAJ&q=thales&pg=PA33|title=The Forgotten Revolution: How Science Was Born in 300 BC and Why it Had to Be Reborn|last=Russo|first=Lucio|year=2013|isbn=978-3642189043|page=33|translator-last=Levy|translator-first=Silvio}}</ref> ಥೇಲ್ಸ್ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿರುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವೇನಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಮಿಲೆಟಸ್ ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ವಸಾಹತು ಹೊಂದಿದ್ದರು. (ಅವುಗಳೆಂದರೆ ನೌಕ್ರಾಟಿಸ್ ), ಆದಲ್ಲದೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ಬರಹಗಾರರು ಗಣಿತದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವುದು ಬರಹಗಾರರಿಂದ ವಿವಿಧ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಬಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಆರೋಪವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SmqIAgAAQBAJ|title=Being a Philosopher: The History of a Practice|last=Hamlyn|first=David W.|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-97101-5|pages=7|language=en|quote=Similar travels, to Egypt, for example, are attributed to Thales, who began it all. They are not impossible; Miletus did have a colony in North Africa at Naucratis (one, incidentally, of at least forty-five). But visits to Egypt were a commonplace attribution to various philosophers by later authorities, especially when they wanted to explain mathematical knowledge.}}</ref> ಥೇಲ್ಸ್ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡದೆ ಇತರರ ಖಾತೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದಿರಬಹುದು.ಥೇಲ್ಸ್ ಮಿಲೆಟಸ್ ಅನ್ನು ಅಥೆನಿಯನ್ ವಸಾಹತು ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>Diogenes Laërtius, 1.43, 44.</ref> ಥೇಲ್ಸ್ (೩೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಿಧನರಾದರು.[[ಪೈಥಾಗರಸ್]] ಮತ್ತು ೩೦೦ ರ ಸಮಯಕ್ಕಿಂತ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[ಯೂಕ್ಲಿಡ್]], ಯುಡೋಕ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಸಿನಿಡಸ್ ಮತ್ತು ಯುಡೆಮಸ್ ಆಫ್ ರೋಡ್ಸ್ ) ಗಿಂತ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ "ಮೊದಲ ಗ್ರೀಕ್ ಗಣಿತಜ್ಞ" ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಿನ್ ಆರ್. ಫ್ಲೆಚರ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ಯುಡೆಮಸ್‌ನ ಕಳೆದುಹೋದ ಪುಸ್ತಕ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯಲ್ಲಿ'' ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಕೃತಿಯಿಲ್ಲದೆ "ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಕೇವಲ ಊಹೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಫ್ಲೆಚರ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಗ್ರೀಕ್ ಗಣಿತಜ್ಞನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಥೇಲ್ಸ್ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸಕಾರರಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂಬುದು ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ; "ಥೇಲ್ಸ್ ಅವರ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಅವಲೋಕನ, ಪ್ರಯೋಗ, ಸೂಪರ್ಪೋಸಿಷನ್ ಮತ್ತು ಡಿಡಕ್ಷನ್. ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಅವರು ಸ್ವತಃ ಗಣಿತಜ್ಞ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ." ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಮೆಟಾಫಿಸಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದರು, "ಈ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಾಲೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಥೇಲ್ಸ್, ಶಾಶ್ವತ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ನೀರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ (ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಭೂಮಿಯು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ) ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಈ ಊಹೆಯನ್ನು ಪಡೆದದ್ದು ಎಲ್ಲದರ ಪೋಷಕಾಂಶವಾಗಿದೆ. ತೇವ, ಮತ್ತು ಶಾಖವು ಸ್ವತಃ ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ (ಮತ್ತು ಒಂದು ವಸ್ತುವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅದರ ಮೊದಲ ತತ್ವವಾಗಿದೆ) ಅವನು ತನ್ನ ಊಹೆಯನ್ನು ಇದರಿಂದ ಪಡೆದನು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲದರ ಬೀಜಗಳು ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೀರು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ವಭಾವದ ಮೊದಲ ತತ್ವವಾಗಿದೆ."<ref name="Aristotle"/> === ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು === [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌|ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು ಅವರು ''ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ'' ಮತ್ತು ''[[ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ|ವಿಷುವತ್]]'' ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ''ನಾಟಿಕಲ್ ಸ್ಟಾರ್-ಗೈಡ್'' ಅವರಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.<ref name="Kirk 1957 74–98"/> ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಲಾದ ಯಾವುದೇ ಬರಹ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ಅವರು ಥೇಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಎರಡು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಒಂದು ಫಿರೆಸಿಡೆಸ್ ಆಫ್ ಸೈರೋಸ್‌ಗೆ, ಧರ್ಮದ ಕುರಿತಾದ ಅವರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೊಲೊನ್‌ಗೆ, [[ಅಥೆನ್ಸ್|ಅಥೆನ್ಸ್‌ನಿಂದ]] ತನ್ನ ವಾಸಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದಾಗಿದೆ. ==== ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಕಾರದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಆಲಿವ್ ಕಥೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Capernaum_roman_olive_press_by_David_Shankbone.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3c/Capernaum_roman_olive_press_by_David_Shankbone.jpg/220px-Capernaum_roman_olive_press_by_David_Shankbone.jpg|thumb| ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಕಪೆರ್ನೌಮ್‌ನಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಕಾಲದ ಆಲಿವ್ ಗಿರಣಿ ಮತ್ತು ಆಲಿವ್ ಪ್ರೆಸ್.]] ಒಂದು ಕಥೆಯು, ವಿಭಿನ್ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹವಾಮಾನದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಆಲಿವ್ ಸುಗ್ಗಿಯಿಂದ ಥೇಲ್ಸ್ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಾಧಿಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹವಾಮಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ಊಹಿಸಿದ ನಂತರ ಮಿಲೆಟಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಆಲಿವ್ ಪ್ರೆಸ್‌‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಕಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯು ಥೇಲ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ರಿಯಾಯಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಫಸಲಿನ [[ಉತ್ಪನ್ನ (ಹಣಕಾಸು)|ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು]] ಅನುಸರಿಸಿ ಬೇಡಿಕೆ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ನೀಡಬಹುದೆಂದು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಥೆಯ ಈ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎರಡನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆಗಳ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಉದ್ದೇಶವು ತನ್ನನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುವುದು ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ತನ್ನ ಸಹವರ್ತಿ ಮೈಲೇಷಿಯನ್ನರಿಗೆ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>Aristotle,Politics 1259a</ref> ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಥೇಲ್ಸ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣದಿಂದ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಥೇಲ್ಸ್ ಒಬ್ಬ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಇನ್ನೂ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಏಕೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಳಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಅವನಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು. ==== ಸಲಹೆಗಾರರ ಪಾತ್ರ ==== ಲಿಡಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ "ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೋರಾಡುವ" ಸಿಮ್ಮಾಚಿಯಾದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಮೈಲೇಶಿಯನ್ನರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದಾಗ ಥೇಲ್ಸ್ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಎಂದು ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೈತ್ರಿ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>Diogenes Laërtius 1.25</ref> ಹೆರೊಡೋಟಸ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಕಥೆಯೆಂದರೆ ಕ್ರೋಸಸ್ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಅವನನ್ನು ಹ್ಯಾಲಿಸ್ ನದಿಯಿಂದ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಸೇತುವೆಯಿಲ್ಲ. ಥೇಲ್ಸ್ ನಂತರ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಹರಿವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಒಂದು ತಿರುವು ಅಗೆಯುವ ಮೂಲಕ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite book|title=Herodotus|last=Bill Thayer|work=University of Chicago|chapter=75|access-date=19 January 2019|chapter-url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Herodotus/1b*.html#75}}</ref> ಕಿಂಗ್ ಕ್ರೊಯೆಸಸ್‌ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಥೇಲ್ಸ್ ಹ್ಯಾಲಿಸ್ ನದಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದನೆಂದು ಅವನ ಸಹವರ್ತಿ ಗ್ರೀಕರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೆರೊಡೋಟಸ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದರೂ, ಅವನು ಸ್ವತಃ ಅದನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="Dicks 294–309">{{Cite journal|last=Dicks|first=D. R.|title=Thales|url=https://archive.org/details/sim_classical-quarterly_1959-11_9_2/page/294|pages=294–309|journal=The Classical Quarterly|volume=9|date=November 1959|issue=2|doi=10.1017/S0009838800041586}}</ref> ಕ್ರೊಯೆಸಸ್ ಅನ್ನು ಸಾರ್ಡಿಸ್ ನಗರದ ಮೊದಲು ಸೈರಸ್ ಸೋಲಿಸಿದನು, ತರುವಾಯ ಅದು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ ಮಿಲೆಟಸ್ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿದನು. ಕ್ರೋಸಸ್‌ನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಅವನ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಸೈರಸ್ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದನು. ಅವನು ಅವನನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದನು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಲಹೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಅಯೋನಿಯನ್ ನಗರಗಳು ಡೆಮೊಯ್ ಅಥವಾ "ಜಿಲ್ಲೆಗಳು" ಆಗಿರಬೇಕು. ಅವರು ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಟಿಯೋಸ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು; "ಅದಕ್ಕಾಗಿ," ಅವರು ಹೇಳಿದರು, "ಅಯೋನಿಯಾದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಇತರ ನಗರಗಳು ಇನ್ನೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳಂತೆಯೇ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು." ಆದಲ್ಲದೆ, ಮಿಲೆಟಸ್ ಸೈರಸ್‌‌‍ನಿಂದ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇತರರು ಹನ್ನೆರಡು ನಗರಗಳ (ಮಿಲೇಟಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಅಯೋನಿಯನ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ನರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. === ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Solar_eclipse_1999_4.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Solar_eclipse_1999_4.jpg/220px-Solar_eclipse_1999_4.jpg|thumb| [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] [[ಗ್ರಹಣ|ಸಂಪೂರ್ಣ ಗ್ರಹಣ]]]] ಹೆರೊಡೋಟಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಥೇಲ್ಸ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ.೨೮ ಮೇ ೫೮೫ ರ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣವನ್ನು ಊಹಿಸಿದನು&nbsp;.<ref name="1.74.2"/> ಥೇಲ್ಸ್ ಉರ್ಸಾ ಮೈನರ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಹ ವಿವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಣೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು. ಅವರು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತು [[ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ|ವಿಷುವತ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳ ಸಮಯವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದರು. ಹೈಡೆಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಪ್ಲೆಯೇಡ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Kirk 1957 74–98"/> ಪ್ಲುಟಾರ್ಕ್ ತನ್ನ ದಿನದಲ್ಲಿ (ಶ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೦) ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ''ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ'' ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೆಲಸವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಥೇಲ್ಸ್‌ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>Plutarch, ''De Pythiae oraculis'', https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A2008.01.0247%3Asection%3D18 18.</ref> ಯುದ್ಧದ ಆರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಕಿಂಗ್ ಅಲಿಯಾಟ್ಸ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಸೈಕ್ಸರೆಸ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಡೀಯನ್ನರು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು ಎಂದು [[ಹೆರೊಡೋಟಸ್]] ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಹೋರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹಗಲಿನ ನಷ್ಟವನ್ನು ಥೇಲ್ಸ್ ಊಹಿಸಿದ್ದಾಗಿ ಹೆರೊಡೋಟಸ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದಲ್ಲದೆ ಅವರು ಯುದ್ಧದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>Herodotus: ''Histories'' 1,74,2 ([https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126%3Abook%3D1%3Achapter%3D74%3Asection%3D2 online])</ref> ನಂತರ, ಅಲಿಯಾಟೆಸ್ ತನ್ನ ಪೂರೈಕೆದಾರರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಸೈಕ್ಸರೆಸ್ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ, ಲಿಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಮೇಡಿಸ್ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಅದರ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇದ್ಯರು ಲಿಡಿಯನ್ನರ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಲಿಡಿಯನ್ನರು ಮೇದ್ಯರ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಇತರ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆದಲ್ಲದೆ, ಸಮತೋಲನವು ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪರವಾಗಿ ಒಲವು ತೋರದ ಕಾರಣ, ಆರನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಯುದ್ಧವು ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುದ್ಧವು ಬೆಚ್ಚಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಹಗಲು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಥೇಲ್ಸ್, ಮೈಲೇಶಿಯನ್ ಮುನ್ಸೂಚಿಸಿದರು, ಅವರು ಅಯೋನಿಯನ್ನರಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ಅದು ನಿಜವಾಗಿ ನಡೆದ ವರ್ಷವೇ ಅದನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದರು. ಮೇಡೀಸ್ ಮತ್ತು ಲಿಡಿಯನ್ನರು, ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ಹೋರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದಲ್ಲದೆ, ಮಧ್ಯದ ರಾಜರ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೆರೊಡೋಟಸ್ ಬೇರೆಡೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸೈಕ್ಸರೆಸ್ ಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ 10 ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ನಿಧನರಾದರು.<ref>Alden A. Mosshammer: ''Thales' Eclipse''.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.uibk.ac.at/zivilrecht/team/barta/wenskus_hermes_2016.pdf|title=Die angebliche Vorhersage einer Sonnenfinsternis durch Thales von Milet. Warum sich diese Legende so hartnäckig hält und warum es wichtig ist, ihr nicht zu glauben|last=Otta Wenskus|year=2016|pages=2–17|language=de|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-date=19 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119174340/https://www.uibk.ac.at/zivilrecht/team/barta/wenskus_hermes_2016.pdf|url-status=dead}}</ref> === ಜಾಣತನ === [[ಚಿತ್ರ:MiletusIonicStoa.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/MiletusIonicStoa.jpg/220px-MiletusIonicStoa.jpg|thumb| ಮಿಲೆಟಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಯಾನಿಕ್ ಸ್ಟೋವಾ]] ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ ೫೮೨ ರಲ್ಲಿ [[ಅಥೆನ್ಸ್|ಅಥೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಡಮಾಸಿಯಸ್‌ನ ಆರ್ಕಾನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಳು ಋಷಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ <ref>Diogenes Laërtius 1.22</ref> ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಥೇಲ್ಸ್ ಮೊದಲ ಋಷಿ ಮತ್ತು ಅದೇ ಕಥೆ ಆದಾಗಿಯೂ, ಥೇಲ್ಸ್ ಮಿಲೆಟಸ್‌‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಅವರು [[ನಿಸರ್ಗ|ಪ್ರಕೃತಿಯ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವರದಿಯೂ ಇದೆ. ನಾವು ಏಳು ಋಷಿಗಳ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ, ಥೇಲ್ಸ್ ಮಿಲೆಟಸ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯರು, ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸೈರಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಸಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು ಎಂದು ನಾವು ನಂಬಬೇಕಾದರೆ ನಾವು ಈ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಲೋಭನಗೊಳಿಸುವ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಥೇಲ್ಸ್ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಈಜಿಪ್ಟಿನ]] ಪಾದ್ರಿಯಿಂದ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಥೀಬ್ಸ್‌ನ ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಅವರ ರೇಖೀಯ ರೇಖಾಗಣಿತದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/newcalendargrea03harrgoog/page/n120/mode/2up|title=The new calendar of great men: biographies of the 558 worthies of all ages|last=Frederic Harrison|work=Internet Archive|publisher=MacMillan & Co|year=1892|location=London and New York|page=92|quote=Thales is said to have taught geometry to the priests of Thebes; [...] in this direction the line form him to Democritus is unbroken.|archive-url=https://archive.today/20210611170127/http://archive.org/stream/newcalendargrea03harrgoog/newcalendargrea03harrgoog_djvu.txt|archive-date=11 ಜೂನ್ 2021|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|url-status=live}}</ref> ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತ, ಸ್ಥಾಪಿತ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಂದವರು ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಮೇಲಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕನು ಸಮುದ್ರಯಾನ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗದ ಹೊರತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭವ್ಯವಾದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸೊಲೊನ್‌ನಂತಹ ಉದಾತ್ತ ಶಾಸಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್‌ನ ''ಎಮಿನೆಂಟ್ ಫಿಲಾಸಫರ್ಸ್‌ನ ಲೈವ್ಸ್'' ಅಧ್ಯಾಯ ೧.೩೯ ರಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ಅತ್ಯಂತ [[ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ|ಬುದ್ಧಿವಂತರಿಗೆ]] ಹೋಗಬೇಕಾದ ದುಬಾರಿ ವಸ್ತುವಿನ ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ (ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ತನ್ನ ಇಯಾಂಬಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಮಾಕಸ್‌ಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ) ಆರ್ಕಾಡಿಯಾದ ''ಬ್ಯಾಥಿಕಲ್ಸ್'' ತನ್ನ ಉಯಿಲಿನಲ್ಲಿ ದುಬಾರಿ ಬಟ್ಟಲನ್ನು "ತನ್ನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು'' ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಮತ್ತೆ ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು. ಮತ್ತು ಅವರು ಈ ಸಮರ್ಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಡಿಡಿಮಾದಲ್ಲಿ ಅಪೊಲೊಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರೀಕರಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಂತರ ಎಕ್ಸಾಮ್ಯಾಸ್‌ನ ಮಗ ಥೇಲ್ಸ್ ದಿ ಮೈಲೇಶಿಯನ್ ಇದನ್ನು ಡೆಲ್ಫಿನಿಯನ್ ಅಪೊಲೊಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. == ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು == ಆರಂಭಿಕ ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಇತರ ನಾಗರಿಕತೆಗಳು, ಮಾನವರೂಪದ [[ದೇವರು|ದೇವರುಗಳು]] ಮತ್ತು ವೀರರ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ [[ವಿಲಕ್ಷಣತೆ|ವಿಲಕ್ಷಣ]] ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದವು. ಬದಲಿಗೆ, ಥೇಲ್ಸ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನು ತಾರ್ಕಿಕ ಊಹೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭೂಕಂಪಗಳು ಅಲೌಕಿಕ ಹುಚ್ಚಾಟಗಳ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಭೂಮಿಯು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯು]] ಅಲೆಗಳಿಂದ ಅಲುಗಾಡಿದಾಗ ಭೂಕಂಪಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಊಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಥೇಲ್ಸ್ ವಿವರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite encyclopedia|title=Earthquakes|encyclopedia=Encyclopedia of World Environmental History|volume=1: A–G|pages=358–364|publisher=Routledge|editor-last=Krech III|editor-first=Shepard|year=2003}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fElBDgAAQBAJ&pg=PT102|title=Thales of Miletus: The Beginnings of Western Science and Philosophy|last=Patricia F. O'Grady|date=2 March 2017|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-89536-1|page=102}}</ref> ಥೇಲ್ಸ್ ಒಬ್ಬ ಹೈಲೋಜೋಯಿಸ್ಟ್ (ವಸ್ತುವು ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವನು,<ref>Farrington, B., 1944 Greek Science.</ref> ಅಂದರೆ ಆತ್ಮ(ಗಳನ್ನು) ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಬರೆದರು ( ''ಡಿ ಅನಿಮಾ'' ೪೧೧ ಎ೭-೮) ಥೇಲ್ಸ್: ''ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳು ದೇವರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ ಎಂದು ಥೇಲ್ಸ್ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು''. ಆಯಸ್ಕಾಂತಗಳು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಚಲಿಸುವ ಕಾರಣ, ವಸ್ತುವಿನ ಚಲನೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಈ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಜೀವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್ ಯೋಚಿಸಲು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಥೇಲ್ಸ್ ಚಿಂತನೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>Patricia O'Grady, http://www.iep.utm.edu/thales/#H7 Thales of Miletus, Internet Encyclopedia of Philosophy Retrieved 1 July 2016</ref> [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಪ್ರಕಾರ ಥೇಲ್ಸ್, ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ವಭಾವ (ಗ್ರೀಕ್ ''ಕಮಾನು'' ) ಏನು ಎಂದು ಕೇಳಿದರು, ಇದರಿಂದ ಅದು ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ( {{Lang|el|φύσις}} ಫೈಯಿನ್ ( {{Lang|el|φύειν}} ) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ ), "ಬೆಳೆಯಲು", ನಮ್ಮ "ಎಂದು" ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/61/77/P0277700.html|title=physics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061222071531/http://www.bartleby.com/61/77/P0277700.html|archivedate=22 December 2006|publisher=Houghton Mifflin Company|encyclopedia=The American Heritage Dictionary of the English Language|edition=4th|year=2000|accessdate=18 June 2018}}</ref><ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.bartleby.com/61/roots/IE62.html|title=be|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070206143813/http://www.bartleby.com/61/roots/IE62.html|archivedate=6 February 2007|publisher=Houghton Mifflin Company|encyclopedia=The American Heritage Dictionary of the English Language|edition=4th|year=2000|accessdate=18 June 2018}}</ref> ''(ಜಿ) ಪ್ರಕೃತಿಯು'' ಒಂದು ವಸ್ತು "ಹುಟ್ಟುವ" ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ,<ref>The initial g of the archaic Latin gives the root away as https://web.archive.org/web/20010610085448/http://www.bartleby.com/61/roots/IE143.html *''genə''-, "beget."</ref> ಮತ್ತೆ ತನ್ನಲ್ಲೇನಿದೆ ಎಂಬ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಿದೆ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು "ಮೊದಲಿಗೆ" ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ ( {{Lang|grc|πρῶτον}} ) "ಪದಾರ್ಥದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ತತ್ವಗಳು ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಏಕೈಕ ತತ್ವಗಳಾಗಿವೆ" ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದಂತೆ, ಅಲ್ಲಿ "ತತ್ವ" ಕಮಾನು, "ದ್ರವ್ಯ" ಎಂಬುದು ಹೈಲ್ ("ಮರ" ಅಥವಾ "ದ್ರವ್ಯ", "ವಸ್ತು") ಮತ್ತು "ರೂಪ" ಈಡೋಸ್ ಆಗಿದೆ.<ref>Aristotle, ''Metaphysics'' 983b6</ref> ''ಕಮಾನು'' ಅನ್ನು "ತತ್ವ" ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಎರಡು ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೋ ಒಂದು ತತ್ವವು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಥವಾ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ (ಪರ-ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ). ಒಂದು ಕಮಾನು ( {{Lang|grc|ἄρχειν}} ನಿಂದ, "ಆಳಲು") ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ಕಮಾನು ಮೂಲ ಎಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ನಂತರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ,ಎ ಯಿಂದ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಬಿ ಅನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದು ಅದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೊದಲ ಗ್ರೀಕ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾಕ್ಯವೃಂದದಲ್ಲಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಆರ್ಕೈಯು ಅವರ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಹುತ್ವದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳು ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಆ ಅಂಶಗಳು ವಸ್ತುವಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಮಾಣು ತಜ್ಞರ ಪರಮಾಣುಗಳಂತೆ ಅವರು ಅದರೊಳಗೆ ಪುರಾತನವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, ಮೊದಲ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು (ಗಳನ್ನು) ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು [[ಬೈಜಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಪರಮಾಣು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಥೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲು ಎರಡನೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಮಕಾಲೀನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8kEEDgAAQBAJ|title=Heraclitus and Thales' Conceptual Scheme: A Historical Study|last=Finkelberg|first=Aryeh|publisher= Brill|year=2017|isbn=9789004338210|page=318, fn. 38}}</ref> === ರೇಖಾಗಣಿತ === ಥೇಲ್ಸ್ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು [[ರೇಖಾಗಣಿತ|ಜ್ಯಾಮಿತಿಗೆ]] ಅನುಮಾನಾತ್ಮಕ ತಾರ್ಕಿಕತೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ (ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಗಣಿತಜ್ಞ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ). ಅವರ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಮೆಗಿಸ್ಟನ್ ಟೋಪೋಸ್: ಅಪಂತಾ ಗಾರ್ ಚೋರೆ (Μέγιστον τόπος· ἄπαντα γὰρ χωρεῖ.) ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದದ್ದು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಥೇಲ್ಸ್ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ತ್ರಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಬಲ ತ್ರಿಕೋನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರು. ಡಿಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ (ಲೋಕ. ಸಿಐಟಿ.) ನಲ್ಲಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು [[ಪಿರಮಿಡ್‌|ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳ]] ಎತ್ತರವನ್ನು ತಮ್ಮ ನೆರಳುಗಳಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನ ನೆರಳು ಅವನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಸಮಾನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಲ ತ್ರಿಕೋನವು ೪೫-ಡಿಗ್ರಿ ಬಲ ತ್ರಿಕೋನವಾಗಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪಿರಮಿಡ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅಳೆಯಲಾದ ಪಿರಮಿಡ್‌ನ ನೆರಳಿನ ಉದ್ದವು ಅದರ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರಬೇಕು. ಈ ಕಥೆಯು ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟಿನ ''ಸೆಕ್ಡ್'' ಅಥವಾ ''ಸೀಕ್ಡ್'', ಓಟದ [[ಓಟ (ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ)|ಇಳಿಜಾರಿನ]] ಏರಿಕೆಗೆ ( ಕೋಟಾಂಜೆಂಟ್ ) ಅನುಪಾತವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.೫೬,೫೭,೫೮,೫೯ ಮತ್ತು ೬೦ ರ ರಿಂಡ್ ಪಪೈರಸ್ - ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಗಣಿತದ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೆಕೆಡ್ ಇದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಥೇಲ್ಸ್ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಡಗುಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಅದೇ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿದರು, ಪ್ರೊಕ್ಲಸ್ ("ಯೂಕ್ಲಿಡೆಮ್ನಲ್ಲಿ") ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ಯುಡೆಮಸ್ ಹೇಳಿದರು. ಕಿರ್ಕ್ ಮತ್ತು ರಾವೆನ್ ಪ್ರಕಾರ,<ref name="Kirk 1957 74–98"/> ಈ ಸಾಧನೆಗೆ ನಿಮಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಒಂದೇ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪಿನ್ ಮಾಡಿದ ಮೂರು ನೇರ ಕೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಎತ್ತರದ ಜ್ಞಾನ. ಒಂದು ಕೋಲು ಲಂಬವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯದರೊಂದಿಗೆ ನೀವು ಹಡಗನ್ನು ನೋಡುತ್ತೀರಿ ಮತ್ತು ಕೋಲಿನ ಎತ್ತರದಿಂದ ''ಸೆಕೆಡ್'' ಅನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿ ಮತ್ತು ಒಳಸೇರಿಸುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ದೃಷ್ಟಿ ರೇಖೆಯವರೆಗೆ ಅದರ ಅಂತರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ (ಪ್ರೊಕ್ಲಸ್, ''ಯೂಕ್ಲಿಡೆಮ್ನಲ್ಲಿ'', ೩೫೨). ==== ಥೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಮೇಯಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Thales_theorem_1.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Thales_theorem_1.png/300px-Thales_theorem_1.png|thumb|300x300px| ಥೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಮೇಯ : <math>\textstyle \frac{DE}{BC} = \frac{AE}{AC } = \frac{AD}{AB}</math>]] [[ರೇಖಾಗಣಿತ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯಲ್ಲಿ]] ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಎರಡು ಪ್ರಮೇಯಗಳಿವೆ. ಒಂದನ್ನು ಥೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಮೇಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ತ್ರಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಂದು ಲೆಗ್ ಎಂದು ಹೊಂದಿದೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧ ಪ್ರಮೇಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ವೃತ್ತವನ್ನು ಅದರ ವ್ಯಾಸದಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಮದ್ವಿಬಾಹು ತ್ರಿಕೋನದ ಮೂಲ ಕೋನಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು [[ಕೋನ|ಲಂಬ ಕೋನಗಳು]] ಸಮಾನವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಯುಡೆಮಸ್ ಅವರಿಗೆ ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DIENAQAAIAAJ|title=Plane and Solid Geometry|last=Shute|first=William George|last2=Shirk|first2=William W.|last3=Porter|first3=George F.|publisher=American Book Company|year=1960|pages=25–27}}</ref> ಥೇಲ್ಸ್ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌|ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ]] ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ,<ref name="Russo"/> ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟಿನವರು ಎರಡು ಛೇದಿಸುವ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಎಳೆದಾಗ, ಲಂಬ ಕೋನಗಳನ್ನು ಸಮಾನವೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. ಥೇಲ್ಸ್ ಅವರು ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೆ ಎಲ್ಲಾ ಲಂಬ ಕೋನಗಳು ಸಮಾನವೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು: ಎಲ್ಲಾ ನೇರ ಕೋನಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ, ಸಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಸಮಾನಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಮಾನದಿಂದ ಕಳೆಯುವ ಸಮಾನವು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಪುರಾವೆಯು ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬರೆದ ಪ್ರೊಕ್ಲಸ್‌ನ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ನಮಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಯುಡೆಮಸ್ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರೊಕ್ಲಸ್ ಬರೆದರು "ಥೇಲ್ಸ್ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಹೋಗಿ ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಗ್ರೀಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿ ತಂದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ." <ref name="gazette">{{Cite journal|last=Fletcher|first=Colin R.|title=Thales – our founder?|url=https://archive.org/details/sim_mathematical-gazette_1982-12_66_438/page/267|journal=The Mathematical Gazette|volume=66|date=December 1982|page=267|issue=438|doi=10.2307/3615512|jstor=3615512}}</ref> ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ "ಅವರು ಸ್ವತಃ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಇತರ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಧಾನವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇತರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿದೆ." ಪ್ರೊಕ್ಲಸ್‌ನ ಇತರ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಣಿತದ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ: ವೃತ್ತವು ವ್ಯಾಸದಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಥೇಲ್ಸ್ ಮೊದಲು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಸರಳ ರೇಖೆಯ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದ ಹಾದಿಯೇ ವಿಭಜನೆಯ ಕಾರಣ.[ಥೇಲ್ಸ್] ಯಾವುದೇ ಸಮದ್ವಿಬಾಹು ತ್ರಿಕೋನದ ತಳದಲ್ಲಿರುವ ಕೋನಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು [ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು] ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ವಿವರಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುರಾತನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಮಾನ ಕೋನಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೀತಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.ಎರಡು ಸರಳ ರೇಖೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ, ಲಂಬ ಮತ್ತು ವಿರುದ್ಧ ಕೋನಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಈ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಯುಡೆಮಸ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಥೇಲ್ಸ್ ಅವರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಬರಹಗಾರರಿಂದ ಸುಧಾರಿಸಿದರು.ಯುಡೆಮಸ್ ತನ್ನ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು [ಎರಡು ಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತ್ರಿಕೋನಗಳ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಬದಿಯನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ] ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹಡಗುಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಎಂದು ಥೇಲ್ಸ್ ತೋರಿಸಿದ ವಿಧಾನವು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.ಈಜಿಪ್ಟಿನವರಿಂದ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯನ್ನು ಕಲಿತ ನಂತರ, ಅವನು [ಥೇಲ್ಸ್] ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಲಂಬಕೋನದ ತ್ರಿಕೋನವನ್ನು ಕೆತ್ತಲು ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದನು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಅವನು ಎತ್ತು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು ಎಂದು ಪಂಫಿಲಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೋಕ್ಲಸ್ ಜೊತೆಗೆ, ರೋಡ್ಸ್‌ನ ಹೈರೋನಿಮಸ್ ಕೂಡ ಥೇಲ್ಸ್‌ನನ್ನು ಮೊದಲ ಗ್ರೀಕ್ ಗಣಿತಜ್ಞ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈಗ ಇಂಟರ್ಸೆಪ್ಟ್ ಥಿಯರಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ [[ಪ್ರಮೇಯ|ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಥೇಲ್ಸ್ ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳ ಎತ್ತರವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೈರೋನಿಮಸ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. (ತನ್ನ ವಾಕಿಂಗ್-ಸ್ಟಿಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಡೇಟಾವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅದರ ನೆರಳನ್ನು ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳಿಂದ ಎರಕಹೊಯ್ದವರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ ನಂತರ). ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್, ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲುಟಾರ್ಕ್ ಮೂಲಕ ಹೈರೋನಿಮಸ್ ಕಥೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇವೆ.<ref name="gazette"/><ref>Plutarch, Moralia, The Dinner of the Seven Wise Men, [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Moralia/Dinner_of_the_Seven*.html#ref5 147A]</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಹೈರೋನಿಮಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಥೇಲ್ಸ್ ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳ ಎತ್ತರವನ್ನು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳು ಎರಕಹೊಯ್ದ ನೆರಳುಗಳ ಉದ್ದಗಳ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಕಂಡುಕೊಂಡರು.<ref>J J O'Connor and E F Robertson</ref> "ವೃತ್ತದ ವ್ಯಾಸದ ಮೇಲಿನ ಕೋನವು ಲಂಬ ಕೋನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎತ್ತು ಬಲಿದಾನದ ಕಥೆ" ನಂತಹ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ, ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ಹೇಳಿದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪೈಥಾಗರಸ್ಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಥೇಲ್ಸ್‌ಗಿಂತ, ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು (ಡಿಆರ್ ಡಿಕ್ಸ್‌ನಂತಹ) ಅಂತಹ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳು ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Dicks 294–309"/> === ಮೊದಲ ತತ್ವವಾಗಿ ನೀರು === ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾತ್ವಿಕ ಸ್ಥಾನವು ಅವನ ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಬಂಧವಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ]] ''ಮೀಮಾಂಸೆಯಿಂದ'' ಒಂದು ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ನಮಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|title=Metaphysics|year=2016|url=https://archive.org/details/metaphysics-aristotle-c.-d.-c.-reeve|last=Aristotle|others=983 b6 8–11}}</ref> ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ [[ದ್ರವ್ಯ|ವಸ್ತುಗಳ]] ಸ್ವರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಥೇಲ್ಸ್‌‌‍ನ ಊಹೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ - ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂಲ ತತ್ವವು ಒಂದೇ ವಸ್ತು ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ : ನೀರು. ನಂತರ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಅವಲೋಕನಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಊಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಮುಂದಾದನು, ಥೇಲ್ಸ್ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಮುಂದಿಟ್ಟಿರಬಹುದು (ಆದರೂ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಅದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ). ''ಮೆಟಾಫಿಸಿಕ್ಸ್'' ೯೮೩ ಬಿ೬ ೮-೧೧, ೧೭-೨೧ ರಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ವಿಚಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಬಹುದಾದ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದನು. (ಅಂಗೀಕಾರವು ನಂತರ ವಿಜ್ಞಾನವು ವಿಭಿನ್ನ ಅರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ) ಯಾವುದರಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದರಿಂದ ಅದು ಮೊದಲು ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರ ವಸ್ತುವು ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಆದರೆ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಅವರು ಹೇಳುವ ವಸ್ತುಗಳ ಅಂಶ ಮತ್ತು ತತ್ವ. …ಯಾಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಕೃತಿ (φύσις) ಇರಬೇಕಾದುದು ಅವಶ್ಯಕ, ಒಂದೋ ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು, ಅದರಿಂದ ಉಳಿಸಲ್ಪಡುವ ವಸ್ತುವಿನ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಥೇಲ್ಸ್ ಇದು ನೀರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಲ್ಲೇಖದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಒಂದು ವಸ್ತು ಬದಲಾದರೆ, ಅದು ಒಂದೇ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯೇ? ಎರಡೂ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಬಹುದು? ಉತ್ತರವೆಂದರೆ ವಸ್ತುವು "ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ", ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ( {{Lang|el|πάθη}}, ನೀವು "ಅನುಭವಿಸುವ" ವಿಷಯಗಳು). "ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಪೋಷಣೆಯು ಆರ್ದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಯೂ ಸಹ ತೇವದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲಕ ಬದುಕುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಥೇಲ್ಸ್ ತನ್ನ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಊಹಿಸಿದನು. ಥೇಲ್ಸ್ ನೀರನ್ನು ವಸ್ತುವಿನ ಮೂಲ ತತ್ವವಾಗಿ ಏಕೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಊಹೆಯು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿದೆ. ಥೇಲ್ಸ್ ಅದನ್ನು ನೀರು ಎಂದು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಅವನ ಹೇಳಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಥೇಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ನಿಜವಾದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ವಸ್ತು-ಮತ್ತು-ರೂಪವಾದಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಭೂಮಿಯು ನೀರಿನ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿರುವ ಫ್ಲಾಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಆಗಿರಬೇಕು ಎಂದು ಥೇಲ್ಸ್ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಹೆರಾಕ್ಲಿಟಸ್ ಹೋಮೆರಿಕಸ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಥೇಲ್ಸ್ ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ವಸ್ತುವು ಗಾಳಿ, ಲೋಳೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ತನ್ನ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಥೇಲ್ಸ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅದು ತೇಲುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಸಾಗರಗಳಿಂದ ಘನೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ಅವರು ಥೇಲ್ಸ್ ಕಲಿಸಿದರು "ನೀರು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ( {{Lang|grc|ὑπεστήσατο}}, 'ಕೆಳಗೆ ನಿಂತಿದೆ') ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ತತ್ವ." <ref>{{Cite book|url=https://en.wikisource.org/wiki/Lives_of_the_Eminent_Philosophers/Book_I#Thales|title=Lives of the Eminent Philosophers|last=Diogenes Laërtius|others=Book 1, paragraph 27}}</ref> [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅನಾಕ್ಸಿಮಿನೆಸ್‌ನ ನಂತರದ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದನು, ಅವನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ [[ಭೂಮಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲ|ಗಾಳಿಯಿಂದ]] ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದನು. ೧೮೭೦ ರ ಪುಸ್ತಕ ''ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಪುರಾಣವು'' ಗಮನಿಸಿದೆ: ಅವನ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ, ನೀರು ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲವಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸ್ವತಃ ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಥೇಲ್ಸ್ ಆರ್ಫಿಕ್ ಕಾಸ್ಮೊಗೋನಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ, ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಸಮರ್ಥನೆಯ ಸತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್, ಅವನನ್ನು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲ ಎಂದು ಕರೆದ ತಕ್ಷಣ, ಆ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲು ಥೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ; ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಥವಾ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಪುಸ್ತಕವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಮೈಲೇಶಿಯನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುವಾಗ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಬಳಸುವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. (ಪುಟ ೧೦೧೬) === ದೈವತ್ವದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಗಳು === ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಲೋಡೆಸ್ಟೋನ್‌ಗಳಿಗೆ ಆತ್ಮಗಳಿವೆ ಎಂದು ಥೇಲ್ಸ್ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಕಬ್ಬಿಣವು ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುತ್ತದೆ ( [[ಕಾಂತತೆ|ಕಾಂತೀಯತೆಯ]] ಬಲದಿಂದ). ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ [[ಆತ್ಮ|ಆತ್ಮವನ್ನು]] ಜೀವನದ ತತ್ವ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ವಸ್ತುವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅನಿಮೇಷನ್ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಗ್ರೀಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಸ್ತುವಿನ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೇಹ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುಗಳು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವುಗಳು ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಈ ನಂಬಿಕೆಯು ಯಾವುದೇ ಹೊಸತನವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ದೈವಿಕತೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅಂತೆಯೇ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಾಚೀನ ಬರಹಗಾರರು ಥೇಲ್ಸ್ "ಎಲ್ಲವೂ ದೇವರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Kirk 1957 74–98"/><ref>{{Cite book|title=De Anima|last=Aristotle|page=411a7}}</ref> ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಅವನನ್ನು ಮೊದಲಿಗನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಮೊದಲಿಗರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಅದು ಸುಳ್ಳು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಥೇಲ್ಸ್ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ, ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದನು. ಅದು ಆ ಕಾಲದ ಬಹುದೇವತಾವಾದದಲ್ಲಿಯೂ ಇತ್ತು. ಜೀಯಸ್ ಸರ್ವೋಚ್ಚ [[ಮನಸ್ಸು|ಮನಸ್ಸಿನ]] ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಅಧೀನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಥೇಲ್ಸ್‌ನಿಂದ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅದು ಅನಿಮೇಷನ್‌ನ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವರುಗಳಂತೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ದೇವರಲ್ಲ. ಫಲಿತಾಂಶವು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು, ದೈವಿಕವಲ್ಲದ ಕ್ರಿಯೆಯ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚಿಂತನೆಯು ಆ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಜೀಯಸ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಬದಲು, ಅವರು ಮಹಾನ್ ಮನಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು: "ಥೇಲ್ಸ್", ಸಿಸೆರೊ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ನೀರು ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ತತ್ವವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ದೇವರು ನೀರಿನಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ರೂಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಮನಸ್ಸು." ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮನಸ್ಸು ವರ್ಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ: ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಒಳಗೆ (ಸ್ಪಿರಿಟಸ್ ಇಂಟಸ್) ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ನೀರಿರುವ ಜಾಗ, ಮತ್ತು ಲೂನಾದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಗ್ಲೋಬ್, ಮತ್ತು ನಂತರ - ಟೈಟಾನ್ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು; ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು (ಪುರುಷರು) ಅಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ ಇಡೀ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಮಹಾನ್ ಮ್ಯಾಟರ್ (ಮ್ಯಾಗ್ನೋ ಕಾರ್ಪೋರ್) ನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುತ್ತದೆ ಹೆನ್ರಿ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ (೧೭೭೫) ರ ಪ್ರಕಾರ, ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ (೧.೩೫) ಥೇಲ್ಸ್ "ಎಲ್ಲಾ ಶಾಶ್ವತತೆಯಿಂದಲೂ ದೇವರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪೂರ್ವ-ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು, "ದೇವರು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯವನು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದನು. ಪೀಳಿಗೆಯ ಮಾರ್ಗ; ಜಗತ್ತು ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು; ಯಾಕಂದರೆ ಅದು ದೇವರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ." == ಪ್ರಭಾವಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Tales_de_Mileto_(1906)_-_Veloso_Salgado.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Tales_de_Mileto_%281906%29_-_Veloso_Salgado.png/220px-Tales_de_Mileto_%281906%29_-_Veloso_Salgado.png|left|thumb| ಥೇಲ್ಸ್ ಡಿ ಮಿಲೆಟೊ (೧೯೦೬) - ವೆಲೋಸೊ ಸಲ್ಗಾಡೊ]] ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದಿರುವ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಖಾತೆಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ, ಥೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ನಂತರ ಬಂದ ಗ್ರೀಕ್ ಗಣಿತಜ್ಞರ ಮೇಲೆ ಸಂಭವನೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಯಿದೆ. ಥೇಲ್ಸ್ ಅಥವಾ ಗ್ರೀಕ್ ರೇಖಾಗಣಿತದ ಮೇಲೆ ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೊಕ್ಲಸ್ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರೋಜರ್ ಎಲ್. ಕುಕ್ ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ "ಗ್ರೀಕ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೋನಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಲಿಂಗ ಪದ್ಧತಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಕ್ಲಾಡಿಯಸ್ ಟಾಲೆಮಿ|ಟಾಲೆಮಿ]] ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಖಗೋಳ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು." <ref name="Cooke" /> ಕುಕ್ ಇದು ಪ್ರಾಯಶಃ ಯೂಕ್ಲಿಡ್‌ನ ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್‌ನ ಎರಡನೇ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ, "ಇದು ಕ್ಯೂನಿಫಾರ್ಮ್ ಮಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಎದುರಾಗುವ ಕೆಲವು ಬೀಜಗಣಿತ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಸಮನಾದ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ." ಕುಕ್ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು "ಈ ಸಂಬಂಧವು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ." <ref name="Cooke">{{Cite book|title=The History of Mathematics: A Brief Course|url=https://archive.org/details/historyofmathema0000cook_o3g3|last=Cooke|first=Roger L.|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|year=2005}}</ref> ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಬಿಎಲ್ ವ್ಯಾನ್ ಡೆರ್ ವಾರ್ಡೆನ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, "ಹಳೆಯ ಗ್ರೀಕ್ ಗಣಿತಜ್ಞರು ಜ್ಯಾಮಿತಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನಾವು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಇದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲದಿರುವವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಗಣಿತದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಇದು ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಗ್ಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಅವನ ಪ್ರತಿಭೆಯು ಜ್ಯಾಮಿತಿಗೆ ತಾರ್ಕಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ, ಜ್ಯಾಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಗೌರವವನ್ನು ಈಗ ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ." <ref name="gazette"/> ಡಿಆರ್ ಡಿಕ್ಸ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಥೇಲ್ಸ್ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. "ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದ" "ಸಾರೋಸ್" ಎಂಬ ಚಕ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಥೇಲ್ಸ್ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ, "ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಸೌರ ಗ್ರಹಣಗಳನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಯುಗ್ಮಗಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು ಮಾಡಿದ ಚಂದ್ರನ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಅವಲೋಕನಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಗಿದೆ." <ref name="Dicks 294–309"/> "೬೦೦ರಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣವನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಅತ್ಯಂತ ಅತೃಪ್ತಿಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ೪೦೦ ರಿಂದ ನೋಡಬಹುದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ; ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ." ಎಂದು ಡಿಕ್ಸ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಒ. ನ್ಯೂಗೆಬೌರ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.ಡಿಕ್ಸ್ 'ಸಾರೋಸ್' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾನೆ - ಥೇಲ್ಸ್ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಟಾಲೆಮಿ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಮ್ಯಾಥಮೆಟಿಕಲ್ ಸಿಂಟ್ಯಾಕ್ಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಇದನ್ನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಚಕ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಆದರೆ ಹಿಪ್ಪಾರ್ಕಸ್‌ಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಗ್ರೀಕ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರಿಗೆ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಥೇಲ್ಸ್ ಚಕ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೆರೊಡೋಟಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಡಿಕ್ಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ "ಹಾಗಿದ್ದರೆ, 'ಮುನ್ಸೂಚನೆ'ಯ ನೆರವೇರಿಕೆಯು ವಿಜ್ಞಾನದ ಶುದ್ಧ ಅದೃಷ್ಟದ ಹೊಡೆತವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಗ್ರಹಣ ಕಥೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಇತರ ಇತಿಹಾಸಕಾರರೊಂದಿಗೆ (ಎಫ್. ಮಾರ್ಟಿನಿ, ಜೆಎಲ್‌ಇ ಡ್ರೇಯರ್, ಒ. ನ್ಯೂಗೆಬೌರ್) ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಥೇಲ್ಸ್ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೆರೊಡೋಟಸ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಡಿಕ್ಸ್ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಥೇಲ್ಸ್ ಅಯನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು ಮತ್ತು "ಈಜಿಪ್ಟಿನವರು ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಹೊಂದಿರದ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅವನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ತಕ್ಷಣದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದರು." ಥೇಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದನೆಂದು ಹೇಳುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜೋಸೆಫಸ್. ಗ್ರೀಕರು ದಿನವನ್ನು ೧೨ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ''ಪೊಲೊಸ್'' ಮತ್ತು ಗ್ನೋಮನ್ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರಿಂದ ಕಲಿತರು ಎಂದು ಹೆರೊಡೋಟಸ್ ಬರೆದರು. ( ''ಪೊಲೊಸ್'' ಪದದ ಅವನ ಬಳಕೆಯ ನಿಖರವಾದ ಅರ್ಥವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಸೇರಿವೆ: "ಸ್ವರ್ಗದ ಗುಮ್ಮಟ", "ಆಕಾಶ ಗೋಳದ ಅಕ್ಷದ ತುದಿ", ಅಥವಾ ಗೋಳಾಕಾರದ ಕಾನ್ಕೇವ್ ಸನ್ಡಿಯಲ್. ) ಆದರೂ ಸಹ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವದ ಮೇಲೆ ಹೆರೊಡೋಟಸ್‌ನ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅವರು ದಿನದ ವಿಭಜನೆಯು ಹನ್ನೆರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ (ಮತ್ತು ವರ್ಷವನ್ನು ಸಾದೃಶ್ಯದ ಮೂಲಕ) ಈಜಿಪ್ಟಿನವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ, ಗ್ನೋಮನ್ ಈಜಿಪ್ಟಿನವರು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು, ಮತ್ತು "ಸ್ವರ್ಗದ ಗೋಳ" ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಬಳಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book|title=The Origin of the History of Science in Classical Antiquity|last=Zhmud|first=Leonid|publisher=Die Deutsche Bibliothek|year=2006}}</ref> ಥೇಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಗಣಿತವನ್ನು ಕಲಿತರು ಎಂಬ ನಿಲುವಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾದದ್ದು ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟಿನವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಸಮದ್ವಿಬಾಹು ತ್ರಿಕೋನದ ಮೂಲ ಕೋನಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎಸ್‌ಎನ್ ಬೈಚ್ಕೊವ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮನೆಗಾಗಿ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಾಗ - ಒಂದು ಸಮದ್ವಿಬಾಹು ತ್ರಿಕೋನದ ಅಡ್ಡ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಲ್ಲ (ಇದು ಛಾವಣಿಯ ರೇಖೆಯು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಬೇಕು), ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಚದರ ಪಿರಮಿಡ್ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖಗಳ ಮೂಲ ಕೋನಗಳು ಅಥವಾ ಅವು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Cooke"/> ಥೇಲ್ಸ್ ಯುಗದ ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈಜಿಪ್ಟಿನವರಲ್ಲಿ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ಸ್ಥಿತಿ ಇತ್ತು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಡಿಆರ್ ಡಿಕ್ಸ್ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ - "ಎರಡೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಅಂಕಿಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸರಿಯಾದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದವು. ತ್ರಿಕೋನಗಳು, ಆಯತಗಳು, ಟ್ರೆಪೆಜಾಯಿಡ್‌ಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ; ಈಜಿಪ್ಟಿನವರು ಚದರ ತಳವಿರುವ ಪಿರಮಿಡ್‌ನ ಹತಾಶೆಯ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಹುದು (ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಇದಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಾದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿದರು), ಮತ್ತು ವೃತ್ತದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿದರು..ಇದು ೩.೧೬೦೫ ರ [[ಪೈ|π]] ಗೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ-ಒಳ್ಳೆಯ ಅಂದಾಜು." <ref name="Dicks 294–309"/> ಇದು ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದೆಂದು ಡಿಕ್ಸ್ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ (ಇವರಿಗೆ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ) ಆದರೆ ಈ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಯಾಣದ ಕಥೆಗಳು ಶುದ್ಧ ಪುರಾಣ ಎಂದು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಬೃಹತ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳು "ಗ್ರೀಕರ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಅಳಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು" ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟಿನವರಿಗೆ "ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳ ಅನಾದಿ ಜ್ಞಾನ" (ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು "ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರಾಚೀನತೆ" (ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯನ್ ಅವಧಿಯ "ಹರ್ಮೆಟಿಕ್" ಸಾಹಿತ್ಯದಂತಹ ) ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಲ ನೀಡಲು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕೆಲವು ಆಲೋಚನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ..<ref name="Dicks 294–309"/> ಯುಡೆಮಸ್‌ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್ ಗ್ರೀಕ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಆದರೆ "ಅವನು ಮಿಲೇಟಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಏನೂ ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಡಿಕ್ಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="Dicks 294–309"/> "ಮಿಲೇಶಿಯನ್ನರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು" ಥೇಲ್ಸ್ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಹೋಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಹೆರೊಡೋಟಸ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಅಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕಲಿತಿರಬೇಕು. ಅವನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹೆರೊಡೋಟಸ್‌ನಿಂದ ನೈಲ್ ಪ್ರವಾಹದ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಥೇಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿರಬೇಕು. ಅಂತೆಯೇ ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರಬೇಕು, ಅವರು ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು - ಹೀಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಕಥೆ. ಪೈಥಾಗರಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಟೋ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಯಾವುದೇ ದೃಢೀಕರಿಸುವ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಪೋಕ್ರಿಫಲ್ ಕಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ರೇಖಾಗಣಿತವು "ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ [[ಅಂಕಗಣಿತ]] " ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರು ನಿಜವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು ಮತ್ತು "ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ" ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ., ಮತ್ತು ಯೂಕ್ಲಿಡ್, [[ಆರ್ಕಿಮಿಡೀಸ್|ಆರ್ಕಿಮಿಡಿಸ್]] ಮತ್ತು ಅಪೊಲೊನಿಯಸ್ ಅವರ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ 'ಪುರಾವೆಗಳ' ಸಾಮಾನ್ಯೀಕೃತ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಜ್ಞಾನದ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಪಸ್ ಕಡೆಗೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ." <ref name="Dicks 294–309"/> ಆದ್ದರಿಂದ ಥೇಲ್ಸ್ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡ ಪ್ರಮೇಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನನ್ನೂ ಕಲಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾವುದೇ ಗ್ರೀಕರು ಈಜಿಪ್ಟಿನ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲ). ಅಂತೆಯೇ ಕ್ರಿ.ಶ.ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಹಿಪ್ಪಾರ್ಕಸ್‌ನ ಸಮಯದವರೆಗೆ (ಶ. ಕ್ರಿ.ಶ.೧೯೦-೧೨೦) ವೃತ್ತದ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಭಾಗ ೩೬೦ಪದವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಲಿಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.<ref name="Dicks 294–309"/> ಹೆರೊಡೋಟಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ಪಿ. ಷ್ನಾಬೆಲ್ ನಂತಹ, ಗ್ರೀಕರು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಿತದ್ದು ೨೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಪಾದ್ರಿಯಾದ ಬೆರೋಸಸ್‌ನಿಂದ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.ಕ್ರಿ.ಪೂ. (ಆದರೆ ರೇಖಾಗಣಿತದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇದು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದೆ). ಥೇಲ್ಸ್ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳ ( [[ಅನ್ಯಾಕ್ಸಿಮೆಂಡರ್|ಅನಾಕ್ಸಿಮಾಂಡರ್]], ಅನಾಕ್ಸಿಮಿನೆಸ್, [[ಝೆನೊಫನೀಸ್|ಕ್ಸೆನೋಫೇನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಹೆರಾಕ್ಲಿಟಸ್ ನಂತಹ) ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗ್ರೀಕ್ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಜೆಎಲ್ ಹೈಬರ್ಗ್ "ಅದ್ಭುತ ಸಾದೃಶ್ಯಗಳ ಮಿಶ್ರಣ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಡಿಕ್ಸ್ ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.,<ref>{{Cite book|title=D. Math. Und Naturwiss. im Altertum|last=Gesch|first=J. L.|year=1925|location=Munich|page=50}}</ref> ಥೇಲ್ಸ್ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮತ್ತು ಕಲಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾನ್ ಬರ್ನೆಟ್ (೧೮೯೨) ಗಮನಿಸಿದರು <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/earlygreekphilo01burngoog|title=Early Greek Philosophy|last=Burnet|first=John|publisher=A. and C. Black|year=1892|page=[https://archive.org/details/earlygreekphilo01burngoog/page/n41 29]}}</ref> ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಪೈಥಾಗೋರಿಯನ್ನರ ಒಂದು ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಘವನ್ನು ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ನಿಯಮಿತ ಸಂಘಟನೆಯ ಊಹೆಯನ್ನು ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಥೇಲ್ಸ್, ಅನಾಕ್ಸಿಮಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಅನಾಕ್ಸಿಮಿನೆಸ್ ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ನಿರಂತರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಕಲ್ಪನೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ೧೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪ್ಡಿಯಾ ''ಸುಡಾ'' ಪ್ರಕಾರ, ಥೇಲ್ಸ್ ಅನಾಕ್ಸಿಮಾಂಡರ್‌ನ "ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಕೈನ್‌ಮ್ಯಾನ್" ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite book|url=https://academic.oup.com/mind/article/LXIX/275/318/1050408?searchresult=1|title=Popper on science and presocratics|last=G. S. Kirk|date=1 July 1960|work=Mind|publisher=Oxford University Press|volume=LXIX|page=330|format=PDF|doi=10.1093/mind/LXIX.275.318|issn=0026-4423|jstor=2251995|oclc=4649661606|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925095936/https://academic.oup.com/mind/article/LXIX/275/318/1050408?searchresult=1|archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|issue=275|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|url-status=bot: unknown}}</ref> ನಿಕೋಲಸ್ ಮೊಲಿನಾರಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ''ಆರ್ಕೈಯ'' ಕಲ್ಪನೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕಾಗಿ ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ, ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಿಲೆಟೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ಸಮೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರಾತನ ನೀರಿನ ದೇವತೆ ಅಚೆಲೋಯೊಸ್. ಒಬ್ಬ ಋಷಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಯಾತ್ರಿಕನಾಗಿ ಥೇಲ್ಸ್ ಅನೇಕ ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ತವರು ಅಚೆಲೋಯೊಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಪುರಾವೆಗಾಗಿ, ಹೈಡೋರ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ "ತಾಜಾ ನೀರು" ಎಂದರ್ಥ, ಮತ್ತು ''ಅಚೆಲೋಯಸ್'' ಅನ್ನು ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾರ-ಪರಿವರ್ತಕನಂತೆ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಏನನ್ನಾದರೂ ಆಗಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ನದಿಗಳನ್ನು "ಅಚೆಲೋಯಸ್‌ನ ಸಿನ್ಯೂಸ್" ಎಂದು ನೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇವತೆಗಳು ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ "ಎಲ್ಲವೂ ದೇವರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ" ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>Nicholas J. Molinari, Acheloios, Thales, and the Origin of Philosophy: A Response to the Neo-Marxians.</ref> == ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು == ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ, ಥೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸದ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಅಥವಾ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾನವ ಚಿಂತನೆಗೆ ಹೊಸದನ್ನು ತಂದರು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಣಿತ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಥೇಲ್ಸ್ ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಜ್ಞಾನ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಏನನ್ನಾದರೂ ಸೇರಿಸಿದರು, ಇದು ಬರವಣಿಗೆ ನಮಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ, ಮೊದಲು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಆಸಕ್ತರು ಆ ಹೊಸ ವಿಷಯ ಯಾವುದು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರಗಳು (ಕನಿಷ್ಠ) ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ವಿಧಾನ. ಉತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ಮುಂದಿನ ತಾರ್ಕಿಕ ಹಂತವೆಂದರೆ ಥೇಲ್ಸ್ ಇತರ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕೇಳುವುದು, ಅದು ಅವನ ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ (ಸರಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಾಗಿ). === ಸಿದ್ಧಾಂತ === ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಶೇಷಣಗಳೆಂದರೆ " ಭೌತಿಕವಾದಿ " ಮತ್ತು " ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ", ಇವು ಓಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಅವರನ್ನು "ಪ್ರಕೃತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ" ಎಂಬ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref>Turner, ''Catholic Encyclopedia''.</ref> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಅವರು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನಂತೆ ಆರಂಭಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವರು ಕಾರ್ಪೋರಾ, "ದೇಹಗಳು", ವಸ್ತುಗಳ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ==== ರಸೆಲ್ ==== ಚಿಂತನೆಯ ಮೇಲೆ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಮುದ್ರೆಯು ವಸ್ತುವಿನ ಏಕತೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ [[ಬರ್ಟ್ರಾನ್ಡ್ ರಸಲ್|ಬರ್ಟ್ರಾಂಡ್ ರಸ್ಸೆಲ್]] :<ref>''Wisdom of the West''</ref> ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುವು ಒಂದೇ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಊಹೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಸ್ತುವು ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿರುವುದು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಸುಂದರ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ರಸ್ಸೆಲ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ನೀತ್ಸೆ, ತನ್ನ ''ಫಿಲಾಸಫಿ ಇನ್ ದಿ ಟ್ರಾಜಿಕ್ ಏಜ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರೀಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಬರೆದರು:<ref>§ 3</ref> ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಅಸಂಬದ್ಧ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ನೀರು ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಗರ್ಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ನಾವು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವುದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ? ಇದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಮೂರು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಮೂಲ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಅದು ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ನೀತಿಕಥೆಗಳಿಲ್ಲದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣ, ಭ್ರೂಣೀಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರ, "ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ" ಎಂಬ ಚಿಂತನೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗಿಯೂ, ಈ ರೀತಿಯ ಭೌತವಾದವನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಭೌತವಾದದೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಾರದು. ಗುಣಗಳ ಮುಕ್ತ ಆಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಏಕತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಥೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಆಗಮನವು ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಮರಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜಾನ್ ಎಲೋಫ್ ಬೂಡಿನ್ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ ("ದೇವರು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿ"): ನಾವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.. ==== ಬೂಡಿನ್ ==== ಬೂಡಿನ್ "ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ" ಭೌತವಾದವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯ ವಸ್ತುಗಳು ತಲಾಧಾರದಿಂದ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಥೇಲ್ಸ್ ಈ ರೀತಿಯ ಭೌತವಾದದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ. ==== ಫೆಲ್ಡ್ಮನ್ ==== ನಂತರದ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಿಂತಕರು ತಮ್ಮ ನೀರಿನ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್ ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಅಥವಾ ಚಾಲ್ಡಿಯನ್ ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದು ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೇವರು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಅಬ್ರಹಾಂ ಫೆಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಇದು ನಿಕಟ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ದೇವರು ಅದರ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವರೆಗೆ ನೀರು ನಿರ್ಜೀವ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ನೀರು ಸ್ವತಃ ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲವಾಗಿದೆ. "ಎಲ್ಲವೂ ದೇವರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ" ಎಂದು ಅವರು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದೇವತೆಗಳ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು. ಈ ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಒಲಿಂಪಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite journal|last=Feldman|first=Abraham|title=Thoughts on Thales|url=https://archive.org/details/sim_classical-journal_1945-10_41_1/page/4|journal=The Classical Journal|volume=41|date=October 1945|pages=4–6|issue=1|issn=0009-8353|jstor=3292119}}</ref> ಇತರ ಚಿಂತಕರು ಪ್ರಪಂಚದ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ "ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರೊಬ್ಬರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಜಲವಾಸಿಗಳು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಫೆಲ್ಡ್ಮನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Feldman 4–6">{{Cite journal|last=Feldman|first=Abraham|title=Thoughts on Thales|url=https://archive.org/details/sim_classical-journal_1945-10_41_1/page/4|journal=The Classical Journal|volume=41|date=October 1945|pages=4–6|issue=1|issn=0009-8353|jstor=3292119}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFeldman1945">Feldman, Abraham (October 1945). </cite></ref> ಥೇಲ್ಸ್ "ಅಸಾಧಾರಣ ಶ್ರೀಮಂತ ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಬಂದರಿನ ಮಿಲೆಟಸ್‌ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಜೆ ಪ್ರಾಚೀನತೆ, ವೈನ್ ಮತ್ತು ತೈಲದ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿ. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸ್ರವಿಸುವ ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರ ಚಿಪ್ಪು-ಮೀನುಗಳನ್ನು ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದನು. ಬಂದರಿನಲ್ಲಿರುವ ದೋಣಿಗಳ ದೂರವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಫೆಲ್ಡ್‌ಮನ್ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಹಡಗು ಸಂಚರಣೆಗಾಗಿ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ನೈಲ್ ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ (ಈಜಿಪ್ಟ್ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ), ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಲಿಸ್ ನದಿಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಸೈನ್ಯವು ಅದನ್ನು ಮುನ್ನುಗ್ಗಬಲ್ಲದು. ನೀರನ್ನು ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿ ನೋಡುವ ಬದಲು ಥೇಲ್ಸ್ ಅಯೋನಿಯನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೂಟವನ್ನು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿದನು (ಮೈಕೇಲ್‌ನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ದೇವರಾದ ಪೋಸಿಡಾನ್‌ನ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ). ಈ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅಯೋನಿಯನ್ ಮರ್ಕೆಂಟೈಲ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಪೋಸಿಡಾನ್ ರಕ್ಷಣೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅವರು ಕರೆ ನೀಡಿದರು, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರ್ಷಿಯಾದ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಥೇಲ್ಸ್ "ನೀರು ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಲೆವೆಲರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಜೀವನಾಧಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಧಾತುರೂಪದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ" ಮತ್ತು "ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಾನಲ್" ಎಂದು ಥೇಲ್ಸ್ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಫೆಲ್ಡ್ಮನ್ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಫೆಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಪರಿಸರವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಥೇಲ್ಸ್ ಕಣ್ಣೀರು, ಬೆವರು ಮತ್ತು ರಕ್ತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀವನ ನೀಡುವ ಸರಕುಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದವು (ನೀರಿನ ದೇಹಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಗುಲಾಮರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬೆವರಿನ ಮೂಲಕ). ನದಿಗಳಿಂದ ತೆಗೆದ ಜೀವರಕ್ಷಕ ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದಂತಹ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅವರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೀನು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದ್ದನು. ಲೋಡೆಸ್ಟೋನ್ ತನ್ನೊಳಗೆ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಅದು ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಥೇಲ್ಸ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಫೆಲ್ಡ್ಮನ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಥೇಲ್ಸ್ "ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಮುದ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ನೀರು "ವೈನ್ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಜೇನುತುಪ್ಪ, ಜ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಡೈಗಳಲ್ಲಿನ ಟ್ರಾಫಿಕ್" ಗಳನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ವಿಶ್ವದ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ವಸ್ತುವು ಮೌಲ್ಯರಹಿತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ." <ref name="Feldman 4–6"/> ಫೆಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ "ನೀರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿತು. ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಮತ್ತು ಒಣ-ಸರಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ವೀರ್ಯ, ರಕ್ತ, ಬೆವರು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರು, ಒಂದು ಮೂಲಭೂತ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥ ನೀರು, ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ವಸ್ತುವಿನ ಮೂಲಕ ಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು." ಇದು ಅವನ ಸಮಕಾಲೀನರ " ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪೀಳಿಗೆಯ " ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ನೀರು ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಥೇಲ್ಸ್ ಹೇಗೆ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲು ನಮಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಫೆಲ್ಡ್‌ಮನ್ ಥೇಲ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ "ಎಲ್ಲವೂ ಆರ್ದ್ರತೆ" ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ಒಂದು ಕವಿತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ, ಬಹುಶಃ ವಿಡಂಬನೆ, ಥೇಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.<ref name="Feldman 4–6"/> === ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯ ಏರಿಕೆ === ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಥೇಲ್ಸ್ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ವಿಚಾರಿಸುವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಡ್ಮಂಡ್ ಹಸ್ಸರ್ಲ್ <ref>''The Vienna Lecture''</ref> ಹೊಸ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾತ್ವಿಕ ಮನುಷ್ಯನು "ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಚನೆ"ಯಾಗಿದ್ದು, "ಪ್ರೀಗಿವ್ಡ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ" ದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುವುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧವಾದ "ತಂತಾನೆ ಸತ್ಯ ಏನು ಎಂಬುದರ ವಿಚಾರಣೆ"; ಅಂದರೆ ಸತ್ಯದ ಆದರ್ಶ. ಇದು ಥೇಲ್ಸ್‌ನಂತಹ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಹಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆದರ್ಶವು ಸಮಾಜದ ರೂಢಿಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. === ವರ್ಗೀಕರಣ === " ಪೂರ್ವ-ಸಾಕ್ರಟಿಕ್ " ಎಂಬ ಪದವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಆರಂಭಿಕ ದಾರ್ಶನಿಕರನ್ನು ವಸ್ತುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಯೋನಿಯನ್ ಅಥವಾ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ-ಸಾಕ್ರಟಿಕ್ಸ್ ಅಲ್ಲದ ಅಥೆನಿಯನ್ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ಜೊತೆ ಅವರು "ಅಯೋನಿಯನ್" ಅನ್ನು ವಿಶಾಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರು. ತಾತ್ವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆಯು ಅಷ್ಟೇ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಯೋನಿಯನ್ ಅಥವಾ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಏಕತೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು "ಅಯೋನಿಯನ್" ಶಾಲೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವವರೆಗೆ ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಶಾಲೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಧಾನವು ಮೈಲೇಶಿಯನ್ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗಿದೆ. ಅವರು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ವಸ್ತುವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಪುರಾತನ ಬರಹಗಾರರು ಅವರನ್ನು "ಮಿಲೇಟಸ್‌ನ" ಮೈಲಿಸಿಯೊಯಿ ಎಂದು ಅರ್ಹತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. == ಇತರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ == [[ಚಿತ್ರ:Louisstgaudens1.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Louisstgaudens1.jpg/220px-Louisstgaudens1.jpg|thumb| ''ಥೇಲ್ಸ್ (ವಿದ್ಯುತ್)'', "ದಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ರೈಲ್ರೋಡಿಂಗ್" ನಿಂದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ (೧೯೦೮), ಯೂನಿಯನ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮುಖ್ಯ ಮುಂಭಾಗ (ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್)]] ಥೇಲ್ಸ್ ಇತರ ಗ್ರೀಕ್ ಚಿಂತಕರ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದರು. ಕೆಲವರು[[ಅನ್ಯಾಕ್ಸಿಮೆಂಡರ್|ಅನಾಕ್ಸಿಮಾಂಡರ್]] ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಶಿಷ್ಯ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆರಂಭಿಕ ಮೂಲಗಳು ಅನಾಕ್ಸಿಮಾಂಡರ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ಪೈಥಾಗರಸ್]], ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಥೇಲ್ಸ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಅನೇಕ ದಾರ್ಶನಿಕರು ಅಲೌಕಿಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ನಿಸರ್ಗ|ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ]] ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್ ನ ದಾರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು; ಇತರರು ಅಲೌಕಿಕ ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಪುರಾಣ ಅಥವಾ [[ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮದ]] ಬದಲಿಗೆ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಸಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪೂರ್ವದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ''ಪುರಾಣಗಳಿಗಿಂತ'' ''ಲೋಗೋಗಳ'' ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಚಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿಂತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಅವನು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ಈ ಎರಡು ಆಳವಾದ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ''ಪುರಾಣಗಳು'' ಪವಿತ್ರ ಮೂಲದ ಕಥೆಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ''ಲೋಗೊಗಳು'' ವಾದದ ಸುತ್ತಲೂ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಮನುಷ್ಯನು ಜಗತ್ತನ್ನು ತಾನು ನೋಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲು ಬಯಸಿದಾಗ, ಅವನು ಅದನ್ನು ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿಂತನೆಯು ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದಲ್ಲದೆ ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ''ಲೋಗೋ'' ಚಿಂತಕನು ವಿಶ್ವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ವಿಧಾನವು ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿಂತಕನ ಮಾರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ''ಲೋಗೋಗಳು'' ವೈಯಕ್ತಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಯೋಚಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅಮೂರ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಇದು ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ವಾದದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ವಾದದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. == ಮೂಲಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Nuremberg_chronicles_f_59r_2.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Nuremberg_chronicles_f_59r_2.png/180px-Nuremberg_chronicles_f_59r_2.png|thumb|232x232px| ಥೇಲ್ಸ್, ನ್ಯೂರೆಂಬರ್ಗ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್.]] ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಕಾರಣ, ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯು ಅವನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರಣದಿಂದ, ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಮೌಖಿಕ ಕಥೆಗಳು ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಶನ್‌ಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳು ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಂತರ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಸತ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. === ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದ ವರ್ಗೀಕರಣ === ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಡಿಆರ್ ಡಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಥೇಲ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೩೨೦ ರ ಹಿಂದಿನವುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರದ (ಕೆಲವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೫ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಕ್ಲಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ.೬ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಸಿಯಾದ ಸಿಂಪ್ಲಿಸಿಯಸ್ ಅವರ ಯುಗದ ನಂತರ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಹಸ್ರಮಾನದ ನಂತರ ಬರೆಯುವುದು).<ref name="Dicks, D. R. 1959">{{Cite journal|last=Dicks|first=D. R.|title=Thales|url=https://archive.org/details/sim_classical-quarterly_1959-11_9_2/page/294|pages=294–309|journal=The Classical Quarterly|volume=9|date=November 1959|issue=2|doi=10.1017/S0009838800041586}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDicks1959">Dicks, D. R. (November 1959). </cite></ref> ಮೊದಲ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ [[ಹೆರೊಡೋಟಸ್]], [[ಪ್ಲೇಟೊ|ಪ್ಲೇಟೋ]], [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]], [[ಅರಿಸ್ಟೋಫೆನೀಸ್|ಅರಿಸ್ಟೋಫೇನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಥಿಯೋಫ್ರಾಸ್ಟಸ್ ಸೇರಿವೆ. ಎರಡನೇ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ಲೌಟಸ್, ಏಟಿಯಸ್, ಯುಸೆಬಿಯಸ್, ಪ್ಲುಟಾರ್ಚ್, ಜೋಸೆಫಸ್, ಇಯಾಂಬ್ಲಿಕಸ್, ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್, ಥಿಯೋನ್ ಆಫ್ ಸ್ಮಿರ್ನಾ, ಅಪುಲಿಯಸ್, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್, ಪ್ಲಿನಿ ದಿ ಎಲ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಟ್ಜೆಟ್ಜೆಸ್ ಇತರರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ==== ಆರಂಭಿಕ ಮೂಲಗಳು ==== ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಮೂಲಗಳು (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೩೨೦ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರ ಮಿಲೇಶಿಯನ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ( [[ಅನ್ಯಾಕ್ಸಿಮೆಂಡರ್|ಅನಾಕ್ಸಿಮಾಂಡರ್]] ಮತ್ತು ಅನಾಕ್ಸಿಮಿನೆಸ್ ) ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದವು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಹೆರೊಡೋಟಸ್]] ) ಅಥವಾ ಅವನ ಮರಣದ ಕೆಲವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ದಿನದ ಗ್ರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ==== ನಂತರದ ಮೂಲಗಳು ==== ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ನಂತರದ ಮೂಲಗಳು ೭೦೦ ರಿಂದ ೧,೦೦೦ ದವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವಾರು "ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಕಲನಕಾರರ ಶಾಸನಗಳಾಗಿವೆ." ಇದರಲ್ಲಿ "ವಿವಿಧ ಮಟ್ಟದ ಸಮರ್ಥನೀಯತೆಯ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳು" ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ (ಡಿಆರ್ ಡಿಕ್ಸ್ ನಂತಹ) "ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯವಿಲ್ಲ" ಡಿಕ್ಸ್ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಗತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ "ಅಧಿಕಾರಿಗಳ" ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ-ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅವನು ಮೈಲೇಶಿಯನ್ ಅಥವಾ ಫೀನಿಷಿಯನ್, ಅವನು ಯಾವುದೇ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೋ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೋ, ಅವನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಒಂಟಿಯಾಗಿದ್ದರೂ-ಹೆಚ್ಚು ಅವನಿಗೆ ಸಲ್ಲುವ ನಿಜವಾದ ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಡಿಮೆ." ==== ಎರಡು ಮೂಲ ಗುಂಪುಗಳ ಹೋಲಿಕೆ ==== ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಚೀನ ಬರಹಗಾರರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಂತರದ ಲೇಖಕರ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಡಿಕ್ಸ್ ಅವರು ಆರಂಭಿಕ ಬರಹಗಾರರಾದ ಥೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು "ಗ್ರೀಸ್‌ನ ಏಳು ಋಷಿಗಳು" ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಡುವ ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ನಂತರದ ಲೇಖಕರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುವುದು. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಯುಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ, ಥೇಲ್ಸ್, ಸೊಲೊನ್, ಪ್ರಿಯೆನ್ ಬಯಾಸ್, ಪಿಟ್ಟಾಸ್ ಆಫ್ ಮೈಟಿಲೀನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು "ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಗ್ರೀಕರು ಕಾನೂನು ನೀಡುವವರು ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಗಹನವಾದ ಚಿಂತಕರು ಮತ್ತು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗಿಂತ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು." <ref name="Dicks, D. R. 1959"/> ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕುಂಬಾರರ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಆಂಕರ್‌ನ ಮೂಲ ಎಂದು ಪ್ಲೇಟೋ ಅವನನ್ನು ( ಅನಾಚಾರ್ಸಿಸ್ ಜೊತೆಗೂಡಿ) ಹೊಗಳುತ್ತಾನೆ. ಎರಡನೇ ಗುಂಪಿನ ಬರಹಗಾರರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೩೨೦ ರ ನಂತರ ಕೆಲಸ) "ನಾವು ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವರು ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯಾ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ." <ref name="Dicks, D. R. 1959"/> "ಹಿಂದಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕಿಂತ [ಅಲ್ಲಿ] ಅವರು ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ಹೊಂದಿರುವ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೆಚ್ಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ನಂತರದ ಡಾಕ್ಸೋಗ್ರಾಫರ್‌ಗಳು [ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಡಿಕಾರ್ಕಸ್ ] ಅವನ ಮೇಲೆ ಮುಗಿಬಿದ್ದರು. ಅವನನ್ನು ಅತಿಮಾನುಷ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳು." ==== ಡಿಕ್ಸ್ ಸೂಚಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆ ==== ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಯುಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನಂತರದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಲೇಖಕರು ("ಎಪಿಟೋಮೇಟರ್‌ಗಳು, ಎಕ್ಸ್‌ಸೆರ್‌ಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪೈಲರ್‌ಗಳು" <ref name="Dicks, D. R. 1959"/> ) ವಾಸ್ತವವಾಗಿ "ಬಳಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು" ಎಂದು ಡಿಕ್ಸ್ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಉಳಿದಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ನಿಜವಾಗಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಓದುವುದು ನಮಗೆ ಎರಡನೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೂರನೇ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕನೇ ಅಥವಾ ಐದನೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ, ಮಧ್ಯಂತರ ಮೂಲಗಳ ಈ ಬಳಕೆಯು, ಶತಮಾನದಿಂದ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ನಕಲು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ನಕಲು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಪ್ರತಿ ಬರಹಗಾರನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿನ ದೋಷಗಳು, ತಪ್ಪಾದ ವಿವರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಫಲವತ್ತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. "ಥೇಲ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ನಂತರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಕೆಲವು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ನಂತರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು" ಎಂದು ಡಿಕ್ಸ್ ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರದ ಬರಹಗಾರರು ನಂತರದ ಲೇಖಕರಿಂದ ನಕಲು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ನಂತರ ಬಂದವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ "ಹೀಗೆ, ಅವರು ವಿಭಿನ್ನ ಲೇಖಕರು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಬಹುದು. ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ನೈಜತೆಯ ಭ್ರಮೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು." === ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ === ಥೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ತಾತ್ವಿಕ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ ಸಂದೇಹಗಳು ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ "ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಸ್ವಂತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ಡಾಕ್ಸೊಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ತಪ್ಪಾದ ಶಾಸನಗಳಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು".<ref name="Dicks, D. R. 1959"/> (ಅದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ [[ಅನ್ಯಾಕ್ಸಗೊರಾಸ್|ಅನಾಕ್ಸಾಗೋರಸ್‌ಗೆ]] ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ) ಥೇಲ್ಸ್ ಸಾವಿನ ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ವೃತ್ತಿಪರ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ನ]] ಬೋಧಕ, ಬರೆದ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನಿಂದ]] ಬಂದವು. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್, ತನ್ನ ಉಳಿದಿರುವ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಅವನು ಬಹುಶಃ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಇತರ ಲೇಖಕರ ಕೃತಿಗಳಾದ [[ಹೆರೊಡೋಟಸ್]], ಹೆಕಟೇಯಸ್, [[ಪ್ಲೇಟೊ|ಪ್ಲೇಟೋ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಈಗ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವುದು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ವತಃ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಸ್ವಂತ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿಯಾಗಿ.<ref>See Aristotle, Metaphysics Alpha, 983b 1–27.</ref> ಜಾಫ್ರಿ ಕಿರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ರಾವೆನ್, ಪ್ರಿ-ಸಾಕ್ರಟಿಕ್ಸ್ನ ತುಣುಕುಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಕಲನಕಾರರು, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ನ "ತೀರ್ಪುಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಸತ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಮುಗ್ಗರಿಸುವ ಪ್ರಗತಿಯ ಹಿಂದಿನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವಿರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite book|title=The Presocratic Philosophers|last=Kirk|first=G. S.|last2=Raven|first2=J. E.|publisher=Cambridge University Press|year=1957|pages=74–98|chapter=Chapter II: Thales of Miletus|chapter-url=https://archive.org/details/presocraticphilo033229mbp/page/74}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKirkRaven1957">Kirk, G. S.; Raven, J. E. (1957). </cite></ref> ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇತ್ತು. ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಲಿಖಿತ ಎರಡನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಪುರುಷರು ಓದುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರೂಪದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೈಲೋಮಾರ್ಫಿಸಂ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಒಮ್ಮೆ ಬಹಳ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತರ್ಕವಾದಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿರುವ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರೂಪದ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಥೇಲ್ಸ್‌ನಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಥೇಲ್ಸ್ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನೇ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಿ. ಸ್ನೆಲ್‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಿಪ್ಪಿಯಸ್‌ನ ಪೂರ್ವ-ಪ್ಲೇಟೋನಿಕ್ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಡಿಕ್ಸ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ."ಐದನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಅಯೋನಿಯನ್ನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಸಮರ್ಥನೀಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿದೆ" <ref name="Dicks, D. R. 1959"/> ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಆರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅನಾಕ್ಸಿಮಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಕ್ಸೆನೋಫೇನ್ಸ್ ಅವರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ನ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಸಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪೂರ್ವದ ವಸ್ತುಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಶೂನ್ಯವಾಗಿದೆ (ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ನ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಥಿಯೋಫ್ರಾಸ್ಟಸ್ ಮತ್ತು ಯುಡೆಮಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ನಂತರ ಅನುಸರಿಸುವವರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಸಾಧ್ಯತೆ). === ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್ === ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಿತೀಯ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಲಾರ್ಟಿಯಸ್. " ''ಪ್ರಖ್ಯಾತ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳ ಜೀವನ'' ". ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಡಯೋಜೆನಿಸ್ ಹೆಚ್ಚು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಲ್ಲ. ಆ ಕೃತಿಯ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ, ಆರಂಭಿಕ ದಾರ್ಶನಿಕರನ್ನು "ಅಯೋನಿಯನ್" ಮತ್ತು "ಇಟಾಲಿಯನ್" ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲು ಅವನು ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರನ್ನು ಅಯೋನಿಯನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಗಣನೀಯ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿರೋಧಾಭಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ "ಐಯೋನಿಯನ್ ಸ್ಕೂಲ್" ನ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೀರ್ಘ ವಿಭಾಗ. ಥೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಎರಡು ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಮರಣದ ನಂತರ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಡಯೋಜೆನೆಸ್ ಬರೆದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಮೂಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುಕಥೆಯಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ." <ref>See {{Cite book|url=https://archive.org/details/philosophybefore00mcki/page/5|title=Philosophy Before Socrates|last=McKirahan|first=Richard D., Jr.|publisher=Hackett|year=1994|isbn=978-0-87220-176-7|location=Indianapolis|page=[https://archive.org/details/philosophybefore00mcki/page/5 5]}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ ಥೇಲ್ಸ್‌ನ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ದಂತಕಥೆಯಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಕಾಳಜಿ. ಡಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ವರ್ನರ್ ಜೇಗರ್ ಅವರಂತಹ ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಪೂರ್ವ-ಸಾಕ್ರಟಿಕ್ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿತ್ರದ ತಡವಾದ ಮೂಲವನ್ನು ನೋಡಲು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಒಂದು ರಚನೆಯಾಗಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಕಾರಣವಾದ ಮೂಲ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಕೊರತೆಯ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ನಂತರದ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, "ಆರಂಭಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಣವು ಪ್ಲೇಟೋನಿಂದ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌‌ನ ತಕ್ಷಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳವರೆಗೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು".<ref>{{Cite book|title=Aristotle|url=https://archive.org/details/aristotle0000wern_i6t7|last=Jaeger|first=Werner|year=1948|edition=2nd|page=[https://archive.org/details/aristotle0000wern_i6t7/page/454 454]}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 6awc3fz6b96jbl27g1kly25fb10k50e ಗೌರಿ ಅಯ್ಯೂಬ್ 0 146107 1434290 1345704 2026-10-24T18:49:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434290 wikitext text/x-wiki   {{Infobox writer|image=|image_size=|birth_date={{birth date|1931|02|13}}|death_date=೧೩ ಜುಲೈ ೧೯೯೮|language=ಬೆಂಗಾಲಿ}} {| class="infobox vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline;">ಗೌರಿ ಅಯ್ಯೂಬ್</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ಜನನ | class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |<span style="display:none">(<span class="bday">1931-02-13</span>)</span>೧೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೩೧<br /><br />[[ಪಾಟ್ನಾ]], [[ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒರಿಸ್ಸಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ಮರಣ | class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |೧೩ ಜುಲೈ ೧೯೯೮<span style="display:none">(1998-07-13)</span> (ವಯಸ್ಸು&nbsp;೬೭)<br /><br />[[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಭಾರತ]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ಉದ್ಯೋಗ | class="infobox-data role" style="line-height:1.4em;" |ಸಮಾಜ ಸೇವಕ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ಭಾಷೆ | class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |ಬೆಂಗಾಲಿ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ | class="infobox-data category" style="line-height:1.4em;" |ಭಾರತೀಯ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ಶಿಕ್ಷಣ | class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |ಬಂಕಿಪುರ ಬಾಲಕಿಯರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ಕಾಲೇಜು | class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |[[ಮಗಧ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜು]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ವಿಷಯ | class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳು | class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |''ತುಚ್ಚಾ ಕಿಚು ಸುಖ್ ದುಃಖ'', ''ಡೋರ್ ಪ್ರೊಡೆಶರ್ ಸಂಕೀರ್ನೋ ಪಾತ್'', ''ಈ ಜೆ ಅಹಾನಾ'' |- ! class="infobox-label" scope="row" style="line-height:1.2em; padding-right:0.65em;" |ಪತಿ | class="infobox-data" style="line-height:1.4em;" |ಅಬು ಸಯೀದ್ ಅಯ್ಯೂಬ್ |} '''ಗೌರಿ ಅಯ್ಯೂಬ್''' ( ೧೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೩೧ - ೧೩ ಜುಲೈ ೧೯೯೮) [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]] (ಕಲ್ಕತ್ತಾ) ಮೂಲದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕಿ. ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಅಬು ಸಯೀದ್ ಅಯ್ಯೂಬ್ <ref>{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Qureshi|first=Mahmud Shah|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Ayyub, Abu Sayeed|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ayyub,_Abu_Sayeed|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330035217/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ayyub,_Abu_Sayeed|archive-date=2016-03-30|access-date=2022-10-16|url-status=dead}}</ref> ( ೧೯೦೬ - ೧೯೮೨ ) ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದ ಗೌರಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, ಅನುವಾದಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದದ ಪ್ರಚಾರ, ೧೯೭೧ ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಕ್ರಿಯ ನೆರವು ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ|೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ]] ಘೋಷಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿಯ ವಿರೋಧಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೯೭೧ ರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನಾಥರಾದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿ <ref>{{Cite web|url=http://khelaghar.in/|title=Khelaghar|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602100827/http://khelaghar.in/|archive-date=2 June 2013|access-date=17 June 2013}}</ref> ''ಖೇಲಾಘರ್'' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ ಮೈತ್ರೇಯಿ ದೇವಿ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಮೈತ್ರೇಯಿ ದೇವಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ ಅಯ್ಯೂಬ್ ಖೇಲಾಘರ್‌ನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗೌರಿ ಅಯ್ಯೂಬ್ ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ [[ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ವಿಶ್ವಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೬೩ - ೯೧ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಶ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಾಯತನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. == ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ == === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ === ಗೌರಿ ದತ್ತಾ ೧೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೩೧ ರಂದು ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಧೀರೇಂದ್ರ ಮೋಹನ್ ದತ್ತಾ. ಧೀರೇಂದ್ರ ಮೋಹನ್ ದತ್ತಾ ಅವರು ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ತಾಯಿ ನಿರುಪಮಾ ದತ್ತಾ ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೌರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರಿಯರು ಇದ್ದರು. ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬವು ಹಿಂದಿನ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಪಾಟ್ನಾದಿಂದ ಮೈಮೆನ್‌ಸಿಂಗ್‌ಗೆ (ಈಗ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿದೆ]] ) ಬೆಳೆಸಿದ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪ್ರಯಾಸಕರ ಪ್ರಯಾಣವು ಅವಳ ಆರಂಭಿಕ ನೆನಪುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆಕೆಯ ಗಾಂಧೀವಾದಿ ( ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಗಾಂಧಿವಾದಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ) ತಂದೆ ಮಿತವ್ಯಯದ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಅದು ಆಕೆಯ ವಯಸ್ಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು. === ಶಿಕ್ಷಣ === ಗೌರಿ ಬಂಕಿಪುರದ ಬಾಲಕಿಯರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗೆ ಹೋದರು. ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ನಡೆದ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಗಿಯರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಮಗಧ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಮಧ್ಯಂತರ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ <ref>[http://www.magadhmahilacollege.org/ Magadh Mahila College]</ref> ಅವರು ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಇಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ವಿರೋಧಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆಕೆ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಒಂದೆರಡು ರಾತ್ರಿಗಳು ಆಕೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ೧೯೫೦ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ವಿಶ್ವ ಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಅವಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಗೊಂದಲಗಳಿಲ್ಲದೆ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ( ೧೯೫೨ ) ಬಿಎ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತನ್ನ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ೨೫ ವರ್ಷ ಹಿರಿಯನಾದ ಅಬು ಸಯೀದ್ ಅಯ್ಯೂಬ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವರು ೧೯೫೩ ರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ೧೯೫೫ [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ]] ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಎಂಬ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. [[ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ|ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ]] ತಂಗಿದ್ದಾಗ ಅವರು ನೆಮೈ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ <ref>[https://www.theguardian.com/culture/2011/apr/03/nimai-chatterji-obituary Nemai Chattopadhyay]</ref> ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯೋತ್ಸವವನ್ನು <ref>Ghosh, Shankha (1998) ''Atmabishvas e sahaj'', Chaturanga Vol. 58 No. 2, pp. 164–5</ref> ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಅದು ಹಿನ್ನೋಟದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೫೩ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಉತ್ಸವವು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] (ಆಗಿನ ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ) ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] ಬಂಗಾಳಿ ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಕವಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉರ್ದುವನ್ನು ಹೇರುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಬಂಗಾಳಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಢಾಕಾದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಇದು ಸ್ಮರಿಸಿತು. ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡದಿದ್ದರೂ ಇದು ಭಾಷಾ ಆಂದೋಲನದ ( ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷಾ ಚಳವಳಿಯ ) ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋದಿಂದ]] [[ವಿಶ್ವ ಮಾತೃ ಭಾಷೆ ದಿವಸ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಮಾತೃಭಾಷಾ ದಿನವಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ "ಭಾಷಾ ದಿಬಾಸ್" ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. === ವೃತ್ತಿಪರ ಜೀವನ === ಉಷಾಗ್ರಾಮ್ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಮಿಷನ್ ( ೧೯೫೩ ), ಸೌತ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ( ೧೯೫೫ - ೧೯೫೭ ) ಮತ್ತು ಜೋಧ್‌ಪುರ ಪಾರ್ಕ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಅಧ್ಯಾಪನದ ನಂತರ ಅವರು ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶಿಕ್ಷಾಯತನ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ <ref>[http://www.shrishikshayatancollege.org/ Shri Shikshayatan College]</ref> ಸೇರಿದರು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮೊದಲು ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.<ref>Chakraborty, Amita (1998). "Manabikatai chhilo tar dhyangyan (Humanism was her guiding principle)", ''Rabindra Bhabna'', Vol. 12, Issue 3, p.42</ref> ಗೌರಿ ಅಯ್ಯೂಬ್ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ೧೩ ಜುಲೈ ೧೯೯೮ ರಂದು ತನ್ನ ೬೭ ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. <ref>''Pratideen'' [http://epratidin.in/ Obituary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130708122310/http://epratidin.in/ |date=2013-07-08 }} 14 July 1998</ref> == ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == === ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞೆ === ಅವರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದರು. ಹಲವಾರು ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಬಂಗಾಳಿ ಕಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಂವಾದ ನಡೆಸಿದ ಜಪಾನಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಸಾಯುಕಿ ಉಸುದಾ, ನರಿಯಾಕಿ ನಕಾಜಾಟೊ ಮತ್ತು ಕ್ಯೋಕೊ ನಿವಾ ಅವರು ನಂತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಬೋಧನಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಕಾದಂಬರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಳವಾದ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಟಾಗೋರ್ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ (ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ) ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. === ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ === ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ <ref>[http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/january/13/newsid_4098000/4098363.stm Calcutta riots]</ref> ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರ ನಡುವಿನ ಗಲಭೆಯಿಂದ ಸಕ್ರಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಕೆಯ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಮೈತ್ರೇಯಿ ದೇವಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಶಿಬಿರಗಳು ಮತ್ತು ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಭೇಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಗೌರಿ ಅಯ್ಯೂಬ್ ಅವರು ೧೯೭೧ ರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಸಹಾಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಜನರಿಗೆ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅದಲ್ಲದೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಸಹಾಯ, ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು. ಆಕೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ "ಖೇಲಾಘರ್" <ref>{{Cite web|url=http://khelaghar.in/|title=Khelaghar|archive-url=https://web.archive.org/web/20130602100827/http://khelaghar.in/|archive-date=2 June 2013|access-date=17 June 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20130602100827/http://khelaghar.in/ "Khelaghar"]. Archived from [http://khelaghar.in/ the original] on 2 June 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 June</span> 2013</span>.</cite></ref> ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನಾಥರಾದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಅವಳ ಅನೇಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ (ಮರಣೋತ್ತರ) ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಿಬರೇಷನ್ಸ್ ವಾರ್ ಗೌರವದಿಂದ<ref>[http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=254732 Liberation War Honour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070220/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=254732 |date=2016-03-04 }}</ref> ಗೌರವಿಸಿತು. === ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ === ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ೧೯೭೫ - ೭೭ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಚಲಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರ್‍ಯಾಲಿಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುವ ಮೂಲಕ ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಜೈಲುವಾಸದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ|ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್]] ಮತ್ತು ಗೌರ್ ಕಿಶೋರ್ ಘೋಷ್ ಅವರಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರೊಂದಿಗೆ ಮುಚ್ಚಿದ ಬಾಗಿಲಿನ ಸಭೆಗಳನ್ನು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ) ನಡೆಸಿದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಅವಧಿಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಕಂಬಿಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಳೆದರು. <ref>Dutta, Jyotirmoy (1998) ''Dheu-samudrer shikharey ekti batighar'', Desh 8 August (1998) p. 80</ref> === ಬರಹಗಾರ್ತಿ === ಬೆಂಗಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಅವುಗಳ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ "ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಸೌಂದರ್ಯ" ಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. <ref>Majumdar, Swapan (1987). ''Indian Literature'', Vol. 30, No. 6, p.38 (https://www.jstor.org/stable/23337257)</ref> ಉರ್ದು ಕವಿಗಳಾದ ಗಾಲಿಬ್ ಮತ್ತು ಮೀರ್ ಅವರ ಅನುವಾದಗಳ <ref>Abu Sayeed Ayyub and Gauri Ayyub (1976) ''Ghalib-er Ghazal thekey'', Dey's Publishing, Kolkata</ref> <ref>Abu Sayeed Ayyub and Gauri Ayyub (1987) ''Meer-er Ghazal thekey'', Dey's Publishing, Kolkata</ref> ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಉರ್ದುವಿನಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಪಾನೀ ಕವಿ ಮಾಟ್ಸುವೊ ಬಾಷೋ ಅವರ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನವನ್ನು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕ್ಯೋಕೊ ನಿವಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಸ್ವಂತ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಬು ಸಯೀದ್ ಅಯ್ಯೂಬ್‌ನ <ref>{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Qureshi|first=Mahmud Shah|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Ayyub, Abu Sayeed|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ayyub,_Abu_Sayeed|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330035217/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ayyub,_Abu_Sayeed|archive-date=2016-03-30|access-date=2022-10-16|url-status=dead}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFQureshi2012">Qureshi, Mahmud Shah (2012). [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ayyub,_Abu_Sayeed "Ayyub, Abu Sayeed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160330035217/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ayyub,_Abu_Sayeed |date=2016-03-30 }}. In [[ಸಿರಾಜುಲ್ ಇಸ್ಲಾಂ|Islam, Sirajul]]; Jamal, Ahmed A. (eds.). ''Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh'' (Second&nbsp;ed.). [[ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|Asiatic Society of Bangladesh]].</cite></ref> ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರತಿಲೇಖನ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅವಳು ನೀಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವು ಪಾರ್ಕಿನ್ಸನ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅಸಮರ್ಥನಾದ ನಂತರ ಬಂದಿತು. === ಅಜ್ಜಿ === ಆಕೆಯ ಏಕೈಕ ಮೊಮ್ಮಗ ಶ್ರೇಯಾ ಅಹನಾ ಅವರ ಆಳವಾದ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನೆನಪುಗಳ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ( ಎನ್ ''ಅಹಾನಾ-ಕೆ ನಿಯೇ'' ) ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite book|title=Ahana-ke niye|last=Ayyub|first=Gauri|date=2015|publisher=Gangchil|isbn=978-93-84002-33-6|location=Kolkata}}</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು == === ಪುಸ್ತಕಗಳು === * ''ತುಚ್ಚಾ ಕಿಚು ಸುಖ್ ದುಃಖ'' ( ಡೇಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ೧೯೮೬ ): ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ. * ''ಡೋರ್ ಪ್ರೊಡೆಶರ್ ಸಂಕೀರ್ನೋ ಪಾತ್'' (ಡೇಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ೧೯೯೦ ): ಜಪಾನೀಸ್ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನದ ಬಂಗಾಳಿ ಅನುವಾದ (ಕ್ಯೋಕೊ ನಿವಾ ಜೊತೆ). * ಈ ''ಜೆ ಅಹಾನಾ'' ( ಪ್ಯಾಪಿರಸ್, ೧೯೯೬ ): ಅವಳ ಮೊಮ್ಮಗಳ ಕಥೆಗಳು ( ಬಂಗಾಲಿಯಲ್ಲಿ ). * ''ಅಹಾನಾ - ಕೆ ನಿಯೆ'' ( ಗಾಂಗ್ಚಿಲ್, ೨೦೧೫ ): ಅವಳ ಮೊಮ್ಮಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ: ಅಹಾನಾ (ಬಂಗಾಲಿಯಲ್ಲಿ). * ''ಅಮಡರ್ ಡುಜೋನರ್ ಕಥಾ: ಎಬಾಂಗ್ ಅನ್ಯನ್ಯಾ'' ( ಡೇಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ೨೦೧೩ ): ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಕಲೆಕ್ಟೆಡ್ ವರ್ಕ್ಸ್ (ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ). === ಆಯ್ದ ಲೇಖನಗಳು === * ''ಕಬಿಲನಮಹ್ ಥೇಕಿ ಬಸುಧಾರ: ಅಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಚೋಯರ್ ಸೂತ್ರ ( ಅಪೂರ್ಣ ತಿಳುವಳಿಕೆ )'', ಚತುರಂಗ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೪, ಪುಟಗಳು ೪೧೨ - ೪೨೨ * ''ಹಿಂದೂ-ಮುಸಲ್ಮಾನ್ ಬಿರೋಧ್: ರವೀಂದ್ರನಾಥರ್ ಚೋಖೆ (ದಿ ಹಿಂದೂ - ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್: ಟ್ಯಾಗೋರ್ಸ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್)'', ಚತುರಂಗ ಜನವರಿ ೧೯೮೮, ಪುಟಗಳು ೭೭೭ - ೭೯೦ * ''ರವೀಂದ್ರಿಕ್ ಶಿಕ್ಷಯ್ ಮುಕ್ತಿ ಓ ಶೃಂಖಲಾ (ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಬೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತು)'', ರವೀಂದ್ರ ಭಾವನಾ ಸಂಪುಟ. ೧೮, ಸಂ. ೧ ( ೧೯೯೪ ) ಪುಟಗಳು ೧ - ೨೭ * ''ಖಂಡಿತಾ ಪ್ರತಿಮಾ (ವಿಚ್ಛೇದಿತ ವಿಗ್ರಹಗಳು)'', ದೇಶ ೧೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭, ಪುಟಗಳು ೨೮ - ೩೨ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * ನಹರ್, ಮಿರಾತುನ್ ( ಸಂ. ) ''ಕೃತಜ್ಞತಾರ್ ಅಶ್ರುಬಿಂದು – ಗೌರಿ ಅಯ್ಯೂಬ್: ಸ್ಮಾರಕಗ್ರಂಥ (ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಕಟಣೆ)'', ( ಡೇಸ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ೨೦೦೧ ). * ವಿಂಟರ್, ಜೋ ''ಗೌರಿ ಅಯ್ಯೂಬ್ – ಆನ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಬೀಯಿಂಗ್'', ೧೧೯ - ೧೨೦. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}}{{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೯೮ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೧ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] cvew3hyjtvea7adjajfcyk2zeb7xl9j ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಸರೋವರ 0 146490 1434293 1345861 2026-10-24T19:00:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434293 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water |name=ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಸರೋವರ |native_name={{plainlist}} |image=Great Bear Lake (de).png |image_size=300 |pushpin_map=ಕೆನಡಾ ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು |caption=ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಲೇಕ್, ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು |image_bathymetry= |caption_bathymetry= |location=[[ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] |coords={{Coord|65|50|01|N|120|45|06|W|region:CA-NT_type:waterbody_scale:2000000_source:http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/LAJMV|display=inline,title}} |lake_type=[[ಗ್ಲೇಶಿಯಲ್]] |inflow= |outflow=[[ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ನದಿ]] |catchment=೧೧೪,೭೧೭ ಕಿಮೀ<sup>೨</sup> (44,292 ಚದರ ಮೈಲಿ)}<ref name=Johnson_1975a/><ref name=EoEarth/> |basin_countries=ಕೆನಾಡಾ |length= |width= |area=೩೧,೧೫೩ ಕಿಮೀ <sup>೨</sup>(೧೨,೦೨೮ ಚದರ ಮೈಲಿ)<ref name=Johnson_1975a/><ref name=EoEarth/> |depth=೭೧.೭ ಮೀ (೨೩೫ ಅಡಿ)<ref name=Johnson_1975a/><ref name=EoEarth/> |max-depth=೪೪೬ ಮೀ (೧,೪೬೩ ಅಡಿ)<ref name=Johnson_1975a/><ref name=EoEarth/> |volume=೨,೨೩೬ <sup>೩</sup> (೫೩೬ ಚದರ ಮೈಲಿ)<ref name=Johnson_1975a/><ref name=EoEarth/> |residence_time=೧೨೪ ವರ್ಷಗಳು<ref name=Johnson_1975a/> |shore=೧೨,೭೧೯ ಕಿಮೀ (೧,೬೯೦ ಮೈಲಿ) (ಜೊತೆಗೆ ೮೨೪ ಕಿಮೀ (೫೧೨ ಮೈಲಿ) <ref name=Johnson_1975a/><ref name=EoEarth/> |elevation=೧೫೬ ಮೀ (೫೧೨ ಅಡಿ) |islands=26 ಮುಖ್ಯ ದ್ವೀಪಗಳು,ಒಟ್ಟು ೭೫೯.೩ ಕಿಮೀ <sup>೨</sup> (೨೯೩.೨ ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<ref name=Johnson_1975a/> |frozen=ನವೆಂಬರ್ - ಜುಲೈ<ref name=EoEarth/>|cities=[[ಡೆಲಿನೆನೆ]]|reference=<ref name=Johnson_1975a>{{Citation|last=Johnson|first=L.|date=1975|title=Physical and chemical characteristics of Great Bear Lake|journal= J. Fish. Res. Board Can.|volume=32|pages=1971–1987|doi=10.1139/f75-234|issue=11}} quoted at [http://www.ilec.or.jp/database/nam/nam-30.html Great Bear Lake] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605082305/http://www.ilec.or.jp/database/nam/nam-30.html |date=2011-06-05 }} (World Lakes Database)</ref><ref name=EoEarth>{{Citation|last=Hebert|first=Paul| date=2007| contribution=Great Bear Lake, Northwest Territories| title=Encyclopedia of Earth |access-date=2007-12-07| url=http://www.eoearth.org/article/Great_Bear_Lake,_Northwest_Territories| publisher=Environmental Information Coalition, National Council for Science and the Environment | location=Washington, DC}}</ref>}} '''ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಸರೋವರ''' ( Slave ; French ) ಕೆನಡಾದ ಬೋರಿಯಲ್ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ ( ಲೇಕ್ ಸುಪೀರಿಯರ್ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಹುರಾನ್ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಕೆನಡಾ-ಯುಎಸ್ ಗಡಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ), ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೇ-ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ [[ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳು|ಒಂಬತ್ತನೇ]] ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. ಸರೋವರವು ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, [[ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ವೃತ್ತ|ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ]] ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶದ ೬೫ ಮತ್ತು ೬೭ ಡಿಗ್ರಿಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ೧೧೮ ಮತ್ತು ೩೨೧ ಡಿಗ್ರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ರೇಖಾಂಶದ ನಡುವೆ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೫೬ ಮೀ(೫೧೨ ಅಡಿ). ಈ ಹೆಸರು ಚಿಪೆವ್ಯಾನ್ ಭಾಷೆಯ ಪದ ಸಟುಡೆನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದರ ಅರ್ಥ "ಗ್ರಿಜ್ಲಿ ಕರಡಿ ನೀರಿನ ಜನರು". ಸಹತು, ದೇನೆ ಜನರು, ಸರೋವರದ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡ್ಡಿದ್ದಾರೆ. ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಿಜ್ಲಿ ಕರಡಿ ಪರ್ವತವು ಚಿಪೆವ್ಯಾನ್‌ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಅಂದರೆ "ಕರಡಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟ".<ref name="Johnson">Johnson, L. [http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic28-4-230.pdf The Great Bear Lake: Its Place in History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304023606/http://pubs.aina.ucalgary.ca/arctic/Arctic28-4-230.pdf |date=2016-03-04 }}.</ref><ref>{{Cite web|url=http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/LAJQY|title=Natural Resources Canada-Canadian Geographical Names (Grizzly Bear Mountain)|access-date=2014-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001931/http://www4.rncan.gc.ca/search-place-names/unique/LAJQY|archive-date=2016-03-04|url-status=dead}}</ref> ಸರೋವರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಹೊಯು (ಗ್ರಿಜ್ಲಿ ಬೇರ್ ಮೌಂಟೇನ್) ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಡಾಚೊ (ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಹುಲ್ಲು ಬೆಟ್ಟಗಳು) ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವು ಕೆನಡಾದ ಸಾಯೊ-ʔಎಹ್ಡಾಚೊದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.historicplaces.ca/en/rep-reg/place-lieu.aspx?id=13033|title=Saoyú-ʔehdacho National Historic Site of Canada|access-date=2014-12-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nwtpas.ca/area-saoyu.asp|title=Northwest Territories Protected Areas Strategy (Saoyú-ʔehdacho)|access-date=2014-12-20|archive-date=2016-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811002838/http://www.nwtpas.ca/area-saoyu.asp|url-status=dead}}</ref> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Great_Bear_Lake_(depth_information).png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Great_Bear_Lake_%28depth_information%29.png/220px-Great_Bear_Lake_%28depth_information%29.png|left|thumb| ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಸರೋವರದ ಬ್ಯಾಥಿಮೆಟ್ರಿಕ್ ನಕ್ಷೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Mackenzie_River_drainage_basin.PNG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Mackenzie_River_drainage_basin.PNG/220px-Mackenzie_River_drainage_basin.PNG|left|thumb| ಪಶ್ಚಿಮ ಕೆನಡಿಯನ್ ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮೆಕೆಂಜಿ ನದಿಯ ಒಳಚರಂಡಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ]] ಸರೋವರವು ೩೧,೧೫೩ಕಿಮೀ2 (೧೨,೦೨೮ ಚ.ಮೈ) ಮೇಲ್ಮೈ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೨,೨೩೬ ಕಿಮೀ3 (೫೩೬ಕ್ಯೂ ಮೈ) ರ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಗರಿಷ್ಠ ಆಳ ೪೪೬ ಮೀ(೧,೪೬೩ ಅಡಿ) ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಆಳ ೭೧.೭ ಮೀ(೨೩೫ ಅಡಿ) ಆಗಿದೆ. ಇದರ ತೀರವು ೨,೭೧೯ ಕಿಮೀ(೧,೬೯೦ ಮೈ) ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೧೧೪,೭೧೭ ಕಿಮೀ೨(೪೪,೨೯೨ ಚದರ ಮೈ) ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ilec.or.jp/database/nam/nam-30.html|title=Great Bear Lake|website=World Lakes Database|publisher=International Lake Environment Committee|archive-url=https://web.archive.org/web/20110605082305/http://www.ilec.or.jp/database/nam/nam-30.html|archive-date=5 June 2011|access-date=2 February 2013}}</ref> ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಸರೋವರವು ನವೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಜುಲೈವರೆಗೆ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದರುತ್ತದೆ. ಸರೋವರವು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಪರಿಶೋಧಕ ಜಾನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ೧೮೨೮ ರಲ್ಲಿ ಬರೆದರು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾದ ಬಿಳಿ ಚಿಂದಿ ೧೫ ಫ್ಯಾಥಮ್ (೯೦ ಅಡಿ ೨೭ ಮೀ) ) ಆಳವನ್ನು ಮೀರುವವರೆಗೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite book|url=https://www.gutenberg.org/files/33467/33467-h/33467-h.htm|title=Narrative of a Second Expedition to the Shores of the Polar Sea|last=Franklin|first=John|date=1828|publisher=Carey, Lea, and Carey|page=264}}</ref> === ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ === ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಸರೋವರದ ತೋಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಿತ್ ಆರ್ಮ್ (ವಾಯುವ್ಯ), ಡೀಸ್ ಆರ್ಮ್ (ಈಶಾನ್ಯ), ಮೆಕ್‌ಟಾವಿಶ್ ಆರ್ಮ್ (ಆಗ್ನೇಯ), ಮೆಕ್‌ವಿಕಾರ್ ಆರ್ಮ್ (ದಕ್ಷಿಣ) ಮತ್ತು ಕೀತ್ ಆರ್ಮ್ (ನೈಋತ್ಯ) ಸೇರಿವೆ. Délı̨nę(ಡೆಲಿನೆನ್) ಸಮುದಾಯವು ಕೀತ್ ಆರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ನದಿಯ ಹೊರಹರಿವಿನ ಬಳಿ ಇದೆ, ಅದು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಟುಲಿಟಾದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕೆಂಜಿ ನದಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="Atlas of Canada">{{Cite web|url=http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/toporama/index.html|title=The Atlas of Canada - Toporama|publisher=Natural Resources Canada|access-date=23 January 2015}}</ref> === ಉಪನದಿಗಳು === ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ವೈಟ್‌ಫಿಶ್ ನದಿ, ಬಿಗ್ ಸ್ಪ್ರೂಸ್ ನದಿ, ಹಾಲ್ಡೇನ್ ನದಿ, ಬ್ಲಡಿ ರಿವರ್, ಸ್ಲೋನ್ ನದಿ, ಡೀಸ್ ನದಿ ಮತ್ತು ಜಾನಿ ಹೋ ನದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ == ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಸರೋವರ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ: ಕೆನಡಿಯನ್ ಶೀಲ್ಡ್ನ ಕಜನ್ ಅಪ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು. ಇದು ಪ್ಲೆಸ್ಟೊಸೀನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಷರಣ/ಸವೆತ|ಸವೆತದ]] ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ಮರುರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೂರ್ವ-ಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಲೇಕ್ ಮೆಕ್‌ಕಾನ್ನೆಲ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಸರೋವರವು ಹಿಮದ ಕರಗುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಹಿಮದ ನಂತರದ ಮರುಕಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಕೆನಡಿಯನ್ ಶೀಲ್ಡ್‌ನ [[ಆರ್ಷೇಯ ಯುಗ|ಪ್ರಿಕೇಂಬ್ರಿಯನ್]] ಬಂಡೆಗಳು ಮೆಕ್‌ಟಾವಿಶ್ ಆರ್ಮ್‌ನ ಪೂರ್ವದ ಅಂಚನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಿಕಾಂಬ್ರಿಯನ್‌ನ ಈ ಬಂಡೆಗಳು ಸಂಚಿತ ಮತ್ತು ಮೆಟಾಮಾರ್ಫಿಕ್ ಠೇವಣಿಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು [[ಅಗ್ನಿಶಿಲೆ|ಅಗ್ನಿಯ]] [[ಅಂತರಾಗ್ನಿಶಿಲೆ|ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಯಿಂದ]] ಡೈಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.dfo-mpo.gc.ca/Library/278603.pdf|title=Great Bear Lake|last=Lionel Johnson|publisher=Canada Department of Fisheries and Oceans Freshwater Institute|access-date=2015-02-12}}</ref> == ಹವಾಮಾನ == {{Weather box|metric first=Y|single line=Y|location=[[Déline Airport]]|Jan maximum humidex=2.8|Feb maximum humidex=0.5|Mar maximum humidex=3.8|Apr maximum humidex=16.6|May maximum humidex=22.8|Jun maximum humidex=29.8|Jul maximum humidex=33.5|Aug maximum humidex=31.8|Sep maximum humidex=22.9|Oct maximum humidex=20.5|Nov maximum humidex=2.4|Dec maximum humidex=0.3|year maximum humidex=33.5|Jan record high C=2.5|Feb record high C=1.0|Mar record high C=4.0|Apr record high C=16.0|May record high C=22.5|Jun record high C=29.3|Jul record high C=31.0|Aug record high C=32.0|Sep record high C=23.5|Oct record high C=20.8|Nov record high C=4.8|Dec record high C=3.3|year record high C=32.0|Jan high C=-20.9|Feb high C=-18.5|Mar high C=-13.9|Apr high C=-1.9|May high C=7.4|Jun high C=16.8|Jul high C=19.4|Aug high C=16.6|Sep high C=10.2|Oct high C=-0.8|Nov high C=-11.5|Dec high C=-17.6|year high C=-1.2|Jan mean C=-25.0|Feb mean C=-23.2|Mar mean C=-19.5|Apr mean C=-7.7|May mean C=2.5|Jun mean C=10.7|Jul mean C=13.3|Aug mean C=11.2|Sep mean C=5.7|Oct mean C=-3.9|Nov mean C=-15.4|Dec mean C=-22.0|year mean C=-6.1|Jan low C=-28.9|Feb low C=-27.8|Mar low C=-25.1|Apr low C=-13.6|May low C=-2.5|Jun low C=4.4|Jul low C=7.2|Aug low C=5.8|Sep low C=1.3|Oct low C=-7.0|Nov low C=-19.2|Dec low C=-26.3|year low C=-11.0|Jan record low C=-49.1|Feb record low C=-43.3|Mar record low C=-43.3|Apr record low C=-35.0|May record low C=-23.3|Jun record low C=-4.0|Jul record low C=-1.8|Aug record low C=-4.9|Sep record low C=-13.3|Oct record low C=-29.7|Nov record low C=-37.4|Dec record low C=-43.0|year record low C=-49.1|Jan chill=-57.2|Feb chill=-54.0|Mar chill=-55.3|Apr chill=-40.4|May chill=-27.6|Jun chill=-6.4|Jul chill=0.0|Aug chill=-3.6|Sep chill=-16.3|Oct chill=-34.4|Nov chill=-46.7|Dec chill=-54.7|year chill=-57.2|precipitation colour=green|Jan precipitation mm=10.3|Feb precipitation mm=11.2|Mar precipitation mm=10.3|Apr precipitation mm=10.1|May precipitation mm=14.8|Jun precipitation mm=24.3|Jul precipitation mm=40.3|Aug precipitation mm=43.2|Sep precipitation mm=39.5|Oct precipitation mm=31.1|Nov precipitation mm=21.7|Dec precipitation mm=11.9|year precipitation mm=268.7|rain colour=green|Jan rain mm=0.0|Feb rain mm=0.0|Mar rain mm=0.0|Apr rain mm=0.1|May rain mm=12.2|Jun rain mm=24.2|Jul rain mm=40.3|Aug rain mm=43.2|Sep rain mm=37.1|Oct rain mm=4.9|Nov rain mm=0.4|Dec rain mm=0.0|year rain mm=162.3|Jan snow cm=13.0|Feb snow cm=16.9|Mar snow cm=17.1|Apr snow cm=12.3|May snow cm=3.4|Jun snow cm=0.2|Jul snow cm=0.0|Aug snow cm=0.0|Sep snow cm=2.4|Oct snow cm=32.2|Nov snow cm=35.2|Dec snow cm=17.3|year snow cm=150.0|snow colour=green|humidity colour=green|Jan humidity=74.9|Feb humidity=76.1|Mar humidity=76.7|Apr humidity=75.0|May humidity=63.0|Jun humidity=54.5|Jul humidity=58.2|Aug humidity=62.1|Sep humidity=65.7|Oct humidity=82.6|Nov humidity=82.5|Dec humidity=76.1|year humidity=70.6|unit precipitation days=0.2 mm|Jan precipitation days=5.4|Feb precipitation days=6.8|Mar precipitation days=7.5|Apr precipitation days=3.9|May precipitation days=6.1|Jun precipitation days=8.0|Jul precipitation days=10.4|Aug precipitation days=12.3|Sep precipitation days=12.4|Oct precipitation days=12.4|Nov precipitation days=10.1|Dec precipitation days=7.2|year precipitation days=102.4|unit rain days=0.2 mm|Jan rain days=0.0|Feb rain days=0.0|Mar rain days=0.0|Apr rain days=0.2|May rain days=4.5|Jun rain days=8.0|Jul rain days=10.4|Aug rain days=12.3|Sep rain days=11.8|Oct rain days=2.4|Nov rain days=0.1|Dec rain days=0.0|year rain days=49.7|unit snow days=0.2 cm|Jan snow days=6.7|Feb snow days=7.5|Mar snow days=9.4|Apr snow days=4.2|May snow days=1.7|Jun snow days=0.1|Jul snow days=0.0|Aug snow days=0.0|Sep snow days=0.9|Oct snow days=10.5|Nov snow days=11.4|Dec snow days=8.9|year snow days=61.4|source 1=[[Environment Canada]] Canadian Climate Normals 1981–2010<ref name= "ccn">{{cite web | publisher = [[Environment Canada]] | url = ftp://ftp.tor.ec.gc.ca/Pub/Normals/English/NWT/NWT_AKLA-YELL_ENG.csv | archive-url = https://web.archive.org/web/20200313102709/ftp://ftp.tor.ec.gc.ca/Pub/Normals/English/NWT/NWT_AKLA-YELL_ENG.csv | url-status = dead | archive-date = 2020-03-13 | format= CSV (3069 KB)| id = Climate ID: 22010KA |title = Deline A | work = Canadian Climate Normals 1981–2010 | access-date = 2014-01-09}}</ref>}} == ಮಾನವ ಬಳಕೆ == ಡೆಲಿನೆನ ಸಮುದಾಯವು ಬೇರ್ನ ನಿಯ ಮುಖ್ಯ ನೀರಿನ ಬಳಿ ಇರುವ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://spectacularnwt.com/explore-our-regions/15/deline|title=Deline - "Where the Water Flows"|website=Spectacular Northwest Territories|publisher=Northwest Territories|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726215813/http://spectacularnwt.com/explore-our-regions/15/deline|archive-date=26 July 2014|access-date=19 August 2014}}</ref> ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ನದಿಯ ದೂರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡೆಲಿನೆನಿಂದ ಚಳಿಗಾಲದ ರಸ್ತೆಗೆ ಐಸ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್ ಇದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/north/story/2009/12/23/north-iceroads-not-open.html|title=Impassable ice roads delay holiday travel|date=23 December 2009|website=CBC News: North|publisher=CBC|access-date=2 February 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dot.gov.nt.ca/_live/pages/wpPages/Open_Close_Dates_Community_Access_Roads.aspx|title=Open and Close Dates for the NWT's Community Access Roads|website=Transportation|publisher=Government of the Northwest Territories|archive-url=https://web.archive.org/web/20130104125657/http://www.dot.gov.nt.ca/_live/pages/wpPages/Open_Close_Dates_Community_Access_Roads.aspx|archive-date=4 January 2013|access-date=2 February 2013}}</ref> ೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಂದು, ಸರ್ಕಾರವು ಅನುಮತಿಸಿದ ಗರಿಷ್ಠ ತೂಕದ ಮಿತಿಯನ್ನು ೪೦,೦೦೦ ಕೆಜಿ (೮೮,೦೦೦ ಪೌಂಡು) ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಟ್ರಕ್ ಐಸ್ ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗಶಃ ಬಿದ್ದಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/north/truck-plunges-deline-ice-road-1.3477869|title=Fuel tanker plunges through Deline, N.W.T., ice road|last=Windeyer|first=Chris|date=5 March 2016|publisher=CBC News}}</ref> ೩ ಕಿಮೀ(೧.೯ ಮೈ) ರಷ್ಟಿದ್ದ ಟ್ರಕ್ ಡೆಲಿನೆನ್ ನ ಹೊರಗೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಸೇವನೆಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶವು ಸರಿಸುಮಾರು ೩೦,೦೦೦ ಲೀ( ೬,೬೦೦ ಇಂಪಿ ಗಾಲ್;೭,೯೦೦ ಯುಎಸ್ ಗ್ಯಾಲ್) ಬಿಸಿ ಇಂಧನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಪೂರೈಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವ ೭೦ ಟ್ರಕ್ ಲೋಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/north/deline-nwt-fuel-tanker-stuck-ice-1.3479766|title=N.W.T. hopes to remove fuel from tanker stuck in ice near Deline quickly|last=Quenneville|first=Guy|date=7 March 2016|publisher=CBC News}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೮ ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೨ ಗಂಟೆಗೆ ಟ್ರಕ್‌ನಿಂದ ಇಂಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.cbc.ca/news/canada/north/deline-ice-road-tanker-fuel-drained-1.3481630|title=Fuel load successfully drained from tanker stuck in ice near Deline, N.W.T.|last=Quenneville|first=Guy|date=8 March 2016|publisher=CBC News}}</ref> ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲಿನ ಮೂರು ವಸತಿಗೃಹಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ. ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ೩೨.೮ ಕೆಜಿ(೭೨.೩ ಪೌಂಡು) ಸರೋವರದ ಟ್ರೌಟ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಗಾಳಹಾಕಿ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವ ಮೂಲಕ ಇದುವರೆಗೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಹಿಡಿಯಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=http://wrec.igfa.org/WRecordsList.aspx?lc=AllTackle&cn=Trout,%20lake|title=International Game Fish Association}}</ref> === ಗಣಿಗಾರಿಕೆ === ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಲ್ಯಾಬೈನ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಲೇಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]] ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಹಿಂದಿನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಪೋರ್ಟ್ ರೇಡಿಯಂ, ಎಲ್ಡೊರಾಡೊ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಸ್ಥಳ, ಅಲ್ಲಿ ಪಿಚ್‌ಬ್ಲೆಂಡೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಪೂರ್ವ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಎಕೋ ಬೇ ಮೈನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ೧೯೬೫ ರಿಂದ ೧೯೮೧ ರವರೆಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯಲು ಪೋರ್ಟ್ <ref name="A">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KZmF8lZkbe8C&pg=PA42|title=Geological Survey of Canada, Paper 65-11|last=Schiller, E A|publisher=Natural Resources Canada|pages=42–|id=GGKEY:CR5H58XXBJZ}}</ref> ಹಳೆಯ ಶಿಬಿರ ಮತ್ತು ಗಿರಣಿಯನ್ನು ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೀಡಿತು. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ == === ದಿ ಪ್ರೊಫೆಸಿ === ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಲೇಕ್ ಡೆಲಿನಾ ಜನರ ಗುರುತು, ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಡೆಲಿನೆ ಜನರಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಡೆನೆ ಹಿರಿಯರಾದ ɂehtsǝ́o Erǝ́ya, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರವಾದಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, 30 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳು ನಿಜವಾಗಿವೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Wohlberg, M. (2016, January 22).</ref> ಅವರ ಅಂತ್ಯದ ಭವಿಷ್ಯವು ಪ್ರಪಂಚವು ಬತ್ತಿಹೋದಂತೆ, ಉಳಿದಿರುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಜೀವವು ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಲೇಕ್‌ನ ದಡದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬಡಿತದ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ.<ref>Sakardi, L. (2017, December 28).</ref> Délı̨nę ಜನರು ಈ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಗಣನೆಗಳು ಸ್ವ-ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>inchey, G., & Kyle, K. (2016, August 31).</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ ==  <gallery> ಚಿತ್ರ:Fort Confidence2.jpg|೧೯೧೧ ರಲ್ಲಿ ಡೀಸ್ ನದಿಯ ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[Fort Confidence|ಫೋರ್ಟ್ ಕಾನ್ಫಿಡೆನ್ಸ್]] ಅವಶೇಷಗಳು ಚಿತ್ರ:Deline4.jpg|ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಲೇಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[Délı̨nę|ಡೆಲಿನೆನ]] ಸಮುದಾಯ ಚಿತ್ರ:Bear Mountain, Great Bear Lake, Northwest Territories.jpg|ಗ್ರಿಜ್ಲಿ ಬೇರ್ ಮೌಂಟೇನ್, ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಲೇಕ್ ಚಿತ್ರ:GreatBearLake_Canada_nwcanada_amo_2005235_lrg.jpg|ಅಲಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಬೆಂಕಿಯ ಹೊಗೆ ಗ್ರೇಟ್ ಬೇರ್ ಲೇಕ್ ಮೇಲೆ ಬೀಸುತ್ತದೆ ಚಿತ್ರ:Great Bear Lake.jpg|ಗ್ರೇಟ್ ಕರಡಿ ಸರೋವರ. ಕಾಳ್ಗಿಚ್ಚುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * ೧೮೬೭ ರ ವಿಲಿಯಂ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ಬೊಂಪಾಸ್ [http://anglicanhistory.org/canada/bompas/great_bear1867.html ಸರೋವರದ ಖಾತೆ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸರೋವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ ಸರೋವರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] fdmttfzuzngp7cv2avpa24r4npiqip4 ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತ್ರಿಪುರಾಂತಕಂ 0 146956 1434321 1350083 2026-10-25T01:43:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434321 wikitext text/x-wiki '''ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ'''ವು [[ಶಿವ|ಶಿವನಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನ|ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು]] ಭಾರತದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕಮ್‍ನಲ್ಲಿದೆ. ತ್ರಿಪುರಾಂತಕಂ ಗ್ರಾಮದಿಂದ 2 ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಬಾಲ ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ ಅಮ್ಮಾವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಶ್ರೀ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯು ಒಂದು ಗುಡ್ಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಶ್ರೀ ಬಾಲ ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ ದೇವಿಯು ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗೆ, ಒಂದು ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾಳೆ. ದೇವಾಲಯದ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶ್ರೀ ಬಾಲ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ ಅಮ್ಮಾವರಿ ದೇವಾಲಯವು ಶ್ರೀಶೈಲಮ್‍ನ [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ|ಶ್ರೀ ಭ್ರಮರಾಂಬ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ]] ಪೂರ್ವ ದ್ವಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/chandi-mahayagam-begins-at-tripurantakam/article7623265.ece|title=Chandi Mahayagam begins at Tripurantakam|last=Staff Reporter|date=2015-09-07|work=The Hindu|access-date=2020-10-24|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆ == ''[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗದಿಂದ]]'' ಪ್ರತಿನಿಧಿತವಾಗಿರುವ [[ಗರ್ಭಗೃಹ|ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಬಾಲ ತ್ರಿಪುರಾಂತಕೇಶ್ವರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವೈಪ್ಪು ಸ್ಥಳಮ್ == ಇದು ತಮಿಳು ಶೈವರಾದ [[ನಾಯನಾರರು|ನಾಯನಾರ್]] [[ಅಪ್ಪರ್]] ಅವರು ಹಾಡಿರುವ ವೈಪ್ಪು ಸ್ಥಳಮ್‍ಗಳ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="shaivam">[https://shaivam.org/hindu-hub/temples/place/398/thiripurandhagam-thiripurandhageswarar-temple மூவர் தேவார வைப்புத் தலங்கள், Muvar Thevara Vaippu Thalangal, 6-7-5]</ref> ಈ ದೇವಾಲಯವು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಶಕ್ತಿ ಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಕೂಡ ಒಂದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * https://web.archive.org/web/20221116132142/http://stsd.in/ * https://www.aptaeguides.com/en/places/pl12/tripurantakam-prakasam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116132143/https://www.aptaeguides.com/en/places/pl12/tripurantakam-prakasam |date=2022-11-16 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು]] b111mt8rjw8quh7ty1qgbow4qmtria5 ಚಾಂದಬೀಬಿ 0 148838 1434300 1357580 2026-10-24T19:40:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434300 wikitext text/x-wiki '''ಚಾಂದಬೀಬಿ''' (চাঁদবিবি) [[ಬಾಂಗ್ಲಾ (ಬಙ್ಗ)|ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ]] [[ದೇವಿ|ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ]] ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಓಲಾದೇವಿ ( [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]] ದೇವತೆ), ಅಜ್ಗೈಬಿಬಿ, ಜೊಲಾಬಿಬಿ, ಬಹದಬೀಬಿ ಮತ್ತು ಅಸನ್‍ಬಿಬಿ ದೇವತೆಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ಏಳು ದೇವತೆಗಳು [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ|ವೈದಿಕ ದೇವತೆಗಳ]] ರೂಪಾಂತರಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref name="VI">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Mandal|first=Paresh Chandra|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Oladevi|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=|archive-url=https://web.archive.org/web/20150805022148/http://en.banglapedia.org/index.php?title=|archive-date=2015-08-05|access-date=2023-02-24|url-status=dead}}</ref> ಸಿಂಧ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ]] ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾದ [[ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೋ|ಮೊಹೆಂಜೊ-ದಾರೊದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಅವಶೇಷದಿಂದ ಅವರ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆರಾಧನೆಯು ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಏಳು ಮಹಿಳೆಯರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="VI" /> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ದೇವತೆಗಳು]] btcloibhqksmahgmfh1c2glc90zbuoc ಕೆಪಿ ಹಾರ್ಮಿಸ್ 0 149174 1434253 1343201 2026-10-24T13:17:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434253 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Kulangara Paulo Hormis|birth_date={{Birth date|1917|10|18|df=yes}}|birth_place=[[Mookkannoor]], [[Kingdom of Cochin]], [[British India]]<br />(present day [[Ernakulam district|Ernakulam]], [[Kerala]], India)|nationality=[[Indian people|Indian]]|death_date={{Death date and age|df=yes|1988|01|26|1917|10|18}}|occupation={{hlist|Lawyer|Banker}}|known_for=Founder of [[Federal Bank]]}} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] '''ಕುಲಂಗರ ಪಾಲೊ ಹಾರ್ಮಿಸ್''' (18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1917 {{En dash}} 26 ಜನವರಿ 1988) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಮತ್ತು ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರು, ಇವರು [[ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ]] ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.federalbank.co.in/our-founder|title=Top Private Banks in India &#124; Federal Bank Founder &#124; Federal Bank &#124; Personal Banking}}</ref> ಅವರು 18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1917 ರಂದು ಮೂಕ್ಕನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟರ್ ಕೊಚ್ಚಿನ್‌ನ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿ. ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪೆರುಂಬವೂರ್‌ನ ಮುನಿಸಿಫ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಪರ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು 30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1944 ರಂದು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು 18 ಮೇ 1945 ರವರೆಗೆ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನೆಡುಂಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qeW0DAAAQBAJ&q=%27K+P+Hormis+founder+of+Federal+bank%27&pg=PA466|title=Kerala Tradition & Fascinating Destinations 2015|last=Mathew|first=Biju|date=2 September 2015|isbn=9788192947020}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=https://www.indiainfoline.com/article/news-sector-banking-financials/federal-bank-observes-69th-founder-s-day-on-18th-october-114101700353_1.html|title=Federal Bank observes 69th Founder's Day on 18th October}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/the-federal-bank-ltd_federalbnk/reports|title=Federal Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of Federal Bank - NDTV|access-date=2023-03-10|archive-date=2018-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312144732/http://profit.ndtv.com/stock/the-federal-bank-ltd_federalbnk/reports|url-status=dead}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=https://www.theweek.in/theweek/business/banking-on-the-brand.html|title=Banking on the brand}}</ref>,,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/when-kochi-developed-these-banking-institutions-stood-as-pillars-of-support/article4526767.ece|title=When Kochi developed, these banking institutions stood as pillars of support|last=Pillai|first=R. Ramabhadran|date=20 March 2013|work=The Hindu}}</ref> ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯ]] [[ಅಲುವ|ಆಲುವಾದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿದೆ. 31 ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಂತೆ, ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 1,253 ಶಾಖೆಗಳು, 1,680 ATM ಗಳು ಮತ್ತು 212 CDM ಗಳನ್ನು (ನಗದು ಠೇವಣಿ ಯಂತ್ರಗಳು) ಹೊಂದಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅದರ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಶೀಟ್ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|1.37 trillion}} ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅದರ ನಿವ್ವಳ ಲಾಭ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|475 crore}} ಇತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiamart.com/federal-bank-ltd/aboutus.html|title=Federal Bank LTD. Business enquiry form|access-date=2023-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180312144844/https://www.indiamart.com/federal-bank-ltd/aboutus.html|archive-date=2018-03-12|url-status=dead}}</ref>,<ref>{{Cite web|url=http://www.uniindia.com/centenary-birth-anniversary-celebration-of-federal-bank-founder-kp-hormis-launched/business-economy/news/657375.html|title=Centenary Birth Anniversary Celebration of Federal Bank Founder KP Hormis launched}}</ref>,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/hormis-memorial-lecture/article17446049.ece|title=Hormis memorial lecture|date=11 March 2017|work=The Hindu}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> [[ವರ್ಗ:೧೯೮೮ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೧೭ ಜನನ]] tm5uyy6hd3ezpzi1ducgz0wivt6r06f ಜೂಲಿಯೆಟ್ ಮಿಚೆಲ್ 0 153316 1434310 1381823 2026-10-24T22:08:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434310 wikitext text/x-wiki {{Infobox scholar | name = ಜೂಲಿಯೆಟ್ ಮಿಚೆಲ್ | honorific_suffix = {{post-nominals|country=GBR|FBA|size=100%}} | image = | imagesize = | alt = | caption = | fullname = | othernames = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1940|10|4}} | birth_place = ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್, [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್]] | death_date = | death_place = | death_cause = | nationality = British | alma_mater = * ಸೇಂಟ್ ಆನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ * ವಿಟ್ನಿ ಹ್ಯುಮಾನಿಟೀಸ್ * ಜೀಸಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ * ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜು | workplaces = Psychoanalysis Unit of [[University College London]] (UCL) | school_tradition = | main_interests = * [[ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] * ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನಗಳು * [[ಆಂಗ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯ]] * ಸಮಾಜವಾದಿ | major_works = | spouse = {{unbulleted list | {{marriage|[[Perry Anderson]]|7 July 1962|1972|end=div}}| {{marriage|Martin Rossdale|1975|1988|end=div}} | {{marriage|[[Jack Goody|Sir John Rankine Goody]]|2000}}}} | children = ೧ }} '''ಜೂಲಿಯೆಟ್ ಮಿಚೆಲ್, ಲೇಡಿ ಗೂಡಿ''' ಎಫ್‌ಬಿ‌ಎ (ಜನನ ೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೦) ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ|ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಕಿ]], ಸಮಾಜವಾದಿ, ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ, ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಿಚೆಲ್ ರವರು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ನಂತರ ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ರವರು ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜಿಯರೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದರು. ಅವರು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಆನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು, ಜೊತೆಗೆ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web |date=2008-05-06 |title=Juliet Mitchell interviewed by Alan Macfarlane 6th May 2008 |url=http://www.alanmacfarlane.com/DO/filmshow/mitchell1tx_off.htm |access-date=2018-03-01 |publisher=Alanmacfarlane.com |archive-date=2016-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223173218/http://www.alanmacfarlane.com/DO/filmshow/mitchell1tx_off.htm |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ಲೀಡ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ರೀಡಿಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ೧೯೬೨ ರಿಂದ ೧೯೭೦ ರವರೆಗೆ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು]] ಕಲಿಸಿದರು. ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಮಿಚೆಲ್‌ರವರು [[ಎಡಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ|ಎಡಪಂಥೀಯ]] ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ''ನ್ಯೂ ಲೆಫ್ಟ್ ರಿವ್ಯೂ ಎಂಬ'' ಜರ್ನಲ್‌ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. <ref>{{Cite book|title=The Routledge dictionary of twentieth-century political thinkers|last=Benewick|first=Robert|last2=Green|first2=Philip|publisher=Psychology Press|year=1998|isbn=9780415096232|page=228|chapter=Juliet Mitchell 1940–|chapter-url=https://books.google.com/books?id=-jnaCUyzjMQC&pg=PA228}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == === ''ವುಮೆನ್: ದಿ ಲಾಂಗೆಸ್ಟ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್'' === ಸಿಮೋನ್ ಡಿ ಬ್ಯೂವೊಯಿರ್, [[ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಎಂಗೆಲ್ಸ್|ಫ್ರೆಡೆರಿಚ್ ಎಂಗೆಲ್ಸ್]], ವಿಯೋಲಾ ಕ್ಲೈನ್, ಬೆಟ್ಟಿ ಫ್ರೀಡನ್ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಇತರ ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ಮೂಲ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಾದ ''ನ್ಯೂ ಲೆಫ್ಟ್ ರಿವ್ಯೂ'' (೧೯೬೬) ನಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ತನ್ನ ಪಾಥ್ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಲೇಖನ [http://platypus1917.org/wp-content/uploads/archive/rgroups/2008-chicago/mitchelljuliet_womenlongestrevolution_nlr40.pdf "ವುಮೆನ್: ದಿ ಲಾಂಗೆಸ್ಟ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್"] ಮೂಲಕ ತ್ವರಿತ ಮಾಧ್ಯಮ ಗಮನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |last=Juliet Mitchell |title=Juliet Mitchell: Women: The Longest Revolution. New Left Review I/40, November-December 1966 |url=https://newleftreview.org/I/40/juliet-mitchell-women-the-longest-revolution |access-date=2018-03-01 |publisher=Newleftreview.org}}</ref> === ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಜೆಂಡರ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ === ಮಿಚೆಲ್ ರವರು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಜೀಸಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web |title=Professor Juliet Mitchell &#124; Jesus College in the University of Cambridge |url=https://www.jesus.cam.ac.uk/people/professor-juliet-c-w-mitchell |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928225147/https://www.jesus.cam.ac.uk/people/professor-juliet-c-w-mitchell |archive-date=28 September 2020 |access-date=2018-03-01 |publisher=Jesus.cam.ac.uk}}</ref> ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ (ಯು ರ್ ಎಲ್) ನ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಸೈಕೋಅನಾಲಿಟಿಕ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕಿರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. <ref>{{Cite web |url=http://www.ucl.ac.uk/psychoanalysis/unit-staff/juliet.htm |title=UCL: Juliet Mitchell |access-date=2023-11-05 |archive-date=2013-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227040133/http://www.ucl.ac.uk/psychoanalysis/unit-staff/juliet.htm |url-status=dead }}</ref> === ಸೈಕೋನಲಿಸಮ್ ಆಂಡ್ ಫೆಮಿನಲಿಸಮ್ === ಮಿಚೆಲ್ ರವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ''ಸೈಕೋನಲಿಸಮ್ ಆಂಡ್ ಫೆಮಿನಲಿಸಮ್: [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್‌ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌|ಫ್ರಾಯ್ಡ್]], ರೀಚ್, ಲಾಯಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವುಮೆನ್'' (೧೯೭೪), <ref>{{Cite book|title=Psychoanalysis and feminism: Freud, Reich, Laing, and women|url=https://archive.org/details/psychoanalysisfe0000mitc|last=Mitchell|first=Juliet|publisher=Pantheon Books|year=1974|isbn=9780394474724|location=New York}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅದನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. <ref>[http://www.marxists.org/glossary/people/m/i.htm#mitchell-juliet Juliet Mitchell Archive at marxists.org]</ref> ಪೀಟರ್ ಗೇ ಇದನ್ನು [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್‌ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌|ಫ್ರಾಯ್ಡ್]] ಮೇಲಿನ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚರ್ಚೆಗೆ <ref>{{Cite book|title=Freud: a life for our time|url=https://archive.org/details/freudlifeforourt0000gayp|last=Gay|first=Peter|publisher=Dent|year=1988|isbn=9780460047616|location=London|page=[https://archive.org/details/freudlifeforourt0000gayp/page/774 774]|author-link=Peter Gay}}</ref> "ಲಾಭದಾಯಕ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಕೊಡುಗೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ನ [[ಉಗ್ರರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನ|ಪುರುಷ ಕೋಮುವಾದವನ್ನು]] ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಮಿಚೆಲ್ ಪುರುಷತ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ನ ಅಸಮಪಾರ್ಶ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಿತೃಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ವತಃ ವಿಮರ್ಶಿಸಲು ಸ್ತ್ರೀತ್ವದ ತನ್ನ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. <ref>{{Cite book|title=Freud on femininity and faith|url=https://archive.org/details/freudonfemininit0000vanh_d9g5|last=Herik|first=Judith|publisher=University of California Press|year=1985|isbn=9780520053335|location=Berkeley|page=[https://archive.org/details/freudonfemininit0000vanh_d9g5/page/15 15]}}</ref> ಸ್ತ್ರೀವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಫ್ರಾಯ್ಡ್ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲ್ಯಾಕಾನಿಯನ್ ಓದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ) ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮಿಚೆಲ್ ರವರು ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ದಾರಿ ತೆರೆದರು. <ref>{{Cite book|title=Feminism: a paradigm shift|last=Tandon|first=Neeru|publisher=Atlantic Publishers & Distributors|year=2008|isbn=9788126908882|location=New Delhi|page=83}}</ref> ಅವರು ೧೯೯೩ ರಿಂದ ೧೯೯೯ ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ನೆಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಡಿಕ್ಸನ್ ವೈಟ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್-ಅಟ್-ಲಾರ್ಜ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |last=Dietrich |first=Penny |date=2018 |title=All Professors at Large, 1965-2023 |url=http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |access-date=8 November 2018 |website=Program for Andrew D. White Professors at Large |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615031244/http://adwhiteprofessors.cornell.edu/all-professors-at-large-1965-to-june-30-20222/ |archive-date=15 ಜೂನ್ 2018 |url-status=dead}}</ref> === ಚೈಲ್ಡ್ ರೇರಿಂಗ್ === ''ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀವಾದದ'' ಪ್ರಬಂಧದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವೆಂದರೆ [[ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ|ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದವು]] ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನವಲ್ಲದ ರಚನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Citation|last=Mitchell|first=Juliet|contribution=The Oedipus Complex and the patriarchal society|editor-last=Mitchell|editor-first=Juliet|title=Psychoanalysis and feminism: a radical reassessment of Freudian psychoanalysis|pages=377–381|publisher=Basic Books|place=New York City|year=2000|isbn=9780465046089|quote=Under capitalism, the mass of mankind, propertyless and working socially together ''en masse'' for the first time in the history of civilization would be unlikely, ''were it not for the preservation of the family''...}}</ref> 'ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಣಯ'ದ ಕೊರತೆಯು ಮಗುವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಈಡಿಪಸ್ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಶಿಶ್ನ ಅಸೂಯೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಿಚೆಲ್ ಅವರು ಕೀಳು ಎಂದು ಮಹಿಳೆಯರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೂಲ ಕಾರಣವೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Citation|last=Mitchell|first=Juliet|contribution=The castration complex and penis-envy|editor-last=Mitchell|editor-first=Juliet|title=Psychoanalysis and feminism: a radical reassessment of Freudian psychoanalysis|pages=95–100|publisher=Basic Books|place=New York City|year=2000|isbn=9780465046089}}</ref> ಮಿಚೆಲ್ ಪ್ರಕಾರ, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲಿಂಗ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವವರಾಗಿ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Citation|last=Mitchell|first=Juliet|contribution=Conclusion: The holy family and femininity|editor-last=Mitchell|editor-first=Juliet|title=Psychoanalysis and feminism: a radical reassessment of Freudian psychoanalysis|pages=364–416|publisher=Basic Books|place=New York City|year=2000|isbn=9780465046089}}</ref> === ಫೆಮಿನೈನ್ ಸೆಕ್ಸುವಾಲಿಟಿ === ಮಹಿಳಾ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಕುರಿತು ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಲಕಾನ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯದಲ್ಲಿ, "ಲಕಾನ್ ಬಳಸುವ ಫ್ರಾಯ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಲೈಂಗಿಕತೆಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ, ಅವು ನಿರ್ಮಾಣಗಳೊಂದಿಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು" ಎಂದು ಮಿಚೆಲ್ ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/femininesexualit00laca/page/4|title=Feminine sexuality: Jacques Lacan and the école freudienne|last=Mitchell|first=Juliet (editor)|last2=Lacan|first2=Jacques (author)|last3=Rose|first3=Jacqueline (translator and editor)|publisher=Pantheon Books W.W. Norton|year=1985|isbn=9780393302110|location=New York London|page=[https://archive.org/details/femininesexualit00laca/page/4 4]|author-link2=Jacques Lacan|author-link3=Jacqueline Rose}}</ref> == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == === ಮೊನೊಗ್ರಾಫ್‌ಗಳು === * {{Cite book|url=https://archive.org/details/womansestat000mitc|title=ವುಮೆನ್ಸ್ ಎಸ್ಟೇಟ್|publisher=ಪೆಂಗ್ವಿನ್|year=೧೯೭೧|isbn=9780140214253|location=ಹಾರ್ಮಂಡ್ಸ್ವರ್ತ್}} * {{Cite book|title=ಸೈಕೋನಲಿಸಿಸ್ ಆಂಡ್ ಫೆಮಿನಿಸಮ್: ಫ್ರೆಡ್, ರಿಚ್, ಲೈಂಗ್, ಆಂಡ್ ವುಮೆನ್|url=https://archive.org/details/psychoanalysisfe0000mitc|publisher=ಪ್ಯಾಂಥಿಯೋನ್ ಬುಕ್ಸ್|year=೧೯೭೪|isbn=9780394474724|location=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್}} :: ಮರು ಬಿಡುಗಡೆ :{{Cite book|title=ಸೈಕೋನಲಿಸಿಸ್ ಆಂಡ್ ಫೆಮಿನಿಸಮ್: ಅ ರೇಡಿಕಲ್ ರಿಅಸೆಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾಡಿಯನ್ ಸೈಕೋನಲಿಸಮ್|publisher=ಬೇಸಿಕ್ ಬುಕ್ಸ್|year=೨೦೦೦|isbn=9780465046089|location=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟೀ}} <cite class="citation book cs1">ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ: ಬೇಸಿಕ್ ಬುಕ್ಸ್.</cite> <cite class="citation book cs1">೨೦೦೦.</cite> <cite class="citation book cs1">[[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780465046089|<bdi>9780465046089</bdi>]]</cite> * {{Cite book|title=ವುಮೆನ್, ದ ಲಾಂಗೆಸ್ಟ್ ರಿವೋಲ್ಯೂಷನ್|url=https://archive.org/details/womenlongestrevo0000mitc|publisher=ಪ್ಯಾಂಥಿಯೋನ್ ಬುಕ್ಸ್|year=೧೯೮೪|isbn=9780394725741|location=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/unset0000unse_t6n3|title=ಮ್ಯಾಡ್ ಮೆನ್ ಆಂಡ್ ಮೆಡುಸಾಸ್: ರೆಕ್ಲೈಂಮಿಂಗ್ ಹೈಸ್ಟೇರಿಯಾ|publisher=ಬೇಸಿಕ್ ಬುಕ್ಸ್|year=೨೦೦೦|isbn=9780465046133|location=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ}} * {{Cite book|title=ಸಿಬ್ಲಿಂಗ್ಸ್: ಸೆಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವೈಯೋಲೆನ್ಸ್|publisher=ಪೋಲಿಟೀ ಪ್ರೆಸ್|year=೨೦೦೩|isbn=9780745632216|location=ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಯುಕೆ ಮಾಲ್ಡೇನ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್}} * {{Cite book|title=ಫ್ರೇಟ್ರಿಯಾರ್ಕಿ, ದ ಸಿಬ್ಲಿಂಗ್ ಟ್ರೌಮಾಆಂಡ್ ದ ಲಾ ಆಫ್ ದ ಮದರ್|publisher=ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್|year=೨೦೨೩|isbn=9781032364407|location=ಲಂಡನ್}} === ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು === * {{Cite book|url=https://archive.org/details/rightswrongsofwo0000unse|title=ದ ರೈಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರೋಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ವುಮೆನ್|last=ಮಿಚೆಲ್|first=ಜೂಲಿಯೆಟ್|last2=ಓಕ್ಲೇ|first2=ಆನ್|publisher=ಪೆಂಗ್ವಿನ್|year=೧೯೭೬|isbn=9780140216165|location=ಹಾರ್ಮಂಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್|author-link2=ಆನ್ ಓಕ್ಲೇ}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/femininesexualit00laca|title=ಫೆಮಿನೈನ್ ಸೆಕ್ಸುವಾಲಿಟೀ: ಜೇಕ್ಸ್ ಲ್ಯಾಕನ್ ಆಂಡ್ ದ ಎಕೋಲ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್ |last=ಮಿಚೆಲ್|first=ಜೂಲಿಯಟ್|last2=ಲಕನ್|first2=ಜೇಕ್ಸ್|last3=ರೋಸ್|first3=ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್|publisher=ಪ್ಯಾಂಥಿಯನ್ ಬುಕ್ಸ್ W. W. ನಾರ್ಟನ್|year=೧೯೮೫|isbn=9780393302110|location=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, ಲಂಡನ್|author-link2=ಜಾಕ್ವೆಸ್ ಲ್ಯಾಕನ್ |author-link3=ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ ರೋಸ್}} * {{Cite book|title=ವಾಟ್ ಈಸ್ ಫೆಮಿನಿಸಮ್?|last=ಮಿಚೆಲ್|first=ಜೂಲಿಯೆಟ್|last2=ಓಕ್ಲೇ|first2=ಆನ್|publisher=ಬಸಿಲ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವೆಲ್|year=೧೯೮೬|isbn=9780631148432|location=ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್, ಯುಕೆ}} * {{Cite book|title=ದ ಸೆಲೆಕ್ಟೆಡ್ ಮೆಲಾನಿ ಕ್ಲೇನ್|last=ಮಿಚೆಲ್|first=ಜೂಲಿಯೆಟ್|last2=ಕ್ಲೇನ್|first2=ಮೆಲಾನಿ|publisher=ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್|year=೧೯೮೭|isbn=9780029214817|location=ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್}} * {{Cite book|title=ಲೂಯಿಸ್ ಬೂರ್ಜ್ವಾ: ಆಟೋಬಯೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಪ್ರಿಂಟ್ಸ್|last=ಮಿಚೆಲ್|first=ಜೂಲಿಯೆಟ್|last2=ಬೂರ್ಜ್ವಾ |first2=ಲೂಯಿಸ್|publisher=ಹೇವರ್ಡ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್|year=೨೦೧೬|isbn=978-1853323430|location=ಲಂಡನ್}} * {{Cite book|title=ಲೂಯಿಸ್ ಬೂರ್ಜ್ವಾ, ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಡಾಟರ್|last=ಮಿಚೆಲ್|first=ಜೂಲಿಯೆಟ್|last2=ಲ್ಯಾರಟ್-ಸ್ಮಿತ್ |first2=ಫಿಲಿಪ್|publisher=ಯಾಲಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್|year=೨೦೨೧|isbn=9780300247244|location=ನ್ಯೂ ಹೆವೆನ್}} == ಸಹ ನೋಡಿ == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Nancy_Chodorow ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಚೊಡೊರೊವ್] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Kate_Millett ಕೇಟ್ ಮಿಲ್ಲೆಟ್] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|40em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://platypus1917.org/wp-content/uploads/archive/rgroups/2008-chicago/mitchelljuliet_womenlongestrevolution_nlr40.pdf ಜೂಲಿಯೆಟ್ ಮಿಚೆಲ್ ಅವರಿಂದ "ಮಹಿಳೆಯರು: ದಿ ಲಾಂಗೆಸ್ಟ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್" (1966)] * [https://www.jesus.cam.ac.uk/people/juliet-mitchell-fba ಜೀಸಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರೊಫೈಲ್] * [https://www.ucl.ac.uk/psychoanalysis/people/juliet-mitchell UCL ಪ್ರೊಫೈಲ್] * [https://www.bbc.co.uk/archive/70sfeminism/10409.shtml ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು: ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆ] - 1974 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಸಾರವಾದ BBC ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ವೀಡಿಯೊ * [https://web.archive.org/web/20160828104908/https://mitpress.mit.edu/journals/pdf/octo_113_9_26_0.pdf ಜೂಲಿಯೆಟ್ ಮಿಚೆಲ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಭಾಷಣೆ] * [https://www.sms.cam.ac.uk/media/2516402 6 ಮೇ 2008 ರಂದು ಅಲನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಫರ್ಲೇನ್ ಅವರಿಂದ ಸಂದರ್ಶನ (ವಿಡಿಯೋ)] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] dh6ci89voeek9iswumhceff35z0o187 ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ 0 154160 1434316 1349232 2026-10-25T00:30:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434316 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Duarte Barbosa|image=|caption=|birth_name=|birth_date=c. 1480|birth_place=[[Lisbon]], [[Kingdom of Portugal]]|death_date=1 May 1521|death_place=[[Cebu (historical polity)|Rajahnate of Cebu]]|nationality=[[Portuguese people|Portuguese]]|occupation=Writer, [[scrivener]], explorer|known_for=|signature={{CSS image crop |Image = First Voyage Round The World Signatures 1.png |bSize = 300 |cWidth = 220 |cHeight = 74 |oTop = 360 |oLeft = 30 }}}} {{Interwikineeded}} [[Category:Biography with signature]] [[Category:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕೊಡುಗೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು]] '''ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ''' (ಸಿ. 1480 – 1 ಮೇ 1521) ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತದ ಅಧಿಕಾರಿ (1500 ಮತ್ತು 1516 ರ ನಡುವೆ). ಆತ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿನ ''ಫೀಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ'' ಸ್ಕ್ರಿವೆನರ್ ಆಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಂನ]] ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಾಗಿದ್ದ. ಸಿ.1516ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ''ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು'' ಬರೆದ (Portuguese:Livro de Duarte Barbosa ), ಇದು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಪ್ರವಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಪ್ರವಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದ]] ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1519 ರಲ್ಲಿ, ಬಾರ್ಬೋಸಾ ತನ್ನ ಸೋದರ ಮಾವ [[ಫೆರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಮೆಗಲನ್|ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಮೆಗೆಲ್ಲನ್]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುತ್ತುವ ಮೊದಲ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಸೆಬು ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಟಾನ್ ಕದನದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ರಾಜಾ ಹುಮಾಬಾನ್ ನಡೆಸಿದ ಔತಣಕೂಟದಲ್ಲಿ 1521 ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಹತನಾದನು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಬಾರ್ಬೋಸಾನ ತಂದೆ ಡಿಯೊಗೊ ಬಾರ್ಬೋಸಾ. ಡಿಯೊಗೊ ಬ್ರಗಾಂಜಾದ ಅಲ್ವಾರೊ ಅವರ ಸೇವಕರಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು 1501 ರಲ್ಲಿ ಆತ ಅಲ್ವಾರೊ, ಬಾರ್ತಲೋಮಿಯು ಮಾರ್ಚಿಯೊನಿ ಮತ್ತು 3 ನೇ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅರ್ಮಡಾ ( ಜೊವಾ ಡ ನೋವಾ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ) ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಡಿಯೊಗೊ ದೂರದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಬಾರ್ಬೋಸಾ [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಗೊನ್ಸಾಲೊ ಗಿಲ್ ಬಾರ್ಬೋಸಾನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. (ಹಿಂದೆ, ಗೊನ್ಕಾಲೊ ಪೆಡ್ರೊ [[ಪೇದ್ರೂ ಆಲ್ವಾರೆಸ್ ಕವ್ರಾಲ್|ಅಲ್ವಾರೆಸ್ ಕ್ಯಾಬ್ರಾಲ್ನ]] 1500 ಫ್ಲೀಟ್ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದ). == ವೃತ್ತಿ == 1502 ರಲ್ಲಿ, ಗೊನ್ಕಾಲೋನನ್ನು [[ಕಣ್ಣಾನೂರು|ಕ್ಯಾನನೋರ್ಗೆ]] ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬೋಸಾನೊಂದಿಗೆ ಹೋದ. ಅಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಕಲಿತ. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ (1503) ಕ್ಯಾನನೋರ್ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ [[ಆಫೊನ್ಸೊ ಡಿ ಆಲ್ಬುಕರ್ಕ್|ಅಲ್ಫೊನ್ಸೊ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್]] ಅವರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಾಗಿ ಬಾರ್ಬೋಸಾನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. 1513 ರಲ್ಲಿ, ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಕಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ I ಗೆ ಕ್ಯಾನನೋರ್‌ನ ಕ್ಲರ್ಕ್ ಆಗಿ ಪತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ, ಮಾಸ್ಟರ್-ಗುಮಾಸ್ತರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರದ ವರ್ಷ (1514), ಕೊಚ್ಚಿಯ ರಾಜನನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಅಫೊನ್ಸೊ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್ ಬಾರ್ಬೋಸಾನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. <ref>{{Cite book|title=The book of Duarte Barbosa: an account of the countries bordering on the Indian Ocean and their inhabitants. 2|last=Barbosa|first=Duarte|last2=Magalhães|first2=Fernão de|last3=Dames|first3=Mansel Longworth|date=2002|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0451-3|edition=2nd AES Reprint|location=New Delhi}}</ref> == ''ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಪುಸ್ತಕ'' == 1515 ರಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಬುಕರ್ಕ್ ಹೊಸ ಗವರ್ನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಎರಡು ಹಡಗುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗಾಗಿ ಬಾರ್ಬೋಸಾನನ್ನು [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ಗೆ]] ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು, ''ಬುಕ್ ಆಫ್ ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ'' ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬರಹಗಾರ ಜಿಯೋವಾನಿ ಬಟಿಸ್ಟಾ ರಾಮುಸಿಯೊ ಅವರ ಮುನ್ನುಡಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾರ್ಬೋಸಾ ತನ್ನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು 1516 ರಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ವಿವರವಾದ ಖಾತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದನು. ಈ ಹಿಂದೆ ರಾಮುಸಿಯೊ ಅವರ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿದಿತ್ತು, ಮೂಲ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಲಿಸ್ಬನ್|ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಲಿಸ್ಬನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. == ಮೆಗೆಲ್ಲನ್ ಜೊತೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ == ಆತನ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ದಕ್ಷಿಣ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಸೆವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಸಭೆ ಸೇರಿದನು. ಡಿಯೊಗೊ ಬ್ರಾಗನ್ಜಾದ ಡಿ. ಅಲ್ವಾರೊನನ್ನು ಸೆವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಲು ಅನುಸರಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅಲ್ವಾರೊ ಮೇಯರ್ ಆಗಿದ್ದ, ಅಲ್ಲಿ ಡಿಯಾಗೋ ಸೆವಿಲ್ಲೆ ಕೋಟೆಯ ಗವರ್ನರ್ ಆದ. 1516 ರಲ್ಲಿ [[ಫೆರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಮೆಗಲನ್|ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಮೆಗೆಲ್ಲನ್]] ಸೆವಿಲ್ಲೆಗೆ ತೆರಳಿದ ಮತ್ತು ಡಿಯೊಗೊ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದ, ಇಬ್ಬರೂ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮೆಗೆಲ್ಲನ್ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಅವನ ಸಹೋದರಿ ಬೀಟ್ರಿಜ್ ಅವನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದನು, ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗಲ್ಹೇಸ್ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯನಾದನು. 10 ಆಗಸ್ಟ್ 1519 ರಂದು ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಜೊವೊ ಸೆರಾವೊ ಜೊತೆಗೆ ಮೆಗೆಲ್ಲನ್‌ನ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸೆವಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದನು. ಅವನ ಕುತೂಹಲವು ಮೆಗೆಲ್ಲನ್‌ನ ಕಿರಿಕಿರಿಗೆ, ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಸ್ಥಳೀಯರ ಸಹವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಿಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮೆಗೆಲ್ಲನ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಸಹ ಬಂದರು. 2 ರಂದು ಏಪ್ರಿಲ್ 1520, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋರ್ಟೊ ಸ್ಯಾನ್ ಜೂಲಿಯನ್ (ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾ) ನಲ್ಲಿ ಗಲಭೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಅವರ ಸಹಾಯವು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ನಾಯಕನಾದನು. ಆಂಟೋನಿಯೊ ಪಿಗಾಫೆಟ್ಟಾ ಅವನ ಖಾತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 27 ರಂದು ಮೆಗೆಲ್ಲನ್ ಮರಣದ ನಂತರ ಏಪ್ರಿಲ್ 1521 ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಟಾನ್ (ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್) ಕದನದಲ್ಲಿ, ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿದ ಕೆಲವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಜೊವೊ ಸೆರಾವೊ ಜೊತೆಗೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ಸಹ-ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದನು. ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಮೆಗೆಲ್ಲನ್ ದೇಹವನ್ನು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮಲಕಾದ ಎನ್ರಿಕ್ ಅನ್ನು ಇಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟನು. ನಿರ್ಗಮನದ ಮೊದಲು ಮಾಡಿದ ಮ್ಯಾಗೆಲ್ಲನ್‌ನ ಇಚ್ಛೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅವನು [[ಉಯಿಲು|ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದರೂ]], ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಅಥವಾ ಜೊವೊ ಸೆರ್ರೊ <ref>[[Antonio Pigafetta|Pigafetta]] and [[Maximilianus Transylvanus|Transylvanus]] differ on who was responsible for the massacre that occurred at [[Cebu Island|Cebu]] in the [[Philippines]]. Transylvanus states that it was [[João Serrão]] who mistreated [[Enrique of Malacca|Enrique de Malacca]], Magellan's former slave, thereby causing Enrique to plot the massacre; Pigafetta, who did not attend the banquet that served as the trap, blames Duarte Barbosa.</ref> ನಂತರ ಅವನನ್ನು ಮೆಗೆಲ್ಲನ್‌ನ ವಿಧವೆಗೆ ಗುಲಾಮರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು. ಎನ್ರಿಕ್‌ನ ಭಯವು ರಾಜಾ ಹುಮಾಬಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪಿತೂರಿ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಾದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೇ 1 ರಂದು 1521 ಸ್ಪೇನ್‌ನ ರಾಜನಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ ಸಿಬು ಬಳಿಯ ಔತಣಕೂಟಕ್ಕೆ ರಾಜಾ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಮತ್ತು ಅನೇಕರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಜೊವೊ ಸೆರಾವೊ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯರು ಕರೆತಂದರು, ಅವರು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪೈಲಟ್ ಜೊವೊ ಕರ್ವಾಲೊ ಅವರನ್ನು ಉಳಿಸಿದರು. ಎನ್ರಿಕ್ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ, ಮ್ಯಾನ್ಸೆಲ್ ಲಾಂಗ್‌ವರ್ತ್ ಡೇಮ್ಸ್, (1518) [https://books.google.com/books?id=r5jnQzwZjOYC&pg=PP1 "ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ: ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ನಿವಾಸಿಗಳ ಖಾತೆ"], ಏಷ್ಯನ್ ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್, 1989,  * * == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * Works by Duarte Barbosa at Project Gutenberg * Works by or about Duarte Barbosa at Internet Archive * {{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Ray|first=Aniruddha|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Barbosa, Duarte|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Barbosa,_Duarte|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630105306/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Barbosa,_Duarte|archive-date=2020-06-30|access-date=2023-12-25|url-status=dead}} * His travelogue is available online in Portuguese:Livro em que dá relação do que viu e ouviu no Oriente, from the Biblioteca Nacional Digital at https://web.archive.org/web/20090303053302/http://purl.pt/435 3wl0h1wjzrwqy87ez38ozb4wvwgr2z3 ದಿವೈರ್ ಕದನ - 1582 0 158102 1434326 1350573 2026-10-25T02:37:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434326 wikitext text/x-wiki '''ಮೊದಲನೇ''' '''ದಿವೈರ್ ಕದನ - 1582''' ರ ದಸರಾ (ವಿಜಯದಶಮಿ) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, [[ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್‌|ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ]]ನು ದಿವೈರ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರು]] ಸೋತು ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು.  ಸುಮಾರು 36,000 ಮೊಘಲ್ ಸೈನಿಕರು ಶರಣಾಗತರಾದರು.  ಮೇವಾರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಮೊಘಲರ 36 ಗ್ಯಾರಿಸನ್ (ದಂಡಿನ ಪಟ್ಟಣ)ಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ದಿವೈರ್ ಯುದ್ದವು ರಜಪೂತರಿಗೆ ಅದ್ಬುತ ಯಶಸ್ಸುನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋದ [[:en:Chittorgarh|ಚಿತ್ತೋರ್]], [[ಅಜ್ಮೇರ್]], ಮತ್ತು [[:en:Mandalgarh|ಮಂಡಲಗಢ]]ವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಇಡೀ [[:en:Mewar|ಮೇವಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ಈ ವಿಜಯದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್]] ರವರು ಜನವರಿ 10, 2012 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು<ref>{{Cite web |url=https://udaipurblog.com/do-you-know-about-the-maharana-pratap-vijay-smarak-in-dewair.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240709110626/https://udaipurblog.com/do-you-know-about-the-maharana-pratap-vijay-smarak-in-dewair.html |archive-date=2024-07-09 |url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Victory memorial Dewair Battle.jpg|thumb|ದಿವೈರ್ ಕದನದ ವಿಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಾರಕ ]] == ಹಿನ್ನೆಲೆ == [[:en:Battle_of_Haldighati|ಹಲ್ದಿಘಾಟ್]] ಕದನ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಣಯ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ಈ ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್‌|ಮಹಾರಾಣ ಪ್ರತಾಪ]]ನಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಡೆಯಾಯಿತು. ಮೊಘಲರು [[ಕುಂಭಲ್‌ಗಢ]] [[:en:Gogunda|ಗೋಗುಂಡಾ]], [[ಉದಯಪುರ]] ಮತ್ತು ಚಪ್ಪನ್ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹಲ್ದಿಘಾಟ್ ಯುದ್ದದ ನಂತರ ಪ್ರತಾಪನ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ 7,000 ಸೈನಿಕರು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದರು. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಮೊಘಲರನ್ನು ಬಯಲು ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಗೆಲ್ಲಲಾಗದು ಎಂದು ಅರಿತ ಪ್ರತಾಪ್ ಯುದ್ದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಗೊರಿಲ್ಲಾ ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸಿಕೂಂಡನು. ಮೊಘಲರನ್ನು ಒಂದು ಕಡೆ  ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ಉಪಟಳ ತಾಳಲಾರದೆ ಪ್ರತಾಪನನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು, ಅಕ್ಬರ್ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ 1 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾಯಿತು <ref>{{Cite web |last=Team |date=2017-08-20 |title=1582: Battle of Dewair |url=https://rajras.in/1582-battle-of-dewair/ |access-date=2024-07-09 |website=RajRAS {{!}} RAS Exam Preparation |language=en-US}}</ref> 1577: ಭಗವಾಬ್ದಾಸ್, ಮಾನ್ಸಿಂಗ್ ಜೊತೆಗೆ ಸಯ್ಯದ್ ಹಾಶಿಮ್, ಸಯ್ಯದ್ ಕಾಶಿಮ್, ಶಹಬಾಜ್ ಖಾನ್ 1578: ಶಾಬಾಜ್ ಖಾನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಾಜಿ ಖಾನ್ ಬದ್ಕಾಶಿ, ಮಾನ್ಸಿಂಗ್, ಭಗವಾಂದಾಸ್ 1579: ಮತ್ತೆ ಶಾಬಾಜ್ ಖಾನ್ (ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ಮೇವಾಡ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ) 1580: ರಹೀಮ್ ಖಂಖ್ನಾ (ಅಜ್ಮೀರ್) ಮತ್ತು ಇತರರು. == ತಯಾರಿ == ಅಕ್ಬರ್ ಕಳುಹಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸರದಾರನು ಪ್ರತಾಪ್ ನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರು. ಮಹಾರಾಣಾ ಯುದ್ದಮಾಡಲು ಸರಂಜಾಮುಗಳ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವನ ಮಂತ್ರಿ ಭಾಮಾಶಾ (ಅವನು ರಾಣಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದನು). ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರು ಸಂಗ್ರಹಸಿದ್ದ ಸಂಪತುನ್ನು ರಾಣಾನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಾಪ ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಪತ್ತು 25,000 ಸೈನಿಕರ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಾಕಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮರು ಸಂಘಟಿಸಿ ಪ್ರತಾಪನು ಅರಾವಳಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಕಿಯವಾಸ್ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ದ ತಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು. ದಿವೈರ್ ಮೇವಾರದ ಪ್ರವೇಶಸ್ಥಾನ, ದಿವೈರ್ ಕೊಟೆಯು ಮೇವಾರಕ್ಕೆ ನೈರ್ಸಗಿಕ ಕೊಟೆಯಾಗಿತ್ತು. == ಯುದ್ದ == ಪ್ರತಾಪನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದನು, ಒಂದು ತಂಡವನ್ನು ಸ್ವಯಂ ತಾನೆ ಮುನ್ನೆಡೆಸುತ್ತ, ಮತ್ತೂಂದನ್ನು ಅವನ ಮಗ ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದನು. ಈ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅಕ್ಬರನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಸುಲ್ತಾನ್ ಖಾನ್ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಮಹಾರಾಣನ ಸೈನ್ಯವು [[ಕುಂಭಲ್‌ಗಢ]]ನಿಂದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ 40 ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದಿವೈರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೊಘಲ್ ಹೊರಠಾಣೆ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.<ref>{{Cite journal|title=ST. THOMAS'S HOSPITAL.|url=http://dx.doi.org/10.1016/s0140-6736(00)44677-5|journal=The Lancet|date=1901|issn=0140-6736|pages=1582–1584|volume=158|issue=4084|doi=10.1016/s0140-6736(00)44677-5|first=Hector|last=Mackenzie|first2=W.H|last2=Battle}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Studies_in_Rajput_History/F149AAAAMAAJ?hl=en&gbpv=0&bsq=Rajput%20Shakhaon%20ka%20Itihas|title=Studies in Rajput History|last=Qanungo|first=Kalika Ranjan|date=1960|publisher=S. Chand|language=en}}</ref> ಕದನದಲ್ಲಿ ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ಮೊಘಲ್ ಸರದಾರನಾದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಖಾನ್ ಮೇಲೆ ಈಟಿಯಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಆ ದಾಳಿಯ ಆಘಾತ ಎಷ್ಟಿತ್ತರೆಂದರೆ ಈಟಿಯು ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಅವನ ದೇಹವನ್ನು ತೂರಿಕೋಂಡು ನೆಲಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಲಿಸಿತು. ಹೊಡೆತ ಎಷ್ಟು ಬಲವಾಗಿತ್ತೇಂದರೆ ಯುದ್ದದ ನಂತರವು ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಈಟಿಯನ್ನು ಹೊರ ತಗೆಯಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೋಂದೆಡೆ ಪ್ರತಾಪನು ಇನ್ನೋಬ್ಬ ಮೊಘಲ್ ಸರದಾರ ಬಹಲ್ಲೋಲ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಏಟಿಗೆ ಎರಡು ತುಂಡಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಈ ಘಟನೆಯ ನಂತರ "ಮೇವಾರದ ಯೋಧರು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಸವಾರರೋಂದಿಗೆ ಒಂದೇ ಏಟಿಗೆ ಕತ್ತರಿಸಿದರು" ಎಂಬ ನುಡಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಯಿತು. == ನಂತರ == ತಮ್ಮ ಸರದಾರರಿಗಾದ ಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡು 36,00 ಮೊಘಲ್ ಸೈನಿಕರು ಶರಣರಾದರು<ref>{{Cite web |url=https://kreately.in/when-36000-mughals-surrendered-to-maharana-pratap-in-battle-of-dewair/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-07-09 |archive-date=2023-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817145008/https://kreately.in/when-36000-mughals-surrendered-to-maharana-pratap-in-battle-of-dewair/ |url-status=dead }}</ref>. ಮೇವಾರ್ ಪ್ರಂತ್ಯದ ಮೊಘಲರ 36 ಗ್ಯಾರಿಸನ್ (ದಂಡಿನ ಪಟ್ಟಣ)ಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ದಿವೈರ್ ಯುದ್ದವು ರಜಪೂತರಿಗೆ ಅದ್ಬುತ ಯಶಸ್ಸುನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋದ [[:en:Chittorgarh|ಚಿತ್ತೋರ್]], [[ಅಜ್ಮೇರ್]], ಮತ್ತು [[:en:Mandalgarh|ಮಂಡಲಗಢ]]ವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಇಡೀ [[:en:Mewar|ಮೇವಾರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ಯುದ್ದದ ನಂತರವೂ ಅಕ್ಬರನು ತನ್ನ ಸೈನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಾಪನ ವಿರುದ್ದ ಕಳಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯ ಧಾಳಿಯನ್ನು ಹಿಮ್ಮೇಟಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಬರನು ತಾನೆ ಮೇವಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು 6 ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡದೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಕೊನೆಗೆ ಗದ್ಯಂತರವಿಲ್ಲದೆ ಆಗ್ರಾಗೆ ಮರಳಿದನು. == ಸಹಾ ನೋಡಿ == [[:en:Battle_of_Dewair_(1606)|ಎರಡನೆ ದಿವೈರ್ ಕದನ -1606]] [[:en:Mewar|ಮೇವಾರ]] [[ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್‌|ಮಹಾರಾಣ ಪ್ರತಾಪ್]] [[:en:Battle_of_Haldighati|ಹಳದಿ ಘಾಟ್ ಯುದ್ದ]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] l70u6gmr52hnj2nfwc3ldemfnhseksh ಖುಲ್ನಾ 0 160079 1434271 1344307 2026-10-24T16:09:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434271 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Durbar Bangla at kuet.jpg|thumb|ಖುಲ್ನಾ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ]] '''ಖುಲ್ನಾ''' [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] ಒಂದು [[ನಗರ]]. [[:en:Khulna_Division|ಖುಲ್ನಾ ವಿಭಾಗದ]] ಮತ್ತು [[:en:Khulna_District|ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣ. ಖುಲ್ನಾ [[ಢಾಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್]] ನಂತರ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Bangladesh–10 Largest Cities |url=http://www.geonames.org/BD/largest-cities-in-bangladesh.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213230501/http://www.geonames.org/BD/largest-cities-in-bangladesh.html |archive-date=13 February 2019 |access-date=10 September 2019}}</ref> [[:en:Bhairab_River|ಭೈರಬ್ ನದಿಯ]] ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿದೆ. ಇದೊಂದು ಮುಖ್ಯ [[ನದಿ]] [[ಬಂದರು]], ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ. ಇಲ್ಲಿಂದ [[:en:Jessore|ಜೆಸ್ಸೂರಿನ]] ಮುಖಾಂತರ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಕ್ಕೆ]] ರೈಲ್ವೆ ಮತ್ತು [[ರಸ್ತೆ]] ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಜೆಸ್ಸೂರ್-ದರ್ಶನ ರೈಲ್ವೆಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಖುಲ್ನಾಗೂ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಭೂಜಲ ಸಾರಿಗೆಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಸುಮಾರು 3 ಮೈ. [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ]] [[:en:Kajibacha_River|ಕಾಜಿಬಾಚಾ ನದಿಯ]] ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ನೌಕಾಂಗಣ, 18 ಮೈ. ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ [[:en:Port_of_Mongla|ಚಲ್ನಾ ಬಂದರು]]<ref>{{cite web |title=Mongla Port |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mongla_Port |access-date=2017-07-24 |website=Banglapedia |archive-url=https://web.archive.org/web/20170516163835/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mongla_Port |archive-date=2017-05-16 |url-status=dead}}</ref>-ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಖುಲ್ನಾದ ಜಲಸಾರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವರ್ಧಿಸಿದೆ. ಖುಲ್ನಾ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕಾ]] ಕೇಂದ್ರ ಕೂಡ ಹೌದು. [[ಸುಂದರಬನ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ಸುಂದರಬನಗಳ]] ಅರಣ್ಯೋತ್ಪನ್ನವನ್ನಾಧರಿಸಿದ [[ಬೆಂಕಿಕಡ್ಡಿ]] [[ಕಾರಖಾನೆ|ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳೂ]], [[ಹತ್ತಿ]], [[ಸೆಣಬು]] ಮತ್ತು [[ಎಣ್ಣೆ]]ಗಿರಣಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ. [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ]] ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಹೂಡಿದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಖುಲ್ನಾ ಒಂದು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 884,445 (2022). == ಖುಲ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆ == ಖುಲ್ನಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 1,696.71 ಚ. ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2,613,385 (2022).<ref name="2022census">{{Cite book|url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-11-20-05-20-e6676a7993679bfd72a663e39ef0cca7.pdf|title=Population and Housing Census 2022 National Report|date=November 2023|publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]]|isbn=|volume=1|pages=}}</ref> ಜೆಸ್ಸೂರಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಈ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು]] ರಚಿಸಲಾದ್ದು 1882ರಲ್ಲಿ. ಇದು [[ಮೆಕ್ಕಲು]] [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನಿಂದಾಗಿರುವ]] ಪ್ರದೇಶ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗ ತಗ್ಗು, [[ಜೌಗು ನೆಲ|ಜವುಗು]]; ಸುಂದರಬನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ಕೃಷಿ|ಬೇಸಾಯ]] ಅಸಾಧ್ಯ; ಜನರಿಲ್ಲ. [[ಅಕ್ಕಿ]], ಎಣ್ಣೆಬೀಜ, ಸೆಣಬು ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. [[ನೀರಾವರಿ]] ಸೌಲಭ್ಯ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. == ಖುಲ್ನಾ ವಿಭಾಗ == ಖುಲ್ನಾ ವಿಭಾಗದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 8,604 ಚ. ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 17,416,645 (2022).<ref name="census2022">{{Cite book|url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf|title=National Report|date=November 2023|publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]]|isbn=978-9844752016|series=Population and Housing Census 2022|volume=1|location=Dhaka|pages=386}}</ref> ಖುಲ್ನಾ, [[:en:Jessore_District|ಜೆಸ್ಸೂರ್]], [[:en:Kushtia_District|ಕುಷ್ಟಿಯ]] ಇವು ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಖುಲ್ನಾ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಬಾರಿಸಾಲ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.khulnacity.org/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302035931/http://www.khulnacity.org/ |date=2012-03-02 }} of Khulna City Corporation * [https://www.khulna.gov.bd/ Govt. website of Khulna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112090539/https://www.khulna.gov.bd/ |date=2024-11-12 }} * [https://web.archive.org/web/20190411095707/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Khulna_District Khulna District] on Banglapedia * [https://web.archive.org/web/20181016061319/http://www.discoverybangladesh.com/meetbangladesh/khulna.html Khulna Guide at Discovery Bangladesh] {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖುಲ್ನಾ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] rmm5oq1rwlhuz2fv2cpmq804obg1rk0 ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಬಲ್ಬನ್ 0 172386 1434295 1345964 2026-10-24T19:12:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434295 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Sultan Ghayas-ud-Din Balban.jpg|thumb]] '''ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಬಲ್ಬನ್''' [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರಲ್ಲೊಬ್ಬ]]. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ 1266-1287. == ಸುಲ್ತಾನನಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು == [[ಅಲ್ತಮಷ್|ಇಲ್ತಮಿಷನ]] ವಂಶದ [[:en:Mahmud I of Delhi|ನಾಸಿರ್-ಉದ್-ದೀನ್]] ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಇವನಿಗೆ ಹಿಂದೆ [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯನ್ನಾಳಿದ]] [[ಸುಲ್ತಾನ್|ಸುಲ್ತಾನರಂತೆ]] ಇವನು ತುರ್ಕಿಸ್ತಾನದ ಇಲ್ಬರೀ ಪಂಗಡದವನು. ಇವನು ತರುಣನಾಗಿದ್ದಾಗ [[:en:Mongols|ಮಂಗೋಲರು]] [[ದಂಡಯಾತ್ರೆ]] ನಡೆಸಿ ಇವನನ್ನು ಹಿಡಿದು [[ಬಾಗ್ದಾದ್|ಬಾಗ್ದಾದಿಗೆ]] ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದರು. ಬಸೋರದ [[:en:Khawaja|ಖ್ವಾಜಾ]] ಜಮಾಲ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಇವನನ್ನು ಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಇತರ ಗುಲಾಮರೊಂದಿಗೆ ದೆಹಲಿಗೆ ಕರೆತಂದ (1232). ಸುಲ್ತಾನ್ ಇಲ್ತಮಿಷ್ ಇವನನ್ನು ಕೊಂಡ;<ref>{{cite book |last=Ali |first=K. |title=A New History of Indo-Pakistan |publisher=Aziz Publisher |year=1978 |edition=4th |volume=Part II |location=Lahore |page=57 |oclc=59726645 |orig-year=First published 1950}}</ref> ಇವನನ್ನು ತನ್ನ ಖಾಸ್‍ದಾರನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡ. ಬಹಾಉದ್ದೀನ್ ಬಲ್ಬನ್ ಎಂಬುದು ಇವನ ಮೊದಲ ಹೆಸರು. ಸ್ವಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ಇವನು ಸುಲ್ತಾನನ ಪ್ರೀತಿಗಳಿಸಿ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೇಲೇರಿದ. ಕೊನೆಗೆ ನಾಸಿರ್-ಉದ್-ದೀನನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ. 1249ರಲ್ಲಿ ಇವನ ಮಗಳನ್ನು ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಯಾಯಿತು.<ref name="sen2">{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra |title=A Textbook of Medieval Indian History |publisher=Primus Books |year=2013 |isbn=978-9-38060-734-4 |pages=76–79}}</ref> == ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ == ನಾಸಿರ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಗಂಡು ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದೆ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಇವನು ಆಸ್ಥಾನಿಕರ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಮ್ಮತಿಯೊಡನೆ [[ಸಿಂಹಾಸನ|ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿದ]]. ಆಗ ಈತ ತಳೆದ ಹೆಸರು ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್. ನಾಸಿರ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಇವನನ್ನೇ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ತಮಿಷನ ಮರಣಾನಂತರ ದೆಹಲಿಯ ಆಡಳಿತ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು. [[ಖಜಾನೆ]] ಬರಿದಾಗಿತ್ತು. ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದೇ ಬಲ್ಬನ್ ಕೈಗೊಂಡ ಮೊಲನೆಯ ಕ್ರಮ. ದೆಹಲಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದೋಆಬ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಶಾಂತಿ]] ಸ್ಥಾಪನೆ ಜರೂರಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆ ಏರ್ಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಚಾರಗಳಿಗಲ್ಲದೆ, ಪದೇಪದೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಂಗೋಲರ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೂ ಬಲ್ಬನ್ ಲಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಿದ. ಈತ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲು ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು [[:en:Ziauddin Barani|ಬರನೀ]] ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬಲ್ಬನ್ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದ ಕೂಡಲೇ [[ಸೈನ್ಯ|ಸೈನ್ಯವನ್ನು]] ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದ. ದೆಹಲಿಯ ನೆರೆಯ [[ಕಾಡು|ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿದ್ದ]] [[:en:Mewat|ಮೆವಾಟಿಗಳನ್ನು]] ಓಡಿಸಿದ, ಹಲವರನ್ನು ಕೊಂದ. ದೆಹಲಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅಡವಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಿದ. ಮುಂದೆ [[ದಂಗೆ|ದಂಗೆಯಾಗದಂತೆ]] ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಗೋಪಾಲ್‌ಗಿರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕೋಟೆ|ಕೋಟೆಯನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದನಲ್ಲದೆ, ದೆಹಲಿಯ ಬಳಿ ಅನೇಕ ಠಾಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅವಕ್ಕೆ ಆಪ್ಘನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. ದೋಆಬಿಂದ ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಅಡಗಿಸಿ, ಪ್ರಯಾಣ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ. ಕಟೆಹರ್‌ನಲ್ಲಿ ದಂಗೆಯನ್ನಡಗಿಸಿದ. ಜೂದ್ ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶವಾಸಿಗಳನ್ನೂ ಮಣಿಸಲಾಯಿತು. ದೋಆಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೂಹಿಡುವಳಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದನಾದರೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ದುಷ್ಟಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಭದ್ರತೆ]], ನೆಮ್ಮದಿಗಳು ನೆಲಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಬಲ್ಬನನ ಗಮನ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯಿತು. ಮಂಗೋಲರು [[ಘಜ಼್ನಿ|ಘಜ್ನಿ]] ಮತ್ತ್ರು [[:en:Transoxiana|ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಯೂರಿ, ಬಾಗ್ದಾದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು. [[ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು [[:en:Sindh|ಸಿಂಧ್]] ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿದ್ದರು. ಬಲ್ಬನ್ 1271ರಲ್ಲಿ [[ಲಾಹೋರ್|ಲಾಹೋರಿಗೆ]] ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ. [[:en:Bathinda district|ಭಾಟಿಂಡ]], [[:en:Hanumangarh|ಭಟ್ನೇರ್]], [[:en:Samana, India|ಸಾಮಾನ]] ಮತ್ತು [[:en:Sunam|ಸುನಾಮ್‌ಗಳನ್ನಾಳುತ್ತ]] ಮಂಗೋಲರನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಷೇರ್ ಖಾನ್ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ತೀರಿಕೊಂಡ. ಅವನು ಬಲ್ಬನನ ದಾಯಾದಿ. ಸಂಶಯದಿಂದ ಬಲ್ಬನನೇ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಿದನೆಂದು ಬರನೀ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಷೇರ್ ಖಾನನ ಮರಣದಿಂದ ಮಂಗೋಲರು ತಮಗಿದ್ದ ಆತಂಕ ತಪ್ಪಿತೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಇವರನ್ನೆದುರಿಸಲು ಬಲ್ಬನ್ ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮುಹಮ್ಮದನನ್ನು [[:en:Multan|ಮುಲ್ತಾನಿನ]] ರಾಜ್ಯಪಾಲನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ. ಸಾಮಾನ ಮತ್ತು ಸುನಾಮ್‌ಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯ ಹೊಣೆ ಎರಡನೆಯ ಮಗನಾದ [[:en:Nasiruddin Bughra Khan|ಬುಘ್ರಾ ಖಾನನದಾಯಿತು]]. 1279 ರಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲರು ಬಹಳ ಮುಂದುವರಿದು [[:en:Sutlej|ಸಟ್ಲೆಜ್]] [[ನದಿ|ನದಿಯನ್ನು]] ದಾಟಿದರು. ಮಹಮ್ಮದ್ ಮತ್ತು ಬುಘ್ರಾ ಖಾನರ ಸೇನೆಗಳೂ, ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಬಂದ ಸೇನೆಯೂ ಕೂಡಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಂಗೋಲರನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದುವು. ಅವರ ಹಾವಳಿ ನಿಂತಿತು. ಆ ವೇಳೆಗೆ [[ಬಂಗಾಳ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿದ್ದ [[:en:Tughral Tughan Khan|ತುಘ್ರಿಲ್ ಖಾನ್]] ದಂಗೆಯೆದ್ದ; ಅಲ್ಪ್ತ್‌ಗೀನನ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಬನ್ ಕಳಿಸಿದ ಸೇನೆ ಪರಾಜಯ ಹೊಂದಿತು. ಕುಪಿತನಾದ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಪ್ತ್‌ಗೀನನನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ನೇಣುಹಾಕಿಸಿ ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ. 1280 ರಲ್ಲಿ ತುಘ್ರಿಲ್ ಖಾನನನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಇನ್ನೊಂದು ಸೇನೆ ಹೋಯಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಸೋಲು ಕಾದಿತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ ಸುಲ್ತಾನನೇ ಮಗನಾದ ಬುಘ್ರಾ ಖಾನನೊಂದಿಗೆ [[ಗೌಡ ನಗರ|ಲಖ್‌ನಾವತಿಗೆ]] ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋದ. ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ ತುಘ್ರಿಲ್ ಖಾನನನ್ನು ಸುಲ್ತಾನ ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನ ಬಂಧುಗಳನ್ನೂ, ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನೂ ಘೋರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿ, ಬುಘ್ರಾ ಖಾನನನ್ನು ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ.<ref name="bpedia">{{cite book |last=Ali |first=Muhammad Ansar |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Bughra Khan |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bughra_Khan |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175335/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bughra_Khan |archive-date=2018-06-18 |access-date=2025-01-15 |url-status=dead}}</ref> ಮುಂದೆ ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ಮಹಾ ಆಘಾತವೊಂದು ಒದಗಿತು. ಮಂಗೋಲರು ಪಂಜಾಬಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಎರಗಿದರು (1285). ಸುಲ್ತಾನನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅವರನ್ನೆದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಶತ್ರುಗಳು ಮರೆಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದರು.<ref>{{cite book |author=Satish Chandra |url=https://books.google.com/books?id=L5eFzeyjBTQC&pg=PA66 |title=Medieval India: From Sultanat to the Mughals-Delhi Sultanat (1206-1526) - Part One |publisher=Har-Anand Publications |year=2004 |isbn=978-81-241-1064-5 |pages=66–}}</ref><ref>{{cite book |author=Kausar Ali |url=https://books.google.com/books?id=ICEhAAAAMAAJ |title=A new history of Indo-Pakistan: from Dravidians to Sultanates |publisher=Aziz Publishers |year=1978}}</ref><ref>{{cite book |author=John McLeod |url=https://books.google.com/books?id=XrJoBgAAQBAJ&pg=PA42 |title=The History of India |date=2015 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-61069-766-8 |pages=42–}}</ref><ref>{{cite book |author=Jaswant Lal Mehta |url=https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12598 |title=Advanced Study in the History of Medieval India |publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd |year=1979 |isbn=978-81-207-0617-0 |pages=[https://archive.org/details/dli.bengal.10689.12598/page/n157 131]–}}</ref> ಆಗ ಬಲ್ಬನನಿಗೆ ಎಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು. ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಕೊರಗಿ ಅವನು ತೀರಿಕೊಂಡ (1287). ಬುಘ್ರಾ ಖಾನ್ ಉತ್ತಾರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಬೇಕೆಂಬುದು ಸುಲ್ತಾನನ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಆ ಹೊಣೆ ಹೊರಲು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಮೊಮ್ಮಗ ಖುಸ್ರಾವ್ ತನ್ನ ಅನಂತರ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರತಕ್ಕದೆಂದು ಸುಲ್ತಾನ ನಿಯೋಜಿಸಿದ. ರಾಜ್ಯತ್ವ ದೈವದತ್ತವೆಂದು ಬಲ್ಬನ್ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ. ತಾನು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ದೈವೇಚ್ಛೆ ಎಂದು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ. ರಾಜ ದೇವರ ಮರ್ತ್ಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೆಂಬುದೂ, ಘನತೆಯಲ್ಲಿ [[:en:Prophet|ಪ್ರವಾದಿಗೆ]] ಎರಡನೆಯದೆಂಬುದೂ ಅವನ ಭಾವನೆಯಾಗಿತ್ತು. ರಾಜತ್ವಕ್ಕೆ ಬಾಹ್ಯ ಘನತೆಯೂ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಈತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಬೆಳೆಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇವನು ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ. ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ನ್ಯಾಯ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಕುರಿತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಲ್ಬನ್ ತುರ್ಕಿ ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ. [[:en:Corps of Forty|ನಲ್ವತ್ತು ಜನರ]] ಪ್ರಭಾವಿ ಗುಂಪು ನಿರ್ನಾಮವಾಯಿತು. ಸೈನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಯಿತು. ಸೈನ್ಯ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಡವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಸಹಾಯಕರಿಗೆ ಯಾವ ಅಪಾಯವು ಆಗದಂತೆ ಬಲ್ಬನ್ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಸೈನ್ಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ. ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಯಿತು. ಮುಖ್ಯ ನೇಮಕಗಳನ್ನು ಅವನೇ ನೇರವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಥವಾ ಅವಕ್ಕೆ ಅವನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಅವಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ದಕ್ಷತೆ ನಿಷ್ಠೆಗಳೇ ನೇಮಕದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಿಯಮಗಳು. ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ವರದಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಗೂಢಚಾರ ಇಲಾಖೆ ತುಂಬ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಘಿಯಾಸ್ - ಉದ್ - ದೀನ್ ಬಲ್ಬನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸುಲ್ತಾನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] m95usx6kwhdc5imzq4tqy5ljyazfaws ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಬಹಾದುರ್ ಷಾ 0 172388 1434296 1345965 2026-10-24T19:13:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434296 wikitext text/x-wiki '''ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಬಹಾದುರ್ ಷಾ''' [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ]] ಆಳಿದ ಒಬ್ಬ [[ಸುಲ್ತಾನ್|ಸುಲ್ತಾನ]]. [[:en:Shamsuddin Firuz Shah|ಷಂಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಫಿರೋಜ಼ನ]] ಒಬ್ಬ ಮಗ. == ಜೀವನ == ತಂದೆ ಬದುಕಿರುವಾಗಲೇ ಇವನೂ, ಇವನ ಸೋದರರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿದ್ದ ಷಿಹಾಬ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಬುಘ್‌ದಾನೂ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[:en:Sonargaon|ಸೊನಾರ್‌ಗಾಂವ್]] ಮತ್ತು [[ಗೌಡ ನಗರ|ಲಖ್‌ನಾವತಿಗಳಲ್ಲಿ]] [[ದಂಗೆ]] ಎದ್ದರು (1310-14). ಫಿರೊಜ಼್ 1315ರಲ್ಲಿ ಲಖ್‌ನಾವತಿಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹತೋಟಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನಾದರೂ, 1317-18ರಲ್ಲಿ ಷಿಹಾಬ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಅದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. 1322ರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅನಂತರ ಫಿರೊಜ಼್ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ನಾಸಿರ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಮತ್ತು ಷಿಹಾಬ್-ಉದ್-ದೀನರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಹುಶಃ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸೋದರರನ್ನೂ ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಷಾ ಕೊಂದು ಲಖ್‍ನಾವತಿ ಮತ್ತು ಸೊನಾರ್‌ಗಾಂವ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಆಳತೊಡಗಿದ. ಫಿರೊಜ಼್ ಷಾನ ಮರಣಾನಂತರ ಷಿಹಾಬ್-ಉದ್-ದೀನ್ [[ಸಿಂಹಾಸನ|ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದನೆಂದೂ]], ಆದರೆ ಷಾಹನ ಕೊನೆಯ ಮಗ ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಬಹಾದುರ್ ಬುರಾ (ಕಪ್ಪು) ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನಾಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಬಹುತೇಕ ಸೋದರರನ್ನು ಕೊಂದನೆಂದೂ, ಅವನ ಸೋದರರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಾದ ಷಿಹಾಬ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಮತ್ತು ನಸೀರ್-ಉದ್-ದೀನ್ [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ]] [[ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ತುಘಲಕ್|ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ತುಘಲಕನ]] ಬಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರೆಂದು, ತುಘಲಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಬಹಾದುರನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋದನೆಂದು [[ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ್|ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ]] ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಬೇರೆ ಯಾವ ಆಧಾರಗಳೂ ಇಲ್ಲ. ಲಖ್‍ನಾವತಿಯ ಕೆಲವು ಆಸ್ಥಾನಿಕರು ತಾವು ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಡನ್ನು ಕುರಿತು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ದೂರು ಹೊತ್ತರೆಂದೂ, ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಸುಲ್ತಾನ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋದನೆಂದೂ [[:en:Ziauddin Barani|ಬರನೀ]] ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತೂ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಒಡೆತನ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು 1324ರಲ್ಲಿ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋದ. ಅವನ ಸೇನೆ ಲಖ್‌ನಾವತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಬಹಾದುರ್ [[ನಗರ|ನಗರದಿಂದ]] ಹೊರಬಂದು ದೆಹಲಿಯ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾದಿದ. ಅವನಿಗೆ ಸೋಲಾಯಿತು. ಓಡಿ ಹೋಗಲು ಯತ್ನಿಸಿ ಅವನು ಸೆರೆ ಸಿಕ್ಕಿದ.<ref name = "A">% BE% E0% A6% A4% E0% A6% BE% E0% A6% B0_% E0% A6% 96% E0% A6% BE% E0% A6% A8 | Title = Tatar Khan - Banglapedia | Website = bn. banglapedia.org | Collection-Date = 2021-02-20}</ref> [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] [[ಸಾಮಂತ|ಸಾಮಂತನಾಗಿ]] ನಸೀರ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಲಖ್‍ನಾವತಿಯಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದ. ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ತುಘಲಕ್ ದುರಂತಕ್ಕೀಡಾದ. [[ಮಹಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್|ಮಹಮ್ಮದ್-ಬಿನ್-ತುಘಲಕ್]] ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಾದ ಮೇಲೆ ಬಹಾದುರನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ಸೊನಾರ್‌ಗಾಂವ್‌ನಿಂದ ಆಳಲು ಅವನಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದನೆಂದೂ, ಜೊತೆಗೆ [[:en:Bahram Khan|ಬಹ್ರಾಂ ಖಾನನನ್ನು]] ತನ್ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಟ್ಟನೆಂದೂ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, 1327-28ರ ವರೆಗೆ, ಅವನು ಬಹ್ರಾಂ ಖಾನನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದನಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಮಹಮ್ಮದ್-ಬಿನ್-ತುಘಲಕನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ [[ನಾಣ್ಯ|ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು]] ಚಲಾವಣೆಗೆ ತಂದ. ಆದರೆ ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ಅಧೀನನಾಗಿಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಲೊಲ್ಲದೆ, ಅವನಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರನಾಗಲು ಸಮಯ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಅಣ್ಣ ನಸೀರ್-ಉದ್-ದೀನ್‌ನನನ್ನು ಸುಲ್ತಾನ ಪದಚ್ಯುತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಬಹಾದುರ್ ಷಾ ತನಗೂ ಆ ಪಾಡು ಬರದಿರಲೆಂದು [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಗಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ. ಬಹ್ರಾಂ ಖಾನ್ ಇವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಂದು, ಇವನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಸುಲಿದು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನನಿಗೆ ಕಳಿಸಿದನೆಂದು [[:en:Abdul Malik Isami|ಈಸಾಮೀ]] ಎಂಬ ಚರಿತ್ರಕಾರ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಬಹ್ರಾಂ ಖಾನ್ ಇವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಕೆಲವು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿ ಸುಲ್ತಾನ ಇವನನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದನೆಂದೂ, ಫಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಒತ್ತೆಯಾಗಿಡಬೇಕೆಂಬುದು ಷರತ್ತುಗಳಲ್ಲೊಂದೆಂದೂ, ಈ ಷರತ್ತನ್ನು ಘಿಯಾಸ್-ಉದ್-ದೀನ್ ಪಾಲಿಸದಿದ್ದಾಗ ಸುಲ್ತಾನ ಇವನ ವಿರುದ್ಧ [[ಸೈನ್ಯ]] ಕಳಿಸಿದನೆಂದೂ ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಬಹಾದುರನ ಮರಣಾನಂತರ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಂಗಾಲ ದೆಹಲಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last=Khan |first=Muazzam Hussain |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Ghiyasuddin Bahadur Shah |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ghiyasuddin_Bahadur_Shah |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529002208/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ghiyasuddin_Bahadur_Shah |archive-date=2023-05-29 |access-date=2025-01-15 |url-status=dead}}</ref> ಅಲ್ಲಿ ಶಾಂತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿತ್ತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}<references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಘಿಯಾಸ್ - ಉದ್ - ದೀನ್ ಬಹಾದುರ್ ಷಾ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸುಲ್ತಾನರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] guupleefdn2uf521c751lyh27izydgk ಬಾರ್ಬಿ ಹ್ಸು 0 172700 1434350 1355320 2026-10-25T10:11:34Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434350 wikitext text/x-wiki {{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}} {{Infobox person | name = ಬಾರ್ಬಿ ಹ್ಸು | image = | image_size = 220px | alt = | caption = 2022ರಲ್ಲಿ ಹ್ಸು }} '''ಬಾರ್ಬಿ ಹ್ಸು''' (6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1976 - 2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2025), ಆಕೆಯ ವೇದಿಕೆಯ ಹೆಸರು '''ಬಿಗ್ ಎಸ್''' <ref name=":5">{{Cite web |date=3 February 2025 |title=Obituary {{!}} The rise of Meteor Garden star Barbie Hsu, dead at 48 |url=https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3297129/rise-meteor-garden-star-barbie-hsu-taiwanese-actress-and-singer-dead-48 |access-date=3 February 2025 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ತೈವಾನೀಸ್ ನಟಿ, ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿ,<ref name="chinesemov">{{Cite web |url=http://chinesemov.com/actors/Barbie%20Shu.html |title=Barbie Shu |access-date=12 February 2010 |publisher=chinesemov.com}}</ref> ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯ ''ಮೀಟಿಯರ್ ಗಾರ್ಡನ್'' (2001-2002) ದ ಎರಡು ಸೀಸನ್ಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಹ್ಸು 2010 ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಚೀನಾ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ 100 ನಲ್ಲಿ 33 ನೇ <ref name=":14">{{cite web |date=28 April 2010 |title=2010福布斯中国名人榜公布（完全名单） |url=https://www.chinanews.com.cn/yl/yl-mxzz/news/2010/04-28/2252843.shtml |website=chinanews.com |language=zh}}</ref> ಮತ್ತು 2012 ರಲ್ಲಿ 45 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |date=4 May 2012 |title=福布斯2012中国名人榜名单公布 周杰伦第1王菲第4 |url=https://news.qingdaonews.com/content/2012-05/04/content_9221765.htm |website=news.qingdaonews.com |language=zh }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>'' == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಹ್ಸು 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1976 ರಂದು ತೈಪೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ಸು ಚಿಯೆನ್ ಮತ್ತು ಹುವಾಂಗ್ ಚುನ್-ಮೇಗೆ ಎರಡನೇ ಮಗುವಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರು.<ref>{{Cite web |date=1 October 2018 |title=Celebrity birthdays: See who else is celebrating with Felicia Chin, Jeffrey Xu and Barbie Hsu this October |url=https://www.herworld.com/life/entertainment/asian-singapore-celebrity-birthdays-october-felicia-chin-jeffrey-xu-barbie-hsu-ariel-lin |first1=Letty|last1=Seah|access-date=3 February 2025 |website=Her World Singapore |language=en-SG}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chen |first=David |date=26 November 2010 |title=POP STOP - Taipei Times |url=https://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2010/11/26/2003489445 |access-date=3 February 2025 |website=[[Taipei Times]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kwok |first=Kar Peng |date=8 March 2022 |title='I don't know this Korean man': Barbie Hsu's mother furious at her sudden remarriage |url=https://www.asiaone.com/entertainment/barbie-hsu-mother-furious-remarriage-hasnt-given-blessings-dj-koo-jun-yup |access-date=3 February 2025 |website=[[AsiaOne]]}}</ref> ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ, ಹ್ಸು ಸಿ-ಹಸಿನ್ ಮತ್ತು ಡೀ ಹ್ಸು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ.<ref>{{Cite web |last=Ainslyn |first=Lim |date=12 October 2023 |title=Dee Hsu shares photo of 15-year-old nephew, and people are gushing over how handsome he is |url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/8days/dee-hsu-shares-photo-15-year-old-nephew-and-people-are-gushing-over-how-handsome-he-428166 |access-date=3 February 2025 |website=CNA Lifestyle |language=en}}</ref> ಇವರ ಕುಟುಂಬವು ತೈಪೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯ ಅಜ್ಜ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆಭರಣದ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=娛樂組 |date=10 October 2017 |title=【豪門夢醒】S家男人話題多 S媽老公同居檳榔婦 |url=https://www.mirrormedia.mg/story/20171010ent005 |access-date=3 February 2025 |website=鏡週刊 Mirror Media |language=zh-Hant}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == 11 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, '''ದಿ ಸೀ ಪ್ಲಾನ್''' (1987) ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹ್ಸು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಹಲವಾರು ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹವಾ ಕಾಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಫೇಮಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ '''ಚೆನ್ ಕುವೋ-ಚಿನ್''' ಆಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು, ಆಕೆಗೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಆ ಬಳಿಕ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಡೀಗೆ ಸಹ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶದ ಮೊದಲು, ಒಪ್ಪಂದದ ವಿವಾದಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಸಹೋದರಿಯರ ತಮಾಷೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ಚೆನ್ ಅವರ ಹೆಚ್ಚು ಮುಗ್ಧ ಚಿತ್ರಣದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗೊಂಡವು.<ref name=":5" /><ref name="Jan">{{cite news |last1=Lee |first1=Jan |title=More dramatic than fiction: 10 things to know about the late Barbie Hsu's life |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/more-dramatic-than-fiction-10-things-to-know-about-the-late-barbie-hsus-life |access-date=3 February 2025 |date=3 February 2025 |work=The Straits Times}}</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವರ ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಂ, '''ಝಾನ್ ಲಿಂಗ್ ನಿಯಾನ್ ಕ್ವಿಂಗ್''' ಅನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1994ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಚೆನ್ ಈ ಜೋಡಿಗೆ '''ಡುಬಿ ದುವಾ''' ಎಂದು ಅವರ ಒಂದು ಹಾಡು, "ಡು ಬಿ ಡಿ ವಾ" ದ ನಂತರ ಹೆಸರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಹ್ಸು ಆಲ್ಬಂನ ನಿರ್ಮಾಪಕ '''ಬಿಂಗ್ ವಾಂಗ್''' ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿದರು, ಅವರು ಅವುಗಳನ್ನು S.O.S. (ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಶು) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. '''ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಶು''' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅವರ ಆಯಾ ರಂಗನಾಮಗಳಾದ '''ಬಿಗ್ ಎಸ್''' ಮತ್ತು '''ಲಿಟಲ್ ಎಸ್''' ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |last=腾讯网 |date=20 September 2024 |title=因为要减到70斤，她又翻红了_腾讯新闻 |url=https://news.qq.com/rain/a/20240920A09RFV00 |access-date=3 February 2025 |website=news.qq.com |language=zh-CN}}</ref> ಈ ಜೋಡಿಯು 1995 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಆಲ್ಬಂ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ S.O.S. ನಿಂದ ಹಿಟ್ ಹಾಡು "ಟೆನ್-ಮಿನಿಟ್ ಲವ್" ನೊಂದಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ಆದರೆ ಅವರ ಕೆಳಗಿನ ಆಲ್ಬಂಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಗಮನ ಸೆಳೆದವು. 1997ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಕುಸಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ತೆರೆದು ಉದ್ಯಮವನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ ಗೆಸ್ನಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಹ್ಸು ಹಿರಿಯ ಟಿವಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ವಾಂಗ್ ವೀ-ಝಾಂಗ್ನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದರು. ಚೆನ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ಅವರ ಮೂಲ ಗುಂಪಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು, ಅವರು A.S.O.S. ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. [zh] (ಆಲ್ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಶು) ಮತ್ತು ವಾಂಗ್ ಜೊತೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.ಇದರ ನಂತರ, ಈ ಜೋಡಿಯು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಗಮನವನ್ನು ಹಾಡಿನಿಂದ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.<ref name=":5" /><ref name="Jan"/> ಅವರು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ "ಗೆಸ್ (ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ)" (1996-2000) ಮನರಂಜನಾ ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ "100% ಮನರಂಜನೆ" (1998-2005) ಅನ್ನು ಸಹ-ಹೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |last=腾讯网 |date=20 September 2024 |title=因为要减到70斤，她又翻红了_腾讯新闻 |url=https://news.qq.com/rain/a/20240920A09RFV00 |access-date=3 February 2025 |website=news.qq.com |language=zh-CN |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206032832/https://news.qq.com/rain/a/20240920A09RFV00 |archive-date=6 February 2025 |url-status=live}}</ref> 2001 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅಡುಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ (2007-2008)ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title="大小爱吃"停播 转型不搞做菜节目 -搜狐娱乐 |url=https://yule.sohu.com/20080605/n257293591.shtml |access-date=3 February 2025 |website=yule.sohu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220630041807/https://yule.sohu.com/20080605/n257293591.shtml|archive-date=30 June 2022|url-status=live}}</ref> ಈ ಜೋಡಿಯು ವಾಂಗ್ ವೀ-ಝಾಂಗ್ನೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು 2010ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=大小S脱离王伟忠自立门户 年收入千万全归自己_影音娱乐_新浪网 |url=https://ent.sina.com.cn/v/m/2010-04-09/17202924019.shtml |access-date=2025-02-07 |website=ent.sina.com.cn |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704181242/https://ent.sina.com.cn/v/m/2010-04-09/17202924019.shtml|archive-date=4 July 2017|url-status=live}}</ref>[[File:Barbie Hsu.jpg|thumb|left|upright|Hsu in 2010]] ನಟಿಯಾಗಿ, ಸೂ ಅವರು "ಮೆಟಿಯೊರ್ ಗಾರ್ಡನ್ (2001 ಟಿವಿ ಸರಣಿ)" (2001) ನಲ್ಲಿ ಶಾನ್ ಕೈ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬಾಯ್ ಗ್ರೂಪ್ ಎಫ್ 4 (ಬ್ಯಾಂಡ್) ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ಯಾನ್-ಏಷ್ಯನ್ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಏರಿದರು.<ref name=":5" /> ಚೀನೀ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಪಂಚದ ಹೊರತಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, ಜಪಾನ್, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news |last1=Ewe |first1=Koh |title=Meteor Garden: Taiwanese star Barbie Hsu dies at 48 |url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgy81rv22do |access-date=3 February 2025 |work=BBC News |date=3 February 2025 |archive-date=3 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250203055653/https://www.bbc.com/news/articles/ckgy81rv22do |url-status=live }}</ref> ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 36ನೇ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಗ್ರಹ ನಾಟಕ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ತೈವಾನೀಸ್ ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸುವರ್ಣ ಯುಗಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=Vega |first=Chito de la |date=2025-02-04 |title=On Barbie Hsu, ‘Meteor Garden,’ and the rise of Asian novelas |url=https://www.rappler.com/entertainment/barbie-hsu-meteor-garden-rise-asian-novelas/ |access-date=2025-02-07 |website=RAPPLER |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207161038/https://www.rappler.com/entertainment/barbie-hsu-meteor-garden-rise-asian-novelas/ |archive-date=7 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-05 |title=《流星花園》紅遍亞洲！他好奇當年台劇流行原因 網曝3關鍵 |url=https://tw.news.yahoo.com/%E6%B5%81%E6%98%9F%E8%8A%B1%E5%9C%92-%E7%B4%85%E9%81%8D%E4%BA%9E%E6%B4%B2-%E4%BB%96%E5%A5%BD%E5%A5%87%E7%95%B6%E5%B9%B4%E5%8F%B0%E5%8A%87%E6%B5%81%E8%A1%8C%E5%8E%9F%E5%9B%A0-%E7%B6%B2%E6%9B%9D3%E9%97%9C%E9%8D%B5-104235567.html |access-date=2025-02-07 |website=Yahoo News |language=zh-Hant-TW |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211004926/https://tw.news.yahoo.com/%E6%B5%81%E6%98%9F%E8%8A%B1%E5%9C%92-%E7%B4%85%E9%81%8D%E4%BA%9E%E6%B4%B2-%E4%BB%96%E5%A5%BD%E5%A5%87%E7%95%B6%E5%B9%B4%E5%8F%B0%E5%8A%87%E6%B5%81%E8%A1%8C%E5%8E%9F%E5%9B%A0-%E7%B6%B2%E6%9B%9D3%E9%97%9C%E9%8D%B5-104235567.html |archive-date=11 February 2025 |url-status=live}}</ref> ಶಾನ್ ಕೈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದ "ಮೆಟಿಯೊರ್ ಗಾರ್ಡನ್ II" (2002) ನ ಉತ್ತರಭಾಗದ ನಂತರ, ಹ್ಸು ಅವರು "ಎಟರ್ನಿಟಿಃ ಎ ಚೈನೀಸ್ ಘೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೋರಿ" (2003) "ಮಾರ್ಸ್ (ತೈವಾನೀಸ್ ಟಿವಿ ಸರಣಿ)" (2004) ನಂತಹ ಟಿವಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಫ್ 4 ಸದಸ್ಯ ವಿಕ್ ಚೌ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು, "ಕಾರ್ನರ್ ವಿತ್ ಲವ್" (2007) "ಸಮ್ಮರ್ಸ್ ಡಿಸೈರ್ (2010 ಟಿವಿ ಸರಣಿ)", ಜೊತೆಗೆ "ಸಿಲ್ಕ್" (2006 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ), "ಮೈ ಸೋ" "ಕಾಲ್ಡ್ ಲವ್" (2008) "ಕನೆಕ್ಟೆಡ್ (2008 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)" (2008) "ಹಾಟ್ ಸಮ್ಮರ್ ಡೇಸ್" (2010) ಮತ್ತು "ರೀನ್ ಆಫ್ ಅಸ್ಸಾಸಿನ್ಸ್" (2010) ನಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು.<ref name=":12">{{Cite web |last=Lim |first=Ainslyn |date=12 August 2022 |title=17-Year-Old K-Pop Girl Group Member Looks Just Like A Young Barbie Hsu |url=https://www.todayonline.com/8days/17-year-old-k-pop-girl-group-member-looks-just-young-barbie-hsu-1967901 |access-date=3 February 2025 |website=[[Today (website)|Today]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812194703/https://www.todayonline.com/8days/17-year-old-k-pop-girl-group-member-looks-just-young-barbie-hsu-1967901|archive-date=12 August 2022|url-status=live}}</ref> "ಕನೆಕ್ಟೆಡ್ (2008 ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)" ನಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 28 ನೇ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |title=图：大S演技获得金像奖肯定 -搜狐娱乐 |url=https://yule.sohu.com/20090419/n263483297.shtml |access-date=2025-02-05 |website=yule.sohu.com |archive-date=4 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804070047/http://yule.sohu.com/20090419/n263483297.shtml |url-status=live }}</ref> ನಟನೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಹ್ಸು 2004 ರಲ್ಲಿ "ಬ್ಯೂಟಿ ಕ್ವೀನ್" ಎಂಬ ಸೌಂದರ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ನಂತರ 2007 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref name=":13">{{Cite web |date=3 February 2025 |title=Celebrities, NGO workers pay tribute to actress Barbie Hsu after her death |url=https://focustaiwan.tw/society/202502030013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206030403/https://focustaiwan.tw/society/202502030013 |archive-date=6 February 2025 |access-date=3 February 2025 |website=Focus Taiwan |language=en}}</ref> ಎರಡೂ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಚೀನೀ-ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳಾದವು.<ref name=":13" /> ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಅನೇಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಸಲಹೆಗಳಲ್ಲಿ "ರೆಡ್ ವೈನ್ ಫೇಷಿಯಲ್ ಮಾಸ್ಕ್" ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬುಗಳ ದಪ್ಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂದಲು ಉದುರುವಿಕೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಮಿನೋಕ್ಸಿಡಿಲ್ ರೋಗೈನ್ ಬಳಕೆಯೂ ಸೇರಿವೆ.<ref name=":13" /> ಅವರು "S.O.S." ಅನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಚಾವೊ ಮೆಂಗ್ ಕ್ವಿಂಗ್ ಚುನ್ "(1996) ಅವರ ಹದಿಹರೆಯದ ವರ್ಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಡೀ ಅವರೊಂದಿಗೆ" ಹು ಡೈ ಫೀ ಲೆ "(2005) ಎಂಬ ಕವಿತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=大S出诗集诉衷情：被蓝正龙“牵着鼻子走”(图)_影音娱乐_新浪网 |url=https://ent.sina.com.cn/s/h/2005-01-28/1159642981.html |access-date=2025-02-14 |website=ent.sina.com.cn}}</ref>, ಮತ್ತು "ಲಾವೊ ನಿಯಾಂಗ್ ಜಿಯಾ ಡಾವೊ" (2015) ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಗುವಿಗೆ ತಾಯ್ತನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ಸಹ-ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=老娘駕到 |url=https://www.books.com.tw/products/0010678857?srsltid=AfmBOoor9a5PJaXAYJe10syPWI6T3eQGHxXB8MrwBJgQ_gd6MZRCE48i |access-date=2025-02-14 |website=博客來}}</ref> 2011 ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಉದ್ಯಮಿ ವಾಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾವೊಫೆಯವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ, ಅವರು ನಟನೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರು, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2011 ರಿಂದ 2012 ರವರೆಗೆ, ಅವರು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ-ಹಾಸ್ಯ ಟಾಕ್ ಶೋ "ಕಾಂಗ್ಸಿ ಕಮಿಂಗ್" ನಲ್ಲಿ ಡೀಗೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಇನ್ ಹೋಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು..<ref name="o814">{{cite web |date=3 February 2025 |title=大S昔代班《康熙》與劉真為高跟鞋吵起來！網淚憶：到天堂搶鞋子了 |url=https://istyle.ltn.com.tw/article/34648 |access-date=3 February 2025 |website=自由時報電子報 |language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20250206034304/https://istyle.ltn.com.tw/article/34648|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref> 2018 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪಿಕ್ಸರ್ ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ "ಇನ್ಕ್ರೆಡಿಬಲ್ಸ್ 2" ನ ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |author=Jan Lee |date=4 February 2025 |title=Taiwanese star Barbie Hsu dies at 48 after catching influenza in Japan |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/taiwanese-star-barbie-hsu-dead-at-48-after-catching-influenza-in-japan |accessdate=4 February 2025 |publisher=[[The Straits Times]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206034138/https://www.straitstimes.com/life/entertainment/taiwanese-star-barbie-hsu-dead-at-48-after-catching-influenza-in-japan|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಚೀನಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ "ಮಿಸ್ ಬ್ಯೂಟಿ" ಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟರು ಮತ್ತು ವಿವಾಹದ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ "ಕ್ಸಿಂಗ್ ಫು ಸ್ಯಾನ್ ಚೊಂಗ್ ಝೌ" ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಗಿನ ಪತಿ ವಾಂಗ್ ಕ್ಸಿಯೋಫಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=NnxEyDIrxfA |title=《幸福三重奏》完整版：[第1期]大S问汪小菲"送命题"，蒋勤勤挺孕肚和陈建斌做饭拌嘴 |date=2018-07-04 |last=腾讯视频 - Get the WeTV APP |access-date=2025-02-07 |via=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515140247/https://www.youtube.com/watch?v=NnxEyDIrxfA |archive-date=15 May 2023 |url-status=live}}</ref> 2019 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚೀನೀ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಡೇಟಿಂಗ್ ಸರಣಿ "ಡ್ರೀಮ್ ಸ್ಪೇಸ್" ನ ಸೀಸನ್ 2 ರಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ ಸರಣಿ "ವಿ ಆರ್ ರಿಯಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್" ನಲ್ಲಿ ಡೀ, ಮಾವಿಸ್ ಫ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಆಯಾ ಲಿಯು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.<ref name="i752">{{cite web | title=大S终于上对了节目？《恋梦空间2》化身爱情专家，一眼识破心机女_嘉宾 | website=搜狐 | date=26 July 2019 | url=https://www.sohu.com/a/329440325_442458 | language=zh | access-date=3 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206034356/https://www.sohu.com/a/329440325_442458|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=-bwe4XThC2w |title=【我們是真正的朋友 EP1】大小S阿雅范曉萱同遊緬甸 四姐妹起爭執大S拍桌？{{!}} WeTV綜藝經典 |date=2024-08-14 |last=WeTV 綜藝經典 |access-date=2025-02-07 |via=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207082950/https://www.youtube.com/watch?v=-bwe4XThC2w |archive-date=7 February 2025 |url-status=live}}</ref> ಅವರು (2021-2022) ರಲ್ಲಿ ಡೀಸ್ ಟಾಕ್ ಡೀ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಹೋಸ್ಟ್ ಕೂಡಾ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |author=葉君遠 |date=28 October 2021 |title=獨／「康熙來了」落幕6年後 小S重返台綜落腳這地方 |url=https://stars.udn.com/star/story/10091/5850633 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225004522/https://stars.udn.com/star/story/10091/5850633 |archive-date=25 December 2021 |accessdate=28 October 2021 |publisher=[[聯合新聞網]] |language=zh-tw |url-status=live}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == === ಸಂಬಂಧಗಳು === ====ಡೇಟಿಂಗ್ಸ್ಗಳು==== ಹೈಸ್ಕೂಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ '''ಬ್ಲ್ಯಾಕಿ ಚೆನ್''' ಜೊತೆ ಹ್ಸು ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು.<ref name=":0">{{Cite news |last=陳 |first=巧蕙 |date=28 October 2010 |title=大S情路坎坷 4段戀情無疾而終 |url=https://news.tvbs.com.tw/entertainment/110441 |work=TVBS |archive-date=3 May 2024 |access-date=4 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240503212416/https://news.tvbs.com.tw/entertainment/110441 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=ETtoday新聞雲 |date=6 July 2019 |title=大S無尾熊式「緊抱前男友陳建州」！ 網挖情史驚：真的交往過 {{!}} ETtoday星光雲 {{!}} ETtoday新聞雲 |url=https://star.ettoday.net/news/1483503 |access-date=4 May 2024 |website=star.ettoday.net |language=zh-Hant |archive-url=https://web.archive.org/web/20190707083810/https://star.ettoday.net/news/1483503|archive-date=7 July 2019|url-status=live}}</ref> ಅವರು 1998 ರ ಅಂತ್ಯದಿಂದ 2000 ರವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಗಾಯಕ '''ಕೂ ಜುನ್-ಯಪ್ನ್''' ಜೊತೆ ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು. ಕೂ ಅವರ ಏಜೆನ್ಸಿಯ "ಡೇಟಿಂಗ್ ನಿಷೇಧ" ದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು.<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite news |last=Sng |first=Suzanne |date=28 June 2023 |title=Celebrity couple Blue Lan and Jade Chou reportedly divorced after nine years of marriage |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/celebrity-couple-blue-lan-and-jade-chou-reportedly-divorced-after-nine-years-of-marriage |access-date=4 May 2024 |work=The Straits Times |language=en |issn=0585-3923 |archive-date=4 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240504233050/https://www.straitstimes.com/life/entertainment/celebrity-couple-blue-lan-and-jade-chou-reportedly-divorced-after-nine-years-of-marriage |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=ETtoday新聞雲 |date=8 March 2022 |title=藍正龍首發聲「8字祝福大S再婚」！ 起底17年前被單方面分手 {{!}} ETtoday星光雲 {{!}} ETtoday新聞雲 |url=https://star.ettoday.net/news/2203802 |access-date=4 May 2024 |website=star.ettoday.net |language=zh-Hant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207053217/https://star.ettoday.net/news/2203802|archive-date=7 February 2025|url-status=live}}</ref> ನಂತರ 2008 ರ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ನಟ '''ವಿಕ್ ಚೌ''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |title=What happened to the original casts of 'Meteor Garden'? - Entertainment |url=https://www.thejakartapost.com/life/2018/07/18/what-happened-to-the-original-cast-of-meteor-garden.html |access-date=4 May 2024 |website=The Jakarta Post |language=en |archive-date=27 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241227171708/https://www.thejakartapost.com/life/2018/07/18/what-happened-to-the-original-cast-of-meteor-garden.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=sina_mobile |date=16 January 2008 |title=大S仔仔相恋2年5个月宣布分手 两人情史回眸 |url=https://ent.sina.cn/star/hk_tw/2008-01-16/detail-iawzunex7714712.d.html |access-date=4 May 2024 |website=ent.sina.cn |archive-url=https://web.archive.org/web/20240504221519/https://ent.sina.cn/star/hk_tw/2008-01-16/detail-iawzunex7714712.d.html|archive-date=4 May 2024|url-status=live}}</ref> ====ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಚ್ಚೇಧನ==== 2010ರ ನವೆಂಬರ್ 16ರಂದು, ಬೀಜಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಸೌತ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಎಂಬ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಗುಂಪಿನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಝಾಂಗ್ ಲ್ಯಾನ್ ಅವರ ಮಗನಾದ ಚೀನೀ ಉದ್ಯಮಿ ವಾಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾವೊಫೀ ಅವರನ್ನು ಹ್ಸು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು 2011ರ ಮಾರ್ಚ್ 22ರಂದು ಹೈನಾನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿವಾಹ ಔತಣಕೂಟವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{in lang|zh}} [http://ent.southcn.com/8/2011-03/16/content_21333163.htm 大S汪小菲掷500万包酒店摆酒 总统别墅作新房] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110326122758/http://ent.southcn.com/8/2011-03/16/content_21333163.htm |date=26 March 2011 }} 16 March 2011. Retrieved 16 March 2011</ref> ಅವರ ಮದುವೆಗೆ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು, ಹ್ಸು ಗರ್ಭಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಭ್ರೂಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾದಳು.<ref name="l126">{{cite web |date=10 May 2023 |title=大S工作室发声明 回应大S不止1次流产 |url=https://dushi.singtao.ca/toronto/%E5%A8%B1%E4%B9%90/%E5%A4%A7s%E5%B7%A5%E4%BD%9C%E5%AE%A4%E5%8F%91%E5%A3%B0%E6%98%8E-%E5%9B%9E%E5%BA%94%E5%A4%A7s%E4%B8%8D%E6%AD%A21%E6%AC%A1%E6%B5%81%E4%BA%A7/ |access-date=3 February 2025 |website=加拿大都市网 多伦多 |language=zh |archive-date=10 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610190741/https://dushi.singtao.ca/toronto/%E5%A8%B1%E4%B9%90/%E5%A4%A7s%E5%B7%A5%E4%BD%9C%E5%AE%A4%E5%8F%91%E5%A3%B0%E6%98%8E-%E5%9B%9E%E5%BA%94%E5%A4%A7s%E4%B8%8D%E6%AD%A21%E6%AC%A1%E6%B5%81%E4%BA%A7/ |url-status=live }}</ref><ref name=":11" /> ಹ್ಸು ಮತ್ತು ವಾಂಗ್ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರುಃ ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಮೇ 2016 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಗ.<ref>{{Cite web |title=大S去世后一双儿女的抚养权归谁？律师解读 {{!}} 极目新闻 |url=https://www.ctdsb.net/c1742_202502/2365113.html |access-date=4 February 2025 |website=www.ctdsb.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206034943/https://www.ctdsb.net/c1742_202502/2365113.html |archive-date=6 February 2025 |url-status=live}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ, ವಾಂಗ್ ತೈಪೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್ ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು, ಇದನ್ನು ಎನ್ಟಿ $350 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಜೆಟ್ನೊಂದಿಗೆ ಹ್ಸು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು.<ref name="d678">{{cite web |date=10 November 2023 |title=S Hotel 确定改名 汪小菲宣布新名切割大S |url=https://www.zaobao.com.sg/entertainment/story20231110-1449149 |access-date=4 February 2025 |website=联合早报 |language=zh |archive-date=3 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240303032202/https://www.zaobao.com.sg/entertainment/story20231110-1449149 |url-status=live }}</ref><ref name="n620">{{cite web |date=10 November 2023 |title=汪小菲宣佈台北「S Hotel」改名 曾以大S命名開設！新名稱3字重新出發 |url=https://utravel.com.hk/news/detail/20019976/%E6%B1%AA%E5%B0%8F%E8%8F%B2%E5%AE%A3%E4%BD%88%E5%8F%B0%E5%8C%97-s-hotel-%E6%94%B9%E5%90%8D-%E6%9B%BE%E4%BB%A5%E5%A4%A7s%E5%91%BD%E5%90%8D%E9%96%8B%E8%A8%AD-%E6%96%B0%E5%90%8D%E7%A8%B13%E5%AD%97%E9%87%8D%E6%96%B0%E5%87%BA%E7%99%BC |access-date=4 February 2025 |website=UTravel 旅遊網站 |language=zh |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206033855/https://utravel.com.hk/news/detail/index.lazy.php?task=scroll&id=20050949&preview=&exclude=20019976&city=131&country=14&cat=20202|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref> 2018 ರಲ್ಲಿ, ವಾಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ "ಕ್ಸಿಂಗ್ ಫು ಸ್ಯಾನ್ ಚೊಂಗ್ ಜೌ" ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು, ಅವಳ ಭ್ರೂಣವು ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಹ್ಸು ಗರ್ಭಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು.<ref name=":11">{{Cite news |last=Ang |first=Benson |date=11 May 2023 |title=Taiwanese actress Barbie Hsu reveals she had two miscarriages |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/taiwanese-actress-barbie-hsu-reveals-she-had-two-miscarriages |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240723233721/https://www.straitstimes.com/life/entertainment/taiwanese-actress-barbie-hsu-reveals-she-had-two-miscarriages |archive-date=23 July 2024 |access-date=3 February 2025 |work=The Straits Times |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |last=中時新聞網 |date=7 May 2018 |title=悲痛！大S第三胎沒心跳 終止懷孕 - 娛樂 |url=https://www.chinatimes.com/realtimenews/20180507002175-260404?chdtv |access-date=3 February 2025 |website=中時新聞網 |language=zh-TW|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818215512/https://www.chinatimes.com/realtimenews/20180507002175-260404?chdtv|archive-date=18 August 2020|url-status=live}}</ref> 22 ನವೆಂಬರ್ 2021 ರಂದು, ತೈವಾನ್ನ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಪರಸ್ಪರ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಡುವೆ ಹ್ಸು ಮತ್ತು ವಾಂಗ್ ತಮ್ಮ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|title=Actress Barbie Hsu officially divorces Chinese husband Wang Xiaofei- Focus Taiwan |url=https://focustaiwan.tw/culture/202111220013|access-date=22 November 2021|website=focustaiwan.tw|date=22 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211122080831/https://focustaiwan.tw/culture/202111220013 |archive-date=22 November 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web | url=https://qz.com/2096299/a-celebrity-divorce-spotlights-declining-china-taiwan-relations/ | title=A celebrity couple's divorce has become a symbol of declining China-Taiwan relations | date=16 December 2021 | access-date=18 September 2022 | archive-date=20 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220920172757/https://qz.com/2096299/a-celebrity-divorce-spotlights-declining-china-taiwan-relations/ | url-status=live }}</ref> ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಂಗ್ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿ ಮರುಮದುವೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಹ್ಸು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದಳು.<ref>{{Cite web |date=2025-02-14 |title=汪小菲真的曾数次求复婚遭拒 大S发声回应了！ |url=https://vibes.8world.com/e-news/wang-xiao-fei-barbie-hsu-2262336 |access-date=2025-02-14 |website=vibes by 8world |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216232737/https://vibes.8world.com/e-news/wang-xiao-fei-barbie-hsu-2262336 |archive-date=2025-02-16 |url-status=dead}}</ref> ====ಪುನರ್ ಮದುವೆ==== ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ, '''ಹ್ಸು''' ಮತ್ತು '''ಕೂ''' ಜುನ್-ಯುಪ್ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. 2022ರ ಮಾರ್ಚ್ 8ರಂದು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref name=":1">{{cite news |last1=Yeh |first1=Kuan-yin |last2=Tien |first2=Hsi-ju |last3=Lo |first3=James |title=Actress Barbie Hsu announces second marriage |url=https://focustaiwan.tw/culture/202203080018 |access-date=9 March 2022 |agency=Central News Agency |date=8 March 2022 |archive-date=27 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127194334/https://focustaiwan.tw/culture/202203080018 |url-status=live }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Actress Barbie Hsu marries former boyfriend, South Korean musician DJ Koo, three months after her divorce |url=https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/barbie-hsu-marries-former-boyfriend-dj-koo-306461 |access-date=24 April 2022 |website=CNA Lifestyle |language=en |archive-date=24 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240324081835/https://cnalifestyle.channelnewsasia.com/entertainment/barbie-hsu-marries-former-boyfriend-dj-koo-306461 |url-status=live }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=8 March 2022 |title=Barbie Hsu Has Remarried! Her Husband South Korean Celeb DJ Koo is an Old Flame of Over 20 Years |url=https://dramapanda.com/2022/03/barbie-hsu-has-remarried-her-husband-south-korean-celeb-dj-koo-is-an-old-flame-of-over-20-years.html |access-date=29 April 2022 |website=DramaPanda |language=en-US |archive-date=25 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240725001216/https://dramapanda.com/2022/03/barbie-hsu-has-remarried-her-husband-south-korean-celeb-dj-koo-is-an-old-flame-of-over-20-years.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |author1=張瑞振 |title=小S證實：大S流感併發肺炎猝逝日本 享年48歲 |url=https://tw.nextapple.com/entertainment/20250203/C600553BF52B7A284AEE0458608EE655 |website=Nextapple News |date=3 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206035023/https://tw.nextapple.com/entertainment/20250203/C600553BF52B7A284AEE0458608EE655|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref> 2022 ರಲ್ಲಿ, ಕೂ ಜೊತೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಮದುವೆಯ ಉಂಗುರದ ಹಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತಾನು 10 ಹಚ್ಚೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹ್ಸು ಹೇಳಿದಳು, ಅವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನು ಆತನಿಂದಲೇ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿದ್ದು.<ref name="Jan" /> ====ವಿವಾದಗಳು==== ನವೆಂಬರ್ 2022ರಲ್ಲಿ, ಆ ವರ್ಷದ ಮಾರ್ಚ್ನಿಂದ ತಮ್ಮ ವಿಚ್ಛೇದನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವಲ್ಲಿ ತಾನು ವಿಫಲನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ, ವಾಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ತೈಪೆ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಹ್ಸು ಕೋರಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ವಾಂಗ್, ತಾನು ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಹ್ಸು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಪಾವತಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಹ್ಸು ಮರುಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬದ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು-ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹ್ಸು ಮತ್ತು ಕೂ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮನೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಿಲ್ ಅನ್ನು ಭರಿಸಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಕೂ ಅವರು 2018 ರಲ್ಲಿ ಹ್ಸು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ವಾಂಗ್ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="z390">{{cite web |last=Sng |first=Suzanne |date=25 November 2022 |title=DJ Koo denies secretly meeting Barbie Hsu in 2018 while she was still married |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/dj-koo-denies-secretly-meeting-barbie-hsu-in-2018-while-she-was-still-married |access-date=3 February 2025 |website=The Straits Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20221124235812/https://www.straitstimes.com/life/entertainment/dj-koo-denies-secretly-meeting-barbie-hsu-in-2018-while-she-was-still-married|archive-date=24 November 2022|url-status=live}}</ref> ನಂತರ ವಾಂಗ್ ತನ್ನ ವಿರುದ್ಧದ ಜಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಎನ್ಟಿ $1,625,000 ಗ್ಯಾರಂಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Public fracas between Barbie Hsu & ex-husband over disputes on living expenses & expensive mattress |url=https://mothership.sg/2022/11/barbie-hsu-ex-husband-wang-xiao-fei-saga/ |access-date=3 February 2025 |website=mothership.sg |language=en |archive-date=20 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240420101606/https://mothership.sg/2022/11/barbie-hsu-ex-husband-wang-xiao-fei-saga/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Actress Barbie Hsu accuses ex-husband Wang Xiaofei of not providing spousal maintenance since March |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/actress-barbie-hsu-accuses-ex-husband-wang-xiaofei-of-not-providing-spousal-maintenance-since-march |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424093818/https://www.straitstimes.com/life/entertainment/actress-barbie-hsu-accuses-ex-husband-wang-xiaofei-of-not-providing-spousal-maintenance-since-march |archive-date=24 April 2024 |access-date=3 February 2025 |work=The Straits Times |language=en |url-status=live }}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2023 ರಲ್ಲಿ, '''ಹ್ಸು''' ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಆನ್ಲೈನ್ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ತೈವಾನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ '''ವಾಂಗ್''' ವಿರುದ್ಧ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ಇದು ಮಾಜಿ ಸಂಗಾತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆರೋಪಗಳ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹ್ಸು ಅವರು ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಂಗ್ ವಿರುದ್ಧ ದಾಂಪತ್ಯ ದ್ರೋಹ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಕಿರುಕುಳದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸಿದರೆ, ವಾಂಗ್ ಅವರು ಹಣಕಾಸಿನ ಅಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ದಾಳಿಯ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |date=21 March 2024 |title=Actress Barbie Hsu and ex-husband Wang Xiaofei's fresh war of words over cheating, physical abuse |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/actress-barbie-hsu-and-ex-wang-xiaofei-s-fresh-war-of-words-over-cheating-physical-abuse |archive-url=https://web.archive.org/web/20250106224805/https://www.straitstimes.com/life/entertainment/actress-barbie-hsu-and-ex-wang-xiaofei-s-fresh-war-of-words-over-cheating-physical-abuse |archive-date=6 January 2025 |access-date=3 February 2025 |work=The Straits Times |language=en-SG |url-status=live }}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2023ರಲ್ಲಿ, ವಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಝಾಂಗ್ ಲ್ಯಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ಹ್ಸು ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು.<ref name="x670">{{cite web |last=Soh |first=Joanne |date=9 August 2023 |title=Actress Barbie Hsu sues ex-husband Wang Xiaofei and his mother for defamation |url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/actress-barbie-hsu-sues-ex-husband-wang-xiaofei-and-his-mother-for-defamation |access-date=3 February 2025 |website=The Straits Times |archive-date=28 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240528090424/https://www.straitstimes.com/life/entertainment/actress-barbie-hsu-sues-ex-husband-wang-xiaofei-and-his-mother-for-defamation |url-status=live }}</ref> ಆದರೆ 2025ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 2ರಂದು ಹ್ಸು ಅವರ ಸಾವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವೈವಾಹಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಪ್ರಕರಣದ ಎರಡನೇ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು 2025ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ನಡೆಸಬೇಕಿತ್ತು.<ref name="h905">{{cite web |date=3 February 2025 |title=原定2月27日开庭二审现未定，徐熙媛汪小菲仍存750万财产纠纷 |url=https://finance.sina.cn/2025-02-03/detail-ineifhry4779788.d.html?vt=4&cid=76729&node_id=76729 |access-date=3 February 2025 |website=新浪财经_手机新浪网 |language=zh|archive-url=https://web.archive.org/web/20250206035254/https://finance.sina.cn/2025-02-03/detail-ineifhry4779788.d.html|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ === 2000 ರಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ ಮೊದಲ ತೈವಾನೀಸ್ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ಸು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು, ಇದರಿಂದ ಅವರು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಕೆಗೆ ಅನೋರೆಕ್ಸಿಯಾದ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವೂ ಇತ್ತು. ಹ್ಸು ಎರಡು ಗರ್ಭಪಾತಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಳು. 2011 ರಲ್ಲಿ, ಭ್ರೂಣದ ನಿಧನದಿಂದಾಗಿ ಆಕೆ ತನ್ನ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಮೂರನೇ ಮಗುವಿಗೆ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ, ಭ್ರೂಣವು ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಆಕೆ ಗರ್ಭಪಾತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾದಳು. 2017 ರಲ್ಲಿ, ಮೂರ್ಛೆ ಬಂದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾದ ನಂತರ, 2016 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಗನ ಜನನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಮಿಟ್ರಲ್ ಕವಾಟದ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಅಪಸ್ಮಾರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹ್ಸು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದಳು.<ref name=":4">{{Cite web |date=3 February 2025 |title=Taiwan star Barbie Hsu dies at 48 |url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgy81rv22do |access-date=3 February 2025 |website=BBC |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 February 2025 |title=Taiwanese actress Barbie Hsu dies of pneumonia at 48 (update) |url=https://focustaiwan.tw/society/202502030006 |access-date=3 February 2025 |agency=Central News Agency |language=en-US}} Republished as: {{cite news |title=Actress Barbie Hsu dies of pneumonia at 48 |url=https://www.taipeitimes.com/News/front/archives/2025/02/03/2003831276 |access-date=4 February 2025 |work=Taipei Times |date=3 February 2025}}</ref> ==ಮರಣ== 2025ರ ಜನವರಿ 29ರಂದು, ಚೀನಾದ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸು ಜಪಾನ್ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಸಹೋದರಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಕೆಗೆ ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಸ ತಗುಲಿತು.<ref>{{cite news |last=Ewe |first=Koh |title=Meteor Garden: Taiwanese star Barbie Hsu dies at 48 |url=https://www.bbc.com/news/articles/ckgy81rv22do |access-date=4 February 2025 |agency=[[BBC News]] |date=3 February 2025 |archive-date=3 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250203055653/https://www.bbc.com/news/articles/ckgy81rv22do |url-status=live }}</ref><ref name=":10">{{Cite news |date=3 February 2025 |title=Taiwanese actress Barbie Hsu, star of the popular drama ‘Meteor Garden,’ dies at age 48 |url=https://apnews.com/article/barbie-hsu-taiwan-actress-dies-pneumonia-7f4910f6a22f1a23a5b72db8d6b95e75 |agency=AP News |archive-date=5 February 2025 |access-date=5 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250205073348/https://apnews.com/article/barbie-hsu-taiwan-actress-dies-pneumonia-7f4910f6a22f1a23a5b72db8d6b95e75 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=3 February 2025 |title=Taiwan's Barbie Hsu, hugely popular in East Asia, dies of flu|url=https://www.reuters.com/lifestyle/taiwans-barbie-hsu-hugely-popular-east-asia-dies-flu-2025-02-03/ |agency=Reuters |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206031233/https://www.reuters.com/lifestyle/taiwans-barbie-hsu-hugely-popular-east-asia-dies-flu-2025-02-03/|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref> ಆಕೆ ತನ್ನ 48ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 2ರಂದು [[ತೋಕ್ಯೋ|ಟೋಕಿಯೊ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವು ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಸದ ತೊಡಕುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ [[ನ್ಯುಮೋನಿಯ|ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ]] ಎಂದು ಮೂಲತಃ ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅದನ್ನು [[ಸೆಪ್ಟಿಕ್ ಶಾಕ್]] ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |title=快訊／大S流感併發肺炎病逝 享年48歲│TVBS新聞網 |url=https://news.tvbs.com.tw/entertainment/2767345 |website=TVBS|date=3 February 2025|language=zh-tw |author=林彥君 |access-date=3 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206035537/https://news.tvbs.com.tw/entertainment/2767345|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hung |first1=Su-chin |last2=Chen |first2=Christie |title=Taiwanese actress Barbie Hsu dies of pneumonia at 48 |url=https://focustaiwan.tw/culture/202502030003 |access-date=3 February 2025 |agency=Central News Agency |date=2 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250206035734/https://focustaiwan.tw/culture/202502030003|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=大S死因改为败血症：和肺炎关系密切 死亡率可达60％！|url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2025-02-05/doc-ineimcyi5307518.shtml |website=finance.sina.com.cn |date=5 February 2025|language=zh |access-date=5 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250206035811/https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2025-02-05/doc-ineimcyi5307518.shtml|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref> ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಸದ ತೊಡಕುಗಳಿಂದ ಆಕೆಯ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿಯು [[ತೈವಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ]]ದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಜ|ಇನ್ಫ್ಲುಯೆನ್ಸ]] ಲಸಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |last1=Tseng |first1=Yi-ning |last2=Lai |first2=Sunny |title=Taiwan sees surge in flu vaccinations after actress Barbie Hsu's death |url=https://focustaiwan.tw/society/202502050025 |access-date=5 February 2025 |agency=Central News Agency |date=5 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209104857/https://focustaiwan.tw/society/202502050025 |archive-date=9 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-04 |title=Flu jab inquiries, bookings rise in Hong Kong after death of Barbie Hsu |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3297316/flu-jab-inquiries-bookings-rise-hong-kong-after-death-barbie-hsu |access-date=2025-02-07 |website=South China Morning Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20250207091506/https://www.scmp.com/news/hong-kong/health-environment/article/3297316/flu-jab-inquiries-bookings-rise-hong-kong-after-death-barbie-hsu |archive-date=7 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2025-02-07 |title=MOH portal, S’pore clinics see surge in demand for influenza vaccination after Barbie Hsu’s death |url=https://www.straitstimes.com/singapore/moh-portal-spore-clinics-see-surge-in-people-getting-influenza-vaccine-after-barbie-hsus-death |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210140241/https://www.straitstimes.com/singapore/moh-portal-spore-clinics-see-surge-in-people-getting-influenza-vaccine-after-barbie-hsus-death |archive-date=2025-02-10 |access-date=2025-02-14 |work=The Straits Times |language=en-SG |url-status=live }}</ref> ಹ್ಸು ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಜಪಾನ್ನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 5 ರಂದು ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ತೈವಾನ್ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು. "ಕಡಿಮೆ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು" ಹ್ಸು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಇಚ್ಛೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮರವನ್ನು ಹೂಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬವು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |last1=Hung |first1=Su-chin |last2=Liu |first2=Kay |title=Family brings actress Barbie Hsu's ashes home, no funeral planned |url=https://focustaiwan.tw/culture/202502050021 |access-date=5 February 2025 |agency=Central News Agency |date=5 February 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250206040020/https://focustaiwan.tw/culture/202502050021|archive-date=6 February 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Hung |first1=Su-chin |last2=Liu |first2=Kay |title=Barbie Hsu's eco-friendly tree burial in Taipei|url=https://www.taiwannews.com.tw/news/6034349 |access-date=11 February 2025 |agency=Taiwan News |date=11 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211145138/https://www.taiwannews.com.tw/news/6034349 |archive-date=11 February 2025 |url-status=live}}</ref> 2025ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8ರಂದು, ಹ್ಸು ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹರಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ, ಹ್ಸು ಅವರ ಮಾಜಿ ಪತಿ, ಮಾಜಿ ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಝಾಂಗ್ ಅವರ ಧರ್ಮಪುತ್ರರಾದ ವಾಂಗ್ ಕ್ಸಿಯಾವೋಫಿ, ಝಾಂಗ್ ಲ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಸಿಯಾ ಜಿಯಾನ್ ಅವರ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಟಿಕ್ಟಾಕ್ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=抖音对张兰汪小菲等人账号无限期封禁 |url=https://www.zaobao.com.sg/realtime/china/story20250208-5849028?ref=sidebar-realtime |access-date=2025-02-08 |website=Zaobao |language=zh-Hans |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211005229/https://www.zaobao.com.sg/realtime/china/story20250208-5849028 |archive-date=11 February 2025 |url-status=live}}</ref>, ಝಾಂಗ್ ಡೌಯಿನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ಟಿಕ್ಟಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಡೌಯಿನ್ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂಡದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದರು.<ref>{{Cite web |last=世界新闻网 |title=打不死的张兰? 被抖音封号 马上在TikTok「复活」 |url=https://www.worldjournal.com/wj/story/121344/8538083?zh-cn |access-date=2025-02-10 |website=世界新闻网 |language=zh-TW |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211005240/https://www.worldjournal.com/wj/story/121344/8538083 |archive-date=11 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-14 |title=被无限期封禁无所谓，张兰公司再开新抖音账号，准备重新开始直播！ |url=https://vibes.8world.com/e-news/barbie-hsu-passed-away-2704736 |access-date=2025-02-14 |website=vibes by 8world |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=张兰抖音被封后的麻六记：创始人与品牌孰大孰小 |url=https://www.canyin88.com/zhuanlan/xiaoyansuo/2025/0213/98144.html |access-date=2025-02-14 |website=www.canyin88.com}}</ref>"ಬಾಹ್ಯ ತಾಣಗಳಿಂದ ಸುಳ್ಳುಗಳನ್ನು" ಒಳಗೊಂಡಿರುವ 2,100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪೋಸ್ಟ್ಗಳನ್ನು '''ವೈಬೋ''' ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು ಮತ್ತು '''ಜಾಂಗ್ ಲ್ಯಾನ್''' ಅವರ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಲೈವ್-ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ಖಾತೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=张兰微博账号直播功能被暂停 |url=https://www.zaobao.com.sg/realtime/china/story20250208-5849646?ref=sidebar-realtime |access-date=2025-02-08 |website=Zaobao |language=zh-Hans |archive-url=https://web.archive.org/web/20250211005331/https://www.zaobao.com.sg/realtime/china/story20250208-5849646 |archive-date=11 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-07 |title=Husband of late Barbie 'Big S' Hsu vows to protect children from 'the wicked' |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/society/article/3297682/husband-late-barbie-big-s-hsu-vows-protect-children-wicked |access-date=2025-02-07 |website=South China Morning Post |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209122904/https://www.scmp.com/news/hong-kong/society/article/3297682/husband-late-barbie-big-s-hsu-vows-protect-children-wicked |archive-date=9 February 2025 |url-status=live}}</ref> ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ== ===ಚಲನಚಿತ್ರ === {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿ !ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2005 || ''ದಿ ಘೋಸ್ಟ್ ಇನ್ಸೈಡ್'' |ಲಿನ್ Xiaoyue | |<ref name=":7">{{Cite web |last=Seto |first=Kit Yan |date=29 September 2008 |title=Vital connection in Connected |url=http://star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2008/9/29/movies/2123353&sec=movies |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080929152303/http://star-ecentral.com/news/story.asp?file=/2008/9/29/movies/2123353&sec=movies |archive-date=29 September 2008 |access-date=3 February 2025 |website=}}</ref> |- | 2006 || ''ಸಿಲ್ಕ್'' |ಸು | |<ref name=":9">{{Cite web |last=Matias |first=Tricia |date=3 February 2025 |title=A Look Back on Taiwanese Actress Barbie Hsu's Career |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/people/2025/2/3/a-look-back-on-taiwanese-actress-barbie-hsu-s-career-1354 |access-date=3 February 2025 |website=[[ABS-CBN]]}}</ref> |- | rowspan="2" | 2008 || ''ಕನೆಕ್ಟ್ಡ್'' |ಗ್ರೇಸ್ ವಾಂಗ್ | |<ref name=":7" /> |- | ''ಮೈ ಸೋ ಕಾಲ್ಡ್ ಲವ್'' |ಕಿಟ್ಟಿ | |<ref>{{Cite web |last=Ho |first=Yi |date=21 November 2008 |title=FILM REVIEW: Love changes nothing |url=https://www.taipeitimes.com/News/feat/archives/2008/11/21/2003429201 |access-date=3 February 2025 |website=[[Taipei Times]]}}</ref> |- | rowspan=1 | 2009 || ''ಆನ್ ಹಿಸ್ ಮಜೆಸ್ಟಿಸ್ ಸಿಕ್ರೆಟ್ ಸರ್ವಿಸ್ '' | | |<ref name=":9" /> |- | rowspan=4 | 2010 || ''ಹೋಟ್ ಸಮ್ಮರ್ ಡೇಸ್'' |ಡಿಂಗ್ಡಾಂಗ್ | |<ref>{{Cite web |last=Kwok |first=Kar Peng |date=11 November 2010 |title=Diva - Hot summer Barbie |url=https://www.divaasia.com/article/7571 |access-date=3 February 2025 |website=www.divaasia.com |archive-date=12 ಜುಲೈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240712133413/http://www.divaasia.com/article/7571 |url-status=dead }}</ref> |- | ''ಫ್ಯುಚರ್ ಎಕ್ಸ್-ಕಾಪ್ಸ್'' | | |<ref name=":9" /> |- | ''ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಿಂಗ್'' |Phoenix | |<ref name=":9" /> |- | ''ರಿಯನ್ ಆಫ್ ಅಸ್ಯಸಿನ್ಸ್'' |ಝಾಂಕಿಂಗ್ | |<ref name=":9" /> |- | 2011 || ''ಮೈ ಕಿಂಗ್ ಡಮ್'' |ಕ್ಸಿ ಮು ಲ್ಯಾಂಗ್ | |<ref>{{Cite web |date=22 September 2011 |title=REVIEW: My Kingdom |url=https://www.scmp.com/article/979793/review-my-kingdom |url-access=subscription |access-date=3 February 2025 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" | 2012 || ''ಕ್ರೋಸಿಲ್ಲಾ'' | | |<ref name=":9" /> |- | ''ಮೋಟಾರ್ ವೇ '' | | |<ref>{{Cite web |last=McCarthy |first=Todd |date=5 February 2013 |title=Motorway: Film Review |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-reviews/motorway-film-review-418554/ |access-date=3 February 2025 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> |} === ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ === {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಪಾತ್ರ !! class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು !ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- | 2001 || ''ಮೆಟಿರೊ ಗಾರ್ಡನ್ '' || ಶಾನ್ ಕೈ || |<ref name=":4" /> |- | rowspan="2" | 2002 || ''ಮೆಟಿರೊ ಗಾರ್ಡನ್ II'' || ಶಾನ್ ಕೈ || |<ref name=":6">{{Cite web |date=13 November 2015 |title=Barbie Hsu sends best wishes to Vic Chou |url=https://sg.style.yahoo.com/barbie-hsu-sends-best-wishes-vic-chou-224100318.html |access-date=3 February 2025 |website=sg.style.yahoo.com |language=en-SG}}</ref> |- | ''ದಿ ಮಂಕಿ ಕಿಂಗ್:ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಸುತ್ರ'' || ಹೆಂಡತಿ || | <ref>{{cite news |title=大S逝世｜回顧8套劇集郵11位男神 周渝民、藍正龍外仲有張衞健！ 原文網址: 大S逝世｜回顧8套劇集郵11位男神 周渝民、藍正龍外仲有張衞健! |url=https://www.hk01.com/%E5%8D%B3%E6%99%82%E5%A8%9B%E6%A8%82/1099562/%E5%A4%A7s%E9%80%9D%E4%B8%96-%E5%9B%9E%E9%A1%A78%E5%A5%97%E5%8A%87%E9%9B%86%E9%83%B511%E4%BD%8D%E7%94%B7%E7%A5%9E-%E5%91%A8%E6%B8%9D%E6%B0%91-%E8%97%8D%E6%AD%A3%E9%BE%8D%E5%A4%96%E4%BB%B2%E6%9C%89%E5%BC%B5%E8%A1%9E%E5%81%A5 |access-date=3 February 2025 |work=hk01.com |date=3 February 2025 |language=Chinese}}</ref> |- | 2003 || ''ಎಟರ್ನಿಟಿ: ಎ ಚೈನೀಸ್ ಘೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೋರಿ'' || ನೀ ಕ್ಸಿಯಾವೋ ಕಿಯಾನ್ || |<ref name=":9" /> |- | rowspan="2" | 2004 || ''ಮಾರ್ಸ್'' || ಹಾನ್ ಕಿ ಲುವೋ || |<ref name=":6" /> |- | ''ಸೆ ಯೆಸ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್'' || ಕ್ಸಿಯಾವೋ ನಿಯಾವೋ || |<ref name=":9" /> |- | 2005 || ''ಫ್ಯಾಂಟಮ್ ಲವರ್'' || ಟಾಂಗ್ ರೂವೋ ಫ್ಯಾನ್ || |<ref>{{Cite web |date=16 November 2005 |title=V drama Phantom Lover hits screens |url=https://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-11/16/content_495159.htm |access-date=3 February 2025 |website=www.chinadaily.com.cn}}</ref> |- | 2007 || ''ಕಾರ್ನರ್ ವಿತ್ ಲವ್'' || ಯು ಕ್ಸಿನ್ ಲೀ || |<ref name=":9" /> |- | 2010 || ''ಸಮ್ಮರ್ಸ್ ಡಿಸಾಯರ್'' || ಯಿನ್ ಕ್ಸಿಯಾ ಮೊ || |<ref name=":12" /> |} ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {| class="wikitable sortable" ! ವರ್ಷ!! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಟೈಪ್ !ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2003 || ''ಬಾರ್ಬಿ ಎಸೆನ್ಸ್'' || ಫೋಟೋಬುಕ್ |<ref name=":7"/> |- | 2004 || ''ಮೇ ರೋಂಗ್ ಡಾ ವಾಂಗ್'' (美容大王) || ಸೌಂದರ್ಯ ಪುಸ್ತಕ |<ref name=":7"/> |- | 2005 || ''ಪೆನ್ನಿ ಡ್ರೆಡ್ಫುಲ್'' || ಕವನ ಪುಸ್ತಕ |<ref name=":7"/> |- | 2007 || ''ಮೇ ರೋಂಗ್ ಡಾ ವಾಂಗ್ II'' || ಸೌಂದರ್ಯ ಪುಸ್ತಕ |<ref name=":7"/> |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ ! ಸಮಾರಂಭ ! ವರ್ಗ ! ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೆಲಸ ! ಫಲಿತಾಂಶ !ಉಲ್ಲೇಖ |- | 2001 | 36 ನೇ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಮೆಟಿರೊ ಉದ್ಯಾನ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ |<ref>{{Cite web |last=Everington |first=Keoni |date=3 February 2025 |title=Taiwanese actress Barbie Hsu dies from pneumonia at age 48 |url=https://www.taiwannews.com.tw/news/6027856 |access-date=3 February 2025 |website=[[Taiwan News]] |language=en}}</ref> |- |rowspan=2| 2008 | 28ನೇ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿದೆ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ |<ref>{{Cite web |title=LoveHKFilm.com - 28th Annual HK Film Awards |url=https://www.lovehkfilm.com/features/hkfa_2008.htm |access-date=3 February 2025 |website=www.lovehkfilm.com}}</ref> |- | ಶಾಂಘೈ ದೂರದರ್ಶನ ಉತ್ಸವ | ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಮ್ಯಾಗ್ನೋಲಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | '''ಕಾರ್ನರ್ ವಿತ್ ಲವ್''' | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ |<ref>{{Cite web |title=第十四届上海电视节"白玉兰奖"提名名单揭晓-搜狐娱乐 |url=https://yule.sohu.com/20080602/n257231612.shtml |access-date=3 February 2025 |website=yule.sohu.com}}</ref> |- |2011 |ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಕಾವೊ ಯುವ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ |''ರಿಯನ್ ಆಫ್ ಅಸ್ಯಸಿನ್ಸ್'' | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ |<ref>{{cite web |url=https://ent.sina.com.cn/m/c/2011-01-14/21253208143.shtml |title=粤港澳青年电影盛典提名揭晓 姜文葛优争影帝 |date=14 January 2011 |website=ent.sina.com |language=zh}}</ref> |- |rowspan=2 |2012 | 4ನೇ ಮಕಾವು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಲೋಟಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |rowspan=2 |''ಕ್ರೋಸಿಲ್ಲಾ'' | {{ಗೆಲುವು}} |<ref name=":9" /> |- | ಶಾಂಘೈ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ | ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಾನೆಲ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ | ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ | <ref>{{cite web |url=https://www.1905.com/m/news/touch/532228.shtml |title=《百万巨鳄》入围传媒大奖 大S突破表演获认可 |website=1905.com |access-date=3 February 2025 |language=zh}}</ref> |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ== * {{cite news | title=大S去世｜回顧具俊曄8大深情告白！曾打算不婚竟為她許下終生承諾 | newspaper=[[HK01]] | date=3 February 2025 | url=https://www.hk01.com/article/1099736 | language=zh-hant | access-date=3 February 2025}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{IMDb name}} * {{discogs artist|barbie hsu}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೭೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:2025 deaths]] [[ವರ್ಗ:21st-century Taiwanese actresses]] [[ವರ್ಗ:20th-century Taiwanese actresses]] [[ವರ್ಗ:20th-century Taiwanese women singers]] [[ವರ್ಗ:21st-century Taiwanese women singers]] [[ವರ್ಗ:Korean-language singers of Taiwan]] [[ವರ್ಗ:Taiwanese Buddhists]] [[ವರ್ಗ:Taiwanese film actresses]] [[ವರ್ಗ:Taiwanese television actresses]] [[ವರ್ಗ:Taiwanese television presenters]] [[ವರ್ಗ:Actresses from Taipei]] [[ವರ್ಗ:Taiwanese idols]] [[ವರ್ಗ:Taiwanese women television presenters]] [[ವರ್ಗ:Deaths from pneumonia in Japan]] lx1g45ck0a8ruxto64wlf48xpr9884r ಗೊಬ್ಬರ 0 173315 1434288 1377085 2026-10-24T17:49:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434288 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Hestemøj.jpg|thumb|ಪ್ರಾಣಿ ಗೊಬ್ಬರವು ಹಲವುವೇಳೆ ಪ್ರಾಣಿ ಮಲ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಮೆತ್ತೆಯ ಒಣಹುಲ್ಲಿನ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುದುರೆ ಲಾಯದಿಂದ ಇರುವಂತೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Manure_pile_in_Much_Wenlock,_Shropshire,_England.jpg|thumb|ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಮಲ ಹಾಗು [[ಉಚ್ಚೆ|ಮೂತ್ರವನ್ನು]] ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಗಿಡದ ಭಾಗಗಳು ಸಹ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ]] '''ಗೊಬ್ಬರ''' ಎಂದರೆ [[ಸಸ್ಯ|ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ]] ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅಧಿಕ ಪೋಷಕಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ [[ಮಣ್ಣು|ಮಣ್ಣಿನ]] ಭೌತಗುಣವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪದಾರ್ಥ. ಇದನ್ನು [[ವ್ಯವಸಾಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಭೂಮಿ]]ಯ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಗೊಬ್ಬರವಾಗುವ ಕೊಳೆತ ಸೇಂದ್ರಿಯ ವಸ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತವೆ. ಸಸ್ಯದ ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಹಲವಾರು ಮೂಲ ವಸ್ತಗಳು ಅವಶ್ಯ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವನ್ನು ಅದು ಮಣ್ಣಿನಿಂದಲೂ, ಉಳಿದವನ್ನು [[ನೀರು]] ಮತ್ತು [[ಗಾಳಿ/ವಾಯು|ವಾಯುವಿನಿಂದಲೂ]] ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಸ್ಯಪೋಷಕಗಳು ([[:en:Plant_nutrition|ಪ್ಲಾಂಟ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಯೆಂಟ್ಸ್]]) ಎಂದು ಹೆಸರು. ಇವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಸಸ್ಯಪೋಷಕಗಳು ಮತ್ತು ಗೌಣ ಸಸ್ಯಪೋಷಕಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. [[ಕಾರ್ಬನ್]], [[ಜಲಜನಕ|ಹೈಡ್ರೊಜನ್]], [[ಆಕ್ಸಿಜನ್]], [[ಸಾರಜನಕ|ನೈಟ್ರೊಜನ್]], [[ರಂಜಕ|ಫಾಸ್ಫರಸ್]], [[ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್|ಪೊಟಾಸಿಯಮ್]], [[ಸಲ್ಫರ್]], [[ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಮ್|ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್]] ಪ್ರಧಾನ ಸಸ್ಯಪೋಷಕಗಳು. [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]], [[ಬೊರಾನ್]], [[ಸತುವು|ಸತು]], [[ತಾಮ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಮಾಲಿಬ್ಡಿನಮ್]] ಗೌಣ ಸಸ್ಯ ಪೋಷಕಗಳು. ಪೋಷಕಗಳ ಪೈಕಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಮಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ಒದಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಇವು ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಾಗ ಅಥವಾ ಹಾಗಿರುವಾಗಲೂ ಸಸ್ಯ ಇವನ್ನು ಹೀರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಾಗ ಸಸ್ಯಾವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆ-ಸಾವಯವ (ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್) ಗೊಬ್ಬರ, ಕೃತಕ ಇಲ್ಲವೇ ನಿರವಯವ (ಇನಾರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್) ಗೊಬ್ಬರ. ಗೊಬ್ಬರದ ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ: # [[ಮನುಷ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದಲೂ, ಸಸ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆ-ಹಟ್ಟಿ ಗೊಬ್ಬರ, [[:en:Compost|ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರ]]. # ಇದರಲ್ಲಿ ನೈಟ್ರೊಜನ್, ಫಾಸ್ಫರಸ್ ಮತ್ತು [[:en:Potash|ಪೊಟಾಷುಗಳ]] ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ. ಗೌಣ ಪೋಷಕಗಳೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಇವೆ. # [[ರೈತ]] ತನ್ನ ಹಿಡುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. # ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಪೋಷಕಗಳನ್ನು ಸಸ್ಯ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೀರುತ್ತದೆ. ಗೊಬ್ಬರವು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಮಣ್ಣು ನುಸುಳಾಗಿರುವ ಬದಲು ಬಿರುಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯಕ್ಕೆ ಅನಾವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. '''ಸಾವಯವ ಅಥವಾ ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳು''' * ಸಾವಯವ ಅಥವಾ ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂಬ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ]] [[:en:Rothamsted_Research|ರೋಥಂಸ್ಟೆಡ್ ವ್ಯವಸಾಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ಸರ್ವಸಮ ಹಿಡುವಳಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನೂ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನೂ ನಿಗದಿಮಾಡಿದ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಕೆಮಾಡುತ್ತ [[ಗೋಧಿ|ಗೋದಿಯನ್ನು]] ಬೆಳೆಸಿದರು. 150 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಲಭಿಸಿದ ಗೋದಿಯ ಫಸಲನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ ನಿರವಯವ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಇಳುವರಿ ಎಕರೆಗೆ 36.3 [[:en:Bushel|ಬುಷಲುಗಳಾದರೆ]] ಸಾವಯವ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಇದು 33.2 ಬುಷಲುಗಳಾದುವು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರವು ಗೋದಿಯ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು 10%ರಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಎಂದಾಯಿತು. * [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] ವತಿಯಿಂದ [[:en:Indian_Agricultural_Research_Institute|ಪೂಸಾ ವ್ಯವಸಾಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ]] ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಸಿದ ಇದೇ ತರಹದ ಪ್ರಯೋಗ ನಿರವಯವ ಹಾಗೂ ಸಾವಯವ ಭೂಮಿಗಳ ಇಳುವರಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವಂತಿಕೆ ಕೆಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇಂಥದೇ ಇತರ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ]] ಮಾಡಿದ ಒಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಂಶವಿಷ್ಟು: 36 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಹಟ್ಟಿಗೊಬ್ಬರ (ಅಂದರೆ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರ) ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರದಷ್ಟು (ಅಂದರೆ ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರ) ಉತ್ತಮ ಫಲ ನೀಡಲಿಲ್ಲ; 37ನೆಯ ವರ್ಷದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವೇ ಉತ್ತಮವೆಂದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಪೂಸಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಖಾಯಂ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ 22 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರ ಭೂಮಿಯ ಭೌತಗುಣದ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಆ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿರುವ ಗೌಣ ಪೋಷಕಗಳು ಇದರ ಕಾರಣವಾಗಿರಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯ ಕ್ರಮವರಿತು ಪೂರೈಸುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅಂದರೆ, ಸಾವಯವ ಹಾಗೂ ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಯುಕ್ತ ಮಿಶ್ರಣ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ. '''ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು''': ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರ ಬೆಳೆಯ ಗುಣವನ್ನು ಕೆಡಿಸುತ್ತದೆ, [[ಬೆಳೆ|ಫಸಲಿನ]] [[ರುಚಿ|ರುಚಿಯಲ್ಲಿ]] ಕುಂದು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ದೂರು ಉಂಟು. ರುಚಿ ತೀರ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠ ಗುಣವಾದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಕುರಿತು ಖಚಿತವಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರದ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಬೆಳೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ-ಅಂದರೆ [[ಪ್ರೋಟೀನ್|ಪ್ರೋಟೀನುಗಳ]] ಹಾಗೂ [[ಜೀವಸತ್ವಗಳು|ವಿಟಮಿನುಗಳ]] ಅಂಶ, ಇತ್ಯಾದಿ-ಏರಿದೆ ಎಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ತಿಳಿದಿದೆ. [[ಶೇಂಗಾ]] ಮತ್ತು [[ಸಾಸಿವೆ]] ಶೇಕಡ ತೈಲಾಂಶ ಹೆಚ್ಚಾದ ವರದಿಯೂ ಉಂಟು. [[ತಂಬಾಕು|ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ]] [[ಬೆಂಕಿ|ಬೆಂಕಿಯನ್ನು]] ದೀರ್ಘಕಾಲ ತಡೆದು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಗುಣ ವೃದ್ಧಿ ಆದದ್ದೂ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. '''ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರಬೇಕು''': ಯಾವ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಎಂಥ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಉತ್ತರ ಒಂದೇ-[[ಸರಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದ]] ವತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಾಯೀ ಹಾಗೂ ಸಂಚಾರೀ [[:en:Soil_test|ಮಣ್ಣು ಪರೀಕ್ಷಣಾ]] ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರತಿಚಯವನ್ನು (ಸ್ಯಾಂಪಲ್) ಕಳಿಸಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಅದನ್ನು ಒಳಪಡಿಸಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹಾಕಿ ಬೆಳೆ ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಗೊಬ್ಬರದ ಅಂಶ ಎಷ್ಟು ಎನ್ನುವುದೊಂದು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದರ ಉತ್ತರ ಗೊಬ್ಬರದ ಗುಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಲ ಗೊಬ್ಬರ ನೀಡಿ ನಾಲ್ಕು ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಆ ಗೊಬ್ಬರದ ಅಂಶ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಏನೂ ಉಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. [[:en:Ammonium_sulfate|ಅಮೋನಿಯಮ್ ಸಲ್ಫೇಟ್]], [[ಯೂರಿಯಾ]] ಮುಂತಾದ ಸಾರಜನಕಯುತ ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಕಿ ಒಂದು ಬೆಳೆ ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ ಅವುಗಳ ಅಂಶ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಏನೂ ಉಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಪೊಟಾಷ್ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಸ್ವಲ್ಪಾಂಶ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರದ ವಿಚಾರ ಹೀಗಲ್ಲ. ಒಂದು ಬೆಳೆ ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ ಮೊದಲು ಪೂರೈಸಿದುದರ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧಾಂಶವೂ, ಎರಡು ಬೆಳೆ ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ ಸುಮಾರು ಕಾಲು ಅಂಶವೂ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. == ಗೊಬ್ಬರದ ವಿಧಗಳು == ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಟ್ಟಿಗೊಬ್ಬರ (pinfold manure), ವಿವಿಧ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿ ಗೊಬ್ಬರ, ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರ, ಎಲೆ ಗೊಬ್ಬರ, ಹಿಂಡಿ ಗೊಬ್ಬರ, ಕಸಾಯಿಖಾನೆ ಗೊಬ್ಬರ, [[:en:Humus|ಹ್ಯೂಮಸ್]] ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಹಿತ್ತಲಗೊಬ್ಬರ ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸುವುದುಂಟು. === ಹಟ್ಟಿ ಗೊಬ್ಬರ === [[ಎಮ್ಮೆ]], [[ದನ]], [[ಕರು]] ಮುಂತಾದವುಗಳ [[ಸಗಣಿ]], [[:en:Cow_urine|ಗಂಜಳದ]] ಜೊತೆಗೆ [[ಕೊಟ್ಟಿಗೆ|ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ]] ಬಿದ್ದಿರುವ ಕಸಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನೂ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಹಾಸಿರುವ [[ಎಲೆ]], [[ಹುಲ್ಲು]] ಮುಂತಾದವನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಗೊಬ್ಬರವಿದು.<ref>{{Ullmann|doi=10.1002/14356007.n10_n01|title=Fertilizers, 2. Types|year=2009|last1=Dittmar|first1=Heinrich|last2=Drach|first2=Manfred|last3=Vosskamp|first3=Ralf|last4=Trenkel|first4=Martin E.|last5=Gutser|first5=Reinhold|last6=Steffens|first6=Günter|isbn=978-3527306732}}</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ದಿನಕ್ಕೊಂದಾವರ್ತಿ ಇಲ್ಲವೇ ವಾರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರಾವರ್ತಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಬಾಚಿ ಹೊರಗೆ ತೆರೆಜಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಶಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಗಂಜಳ ಹರಿದು ಹಿಂಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬಿಸಿಲು]], ಗಾಳಿ, [[ಮಳೆ]] ಹೊಡೆತದಿಂದ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಸಸ್ಯಪೋಷಕಾಂಶಗಳೂ ನಷ್ಟಗೊಂಡು ಉಳಿಯುವ ಗೊಬ್ಬರ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾರಹೀನವಾಗುವುದು. ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಗುಂಡಿ ತೋಡಿ ಅದರ ಒಳಮೈಯನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ಸಾರಣೆ ಮಾಡಿ ಅದರೊಳಗೆ ಹಟ್ಟಿಗೊಬ್ಬರ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಯೋಗ್ಯಕ್ರಮ. ಇಂಥ ಗೊಬ್ಬರದ ಮೇಲ್ಪದರವನ್ನು ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು, ಮಣ್ಣು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಮೆತ್ತಿ ಗೊಬ್ಬರ ನೇರವಾಗಿ ಗಾಳಿ [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕಿಗೆ]] ಈಡಾಗದಂತೆ ತಡೆಯಬೇಕು. ಗಂಜಳವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇದೇ ಗುಂಡಿಗೆ ಸುರಿಯಬಹುದು. ಅವಶ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ [[ನೀರು|ನೀರನ್ನು]] ಸುರಿಯಬಹುದು. ಸ್ವಲ್ಪ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಮಿಶ್ರಣ ಒಳಗೇ ಹಳಸಿ ಹದ ಬಂದು ಉತ್ತಮ ಗೊಬ್ಬರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ 1.25% ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಇರುವುದು.<ref name="Bernal">{{cite journal|last1=Bernal|first1=M.P.|last2=Alburquerque|first2=J.A.|last3=Moral|first3=R.|title=Composting of animal manures and chemical criteria for compost maturity assessment. A review|journal=Bioresource Technology|date=November 2009|volume=100|issue=22|pages=5444–5453|bibcode=2009BiTec.100.5444B|pmid=19119002|doi=10.1016/j.biortech.2008.11.027}}</ref> [[ಜಾನುವಾರು|ಜಾನುವಾರುಗಳ]] ಮೇವು ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ|ಆಹಾರವನ್ನು]] ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂಡಿ, [[ಧಾನ್ಯ]] ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ [[ಹೊಟ್ಟು]] ತಿನ್ನುವ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಗೊಬ್ಬರವು ಕೇವಲ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು, ಬೈಹುಲ್ಲು ಇಲ್ಲವೇ ಮುಳಿ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುವ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಜಿಪ್ಸಂ]] ಅಂದರೆ [[:en:Calcium_sulfate|ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಸಲ್ಫೇಟನ್ನು]] ಗೊಬ್ಬರದೊಡನೆ ಬೆರೆಸಿ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ನೈಟ್ರೊಜನ್ ನಷ್ಟವಾಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. [[:en:Superphosphate|ಸೂಪರ್‌ಫಾಸ್ಫೇಟನ್ನು]] ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿದರೆ ಹಟ್ಟಿಗೊಬ್ಬರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮಗೊಳ್ಳವುದು. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೊಳೆತ ಹಟ್ಟಿಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಎಕರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 5 ಗಾಡಿಯಂತೆ ಖುಷ್ಕಿ ಬೆಳೆಗೂ, 10 ಗಾಡಿಯಂತೆ ನೀರಾವರಿ ಬೆಳೆಗೂ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಅನುಕೂಲತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. [[ಕಬ್ಬು]], [[ಬಟಾಣಿ]], [[ಶುಂಠಿ]], [[ಅರಿಸಿನ]], [[ತರಕಾರಿ]], ಫಲವೃಕ್ಷ ಮುಂತಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ]] ಎಕರೆಗೆ 40-50 ಗಾಡಿಗಳಷ್ಟು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ (ಒಂದು ಗಾಡಿ ಗೊಬ್ಬರ -30 ಘ. ಅ. ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ಟನ್). ಹಟ್ಟಿ ಗೊಬ್ಬರದ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ನೈಟ್ರೊಜನಿನ 40% ರಷ್ಟು ಭಾಗ ಮಾತ್ರ ಮೊದಲಿನ ಬೆಳೆಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಅಂಶ ಮುಂದಿನ ಬೆಳೆಗೆ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗೊಬ್ಬರವು ದನ, [[ಎಮ್ಮೆ]], [[ಚಮರೀಮೃಗ]] (ಯಾಕ್) ಎಂಬ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ. ಸಗಣಿಯು ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಿನ್ನುವಂತಹ ಗಿಡದ ಭಾಗಗಳ ಜೀರ್ಣಗೊಳ್ಳದ ಶೇಷ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಖನಿಜ|ಖನಿಜಗಳು]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಸಗಣಿಯನ್ನು [[ಎರೆಹುಳು]]ಗಳು ಅಥವಾ ಸಗಣಿ [[ದುಂಬಿ|ಜೀರುಂಡೆಗಳು]] ಪುನರುಪಯೋಗಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಣಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ದನದ ಮೇವು ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಣಗಿದ ಸಗಣಿಯನ್ನು [[ಇಂಧನ|ಇಂಧನವನ್ನಾಗಿ]] ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಗಣಿಯನ್ನು [[:en:Biogas|ಜೈವಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು]] ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಈ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲದಲ್ಲಿ [[ಮೀಥೇನ್]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಮೂಲವನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದ]] ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೊಳ್ಳೆ|ಸೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು]] ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಸುಟ್ಟ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಗಣಿಯನ್ನು ನೀರಿನ ಜೊತೆ ಬೆರೆಸಿ ಮನೆ ಮುಂದೆ ಸಿಂಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ [[ಕೀಟ]]ಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಒಣಗಿದ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಬದಲಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಗಣಿಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗು [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]]ಗಳ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಅದು ವಿಘಟಿಸಿ ಪುನರುಪಯೋಗಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[ಆಹಾರ ಸರಪಳಿ|ಆಹಾರಚಕ್ರ]] ಹಾಗು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ವಿವಿಧ ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿ ಗೊಬ್ಬರ === [[ಕುದುರೆ]] ಗೊಬ್ಬರ, [[ಕುರಿ]] ಗೊಬ್ಬರ, [[ಕೋಳಿ]] ಗೊಬ್ಬರ ಮುಂತಾದವು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |date=July 15, 2010 |title=Manure |url=https://h2g2.com/edited_entry/A2339624 |access-date=23 July 2017 |publisher=[[h2g2]] |archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916053248/https://h2g2.com/edited_entry/A2339624 |url-status=dead }}</ref> ಕೋಳಿ ಕಸವು ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಮತ್ತು ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಸಾರವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಎರಡೂ ಲಕ್ಷಣಗಾಗಿ ಬಹಳ ಬೆಲೆಬಾಳುತ್ತದೆ.<ref name="Lustosa">{{cite journal|last1=Lustosa Filha|first1=Jose|last2=Penido|first2=Evanise|last3=Castro|first3=Patricia|last4=Silva|first4=Carlos|last5=Melo|first5=Leonidas|title=Co-pyrolysis of poultry litter and phosphate and magnesium generates alternative slow-release fertilizer suitable for tropical soils|journal=ACS Sustainable Chemistry & Engineering|date=September 4, 2017|volume=5|issue=10|pages=9043–9052|doi=10.1021/acssuschemeng.7b01935}}</ref> ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಾರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದನದ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ. ಆದರೆ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕುದುರೆ ಗೊಬ್ಬರ ವಿಪರೀತ ಉಷ್ಣಯುತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ತೀರ ಅಗತ್ಯ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತರಕಾರಿ, [[ಹಣ್ಣು]], [[ಹೂವು|ಹೂ]] ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. [[ಹಂದಿ]]ಗಳು, [[ಕುರಿ]], [[ಕೋಳಿ]]ಗಳು, [[ಮೊಲ]]ಗಳು, [[ಬಾವಲಿ|ಬಾವಲಿಗಳು]] ಇನ್ನಿತರ [[ಜೀವಿ]]ಗಳಿಂದ ಬರುವ ಗೊಬ್ಬರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವಿವಿಧ ಲಕ್ಷಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕುರಿ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ ಹಾಗು ಪೊಟ್ಯಾಷ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹಂದಿಯ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಸಹ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಕುದುರೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹುಲ್ಲು ಹಾಗು [[ಅಲುಬು]]ಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ಅದರ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲು ಹಾಗು ಅಲುಬುಗಳ [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳು]] ಸಹ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ದನಗಳಂತೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗೊಬ್ಬರವು ಅವುಗಳ ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾದ [[ಉಣ್ಣೆ]], [[ರಕ್ತ]], [[ಮೂಳೆ]], ಪುಕ್ಕಗಳಿಂದ ಮಲಿನಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಸಹ ಇದೆ. ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗೊಬ್ಬರವು ಸಹ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿ|ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಗಿಡಗಳ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ಸಹ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ವಾಸನೆ ಬರುವಂತಹ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಚುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅದರ ವಾಸನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ತರಕಾರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ [[ಪ್ರೋಟೀನ್]] ಇರುವುದರಿಂದ [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು|ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]] ಮೂಲದ ಗೊಬ್ಬರದ ವಾಸನೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಹಾಗು ಸರ್ವಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ಬರುವ ವಾಸನೆಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಸಹ [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ವಿಲ್ಲದೆ ಹುದುಗುವಿಕೆಯಾದಂತಹ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಗೊಬ್ಬರವು ದುರ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೋಳಿ ಹಿಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಕೊಳೆತ ನಂತರವೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಹಸಿ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ. '''ಕೋಳಿ ಗೊಬ್ಬರ''': ಕೋಳಿ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಕಡಿಮೆ ಸಾರಜನಕವಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೇರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗೊಬ್ಬರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ, [[ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್]], [[ರಂಜಕ]] ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು ಹಾಗು ಅದು ತನ್ನ [[ದ್ರವ]] ರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾರಜನಕವಿದೆ. ಕೋಳಿ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡವಾರು ೫ ರಷ್ಟು ಸಾರಜನಕವಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕೋಳಿ ಸುಮಾರು ೮-೧೧ ಪೌಂಡ್ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ರಸಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. === ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರ === ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ವಿಸರ್ಜಿತವಾಗುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಯಾರಿಸುವ ಗೊಬ್ಬರವಿದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಹಿಡುವಳಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳ ಹುಲ್ಲು, [[ದಂಟು]], [[ಸಿಪ್ಪೆ]], ಹೊಟ್ಟು ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮರಗಿಡಗಳ ಎಲೆ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಾಸುತ್ತಾರೆ. [[ಬೂದಿ|ಬೂದಿಯ]] ಒಂದು ಪದರವನ್ನು ಸಹ ತಳದಲ್ಲಿ ಹಾಸುವುದುಂಟು. ಈ ಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಜಾನುವಾರು ನಿಂತು ಮಲಗಿ ಸೆಗಣಿ ಹಾಕಿ ಗಂಜಲ ಹೊಯ್ದು ಒಟ್ಟು ಒಂದು ಹದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು 15' ಉದ್ದ 5' ಅಗಲ 3' ಆಳದ ಹೊಂಡಕ್ಕೆ ಅವಧಿಯುತವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಪ್ರತಿಸಲವೂ ಶೇಖರಣೆಯ ಮೇಲ್ಮೈಯ ಮೇಲೆ 5 ಕೆಜಿ ಸೆಗಣಿ, 150 ಗ್ರಾಂ ಬೂದಿ ಮತ್ತು 20 ಲೀಟರ್ ನೀರಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸಬೇಕು. ಒಂದು ಪದರದ ದಪ್ಪ ಸುಮಾರು 1.5' ಆದ ಬಳಿಕ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಸೆಗಣಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣಿನ ಲೇಪನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಬೇಕು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೊಂಡ ಪೂರ್ತಿ ಆಗುವವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಸಿ 5-6 ತಿಂಗಳ ಪರ್ಯಂತ ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಬಿಡಬೇಕು. ಆಗ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಹಟ್ಟಿ ಗೊಬ್ಬರದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ರೂಪವೇ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರ. ಹೊಂಡದ ಉಪಯೋಗ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಎಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಟ್ಟಸ ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೇ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಗೊಬ್ಬರದ ಸುತ್ತಲು ಮಣ್ಣಿನ ತೆಳು ಪದರದಿಂದ ಮುಚ್ಚುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಅಲ್ಲದೇ ಪದೇ ಪದೇ ರಾಶಿಯನ್ನು ಅಡಿ ಮೇಲು ಕಲಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರ ಹಟ್ಟಿಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಾರಯುತವಾದುದ್ದು. ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವಂತಿಕೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವುದರಲ್ಲೂ, ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದದ್ದು. === ಎಲೆಗೊಬ್ಬರ === ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ ಗಿಡ [[ಮರ|ಮರಗಳಿಂದ]] ಆಯ್ದ ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳ ಒಂದು ಪದರವನ್ನು ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಸಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣಿನ ಒಂದು ಪದರ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಪುನಃ ಎಲೆ ಪದರ ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿ ಅದರ ಒಳಪಿಡಿಯನ್ನು ಕೊಳೆತು ಹದ ಬರಲು ಬಿಟ್ಟಾಗ ದೊರೆಯುವ ಗೊಬ್ಬರ. ಇದು ಸಹ ಹಟ್ಟಿಯ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಗೂ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಗೊಬ್ಬರಗಳಂತೆ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಚಾರಿ. [[ಹಸಿರೆಲೆ ಗೊಬ್ಬರ|ಹಸಿರುಗೊಬ್ಬರವೆಂಬ]] ಹೆಸರಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಎಲೆಗೊಬ್ಬರದೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹಸಿರು ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಅವು ಹಲುಸಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಅವನ್ನು ಉತ್ತು ಮಣ್ಣಿನೊಡನೆ ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಗೊಬ್ಬರವಿದು. ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಮುಂದೆ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವ ಪೈರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಸಸ್ಯಪೋಷಕಗಳು ಒದಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲಿನ ಉದ್ದೇಶ. [[ಅವರೆ]], [[ಅಲಸಂಡೆ]] ಮುಂತಾದ ಕಾಳು ಬಿಡುವ ಗಿಡಗಳು (ಲೆಗ್ಯೂಮಿನಿಸ್), ಅಪಸೆಣಬು ([[:en:Crotalaria_juncea|ಕ್ರಾಟಲೇರಿಯ ಜನ್ಸಿಯ]]), [[:en:Sesbania_bispinosa|ಧೈಂಚ]], [[ಅಗಸೆ]], [[:en:Abutilon_persicum|ಬೆಂಡು ಗಿಡ]], ಆವರಿಕೆ ಗಿಡ ([[:en:Senna_tora|ಕ್ಯಾಶಿಯ ತೋರಾ]]), ಗೋಡಿಕಾಯಿ ಗಿಡ, [[:en:Lathyrus|ಕಾಡು ಬಟಾಣಿ]] ಮುಂತಾದವನ್ನು ಹಸಿರು ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸುವುದುಂಟು. ಕಾಡಿನಿಂದ ಕಡಿದು ತಂದ ಎಲೆ, ಎಳೆ ರೆಂಬೆ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿ ಉತ್ತಮ ಹಸಿರು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದೂ ಇದೆ. ಹಸಿರು ಗೊಬ್ಬರದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯೋಜನ ದೊರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಉತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿದ ಹಸಿರು ಪದಾರ್ಥ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೊಳೆತು ಮಣ್ಣಿನೊಡನೆ ಎರಕಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಂಥ ಗೊಬ್ಬರದ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ಇಳುವರಿಯನ್ನು 30%  -  50%ರ ವರೆಗೆ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ [[:en:Legume|ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ]] ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವು ತಮ್ಮ ಬೇರಿನ ಗಂಟಿನಲ್ಲಿರುವ [[:en:Rhizobia|ರೈಜೋಬಿಯಾ]] [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]]ದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹಸಿರು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಗಿಡಗಳು ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುವ ಮುನ್ನವೇ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹಸಿರು [[ಎಲೆ]]ಗಳಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಉಳುಮೆಯನ್ನು ಬೆಳೆ ನೆಟ್ಟುವ ಮುಂಚೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. === ಹಿಂಡಿ ಗೊಬ್ಬರ === ಶೇಂಗ, [[ಹರಳು]], [[ಎಳ್ಳು]], [[ಹುಚ್ಚೆಳ್ಳು]], [[ಕೊಬ್ಬರಿ]], [[ಹೊಂಗೆ ಮರ|ಹೊಂಗೆ]], [[ಬೇವು]] ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ [[ಎಣ್ಣೆ]] ಹಿಂಡಿದ ಬಳಿಕ ಉಳಿಯುವ ಚರಟಿನಿಂದ (ಇದೇ [[:en:Press_cake|ಹಿಂಡಿ]]) ತಯಾರಿಸಿದ ಗೊಬ್ಬರ (oilcake manure). ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ವಿರಳ. ಒಣ ಹಿಂಡಿಯನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡಿ ದೊಡ್ಡ ಬಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ನೆನೆಹಾಕಿ ಒಂದೆರಡು ದಿವಸ ಕೊಳೆಸಿ ಈ ಮಿಶ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಸೇರಿಸಿ ತೆಳು ಮಾಡಿ ಯುಕ್ತ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಹಾಕುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇಂಥ ದ್ರವ ಗೊಬ್ಬರದ ಬಳಕೆ ಹಣ್ಣು, ಹೂ, ತರಕಾರಿ ಗಿಡಗಳ ಬೇಸಾಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು. === ಕಸಾಯಿಖಾನೆ ಗೊಬ್ಬರ === [[ಕಸಾಯಿಖಾನೆ|ಕಸಾಯಿಖಾನೆಯಲ್ಲಿನ]] ವಿಸರ್ಜಿತ ವಸ್ತುವನ್ನು- ಪ್ರಾಣಿ [[ರಕ್ತ]], ತೊಗಲಿನ ಅಂಶ, [[ಮಾಂಸ|ಮಾಂಸದ]] ತುಣುಕುಗಳು, [[ಅಮೇಧ್ಯ]], ಇತರ ಉಚ್ಚಿಷ್ಟಗಳು-ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಗೊಬ್ಬರ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಮೀನು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನೂ (fish waste) ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಈ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಅವು ಬೇಗನೆ ಹೀರಿಕೊಂಡು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ದುಬಾರಿಯ ಗೊಬ್ಬರಗಳು. === ಹ್ಯೂಮಸ್ ಗೊಬ್ಬರ === ಗಿಡಮರಗಳ ಎಲೆ, ರೆಂಬೆ, [[ತೊಗಟೆ]], ಹೂ, ಕಾಯಿ, ಹಣ್ಣು ಮುಂತಾದವು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬಿದ್ದು ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು ಕೊಳೆತು ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಗೊಬ್ಬರ. ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲುಪದರವನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಹೆರೆಸಿ ತೆಗೆದಾಗ ದೊರೆಯುವ ಗೊಬ್ಬರವಿದು. ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ. ಈ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ರೋಗರುಜಿನ ತಗಲುವುದು ವಿರಳ. === ಹಿತ್ತಲ ಗೊಬ್ಬರ === ಮಲವನ್ನು ಬೂದಿಯೊಡನೆ ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಗೊಬ್ಬರ ([[:en:Night_soil|ನೈಟ್ ಸಾಯಿಲ್]]). [[:en:Sewerage|ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಇರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಲ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಸರ್ಜಿತ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೇಂದ್ರಿಯವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಹಿತ್ತಲ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ಯೂಯೇಜ್ (ಚರಂಡಿ) ಗೊಬ್ಬರ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಕೋಳಿ ಹಿಕ್ಕೆಯು ತಾಜಾ ಆಗಿದ್ದಾಗ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಒಂದು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಅಮೂಲ್ಯ ಗೊಬ್ಬರವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|title=Manure Composting for Livestock & Poultry Production|journal=MontGuide|author1=Thomas Bass|author2=Julia Dafoe|author3=Joel Schumacher|volume=MT201206AG Reviewed 4/17|url=http://store.msuextension.org/publications/AgandNaturalResources/MT201206AG.pdf}}</ref> ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮಿಶ್ರಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೀಯವಾಗಿ ಮಾರಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Wortman|first1=Sam E.|last2=Holmes|first2=Ashley A.|last3=Miernicki|first3=Elizabeth|last4=Knoche|first4=Kaelyn|last5=Pittelkow|first5=Cameron M.|title=First-Season Crop Yield Response to Organic Soil Amendments: A Meta-Analysis|date=2017-07-08|journal=Agronomy Journal|language=en|volume=109|issue=4|issn=0002-1962|page=1210|bibcode=2017AgrJ..109.1210W|doi=10.2134/agronj2016.10.0627|doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |title=Using Manure in the Home Garden |url=https://wimastergardener.org/article/using-manure-in-the-home-garden/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026051128/https://wimastergardener.org/article/using-manure-in-the-home-garden/ |archive-date=2020-10-26 |access-date=2019-07-06}}</ref> ಗೊಬ್ಬರವು [[ಹಸಿರುಮನೆ]] [[ಅನಿಲ|ಅನಿಲವಾದ]] ನೈಟ್ರಸ್ ಆಕ್ಸೈಡನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಬಹುದು. ಹೀಗೆ [[ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆ|ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆಗೆ]] ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಬಲ್ಲುದು.<ref>{{cite web |title=Managing manure to reduce greenhouse gas emissions |url=https://www.agric.wa.gov.au/climate-change/managing-manure-reduce-greenhouse-gas-emissions |access-date=2022-04-15 |website=agric.wa.gov.au |language=en |archive-date=2023-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615211705/https://www.agric.wa.gov.au/climate-change/managing-manure-reduce-greenhouse-gas-emissions |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Gülle_in_einem_Güllesilo.jpg|thumb|ದ್ರವದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಗೊಬ್ಬರ]] '''ದ್ರವ ಗೊಬ್ಬರ''': ಇದು ದ್ರವದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಗೊಬ್ಬರ. ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನೀರಿನ ಜೊತೆಗೆ ಬೆರೆಸಿದಾಗ ಅದು ದ್ರವ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಗೊಬ್ಬರದ ಬದಲಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಮವಾಗಿ ಸಿಂಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಹ ಗಿಡದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. '''ಒಣ ಗೊಬ್ಬರ''': ತೇವವಾದ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತ ಒಣ ಗೊಬ್ಬರವು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯುಕ್ತ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸುಡಬಹುದು. ಒಣ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡವಾರು ೩೦ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತೇವಾಂಶ ಭಾಗವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೆಂದರೆ: * ಬೇರೆ ಆಧುನಿಕ [[ಇಂಧನ]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ಅಗ್ಗ. * ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ-ಬಹಳ ದೂರ ನಡೆಯುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. * ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಾಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಕಡಿಮೆ [[ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯ]]. * ಗೊಬ್ಬರ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. * ಸಮರ್ಥನೀಯ ಹಾಗು ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲ. == ಗೊಬ್ಬರದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು == # ಮಣ್ಣಿನ ಬಿಗಿತನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ನೀರಿನ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಆಗುವ [[ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ|ಸವಕಳಿಯನ್ನು]] ಕನಿಷ್ಠ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತದೆ. # ಸಸ್ಯಗಳ [[ಬೇರು|ಬೇರುಗಳನ್ನು]] ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹರಡಿ ಹಬ್ಬಿ ನೆಲದ ಸಾರವನ್ನು ಹೀರಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. # ಮಣ್ಣಿನ ತೇವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ತಂಪಾದ ಆಸರೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. # ಸಸ್ಯಗಳಿಗೂ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಸ್ಯ ಪೋಷಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last1=Das|first1=Suvendu|last2=Jeong|first2=Seung Tak|last3=Das|first3=Subhasis|last4=Kim|first4=Pil Joo|title=Composted Cattle Manure Increases Microbial Activity and Soil Fertility More Than Composted Swine Manure in a Submerged Rice Paddy|date=2017|journal=Frontiers in Microbiology|volume=8|pages=1702|issn=1664-302X|pmid=28928727|doi=10.3389/fmicb.2017.01702|doi-access=free|pmc=5591829}}</ref> # ನಿರವಯವ ಗೊಬ್ಬರದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಯೋಗ್ಯ ಆಧಾರ ನೆಲೆ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರ. # '''ಆಲ್ಬಂ ಗ್ರೇಕಂ/ಸ್ಟರ್ಕಸ್ ಕೆನಿಸ್ ಒಫಿಸಿನಾಲೆ''' - ಇದು [[ನಾಯಿ]] ಅಥವಾ [[ಕತ್ತೆಕಿರುಬ]]ದ ಗೊಬ್ಬರ. ಇದನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟರೆ ಬಿಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಗಂಟಲು|ಗಂಟಲಿನ]] ಉರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು [[ಜೇನು]] ತುಪ್ಪದ ಜೊತೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಗಾಯ|ಗಾಯಗಳಿಗೆ]] ಔಷಧಲೇಪವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. == ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳು == ಗೊಬ್ಬರವು ಕೊಳೆಯುವ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಾಪವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಶಿಯಾಗಿ ಇಟ್ಟಂತಹ ಗೊಬ್ಬರವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಬೆಂಕಿ]] ಹತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿಯೂ ಮಲಿನವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಹಸಿಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕ್ರಿಮಿ ಕೀಟಗಳು ಮಲವನ್ನು ನೀರು ಹಾಗು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ರೋಗ|ರೋಗಗಳು]] ಸಹ ಬರಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs13765-013-3184-8 Application and environmental risks of livestock manure] * [http://manureexpo.org North American Manure Expo] * [https://web.archive.org/web/20190506145331/http://www.manuremanagement.cornell.edu/ Cornell Manure Program] * [https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo38641 County-Level Estimates of Nitrogen and Phosphorus from Animal Manure for the Conterminous United States, 2002] [[United States Geological Survey]] * [https://web.archive.org/web/20150906145821/http://wqic.nal.usda.gov/agricultural-environmental-management/manure-management Manure Management, Water Quality Information Center, U.S. Department of Agriculture] * [https://web.archive.org/web/20101227124550/http://www.extension.org/animal+manure+management Livestock and Poultry Environmental Learning Center], an [http://www.extension.org eXtension] community of practice about animal manure management {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗೊಬ್ಬರ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] ke33bdbrsyipcyrnvng7z3qarf3hegy ತೌಫಿಲ್ ಗೋಟ್ಯಾ 0 174189 1434320 1350053 2026-10-25T01:38:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434320 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Théophile Gautier by Nadar c1856-1.jpg|thumb|ನಾಡಾರ್ ತೆಗೆದ ತೌಫಿಲ್ ಗೋಟ್ಯಾನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] '''ತೌಫಿಲ್ ಗೋಟ್ಯಾ''' (1811-72) ಒಬ್ಬ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] [[ಕವಿ]], ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಪ್ರವಾಸ ಲೇಖಕ. == ಜೀವನ, ಸಾಧನೆಗಳು == [[:en:Tarbes|ತಾರ್‌ಬೆಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿದ ಈತ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ [[ಚಿತ್ರಕಲೆ|ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತಾಳಿದ್ದ. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಜೀನ್ ಪಿಯೇರ್ ಗೋಟ್ಯಾ ಈತನ ತಂದೆ.<ref name=":0">See : [https://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article4785 "Cimetières de France et d'ailleurs – La descendance de Théophile Gautier", landrucimetieres.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211120102941/https://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article4785 |date=2021-11-20 }}</ref> ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದರೂ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದ ಅನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಲೇಖನವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ. ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಂ(ಭಾವಪ್ರಧಾನತೆ ತತ್ವ,ಸಿದ್ದಾಂತ)|ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪಂಥ]] ಗರಿಗೆದರಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈತ ಬಹು ಬೇಗ ಅದರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ [[ವಿಕ್ಟರ್ ಹ್ಯೂಗೊ|ಹ್ಯೂಗೋ]], [[:en:Gérard_de_Nerval|ನೆರ್ವಲ್]] ಮುಂತಾದವರ ಜೊತೆ ಸೇರಿದ. ಸ್ವತಃ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪಂಥದ ಅನುಯಾಯಿಯಾದರೂ [[ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ]] ರೂಪಕ್ಕೆ (ಫಾರಂ) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿರಬೇಕು, ಕವಿ ತನ್ನ ಕೃತಿಯನ್ನು ತಿದ್ದಿ ಹಸನುಗೊಳಿಸಿ, ನುಣುಪಾಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ. ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ತತ್ತ್ವಗಳೆರಡನ್ನೂ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸ ಹೊರಟು ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. [[:en:Art_for_art's_sake|ಕಲೆಗಾಗಿ ಕಲೆ]] ಎಂಬ [[:en:Parnassianism|ಚಳವಳಿಯನ್ನು]] ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿದವ ಈತನೇ.<ref>G Brereton, ''A Short History of French Literature'' (Penguin 1954) p. 288</ref> ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಅನಂತರ ಬಂದ [[:en:Formalism_(literature)|ಫಾರ್ಮಲಿಸ್ಟ್ ಪಂಥದವರಿಗೂ]] ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದ. ಗೋಟ್ಯಾ ಮೊದಲು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ತನ್ನ ಎರಡು ಕವನ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ. ಈ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಕವಿ [[ಲಾರ್ಡ್ ಬೈರನ್|ಬೈರನ್ನನ]] ಪ್ರಚಂಡ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ [[ಕವನ|ಕವನಗಳಿವೆ]]. 1835ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ''ಮ್ಯಾಡಮ್ವಾಸಲ್ ಮೋಪಿನ್'' ಎಂಬ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಈತನ ಹೆಸರು [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ]] ಮನೆಮಾತಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಷಯಲಾಂಪಟ್ಯದ ವಿವರವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದೆ ಎಂಬುದೂ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಇರಬಹುದಾದ ಒಂದು ಕಾರಣ. ಈ ಗ್ರಂಥದ [[ಮುನ್ನುಡಿ]] ಕಲೆಗಾಗಿ ಕಲೆ ಎನ್ನುವ ಪಂಥದವರ ಘೋಷಣೆಯಂತಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗೋಟ್ಯಾ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ ಲೇಖಕರ ಮೌಢ್ಯವನ್ನೂ, ನಿಯೋಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಕಲಾತತ್ತ್ವಗಳ ಜಡತ್ವವನ್ನೂ, [[:en:Middle_class|ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರ]] ಹುಸಿ ನೀತಿ-ನೇಮಗಳ ಠಕ್ಕುಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಹಂಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೆಲಸಗಾರನ ಅನನ್ಯ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು]] ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಈ ಮುನ್ನುಡಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ತ್ವದ ಕೃತಿ ಎನ್ನುವುದುಂಟು. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯೋಗಿ ಲೇಖಕರನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ ಗೋಟ್ಯಾ ಸ್ವತಃ [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ]] ವ್ಯವಸಾಯದಿಂದಲೇ ಬದುಕಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ, [[ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕನಾಗಿ, ಲಘು ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳನ್ನೂ, ಸಾಮಯಿಕವಾದ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನೂ ಗೀಚಿ ಸಂಸಾರ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಬಹು ಕಷ್ಟಕೋಟಲೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಈತನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ [[:en:Carlotta_Grisi|ಚಾರ್ಲೆಟಾ ಗ್ರಿಸಿ]] ಎಂಬ ನಟಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವೇ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖಕರ ಘಳಿಗೆಗಳಾದುವು. ತನ್ನ ೧೮೪೮ರ ಪ್ರಬಂಧ ''ಲಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಡೆ ಲಾವನೀರ್''‌ನಲ್ಲಿ, ಇವನು ಹೊಸ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮುಂದಣ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite book |last1=Spencer |first1=Michael Clifford |title=The Art Criticism of Theophile Gautier |date=1969 |publisher=Librairie Droz |page=44}}</ref> ಗೋಟ್ಯಾ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾಪಿತ [[ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮವನ್ನು]] ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>Gautier (1912), p. 5.</ref> ಗೊಟ್ಯಾಗೆ ನಿಜವಾದ ಖ್ಯಾತಿ ದೊರಕಿದ್ದು ಈತ ಬರೆದ ಕಾವ್ಯದಿಂದ. ಈತನಿಗಿಂತ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕವಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ [[:en:Charles_Baudelaire|ಷಾರ್ಲ ಬೋಡ್‍ಲಾರ್]] ಈತನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ತನ್ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನೆಂದು ಗೌರವಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಗೋಟ್ಯಾನ ಕವನಗಳು ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಊನವಿಲ್ಲದ [[ಮುತ್ತುಗಳು|ಮುತ್ತಿನಂಥ]] ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ರಚನೆಗಳು. [[:en:Émaux_et_Camées|ಎನಾಮೆಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕೇಮಿಯೋಸ್]] (1852) ಎನ್ನುವ ಕವನಗುಚ್ಛದಲ್ಲಿ ಈತನ ಮಹತ್ತ್ವಪೂರ್ಣ ಕವನಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇವೆ. ಮ್ಯಾಡ್‌ಮ್ವಾಸಲ್ ಮೋಪಿನ್ ಗ್ರಂಥದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿದ ಕಲಾತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಗೋಟ್ಯಾ ತನ್ನ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭಾವಕ್ಕಾಗಲೀ ವಿಚಾರಗಳಿಗಾಗಲೀ ಎಡೆಯಿಲ್ಲ. ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಉಜ್ಜಿ ಉಜ್ಜಿ ಹೊಳಪಿಸಿದ ಮಾತಿನ ಚೂಪುಗಾರಿಕೆ, ವರ್ಣನೆಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಲಾವಂತಿಕೆ-ಇವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಕಾವ್ಯಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಗೋಟ್ಯಾ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ''ಸಿಂಫನಿ ಇನ್ ಹ್ವೆಟ್ ಮೇಜರ್'' ಎಂಬುದು ಒಂದು ಅಪೂರ್ಣ ಕವನ. ಕಲೆ ಎನ್ನುವ ಇನ್ನೊಂದು ಕವನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೂ ಕವಿ ನವುರಾಗಿ ಅಡಗಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕೈಗೆ ಎಟುಕದೆ ನುಣುಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ಬಗ್ಗಿಸಲಾಗದ ಕಾವ್ಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ ಪಳಗಿಸಿ ಅವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಸರತ್ತು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲೇ ಕವಿ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆಗೆ ಪಕ್ಕಾಗಿರುವ ಈತ ಈ ಕವನದಲ್ಲಿ ಬಲು ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಪದ್ಯರೂಪವೊಂದನ್ನು ಎಷ್ಟೊಂದು ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ತನ್ನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಕಲೆಗೆ, ಹೊರಗಿನ ಏನೊಂದು ಉಪಾಧಿಯೂ ಬೇಕಿಲ್ಲ-ಅದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂಥದು. ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಬಹುಕಾಲ ಬೆಲೆಬಾಳುವಂಥದು ... ನಗರವೊಂದು ನಾಶವಾಗಿ ಹೋದ ಮೇಲೂ ಅದರ ನಡುವಣ ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿ ನಿಂತೇ ಇರುತ್ತದೆ. ... ದೇವಾಧಿದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲ ಸತ್ತರೂ ಕಂಚಿನಾಕೃತಿಗಿಂತ ಕಾವ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕಿರಬಲ್ಲದು- ಗೋಟ್ಯಾನ ಈ ಮಾತುಗಳು ಆತ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಚಳವಳಿಯ ಬೀಜಮಂತ್ರ ಎಂಬುದಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಭಿಮತ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * Gautier, Théophile; F.C. de Sumichrast, trans., ed., introduction (1912), [[hdl:2027/uc1.31158008159161|''The Romances of Théophile Gautier'', Volume Five]], Boston: Little, Brown & Company. == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.thegreatcat.org/cats-19th-century-part-16-theophile-gautier/ Gautier's Love of Cats] * {{Gutenberg author|id=5450}} * {{FadedPage|id=Gauthier, Pierre Jules Théophile|name=Pierre Jules Théophile Gautier|author=yes}} * {{Internet Archive author|sname=Théophile Gautier}} <references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗೋಟ್ಯಾ, ತೌಫಿಲ್}} {{Commonscat|Théophile Gautier}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಮರ್ಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] jnbh07z9m0ablnsejxgqsraffrg48jy ಗೋಪಾಲ 0 174379 1434289 1345539 2026-10-24T18:40:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434289 wikitext text/x-wiki '''ಗೋಪಾಲ''' ಎನ್ನುವವನು [[ಬಾಂಗ್ಲಾ (ಬಙ್ಗ)|ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ]] ಆಳಿದ [[ಪಾಲ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಲವಂಶದ]] ಮೊದಲ [[ಅರಸ]]. [[ಮಗಧ]] [[:en:Empire|ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಅಸ್ತಂಗತವಾದ ಅನಂತರ [[ವಂಗ ರಾಜ್ಯ|ವಂಗದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಪಾಲವಂಶ ಕ್ರಿ.ಶ. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. [[:en:Yashovarman|ಯಶೋವರ್ಮ]], [[ಕಾಶ್ಮೀರ|ಕಾಶ್ಮೀರದ]] [[:en:Lalitaditya_Muktapida|ಲಲಿತಾದಿತ್ಯ]],{{sfn|Hermann Goetz|1969|p=16}} ಶೈಲರು, ಭಗದತ್ತರು ಮುಂತಾದವರ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾದ ವಂಗದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿ, ಅರಾಜಕತೆ ಉಂಟಾಗಿದ್ದುವು. ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಮಾಂಡಲಿಕರು ತಲೆಯೆತ್ತಿ ಪರಸ್ಪರ ಜಗಳವಾಡತೊಡಗಿದ್ದರು. ಇಂಥ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಈ ಗೊಂದಲಮಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯ ಅನೈಕ್ಯವೇ ಕಾರಣವೆಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡರು. ಎಲ್ಲ [[ಸಾಮಂತ|ಸಾಮಂತರೂ]], ಮಾಂಡಲಿಕರೂ, ನಾಯಕರೂ ತಮ್ಮತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ಸರ್ವರಿಗೂ ಸಮ್ಮತನಾದ ನಾಯಕನೊಬ್ಬನನ್ನು ಆರಿಸಿದರು. ಅವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾದ ರಾಜ್ಯವೊಂದಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿಭಾರ ಹಾಕಿದರು. ಇಂಥ ತೀರ್ಮಾನ [[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ]] ಅಪರೂಪವಾದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಇದೊಂದು ರಕ್ತರಹಿತ ಬದಲಾವಣೆ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಸರ್ವಸಮ್ಮತವಾಗಿ ಆರಿಸಿ ಬಂದ ನಾಯಕ ಗೋಪಾಲ. == ಕುಟುಂಬ, ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಸುಮಾರು 756ರಿಂದ 783ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ ಗೋಪಾಲನ ತಂದೆ ವಪ್ಯಟ, ತಾತ ದಯಿತವಿಷ್ಣು.<ref>AM Chowdhury, Dynastic History of Bengal, Dhaka, 1967</ref> [[:en:Dharmapala_of_Bengal|ಧರ್ಮಪಾಲನ]] ಖಾಲಿಂಪುರ [[ಶಾಸನಗಳು|ತಾಮ್ರಶಾಸನದಲ್ಲಿ]] ಇವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಕುರಿತು ಖಚಿತವಾಗಿ ಏನೂ ತಿಳಿಯದು. [[ಟಿಬೆಟ್]] [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ]] ಗ್ರಂಥಕರ್ತನಾದ ತಾರಾನಾಥ ಗೋಪಾಲನನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಜಾನಪದ ಕತೆಯನ್ನು ಹೆಣೆದಿದ್ದಾನಾದರೂ ಅದು ಅಸಂಗತ. ಗೋಪಾಲನ ಪತ್ನಿ ದೇದ್ದದೇವಿ [[:en:Bhadra_dynasty|ಭದ್ರಾತ್ಮಜಳೆಂದು]] ಶಾಸನ ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite journal|last=Sharma|first=Ranjit Kumar|title=Matsyanyaya and the Rise of the Palas|url=https://books.google.com/books?id=bA88AQAAIAAJ|journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh: Humanities|year=1988|publisher=Asiatic Society of Bangladesh|page=7}}</ref> ಭದ್ರ ಎಂಬುದು ಅರಸನ ಹೆಸರೇ, ಒಂದು ಪಂಗಡದ ಹೆಸರೇ ಅಥವಾ [[:en:Samatata|ಸಮತಟದಲ್ಲಿಯ]] (ಈಗಿನ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]) ಒಂದು ವಂಶದ ಹೆಸರೇ ಎಂಬುದೂ ಇನ್ನೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಮೂಲತಃ ಇವರು ಬಂಗಾಳದ ಯಾವ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಕಗ್ಗಂಟಾಗಿದೆ. ಗೋಪಾಲ [[:en:Pundravardhana|ಪುಂಡ್ರವರ್ಧನದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದನೆಂಬ ತಾರಾನಾಥನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ವಂಗಾಲ-ಆಗ್ನೇಯ ವಂಗಾಲ-ಇವನ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದೂ ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದವೇ. == ಆಳ್ವಿಕೆ == ಏನೇ ಇದ್ದರೂ ಜನನಾಯಕನಾಗಿ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೋಪಾಲ ತನ್ನ ಆಯ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ್ದೆಂಬುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡ. ''ಮತ್ಸ್ಯನ್ಯಾಯ''ವನ್ನು ಕೊನಗಾಣಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ಈತ ಆರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನೆಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಈತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ಸಮುದ್ರ]] ಪರ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. [[ಅಂಗ ರಾಜ್ಯ|ಅಂಗ]] ಮತ್ತು ಮಗಧ ರಾಜ್ಯಗಳೂ ಇವರ ಕೈಸೇರಿದುವು.<ref name="Sailendra1999">{{cite book |author=Sailendra Nath Sen |url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&pg=PA278 |title=Ancient Indian History and Civilization |date=1 January 1999 |publisher=New Age International |isbn=978-81-224-1198-0 |pages=277–287}}</ref><ref name="Jhunu1993">{{cite book |author=Jhunu Bagchi |url=https://books.google.com/books?id=J7RKoMeAtpUC&pg=PA2 |title=The History and Culture of the Pālas of Bengal and Bihar, Cir. 750 A.D.-cir. 1200 A.D. |date=1 January 1993 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-301-4 |pages=2,3,4,37}}</ref><ref name="Nitish2011">{{cite book |author=Nitish K. Sengupta |url=https://books.google.com/books?id=kVSh_TyJ0YoC&pg=PA40 |title=Land of Two Rivers: A History of Bengal from the Mahabharata to Mujib |date=1 January 2011 |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-341678-4 |page=40}}</ref> ಮುಂದೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ಪಾಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ದೃಢವಾದ ತಳಪಾಯವನ್ನು ಈತ ಹಾಕಿದ. ದಕ್ಷವಾದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನವಲಂಬಿಸಿದ ಈ ಅರಸ [[:en:Odantapuri|ಒದಂತಪುರಿಯ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಲೇಂದ್ರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನೆಂದು ತಾರಾನಾಥ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref name=":2">History of Buddhism in India, Translation by A Shiefner</ref> [[ನಳಂದ|ನಾಲಂದ]] [[ವಿಹಾರ|ವಿಹಾರವೂ]] ಈತ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದೇ ಎಂದು ಹಲವರ ಹೇಳಿಕೆ. ಇವೆರಡೂ ಭಿನ್ನವಾದವುಗಳೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಲ್ಲ. == ಗೋಪಾಲ ಹೆಸರಿನ ಇತರರು == ಪಾಲವಂಶದ ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಗೋಪಾಲರು ಇದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. [[:en:Gopala_III|2 ನೆಯ ಗೋಪಾಲ]] [[:en:Rajyapala|ರಾಜ್ಯಪಾಲನ]] ಮಗ. ಈತ ಬಹುಶಃ 962-973 ರಲ್ಲಿ ಆಳಿದ.<ref>{{Cite journal|last=Laha|first=Gopal|date=2017|title=Revised Genealogy, Chronology & Regnal Years of the Kings of the Pala Dynasty in the Light of the Latest Discoveries, Decipherment and Presentation (750-1200 A.d)|url=https://www.jstor.org/stable/26906092|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=78|pages=257|issn=2249-1937}}</ref> [[:en:Gopala_IV|3 ನೆಯ ಗೋಪಾಲ]] [[:en:Ramapala|ರಾಮಪಾಲನ]] ಮಗನಾದ [[:en:Kumarapala_(Pala_king)|ಕುಮಾರಪಾಲನ]] ಮಗ.<ref>{{cite book |last=Bhuiyan |first=Muhammad Masudur Rahman |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Pala Dynasty |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pala_Dynasty |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203035549/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pala_Dynasty |archive-date=2017-02-03 |access-date=2025-05-03 |url-status=dead}}</ref> ಈತ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಆಳಿದ ಮೇಲೆ ಇವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ [[:en:Madanapala_(Pala_dynasty)|ಮದನಪಾಲ]] ಕಿತ್ತುಕೊಂಡನೆಂದು (ಸು. 1145) ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=AM |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Pala Dynasty |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pala_Dynasty |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203035549/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Pala_Dynasty |archive-date=2017-02-03 |access-date=2025-05-03 |url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book |author=Hermann Goetz |author-link=Hermann Goetz (art historian) |title=Studies in the History and Art of Kashmir and the Indian Himalaya |url=https://books.google.com/books?id=rvULAAAAIAAJ |publisher=Otto Harrassowitz |location=Wiesbaden |year=1969 |oclc=586049160 }} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗೋಪಾಲ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅರಸರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] nia721sc0d2psl3a1ivxgwvqfujz2hf ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ 0 174536 1434322 1350109 2026-10-25T01:46:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434322 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Maharaj Trailokyanath Chakraborty.jpg|thumb]] '''ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ''' (1889-1970) [[ಬಾಂಗ್ಲಾ (ಬಙ್ಗ)|ಬಂಗಾಲದ]] ಒಬ್ಬ ಕ್ರಾಂತಿವೀರ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಈಗಿನ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] [[:en:Mymensingh|‍ಮೈಮೆನ್‍ಸಿಂಗ್]] [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಒಂದು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 1889ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Unsung Heroes Detail Paying tribute to India’s freedom fighters : Trailokyanath Chakraborty (Maharaj) |url=https://amritmahotsav.nic.in/unsung-heroes-detail.htm?4492 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date=22 May 2025 |website=Azadi Ka Amrit Mahotsav}}</ref> ತಂದೆ ದುರ್ಗಾಚರಣ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು. [[ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳುವಳಿ|ಸ್ವದೇಶಿ]] [[ಬಟ್ಟೆ|ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನೇ]] ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತೆ ಕುಟುಂಬದವರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರ ಸಹೋದರ ಕಾಮಿನಿ ಮೋಹನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮೈಮೆನ್‍ಸಿಂಗ್‌ನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ]] ಪ್ರವೇಶ [[ಪರೀಕ್ಷೆ|ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ]] ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅವರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ == ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಜ್ಞೆ ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಪ್ರಚೋದನೆಗೊಂಡಿತು. 1906ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[:en:Anushilan_Samiti|ಅನುಶೀಲನ ಸಮಿತಿಯನ್ನು]] ಸೇರಿದರು. ಅವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಲವರು: ಮೊದಲು [[:en:Pulin_Behari_Das|ಪುಲಿನ್ ಬಿಹಾರಿ ದಾಸ್]], ಮಖನ್ ಲಾಲ್ ಸೆನ್ ಮತ್ತು ರಬೀಂದ್ರ ಮೋಹನ್ ಸೆನ್; ಅನಂತರ [[ದೇಶಬಂಧು ಚಿತ್ತರಂಜನ ದಾಸ್|ಸಿ.ಆರ್. ದಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]], [[ಬಂಕಿಮ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ|ಬಂಕಿಮಚಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ರಮೇಶದತ್ತರ ಕೃತಿಗಳೂ, [[ಮ್ಯಾಝಿನಿ|ಮ್ಯಾಟ್ಸಿನಿ]], [[ಜೂಸೆಪ್ಪೆ ಗಾರಿಬಾಲ್ಡಿ|ಗಾರಿಬಾಲ್ಡಿ]] ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಕುರಿತ ಗ್ರಂಥಗಳೂ ಅವರ ಮೇಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದವು. ಅನುಶೀಲನ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರು ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಗಳನ್ನೂ, [[ವ್ಯಾಯಾಮ]]ಶಾಲೆಗಳನ್ನೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಯುವಕರನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅನುಶೀಲನ ಸಮಿತಿಯ ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರಾದ ಪುಲಿನ್ ಬಿಹಾರಿ ದಾಸರ ಸಂಪರ್ಕವುಂಟಾಯಿತು. 1908ರಲ್ಲಿ [[ದೋಣಿ|ದೋಣಿಯೊಂದನ್ನು]] ಕದ್ದ ಆಪಾದನೆಯ ಮೇಲೆ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. 1909ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ [[ಢಾಕಾ|ಢಾಕಾಗೆ]] ಹೋದರು. ಢಾಕಾ ಪಿತೂರಿ [[ವ್ಯಾಜ್ಯ|ಮೊಕದ್ದಮೆಯಲ್ಲಿ]] ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರೂ ಒಬ್ಬ ಆಪಾದಿತರಾಗಿದ್ದರೂ [[ಪೋಲಿಸ್|ಪೋಲೀಸರ]] ಕೈಗೆ ಸಿಗದೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಅಗರ್ತಲ|ಅಗರ್‌ತಲಾದ]] ಉದಯಪುರ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನ ಒಂದು ಶಾಖೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1912ರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕೊಲೆ|ಕೊಲೆಯ]] ಆಪಾದನೆ ಹೊರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಆಪಾದನೆ ರುಜುವಾತಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. 1913-1914 ರಲ್ಲಿ [[:en:Malda,_West_Bengal|ಮಾಲ್ಡಾ]], [[:en:Rajshahi|ರಾಜ್‌ಷಾಹಿ]], [[:en:Comilla|ಕೊಮಿಲ್ಲಾ]] ಮುಂತಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಘದ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು. 1914ರಲ್ಲಿ [[:en:Barisal_Conspiracy_Case|ಬಾರಿಸಾಲ್ ಪಿತೂರಿ]] ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ]] ಬಂಧಿಸಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ [[ಕಾರಾಗೃಹ]] [[ಶಿಕ್ಷೆ]] ವಿಧಿಸಿ [[ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನಿಗೆ]] ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು 1924ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತಕ್ಕೆ]] ಬಂದರು. ಚಿತ್ರರಂಜನದಾಸರ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕಲ್ಕತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಯ ಕಾರ್ಯಭಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. 1927ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ [[:en:Mandalay|ಮಾಂಡಲೆಗೆ]] ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. 1928ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಆದರೆ ಅವರನ್ನು [[:en:Noakhali_District|ನವಖಾಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[:en:Hatiya_Island|ಹಾಟಿಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾನಬದ್ಧತೆಯಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅನಂತರ [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ]] ಹೋಗಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಸಂಘವನ್ನು ಸೇರಿದರು. [[ಮಯನ್ಮಾರ್|ಬರ್ಮದಲ್ಲಿದ್ದ]] ಭಾರತದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಅವರನ್ನು ಬರ್ಮಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು. ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಭಾರತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೇಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 1929ರಲ್ಲಿ [[ಲಾಹೋರ್|ಲಾಹೋರಿನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. 1930ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ರಾಜ್‌ಷಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು. 1938ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ರಾಮ್‌ಘರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. [[ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]] ಆರಂಭವಾದಾಗ ಭಾರತ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನ ಫಲಕಾರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರನ್ನು [[ಚಿತ್ತಗಾಂಗ್|ಚಿತ್ತಗಾಂಗಿನಲ್ಲಿ]] ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ [[ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ ಚಳುವಳಿ|ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಸೆರೆಯಾದರು. ತ್ರೈಲೋಕ್ಯರು 1946ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ ನವಖಾಲಿಯಲ್ಲಿ ರಚನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ == ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಮೇಲೆ ಅಂದಿನ [[:en:East_Pakistan|ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ]] ಉಳಿದು ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. 1954ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಭೆಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಗತಿವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಹೊಂದಿದರು. 1958ರಲ್ಲಿ ಅವರ [[ಚುನಾವಣೆ|ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು]] ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಸರ್ಕಾರ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿತು. ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲೂ, ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಿತು. 1970ರ ವರೆಗೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂಟಿ ಬಾಳನ್ನು ಬಾಳಿ, ಅನಾರೋಗ್ಯನಿಮಿತ್ತ [[ಚಿಕಿತ್ಸೆ|ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ]] ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ನಿಧನರಾದರು. ಅವರು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಅವಿವಾಹಿತರಾಗಿದ್ದು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ದುಡಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2016-04-11 |title=A saffron twist to nationalism |url=https://www.thestatesman.com/opinion/a-saffron-twist-to-nationalism-135670.html |access-date=2020-12-11 |website=The Statesman |language=en-US}}</ref> ಅವರನ್ನು ಜನರು 'ಮಹಾರಾಜ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ೩೦ ವರ್ಷ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು.<ref>{{Cite web |date=2017-08-21 |title=30 साल तक जेल में रहने वाले इस क्रांतिकारी के बिना देश की आजादी की कथा अधूरी |url=https://hindi.firstpost.com/india/trailokyanath-chakravarty-great-revolutionary-of-indian-independence-dastan-e-siyasat-48694.html |access-date=2020-12-11 |website=Firstpost Hindi }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{cite book |last=Selim |first=Md |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Chakravarty, Trailokyanath |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chakravarty,_Trailokyanath |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119150932/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chakravarty%2C_Trailokyanath |archive-date=2025-01-19 |access-date=2025-05-26 |url-status=dead}} <references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] h2q2a7w05pys3vkpfdllr70dbwasuz8 ಚಮಚಮುಖಿ 0 175368 1434299 1346243 2026-10-24T19:29:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434299 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = ಚಮಚಮುಖಿಗಳು | image = Roseate Spoonbill - Myakka River State Park.jpg | image_caption = ರೋಸಿಯೇಟ್ ಸ್ಪೂನ್‍ಬಿಲ್ | parent_authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1838 | taxon = Platalea | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | type_species = ''ಪ್ಲಾಟೇಲಿಯ ಲ್ಯೂಕೊರಾಡಿಯ'' (ಯೂರೇಷಿಯನ್ ಸ್ಪೂನ್‍ಬಿಲ್) | type_species_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758 | subdivision_ranks = | subdivision = }} '''ಚಮಚಮುಖಿ''' ಎನ್ನುವುದು ಕಬ್ಬಾರೆ, [[ಕಬ್ಬಾರೆ ಹಕ್ಕಿ|ಕ್ರೌಂಚ (ಹೆರಾನ್)]], ಕೆಂಪು ಕೊಕ್ಕರೆ, ಮತ್ತು [[ಐಬಿಸ್|ಐಬಿಸ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಮತ್ತು [[ನೀರು|ನೀರಿನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದಾಡುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ [[ಹಕ್ಕಿ]] (ಸ್ಪೂನ್‌ಬಿಲ್). ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 6 ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.<ref name="ioc">{{cite web |date=July 2021 |editor1-last=Gill |editor1-first=Frank |editor1-link=Frank Gill (ornithologist) |editor2-last=Donsker |editor2-first=David |editor3-last=Rasmussen |editor3-first=Pamela |editor3-link=Pamela Rasmussen |title=Ibis, spoonbills, herons, Hamerkop, Shoebill, pelicans |url=https://www.worldbirdnames.org/bow/pelicans/ |access-date=12 August 2021 |work=IOC World Bird List Version 11.2 |publisher=International Ornithologists' Union}}</ref> ಇವು ಸಿಕೋನೈಯಿಫಾರ್ಮೀಸ್ (Ciconiiformes) ಗಣದ [[:en:Threskiornithidae|ತ್ರೆಸ್ಕಿಯಾರ್ನಿತಿಡೀ]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. [[ಜೌಗು ನೆಲ|ಜೌಗುಪ್ರದೇಶಗಳ]] ಬಳಿಯೇ ಇವುಗಳ ವಾಸ. [[ಕೊಕ್ಕು]] ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ, ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ಚಮಚ|ಚಮಚದಂತೆ]] ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು. == ಆಹಾರ == ಚಮಚದಂಥ ಕೊಕ್ಕಿರುವುದರಿಂದ ತಮ್ಮ [[ಆಹಾರ|ಆಹಾರವಾದ]] [[ಕಪ್ಪೆ]], [[ಮೀನು]], [[ಏಡಿ]], [[ಕಠಿಣ ಚರ್ಮಿಗಳು]], [[ಕೀಟ|ಕೀಟಗಳು]] ಮುಂತಾದ ಜಲಚರ [[ಪ್ರಾಣಿ|ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು]] ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನಲು ಅನುಕೂಲ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ಇವುಗಳ [[ಕಾಲು|ಕಾಲುಗಳು]] ಬಲು ಉದ್ದವಾಗಿವೆ. ತಮ್ಮ ಕೊಕ್ಕನ್ನು ಭಾಗಶಃ ತೆರೆದುಕೊಂಡು, ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿ ತಲೆಯನ್ನು ಅತ್ತಿತ್ತ ಆಡಿಸುತ್ತ ಆಹಾರವನ್ನರಸಿಕೊಂಡು ಅಲೆದಾಡುತ್ತವೆ. ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯ ಕಾಲ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ. == ದೇಹರಚನೆ == ಚಮಚಮುಖಿಗಳ ದೇಹದ ಗಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ [[ಬಾತುಕೋಳಿ|ಬಾತುಹಕ್ಕಿಯಷ್ಟು]]. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಕಾಣದೊರೆಯುವ [[:en:Eurasian_spoonbill|ಪ್ಲಾಟೇಲಿಯ ಲ್ಯೂಕೊರಾಡಿಯ]] ಪ್ರಭೇದದ ಚಮಚಮುಖಿಯ ದೇಹದ ಬಣ್ಣ ಅಚ್ಚ [[ಬಿಳಿ]], ಕಾಲುಗಳು [[ಕಪ್ಪು]]. [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]], [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]], [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ]] ಮುಂತಾದೆಡೆ ವಾಸಿಸುವ<ref name=":2">{{Cite web |date=2014-11-13 |title=Roseate Spoonbill |url=https://www.audubon.org/field-guide/bird/roseate-spoonbill |access-date=2022-12-31 |website=Audubon |language=en}}</ref><ref name="Audubon">{{cite web |title=Roseate Spoonbill |url=http://web1.audubon.org/waterbirds/species.php?speciesCode=rosspo |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024171610/http://web1.audubon.org/waterbirds/species.php?speciesCode=rosspo |archive-date=2008-10-24 |access-date=2009-07-23 |work=Waterbird Conservation |publisher=National Audubon Society}}</ref><ref name="BNA">Dumas, Jeannette V. 2000. [http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/490 Roseate Spoonbill (''Platalea ajaja'')] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022071136/http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/490 |date=2008-10-22 }}, The Birds of North America Online (A. Poole, Ed.). Ithaca: Cornell Lab of Ornithology. Retrieved 2009-11-12. {{Subscription required}}</ref> ಅಜಾಯಿಯ ಅಜಾಜ ([[:en:Roseate_spoonbill|ರೋಸಿಯೇಟ್ ಸ್ಪೂನ್‍ಬಿಲ್]]) ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದದ ಚಮಚಮುಖಿಯ ದೇಹದ ಬಣ್ಣ [[ನಸುಗೆಂಪು|ಗುಲಾಬಿ]], ಕಾಲುಗಳು [[ಕೆಂಪು]]. ಭಾರತದ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಗ್ಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಪುಕ್ಕ ಮಕುಟವೊಂದಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಚಮಚಮುಖಿಯ ಎದೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಗರಿ|ಪುಕ್ಕಗಳ]] ಗುಚ್ಛವಿದೆ. == ನಡುವಳಿಕೆ == ಚಮಚಮುಖಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. V – ಆಕಾರದ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರುವುದು ಇವುಗಳ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ [[ಜೊಂಡು]], ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ [[ಮರ]] ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಒರಟು ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು, [[ಎಲೆ|ಎಲೆಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಗೂಡುಗಳು|ಗೂಡು]] ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಮೆಲ್ದನಿಯ ಗುರುಗುಟ್ಟುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಕೊಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ತಾಡಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಲಟಪಟ [[ಶಬ್ದ|ಶಬ್ದಗಳನ್ನು]] ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನಾವ ರೀತಿಯ ಸದ್ದನ್ನೂ ಇವು ಮಾಡವು. == ಸಂತಾನವೃದ್ಧಿ == ಇವು [[ಅಂಡ|ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ]] ಕಾಲ ಜುಲೈ-ನವೆಂಬರ್. ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಬಣ್ಣ ಮಾಸಲು ಬಿಳಿ; ಮೇಲೆಲ್ಲ [[ಕಂದು (ಬಣ್ಣ)|ಕಂದು]] ಮಚ್ಚೆಗಳುಂಟು; ಸಂಖ್ಯೆ 4-5. == ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳು == ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎರಡು ಬಗೆಗಳಲ್ಲದೆ ಇನ್ನಿತರ ಚಮಚಮುಖಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ: [[:en:Yellow-billed_spoonbill|ಪ್ಲಾಟಿಬಿಸ್ ಫ್ಲೇವಿಪಸ್]]-[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ;<ref name="bib">{{cite web |author=Birds Australia |date=21 December 2005 |title=Yellow-billed Spoonbill |url=http://birdsinbackyards.net/species/Platalea-flavipes |access-date=19 August 2011 |work=Birds in Backyards |publisher=Australian Museum |location=Sydney, New South Wales}}</ref> [[:en:Royal_spoonbill|ಪ್ಲಾಟೇಲಿಯ ರೀಜಿಯ]]-ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ, [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜೀಲೆಂಡ್]], [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪ್ಯಾಪುವಾ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ]], ಮುಂತಾದೆಡೆ ಕಾಣದೊರೆಯುತ್ತವೆ; [[:en:Black-faced_spoonbill|ಪ್ಲಾ. ಮೈನರ್]]-[[ಕೊರಿಯ]], ದಕ್ಷಿಣ [[ಜಪಾನ್]], ದಕ್ಷಿಣ [[ಚೀನಾ]], [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೀನ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ]] ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ; [[:en:African_spoonbill|ಪ್ಲಾ. ಆಲ್ಬ]]-[[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕದ]] [[ಸಹಾರ|ಸಹಾರಾ]] [[ಮರುಭೂಮಿ|ಮರುಭೂಮಿಯ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಮತ್ತು [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್|ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="africanspoonbill">[http://www.honoluluzoo.org/african_spoonbill.htm "African Spoonbill."] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707001812/http://www.honoluluzoo.org/african_spoonbill.htm|date=July 7, 2011}} [http://www.honoluluzoo.org Honoluluzoo.org]. Accessed June 2011.</ref> ಅಮೆರಿಕದ ಗುಲಾಬಿ ಚಮಚಮುಖಿಯನ್ನು ಚೆಲುವಾದ ರೆಕ್ಕೆಪುಕ್ಕಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದು ನಿರ್ವಂಶವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗೀಗ ಕಾನೂನಿನ ರಕ್ಷಣೆ ದೊರೆತಿರುವುದರಿಂದ ಫ್ಲಾರಿಡದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://ibc.lynxeds.com/family/ibises-spoonbills-threskiornithidae Spoonbill videos] on the Internet Bird Collection <references /> {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಮಚಮುಖಿ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] tu9dzwzo3ffw0r4xl4bfygzewxdupvt ಕ್ಯೋಕೋ ಯೋನೆಮೊಟೊ 0 177264 1434265 1431403 2026-10-24T15:24:22Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434265 wikitext text/x-wiki {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೫ ಲೇಖನ]] {{Infobox musical artist | background = ವ್ಯಕ್ತಿ | name = ಕ್ಯೋಕೊ ಯೋನೆಮೊಟೊ | honorific_suffix = | image = MHVC-KyokoYonemoto-PaganiniCaprice24.ogv | image_upright = | image_size = | alt = | caption = ಕ್ಯೋಕೊ ಯೋನೆಮೊಟೊ, [[ಆಕ್ಲೆಂಡ್]], 2009 | native_name = ಕ್ಯೋಕೊ ಯೋನೆಮೊಟೊ (米元響子) | native_name_lang = ಜಾ | birth_name = <!-- ಅದೇ "ಹೆಸರು" ಆಗಿದ್ದರೆ ಖಾಲಿ ಬಿಡಿ. --> | alias = | birth_date = {{Birth date and age|1984|06|25}}<ref>{{cite web|url=https://artist.cdjournal.com/a/yonemoto-kyoko/234947|title=Kyoko Yonemoto|publisher=CD Journal|date=|access-date=November 24, 2025}}</ref> | birth_place = [[Tokyo]] | origin = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date first) --> | death_place = | death_cause = <!-- ವಿಷಯದ ಗಮನಾರ್ಹತೆಗೆ ಸಾವಿನ ಕಾರಣವು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿಸಬೇಕು.--> | genre = ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ | occupation = ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರು | instrument = ಪಿಟೀಲು | works = | years_active = <!-- YYYY–YYYY (or –present) --> | label = | publishers = | current_member_of = | past_member_of = | spouse = <!-- ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿ --> | awards = | website = [https://web.archive.org/web/20151217013829/https://yonemotokyoko.seesaa.net/article/116202846.html Official Website] }} '''ಕ್ಯೋಕೋ ಯೋನೆಮೊಟೊ''' (米元響子; ಜನನ ಜೂನ್ 25, 1984 [[ಟೋಕಿಯೋ]]){{efn|ಸೆಂಡೈ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಅವಳು ಫುಕುವೋಕಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಳು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="simc">{{cite web|url=https://simc.jp/en/profile/yonemoto_kyoko/|title=Yonemoto Kyoko, Jury Member, Violin Section|publisher=[[Sendai International Music Competition]]|date=|access-date=November 24, 2025}}</ref>}} ಜಪಾನೀಸ್ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] [[ಪಿಟೀಲು]] ವಾದಕಿ. ಅವರು ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾಸಿಸುವ [[ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. == ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಟೊಹೊ ಗಕುಯೆನ್ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಜುಕಿ ಅಗುರಿ ಇವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಪಿಟೀಲು]] ನುಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 1997 ರಲ್ಲಿ, ಇವರು ಯೋಶಿಯೊ ಉನ್ನೊ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="shin">{{cite web|url=https://www.shin-en.jp/artists/mini/gen06_yonemoto_kyoko%20/index.html|title=Kyoko Yonemoto|publisher=Shin-en|date=|access-date=November 24, 2025}}</ref> ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪಗಾನಿನಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು, ೧೩ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎನ್ರಿಕೊ ಕೋಸ್ಟಾ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾದರು.<ref name="cmaas">{{cite web|url=https://www.conservatoriummaastricht.nl/school/meet-our-team/kyoko-yonemoto|publisher=Maastricht Conservatorium|title=Kyoko Yonemoto|year=|access-date=November 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260101150016/https://www.conservatoriummaastricht.nl/school/meet-our-team/kyoko-yonemoto|archive-date=ಜನವರಿ 1, 2026|url-status=dead}}</ref><ref name="bangkok"/> ನಂತರ 2006 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಗಾನಿನಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref name="hill">{{cite web|url=https://michaelhillviolincompetition.co.nz/past-laureates/kyoko-yonemoto/|title=Kyoko Yonemoto (Japan)|publisher=Michael Hill Violin Competition|date=|access-date=November 24, 2025}}</ref>ಅವರು ಎಕೋಲ್ ನಾರ್ಮಲ್ ಡಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಗೆರಾರ್ಡ್ ಪೌಲೆಟ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕನ್ಸರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಪಡೆದರು. 2004 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಾಸ್ಟ್ರಿಚ್ಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಬೋರಿಸ್ ಬೆಲ್ಕಿನ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು, ನಂತರ ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="cmaas"/> 2009 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಸ್ಕೋ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ ಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಸ್ಕೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.<ref name="simc"/> 2012 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾ ಮ್ಯೂಸಿಕೇಲ್ ಚಿಗಿಯಾನಾಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಸ್ ಸೊನಾಟಾಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಯೋನೆಮೊಟೊ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್]] ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಚೇಂಬರ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="simc"/> ಜುಲೈ 2016 ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ನ [[ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್]] ನಲ್ಲಿ ಬೆಡ್ರಿಚ್ ಸ್ಮೆಟಾನಾ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.<ref name="bangkok">{{cite news|work=Bangkok Post|url=https://www.bangkokpost.com/life/arts-and-entertainment/1033713/violin-prodigy-and-the-great-czech-spirit|title=Violin prodigy and the great Czech spirit|date=July 12, 2016|access-date=November 24, 2025}}</ref> ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಏಜೆನ್ಸಿಯಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ೨೦೧೨ ರಿಂದ ಅವರು ಮಾಸ್ಟ್ರಿಚ್ಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="simc"/> ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಟೋಕಿಯೋ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ನಲ್ಲಿ ಹಚಿಯೋಜಿ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.tmso.or.jp/e/concert/detail/detail.php?id=3225|title=Hachioji Series|publisher=Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra|date=April 6, 2019|access-date=November 24, 2025}}</ref> ಅವರು [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು,<ref name="shin"/> ಆದರೆ ಈಗ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="bangkok"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * 1996 - ಆಲ್ [[ಜಪಾನ್]]ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಕಾಂಪಿಟಿಷನ್ [[ಟೋಕಿಯೋ]] ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ<ref name="shin"/> * 1997 -ಪಗಾನಿನಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ 4ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಎನ್ರಿಕೊ ಕೋಸ್ಟಾ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref name="shin"/><ref name="bangkok"/> * 2000 -69ನೇ [[ಜಪಾನ್]] ಸಂಗೀತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ [[ಪಿಟೀಲು]] ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 2ನೇ ಸ್ಥಾನ.<ref name="shin"/> * 2001 - 70ನೇ [[ಜಪಾನ್]] ಸಂಗೀತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ [[ಪಿಟೀಲು]] ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 1ನೇ ಸ್ಥಾನ, ಲ್ಯೂಕಾಡಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕುರೊಯಾನಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref name="simc"/><ref name="shin"/> * 2002 - ಲಾಂಗ್-ಥಿಬೌಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನ<ref name="shin"/> * 2005 - ಕ್ವೀನ್ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿ<ref name="shin"/><ref>{{cite web|url=https://queenelisabethcompetition.be/en/laureates/kyoko-yonemoto/2693/|publisher=Queen Elisabeth Competition|title=Semi-final 2005: Kyoko Yonemoto - concerto : semi-finalist|year=2005|access-date=November 24, 2025}}</ref> * 2005 – 6ನೇ ಫ್ರಿಟ್ಜ್ ಕ್ರೈಸ್ಲರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಿಯಾನೋ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ.<ref name="shin"/> * 2006 - ಪಗಾನಿನಿ ಮಾಸ್ಕೋ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಪಿಟೀಲು]] ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ<ref name="shin"/><ref name="hill"/> * 2006 - 27ನೇ ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜೆಲೊ ಅಬ್ಬಾಡೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಪಿಟೀಲು]] ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ 1ನೇ ಸ್ಥಾನ.<ref name="shin"/> * 2008 - ಐಡೆಮಿಟ್ಸು ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref name="shin"/> * 2010 -ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿ<ref>{{cite web|url=https://www.concoursmontreal.ca/en/archives/past_editions/2010-violin/|title=Violin 2010|publisher=Montreal International Music Competition|year=2010|access-date=November 24, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251211054256/https://www.concoursmontreal.ca/en/archives/past_editions/2010-violin/|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2025|url-status=dead}}</ref> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{cite web|url=https://www.japanarts.co.jp/artist/KyokoYONEMOTO|publisher=Japan Arts|title=Kyoko Yonemoto - Schedule and news|date=November 2025|access-date=November 24, 2025}} cevi2nvijr7mxqjvmyhsvkhdtohhxh1 ತಣ್ಣಿ ಬೀಚ್ 0 180120 1434318 1383382 2026-10-25T00:58:39Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434318 wikitext text/x-wiki {{Short description|One of the important beach in Kerala}} {{Use dmy dates|date=June 2024}} {{Use Indian English|date=June 2024}} {{Infobox landform | name = ತಣ್ಣಿ ಬೀಚ್ | image = Paravur-Kollam Coastal Road at Thanni, Dec 2015.jpg | caption = ಥನ್ನಿ ಬೀಚ್ ಹತ್ತಿರದ ಕರಾವಳಿ ರಸ್ತೆ | pushpin_map = India Kerala | location = Mukkam, [[Kollam]], [[India]] | length = 400+&nbsp;m | type = ಕಡಲತೀರ | coordinates = {{coord|8.824|76.641|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | free_label_2 = Hazard rating | free_data_2 = <span style="color:#090">'''Low'''</span> | free_label_3 = Access | free_data_3 = [[Kollam KSRTC Bus Station|Bus Station]] {{rint|bus}} - 11.2&nbsp;m,<br>[[Paravur railway station|Railway Station]] {{rint|rail}} - 7.1&nbsp;km, <br>[[Kollam KSWTD Ferry Terminal|Ferry Terminal]] {{rint|ferry}} - 11.2&nbsp;km | embedded = {{succession links|left=Pozhikkara Beach|right=[[Mundakkal Beach]]}} }} '''ತಣ್ಣಿ ಬೀಚ್''' (Thanni Beach)ವು ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಕಡಲತೀರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂ ಕರಾವಳಿ ರಸ್ತೆಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಮಯ್ಯನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತಣ್ಣಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೂಲಕವೂ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಸುಲಭ ಸಂಪರ್ಕದ ಕಾರಣದಿಂದ ತಣ್ಣಿ ಬೀಚ್ ಸ್ಥಳೀಯರು ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=താന്നി ബീച്ച് പരിസരത്തെ മാലിന്യം നീക്കാൻ നടപടി |url=https://www.manoramaonline.com/district-news/kollam/2022/06/29/kollam-thanny-beach-road-waste-removed.html |website=www.manoramaonline.com |language=ml}}</ref> ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಟೆಟ್ರಾಪಾಡ್ ಅಲೆತಡೆಗೋಡೆಗಳನ್ನು, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ‘ಪುಲಿಮುಟ್ಟು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಈಜು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. <ref>{{cite web |title=Thanni Beach (Pozhikkara) {{!}} DTPC |url=https://www.dtpckollam.com/destination/thanni-beach-pozhikkara |website=DTPC kollam |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://prdlive.kerala.gov.in/news/101673|title=PRD Live - നവീകരിച്ച താന്നി ബീച്ച് നാടിന് സമര്‍പ്പിച്ചു|access-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2026|archive-date=18 ಜನವರಿ 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118172615/https://prdlive.kerala.gov.in/news/101673|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |author=QResorts Admin |date=2021-04-25 |title=Thanni Beach a must visit attraction in Kollam. |url=https://qresorts.in/blog/tourist-attractions-kollam/thanni-beach-a-must-visit-attraction/215/ |access-date=2024-06-04 |website=Quilon Beach Hotel |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809035317/https://qresorts.in/blog/tourist-attractions-kollam/thanni-beach-a-must-visit-attraction/215/ |archive-date=9 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |url-status=dead}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== == ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಸಂಗಮದ ಅನುಭವ == ತಣ್ಣಿ ಬೀಚ್‌ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಪರವೂರು ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ನಡುವೆ ಇರುವ ತೆಳುವಾದ ಭೂಭಾಗ. ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೀರಿನ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರತೀರದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತವಾದ ಹಿನ್ನೀರು ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ತಣ್ಣಿ ಬೀಚ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ, ಸುಲಭ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ–ಹಿನ್ನೀರಿನ ಸಮೀಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಇದು ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಕರ್ಷಕ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. kouxvq46i2nma4y29y3gu96sw8ql0iq ಗ್ಯಾಗ್ರಾನ್ ಕೋಟೆ 0 180487 1434291 1383588 2026-10-24T18:51:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434291 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[File:Gagron fort .jpg|thumb|Gagron fort ]] ಗ್ಯಾಗ್ರಾನ್ ಕೋಟೆ (ಹಿಂದಿ/ರಾಜಸ್ಥಾನಿ: गागरोन का किला) ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಹಡೋಟಿ ಪ್ರದೇಶದ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]ದ ಝಲಾವರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಝಲಾವರ್ ನಗರದಿಂದ ಕೇವಲ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕೋಟೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.ರಾಜಾ ಮಾಧೋ ಭಿಲ್ ಗಗ್ರಾನ್ ಕೋಟೆಯ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿದರು, ಅವರ ನಂತರ ಈ ಕೋಟೆಯು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಜಲ್‌ದೇವ್ ಸಿಂಗ್ ದೋಡ್ (ಪರಮಾರ್ ರಜಪೂತ ರಾಜ) ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.ನಂತರ, ಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಶೇರ್ ಶಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಬರ್]] ಕೂಡ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಅಹು ನದಿ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ಸಿಂಧ್ ನದಿಯ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ಮೂರು ಕಡೆ ನೀರಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಕಂದಕದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಜಲದುರ್ಗ (ಹಿಂದಿ/ರಾಜಸ್ಥಾನಿ: जलदुर्ग, ಅನುವಾದ: ನೀರಿನ ಕೋಟೆ) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.[[ಕಾಂಬೋಡಿಯ|ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]]ದ ಫ್ನೋಮ್ ಪೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮಿತಿಯ 37 ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಇತರ ಐದು ಕೋಟೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗ್ಯಾಗ್ರಾನ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು 2013 ರಲ್ಲಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.tourism.rajasthan.gov.in/jhalawar.html#gagron-fort</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:Gagron fort 2nd view.jpg|thumb|Gagron fort 2nd view]] ಗ್ಯಾಗ್ರನ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರ್ಮಾರ್ ರಜಪೂತ ರಾಜ ಬಿಜಲ್ದೇವ್ ಸಿಂಗ್ ದೋಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಖಿಂಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು 300 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿತು. ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಿಖರವಾದ ದಿನಾಂಕವು ನಿಗೂಢವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ, ಆದರೆ ಕೋಟೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಏಳನೇ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>https://books.google.co.in/books?id=L1Z6yHKuwlUC&dq=gagron+fort+Bhil&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q=gagron%20fort%20Bhil&f=false</ref> ಈ ಕೋಟೆಯ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ರಾಜ ಅಚಲ್ ದಾಸ್ ಖಿಂಚಿ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ, ಮಾಲ್ವಾದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಗಗ್ರಾನ್ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಸುಲ್ತಾನ್ ಹೋಶಾಂಗ್ ಶಾ 1423 ರಲ್ಲಿ 30,000 ಕುದುರೆ ಸವಾರರು ಮತ್ತು 84 ಆನೆ ಸವಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ಸುಲ್ತಾನನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಸೋಲು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡರೂ, ಅಚಲ್ ದಾಸ್ ಖಿಂಚಿ ಶರಣಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಜಪೂತ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಹೋರಾಡಿದನು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಜೌಹರ್ ಮಾಡಿದರು, ಸುಲ್ತಾನನ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ತಮ್ಮನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಕೊಂಡರು. ಈ ಕೋಟೆಯು 14 ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ರಾಣಿಯರ 2 ಜೌಹರ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://udaipurblog.com/gagron-fort-in-jhalawar.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819105650/https://udaipurblog.com/gagron-fort-in-jhalawar.html |archive-date=2026-08-19 |url-status=dead}}</ref> ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಶೇರ್ ಶಾ ಮತ್ತು ಅಕ್ಬರ್ ಕೂಡ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಬರ್ ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಬಿಕಾನೇರ್‌ನ ಪ್ರಥ್ವಿರಾಜ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ನೀಡಿದನೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref>https://whc.unesco.org/en/list/247</ref> ==ರಚನೆಗಳು== ಗ್ಯಾಗ್ರಾನ್ ಕೋಟೆಯು ಮೂರು ಕಡೆ ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಕಡೆ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಂದಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅಹು ನದಿ ಮತ್ತು ಕಾಳಿ ಸಿಂಧ್ ನದಿಯ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೋಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಟೆಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಈ ಕೋಟೆಯು ಮೂರು ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಗೋಪುರಗಳು ವಿಂಧ್ಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಕುಂದರ ಬೆಟ್ಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿವೆ. ಕೋಟೆಯು ಕುಳಿತಿರುವ ಪರ್ವತವು ಕೋಟೆಯ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ದ್ವಾರವು ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ದ್ವಾರವು ಬೆಟ್ಟದ ರಸ್ತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಕೋಟೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:<ref>https://www.maharajatrails.com/gagron-fort-witness-of-sacrifice-thousands-of-women-saved-their-chastity-by-sacrificing-lives</ref> ಗಣೇಶ್ ಪೋಲ್ ನಕ್ಕರ್ಖಾನಾ ಭೈರವಿ ಪೋಲ್ ಕಿಶನ್ ಪೋಲ್ ಸೆಲೆಖಾನಾ ದಿವಾನ್-ಇ-ಆಮ್ ದಿವಾನ್-ಎ-ಖಾಸ್ ಜನನ ಮಹಲ್ ಮಧುಸೂದನ ಮಂದಿರ ರಂಗ್ ಮಹಲ್ ಈ ಕೋಟೆಯು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಏಕೈಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಜಲದುರ್ಗ (ಭಾರತದ ನೀರಿನ ಕೋಟೆ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸೂಫಿ ಸಂತ ಮಿಥೆ ಷಾ ಅವರ ಸಮಾಧಿಯು [[ಮುಹರ್ರಮ್|ಮೊಹರಂ]] ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸಂಗಮದ ಆಚೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತ ಪಿಪಾಜಿಯ ಮಠವೂ ಇದೆ.<ref>https://sudhagee.com/2017/06/05/forts-of-rajasthan-6-gagron-fort-of-jhalawar/</ref> ==ಸಂರಕ್ಷಣೆ== ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಆರು ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಗಳಾದ [[ಅಂಬರ್ ಕೋಟೆ|ಅಮೆರ್ ಕೋಟೆ]], ಚಿತ್ತೋರ್ ಕೋಟೆ, ಗ್ಯಾಗ್ರಾನ್ ಕೋಟೆ, [[ಜೈಸಲ್ಮೇರ್]] ಕೋಟೆ, [[ಕುಂಭಲ್ಗಢ|ಕುಂಭಾಲ್‌ಗಢ]] ಮತ್ತು [[ರಣಥಂಬೋರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ|ರಣಥಂಬೋರ್]] ಕೋಟೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ನೋಮ್ ಪೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮಿತಿಯ 37 ನೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಣಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ರಜಪೂತ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಟ್ಟದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://www.thehindu.com/news/national/other-states/unesco-declares-6-rajasthan-forts-world-heritage-sites/article4838107.ece</ref> [[ವರ್ಗ:Event:Heritage Across Borders]] ctvftvammx5f8kw2iamm8o727qa7pjb ಕಿನ್ನಾಳ ಕಲೆ 0 187238 1434248 1427932 2026-10-24T12:01:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434248 wikitext text/x-wiki {{Infobox art movement | name = ಕಿನ್ನಲ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ | image = | caption = | yearsactive = ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ (14ನೇ–17ನೇ ಶತಮಾನ) | country = ಭಾರತ | majorfigures = ಚಿತ್ರಗಾರ ಸಮುದಾಯ | influences = ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ದೇವಾಲಯ ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು }} '''ಕಿನ್ನಲ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್''' ('''ಕಿನ್ಹಾಲ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್''' ಅಥವಾ '''ಕಿನ್ನಾಳ ಕಲೆ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಿನ್ನಲ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮರದ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="GI">{{cite web |title=Kinnal Craft |url=https://ipindia.gov.in/ |publisher=Geographical Indications Registry, Government of India |accessdate=11 September 2026}}</ref><ref name="Craft Council">{{cite web |title=Kinnal Toys |url=https://www.craftscouncilofindia.org/ |publisher=Crafts Council of India |accessdate=11 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716111905/https://www.craftscouncilofindia.org/ |archive-date=16 ಜುಲೈ 2026 |url-status=dead}}</ref> ಈ ಕಲೆಯು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಆಟಿಕೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Karnataka">{{cite web |title=Kinnal Craft of Koppal |url=https://www.karnataka.gov.in/ |publisher=Government of Karnataka |accessdate=11 September 2026}}</ref> 2012 ರಲ್ಲಿ ಈ ಕರಕುಶಲತೆಗೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆ (GI) ಟ್ಯಾಗ್ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಅದರ GI ಅರ್ಜಿ ಸಂಖ್ಯೆ 213.<ref name="GI"/><ref name="GI Journal">{{cite journal |title=Geographical Indications Journal |volume= |issue= |year=2012 |publisher=Geographical Indications Registry |location=Chennai}}</ref> == ಪರಿಚಯ == ಹಂಪಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಿನ್ನಲ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮರದ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Deccan">{{cite news |title=Kinnal: The dying craft of Karnataka |url=https://www.deccanherald.com/ |work=Deccan Herald |accessdate=11 September 2026}}</ref> ಈ ಕಲೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕರಕುಶಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ನಡುವಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮೂಲ == ಕಿನ್ನಲ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ ಮೂಲವು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ (14ನೇ–17ನೇ ಶತಮಾನ) ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="Deccan"/><ref name="GI Journal"/> ಇಂದಿನ ಕಿನ್ನಲ್ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಪೂರ್ವಜರು ಹಂಪಿಯ ಪಂಪಾಪತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮರದ ರಥದ ಮೇಲಿನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="GI"/><ref name="Karnataka"/> ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ, ಈ ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕಿನ್ನಲ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ನೆಲೆಸಿದವು.<ref name="Karnataka"/> ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ '''ಚಿತ್ರಗಾರ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.<ref name="GI"/><ref name="Deccan"/> ಈ ಕಲೆಯು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಾರ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="GI Journal"/> == ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನ == ಕಿನ್ನಲ್ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹಲವಾರು ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಬಹು ಹಂತಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="Deccan"/> '''ಮರದ ಆಯ್ಕೆ:''' ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು '''ಪೊಂಕಿ ಮರ್ರಾ''' (Polki Marra) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸ್ಥಳೀಯ, ಹಗುರವಾದ ಮರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Deccan"/> ಈ ಮರವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref name="Karnataka"/> '''ಕೆತ್ತನೆ ಮತ್ತು ಜೋಡಣೆ:''' ಒರಟಾದ ಆಕಾರವನ್ನು ಮೊದಲು ಸುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಳಿ ಬಳಸಿ ಕತ್ತರಿಸಿ, ನಂತರ ಫೈಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="GI"/> ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಹುಣಿಸೆ ಬೀಜದ ಪೇಸ್ಟ್ (ಸರಿ) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Karnataka"/> '''ವಿಶೇಷ ಪೇಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ:''' ಸೆಣಬಿನ ಚಿಂದಿಗಳು, ಮರದ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಹುಣಿಸೆ ಬೀಜದ ಪೇಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಮಾಡಿದ '''ಕಿಟ್ಟಾ''' ಎಂಬ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಆಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="GI"/><ref name="Deccan"/> ನಂತರ ಬೆಣಚುಕಲ್ಲಿನ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಅಂಟಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು (ಗಚು) ಆಭರಣಗಳಂತಹ ಎತ್ತರದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Karnataka"/> ಬಣ್ಣಗಳು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ — ಕೆಂಪು, ಹಸಿರು, ನೀಲಿ, ಹಳದಿ.<ref name="Deccan"/> ಕಿನ್ನಲ್ ತುಣುಕುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹೊಳಪನ್ನು ವಿಶೇಷ ತಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="GI"/> ಕಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತುಟಿಗಳಂತಹ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಶಗಳನ್ನು ದಂತಕವಚ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Deccan"/> == ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಕಿನ್ನಲ್ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು — ವೈಷ್ಣವ ಮತ್ತು ಶೈವ ಆರಾಧನೆಯ ದೇವರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು, ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು, ಮತ್ತು ನವಗ್ರಹ ದೇವತೆಗಳು.<ref name="Deccan"/><ref name="Karnataka"/> ಗಣೇಶ, ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ, ಹನುಮಾನ್ ಮತ್ತು ಗರುಡರ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.<ref name="GI"/> ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಮನೆಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರರಿಂದ ಹನ್ನೆರಡು ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಾದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="GI"/> == ಸವಾಲುಗಳು == ಕಿನ್ನಲ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ಅರವತ್ತೇಳು ಚಿತ್ರಗಾರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಕಿನ್ನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಈಗ ಕೇವಲ ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಮಾತ್ರ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.<ref name="Deccan"/> ಅಗ್ಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ-ನಿರ್ಮಿತ ಪರ್ಯಾಯಗಳು, ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರ ನೆಲೆ, ಮತ್ತು ಆದಾಯವು ಪ್ರತಿ ತುಣುಕು ಮಾಡಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Deccan"/> == ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು == 2007 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ಕರಕುಶಲ ಮಂಡಳಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref name="GI"/><ref name="Glasgow">{{cite web |title=Kinnal Craft Project |url=https://www.gsa.ac.uk/ |publisher=Glasgow School of Art |accessdate=11 September 2026}}</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಿನ್ನಲ್ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ — ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು, ಮುಗಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಖರೀದಿದಾರರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾನಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ತರಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.<ref name="Deccan"/> ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು 2013 ರಲ್ಲಿ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪೆರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನಲ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು.<ref name="Republic">{{cite news |title=Karnataka tableau at Republic Day parade |url=https://www.thehindu.com/ |work=The Hindu |date=2013 |accessdate=11 September 2026}}</ref> == ತೀರ್ಮಾನ == ಕಿನ್ನಲ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಹಂಪಿಯ ಕಲಾತ್ಮಕ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಇಂದಿನ ಕುಶಲಕರ್ಮಿ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಶತಮಾನಗಳ ಕುಟುಂಬ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದೆ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ GI ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="GI Journal"/> ಆದರೆ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಇತರ ಕೆಲಸದ ಕಡೆಗೆ ತಳ್ಳುವ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡಗಳಿಂದ ಯಾವುದೂ ಅವರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿಲ್ಲ. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಸಾಕಷ್ಟು ಜನರು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಖರೀದಿದಾರರು ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.karnataka.gov.in/ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [https://ipindia.gov.in/ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆಗಳ ನೋಂದಣಿ] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮರದ ಕೆತ್ತನೆ]] c49stn1d1pbui0xrz7fdcyfuqy3zda5 ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್ 0 187708 1434292 1433776 2026-10-24T18:55:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434292 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | image = Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg | caption = Illuminated Guru Granth Sahib folio with ''[[Nishan (Sikhism)|nisan]]'' ([[Mul Mantar]]) in the penmanship of [[Guru Gobind Singh]] | religion = [[Sikhism]] |language =[[Sant Bhasha]]<br />([[Punjabi language|Punjabi]] and [[Punjabi dialects and languages|its dialects]], [[Lahnda]], regional [[Prakrit]]s, [[Apabhramsa]], [[Sanskrit]], [[Hindi languages|Hindustani languages]] ([[Brajbhasha]], [[Haryanvi language|Bangru]], [[Awadhi language|Awadhi]], [[Old Hindi]], [[Deccani language|Deccani]]), [[Bhojpuri language|Bhojpuri]], [[Sindhi language|Sindhi]], [[Marathi language|Marathi]], [[Marwari language|Marwari]], [[Bengali language|Bengali]], [[Persian language|Persian]] and [[Arabic]])<ref>Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and [[Lehndi Panjabi]], Sindhi and Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref><ref>[http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref> |Predecessor =[[Guru Gobind Singh]] |name=Guru Granth Sahib<br />{{nobold|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}} }} '''ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್''' - ಸಿಕ್ಖರ ಪೂಜ್ಯ ಮತ ಗ್ರಂಥ : ಗ್ರಂಥರಾಜ ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ|ಸಿಖ್ ಮತ]] ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಕ [[ಗುರುನಾನಕ್|ಗುರು ನಾನಕ್]] ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ರಚಿಸಿದ ಭಕ್ತಿಗೀತಗಳನ್ನೂ ಅವನ ಅನಂತರ ಬಂದ ಅಂಗದ ದೇವ, ಅಮರದಾಸ ರಾಮದಾಸ, ಅರ್ಜನ, ತೇಗಬಹದ್ದೂರ್ ಗುರುಗಳು ರಚಿಸಿದ ಗೀತಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಹತ್ತನೆಯ ಗುರುವಾದ [[ಗುರು ಗೋವಿಂದ ಸಿಂಗ್|ಗುರು ಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ]] ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ದ್ವಿಪದಿಯನ್ನೂ ಗುರುಗಳ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಶಿಷ್ಯರು ಬರೆದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನೂ ಈ ಗ್ರಂಥ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಇದನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ೧ನೆಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೃತಸರ]]ದ [[ಸ್ವರ್ಣಮಂದಿರ|ಸ್ವರ್ಣ ಮಂದಿರ]]ದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite book |last=Jhutti-Johal |first=Jagbir |url=https://books.google.com/books?id=TJb_i97CG70C&q=Guru+Granth+Sahib+september+1604&pg=PT17 |title=Sikhism Today. |date=2011 |publisher=A&C Black |isbn=978-1-4411-7001-9 |page=17}}</ref> ==ರಚನಾ ಕ್ರಮ== [[File:Folio from the Jalandhar recension of the Goindwal Pothi.jpg|thumb|Folio from the Jalandhar recension of the Goindwal Pothi, dated to the late 16th century]] ಗುರುಗಳ ಗೀತಗಳನ್ನು ಅವರವರ ಹೆಸರಿನ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಗೀತಗಳು ಮೂವತ್ತೊಂದು ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ ; ಅವನ್ನು ರಾಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದೆ. ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನವು 974, ಅಂಗದದೇವನವು 62, ಅಮರದಾಸನವು 907, ರಾಮದಾಸನವು 679, ಅರ್ಜನದೇವನವು 2218, ಗುರು ತೇಗಬಹದ್ದೂರನವು 115 ಗೀತಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ವದ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ [[ಕಬೀರ್|ಕಬೀರ]]ನ ಹಾಡು 541, ಷೇಕ್ ಫರೀದ್ ಎಂಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತನವು 138, ಭಕ್ತ ರವಿದಾಸನವು 41, ರಾಮಾನಂದನದು 1, ಪರಮಾನಂದನದು 1, ಸಾಧನ, ಪೀಪ, ಸೇನ, ಭಿಕನ, ಜಯದೇವ, ಬೇಲಿ - ಇವರವು ಒಂದೆರಡು, ಧನ್ನ, ತ್ರಿಲೋಚನ ಇವರವು ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು [[ನಾಮದೇವ]]ನವು ಕೆಲವು ಸೇರಿವೆ. ಮತ್ತು ನಾನಕ್ ಗುರುವಿಗೆ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರಿ ಬಾರಿಸಿದ ಮರ್ದನ ರಚಿಸಿದವು 3, ಗುರು ಅಂಗದದೇವ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಟ್ಟ, ಬಲವಂದ ಗಾಯಕ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗಾರರವು 8, ಗುರು ಅಮರದಾಸನ ಮರಿಮಗ ಸುಂದರನದು 1, [[ಸೂರದಾಸ್|ಸೂರದಾಸ]]ನ ಮರಿಮಗ ಪುರಂದರನದು 1, ಸೂರದಾಸನವು 2, ವರದಿ ಕಲಷಾ ಮತ್ತು ಅವನ ಜೊತೆಯ ಇನ್ನು ಹತ್ತುಮಂದಿ ಗಾಯಕರ 122, ಜಲಾಪ್ ಭಿಕ್ಕ, ಪಾಲ್ಹ, ಭಾಲ, ನಲ್ಹ, ಜ್ಞಾನಿ, ಬಲ, ಮಧುರ ಕಿರಾತ, ಹರವಂಶ ಎಂಬವರವು ಕೆಲವು ಇವೆ<ref name=shapiro924>{{cite journal | last1=Shapiro | first1=Michael C. | last2=Dass | first2=Nirmal | title=Songs of the Saints, from the Adi Granth | journal=Journal of the American Oriental Society | volume=122 | issue=4 | year=2002 | doi=10.2307/3217680 | pages=924–929| jstor=3217680}}</ref><ref name="parrinderp256">{{cite book|last=Parrinder|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Parrinder|year=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=Hamlyn |location=United States|isbn = 978-0-87196-129-7|page=256}}</ref> ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ೧೪೩೦ ಅಂಗ(ಪುಟ)ಗಳು ಇದ್ದು ೫೮೯೪ ಶಬ್ದ(ಸಾಲು)ಗಳು ಇದ್ದು ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=king359>Anna S. King and JL Brockington (2005), ''The Intimate Other: Love Divine in Indic Religions'', Orient Blackswan, {{ISBN|978-8125028017}}, pp. 359–361</ref> {{Pie chart | caption = ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗುರುಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೀತಗಳು<ref name="ShackleMandair2013xvii">{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xvii–xix}}</ref> | other = yes | label1 = [[ಗುರುನಾನಕ್|ಗುರು ನಾನಕ್]] | value1 = 16.53 | color1 = #808000 | label2 = ಗುರು ಅಂಗದ್ | value2 = 1.10 | color2 = #00FF00 | label3 = ಗುರು ಅಮರ ದಾಸ್ | value3 = 15.38 | color3 = #DAFF00 | label4 = ಗುರು ರಾಮದಾಸ್ | value4 = 11.52 | color4 = #000080 | label5 =ಗುರು ಅರ್ಜುನ | value5 = 32.63 | color5 = #00DAFF | label6 = | value6 = | color6 = | label7 = | value7 = | value8 = 5.92 | label8 = ಗುರು ತೇಜ್ ಬಹದೂರ್ | color7 = | color8 = #F4C430|value9 }} [[File:Map birth place of Writers of Guru Granth Sahib.jpg|thumbnail|right|ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್‍ನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಗುರುಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳ ನಕ್ಷೆ]] ==ರಾಗಗಳು== ಗೀತಗಳನ್ನು ಪೇರಿಸಿರುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ರಾಗಗಳು ಇವು ; ಶ್ರೀರಾಗ, ಮಜ್ಝ್ ಗೌರೀ, ಅಸಾ, ಗೂಜರಿ, [[ದೇವಗಂಧಾರಿ|ದೇವಗಾಂಧಾರಿ]], ಬಿಹಾಗರ, ವಂಧಸ್, ಸೋರತ್, ಧನಸರಿ, ಜಯತ್‍ಸರಿ, [[ತೋಡಿ]], ಬೈರಾಗಿ, [[ತಿಲಂಗ್|ತಿಲಾಂಗ್]], ಸೂಹಿ, ಬಿಲಾವರ್, ಗೌಂಡ್, ರಾಮಕಲಿ, ನಟ್, ಮಾಳಿಗೌರ, ಮರು, ತುಖಾರಿ, ಕೇದಾರ, ಭೈರೋ, ಬಸಂತ್, ಸಾರಂಗ್, ಮಲಾರ್, ಕಾನ್ರ, [[ಕಲ್ಯಾಣ್]], ಪ್ರಭಾತಿ, [[ಜೈಜೈವಂತಿ|ಜೈಜಾವಂತಿ]]. ==ಭಾಷೆ== [[File:Kartarpur Bir (manuscript or codex) of the Guru Granth Sahib.jpg|thumb|Photograph of the ''Kartarpur Bir'' kept at [[Kartarpur, India|Kartarpur]]. This is the manuscript that was said to have been completed by [[Guru Arjan]] and his scribe, [[Bhai Gurdas]], in 1604 and installed in the [[Golden Temple]]]][[File:19th century manuscript copy, 1704 CE Guru Granth Sahib, Schoyen Collection Norway.jpg|thumb|upright=1.4|A folio from an early 19th-century manuscript copy of the Guru Granth Sahib (Schoyen Collection Norway)]] ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಗೀತಗಳು ಆಮೇಲೆ ಭಕ್ತರ ಗೀತಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಗೀತಗಳ ಭಾಷೆ ಪ್ರಾಚೀನ[[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬೀ]]ೀ. ಇವುಗಳ ಪದಗಳು, ಪದಪ್ರಯೋಗ, ಅವುಗಳ ರಚನೆಯ ದೇಶಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಕರಣ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯದು, ಗ್ರಂಥಸ್ಥ ಭಾಷೆಯದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮಾತುಗಳ ಅರ್ಥ ಏನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಹಾಯ ತೀರ ಅವಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಅರ್ಥ ಇದು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಜನರನ್ನು ಸಿಕ್ಖ್ ಸಮಾಜ ಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಿಕ್ಖ್ ಮತದಲ್ಲಿ ಗುರು ನಾನಕ್ ಮೊದಲಾಗಿ ಗುರುಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ ವರೆಗಿನ ಹತ್ತು ಜನ ಗುರುಗಳು ಒಂದೇ ಗುರುವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಆದಿ ಗುರುವಿನ ತೇಜಸ್ಸು ಅವನಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಗುರುವಿಗೆ, ಆತನಿಂದ ಮೂರನೆಯವನಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಗುರುವಿನಿಂದ ಹತ್ತನೆಯವನಿಗೆ ಬಂದಿತೆನ್ನುವುದು ಇವರ ನಂಬಿಕೆ. ಹತ್ತನೆಯ ಗುರುಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ ತನ್ನ ಅನಂತರ ಗುರುಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್ ಗುರು ಎಂದು ನಿಯಮಿಸಿ. ಹೀಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥ ಸಿಕ್ಖ್ ಜನರಿಗೆ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ರೇಷ್ಮೆಯ ಕವಚದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ ; ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಬೇಕಾದರೆ ಒಂದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ ಶುಚಿಯಾದ ಜನ ಎತ್ತಿ ತರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗೀತಗಳು ಹಲವು ಸಲ ಬರುವುದುಂಟು. ರಾತ್ರಿ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದನೆಂದು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬ ಬೆಳಗಾಗ ಆ ಮಗು ಸತ್ತಿತು ಎಂದು ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಲೋಕದ ಸುಖವನ್ನು ನೆಚ್ಚಬೇಡ ಎಂದು ಎಚ್ಚರ ನುಡಿಯುವ ಗೀತ - ಸುಮಸುಮಾರು ಅದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಲ ಬಂದಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನವು. ಒಂದು ರಾಮದಾಸ ಗುರುವಿನದು, ಒಂದು ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವನದು. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಿಕ್ಖ್ ಜನರ ಪೂಜೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯನ್ನಿರಿಸಿ ದೇವರ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತಂಗಲು ಸ್ಥಳ ಒದಗಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಧರ್ಮಭೋಧೆ ಮಾಡುವ ಮಂದಿರಗಳು ಉಂಟು. ಇವನ್ನು ಈ ಮತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಶಾಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗುರು ಅಂಗದದೇವನಿಗೆ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥ ನಾಗರೀಲಿಪಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನ ನುಡಿ ಅದಕ್ಕೇ ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಯೋಗ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅಂಗದದೇವ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಪಂಜಾಬೀ ವರ್ಣಮಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಬಂದ ಮಾತನ್ನು ಬರೆಯುವ ಲಿಪಿ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು [[ಗುರಮುಖಿ ಲಿಪಿ|ಗುರುಮುಖಿ]] ಎಂದು ಕರೆದ. ಈ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ 35 ಅಕ್ಷರ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರ [[ನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ನಾಗರಿ]] ಅಕ್ಷರದಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಉಚ್ಚಾರ ಬೇರೆ. ಗುರುಮುಖಿಯ ಸ, ಮ, ವ, ಧ, ನಾಗರಿಯ ಮ, ಭ, ದ, ಪ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಕೃತಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಈಗಿನ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದವ ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವ. ಗುರುದಾಸ್ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಕರೆದು ಗೀತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿ ಅವನ್ನು ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಬರೆಯಿಸಿದ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭಕ್ತರ ಗೀತಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲು ಗುರು ಅರ್ಜನ್ ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತಗಾಯಕರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಬಹುದಾದ ಗೀತಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ಪಡೆದ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್‍ದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಭಕ್ತರ ಈ ಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಆಯಾ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಪದಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಭೇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆಗಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಹಾಡಿದ ಆ ಭಕ್ತರು ಕೊಟ್ಟ ಪಾಠ ಹಾಗೆ ಇತ್ತು ಎನ್ನುವುದು. ಗುರು ಅರ್ಜನ್ ಮಾಡಿದ ಈ ಸಂಗ್ರಹ ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೊದಲ ರೂಪ. ಇದು 1604ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಷ್ಕøತ ಅಂತಿಮ ರೂಪ 1705ರಲ್ಲಿ ಗುರು ಗೋಬಿಂದ ಸಿಂಹನಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಇಂಥ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ಗ್ರಂಥ. ಅದರ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲ. [[ಜಹಾಂಗೀರ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವನನ್ನು ಕರೆದು, ತನಗೆ ರುಚಿಸದ ಕೆಲವು ಮಾತನ್ನು ಅದರಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ. ಅದರ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ಬೇರೆ ಮಾಡಲು ತಾನು ಒಪ್ಪುವವನಲ್ಲ ಎಂದು ಗುರು ತಿಳಿಸಿ ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಬಲಿಕೊಟ್ಟ. ಹರರಾಯ್ ಗುರುವಿನ ಹಿರಿಯಮಗ ರಾಮರಾಯ್ ತಂದೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ [[ಔರಂಗಜೇಬ್|ಔರಂಜೇಬ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹಳಿಯುವ ಅರ್ಥದ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್‍ದಿಂದ ಎತ್ತಿ ಅದರ ಅರ್ಥ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳಿದನಂತೆ. ಶ್ಲೋಕ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ರಾಮರಾಯ್, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದಿದೆ, ಅದರ ಅರ್ಥ ಬೇರೆ ಎಂದನಂತೆ. ಈ ಮಾತು ಗುರು ಹರರಾಯ್ ಕಿವಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಗುರು, `ನಾನಿನ್ನು ಈ ಮಗನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ವಿರೋಧ ಯಾವ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಸಮ್ಮತಿಸಬೇಡ ಎಂದು ಇವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಇವನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದಾನೆ - ಎಂದನಂತೆ. ಗುರು ಒಮ್ಮೆ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ವೇಳೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕೆಲವು ಸಿಕ್ಖರು ಗ್ರಂಥದ ಗೀತಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ ಬಂದರು. ದೇಹಸ್ಥಿತಿ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗುರು ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಎದ್ದನಂತೆ. ಏಕೆ ಈ ತೊಂದರೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಿ - ಎಂದು ಕೇಳಲು ಗುರುವಿನ ಮೂರ್ತಿ, ನಾನು ಅದಕ್ಕೆ ಮರ್ಯಾದೆ ತೋರದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರು ತೋರದೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದನಂತೆ. ==ಸ್ವರೂಪ== [[File:Large-sized Guru Granth Sahib manuscript that was handwritten by Pratap Singh Giani and completed in 1908 C.E. 03.jpg|thumb|The end part of the handwritten Adi Granth by [[Pratap Singh Giani]] on the first floor of the [[Golden Temple]]|right]] ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಜಪಜೀ ಎಂಬ ಧ್ಯಾನಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಕ್, ಓಂಕಾರ್, ಸತ್‍ನಾಂ, ಕರ್ತಾ, ಪುರುಖ್ - ಇವು ಮೊದಲ ಪದಗಳು. ಧ್ಯಾನಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿದೆ : ದೇವರು ಇರುವುದು ಒಬ್ಬ. ನಿತ್ಯ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ. ಅವನು ನಿರ್ಭೀತ, ನಿದ್ರ್ವೇಷಿ. ಅವನ ಮೂರ್ತಿ ಕಲಾತೀತ. ಅವನು ಅಜ. ತನ್ನ ಆತ್ಮದ ಆತ್ಮ ಅವನೇ ; ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮನುಜರಿಗೆ ಜ್ಞೇಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಧ್ಯಾನದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಅವನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ; ಹೀಗೆ ಇದ್ದು ಮನ್ವಂತರ ಹರಿದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಇದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈಗಲೂ ಅವನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆ ಅನಂತ ಕಲ್ಪಾಂತರಕ್ಕೂ ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯ ಆಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಮಹಾಗ್ರಂಥದ ಸ್ವರೂಪ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಕೆಲವು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು ; ದೇವರನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಲ್ಲೆ ಯೋಚನೆ ಒಂದು ದಾರಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ? ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆ. ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಮಾಡು. ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವನ ಆ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ರೂಪು ತಳೆದಿದೆ. ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹೊರತು ವಸ್ತುಲೇಶ ಇಲ್ಲ. ಓ ನಾನಕ್ ! ಪರಮಪುರುಷನ ಸಂಕಲ್ಪ ಇರುವುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವನು ಎಂದಾಗಲಿ ಅಹಂ ಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮಾತನ್ನು ಉಸುರನು. ಓ ನಾನಕ್ ! ನಾವು ಇಷ್ಟನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಸಾಕು : ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ ದೈವ ಎಲ್ಲರ ಪಾಲಿನ ಏಕೈಕ ಜ್ಯೋತಿ. ಅವನನ್ನು ಒಂದು ವಿಗ್ರಹವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ದಿಟ, ಮಾನವ ಅವನ ಆಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾರ. ಆತನ ನಾಮವನ್ನಾಲಿಸಿದರೆ ಪಾಪ, ದುಃಖ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಸರನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದವರ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲದು ಇಲ್ಲ, ಕೆಡಿಸಬಲ್ಲದು ಇಲ್ಲ. ಆತನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆತನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ? `ನಿನ್ನ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ಯಾರಿಗುಂಟು ಓ ಪ್ರಭೂ ! ನನ್ನಂಥ ಒಂದು ಅಲ್ಪ ಜಂತು ನಿನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಣ್ಣಿಸÀಬಹುದು ? ನಿನ್ನ ನಾಮಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ. ನಿನ್ನ ನಿವಾಸಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ. ಅನಂತ ಕೋಟಿ ಲೆಕ್ಕದ ನಿನ್ನ ಪ್ರಪಂಚಗಳು ಊಹೆ ಮುಟ್ಟಬಲ್ಲ ಮೇರೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ; ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅನಂತಕೋಟಿಯೆಂದು ಎಣಿಕೆಗೆ ಗುರಿಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು. ಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾತ್ರೆ, ತಪಸ್ಸು, ದಯೆ, ದಾನ ಮೊದಲಾದವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳಿನ ಗಾತ್ರದಷ್ಟು. ಆದರೆ ನಾಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂಬಿ ಭಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ, ತಿಂಗಳ ಅಥವಾ ವಾರದ ಯಾವ ದಿವಸ, ಯಾವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ನೀನು ಯಾವಾಗ ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ? ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದೇವರೊಬ್ಬ ಬಲ್ಲ, ತಾನು ಅದನ್ನು ಎಂದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು. ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದವರು ನೀನು ಎಷ್ಟು ಹಿರಿಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಾಣದೇ ಇದ್ದಾರೆ. ನದೀನದಗಳು ಇಳಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕಾಣವು. ಇರುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಸಾಯುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ನಿನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಧನವನ್ನು ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡಲು ನಿನ್ನ ಅಳವಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ವಿಚಾರಿಸುವಂತೆ ಬಲಾತ್ಕರಿಸಲು ನಿನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಯಾರಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಅವನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಾನಕ್ ! ಕರುಣಾಳು ನಮ್ಮ ಪ್ರಭು ಒಂದು ನೋಟದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಖಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನೀರು ನಮ್ಮ ತಂದೆ, ನೆಲ ನಮ್ಮ ತಾಯಿ, ಹಗಲು ಇರುಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಾಕುವ ದಾದಿಯರು. ನಿನ್ನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಯತ್ನ ಮಾಡುವರು ನಿನ್ನ ಆಳದಲ್ಲಿ ದಾರಿಗೆಡುತ್ತಾರೆ. ಓ ನನ್ನ ಜೀವವೇ ! ನೀನೇಕೆ ಹೀಗೆ ಒದ್ದಾಡಿ ಕಳವಳಪಡುತ್ತೀಯೇ ? ದೇವರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನೀ ಕಾಣೆಯಾ ? ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಜೀವ ಜಂತುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳೆದುರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆಹಾರವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭೂ ! ಓ ಸ್ರಷ್ಟಾರ ! ಓ ಸತ್ಯ! ನಿನ್ನ ಮನ ಎಂತು, ಅಂತು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೀನು ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ. ಇರುವುದು ಏನೋ ಅದೆಲ್ಲ ನಿನ್ನದು. ಜೀವರಾಶಿ ಎಲ್ಲಾ ನೀನು ಆಡುತ್ತಿರುವ ಆಟ. ನೀನು ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಂತೆ. ಒಬ್ಬ ತಾನೂ ಬೇರೆಯಾದ. ನೀನು ಸೇರಿ ಬಂದೆ, ಒಬ್ಬ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತ. ಗಗನ ನಿನ್ನ ತಾಂಬಾಳ ; ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ ನಿನ್ನ ಹಣತೆಗಳು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಹಾಮಾಲೆ ಚೆಲ್ಲಿದ ಮುತ್ತಿನಂತಿದೆ ; ಚಂದ್ರನ ವನಗಳು ನಿನಗೆ ಧೂಪ ; ಮಾರುತಗಳು ನಿನ್ನ ರಾಜವೀಜನವನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿವೆ ; ಕಾನನಗಳ ಪುಷ್ಪರಾಜಿ ನಿನ್ನ ಪದದೆಡೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ; ಓ ಭಯನಾಶಕ ! ಇದು ಎಂಥ ಅದ್ಭುತ ದೀಪೋತ್ಸವ ; ಪ್ರಭು ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಪ್ರಭು ದೂರವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇದರ ಅದರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ ಪ್ರಭು. ಕೇಳು ನನ್ನ ಹೃದಯವೇ ; ನೀನು ನೀರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವಂತೆ ನೀನು ದೇವರನ್ನು ನಿರಂತರ ಪ್ರೀತಿಸು. ನಾನಕ್, ದೇವರು ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗ ; ದೇವರು ಏಕೈಕ ಲಕ್ಷ್ಯ. ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಶರಣಿಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಜನ್ಮ, ಪ್ರಚಂಡ ಕೀರ್ತಿ, ಮಣ್ಣು ಹುಡಿಯಂತೆ ತೀರ ವ್ಯರ್ಥ. ದೇವರು ಯಾರನ್ನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ; ಅವನೀಗ ಉದ್ಧಾರವಾದ. ಒಳ್ಳೆಯ ಊಟ ಚೆನ್ನಾದ ಬಟ್ಟೆ ಇಷ್ಟರಿಂದ ಬಂದ ಫಲವೇನು, ನಮ್ಮ ಒಳಗೆ ಸತ್ಯ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ? ಮಾನವನ ದೇವನ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಎಂದರೆ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು. ಲೋಕದ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಚೇತನರು ಕಂಡು ಮರೆಯುವ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದ ಜೀವಗಳು. ನೀನೊಬ್ಬ ಇದೀಯೆ, ನೀನೊಬ್ಬ ಇದೀಯೆ. ಬಹು ಪಾಲು ಜನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಚ ಕೊಂಚವಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾ ಎಂದು ಕರೆಯದೆ ಬರುತ್ತದೆಂದು ನೆನೆಯದೆ, ಸಾವು ಬಂದಾಗ, ನಾನಕ್, ಈ ಹಾಳು ಕಳವಿನ ತಪ್ಪಿಗೆ ಯಾರು ಹೊಣೆ ? ಜೀವದ ಮೂಗುದಾರ ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಮೆಯ್ಗಳ ಕೂಟ ಎಷ್ಟೇ ನಿಕಟವಾಗಲಿ ಕೂಟವಲ್ಲ. ಚೇತನ ಚೇತನ ಯಾವಾಗ ಕೂಡುತ್ತವೆ ಆಗ ನಾವು ದಿಟವಾದ ಕೂಟದ ಮಾತಾಡಬಹುದು. ನಿಸರ್ಗ ಹೊರಗಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಕುರುಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲೇಕೆ ? ದೇವರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಯಾರು, ಅವನೀಗ, ನಾನಕ್ ದಿಟವಾಗಿ ಕುರುಡ. ದಿಟವಾಗಿ ಗುರು ಆದವನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಯಾರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ? ಇಹದಲ್ಲಿ ಪರದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ದೇವರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ. ಪ್ರಭು! ನೀನೆ ಗುರು. ನೀನು ಅವನ ಶಿಷ್ಯ. ಗುರುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವಂದು ನಾನು ದಿಟವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರಭು ! ನಿನ್ನ ಸೇವಕ ನಾನಕನಿಗೆ ಈ ಒಂದು ಹಂಬಲ ! ನೀನು ಸಲ್ಲಿಸು ; ನನಗೆ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ನೀಡು. ಈ ಒಡಲಿಗೆ, ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸು. ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಧರ್ಮ ಇದು. ಭಗವನ್ನಾಮವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಚ್ಛರಿಸುವುದು ; ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಡುವುದನ್ನು ಮಂದಿರಗಳೆಲ್ಲ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಮಂದಿರ, ನಾನಕ್, ದೇವರು ಆವಾಸಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಾನವ ಹೃದಯ. ದೇವನನ್ನು ಬಲ್ಲವನನ್ನು ದೇವರನ್ನು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಒಂದನ್ನು ನೆನೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ನನ್ನ ತಂದೆ, ನೀನು ನನ್ನ ತಾಯಿ, ನೀನು ನನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟು, ನೀನು ನನ್ನ ನಂಟು. ಎಲ್ಲ ಎಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ರಕ್ಷಕ. ನಾನು ಅಂಜಲಿಏಕೆ ? ಚಿಂತಿಸಲಿ ಏಕೆ. ನನ್ನ ಆಸೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದವು. ನನ್ನ ಶಾಂತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಪ್ರಿಯನ ಕಥೆ ಇನಿದಾಗಿದೆ. ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ, ನನ್ನ ರತ್ನ, ಅವನನ್ನು ನಾನು ಮರಳಿ ಪಡೆದೆ. ಮನುಷ್ಯ ದೇವರನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಟೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಆಮೇಲೆ ಅವನ ಕರ್ಮ ಸತ್ಕರ್ಮ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಸಾಯಲು ಒಪ್ಪು. ಬದುಕುವ ಆಸೆಯನ್ನು ತೊರೆ. ಎಲ್ಲರ ಅಡಿಯ ಧೂಳಾಗು. ಆಮೇಲೆ ನನ್ನತ್ತ ಬಾ ! ದುಃಖದಿಂದ ಭೂಗತನಾಗದೆ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹೃಷ್ಟನಾಗದೆ ಅಹಂಕಾರ, ಲೋಭ, ಪ್ರಕಾಮಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರ ಇರುವಂಥ ಮನುಷ್ಯ ದೇವರ ಪ್ರತೀಕ ಎಂದು ನಾನಕ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೈವ ಪ್ರೇಮದ ಒಂದಾದರೂ ಕಿಡಿ ಎಂದೂ ಹೊತ್ತದ ಹೃದಯದ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹ ಒಂದು ಹಂದಿಯ, ಒಂದು ನಾಯಿ, ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಲ್ಲ. ಚೈತ್ರಾನಿಲ ಭಯದಲ್ಲಿ ಸುಳಿದಾಡುತ್ತದೆ. ನೂರು ಸಾವಿರ ನದಿಗಳು ಭಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯ ಭಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರ ಭಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೇವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಯ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು, ನಾನಕ್ ನೀರಾಕಾರನಾದ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಅವನೊಬ್ಬನಿಗೆ. ನನಗೆ ಈ ನೋವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಇದರ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವರ ಹೆಸರು ಹೇಳಿದೆ, ನಾನು ಬಾಳಿದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಮರೆತೆ ಸತ್ತೆ. ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಭಯಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಕೊಡು. ಸಾವಿನ ಭಯ ಆಗ ಭಯಪಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಲಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಲೋಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಉನ್ನತ ಕೃತಿ. ದೈವಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸಹಜ ಸುಂದರ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಇದರ ಗೀತಗಳು ಎಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಗಳೋ ಅಷ್ಟೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳೂ ಹೌದು. ಇದರ ಕೆಲವು ಮಾತು [[ವೇದ]] [[ಉಪನಿಷತ್|ಉಪನಿಷತ್ತು]]ಗಳ ಛಾಯೆ ಆಗಿವೆ ; ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸುಂದರ ಸರಳ ಚೇತನಗಳ ಸರಳ ಸುಂದರ ಪ್ರಕಾಶನ ಆಗಿವೆ. ಸರಳ ಸುಂದರ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಕಾವ್ಯದ ರಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತವನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು : <poem> ಅಶ್ರುತಗಾನ ನಿನ್ನ ಮಂದಿರದ ದುಂದುಭಿ ಧ್ವಾನ. ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣು ಸಾವಿರ ; ಎಂದೂ ನಿನಗೆ ಕಣ್ಣಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಆಕಾರ ಸಾವಿರ ; ಎಂದೂ ನಿನಗೆ ಆಕಾರ ಇಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಪಾವನಾಂಘ್ರಿ ಸಾವಿರ ಇದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಒಂದಾದರೂ ಪಾದ ಇಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಘ್ರಾಣ ಸಾವಿರ ; ಹೀಗಿದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಘ್ರಾಣ ಇಲ್ಲ. ಇದೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಲೀಲೆ ; ಇದರಿಂದ ನಾನು ಮರುಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಒಂದೊಂದಿ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಜ್ಯೋತಿ ಇದೆ ; ಆ ಜ್ಯೋತಿ ನೀನು. ದೇವರಿಂದಲೆ ಬಂದ ಆ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಒಂದೊಂದು ಹೃದಯವೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. ಇದ್ದೂ ಈ ದಿವ್ಯಜ್ಯೋತಿ ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶ ದೊರೆತ ಮೇಲೆಯೆ ಆವಿಷ್ಕತವಾಗುತ್ತದೆ. ಓ ಪ್ರಭು ; ದುಂಬಿ ಹೂವಿನ ರಸಕ್ಕೆ ಹಂಬಲಿಸುವಂತೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನ ಪದಕಮಲಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದೆ. ಹಗಲೇನು ಇರುಳೇನು ನನಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಯಸಿ ಆಸರು. ನಾನಕನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕರುಣೆಯ ಜಲವನ್ನು ನೀಡು. ಅವನು ಸಾರಂಗದಂತೆ, ಮೇಘದಂತೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಹನಿಯನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಚಾತಕದಂತೆ, ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಹೆಸರ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸುವಂತೆ ಮಾಡು.</poem> ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery widths="200px" heights="200px"> File:Title-page of 'The Ādi Granth - Or, the Holy Scriptures of the Sikhs' by Ernest Trumpp, 1877.jpg|Title-page of ''The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs'' by Ernest Trumpp, 1877 File:English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in 'The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors' (volume 1), 1909.jpg|English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in ''The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' (volume 1), 1909 </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20201109042728/https://www.panjabdigilib.org/ Panjab Digital Library] * [http://www.srigranth.org/ Sri Granth] * [https://www.khojgurbani.org/ Khoj Gurbani, several translations] * [https://web.archive.org/web/20190412231232/https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php DISR – German Informationcenter for Sikh Religion] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ]] inmubo3qa4wi4l800l8uf0ocxxgyovl ಚಿತ್ರಾಲ್ 0 187817 1434301 1433934 2026-10-24T19:56:02Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1434301 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Chitral | native_name = {{hlist|{{nq|ݯھیترار}}|{{nq|چترال}}}} | native_name_lang = ur | other_name = | nickname = Qāshqār | type = [[Town]] | image = Chitral montage.jpg | alt = | caption = <div style="background:#fee8ab;"> '''Clockwise from top:'''<br />{{hlist|View of Chitral Valley and [[Tirich Mir]]|Shahi Qilla|[[Shahi Mosque, Chitral|Shahi Mosque]]|[[Chitral Fort]]}}</div> | pushpin_map = Khyber Pakhtunkhwa#Pakistan | pushpin_label_position = bottom | coordinates = {{coord|35|50|46|N|71|47|09|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Pakistan}} | subdivision_type1 = [[Administrative units of Pakistan|Province]] | subdivision_name1 = {{flag|Khyber Pakhtunkhwa}} | subdivision_type2 = [[Districts of Pakistan|District]] | subdivision_name2 = [[Lower Chitral District|Lower Chitral]] | leader_title = [[Mayor]] {{nobr|([[Lower Chitral District|Lower Chitral]])}} | leader_name = Shahzada Aman Ur Rehman<ref>{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/print/946691-lg-polls-pti-sweeps-elections-in-upper-lower-chitral|title=LG polls: PTI sweeps elections in upper & lower Chitral|date=2 April 2022|access-date=10 January 2023|work=The News International newspaper)}}</ref> | leader_party = [[Pakistan Tehreek-e-Insaf|PTI]] | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = Established | established_date = {{start date and age|1885}} | founder = British government | government_footnotes = <ref>{{cite web|url=https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-chitral-upper-lower/|title=District Chitral (Upper & Lower)|access-date=18 January 2022|website=Department of Local Government, [[Government of Khyber Pakhtunkhwa]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118183238/https://www.lgkp.gov.pk/districts/district-chitral-upper-lower/|archive-date=18 ಜನವರಿ 2022|url-status=dead}}</ref> | named_for = [[Field (agriculture)|Field]] | government_type = [[Municipal Corporation]] | governing_body = [[Local government in Pakistan#District|District Government]] | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = <ref>{{cite journal|url=https://dergipark.org.tr/download/article-file/546617|title=Spatial variability pattern and mapping of selected soil properties in hilly areas of Hindukush range northern, Pakistan|first1=Munir|last1=Ahmada|first2=Dost|last2=Muhammadb|first3=Maria|last3=Mussaratb|first4=Muhammad|last4=Naseerc|first5=Muhammad A.|last5=Khand|first6=Abid A.|last6=Khanb|first7=Muhammad Izhar|last7=Shafi|via=dergipark.org.tr|page=355|doi=10.18393/ejss.466424|journal=Eurasian Journal of Soil Science|year=2018|volume=7|issue=4|access-date=29 August 2019|doi-access=free}}</ref> | elevation_m = 1494 | population_total = 57,157 | population_as_of = 2023 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = [[Chitrali people|Chitralis]] | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = {{hlist|[[Urdu]]|[[English language|English]]}} | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = [[Khowar]] (Chitrali)<ref name="iranicaonline">{{cite web|url=https://iranicaonline.org/articles/indo-iranian-frontier-languages-and-the-influence-of-persian|title=Indo-Iranian Frontier Languages|publisher=Encyclopaedia Iranica|date=15 November 2006|access-date=6 November 2015}}</ref> | time_zone1 = [[Pakistan Standard Time]] | utc_offset1 = +5:00 | postal_code_type = [[Zip Code]] | postal_code = 17200<ref>{{Cite web |url=https://www.postalcodezone.com/chitral-postal-code-17200-nwfp-peshawar-pakistan |title=Postal code |access-date=2026-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119194556/https://www.postalcodezone.com/chitral-postal-code-17200-nwfp-peshawar-pakistan |archive-date=2022-11-19 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.loresult.com/postal-code/chitral-gpo/ | title=List of Postal Codes of GPOs of Chitral Pakistan Post 2023 | work=Lo Result | access-date=2026-10-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230319102256/https://www.loresult.com/postal-code/chitral-gpo/ | archive-date=2023-03-19 | url-status=dead }}</ref> | area_code = 0943 | registration_plate = CL | website = {{URL|https://lowerchitral.kp.gov.pk/}} | footnotes = }} '''ಚಿತ್ರಾಲ್''' - [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲಕಂಡ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆ ; ಆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ ; [[ಹಿಂದೂ ಕುಷ್ ಪರ್ವತ]]ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು 300 ಮೈ. ಸಾಗಿ ಕಾಬೂಲ್ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಒಂದು ನದಿ. ಉತ್ತರ ಪಶ್ಚಿಮಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ|ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ,]] ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಕಾಶ್ಮೀರದ [[ಗಿಲ್ಗಿಟ್]], ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಗಳಲ್ಲಿ ಡಿರ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇದರ ಮೇರೆಗಳು. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನದ ವಾಕಾನ್ ಕಣಿವೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಪ್ರದೇಶ. ಹಿಂದೂಕುಷ್ ಪರ್ವತದ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 5,000'-15,000'. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 5,727 ಚ. ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,13,057 (1961). ಹಿಮಾಚ್ಛಾದಿತ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಂದ, [[ದೇವದಾರು]] ವೃಕ್ಷಗಳ ಕಾಡುಗಳಿಂದ, ರಮಣೀಯವಾದ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಚಿತ್ರಾಲ್ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರದೇಶ. ಕಣಿವೆಗಳು ತುಂಬ ಫಲವತ್ತಾಗಿವೆ. [[ಗೋಧಿ]], [[ಬಾರ್ಲಿ]], [[ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]] ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]], [[ಉಪ್ಪು ನೇರಳೆ|ಉಪ್ಪುನೇರಿಳೆ]]- ಇವು ಇತರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ಇಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು|ಕಬ್ಬಿಣ ಅದುರು]], [[ಸೀಸ]], [[ತಾಮ್ರ]], [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ಆಂಟಿಮೊನಿ|ಆಂಟಿಮನಿ]] ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ. [[ಕೃಷಿ]]ಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜಮಾಖಾನೆ ತಯಾರಿಕೆ, ಮತ್ತು [[ಕಸೂತಿ]] ಕೆಲಸ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬುಗಳು. ಚಿತ್ರಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನ ಬಹುತೇಕ ಖೋ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು. ಇವರ ಭಾಷೆ ಖೋವಾರ್ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರಾಲಿ. ಇವರು ಆಕ್ಸಸ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಮೂಲ ವಾಸಿಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು. ಅವರು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚದರಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟಣ ಚಿತ್ರಾಲ್. ಇದು [[ಪೇಶಾವರ್|ಪೆಷಾವರಿ]]ಗೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 128 ಮೈ. ದೂರದಲ್ಲಿ. [[ಚಿತ್ರಾಲ್ ನದಿ]]ಯ ದಡದ ಮೇಲೆ. 2 ಮೈ. ಗಳಿಗಿಂತ ಕಿರಿದಾದ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. [[ನೌಷೇರ]]ದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಮರ್ದಾನ್, ಮಾಲಕಂಡ್, ಡಿರ್ ಮತ್ತು ಲೋವರಾಯ್ ಕಣಿವೆ ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ರಸ್ತೆಯಿದೆ. ಈ ರಸ್ತೆ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಚಾರಯೋಗ್ಯ. ಚಿತ್ರಾಲ್‍ಗೂ ಗಿಲ್ಗಿಟ್‍ಗೂ ಷಂಡೂರ್ ಕಣಿವೆಯ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧ್ಯ. ಚಿತ್ರಾಲ್‍ಗೂ ಪೆಷಾವರಿಗೂ ವಿಮಾನ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಚೀನೀಯರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂತೆಂದೂ ಅನಂತರ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ಥಾನದಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಮರೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಒಂದು ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ದೊರೆ ಮೊಗಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಾಬರನ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಲೊಬ್ಬನಾದ ಬಾಬಾ ಅಯೂಬನ ವಂಶದವನೆಂದೂ ಬಾಬಾ ಅಯೂಬ್ ಇಲ್ಲಿಗೆ 17 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿಯ ದೊರೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದನೆಂದೂ ಮುಂದೆ ಬಾಬಾ ಅಯೂಬನ ಮರಿಮಗ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಅಧಿಪತಿಯಾದನೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರು 1889 ರಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಗಿಟ್‍ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವೊಂದನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ದೊರೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವಿಭಜನೆಯಾಗಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲಿಯ ದೊರೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ. ಸಂಸ್ಥಾನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. q8y1v037ekpap8au7osywsdarqv2j5r ಚೀನೀ ಕುಂಭಕಲೆ 0 187914 1434249 2026-10-24T12:03:25Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1434249 wikitext text/x-wiki '''ಚೀನೀ ಕುಂಭಕಲೆ''' ಇಂದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ [[ಪಿಂಗಾಣಿ]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವರಾದರೂ ಚೀನದ ಪಿಂಗಾಣಿ ತಯಾರಿಕೆಗೆ 1100 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. 9ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ತುಂಬ ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚೀನೀಯರು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗಲೂ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿ]]ಗೆ 17ನೆ ಶತಮಾನದಿಂದಲೇ ಚೀನದಿಂದ ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳು ಆಮದಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು. ==ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಕತೆ== ಗುಣಮಟ್ಟದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೂರಾರು ವಿಧದ ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಕ್ರಮವೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ. ಇಂದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಭೋಜನ ಕಾಲೋಪಯೋಗಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ. ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಪಾರದರ್ಶಕ ಪಿಂಗಾಣಿ ಬಳಕೆ ಅತಿ ವಿರಳ. ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ ವರ್ಗದ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು {{convert|1250|°C|F}} {{convert|1300|°C|F}} ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಮೊದಲ ವರ್ಗದವು. ಇದಕ್ಕಿಂತ {{convert|1100|°C|F}} -{{convert|1200|°C|F}}ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವವು ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗದವು. ಬಹುಪಾಲು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮವೇ ಆದ ಪಿಂಗಾಣಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆಯಾದರು ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳು ಇಂದೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಮದಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಚ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತರು [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]]ದ, ಅದರಲ್ಲೂ [[ಚೀನಾ|ಚೀನ]]ದ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳನ್ನೇ ತರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಮಂತ ಭೋಜನ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಇಂಥ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಹೊಗಳುವುದೂ ಉಂಟು. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ]] [[ಭಾರತ]] ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವರ್ಗದ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲೂ ಎರಡನೆಯ ವರ್ಗದವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚೀನೀಯರಾದರೋ ಜಾಡಿಯನ್ನು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲೂ (ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಬೇಯಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ) ಮೆರುಗು ನೀಡುವಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲೂ ಅಂದರೆ {{convert|1350|°C|F}}-{{convert|1480|°C|F}} ಅ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬೇಯಿಸುವಾಗಲೇ ಹಸಿ ಜೇಡಿಯ ಮೈಕಟ್ಟು, ಮೆರುಗು ಕವಚ ಎರಡೂ ಹದಗೊಂಡು ಪಕ್ವವಾಗುತ್ತವೆ. ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಕ್ವವಾದ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಬಡಿದಾಗ ಘಂಟಾನಾದದ ಧ್ವನಿ ಅನುರಣಿಸಬೇಕು. ==ತಯಾರಿಕೆ== ಪಿಂಗಾಣಿ ತಟ್ಟೆ, [[ಪಾತ್ರೆಪರಡಿ|ಪಾತ್ರೆ]], [[ಕುಂಭ]]ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುವೆಂದರೆ ಚೀನೀ ಜೇಡು. ಈ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಕುಂಭತಜ್ಞರು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿರಬಹುದಾದ ಕಲ್ಮಷಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೇಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆ. ಒಂದು ಮೂಲಜೇಡಿ. ಇದು ಎಲ್ಲಿ ರೂಪಗೊಂಡಿರುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಜನಿತ ಅಥವಾ ಅಪ್ರಮುಖ ಜೇಡಿ. ಇದು ಮೂಲ ಶಿಲಾ ಸ್ಥಾವರಗಳು, ಕೊರೆತ ಮತ್ತಿತರ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಮೂಲಸ್ಥಾನದಿಂದ ಬಹುದೂರ ಹೋಗಿ ನೆಲಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹಿಗ್ಗುವ ಗುಣವುಳ್ಳ ಈ ಅಪ್ರಮುಖ ಜೇಡಿಯನ್ನೇ ಪಿಂಗಾಣಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂಲವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಜೇಡಿಯಿಂದ ಯಾವ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನೂ ಮಾಡದೆ ಒರಟು ಮಡಿಕೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತಮ ವರ್ಗದ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಮೂಲ ಜೇಡಿಗೆ [[ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್|ಸೆರಾಮಿಕ್]] ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪಿಂಗಾಣಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆರಾಮಿಕ್ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಾದ ಈ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಚೀನೀ ಜೇಡಿ ಅಥವಾ ಮೂಲ ಜೇಡಿ ಅಥವಾ ಪಿಂಗಾಣಿ ವರ್ಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶುದ್ಧ ಜೇಡಿ ಅಥವಾ ಕೆಯೊಲಿನ್‍ನಲ್ಲಿ 40% ರಿಂದ 50% ಚೀನೀ ಜೇಡ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಜೇಡಿಯಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಬಿಳಿಯ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುದ್ದೆ ಜೇಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಮಡ್ಡಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೂಲ ಜೇಡಿಯೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುದ್ದೆ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದರೂ ವಿರೂಪಗೊಳ್ಳುವದಿಲ್ಲ. ಈ ಗುಣದಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ಚೀನೀ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೈಕಟ್ಟು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸುವುದು. ಬೆಂದು ಪಕ್ವವಾದಾಗ ಈ ಸುದ್ದೆ ಜೇಡಿ ತನ್ನ ಬಿಳುಪನ್ನು ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬಿಳಿ ಜೇಡಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತುಂಬ ಹಿಂದೆಯೇ ಸುದ್ದೆ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಚೀನೀಯರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರು 9ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೇ ಬಿಳೀ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸುದ್ದೆ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದೆ ಜೇಡಿನ ತೆರದ ಗಣಿಗಳು [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಬಾಗೇಶಪುರ, [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಕೊಪ್ಪ]], [[ನರಸಿಂಹರಾಜಪುರ]], [[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಂಡ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಳ]]ದಲ್ಲೂ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‍ಗಳ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಬಿಳಿ ಜೇಡಿಯ ಗಣಿಗಳಿವೆ. ಸುದ್ದೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮೇಲೆ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯೂರೋಪಿಯನ್ನ]]ರೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವರ್ಗದ ಚೀನೀ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಗ]]ಳಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ ಕೆರೊಲೀನ]], [[ಜಾರ್ಜಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಜೇಡಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮುದ್ದೆಜೇಡಿ 10% ರಿಂದ 15% ರಷ್ಟು ಚೀನೀ ಜೇಡಿಯ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೈಕಟ್ಟನ್ನು ರಚಿಸಲು ಜಲಜ ಜೇಡು ಮತ್ತು ಕುಲುಮೆ ಜೇಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಮೂಲಜೇಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಿಗುಟು ಬರುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಜೇಡಿಯ ವಿವಿಧ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಗಾಜಿನಂಥ ಹೊಳಪು ತರಲೂ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಗಡಸು ತಂದುಕೊಡಲೂ ಇದು ಅಗತ್ಯ. ಹೀಗೆ ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡ ಮುದ್ದೆ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಕೆನೆಹದಕ್ಕೆ ಬರುವವರೆಗೂ ಕಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು 15%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೇರಿಸಬಾರದು. ಕಾಯಿಸುವಾಗ ಜೇಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳುಪು ಮೆರುಗು ಕೊಟ್ಟಾಗ ನಾಶವಾಗದಂತೆ ಅಥವಾ ಮುಸುಕಾಗದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕು. ಈ ಮುದ್ದೆಜೇಡಿ ಸುದ್ದೆ ಜೇಡಿಗಿಂತ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಡಿವನ್‍ಷೈರ್, ಡಾರ್‍ಸಿಟ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಅಮೆರಿಕೆಯ ಕೆಂಟಕಿ, ಟೆನಿಸಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅಮೆರಿಕೆಯ ಕೆಂಟಕಿ, ಟೆನಿಸಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಜೇಡಿಯನ್ನು [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ಗಣಿ]]ಗಳಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಹಲವು ಪೌಂಡುಗಳ ಮುದ್ದೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಮುದ್ದೆ ಜೇಡೆಂದೇ ಹೆಸರಾಯಿತು. ಶುದ್ಧ ಸಿಕತ ಅಥವಾ ಫ್ಲಿಂಟು ಮರಳುಧಾತುವಿನಿಂದ ಕೂಡಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಳಗೆ [[ಉಕ್ಕು|ಉಕ್ಕಿ]]ನ ಬೂದು ಬಣ್ಣವೂ ಹೊರಗೆ ಬಣ್ಣವು ಇರುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವ ಚೀನೀ ಜೇಡಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಿಶ್ರಣ ಇದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮೂಳೆ ಜೇಡಿಗೆ ಇದನ್ನು ಬೆರೆಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇದು ಪಿಂಗಾಣಿ ತಯಾರಿಕೆಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಮಿಶ್ರಕ. ಇದು ಹಸಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಮೈಕಟ್ಟನ್ನು ಬೇಯಿಸುವಾಗ ಅದು ಸಂಕೋಚಗೊಳ್ಳದಂತೆ ಮಾಡುವುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಬೆಂದ ಪಿಂಗಾಣಿಗೆ ಗಡಸನ್ನೂ ಬಲವನ್ನೂ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹರಳೀಕೃತ [[ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು|ಬೆಣಚು]] ಅಥವಾ [[ಮರಳು|ಮರಳ]]ನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿ ಇದನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದು ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಇಲಿನಾಯ್, ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯ ಮತ್ತು ಪೆನ್ಸಿಲ್‍ವೇನಿಯಗಳಲ್ಲೂ ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಗುರುಮಠಕಲ್|ಗುರಮಠಕಲ್]], [[ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಳಗಾಂವಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಎಲ್ಲೂರುಗಳಲ್ಲೂ [[ಪುಣೆ]], [[ನಾಗಪುರ]], ಚಿಂದವಾರಗಳಲ್ಲೂ ಇದು ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. [[ಫೆಲ್‍ಸ್ಟಾರ್]] ಎಂಬುದು ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ನಸುಗೆಂಪು ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಯ ಖನಿಜ ವಿಶೇಷ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿದನ್ನು ಸ್ಟಾರ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲ ಚೀನೀ ಜೇಡಿಯ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅಭಿವಹನ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಿಂಗಾಣಿ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಬೇಯಿಸುವಾಗ ಇದು ಮೊದಲು ಕರಗಿ, ಉಳಿದ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ; ಬೆಂದು ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿರುವ ಪಿಂಗಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಗಡಸಾಗುತ್ತಾ ಉಳಿದ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನೂ ಬಂಧಿಸಿ, ಮೂಲ ಮಿಶ್ರಣ ಹೆಚ್ಚು ಗಡಸಾಗುವಂತೆಯೂ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುವಂತೆಯೂ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪೇಲ್‍ಸ್ಟಾರ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕೊಂಡಕೊಳ್ಳಬಯಸುವವರ ಅಪೇಕ್ಷೆಗನುಗುಣವಾಗಿ [[ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್ ನೈಟ್ರೇಟ್|ಪೊಟ್ಯಾಷ್]] ಅಥವಾ ಕ್ಲಾರೀಯ ಸ್ಟಾರ್‍ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಿಂಗಾಣಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಟ್ಯಾಷ್ ಸ್ಟಾರ್‍ಗಳ ಬಳಕೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಫೆಲ್‍ಸ್ಟಾರ್‍ಗಳನ್ನು ಉತ್ತರ ಕೆರೊಲೀನ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಪಿಂಗಾಣಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸ್ಟಾರ್‍ಗಳನ್ನು ಗೊಲ್ಲಹಳ್ಳಿ, [[ಅರ್ಜುನಹಳ್ಳಿ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತರುತ್ತಾರೆ. ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿ ಅಥವಾ ಕಾರ್ನ್‍ವಾಲ್ ಶಿಲೆ; ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕಾರ್ನ್‍ವಾಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 20% ರಿಂದ 30% ರಷ್ಟು ಎಲುಬು ಭಸ್ಮವಿದೆ. ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಮೆರಗು ಕೊಡುವಲ್ಲಿಯೂ ಮೈಕಟ್ಟನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಅಭಿವಾಹಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ದನಕರುಗಳ ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನ ಅಂಶ ಹೋಗುವವರೆಗೂ ಉರಿಸಿ ಅಥವಾ ಸುಟ್ಟು, ನುಣುಪಾಗುವಂತೆ ಕುಟ್ಟಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಎಲುಬು ಭಸ್ಮ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಮ್ ಫಾಸ್ಪೇಟ್]] ಇರುತ್ತದೆ. ಎತ್ತಿನ ಮೂಳೆಗಳು ಈ ಭಸ್ಮ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ತುಂಬ ಉಪಯುಕ್ತವಾದವುಗಳೆಂಬುದು ಕುಂಭತಜ್ಞರ ಮತ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಇದು 25%-10% ರಷ್ಟು ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಜೇಡಿ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಅಭಿವಾಹಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಿದ್ಧ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನೂ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸುದ್ದೆ ಜೇಡಿಗೆ ಇದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಪಿಂಗಾಣಿ ಮೈಕಟ್ಟು ಬೇಯುವಾಗ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ವಿರೂಪ, ವಕ್ರಗಳು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಇವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪೂರಕ ಮಿಶ್ರಣಗಳನ್ನು ಮೂಲ ಜೇಡಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಡಾಲಮೈಟ್|ಡಾಲೊಮೈಟ್]], ಬೆಂಟೊನೈಟ್ ಜಿಗುಟನ್ನು ತರುವ ಟಾಲ್ಕ್ ಅಥವಾ [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಮ್ ಸಿಲಿಕೇಟ್]] ಮತ್ತು ನೆಫಲಿನ್ ಸಯೋನೈಟುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೆಲವು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಸುದ್ದೆ ಜೇಡಿ 4% ಮುದ್ದೆ ಜೇಡಿ 10% ಫೆಲ್‍ಸ್ಟಾರ್ 30%, ಫ್ಲಿಂಟ್ 18%, ಡಾಲೊಮೈಟ್ 2% ಈ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ತಯಾರಾದ ಪಿಂಗಾಣಿ ಮೈಕಟ್ಟ {{convert|1270|°C|F}} ವರೆಗೆ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭೋಜನ ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪಿಂಗಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಈ ಮಿಶ್ರಣ ಸೂತ್ರದಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ ; ಸುದ್ದೆಜೇಡಿ 29.5%, ಮುದ್ದೆಜೇಡಿ 13%, ಫೆಲ್‍ಸ್ಟಾರ್ 21%, ಫ್ಲಿಂಟ್ 35%, ಸುಣ್ಣ 1.5% ಇದರ ಹಸಿ ಮೈಕಟ್ಟನ್ನು 12700 ಆ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲೂ, ಮೆರಗಣ್ಣು {{convert|1150|°C|F}}ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲೂ ಬೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ.18ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮೊದಲೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಬೋಪ್ ಜೆಲ್‍ಸಿ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಪಿಂಗಾಣಿ ಉದ್ಯಮ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ==ಮೈಕಟ್ಟು ತಯಾರಿಕೆ== ತಯಾರು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮಿಶ್ರಣ ಸೂತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಮಿಶ್ರಣಮಾಡಿ, ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪೂರಕ ಘಟಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಲಸಬೇಕು. ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿ, [[ಸಂಸ್ಕರಣ]]ವಾದ ಮೇಲೆ ಅಗತ್ಯ ಪಾತ್ರೆಗಳ ರೂಪ ಕೊಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಸುಸಂಗತಗೊಳಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಈ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಹಲವು ಮಜಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ತಯಾರಾಗುವ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಅನುಸರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಮೊದಲು ಪಿಂಗಾಣಿ ಜೇಡಿ ಅಥವಾ ಮೂಲ ಜೇಡಿಯನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ತಿರುಗು ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಲಸುತ್ತಾರೆ. ಆನಂತರ ಮೈಕಟ್ಟನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿರುವ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ನುಣುಪುಗೊಳಿಸಲು ಅರೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿ ಅರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಮೇಲೆ ಸಾಲುಸಾಲಾಗಿ ಜರಡಿಗಳನ್ನು ಅನುಗೊಳಿಸಿ ಮಿಶ್ರ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಜರಡಿಯಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರೆಯುವ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರಬಹುದಾದ ಕಲ್ಮಷಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿರುಬಹುದಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪುಡಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕಾಂತವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶ ಉಳಿದು ಹೋದರೆ ಮೈಕಟ್ಟನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದಾಗಾಗಲಿ, ಮೆರುಗು ಕೊಟ್ಟ ಮೇಲಾಗಲಿ ಸಿದ್ಧ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂದು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಚಿಕ್ಕೆಗಳು ಮೂಡಿ ಅಂದಗೆಡುತ್ತದೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ನೀರು ತೆಗೆಯುವ ಕೆಲಸ. ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದ ನೀರನ್ನು ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಬಸಿಯುವ ಲೋಹದ ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಅದರ ಮೇಲೆ ಸುರಿದು ಒತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ನೀರೆಲ್ಲ ಬಸಿದು ಉಳಿದ ಜೇಡಿ ಮೆತುವಾಗಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ಜಿಗುಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ಗಾಳಿ ಗುಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ಮೈಕಟ್ಟು ತಯಾರಿಸುವ ಮುಂಚೆಯೇ ತೆಗೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ ಹಲಗೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಜೋಡಿಸಿಡುತ್ತಾರೆ. ಪಿಂಗಾಣಿ ತಯಾರಿಕೆ ಮೊದಮೊದಲು ಮಾನವ ಶ್ರಮದಿಂದಲೇ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದುದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಇಂದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರಗಳೇ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ==ಕುಂಭ ತಯಾರಿಕೆ == ಕಲಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ಕುಂಭಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳು ಹೀಗಿವೆ : # ಕುಂಬಾರ ಚಕ್ರ ಅಥವಾ ಸನ್ನೆ ಚಕ್ರ, # ಜಾಲಾಟದ ವಂದರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ, # ಜಾರು ಅಚ್ಚು, # ಒತ್ತು ಎರಕ. ===ಕುಂಬಾರ ಚಕ್ರ ಅಥವಾ ಸನ್ನೆ ಚಕ್ರ=== ಪಿಂಗಾಣಿ ಕುಂಭ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಂಬಾರನ ಕ್ರಮವನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೇಡಿಯನ್ನು ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಯಾವ ಆಕಾರ ಬೇಕೋ ಆ ಆಕಾರವನ್ನು ಕುಶಲಿ ಕುಂಭತಜ್ಞ ರೂಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ [[ಚಕ್ರ]]ವನ್ನು ಸನ್ನೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದಲಾದರೂ ತಿರುಗಿಸಬಹುದು. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಕಾರದ ವಿಶೇಷ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಈ ಪದ್ಧತಿ ತುಂಬ ಅನುಕೂಲವಾದುದು. ಒಂದೇ ಆಕಾರದ ಸಹಸ್ರಾರು ಪಾತ್ರೆ ಅಥವಾ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇದು ಸೂಕ್ತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲ. ಕುಂಭ ತಯಾರಾದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ತಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು ಆರಲು ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಚರ್ಮದಂತೆ (ಹಿಗ್ಗಿ ಕುಗ್ಗುವಷ್ಟು) ಒಣಗಿದ ಮೇಲೆ, ಬೇರೆಯಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಕುಂಭದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಈ ಕುಂಭಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ಜಾಲಾಟದ ವಂದರಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ=== ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಸನ್ನೆ ಚಕ್ರವನ್ನುಳ್ಳ ಈ ಯಂತ್ರದ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಆಕಾರದ ಸಹಸ್ರಾರು ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಬಳಸಿ, ಮಾಡಬೇಕಾದ ಪಾತ್ರೆಯ ಹೊರಮೈ ಆಕಾರದ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅವನ್ನು ಸನ್ನೆ ಚಕ್ರದ ಮಧ್ಯೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಯಾರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಅಚ್ಚಿನ ತುಂಬ ಹೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಪಾತ್ರೆಯ ಒಳ ಭಾಗದ ಆಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿರುವ ಅಚ್ಚನ್ನು ಯಂತ್ರದ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎಳೆದತ್ತ ಬರುವ [[ಲೋಹ]] ಹಸ್ತಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಚಕ್ರ ತಿರುಗಲು ಆರಂಭವಾದಂತೆ ಈ ಮೇಲಿನ ಅಚ್ಚನ್ನು ಜೇಡಿ ತುಂಬಿರುವ ಒಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳಗಿನ ಅಚ್ಚು ತಿರುಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದಾಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೇಡು ಹೊರಬಂದು ಒಳಪಾತ್ರೆಯ ಆಕಾರ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಜೇಡಿ ಈ ಎರಡು ಅಚ್ಚುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪಾತ್ರೆಯ ಆಕಾರವನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಚಕ್ರದಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಆರಿದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟಲು ಕುಂಭ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಕುಳಿ ಬಿದ್ದ ಪಟ್ಟಿ ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚುಗಳ ಮಾದರಿ ಅದಲು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಕ್ರದ ಮೇಲಿರುವ ಅಚ್ಚನ್ನು ತಟ್ಟೆಯ ಒಳಭಾಗದ ಆಕಾರದಲ್ಲೂ ಮೇಲಿನ ಅಚ್ಚನ್ನು ತಟ್ಟೆಯ ಹೊರಭಾಗದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೂ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಷಮ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವ ಚಕ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಅಚ್ಚು ಯಂತ್ರಗಳಿಂದ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ 240,000 ಭೋಜನೋಪಯೋಗಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ದಾಖಲೆ ಇದೆ. ===ಜಾರು ಅಚ್ಚು=== ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಹಸ್ರಾರು ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಹಾಗೂ ಸುಲಭ ವಿಧಾನ. ಬಿಡಿ ಭಾಗಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಇದು ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು ಟೀ ಮತ್ತು ಕಾಫಿ ಕುಂಭ ಹಾಗೂ ಬಸಿ, ಬಟ್ಟಲುಗಳನ್ನು ಈ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾರು ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವ ಕುಂಭದ ಅಥವಾ ಬಟ್ಟಲಿನ ಮಾದರಿ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್‍ನಿಂದ ಅವುಗಳ ಹೊರಭಾಗದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವವ ತುಂಬ ಕುಶಲಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಆರಿದ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚಿನಿಂದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಒಳಗೆ ಅದರ ಮೈಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಕೆರೆದು ಹಾಕಬೇಕು. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಬಿದ್ದಿರಬಹುದಾದ ಕುಳಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ತಲೆ ಮತ್ತು ತಳಭಾಗದ ಕಂಠಗಳನ್ನು ಸುತ್ತು ಚಕ್ರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಿ ಕುಂಭ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ಆನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸಬೇಕು. ಈಗ ಕುಂಭ ಬೇಯಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಕೃತಿಗಳನ್ನೋ ಮೂರ್ತಿರೂಪಗಳನ್ನೋ ತಯಾರಿಸಬೇಕಾದಾಗ ಆಕೃತಿಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿವಿಧ ಎರಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಾಗಿ ಬಂದ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಅವು ಇನ್ನೂ ಮೆತುವಾಗಿ ಇರುವಾಗಲೇ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೋಡಿಸಿದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಪಡಿಸಿ ಆರಲು ಇಡುತ್ತಾರೆ. ===ಒತ್ತು ಎರಕ=== ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಅಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಒತ್ತಿ ಒತ್ತಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನೋ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅತಿ ಒಣಗಿದ ಮಿಶ್ರ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಹಂಚು, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್‍ವಾಹಕ ಪಿಂಗಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಈ ಪದ್ಧತಿ ಒಳ್ಳೆಯದು, 1960ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ, ಇವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರಗಳು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ===ತಿರುಗಣೆ ಯಂತ್ರ=== ಸನ್ನೆ ಚಕ್ರದ ಪ್ರತಿರೂಪವಾದ ಇದನ್ನು ಹಸಿ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಚ್ಚಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಆರಿಸಿ, ಅದು ಚರ್ಮದಂತೆ ಹಿಗ್ಗುವಂತಾದಾಗ ಈ ತಿರುಗಣೆ ಚಕ್ರದ ಮೇಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಲೋಹದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅನಗತ್ಯ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಹೆರೆದು ಹಾಕಿ, ತಳ ಮತ್ತು ಕಂಠ ಭಾಗಗಳ ಅಚ್ಚು ದೋಷವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಸಂಸ್ಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಈ ಯಂತ್ರ ಅಗತ್ಯ. ಒತ್ತು ಯಂತ್ರದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ರೂಪ ಕೊಡುವಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಬಳಕೆ ಇದೆ. ಲೋಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಲೇತುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದಾದರೂ ಕೆಲಸಗಾರ ತುಂಬ ಪರಿಣಿತನೂ ಕುಶಲಿಯೂ ಆಗಿರಬೇಕು. ಇಷ್ಟು ಆದಮೇಲೆ ಕುಂಭ ಅಥವಾ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆ ಬೇಯಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿ ಕುಂಭಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸುವ ಕ್ರಮ : 1 ಒಲೆ ಗೂಡು ಹಾಕುವುದು ; ಬೇಯಿಸಲು ತಯಾರಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನೂ ಒಲೆಯೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಆವಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ಜೋಡಣೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಅಂದಗೆಟ್ಟು ವಿಕಾರವಾಗಿ, ಅರೆ ಬೆಂದು, ಬಣ್ಣ ಕಂದಿ ಅನುಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞರೇ ಆಗಿರಬೇಕು. ಸಿಕತದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸಿಂಬೆ ಅಥವಾ ಪಾದುಕೆಗಳ ಮೆಲೆ ಹಸಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟು, ಸುತ್ತಲೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತಾಕದಂತೆ, ಅಲುಗಾಡದಂತೆ ಒತ್ತೆ ಕೊಟ್ಟು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಜೂಕಾದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಆವಿಗೆಯ ಉಷ್ಣ ನೇರವಾಗಿ ತಾಗದಂತೆ ಮಾಡಲು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳೊಳಗಿಟ್ಟು ಹದವಾಗಿ ಬೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಒಡೆದು ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು. ಹಿಂದೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುಟ್ಟ ಮಣ್ಣಿನ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ 1960ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಕಾರ್ಬೈಡ್ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವು ಹೆಚ್ಚು ಭಾರವನ್ನು ಭರಿಸಬಲ್ಲವು. ಆವಿಗೆಯೊಳಗಿನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಪೈರೋಮೀಟರ್ ಉಷ್ಣಮಾಪಕಗಳಿಂದ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ರೀತಿಯ ಪೈರೋಮೀಟರ್‍ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕುಲುಮೆ ಒಳಗಿನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಒಲೆಯೊಳಗಿರುವ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಯೊಳಗಿನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಯಿಸುವ ವಿಧಾನ: ಮಬ್ಬು ಬಣ್ಣದ ಹಸಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಜೇಡಿ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಮಿರಮಿರನೆ ಹೊಳೆಯುವ ಗಾಜಿನಂಥ ಪಾತ್ರೆಗಳಾಗುವುದು. ಅವನ್ನು ತಕ್ಕ ಹದದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ. ಒಂದು ಪಾತ್ರೆ ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಯುತ್ತದೆ. ಹಸಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಜೇಡಿಯನ್ನು ಬೆಂದ ಪಾತ್ರೆ ಮಾಡಲು ಒಮ್ಮೆ, ಬೆಂದ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಮೆರುಗು ಲೇಪನ ಹಾಕಿ ಮೆರಗು ಕೊಡುವಾಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಮೆರುಗು ಕೊಟ್ಟ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿ ಅದನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಮಗದೊಮ್ಮೆ-ಹೀಗೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಬೇಯುತ್ತದೆ. ಈ ಒಂದೊಂದು ಹಂತಕ್ಕೂ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆಯ ಮಿತಿ ಗೊತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕನಿಷ್ಠ {{convert|600|°C|F}}ಯಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ {{convert|2000|°C|F}} ಉಷ್ಣತೆಯ ಒಳಗೆ ಈ ಮೂರೂ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಯಾರಿಸುವ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗನುಣವಾಗಿ ಇದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು 6000ಅ ಯಲ್ಲೂ ಕೋಪೆನ್‍ಹೇಗನ್ ಪಿಂಗಾಣಿಯನ್ನು {{convert|1480|°C|F}} ಯನಲ್ಲೂ, ಕೈಗಾರಿಕಾ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಪಿಂಚಾಣಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು {{convert|2000|°C|F}} ಯಲ್ಲೂ ಬೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆವಿಗೆ : ಆಧುನಿಕ ಪಿಂಗಾಣಿ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಆವಿಗೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಆವರ್ತನೀಯ ಆವಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸುರಂಗ ಅಥವಾ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ಆವಿಗೆ. ತಣ್ಣಗಿನ ಆವಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಟ್ಟು, ಉರಿಹಾಕಿ, ಕ್ರಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತ ಹೋಗಿ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಪಕ್ವವಾಗುವ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿ, ಹದವಾಗಿ ಬೆಂದ ಮೇಲೆ ಉರಿ ತಗ್ಗಿಸಿ, ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಆರ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆನಂತರ ಅವುಗಳಿಗೆ ಮೆರಗು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ತಯಾರು ಮಾಡದೇ ಇರುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಈ ಆವರ್ತನೀಯ ಆವಿಗೆ ವಿಧಾನ ಉತ್ತಮ. ಸುರಂಗ ಆವಿಗೆಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಥವಾ ವೃತ್ತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಳ ಮೈಯನ್ನು ಉಷ್ಣಾವಾಹಕ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಸುರಂಗದ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಲನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಯಂತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸುರಂಗವಾಹಕ ಅಥವಾ ಚಲಿಸುವ ತಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸುರಂಗವಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ಹಸಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಟ್ಟು ಸಂಚಲನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುರಂಗ ಆವಿಗೆಯ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಟ್ಟದ ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸುರಂಗ ಆವಿಗೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಮ್ಮೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಪಾತ್ರೆಗಳ ಬೇಯಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೋ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸುರಂಗ ವಾಹಕಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿರುವ ಸುರಂಗ ಆವಿಗೆಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ 4'-5' ಅಗಲವಾಗಿಯೂ 6'-8' ಎತ್ತರವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದ 275'. ಆವಿಗೆಗಳ ಇಂಧನವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಅಥವಾ ಸೌದೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರಾದರೂ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಎಣ್ಣೆ ಅನಿಲಗಳ ಬಳಕೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು. ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಲಂಕರಣ ಪಿಂಗಾಣಿ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಒಲೆಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ==ಮೆರಗು ಕೊಡುವಿಕೆ == ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಗಾಜಿನಂಥ ಹೊಳಪು ಕೊಡುವುದನ್ನು ಮೆರಗು ಕೊಡುವಿಕೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೆರುಗು ಗಾಜಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹೊಳಪುಳ್ಳ ಬಣ್ಣವಿರುವ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರುವ, ಪಾರದರ್ಶಕ ಹಾಗೂ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ಅಥವಾ ಹಾಲುಬಿಳಿ ಮೆರುಗುಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು. ಪಿಂಗಾಣಿ ಮೆರಗನ್ನು ಗಾಜಿನ ಮೂಲಧಾತುವಾದ ಸಿಲಿಕಾದಿಂದಲೇ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಲಿಕಾವನ್ನು ಸೋಡಾ ಸೀಸ, ಸಣ್ಣ ಅಥವಾ ಬೋರ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಇವುಗಳ ಸಂಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಲಿಕಾವನ್ನು ಕಾಯಿಸಿದರೆ ಗಾಜಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೆ ಮೆರುಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸೋಡಾ ಅಥವಾ ಇತರ ಲೋಹ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳು ಸಿಲಿಕಾದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಅಭಿವಾಹಕಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ತಾವು ಕರಗುವ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲೇ ಸಿಲಿಕಾವನ್ನು ಕರಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಮೆರುಗು ದ್ರವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಮೆರಗು ಲೇಪವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಮ್ಮನ್ನೂ ಈ ಮೆರಗು ದ್ರವ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಬೇಕು. ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್ ಸೇರುವುದರಿಂದ ಪಿಂಗಾಣಿಯ ಹೊರಮೈ ದ್ರವಬಿಂದುವೂ ಜಾರಿ ಬೀಳುವಷ್ಟೂ ನುಣುಪಾಗುತ್ತದೆ. ಇವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮೆರುಗು ದ್ರವ್ಯಕ್ಕೆ [[ಸತುವು|ಸತು]]. [[ಬೇರಿಯಮ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್]] ಆಕ್ಸೈಡುಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಫೆಲ್‍ಸ್ಟಾರ್‍ನಲ್ಲಿ (ಮೆರಗು ತಯಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಾಂಶ) ಸೋಡಾ, ಪೋಟ್ಯಾಷ್, [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಲಿಕಾನ್|ಸಿಲಿಕಾ]]ಗಳು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೆರುಗಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ಕೊಡುವುದೂ ಉಂಟು. ಮೆರಗು ದ್ರವ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಘಟಕಾಂಶಗಳ ಹೆಸರೇ ಆ ಮೆರುಗಿಗೆ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸೋಡಾ ಸೇರಿದಾಗ ಸೋಡಾ ಮೆರಗೆಂದೂ ಲೆಡ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಸೇರಿದಾಗ ಸೀಸದ ಮೆರುಗೆಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳಿಗೆ ಲೆಡ್ ಆಕ್ಸೈಡ್, ಬೊರಾನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್, ಸಿಲಿಕಾ ಮತ್ತು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂಗಳಿಂದ ಮಿಶ್ರಣಗೊಂಡ ಮೆರುಗನ್ನೇ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಪಿಂಗಾಣಿ ಮೆರುಗಿನ ಘಟಕಾಂಶಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸೇರಿಸಿ ಕುಟ್ಟಿ ಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆನಂತರ ಇದನ್ನು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಚಕಮಕಿ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿರುವ ಬಾಲ್‍ಮಿಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಹಾಕಿ ಅರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೆರುಗನ್ನು ಅರೆಯುವ ಮುಂಚೆಯೂ ಲೇಪನ ಮಾಡುವ ಮುಂಚೆಯೂ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆರುಗಿಗೆ ಸೇರುವ ಘಟಕಾಂಶಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದಂಥವುಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಕರಗುವಾಗ ವಿಷಾನಿಲ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡದಂಥವುಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದ ಘಟಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮೆರುಗನ್ನು ಕಚ್ಚಾಮೆರುಗೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಪೂರಕ ಲೋಹಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಬೇರಾವ ಸಂಸ್ಕರಣವೂ ಇಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಲೇಪಿಸಬಹುದು. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗುವಂಥ ಘಟಕಾಂಶಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲಿಕಾ ಮತ್ತಿತರ ಅಗತ್ಯ ಘಟಕ ಲೋಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಕರಗಿಸಿ ಗಾಜು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಫ್ರಿಟ್ ಅಥವಾ ಕಾಚು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಪುಡಿಯಾಗುವಂತೆ ಅರೆದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಿ ಮೆರಗು ದ್ರವ್ಯವಾಗಿಸಿ, ಲೇಪನ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದೇ ಕಾಚು ಮೆರಗು. ಬಹುಪಾಲು ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳಿಗೆ ಈ ಮೆರಗನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಮೆರುಗು ಸಿದ್ಧವಾದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಪಿಂಗಾಣಿಗೆ ಲೇಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿಗಳಿವೆ. * ಅದ್ದುವಿಕೆ: ಮೆರುಗು ದ್ರವ್ಯದೊಳಗೆ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅನಾಮತ್ತಾಗಿ ಅದ್ದುವುದು. * ಚಿಮುಕಿಸುವಿಕೆ : ತಿರುಗು ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಎರಚು ಬಂದೂಕದಿಂದ (ಸ್ಪ್ರೇಗನ್) ದ್ರವರೂಪಿ ಮೆರುಗನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಚಿಮುಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಂದೂಕದಿಂದ ಮೆರಗನ್ನು ಬಯಸಿದಷ್ಟು ಮಂದವಾಗಿ ಅಥವಾ ತೆಳುವಾಗಿ ಕೊಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವದರಿಂದ ಈ ವಿಧಾನವೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಣ್ಣ ನೀಡುವಾಗಲೂ ಕೊರೆದ ಅಚ್ಚು ಕಾಗದವನ್ನು ಅಂಟಿಸಿದ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳಿಗೂ ಈ ಬಂದೂಕದಿಂದಲೇ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವಿಕೆ : ಕೈಗಳಿಂದಲೇ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬಂದೂಕಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಮುಕಿಸಿದಾಗಲೂ ಬಣ್ಣ ಬೀಳದಂತ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಕುಂಚವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಕೈಗಳಿಂದಲೇ ಬಣ್ಣ ಲೇಪನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಒಡಲು, ಕಂಠ, ತಳ ರಚನೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ತಮ ವಿಧಾನ. ಮೆರುಗು ಲೇಪನ ಮಾಡಿ ಅವರ್ತನೀಯ ಅಥವಾ ಸುರಂಗ ಅವಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಪಿಂಗಾಣಿಯನ್ನು ಕಾಯಿಸಿದಾಗ ಹೊರಮೈಗೆ ಲೇಪಿಸಿದಾಗ ಮೆರುಗು ದ್ರವ್ಯ ಕರಗಿ, ಗಾಜಿನಂಥ ಹೊಳಪುಬಂದು ಪಿಂಗಾಣಿಯ ಹೊರಮೈಗೆ ಅಭೇದ್ಯವಾದ ಕವಚವಾಗಿ ಬೆಸದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವಿಗೆಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವಾಗ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತಗುಲಿ, ಕರಗಿದ ಮೆರುಗ ಪರಸ್ಪರ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಬೆಕು. ಕಾವು ಜೇಡಿನಿಂದ ಮಾಡಿರುವ ಮಟ್ಟುಗೋಲು, ಪಿನ್ನುಗಳು, ಚೋದಕಗಳು, ಸುತ್ತುಕಟ್ಟು, ಪೀಠ ಮುಂತಾದ ಅವಿಗೆ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪಿಂಗಾಣಿಗಳನ್ನು ಅವಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮೆರಗು ಕೊಟ್ಟ ಪಿಂಗಾಣಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಮೆರುಗಿನ ಹೊರಗೆ ಅಥವಾ ಮೆರುಗು ಕವಚದೊಳಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಅಲಂಕರಣ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಣ್ಣದ ಅಲಂಕರಣವೆಲ್ಲ ಮೆರುಗು [[ಕವಚ]]ದಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮಂಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೆರಗು ಕೊಡಲು ಕೊಡುವ ಉಷ್ಣತೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲೇ ಅಲಂಕರಣವನ್ನೂ ಬೆಸೆಯಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಬಣ್ಣಗಳು ಅಧಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಒಳ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಕಬ್ಬಿಣ|ಕಬ್ಬಿಣ,]] [[ಕೋಬಾಲ್ಟ್]] ಅಥವಾ [[ತಾಮ್ರ]]ದ ಆಕ್ಸೈಡ್‍ಗಳನ್ನು ಬೆಸುಗೆ ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಾಹಕ ಫ್ಲಿಂಟ್ ಶಿಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಬಣ್ಣ ಮೂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಒಳಗೆ ಮೂಡಿ ಬರುವ ಬಣ್ಣಗಳು ಕರಗಿ ಹರಿಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಮಬ್ಬುಗೊಳ್ಳುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಮೆರುಗು ಕೊಟ್ಟು ಆರಿದ ಮೇಲೆ ಹೊರಗಿನ ಅಲಂಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೆ ಏನಾಮೆಲ್ ಅಥವಾ [[ಗಾಜು]] ಲೇಪನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಗಾಜು ಲೇಪ ಕೂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮೆರುಗೇ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೆರುಗಿನ ಘಟಕಾಂಶಗಳೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಮೆರುಗು ಮೃದುವಾಗುವ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಮೆರುಗು ಕವಚದಲ್ಲಿ ಸೇರುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಮೆರುಗಿನ ಒಳಕ್ಕೂ ಇಳಿಯುವುದುಂಟು. ಈ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಬ್ಬಾದ ಹಾಲು ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಅರೆಮಬ್ಬು ಈ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಜೇಡಿ, ಗಾಜು (ಫ್ರಿಟ್), ಟಿನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್, ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ತರುವ ಕೋಬಾಲ್ಟ್, ಕಬ್ಬಿಣ ತಾಮ್ರ, ಕ್ರೋಮ್, [[ನಿಕಲ್]] ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಆಕ್ಸೈಡುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಅರೆದು, ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಲೇಪಿಸಿ, ಆವಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನೂ ಮೂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ===ವರ್ಗಾವಣೆ ಅಲಂಕರಣ ಪದ್ಧತಿ=== ಇಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಲಂಕರಣ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಅಲಂಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದಲೇ (ಟ್ರಾನ್ಸ್‍ಫರ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್) ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಡಿಕಲ್‍ಕಮೇನಿಯ ವಿಧಾನವೆಂತಲೂ ಕರೆಯುವುದುಂಟು. ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಕಲಾತ್ಮಾಕ ನಕ್ಷೆ ಮೂಡಿಸಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಮೆತುಪಾಕವನ್ನು ಲೇಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ನಕ್ಷೆಗನುಗುಣವಾಗಿ ಕೊರೆದು, ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಎನಾಮಲ್ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ. ಬೆಂದು, ಮೆರುಗು ಕೊಟ್ಟು ಸಿದ್ಧವಾದ ಪಿಂಗಾಣಿಗಳ ಒಳ ಅಥವಾ ಹೊರ ಮೈಗೆ ವಾರ್ನಿಷ್ ಅಥವಾ ಗಟ್ಟಿ ಅಂಟನ್ನು ಸವರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಡಿಕಲ್ ಕಮೆನಿಯ ಕೊರೆದ [[ಕಾಗದ]]ದ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಪಾತ್ರೆಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಅಂಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒರಟು ಉಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಬಿರುಸಾದ [[ರಬ್ಬರು|ರಬ್ಬರ್]] ಚೌಕಗಳಿಂದ ನಕ್ಷೆ ಎತ್ತುವ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಿ ಉಜ್ಜುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಎತ್ತುವ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದ ಬಣ್ಣಗಳು ಪಾತ್ರೆಯ ವಾರ್ನಿಷ್ ಮೇಲೆ ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಆನಂತರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ನಕ್ಷಾ ಕಾಗದವನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆವಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು 8500 ಆ ಯಷ್ಟು ಉಷ್ಣತೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ನಿಷ್ ಕರಗಿ ಹೋಗಿ ಎನಾಮಲ್ ಬಣ್ಣಗಳು ಮೆರುಗಿನ ಹೊರಕವಚದ ಮೇಲೆ ಬೆಸೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಡಿಕಲ್ ಅಥವಾ ವರ್ಗಾವಣೆ ನಕ್ಷಾ ಕಾಗದವನ್ನು ಮೆರಗು ಕವಚದ ಒಳಗಿನ ಅಲಂಕರಣ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಬೇಕು. [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ದರ್ಶಕ]]ದಲ್ಲಿ ಪಿಂಗಾಣಿ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಅದು ಕೈಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದುದೇ ಅಥವಾ ವರ್ಗಾವಣೆ ಅಲಂಕರಣವಿಧಾನ ರೀತಿ ಮಾಡಿದುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಕೈಗಳಿಂದ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಿದ್ದುದಾದರೆ ಕುಂಚದ ಗೆರೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವರ್ಗಾವಣೆ ಅಲಂಕರಣದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅಂಚು ಕಟ್ಟುವಾಗ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಬಿದ್ದಿರುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ನಕ್ಷಾ ಕಾಗದವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಆಕಾರದ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಮಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಡಿಸಿದ ಗುರುತು ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುತ್ತದೆ. ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗೆ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ಮೆರುಗು ಕವಚದ ಮೇಲೂ ಒಳಗೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಎನಾಮಲ್ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನೇ ಇಲ್ಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಕುಟ್ಟಿ, ಪುಡಿ ಮಾಡಿ ಟರ್ಪೆಂಟೈನ್ ಲಿನ್‍ಸೀಡ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಎಣ್ಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಕುಂಚದಿಂದ, ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಒಂದೇ ಪಾತ್ರೆಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ನಕ್ಷಾ ಕಾಗದ ಮುದ್ರೆ ಮುದ್ರಿಸಿಯೂ ಕೈಗಳಿಂದಲೂ ಬಣ್ಣ ರಚನೆ ಮಾಡುವುದು ಉಂಟು. ಮೊದಲು ನಕ್ಷಾ ಕಾಗದದಿಂದ ಚಿತ್ರ ಬಿಡಿಸಿ, ಎಲೆ, ಹೂ, ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ನೀರು ಇವುಗಳನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ಬಣ್ಣ ತುಂಬಿ ಅಲಂಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ===ಸ್ವರ್ಣ ಲೇಪ=== ಎನಾಮೆಲ್ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣ ಲೇಪನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಸ್ವರ್ಣ ಲೇಪನದ ಹೊಳಪು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ, ಬೇಯಿಸಿ ಆದ ಮೇಲೆ ಉಜ್ಜಿ ಮೆರುಗು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಚಿನ್ನವನ್ನು ಗೌಣವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿ ಅಲಂಕರಣ ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಜಾಜ್ವಲ್ಯ ಹೊಳಪು ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಚಿನ್ನಾಂಶವಲ್ಲ. ಸ್ವರ್ಣಲೇಪ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಕರುಗುವುದರಿಂದ ಸ್ವರ್ಣಲೇಪನದ ಹೊಳಪು ಎನಾಮೆಲ್ ಬಣ್ಣಗಳಂತೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬಾಳದೆ ಬಹುಭಾಗ ಮಂಕಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ===ಕಾರ್ಖಾನೆ ಗುರುತು=== ಪಿಂಗಾಣಿ ಪಾತ್ರೆಗಳ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಹೆಸರು, ದೇಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ, ಕೂಡಕ್ಷರ (ಮಾನೋಗ್ರಾಮ್), ಮುದ್ರೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಅಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವನ್ನು ಮೆರುಗಿನ ಮೇಲೂ ಒಳಗೂ ಹಾಕಬಹುದು: ಕೈಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲೂ ಬಹುದು.; ಅಚ್ಚು ಮಾಡಲೂ ಬಹುದು; ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸಿ ಪಿಂಗಾಣಿಗೇ ಈ ಮುದ್ರೆ ಅಚ್ಚು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಮುದ್ರೆಯಿರುವಂತೆ, ಪಿಂಗಾಣಿಗಳಿಗೂ ಈ ಮುದ್ರೆ ಮುಖ್ಯ. ಕೆಲವು ಪಿಂಗಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಬಿಡಿ ಅಕ್ಷರಗಳೂ ಸಂಖ್ಯೆಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಇವು ಕೆಲಸಗಾರನ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಿದ ದಿನವನ್ನೂ ವಿಭಾಗವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಯಗಾರದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಿಗೆ ವಿವರಣೆ ನೀಡಬಲ್ಲರು. ಪಿಂಗಾಣಿಗಳನ್ನು ಭಾರತವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಯಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಸಿಲಿಕೇಟ್ ಉದ್ಯಮದ ಒಂದು ಅಂಗವಾದ ಇದರಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ದಿನಬಳಕೆಗೂ ವಿದ್ಯುದ್ರೋಧಕ್ಕೂ ಬಳಸುವುದಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== c9mywgqcbxngnhkawduvxhgt0dltk6x ಪ್ರಾಚೀನ ನಾರಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು 0 187915 1434250 2026-10-24T12:40:18Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಪ್ರಾಚೀನ ನಾರಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು<br /><small>(ಕೋಟೊ ನಾರಾ ನೋ ಬುನ್ಕಾಝೈ)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | ... 1434250 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಪ್ರಾಚೀನ ನಾರಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು<br /><small>(ಕೋಟೊ ನಾರಾ ನೋ ಬುನ್ಕಾಝೈ)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:Todaiji Daibutsuden.JPG|250px]]<br /><small>ತೊಡೈ-ಜಿಯ ದೈಬುತ್ಸುದೇನ್ (ಮಹಾ ಬುದ್ಧ ಸಭಾಂಗಣ)</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Historic Monuments of Ancient Nara |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ನಾರಾ ನಗರ, ನಾರಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii), (iii), (iv), (vi) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧೯೯೮ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೬೧೬.೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ ೧,೯೬೨.೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಘಟಕಗಳು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೮ ಘಟಕಗಳು (೭೮ ಕಟ್ಟಡಗಳು) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | [[ಜಪಾನ್]] |} '''ಪ್ರಾಚೀನ ನಾರಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''' [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶದ ನಾರಾ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಒಂದು ಶಿಂಟೋ ದೇಗುಲ, ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಒಂದು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Historic Monuments of Ancient Nara |url=https://whc.unesco.org/en/list/870/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-22}}</ref> ಇದನ್ನು ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco"/> ಎಂಟು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೭೮ ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ.<ref name="unesco"/> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ == ನಾರಾ ೭೧೦ರಿಂದ ೭೮೪ರವರೆಗೆ ಜಪಾನಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು; ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಬಲಗೊಂಡು ನಗರ ಜಪಾನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.<ref name="unesco"/> ಹೇಜೋ-ಕ್ಯೋ ಎಂಬ ಈ ರಾಜಧಾನಿಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಚೀನೀ ಭೂಮಂತ್ರ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಚೌಕಾಕಾರದ ಯೋಜನೆ ಚಾಂಗ್‌ಆನ್‌ನಂತಹ ಚೀನೀ ನಗರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅರಮನೆ ೧೨೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="unesco"/> ಇದು ಹನ್ನೆರಡು ದ್ವಾರಗಳಿದ್ದ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆ ಮತ್ತು ಕಂದಕಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಏಳು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಆಳಿದರು.<ref name="narashikanko">{{cite web |title=Nara's World Heritage Sites |url=https://narashikanko.or.jp/en/feature/world-heritage |website=Nara Travelers Guide |access-date=2026-10-22}}</ref> ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ೧೯೫೯ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref name="narashikanko"/> == ಘಟಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು == ಎಂಟು ಘಟಕಗಳೆಂದರೆ ನಾರಾ ಅರಮನೆ ಸ್ಥಳ, ತೊಡೈ-ಜಿ, ಕೋಫುಕು-ಜಿ, ಯಾಕುಶಿ-ಜಿ, ಗಂಗೋ-ಜಿ, ತೋಶೋಡೈ-ಜಿ, ಕಸುಗಾ ತೈಷಾ ಮತ್ತು ಕಸುಗಾಯಾಮಾ ಆದಿಮ ಅರಣ್ಯ.<ref name="unesco"/> === ತೊಡೈ-ಜಿ === ತೊಡೈ-ಜಿಯ ಮೂಲ ೭೨೮ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಷೋಮುವಿನ ಮಗನ ಆತ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಕಿನ್ಷೋಸಂಜಿ ದೇವಾಲಯ.<ref name="nippon">{{cite web |title=Tōdaiji: The Great Buddha of Nara and Historic Temple Complex |url=https://www.nippon.com/en/guide-to-japan/gu900248/ |website=Nippon.com |access-date=2026-10-22}}</ref> ೭೪೩ರಲ್ಲಿ ಷೋಮು ಮಹಾ ಬುದ್ಧನ ಪ್ರತಿಮೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ.<ref name="nippon"/> ರೋಶಾನ ಬುದ್ಧನ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ೭೪೯ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು; ನೇತ್ರೋನ್ಮೀಲನ ಸಮಾರಂಭ ೭೫೨ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="nippon"/><ref name="bespes">{{cite web |title=Todai-ji Temple: Nara’s Great Buddha and World Heritage Guide |url=https://article.bespes-jt.com/en/article/todaiji-temple/ |website=BESPES-JT |access-date=2026-10-22}}</ref> ದೈಬುತ್ಸುದೇನ್ ಸಭಾಂಗಣ ಸುಮಾರು ೫೭ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ, ೫೦ ಮೀಟರ್ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೪೯ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ; ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="bespes"/> ೧೧೮೦ ಮತ್ತು ೧೫೬೭ರ ಬೆಂಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಂಡು, ಈಗಿನ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ೧೭೦೯ರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="bespes"/> ನಾನ್ದೈಮೊನ್ (ಮಹಾ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರ) ೨೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ೧೨೦೩ರಲ್ಲಿ ಉಂಕೇಯಿ ಮತ್ತು ಕೈಕೇಯಿ ಕೆತ್ತಿದ ನಿಯೋ ಕಾವಲು ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ.<ref name="nippon"/> ಓಮಿಜುತೊರಿ ಎಂಬ ಶುನಿ-ಎ ಆಚರಣೆ ೭೫೨ರಿಂದ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="bespes"/> [[File:Todai-ji.jpg|thumb|ತೊಡೈ-ಜಿ ದೇವಾಲಯ ಸಮೂಹ]] === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === * '''ಕೋಫುಕು-ಜಿ''': ಇದರ ಪೂರ್ವರೂಪ ಉಮಾಯಾಸಕಾ-ದೇರಾವನ್ನು ೭೧೦ರಲ್ಲಿ ಫುಜಿವಾರಾ ನೋ ಫುಹಿತೊ ಅಸುಕಾದಿಂದ ನಾರಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ; ಇದು ಫುಜಿವಾರಾ ಕುಲದ ರಕ್ಷಕ ದೇವಾಲಯ. ೧೧೮೦ರಲ್ಲಿ ತೈರಾ ಕುಲದ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋದವು.<ref name="narashikanko"/> ಇದರ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪಗೋಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ; ಕೇಂದ್ರ ಸುವರ್ಣ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಮರುಕಟ್ಟಿ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="visitnara">{{cite web |title=Explore Nara’s World Heritage Sites |url=https://www.visitnara.jp/lists-and-stories/story/explore-naras-world-heritage-sites/ |website=Official Nara Travel Guide |access-date=2026-10-22}}</ref> * '''ಯಾಕುಶಿ-ಜಿ''': ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತೆಂಮುವಿನ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ೬೮೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ, ೭೧೮ರಲ್ಲಿ ಈಗಿನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ. ಇದರ ಪೂರ್ವ ಪಗೋಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.<ref name="narashikanko"/> * '''ಗಂಗೋ-ಜಿ''': ಜಪಾನಿನ ಮೊದಲ ದೇವಾಲಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೫೮೮ರಲ್ಲಿ ಅಸುಕಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ನಂತರ ನಾರಾಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref name="visitnara"/> * '''ತೋಶೋಡೈ-ಜಿ''': ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಗಂಜಿನ್ ೭೫೯ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಮೂಲ ಸಮುಚ್ಚಯದ ವಿನ್ಯಾಸ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="narashikanko"/> [[File:The 5 Storey Pagoda at Kofukuji Temple.jpg|thumb|left|ಕೋಫುಕು-ಜಿಯ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪಗೋಡ]] === ಕಸುಗಾ ತೈಷಾ ಮತ್ತು ಕಸುಗಾಯಾಮಾ ಅರಣ್ಯ === ಕಸುಗಾ ತೈಷಾ ೭೬೮ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="visitnara"/> ದೇವದಾರು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಪೈನ್ ಮರಗಳ ಆದಿಮ ಅರಣ್ಯದ ನಡುವೆ ಇದರ ಕೆಂಪು ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿಂತಿವೆ; ಮಾರ್ಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅನೇಕ ಕಲ್ಲಿನ ಲಾಂದ್ರಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಕಾರಿಡಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ನೇತಾಡುವ ಲಾಂದ್ರಗಳಿವೆ.<ref name="narashikanko"/> ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲ ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಸಾವಿರ ಕಂಚಿನ ಲಾಂದ್ರಗಳಿವೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.<ref name="visitnara"/> ಕಸುಗಾಯಾಮಾ ಪರ್ವತ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಪವಿತ್ರವಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮರ ಕಡಿಯುವುದನ್ನು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ೮೪೧ರಲ್ಲಿ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಮರ ಕಡಿಯುವಿಕೆ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name="narashikanko"/><ref name="unesco"/> ಈ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="narashikanko"/> [[File:Lanterns at Kasuga Taisha.JPG|thumb|ಕಸುಗಾ ತೈಷಾದ ಲಾಂದ್ರಗಳು]] == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಮಾನದಂಡ (ii)ರ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಕೊರಿಯಾದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಜಪಾನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> ಮಾನದಂಡ (vi)ರ ಪ್ರಕಾರ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಿಂಟೋ ಧರ್ಮದ ಶಾಶ್ವತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ದೇಗುಲಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> ಎಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳು ೧೯೫೦ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನಿನಡಿ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ; ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ದೇಗುಲದ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳದ್ದು.<ref name="unesco"/> ಅರಮನೆ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಫರ್ ವಲಯ ೨೦೦೮ರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯಾನದ ಭಾಗ.<ref name="unesco"/> ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಯಮಾತೊ-ಕಿಟಾ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಅಂತರ್ಜಲ ಬದಲಾಗಿ ಹೂತ ಅವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಆಗಬಹುದೆಂದು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು.<ref name="unesco"/> ಇಡೀ ತಾಣಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಸಮಗ್ರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪುಟ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Stone Lanterns lead to The Kasuga Shrine, Nara, Japan.jpg|thumb|left|ಕಸುಗಾ ದೇಗುಲಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಕಲ್ಲಿನ ಲಾಂದ್ರಗಳು]] == ಭೇಟಿ == ನಾರಾ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ತೊಡೈ-ಜಿಗೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷದ ನಡಿಗೆ.<ref name="nippon"/> ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ "ತೊಡೈ-ಜಿ ದೈಬುತ್ಸುದೇನ್ / ಕಸುಗಾ ತೈಷಾ" ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಸುಮಾರು ಐದು ನಿಮಿಷ ನಡೆಯಬೇಕು.<ref name="bespes"/> [[File:Kofukuji12st5s3200.jpg|thumb|ಕೋಫುಕು-ಜಿ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> pnipty5z98gjlffn7tzjns9hzo7ko5r ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nagaratna B mundrige 3 187916 1434252 2026-10-24T12:46:23Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434252 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Nagaratna B mundrige}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೬, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) addt4hmhs3glh4w6mi8glqvvs6er8xv ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pdobgrade 3 187917 1434254 2026-10-24T13:26:04Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434254 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Pdobgrade}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) krvcuuv4lt8h2fkl74m0cwic2bq1y66 1434257 1434254 2026-10-24T14:12:16Z Pdobgrade 102651 /* Script error: No such module "Namespace detect". ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನ ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಬೇಕು */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1434257 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Pdobgrade}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == {{help me}} ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನ ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಬೇಕು == ನಮಸ್ಕಾರ ನಿರ್ವಾಹಕರೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿ [[ಸದಸ್ಯ:Pdobgrade/ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]]<nowiki> ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಿ ಗ್ರೇಡ್ ಹುದ್ದೆ ಉನ್ನತೀಕರಣ ಸಂಘ' ಕುರಿತು ಕರಡು ಲೇಖನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಸದಸ್ಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಕರಡನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ (Mainspace ಗೆ) Move ಮಾಡಲು ನೆರವಾಗಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ~~~~</nowiki> [[ಸದಸ್ಯ:Pdobgrade|Pdobgrade]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pdobgrade|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೨, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) kkesb1h16k6d35mtfg2ost2fa97gxq9 1434258 1434257 2026-10-24T14:13:58Z Pdobgrade 102651 ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನ ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಬೇಕು 1434258 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Pdobgrade}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನ ಸ್ಥಳಾಂತರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಬೇಕು == ನಮಸ್ಕಾರ ನಿರ್ವಾಹಕರೇ, ನಾನು ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿ [[ಸದಸ್ಯ:Pdobgrade/ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]]<nowiki> ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಿ ಗ್ರೇಡ್ ಹುದ್ದೆ ಉನ್ನತೀಕರಣ ಸಂಘ' ಕುರಿತು ಕರಡು ಲೇಖನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಹೊಸ ಸದಸ್ಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಕರಡನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ (Mainspace ಗೆ) Move ಮಾಡಲು ನೆರವಾಗಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ~~~~</nowiki> [[ಸದಸ್ಯ:Pdobgrade|Pdobgrade]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pdobgrade|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೨, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ftasl9c6lwezu6for1bjgxuckdtgqs0 ಸದಸ್ಯ:Pdobgrade/ಪ್ರಯೋಗಪುಟ 2 187918 1434256 2026-10-24T14:06:36Z Pdobgrade 102651 ಕರಡು ಲೇಖನ 1434256 wikitext text/x-wiki ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಬಿ ಗ್ರೇಡ್ ಹುದ್ದೆ ಉನ್ನತೀಕರಣ ಸಂಘ (ರಿ.), ಬೆಂಗಳೂರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವೃತ್ತಿಪರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ಸೇವಾ ವೃಂದ ಉನ್ನತೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವ ನೋಂದಾಯಿತ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಘಟನೆಯ ನೋಂದಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ DRB4/SOR/420/2023-24 ಆಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಗ್ರೂಪ್-ಸಿ ಶ್ರೇಣಿಯಿಂದ ಗ್ರೂಪ್-ಬಿ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವುದು ಈ ಸಂಘಟನೆಯ ಮೂಲ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿದೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಕರ್ತವ್ಯದ ಒತ್ತಡ ನಿವಾರಣೆ, ಸೇವಾ ಭದ್ರತೆ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಯಾಗಲು ಈ ಸಂಘಟನೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಗ್ರೂಪ್-ಬಿ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲು ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು. ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ನೌಕರರ ಸೇವಾ ನಿಯಮಾವಳಿ, ವೇತನ ಶ್ರೇಣಿ ಹಾಗೂ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಿಸುವುದು. ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವೇಳೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎದುರಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ನೆರವು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಒದಗಿಸುವುದು. ಇಲಾಖೆಯ ನೌಕರರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು. ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪನ್ಮೂಲ: ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಆದೇಶಗಳು, ಸುತ್ತೋಲೆಗಳು, ತೀರ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಕರಣಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುವುದು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರತಿಭಾ ಪುರಸ್ಕಾರ: ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪಿಡಿಒಗಳ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ (SSLC ಮತ್ತು PUC) ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು. ಸಮಾವೇಶಗಳು: ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಲವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು. ಪ್ರಮುಖ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರು: ಶ್ರೀ ರಮೇಶ ನಡಗೇರಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ: ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಡಿ ರಾಜ್ಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು: ಶ್ರೀ ಜಯಗೌಡ ಪಾಟೀಲ್ ಮಹಿಳಾ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು: ಶ್ರೀಮತಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ಮಡಿವಾಳರ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ PDO ಬಿ ಗ್ರೇಡ್ ಸಂಘದ ಅಧಿಕೃತ ಪೋರ್ಟಲ್: <nowiki>https://www.pdobgrade.com/</nowiki> [೧] ix44486sstth2zfisd480t4gi2awjxa ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mailara Gurikar MG 3 187919 1434260 2026-10-24T14:27:54Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434260 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Mailara Gurikar MG}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೭, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) a8vdkglv0p1oyfumvgyo0wzwvr4pe9e ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಸುಲಾಂತಿ 3 187920 1434263 2026-10-24T15:01:58Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434263 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಸುಲಾಂತಿ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೩೧, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) bpw563fovgkfi90qi888oqnf9vxkw37 1434264 1434263 2026-10-24T15:23:47Z ಸುಲಾಂತಿ 102654 ಕರ್ನಾಟಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿ 2025–30 1434264 wikitext text/x-wiki ಕರ್ನಾಟಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿ (Karnataka Industrial Policy) 2025–30 ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನಾಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು, ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಉದ್ಯಮ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ₹7.5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 20 ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು 2030ರ ವೇಳೆಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿ 2025–30 ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿಎಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಯೋಜನೆ (PM Vishwakarma Scheme): ಪಿಎಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಯೋಜನೆಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು, 18 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ, ಉಪಕರಣೀಕರಣ, ಆರ್ಥಿಕ ಉಪಕರಣಗಳು, ಬಂಡವಾಳ ರಹಿತ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಉದ್ಯೋಗ ಮಿತ್ರ: ಕರ್ನಾಟಕ ಉದ್ಯೋಗ ಮಿತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು 1. ಇನ್ನೋವೇಟಿವ್ ಆಗ್ರಿ ಬಯೋ ಟೆಕ್ ಪಾರ್ಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಮಾಲೂರು. 2. ಗ್ರೀನ್ ಫುಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಬಾಗಲಕೋಟೆ. 3. ಅಗ್ರಿ ಫುಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಹಿರೀಯೂರು. 4. ಜೆನೆಟಿಕ್ ಆಗ್ರೋ ಫುಡ್ ಪಾರ್ಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಜೆಡಗನಹಳ್ಳಿ. ನವೀನ ಜವಳಿ ನೀತಿ: ಪ್ರಸ್ತುತ, ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧ ಉಡುಪು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವಾತಾವರಣ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನವೀನ ಜವಳಿ ನೀತಿ 2025–30 ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸೇವೆಗಳು (Karnataka Information Technology & Biotechnology Services) ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕ್ರಾಂತಿಯು 1984ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1992ರಲ್ಲಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪಾರ್ಕ್ ಆರಂಭದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಆಫ್‌ಶೋರ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಸಾಧಿಸಿತು. ಪ್ರಮುಖ ನೀತಿಗಳು - ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನೀತಿ (Information Technology Policy) 2025–2030 - ಕರ್ನಾಟಕ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನೀತಿ 2024–2029 (Karnataka Biotechnology Policy) - ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿ 2022–27 (Aerospace & Defence Policy) - ಕರ್ನಾಟಕ ನವೋದ್ಯಮ ನೀತಿ 2025–2030 (Karnataka Startup Policy) - ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನೀತಿ (Karnataka Tourism Policy): 2024–29 ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ (Karnataka State Industrial Area Development Board) ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ 31 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 86,850 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 215 ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಕೆ.ಐ.ಎ.ಡಿ.ಬಿ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ನಿಯಮಿತ (ಕಿಯೋನಿಕ್ಸ್) ‘ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ನಿಯಮಿತ’ (ಕಿಯೋನಿಕ್ಸ್) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, 1976ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕಿಯೋನಿಕ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಹಾಗೂ ಕಲಬುರಗಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಅರ್ಹತಾ ಚೌಕಟ್ಟು (National Skill Qualifications Framework – NSQF) “ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇತು” ಎಂಬ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಸಾಧನೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Students Achievement Tracking System – SATS) ತಂತ್ರಾಂಶದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮತ್ತು ಹಸರಿನ ಮಾಹಿತಿ, ದಾಖಲೆಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರ ಸಾಧನೆ, ಫಲಿತಾಂಶ, ದಾಖಲಾತಿ, ಶಾಲೆ ಬಿಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳ ಗುರುತು ಮುಂತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 1vfntd013ttg754cxl2t81c2alf5qa9 ರಾಜಮಂಡ್ರಿ 0 187921 1434267 2026-10-24T15:53:57Z Cmariejoseph 913 "[[:te:Special:Redirect/revision/4959644|రాజమండ్రి]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1434267 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ರಾಜಮಂಡ್ರಿ |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nickname:<div class="ib-settlement-nickname nickname">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:India_Andhra_Pradesh_location_map_(current).svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|రాజమహేంద్రవరం is located in ఆంధ్రప్రదేశ్]]<div class="od notheme" style="top:35.062%;left:62.02%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|రాజమహేంద్రవరం]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:12}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೇಶ | class="infobox-data" |ಭಾರತ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ರಾಜ್ಯ | class="infobox-data" |ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಸ್ಥಾಪಕ | class="infobox-data" |ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಸರ್ಕಾರ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಸ್ಥಳೀಯಸಂಸ್ಥೆ | class="infobox-data agent" |ಬೃಹತ್‌ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (GRMC)<br /><br />ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಅರ್ಬನ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ(RUDA) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಶಾಸಕ | class="infobox-data" |ಆದಿರೆಡ್ಡಿ ಭವಾನಿ‌ - ಪಟ್ಟಣ, ಗೋರಂಟ್ಲ ಬುಚ್ಚಯ್ಯ - ಗ್ರಾಮಾಂತರ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | class="infobox-data" |ಮಾರ್ಗಾನಿ ಭರತ್ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Area<div class="ib-settlement-fn"><ref name="civicbody" /></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೪೪.೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.<sup>2</sup> (೧೭.೧೮&nbsp;ಚ.&nbsp;ಮೈ) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಎತ್ತರ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೧೪&nbsp;మీ (೪೬46&nbsp;ಅಡಿ.) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(೨೦೧೧)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೩,೭೬,೩೩೩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೪,೭೬,೮೭೩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಭಾಷೆ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಅಧಿಕೃತ | class="infobox-data" |ತೆಲುಗು |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಸಮಯ ವಲಯ]] | class="infobox-data" |[[ಯುಟಿಸಿ+5:30|UTC+5:30]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಅಂಚೆ ಕೋಡ್]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">‌೫೩೩ ೧xx</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | class="infobox-data" | +91-883 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | class="infobox-data" |AP-05 (ಹಿಂದೆ)<br /><br /> AP-39 (೨೦೧೯ರ ಜನವರಿ ೩೦ರ ತರುವಾಯ) |} '''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ''' (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಪೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಬಳಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ, ಮುಖಜಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Staff Reporter |date=2015-10-17 |title=Rajahmundry is now 'Rajamahendravaram' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |access-date=2020-07-26 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಆದಿಕವಿ [[ನನ್ನಯ]] ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವಿವಿಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="profile0">{{Cite web |title=Introductory |url=http://rajahmundrycorporation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051920/http://rajahmundrycorporation.org/ |archive-date=2014-09-04 |access-date=3 September 2014 |website= |publisher=Rajahmundry Municipal Corporation}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[దస్త్రం:Chalukya_vaibhavam.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವು ಈ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.]] [[దస్త్రం:Rajahmundry_Railway_station_01.JPG|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು === ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಅಮ್ಮರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೧೯-೯೩೪) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೨೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=19th century coins unearthed from an Andhra Pradesh temple |url=https://www.ndtv.com/south/19th-century-coins-unearthed-from-an-andhra-pradesh-temple-533445 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajahmundry to get back it's &#91;sic&#93; original name |url=http://www.metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215112330/http://metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |archive-date=2015-12-15 |access-date=2022-07-10}}</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=5 July 2011 |title=All eyes on Rajahmundry central jail land |url=https://www.news18.com/news/india/all-eyes-on-rajahmundry-central-jail-land-381626.html |website=News18}}</ref> ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು, ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು, ಗಜಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು, ನಿಜಾಮರು, ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಆಳಿದರು. <ref name="history">{{Cite web |title=1000+ Years History (Since 919 AD) |url=http://www.rajahmundry.net/history.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014151224/http://www.rajahmundry.net/history.aspx |archive-date=14 October 2008 |access-date=22 October 2008 |website=History of Rajahmundry |publisher=Rajahmundry.net}}</ref> ತೆಲುಗು ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ "ರುದ್ರಪದಮು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಪಾದವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ರುದ್ರಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮ I ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೯೨-೯೨೨ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<nowiki><ref> RECENT ARCHAEOLOGICAL FINDS AT RAJAHMUNDRY—A CRITICAL STUDY | JSTOR K. Mallikharjunarao, </nowiki>''Recent Archaeological Finds at Rajahmundry – A Critical Study'' (Journal of the Andhra Historical Research Society).<nowiki></ref></nowiki><nowiki><ref>https://www.jstor.org/stable/44139330</ref></nowiki> ಆದರೆ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. [jstor.org], [en.wikipedia.org] ಉಲುಘ್ ಖಾನ್ (ನಂತರದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಒರುಗಲ್ಲು (ವಾರಂಗಲ್) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೂ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುಮಾಯೂನ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಾಕತೀಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಪ್ರೋಲಯ ವೇಮ ರೆಡ್ಡಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ನಗರವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಕಲದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದುದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗ್ರಂಥಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. [en.wikisource.org] H. Morris, ''Godavari District Manual'' (Madras Presidency records) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ (ತಾಳಿಕೋಟೆ) ಕಾಳಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಸುಲ್ತಾನನು ನಿಡದವೋಲ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸೇನೆ ರಾಜನಗರಂ, ಪೆದ್ದಾಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೭೧-೭೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಡೆದಿದೆ. [en.wikipedia.org], [en.wikisource.org] ಏನುಗುಲ ವೀರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಬಳಿಯ ವಡಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರಂತೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=ఏనుగుల |first=వీరాస్వామయ్య |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372407 |title=కాశీ యాత్రా చరిత్ర |year=1941}}</ref> [[దస్త్రం:Rail_bridge_godavari.jpg|alt=|thumb|220x220px| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ]] ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೭೬,೩೩೩. ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ಒಟ್ಟು ೩,೧೫,೨೫೧ - ಪುರುಷರು ೧,೫೮,೪೫೪ - ಮಹಿಳೆಯರು ೧,೫೬,೭೯೭ == ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[దస్త్రం:కోటిపల్లి_బస్సు_స్టేషను_.jpg|alt=|right|230x230px]] [[దస్త్రం:Paul_chowk_kamdukuri_veeresalingam.JPG|right|thumb| ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಜೆಟ್ಟಿ ಟವರ್‌ಗಳು, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು, [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಟಿ.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ರಾಮರಾವ್]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮೇ 6, 1929 ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. === ಇನ್ನೀಸ್‌ ಪೇಟೆ === ಇದನ್ನು ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ನಿಸಿನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇನ್ನೀಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಇವೆ. ೧೯೧೦ ರಿಂದ, ಇನ್ನಿಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಲ್ಕಾಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ === ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಆಲ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆ === ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸರು ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆಯು ಕೋರುಕೊಂಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟಿ. ಬಿ. ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ - ಕ್ವಾರಿಯ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರು ಟಿ.ಬಿ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ಆರ್ಯಪುರಂ === ೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ೧೩೦ ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬೀದಿಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ತೊಂಬತ್ತು ಜನರು ಪೂಜಾರಿಗಳು. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಯಪುರಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯಪುರಂ ಅನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಎ. ಬಿ. ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರು ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಬೀದಿಯ ಹೆಸರು ಎ.ಬಿ.ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಬೀದಿ. ಮುಂದೆ ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮ ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಂಕಾಯಲವಾರಿ ಬೀದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆರ್ಯಪುರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. === ಸೀತಂಪೇಟೆ === ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಂಡ್ರೇಗುಲ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ''ಸೀತೆಯ'' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಂಪೇಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇತ್ತು, ಅದನ್ನು ಸೀತಮ್ಮ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೀತಂಪೇಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವತಾರ್ ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯ ಗುಮ್ಮಿಡಾಲವಾರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ೧೯೫೩, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. === ಜಾಂಪೇಟೆ === ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಕಾರರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗೌವ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಎಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನೆ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಜಾಂಪೇಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಗ್ಗವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜವಳಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರ ಕೇಸರಿ ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜಾಂಪೇಟ್‌ ಕೂಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆ === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. === ನಾಗುಲಚೆರುವು === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಗಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜನಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದ ನಾಗುಲ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪೋತುಲ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ''ಸುರಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮಜಿಗ್ಯಾ'' ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಂಗರಾಜುಪೇಟೆ === ೧೮೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೊಂಧಿಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ರತ್ನಂ ಕಲಾಲು (ರತ್ನದ ಪೆನ್ನುಗಳು)''' ಉದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವೀರಭದ್ರಪುರಂ === ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ದುವ್ವೂರಿ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಬಗಳ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಯ ತನ್ನ ೧೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಗಸರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರಪುರಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗಿನ ಸುಭಾಷ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಾದೃೂ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ಕಂಬಗಳಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಆಯಕರ್ ಭವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕೂಡುಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಎಂಬುವನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಅವರ ನಿವಾಸವು ಈಗ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. === ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮೈದಾನ === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ. ಎಸ್‌. ರಾಜು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜೋಸುಲ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟನು. === ಮೆರಕ ಬೀದಿ === ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದ ನಂತರ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಭವನವು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಲಸಿಗರು ತೆಲುಗು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂದುಲ, ಪೋತುಲ, ಮುತ್ತಂಗಿ, ಕತ್ತುಲ, ಯರ್ರಾ, ನರ್ರಾ, ನೀಲಂ, ಕಂಚುಮೃತಿ, ನಡಿಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಯಪುನಂದ. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಈ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ. ವೇಣು ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಈ ಬೀದಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬೀದಿಗೆ ಮೆರಕಬೀದಿ ಅಂದರೆ "ತೇರುಬೀದಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. === ಶ್ರದ್ಧನಾನಂದ ಘಾಟ್ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಪತ್ರಿಕೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಘಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಾಟ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇತ್ತು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು, ತೆನ್ನೇಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥಂ, ಕಳಾ ವೆಂಕಟ ರಾವ್ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು === [[దస్త్రం:Mruthyunjayudu_statue_Fort_gate.jpg|right|thumb| ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕೋಟ ಗುಮ್ಮಂ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ಈಗ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜಂತಾ ಹೋಟೆಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೋಟಾ ಗುಮ್ಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು೮ ರಿಂದ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕಂದಕ (ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ) ಬೀದಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ತೋಡಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ೨೦ ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ೧೮೯೭-೧೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರ ಮಗಳ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. === ಕಂಬಮ್ ಚತ್ರ, ಕಂಬದ ಕೆರೆ === ಶ್ರಾದ್ಧ ತಿಥಿ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಚತ್ರವನ್ನು ೧೮೪೫-೧೮೫೦ ರ ನಡುವೆ ಕಂಬಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ಪಂತುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆರೆ ಅಗೆತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಈ ಚತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರಂಥೆ. ಈಗ ಚತ್ರ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. == ಆಡಳಿತ == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ {{Convert|44.50|km2|mi2|abbr=on}} . <ref name="census">{{Cite web |title=District Census Handbook – East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |access-date=6 November 2015 |website=Census of India |page=3,16–17 |format=PDF}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి_లో_రవాణా}} === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === [[దస్త్రం:Rajahmundry_bus_complex.JPG|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಈ ನಗರವು [[ಚೆನ್ನೈ]] [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಿಸ್ ಆಟೋಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಬಸ್ ನಿಲಯಂ, ಗೋಕವರಂ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. === ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ === [[దస్త్రం:New_godavari_stn.JPG|right|thumb| ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[దస్త్రం:Rajahmundry_railway_station1.jpg|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿ [[ಚೆನ್ನೈ]] - [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯು ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ( ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ ) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡನೇ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್‌ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ‌೧೯೯೦-೧೯೯೫ರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. === ವಿಮಾನ ಸೌಕರ್ಯ === ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರಪೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ನದಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಪಿಬೆಟ್ಟ, [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಸೀಮಾಗಳಿಗೆ ಲಾಂಜ್ ದೋಣಿಗಳಿವೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತೆಲುಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದರ ಶಾಖೆಯು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿ ಕವಿ ನನ್ನಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ಶ್ರೀಮತಿ ಕಂದುಕೂರಿ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳಾ ಜೂನಿಯರ್, ಪದವಿ, ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ತೆಲುಗು ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ): ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. "ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್" ಎಂಬುವರು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಮೆಟ್ಕಾಲ್ಫ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಡಿವಿ ಬಾಪಿರಾಜು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಗೋದಾವರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (GIET): ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (RIET) ಆಚಾರ್ಯ ಎನ್.ಜಿ. ರಂಗ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಡಾ. ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಂ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿ.ಎಂ.ಆರ್. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಸುಬ್ಬರಾಯದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೊಂಡ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಿ. ಟಿ. ಆರ್. ಐ === ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಂಬಾಕು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CTRI): [[ತಂಬಾಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಂಬಾಕು ಕೃಷಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಹರಡಿತು. == ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == * [[ ಎಪಿ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]]: ಪೇಪರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ * ವಿಜ್ಜೇಶ್ವರಂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. ONGC (ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಗಮ) (ನವರತ್ನ) ತನ್ನ ಕೃಷ್ಣಾ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಯೋಜನೆಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸದರ್ನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಂದು ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ * ಹೊರಿಕಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಧವಳೇಶ್ವರಂಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. * ಕಡಿಯಂ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ - ಕಡಿಯಂ * ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಸ್ಯ ನರ್ಸರಿಗಳು - ಕಡಿಯಾಪುಲಂಕ * ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಜೇಗುರುಪಾಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ - ಜೇಗುರುಪಾಡು * ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಹಕಾರಿ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್- ಲಾಲಚೆರುವು * ಸರ್ವರಾಯ ಶುಗರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, (ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್)-ವೇಮಗಿರಿ * ನೈಲೋಫಿಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಗುಂಡುವಾರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿ. ಕಾರ್ಖಾನೆ - ಧವಲೇಶ್ವರಂ * ಗೋದಾವರಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಪಿಡಿಂಗೋಯಿ * ರತ್ನಂ ಬಾಲ್ ಪೆನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ == 93.5&nbsp;MHz (Red.FM) ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಎಫ್‌ ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ''ದುರ್ಗಾ ಸಿನೆಟೌನ್ ಅನ್ನು'' ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಡಮರ್ತಿ ಸೂರಯ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. === ಕಲೆ === ಇಲ್ಲಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ, ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ'', ''ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ'', ''ಕಥಿಯಾವಾರ್'', [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಕುರಿತ ''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ರಾಗೋದ್ಯಮ್'' ಮತ್ತು [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರ]] ಕುರಿತ ''ನಂದಿ ಪೂಜೆ'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 August 2015 |title=Damerla Rama Rao Art Gallery: a picture of neglect |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/damerla-rama-rao-art-gallery-a-picture-of-neglect/article7523945.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> === ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರ === ಪುಷ್ಕರ: ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುಷ್ಕರಗಳು' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಪುಷ್ಕರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರದಿಯಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Godavari Pushkaralu 2 |url=http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520233603/http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |archive-date=2016-05-20 |access-date=2 July 2016 |website=godavaripushkaralu.co.in}}</ref> ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಕೋಟಿ ಲಿಂಗ ಘಾಟ್'' ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 February 2016 |title=Iconic Kotilingala Ghat loses its sheen |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/iconic-kotilingala-ghat-loses-its-sheen/article8293818.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[దస్త్రం:Godavari_matha_statue.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಯ]] ಪ್ರತಿಮೆ.]] [[దస్త్రం:Rajamahendravaram_ghats.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಘಾಟ್‌ಗಳು]] === ಗೋದಾವರಿ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ === ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಗರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು]] ಕೋಟಗುಮ್ಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಕುಂಭ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಟನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆನಕಟ್ಟಾ === ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ‌೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. === ರಾಳ್ಲಬಂಡಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಗರದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಉದ್ಯೋಗಿ ಪೆದ್ದಿಂಟಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಯವರು, [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ === {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి కేంద్ర కారాగారం}} ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮೂರು ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಕೊರೆದು, ಬೇಕಾದಾಗ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳು ೧೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೦ ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಎದುರು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಅಪ್ಸರಾ ಹೋಟಲ್ ಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಉಪ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಚೇರಿಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್ಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಡಿಐಜಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿವೆ), ಇದು ಗಜಪತಿಗಳ ರಾಜ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಈ ಜೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲುವೆಯ ಹಾದಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ರಿಂದ, ಈ ಜೈಲಿಗೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೩೫ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಜೈಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು. ಕಂಬದ ಕೆರೆಯಿಂದ ವೈ-ಜಂಕ್ಷನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು) ಎದುರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು ತಲುಪಬಹುದು. === ದೇವಾಲಯಗಳು === === ಶ್ಯಾಮಲಾಂಬ (ಸೋಮಲಮ್ಮ ಗುಡಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸೋಮಲಮ್ಮ ದೇವಿಯನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದೇವತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ಯಾಮಲಾ ನಗರ (ಕೊತ್ತಪೇಟ) ದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೇಸರಿ, ಅರಿಸಿನದ ನೀರು, ಬೇವಿನಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆಯಾಗುವಾಗ, ಜನರು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಮಲಮ್ಮಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ದೇವಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಅವಳ ತವರುಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವಿಯ ತಂಗಿಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಲ್ಲಮಾರಮ್ಮ, ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮ, ಗಂಟಾಲಮ್ಮ, ಪುಂತಲಮ್ಮ, ಗಂಗಾಳಮ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಗೆ ಬಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು, ದೇವಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆನಪರ್ತಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಮಲ, ಗುಡಿಯಲ್ಲಿನ ೧೨ ಕಂಬಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿವೆ. [[దస్త్రం:Uma_Markandeya_Swamy_Temple_Gopuram.jpg|thumb| ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] === ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಮೃಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮರುದಾವತಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯದ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಯಮನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ, ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1000 ಚದರ ಗಜಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರೇಡ್-I ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[దస్త్రం:Sri_Sarangadhareswara_Swamy_Temple.jpg|thumb| ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾ]] === ಶ್ರೀ ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೊರುಕೊಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೆಂಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರಂಗಧರ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಧರನ ನಡುವೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ಸಾರಂಗಧರನ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಘನಾಧ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾರಂಗಧರನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪೂರ್ಣದೇಹಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. [[దస్త్రం:Shri_Mahakaleshwara_temple_in_Rajahmundry.jpg|thumb| '''ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,''' ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] === ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=రెండో ఉజ్జయిని.. రాజమహేంద్రవరం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/first-mahakaleshwar-temple-south-rajamahendravaram-1452823 |access-date=2023-09-10 |website=Sakshi |language=te}}</ref> ಇದು ಎರಡನೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಪಗಲು ವೆಂಕಟ್ ರಾವ್. ಈ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೬೪ ಉಪಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ರಾಜಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜಗೋಪುರವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳಿವೆ, <ref>{{Cite web |title=Women too to take part in Bhasma Abhishekam in newly-built Sri Mahakaleshwar temple in Andhra |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/02/women-too-to-take-part-in-bhasma-abhishekam-in-newly-built-sri-mahakaleshwar-temple-in-andhra-2437061.html |access-date=2023-09-10 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === [[దస్త్రం:Sri_Uma_Kotilingeswara_Swamy_Temple_at_Kotilingala_Revu.jpg|thumb| ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ದತ್ತ ಮುಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೌತಮಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. * ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮ ಸಮೇತ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸಮೇತ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. * ಆರ್ಯಪುರಂನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಅನ್ನವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ === [[దస్త్రం:Aalaya_nruthya_kalaxetram.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನೃತ್ಯರಂಗದ ನೃತ್ಯವಿಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಮರಣಿಕೆ.]] [[దస్త్రం:Telugu_talli_statue_saraswati_ghat.jpg|thumb| ಸರಸ್ವತಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಲುಗು ತಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ನೃತ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ: ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದ್ಯಾನವನ * ಸೈನಿಕರ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲಾಲಾ ಚೆರುವು: [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. == ಗಣ್ಯರು == ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟು ಆದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅಲಿ (ನಟ) ಕಲ್ಲೂರಿ ವೆಂಕಟ ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕುಂದೂರಿ ಈಶ್ವರದತ್ತು ಕೋಕಾ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಗರಿಕಪಾಟಿ ರಾಜಾರಾವ್ ಗರಿಮೆಳ್ಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್ ಟಂಗುಟೂರಿ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮಾರಾವು ವರದಾ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಮಾದೇಟಿ ರಾಜಾಜಿ ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನೇದುನೂರಿ ಗಂಗಾಧರಂ ನ್ಯಾಪತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂತುಲು ಭಮಿಡಿಪಾಟಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮಧಿರ ಸುಬ್ಬನ್ನ ದೀಕ್ಷಿತುಲು ಮಲ್ಲಂಪಲ್ಲಿ ಶರಭೇಶ್ವರ ಶರ್ಮ ಟಿ.ರಾಘವಾಚಾರಿ ಸಪ್ಪಾ ದುರ್ಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಜಯಪ್ರದ ಅರಸಿಶ್ರೀ * ಗಂಧಮ್ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು: ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆದನಂದಿಪಾಡು ಬಳಿಯ ಪುಸುಲಗ್ರಾಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ದುಮ್ಮುಗುಡೆಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗೋದಾವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವ್ವಿಡಿ ಲಿಂಗರಾಜು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗಿ ಸೇರಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ಘಾಟ್ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ' ವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸಣ್ಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋದಾವರಿ ಘಾಟ್‌ಗೆ "ಗಂಧಂ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು ಘಾಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * ಈಶ್ವರ ವರಾಹ ನರಸಿಂಹಂ: ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೬೯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಲೋಪವಾಗದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಶ, ಕೇನ, ಕಟ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ, ಮನಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತವಾದ, ನಿರುಕ್ತ ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಮಾಲಾ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == '''ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು/ಜರ್ನಲ್ ಗಳು :''' == ಕಲೆಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಹಂಗ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾಣಿ - ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ತನಿಖಾ ಮಾಸಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ. == ದೃಶ್ಯಾವಳಿ == <gallery widths="200" perrow="4"> దస్త్రం:Rajahmundry_Airport_1.jpg|alt=విమానాశ్రయం| ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ దస్త్రం:Devi_chowk2.JPG|alt=దేవీ చౌక్ కూడలి| ದೇವಿ ಚೌಕ್ దస్త్రం:Rjy_Municipal_corporation_office.jpg|alt=రాజమహేంద్రవరం నగరపాలక సంస్థ కార్యాలయం| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿ దస్త్రం:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg|alt=మొదటి, రెండవ వంతెనలు| ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೇತುವೆಗಳು దస్త్రం:Rail_Cum_Road_Bridge_on_Godavari_at_Rajahmundry.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన| ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್‌ ಡೆಕರ್ ಸೇತುವೆ దస్త్రం:Rjy_city_view_from_rail_cum_road_bridge.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన మీద నుండి రాజమండ్రి నగర దృశ్యం| ರೈಲು - ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ನೋಟ. దస్త్రం:Rjy_rajarajanaderna.JPG|alt=పుష్కర ఘాట్ కి ఎదురుగా ఉన్న రాజరాజనరేంద్రుడు విగ్రహం| ಪುಷ್ಕರ್ ಘಾಟ್‌ನ ಎದುರಿನ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 4m39jjr7gyx9o5g2om5mjdwb8kvwqq6 1434269 1434267 2026-10-24T16:03:27Z Cmariejoseph 913 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1434269 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ರಾಜಮಂಡ್ರಿ |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nickname:<div class="ib-settlement-nickname nickname">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:India_Andhra_Pradesh_location_map_(current).svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|రాజమహేంద్రవరం is located in ఆంధ్రప్రదేశ్]]<div class="od notheme" style="top:35.062%;left:62.02%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|రాజమహేంద్రవరం]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:12}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೇಶ | class="infobox-data" |ಭಾರತ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ರಾಜ್ಯ | class="infobox-data" |ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಸ್ಥಾಪಕ | class="infobox-data" |ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಸರ್ಕಾರ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಸ್ಥಳೀಯಸಂಸ್ಥೆ | class="infobox-data agent" |ಬೃಹತ್‌ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (GRMC)<br /><br />ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಅರ್ಬನ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ(RUDA) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಶಾಸಕ | class="infobox-data" |ಆದಿರೆಡ್ಡಿ ಭವಾನಿ‌ - ಪಟ್ಟಣ, ಗೋರಂಟ್ಲ ಬುಚ್ಚಯ್ಯ - ಗ್ರಾಮಾಂತರ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | class="infobox-data" |ಮಾರ್ಗಾನಿ ಭರತ್ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Area<div class="ib-settlement-fn"><ref name="civicbody" /></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೪೪.೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.<sup>2</sup> (೧೭.೧೮&nbsp;ಚ.&nbsp;ಮೈ) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಎತ್ತರ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೧೪&nbsp;మీ (೪೬46&nbsp;ಅಡಿ.) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(೨೦೧೧)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೩,೭೬,೩೩೩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೪,೭೬,೮೭೩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಭಾಷೆ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಅಧಿಕೃತ | class="infobox-data" |ತೆಲುಗು |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಸಮಯ ವಲಯ]] | class="infobox-data" |[[ಯುಟಿಸಿ+5:30|UTC+5:30]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಅಂಚೆ ಕೋಡ್]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">‌೫೩೩ ೧xx</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | class="infobox-data" | +91-883 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | class="infobox-data" |AP-05 (ಹಿಂದೆ)<br /><br /> AP-39 (೨೦೧೯ರ ಜನವರಿ ೩೦ರ ತರುವಾಯ) |} '''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ''' (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಪೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಬಳಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ, ಮುಖಜಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Staff Reporter |date=2015-10-17 |title=Rajahmundry is now 'Rajamahendravaram' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |access-date=2020-07-26 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಆದಿಕವಿ [[ನನ್ನಯ]] ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವಿವಿಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="profile0">{{Cite web |title=Introductory |url=http://rajahmundrycorporation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051920/http://rajahmundrycorporation.org/ |archive-date=2014-09-04 |access-date=3 September 2014 |website= |publisher=Rajahmundry Municipal Corporation}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Chalukya_vaibhavam.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವು ಈ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Railway_station_01.JPG|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು === ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಅಮ್ಮರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೧೯-೯೩೪) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೨೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=19th century coins unearthed from an Andhra Pradesh temple |url=https://www.ndtv.com/south/19th-century-coins-unearthed-from-an-andhra-pradesh-temple-533445 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajahmundry to get back it's &#91;sic&#93; original name |url=http://www.metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215112330/http://metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |archive-date=2015-12-15 |access-date=2022-07-10}}</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=5 July 2011 |title=All eyes on Rajahmundry central jail land |url=https://www.news18.com/news/india/all-eyes-on-rajahmundry-central-jail-land-381626.html |website=News18}}</ref> ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು, ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು, ಗಜಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು, ನಿಜಾಮರು, ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಆಳಿದರು. <ref name="history">{{Cite web |title=1000+ Years History (Since 919 AD) |url=http://www.rajahmundry.net/history.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014151224/http://www.rajahmundry.net/history.aspx |archive-date=14 October 2008 |access-date=22 October 2008 |website=History of Rajahmundry |publisher=Rajahmundry.net}}</ref> ತೆಲುಗು ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ "ರುದ್ರಪದಮು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಪಾದವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ರುದ್ರಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮ I ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೯೨-೯೨೨ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>K. Mallikharjunarao,''Recent Archaeological Finds at Rajahmundry – A Critical Study'' (Journal of the Andhra Historical Research Society)</ref><ref>https://www.jstor.org/stable/44139330</ref> ಆದರೆ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. <ref>[jstor.org]</ref> ಉಲುಘ್ ಖಾನ್ (ನಂತರದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಒರುಗಲ್ಲು (ವಾರಂಗಲ್) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೂ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುಮಾಯೂನ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಾಕತೀಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಪ್ರೋಲಯ ವೇಮ ರೆಡ್ಡಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ನಗರವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಕಲದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದುದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗ್ರಂಥಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref> [en.wikisource.org] H. Morris, ''Godavari District Manual'' (Madras Presidency records)</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ (ತಾಳಿಕೋಟೆ) ಕಾಳಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಸುಲ್ತಾನನು ನಿಡದವೋಲ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸೇನೆ ರಾಜನಗರಂ, ಪೆದ್ದಾಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೭೧-೭೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref>[en.wikipedia.org]</ref> ಏನುಗುಲ ವೀರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಬಳಿಯ ವಡಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರಂತೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=ఏనుగుల |first=వీరాస్వామయ్య |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372407 |title=కాశీ యాత్రా చరిత్ర |year=1941}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Rail_bridge_godavari.jpg|alt=|thumb|220x220px| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ]] ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೭೬,೩೩೩. ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ಒಟ್ಟು ೩,೧೫,೨೫೧ - ಪುರುಷರು ೧,೫೮,೪೫೪ - ಮಹಿಳೆಯರು ೧,೫೬,೭೯೭ == ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[దస్త్రం:కోటిపల్లి_బస్సు_స్టేషను_.jpg|alt=|right|230x230px]] [[దస్త్రం:Paul_chowk_kamdukuri_veeresalingam.JPG|right|thumb| ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಜೆಟ್ಟಿ ಟವರ್‌ಗಳು, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು, [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಟಿ.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ರಾಮರಾವ್]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮೇ 6, 1929 ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. === ಇನ್ನೀಸ್‌ ಪೇಟೆ === ಇದನ್ನು ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ನಿಸಿನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇನ್ನೀಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಇವೆ. ೧೯೧೦ ರಿಂದ, ಇನ್ನಿಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಲ್ಕಾಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ === ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಆಲ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆ === ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸರು ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆಯು ಕೋರುಕೊಂಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟಿ. ಬಿ. ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ - ಕ್ವಾರಿಯ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರು ಟಿ.ಬಿ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ಆರ್ಯಪುರಂ === ೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ೧೩೦ ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬೀದಿಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ತೊಂಬತ್ತು ಜನರು ಪೂಜಾರಿಗಳು. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಯಪುರಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯಪುರಂ ಅನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಎ. ಬಿ. ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರು ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಬೀದಿಯ ಹೆಸರು ಎ.ಬಿ.ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಬೀದಿ. ಮುಂದೆ ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮ ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಂಕಾಯಲವಾರಿ ಬೀದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆರ್ಯಪುರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. === ಸೀತಂಪೇಟೆ === ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಂಡ್ರೇಗುಲ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ''ಸೀತೆಯ'' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಂಪೇಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇತ್ತು, ಅದನ್ನು ಸೀತಮ್ಮ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೀತಂಪೇಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವತಾರ್ ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯ ಗುಮ್ಮಿಡಾಲವಾರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ೧೯೫೩, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. === ಜಾಂಪೇಟೆ === ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಕಾರರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗೌವ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಎಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನೆ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಜಾಂಪೇಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಗ್ಗವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜವಳಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರ ಕೇಸರಿ ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜಾಂಪೇಟ್‌ ಕೂಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆ === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. === ನಾಗುಲಚೆರುವು === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಗಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜನಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದ ನಾಗುಲ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪೋತುಲ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ''ಸುರಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮಜಿಗ್ಯಾ'' ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಂಗರಾಜುಪೇಟೆ === ೧೮೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೊಂಧಿಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ರತ್ನಂ ಕಲಾಲು (ರತ್ನದ ಪೆನ್ನುಗಳು)''' ಉದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವೀರಭದ್ರಪುರಂ === ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ದುವ್ವೂರಿ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಬಗಳ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಯ ತನ್ನ ೧೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಗಸರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರಪುರಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗಿನ ಸುಭಾಷ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಾದೃೂ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ಕಂಬಗಳಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಆಯಕರ್ ಭವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕೂಡುಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಎಂಬುವನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಅವರ ನಿವಾಸವು ಈಗ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. === ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮೈದಾನ === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ. ಎಸ್‌. ರಾಜು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜೋಸುಲ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟನು. === ಮೆರಕ ಬೀದಿ === ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದ ನಂತರ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಭವನವು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಲಸಿಗರು ತೆಲುಗು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂದುಲ, ಪೋತುಲ, ಮುತ್ತಂಗಿ, ಕತ್ತುಲ, ಯರ್ರಾ, ನರ್ರಾ, ನೀಲಂ, ಕಂಚುಮೃತಿ, ನಡಿಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಯಪುನಂದ. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಈ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ. ವೇಣು ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಈ ಬೀದಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬೀದಿಗೆ ಮೆರಕಬೀದಿ ಅಂದರೆ "ತೇರುಬೀದಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. === ಶ್ರದ್ಧನಾನಂದ ಘಾಟ್ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಪತ್ರಿಕೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಘಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಾಟ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇತ್ತು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು, ತೆನ್ನೇಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥಂ, ಕಳಾ ವೆಂಕಟ ರಾವ್ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು === [[దస్త్రం:Mruthyunjayudu_statue_Fort_gate.jpg|right|thumb| ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕೋಟ ಗುಮ್ಮಂ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ಈಗ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜಂತಾ ಹೋಟೆಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೋಟಾ ಗುಮ್ಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು೮ ರಿಂದ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕಂದಕ (ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ) ಬೀದಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ತೋಡಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ೨೦ ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ೧೮೯೭-೧೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರ ಮಗಳ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. === ಕಂಬಮ್ ಚತ್ರ, ಕಂಬದ ಕೆರೆ === ಶ್ರಾದ್ಧ ತಿಥಿ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಚತ್ರವನ್ನು ೧೮೪೫-೧೮೫೦ ರ ನಡುವೆ ಕಂಬಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ಪಂತುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆರೆ ಅಗೆತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಈ ಚತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರಂಥೆ. ಈಗ ಚತ್ರ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. == ಆಡಳಿತ == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ {{Convert|44.50|km2|mi2|abbr=on}} . <ref name="census">{{Cite web |title=District Census Handbook – East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |access-date=6 November 2015 |website=Census of India |page=3,16–17 |format=PDF}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి_లో_రవాణా}} === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === [[దస్త్రం:Rajahmundry_bus_complex.JPG|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಈ ನಗರವು [[ಚೆನ್ನೈ]] [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಿಸ್ ಆಟೋಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಬಸ್ ನಿಲಯಂ, ಗೋಕವರಂ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. === ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ === [[దస్త్రం:New_godavari_stn.JPG|right|thumb| ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[దస్త్రం:Rajahmundry_railway_station1.jpg|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿ [[ಚೆನ್ನೈ]] - [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯು ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ( ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ ) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡನೇ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್‌ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ‌೧೯೯೦-೧೯೯೫ರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. === ವಿಮಾನ ಸೌಕರ್ಯ === ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರಪೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ನದಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಪಿಬೆಟ್ಟ, [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಸೀಮಾಗಳಿಗೆ ಲಾಂಜ್ ದೋಣಿಗಳಿವೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತೆಲುಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದರ ಶಾಖೆಯು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿ ಕವಿ ನನ್ನಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ಶ್ರೀಮತಿ ಕಂದುಕೂರಿ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳಾ ಜೂನಿಯರ್, ಪದವಿ, ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ತೆಲುಗು ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ): ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. "ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್" ಎಂಬುವರು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಮೆಟ್ಕಾಲ್ಫ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಡಿವಿ ಬಾಪಿರಾಜು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಗೋದಾವರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (GIET): ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (RIET) ಆಚಾರ್ಯ ಎನ್.ಜಿ. ರಂಗ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಡಾ. ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಂ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿ.ಎಂ.ಆರ್. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಸುಬ್ಬರಾಯದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೊಂಡ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಿ. ಟಿ. ಆರ್. ಐ === ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಂಬಾಕು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CTRI): [[ತಂಬಾಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಂಬಾಕು ಕೃಷಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಹರಡಿತು. == ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == * [[ ಎಪಿ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]]: ಪೇಪರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ * ವಿಜ್ಜೇಶ್ವರಂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. ONGC (ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಗಮ) (ನವರತ್ನ) ತನ್ನ ಕೃಷ್ಣಾ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಯೋಜನೆಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸದರ್ನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಂದು ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ * ಹೊರಿಕಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಧವಳೇಶ್ವರಂಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. * ಕಡಿಯಂ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ - ಕಡಿಯಂ * ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಸ್ಯ ನರ್ಸರಿಗಳು - ಕಡಿಯಾಪುಲಂಕ * ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಜೇಗುರುಪಾಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ - ಜೇಗುರುಪಾಡು * ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಹಕಾರಿ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್- ಲಾಲಚೆರುವು * ಸರ್ವರಾಯ ಶುಗರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, (ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್)-ವೇಮಗಿರಿ * ನೈಲೋಫಿಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಗುಂಡುವಾರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿ. ಕಾರ್ಖಾನೆ - ಧವಲೇಶ್ವರಂ * ಗೋದಾವರಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಪಿಡಿಂಗೋಯಿ * ರತ್ನಂ ಬಾಲ್ ಪೆನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ == 93.5&nbsp;MHz (Red.FM) ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಎಫ್‌ ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ''ದುರ್ಗಾ ಸಿನೆಟೌನ್ ಅನ್ನು'' ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಡಮರ್ತಿ ಸೂರಯ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. === ಕಲೆ === ಇಲ್ಲಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ, ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ'', ''ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ'', ''ಕಥಿಯಾವಾರ್'', [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಕುರಿತ ''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ರಾಗೋದ್ಯಮ್'' ಮತ್ತು [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರ]] ಕುರಿತ ''ನಂದಿ ಪೂಜೆ'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 August 2015 |title=Damerla Rama Rao Art Gallery: a picture of neglect |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/damerla-rama-rao-art-gallery-a-picture-of-neglect/article7523945.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> === ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರ === ಪುಷ್ಕರ: ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುಷ್ಕರಗಳು' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಪುಷ್ಕರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರದಿಯಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Godavari Pushkaralu 2 |url=http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520233603/http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |archive-date=2016-05-20 |access-date=2 July 2016 |website=godavaripushkaralu.co.in}}</ref> ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಕೋಟಿ ಲಿಂಗ ಘಾಟ್'' ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 February 2016 |title=Iconic Kotilingala Ghat loses its sheen |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/iconic-kotilingala-ghat-loses-its-sheen/article8293818.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[దస్త్రం:Godavari_matha_statue.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಯ]] ಪ್ರತಿಮೆ.]] [[దస్త్రం:Rajamahendravaram_ghats.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಘಾಟ್‌ಗಳು]] === ಗೋದಾವರಿ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ === ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಗರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು]] ಕೋಟಗುಮ್ಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಕುಂಭ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಟನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆನಕಟ್ಟಾ === ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ‌೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. === ರಾಳ್ಲಬಂಡಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಗರದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಉದ್ಯೋಗಿ ಪೆದ್ದಿಂಟಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಯವರು, [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ === {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి కేంద్ర కారాగారం}} ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮೂರು ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಕೊರೆದು, ಬೇಕಾದಾಗ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳು ೧೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೦ ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಎದುರು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಅಪ್ಸರಾ ಹೋಟಲ್ ಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಉಪ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಚೇರಿಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್ಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಡಿಐಜಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿವೆ), ಇದು ಗಜಪತಿಗಳ ರಾಜ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಈ ಜೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲುವೆಯ ಹಾದಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ರಿಂದ, ಈ ಜೈಲಿಗೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೩೫ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಜೈಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು. ಕಂಬದ ಕೆರೆಯಿಂದ ವೈ-ಜಂಕ್ಷನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು) ಎದುರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು ತಲುಪಬಹುದು. === ದೇವಾಲಯಗಳು === === ಶ್ಯಾಮಲಾಂಬ (ಸೋಮಲಮ್ಮ ಗುಡಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸೋಮಲಮ್ಮ ದೇವಿಯನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದೇವತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ಯಾಮಲಾ ನಗರ (ಕೊತ್ತಪೇಟ) ದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೇಸರಿ, ಅರಿಸಿನದ ನೀರು, ಬೇವಿನಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆಯಾಗುವಾಗ, ಜನರು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಮಲಮ್ಮಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ದೇವಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಅವಳ ತವರುಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವಿಯ ತಂಗಿಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಲ್ಲಮಾರಮ್ಮ, ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮ, ಗಂಟಾಲಮ್ಮ, ಪುಂತಲಮ್ಮ, ಗಂಗಾಳಮ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಗೆ ಬಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು, ದೇವಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆನಪರ್ತಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಮಲ, ಗುಡಿಯಲ್ಲಿನ ೧೨ ಕಂಬಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿವೆ. [[దస్త్రం:Uma_Markandeya_Swamy_Temple_Gopuram.jpg|thumb| ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] === ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಮೃಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮರುದಾವತಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯದ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಯಮನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ, ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1000 ಚದರ ಗಜಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರೇಡ್-I ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[దస్త్రం:Sri_Sarangadhareswara_Swamy_Temple.jpg|thumb| ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾ]] === ಶ್ರೀ ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೊರುಕೊಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೆಂಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರಂಗಧರ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಧರನ ನಡುವೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ಸಾರಂಗಧರನ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಘನಾಧ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾರಂಗಧರನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪೂರ್ಣದೇಹಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. [[దస్త్రం:Shri_Mahakaleshwara_temple_in_Rajahmundry.jpg|thumb| '''ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,''' ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] === ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=రెండో ఉజ్జయిని.. రాజమహేంద్రవరం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/first-mahakaleshwar-temple-south-rajamahendravaram-1452823 |access-date=2023-09-10 |website=Sakshi |language=te}}</ref> ಇದು ಎರಡನೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಪಗಲು ವೆಂಕಟ್ ರಾವ್. ಈ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೬೪ ಉಪಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ರಾಜಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜಗೋಪುರವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳಿವೆ, <ref>{{Cite web |title=Women too to take part in Bhasma Abhishekam in newly-built Sri Mahakaleshwar temple in Andhra |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/02/women-too-to-take-part-in-bhasma-abhishekam-in-newly-built-sri-mahakaleshwar-temple-in-andhra-2437061.html |access-date=2023-09-10 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === [[దస్త్రం:Sri_Uma_Kotilingeswara_Swamy_Temple_at_Kotilingala_Revu.jpg|thumb| ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ದತ್ತ ಮುಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೌತಮಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. * ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮ ಸಮೇತ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸಮೇತ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. * ಆರ್ಯಪುರಂನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಅನ್ನವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ === [[దస్త్రం:Aalaya_nruthya_kalaxetram.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನೃತ್ಯರಂಗದ ನೃತ್ಯವಿಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಮರಣಿಕೆ.]] [[దస్త్రం:Telugu_talli_statue_saraswati_ghat.jpg|thumb| ಸರಸ್ವತಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಲುಗು ತಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ನೃತ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ: ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದ್ಯಾನವನ * ಸೈನಿಕರ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲಾಲಾ ಚೆರುವು: [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. == ಗಣ್ಯರು == ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟು ಆದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅಲಿ (ನಟ) ಕಲ್ಲೂರಿ ವೆಂಕಟ ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕುಂದೂರಿ ಈಶ್ವರದತ್ತು ಕೋಕಾ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಗರಿಕಪಾಟಿ ರಾಜಾರಾವ್ ಗರಿಮೆಳ್ಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್ ಟಂಗುಟೂರಿ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮಾರಾವು ವರದಾ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಮಾದೇಟಿ ರಾಜಾಜಿ ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನೇದುನೂರಿ ಗಂಗಾಧರಂ ನ್ಯಾಪತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂತುಲು ಭಮಿಡಿಪಾಟಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮಧಿರ ಸುಬ್ಬನ್ನ ದೀಕ್ಷಿತುಲು ಮಲ್ಲಂಪಲ್ಲಿ ಶರಭೇಶ್ವರ ಶರ್ಮ ಟಿ.ರಾಘವಾಚಾರಿ ಸಪ್ಪಾ ದುರ್ಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಜಯಪ್ರದ ಅರಸಿಶ್ರೀ * ಗಂಧಮ್ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು: ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆದನಂದಿಪಾಡು ಬಳಿಯ ಪುಸುಲಗ್ರಾಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ದುಮ್ಮುಗುಡೆಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗೋದಾವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವ್ವಿಡಿ ಲಿಂಗರಾಜು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗಿ ಸೇರಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ಘಾಟ್ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ' ವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸಣ್ಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋದಾವರಿ ಘಾಟ್‌ಗೆ "ಗಂಧಂ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು ಘಾಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * ಈಶ್ವರ ವರಾಹ ನರಸಿಂಹಂ: ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೬೯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಲೋಪವಾಗದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಶ, ಕೇನ, ಕಟ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ, ಮನಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತವಾದ, ನಿರುಕ್ತ ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಮಾಲಾ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == '''ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು/ಜರ್ನಲ್ ಗಳು :''' == ಕಲೆಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಹಂಗ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾಣಿ - ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ತನಿಖಾ ಮಾಸಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ. == ದೃಶ್ಯಾವಳಿ == <gallery widths="200" perrow="4"> దస్త్రం:Rajahmundry_Airport_1.jpg|alt=విమానాశ్రయం| ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ దస్త్రం:Devi_chowk2.JPG|alt=దేవీ చౌక్ కూడలి| ದೇವಿ ಚೌಕ್ దస్త్రం:Rjy_Municipal_corporation_office.jpg|alt=రాజమహేంద్రవరం నగరపాలక సంస్థ కార్యాలయం| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿ దస్త్రం:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg|alt=మొదటి, రెండవ వంతెనలు| ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೇತುವೆಗಳು దస్త్రం:Rail_Cum_Road_Bridge_on_Godavari_at_Rajahmundry.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన| ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್‌ ಡೆಕರ್ ಸೇತುವೆ దస్త్రం:Rjy_city_view_from_rail_cum_road_bridge.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన మీద నుండి రాజమండ్రి నగర దృశ్యం| ರೈಲು - ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ನೋಟ. దస్త్రం:Rjy_rajarajanaderna.JPG|alt=పుష్కర ఘాట్ కి ఎదురుగా ఉన్న రాజరాజనరేంద్రుడు విగ్రహం| ಪುಷ್ಕರ್ ಘಾಟ್‌ನ ಎದುರಿನ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] jrhe7b7s72qhgccnqswxm10prs4xxk6 1434270 1434269 2026-10-24T16:08:58Z Cmariejoseph 913 /* ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು */ 1434270 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ರಾಜಮಂಡ್ರಿ |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nickname:<div class="ib-settlement-nickname nickname">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[దస్త్రం:India_Andhra_Pradesh_location_map_(current).svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|రాజమహేంద్రవరం is located in ఆంధ్రప్రదేశ్]]<div class="od notheme" style="top:35.062%;left:62.02%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[దస్త్రం:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|రాజమహేంద్రవరం]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:12}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೇಶ | class="infobox-data" |ಭಾರತ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ರಾಜ್ಯ | class="infobox-data" |ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಸ್ಥಾಪಕ | class="infobox-data" |ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಸರ್ಕಾರ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಸ್ಥಳೀಯಸಂಸ್ಥೆ | class="infobox-data agent" |ಬೃಹತ್‌ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (GRMC)<br /><br />ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಅರ್ಬನ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ(RUDA) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಶಾಸಕ | class="infobox-data" |ಆದಿರೆಡ್ಡಿ ಭವಾನಿ‌ - ಪಟ್ಟಣ, ಗೋರಂಟ್ಲ ಬುಚ್ಚಯ್ಯ - ಗ್ರಾಮಾಂತರ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | class="infobox-data" |ಮಾರ್ಗಾನಿ ಭರತ್ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Area<div class="ib-settlement-fn"><ref name="civicbody" /></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೪೪.೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.<sup>2</sup> (೧೭.೧೮&nbsp;ಚ.&nbsp;ಮೈ) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಎತ್ತರ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೧೪&nbsp;మీ (೪೬46&nbsp;ಅಡಿ.) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(೨೦೧೧)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೩,೭೬,೩೩೩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೪,೭೬,೮೭೩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಭಾಷೆ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಅಧಿಕೃತ | class="infobox-data" |ತೆಲುಗು |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಸಮಯ ವಲಯ]] | class="infobox-data" |[[ಯುಟಿಸಿ+5:30|UTC+5:30]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಅಂಚೆ ಕೋಡ್]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">‌೫೩೩ ೧xx</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | class="infobox-data" | +91-883 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | class="infobox-data" |AP-05 (ಹಿಂದೆ)<br /><br /> AP-39 (೨೦೧೯ರ ಜನವರಿ ೩೦ರ ತರುವಾಯ) |} '''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ''' (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಪೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಬಳಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ, ಮುಖಜಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Staff Reporter |date=2015-10-17 |title=Rajahmundry is now 'Rajamahendravaram' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |access-date=2020-07-26 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಆದಿಕವಿ [[ನನ್ನಯ]] ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವಿವಿಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="profile0">{{Cite web |title=Introductory |url=http://rajahmundrycorporation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051920/http://rajahmundrycorporation.org/ |archive-date=2014-09-04 |access-date=3 September 2014 |website= |publisher=Rajahmundry Municipal Corporation}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Chalukya_vaibhavam.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವು ಈ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Railway_station_01.JPG|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು === ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಅಮ್ಮರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೧೯-೯೩೪) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೨೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=19th century coins unearthed from an Andhra Pradesh temple |url=https://www.ndtv.com/south/19th-century-coins-unearthed-from-an-andhra-pradesh-temple-533445 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajahmundry to get back it's &#91;sic&#93; original name |url=http://www.metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215112330/http://metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |archive-date=2015-12-15 |access-date=2022-07-10}}</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=5 July 2011 |title=All eyes on Rajahmundry central jail land |url=https://www.news18.com/news/india/all-eyes-on-rajahmundry-central-jail-land-381626.html |website=News18}}</ref> ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು, ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು, ಗಜಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು, ನಿಜಾಮರು, ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಆಳಿದರು. <ref name="history">{{Cite web |title=1000+ Years History (Since 919 AD) |url=http://www.rajahmundry.net/history.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014151224/http://www.rajahmundry.net/history.aspx |archive-date=14 October 2008 |access-date=22 October 2008 |website=History of Rajahmundry |publisher=Rajahmundry.net}}</ref> ತೆಲುಗು ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ "ರುದ್ರಪದಮು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಪಾದವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ರುದ್ರಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮ I ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೯೨-೯೨೨ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>K. Mallikharjunarao,''Recent Archaeological Finds at Rajahmundry – A Critical Study'' (Journal of the Andhra Historical Research Society)</ref><ref>https://www.jstor.org/stable/44139330</ref> ಆದರೆ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. <ref>[jstor.org]</ref> ಉಲುಘ್ ಖಾನ್ (ನಂತರದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಒರುಗಲ್ಲು (ವಾರಂಗಲ್) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೂ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುಮಾಯೂನ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಾಕತೀಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಪ್ರೋಲಯ ವೇಮ ರೆಡ್ಡಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ನಗರವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಕಲದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದುದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗ್ರಂಥಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref> [en.wikisource.org] H. Morris, ''Godavari District Manual'' (Madras Presidency records)</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ (ತಾಳಿಕೋಟೆ) ಕಾಳಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಸುಲ್ತಾನನು ನಿಡದವೋಲ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸೇನೆ ರಾಜನಗರಂ, ಪೆದ್ದಾಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೭೧-೭೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref>[en.wikipedia.org]</ref> ಏನುಗುಲ ವೀರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಬಳಿಯ ವಡಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರಂತೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=ఏనుగుల |first=వీరాస్వామయ్య |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372407 |title=కాశీ యాత్రా చరిత్ర |year=1941}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Rail_bridge_godavari.jpg|alt=|thumb|220x220px| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ]] ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೭೬,೩೩೩. ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ಒಟ್ಟು ೩,೧೫,೨೫೧ - ಪುರುಷರು ೧,೫೮,೪೫೪ - ಮಹಿಳೆಯರು ೧,೫೬,೭೯೭ == ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:కోటిపల్లి_బస్సు_స్టేషను_.jpg|alt=|right|230x230px]] [[ಚಿತ್ರ:Paul_chowk_kamdukuri_veeresalingam.JPG|right|thumb| ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಜೆಟ್ಟಿ ಟವರ್‌ಗಳು, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು, [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಟಿ.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ರಾಮರಾವ್]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮೇ 6, 1929 ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. === ಇನ್ನೀಸ್‌ ಪೇಟೆ === ಇದನ್ನು ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ನಿಸಿನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇನ್ನೀಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಇವೆ. ೧೯೧೦ ರಿಂದ, ಇನ್ನಿಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಲ್ಕಾಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ === ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಆಲ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆ === ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸರು ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆಯು ಕೋರುಕೊಂಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟಿ. ಬಿ. ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ - ಕ್ವಾರಿಯ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರು ಟಿ.ಬಿ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ಆರ್ಯಪುರಂ === ೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ೧೩೦ ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬೀದಿಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ತೊಂಬತ್ತು ಜನರು ಪೂಜಾರಿಗಳು. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಯಪುರಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯಪುರಂ ಅನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಎ. ಬಿ. ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರು ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಬೀದಿಯ ಹೆಸರು ಎ.ಬಿ.ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಬೀದಿ. ಮುಂದೆ ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮ ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಂಕಾಯಲವಾರಿ ಬೀದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆರ್ಯಪುರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. === ಸೀತಂಪೇಟೆ === ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಂಡ್ರೇಗುಲ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ''ಸೀತೆಯ'' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಂಪೇಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇತ್ತು, ಅದನ್ನು ಸೀತಮ್ಮ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೀತಂಪೇಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವತಾರ್ ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯ ಗುಮ್ಮಿಡಾಲವಾರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ೧೯೫೩, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. === ಜಾಂಪೇಟೆ === ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಕಾರರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗೌವ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಎಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನೆ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಜಾಂಪೇಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಗ್ಗವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜವಳಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರ ಕೇಸರಿ ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜಾಂಪೇಟ್‌ ಕೂಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆ === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. === ನಾಗುಲಚೆರುವು === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಗಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜನಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದ ನಾಗುಲ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪೋತುಲ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ''ಸುರಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮಜಿಗ್ಯಾ'' ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಂಗರಾಜುಪೇಟೆ === ೧೮೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೊಂಧಿಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ರತ್ನಂ ಕಲಾಲು (ರತ್ನದ ಪೆನ್ನುಗಳು)''' ಉದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವೀರಭದ್ರಪುರಂ === ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ದುವ್ವೂರಿ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಬಗಳ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಯ ತನ್ನ ೧೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಗಸರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರಪುರಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗಿನ ಸುಭಾಷ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಾದೃೂ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ಕಂಬಗಳಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಆಯಕರ್ ಭವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕೂಡುಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಎಂಬುವನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಅವರ ನಿವಾಸವು ಈಗ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. === ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮೈದಾನ === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ. ಎಸ್‌. ರಾಜು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜೋಸುಲ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟನು. === ಮೆರಕ ಬೀದಿ === ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದ ನಂತರ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಭವನವು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಲಸಿಗರು ತೆಲುಗು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂದುಲ, ಪೋತುಲ, ಮುತ್ತಂಗಿ, ಕತ್ತುಲ, ಯರ್ರಾ, ನರ್ರಾ, ನೀಲಂ, ಕಂಚುಮೃತಿ, ನಡಿಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಯಪುನಂದ. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಈ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ. ವೇಣು ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಈ ಬೀದಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬೀದಿಗೆ ಮೆರಕಬೀದಿ ಅಂದರೆ "ತೇರುಬೀದಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. === ಶ್ರದ್ಧನಾನಂದ ಘಾಟ್ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಪತ್ರಿಕೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಘಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಾಟ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇತ್ತು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು, ತೆನ್ನೇಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥಂ, ಕಳಾ ವೆಂಕಟ ರಾವ್ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು === [[ಚಿತ್ರ:Mruthyunjayudu_statue_Fort_gate.jpg|right|thumb| ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕೋಟ ಗುಮ್ಮಂ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ಈಗ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜಂತಾ ಹೋಟೆಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೋಟಾ ಗುಮ್ಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು೮ ರಿಂದ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕಂದಕ (ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ) ಬೀದಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ತೋಡಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ೨೦ ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ೧೮೯೭-೧೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರ ಮಗಳ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. === ಕಂಬಮ್ ಚತ್ರ, ಕಂಬದ ಕೆರೆ === ಶ್ರಾದ್ಧ ತಿಥಿ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಚತ್ರವನ್ನು ೧೮೪೫-೧೮೫೦ ರ ನಡುವೆ ಕಂಬಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ಪಂತುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆರೆ ಅಗೆತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಈ ಚತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರಂಥೆ. ಈಗ ಚತ್ರ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. == ಆಡಳಿತ == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ {{Convert|44.50|km2|mi2|abbr=on}} . <ref name="census">{{Cite web |title=District Census Handbook – East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |access-date=6 November 2015 |website=Census of India |page=3,16–17 |format=PDF}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి_లో_రవాణా}} === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === [[దస్త్రం:Rajahmundry_bus_complex.JPG|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಈ ನಗರವು [[ಚೆನ್ನೈ]] [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಿಸ್ ಆಟೋಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಬಸ್ ನಿಲಯಂ, ಗೋಕವರಂ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. === ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ === [[దస్త్రం:New_godavari_stn.JPG|right|thumb| ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[దస్త్రం:Rajahmundry_railway_station1.jpg|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿ [[ಚೆನ್ನೈ]] - [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯು ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ( ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ ) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡನೇ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್‌ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ‌೧೯೯೦-೧೯೯೫ರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. === ವಿಮಾನ ಸೌಕರ್ಯ === ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರಪೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ನದಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಪಿಬೆಟ್ಟ, [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಸೀಮಾಗಳಿಗೆ ಲಾಂಜ್ ದೋಣಿಗಳಿವೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತೆಲುಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದರ ಶಾಖೆಯು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿ ಕವಿ ನನ್ನಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ಶ್ರೀಮತಿ ಕಂದುಕೂರಿ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳಾ ಜೂನಿಯರ್, ಪದವಿ, ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ತೆಲುಗು ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ): ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. "ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್" ಎಂಬುವರು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಮೆಟ್ಕಾಲ್ಫ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಡಿವಿ ಬಾಪಿರಾಜು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಗೋದಾವರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (GIET): ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (RIET) ಆಚಾರ್ಯ ಎನ್.ಜಿ. ರಂಗ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಡಾ. ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಂ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿ.ಎಂ.ಆರ್. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಸುಬ್ಬರಾಯದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೊಂಡ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಿ. ಟಿ. ಆರ್. ಐ === ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಂಬಾಕು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CTRI): [[ತಂಬಾಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಂಬಾಕು ಕೃಷಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಹರಡಿತು. == ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == * [[ ಎಪಿ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]]: ಪೇಪರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ * ವಿಜ್ಜೇಶ್ವರಂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. ONGC (ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಗಮ) (ನವರತ್ನ) ತನ್ನ ಕೃಷ್ಣಾ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಯೋಜನೆಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸದರ್ನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಂದು ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ * ಹೊರಿಕಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಧವಳೇಶ್ವರಂಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. * ಕಡಿಯಂ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ - ಕಡಿಯಂ * ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಸ್ಯ ನರ್ಸರಿಗಳು - ಕಡಿಯಾಪುಲಂಕ * ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಜೇಗುರುಪಾಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ - ಜೇಗುರುಪಾಡು * ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಹಕಾರಿ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್- ಲಾಲಚೆರುವು * ಸರ್ವರಾಯ ಶುಗರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, (ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್)-ವೇಮಗಿರಿ * ನೈಲೋಫಿಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಗುಂಡುವಾರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿ. ಕಾರ್ಖಾನೆ - ಧವಲೇಶ್ವರಂ * ಗೋದಾವರಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಪಿಡಿಂಗೋಯಿ * ರತ್ನಂ ಬಾಲ್ ಪೆನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ == 93.5&nbsp;MHz (Red.FM) ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಎಫ್‌ ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ''ದುರ್ಗಾ ಸಿನೆಟೌನ್ ಅನ್ನು'' ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಡಮರ್ತಿ ಸೂರಯ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. === ಕಲೆ === ಇಲ್ಲಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ, ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ'', ''ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ'', ''ಕಥಿಯಾವಾರ್'', [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಕುರಿತ ''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ರಾಗೋದ್ಯಮ್'' ಮತ್ತು [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರ]] ಕುರಿತ ''ನಂದಿ ಪೂಜೆ'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 August 2015 |title=Damerla Rama Rao Art Gallery: a picture of neglect |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/damerla-rama-rao-art-gallery-a-picture-of-neglect/article7523945.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> === ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರ === ಪುಷ್ಕರ: ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುಷ್ಕರಗಳು' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಪುಷ್ಕರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರದಿಯಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Godavari Pushkaralu 2 |url=http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520233603/http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |archive-date=2016-05-20 |access-date=2 July 2016 |website=godavaripushkaralu.co.in}}</ref> ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಕೋಟಿ ಲಿಂಗ ಘಾಟ್'' ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 February 2016 |title=Iconic Kotilingala Ghat loses its sheen |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/iconic-kotilingala-ghat-loses-its-sheen/article8293818.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[దస్త్రం:Godavari_matha_statue.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಯ]] ಪ್ರತಿಮೆ.]] [[దస్త్రం:Rajamahendravaram_ghats.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಘಾಟ್‌ಗಳು]] === ಗೋದಾವರಿ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ === ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಗರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು]] ಕೋಟಗುಮ್ಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಕುಂಭ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಟನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆನಕಟ್ಟಾ === ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ‌೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. === ರಾಳ್ಲಬಂಡಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಗರದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಉದ್ಯೋಗಿ ಪೆದ್ದಿಂಟಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಯವರು, [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ === {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి కేంద్ర కారాగారం}} ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮೂರು ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಕೊರೆದು, ಬೇಕಾದಾಗ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳು ೧೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೦ ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಎದುರು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಅಪ್ಸರಾ ಹೋಟಲ್ ಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಉಪ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಚೇರಿಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್ಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಡಿಐಜಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿವೆ), ಇದು ಗಜಪತಿಗಳ ರಾಜ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಈ ಜೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲುವೆಯ ಹಾದಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ರಿಂದ, ಈ ಜೈಲಿಗೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೩೫ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಜೈಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು. ಕಂಬದ ಕೆರೆಯಿಂದ ವೈ-ಜಂಕ್ಷನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು) ಎದುರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು ತಲುಪಬಹುದು. === ದೇವಾಲಯಗಳು === === ಶ್ಯಾಮಲಾಂಬ (ಸೋಮಲಮ್ಮ ಗುಡಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸೋಮಲಮ್ಮ ದೇವಿಯನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದೇವತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ಯಾಮಲಾ ನಗರ (ಕೊತ್ತಪೇಟ) ದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೇಸರಿ, ಅರಿಸಿನದ ನೀರು, ಬೇವಿನಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆಯಾಗುವಾಗ, ಜನರು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಮಲಮ್ಮಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ದೇವಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಅವಳ ತವರುಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವಿಯ ತಂಗಿಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಲ್ಲಮಾರಮ್ಮ, ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮ, ಗಂಟಾಲಮ್ಮ, ಪುಂತಲಮ್ಮ, ಗಂಗಾಳಮ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಗೆ ಬಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು, ದೇವಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆನಪರ್ತಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಮಲ, ಗುಡಿಯಲ್ಲಿನ ೧೨ ಕಂಬಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿವೆ. [[దస్త్రం:Uma_Markandeya_Swamy_Temple_Gopuram.jpg|thumb| ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] === ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಮೃಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮರುದಾವತಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯದ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಯಮನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ, ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1000 ಚದರ ಗಜಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರೇಡ್-I ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[దస్త్రం:Sri_Sarangadhareswara_Swamy_Temple.jpg|thumb| ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾ]] === ಶ್ರೀ ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೊರುಕೊಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೆಂಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರಂಗಧರ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಧರನ ನಡುವೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ಸಾರಂಗಧರನ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಘನಾಧ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾರಂಗಧರನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪೂರ್ಣದೇಹಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. [[దస్త్రం:Shri_Mahakaleshwara_temple_in_Rajahmundry.jpg|thumb| '''ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,''' ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] === ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=రెండో ఉజ్జయిని.. రాజమహేంద్రవరం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/first-mahakaleshwar-temple-south-rajamahendravaram-1452823 |access-date=2023-09-10 |website=Sakshi |language=te}}</ref> ಇದು ಎರಡನೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಪಗಲು ವೆಂಕಟ್ ರಾವ್. ಈ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೬೪ ಉಪಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ರಾಜಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜಗೋಪುರವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳಿವೆ, <ref>{{Cite web |title=Women too to take part in Bhasma Abhishekam in newly-built Sri Mahakaleshwar temple in Andhra |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/02/women-too-to-take-part-in-bhasma-abhishekam-in-newly-built-sri-mahakaleshwar-temple-in-andhra-2437061.html |access-date=2023-09-10 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === [[దస్త్రం:Sri_Uma_Kotilingeswara_Swamy_Temple_at_Kotilingala_Revu.jpg|thumb| ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ದತ್ತ ಮುಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೌತಮಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. * ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮ ಸಮೇತ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸಮೇತ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. * ಆರ್ಯಪುರಂನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಅನ್ನವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ === [[దస్త్రం:Aalaya_nruthya_kalaxetram.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನೃತ್ಯರಂಗದ ನೃತ್ಯವಿಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಮರಣಿಕೆ.]] [[దస్త్రం:Telugu_talli_statue_saraswati_ghat.jpg|thumb| ಸರಸ್ವತಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಲುಗು ತಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ನೃತ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ: ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದ್ಯಾನವನ * ಸೈನಿಕರ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲಾಲಾ ಚೆರುವು: [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. == ಗಣ್ಯರು == ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟು ಆದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅಲಿ (ನಟ) ಕಲ್ಲೂರಿ ವೆಂಕಟ ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕುಂದೂರಿ ಈಶ್ವರದತ್ತು ಕೋಕಾ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಗರಿಕಪಾಟಿ ರಾಜಾರಾವ್ ಗರಿಮೆಳ್ಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್ ಟಂಗುಟೂರಿ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮಾರಾವು ವರದಾ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಮಾದೇಟಿ ರಾಜಾಜಿ ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನೇದುನೂರಿ ಗಂಗಾಧರಂ ನ್ಯಾಪತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂತುಲು ಭಮಿಡಿಪಾಟಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮಧಿರ ಸುಬ್ಬನ್ನ ದೀಕ್ಷಿತುಲು ಮಲ್ಲಂಪಲ್ಲಿ ಶರಭೇಶ್ವರ ಶರ್ಮ ಟಿ.ರಾಘವಾಚಾರಿ ಸಪ್ಪಾ ದುರ್ಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಜಯಪ್ರದ ಅರಸಿಶ್ರೀ * ಗಂಧಮ್ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು: ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆದನಂದಿಪಾಡು ಬಳಿಯ ಪುಸುಲಗ್ರಾಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ದುಮ್ಮುಗುಡೆಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗೋದಾವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವ್ವಿಡಿ ಲಿಂಗರಾಜು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗಿ ಸೇರಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ಘಾಟ್ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ' ವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸಣ್ಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋದಾವರಿ ಘಾಟ್‌ಗೆ "ಗಂಧಂ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು ಘಾಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * ಈಶ್ವರ ವರಾಹ ನರಸಿಂಹಂ: ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೬೯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಲೋಪವಾಗದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಶ, ಕೇನ, ಕಟ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ, ಮನಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತವಾದ, ನಿರುಕ್ತ ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಮಾಲಾ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == '''ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು/ಜರ್ನಲ್ ಗಳು :''' == ಕಲೆಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಹಂಗ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾಣಿ - ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ತನಿಖಾ ಮಾಸಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ. == ದೃಶ್ಯಾವಳಿ == <gallery widths="200" perrow="4"> దస్త్రం:Rajahmundry_Airport_1.jpg|alt=విమానాశ్రయం| ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ దస్త్రం:Devi_chowk2.JPG|alt=దేవీ చౌక్ కూడలి| ದೇವಿ ಚೌಕ್ దస్త్రం:Rjy_Municipal_corporation_office.jpg|alt=రాజమహేంద్రవరం నగరపాలక సంస్థ కార్యాలయం| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿ దస్త్రం:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg|alt=మొదటి, రెండవ వంతెనలు| ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೇತುವೆಗಳು దస్త్రం:Rail_Cum_Road_Bridge_on_Godavari_at_Rajahmundry.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన| ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್‌ ಡೆಕರ್ ಸೇತುವೆ దస్త్రం:Rjy_city_view_from_rail_cum_road_bridge.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన మీద నుండి రాజమండ్రి నగర దృశ్యం| ರೈಲು - ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ನೋಟ. దస్త్రం:Rjy_rajarajanaderna.JPG|alt=పుష్కర ఘాట్ కి ఎదురుగా ఉన్న రాజరాజనరేంద్రుడు విగ్రహం| ಪುಷ್ಕರ್ ಘಾಟ್‌ನ ಎದುರಿನ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 2c3bmolou0j2ka8zwa476g9adm55sh5 1434274 1434270 2026-10-24T16:37:41Z Cmariejoseph 913 1434274 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ರಾಜಮಂಡ್ರಿ |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nickname:<div class="ib-settlement-nickname nickname">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[ಚಿತ್ರ:India_Andhra_Pradesh_location_map_(current).svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|రాజమహేంద్రవరం is located in ఆంధ్రప్రదేశ్]]<div class="od notheme" style="top:35.062%;left:62.02%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ಚಿತ್ರ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|రాజమహేంద్రవరం]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:12}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೇಶ | class="infobox-data" |ಭಾರತ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ರಾಜ್ಯ | class="infobox-data" |ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಸ್ಥಾಪಕ | class="infobox-data" |ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ |- class="mergedtoprow" ! colspan="1" class="infobox-header" |ಸರ್ಕಾರ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಸ್ಥಳೀಯಸಂಸ್ಥೆ | class="infobox-data agent" |ಬೃಹತ್‌ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (GRMC)<br /><br />ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಅರ್ಬನ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (RUDA) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಶಾಸಕ | class="infobox-data" |ಆದಿರೆಡ್ಡಿ ಭವಾನಿ‌ - ಪಟ್ಟಣ, ಗೋರಂಟ್ಲ ಬುಚ್ಚಯ್ಯ - ಗ್ರಾಮಾಂತರ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | class="infobox-data" |ಮಾರ್ಗಾನಿ ಭರತ್ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<div class="ib-settlement-fn"><ref name="civicbody" /></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೪೪.೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.<sup>2</sup> (೧೭.೧೮&nbsp;ಚ.&nbsp;ಮೈ) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಎತ್ತರ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೧೪&nbsp;ಮೀ. (೪೬&nbsp;ಅಡಿ.) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(೨೦೧೧)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೩,೭೬,೩೩೩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೪,೭೬,೮೭೩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಭಾಷೆ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಅಧಿಕೃತ | class="infobox-data" |ತೆಲುಗು |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಸಮಯ ವಲಯ]] | class="infobox-data" |[[ಯುಟಿಸಿ+5:30|UTC+5:30]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಅಂಚೆ ಕೋಡ್]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">‌೫೩೩ ೧xx</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | class="infobox-data" | +91-883 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | class="infobox-data" |AP-05 (ಹಿಂದೆ)<br /><br /> AP-39 (೨೦೧೯ರ ಜನವರಿ ೩೦ರ ತರುವಾಯ) |} '''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ''' (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಪೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಬಳಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ, ಮುಖಜಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Staff Reporter |date=2015-10-17 |title=Rajahmundry is now 'Rajamahendravaram' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |access-date=2020-07-26 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಆದಿಕವಿ [[ನನ್ನಯ]] ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವಿವಿಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="profile0">{{Cite web |title=Introductory |url=http://rajahmundrycorporation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051920/http://rajahmundrycorporation.org/ |archive-date=2014-09-04 |access-date=3 September 2014 |website= |publisher=Rajahmundry Municipal Corporation}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Chalukya_vaibhavam.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವು ಈ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Railway_station_01.JPG|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು === ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಅಮ್ಮರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೧೯-೯೩೪) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೨೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=19th century coins unearthed from an Andhra Pradesh temple |url=https://www.ndtv.com/south/19th-century-coins-unearthed-from-an-andhra-pradesh-temple-533445 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajahmundry to get back it's &#91;sic&#93; original name |url=http://www.metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215112330/http://metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |archive-date=2015-12-15 |access-date=2022-07-10}}</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=5 July 2011 |title=All eyes on Rajahmundry central jail land |url=https://www.news18.com/news/india/all-eyes-on-rajahmundry-central-jail-land-381626.html |website=News18}}</ref> ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು, ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು, ಗಜಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು, ನಿಜಾಮರು, ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಆಳಿದರು. <ref name="history">{{Cite web |title=1000+ Years History (Since 919 AD) |url=http://www.rajahmundry.net/history.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014151224/http://www.rajahmundry.net/history.aspx |archive-date=14 October 2008 |access-date=22 October 2008 |website=History of Rajahmundry |publisher=Rajahmundry.net}}</ref> ತೆಲುಗು ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ "ರುದ್ರಪದಮು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಪಾದವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ರುದ್ರಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮ I ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೯೨-೯೨೨ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>K. Mallikharjunarao,''Recent Archaeological Finds at Rajahmundry – A Critical Study'' (Journal of the Andhra Historical Research Society)</ref><ref>https://www.jstor.org/stable/44139330</ref> ಆದರೆ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. <ref>[jstor.org]</ref> ಉಲುಘ್ ಖಾನ್ (ನಂತರದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಒರುಗಲ್ಲು (ವಾರಂಗಲ್) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೂ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುಮಾಯೂನ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಾಕತೀಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಪ್ರೋಲಯ ವೇಮ ರೆಡ್ಡಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ನಗರವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಕಲದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದುದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗ್ರಂಥಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref> [en.wikisource.org] H. Morris, ''Godavari District Manual'' (Madras Presidency records)</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ (ತಾಳಿಕೋಟೆ) ಕಾಳಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಸುಲ್ತಾನನು ನಿಡದವೋಲ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸೇನೆ ರಾಜನಗರಂ, ಪೆದ್ದಾಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೭೧-೭೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref>[en.wikipedia.org]</ref> ಏನುಗುಲ ವೀರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಬಳಿಯ ವಡಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರಂತೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=ఏనుగుల |first=వీరాస్వామయ్య |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372407 |title=కాశీ యాత్రా చరిత్ర |year=1941}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Rail_bridge_godavari.jpg|alt=|thumb|220x220px| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ]] ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೭೬,೩೩೩. ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ಒಟ್ಟು ೩,೧೫,೨೫೧ - ಪುರುಷರು ೧,೫೮,೪೫೪ - ಮಹಿಳೆಯರು ೧,೫೬,೭೯೭ == ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:కోటిపల్లి_బస్సు_స్టేషను_.jpg|alt=|right|230x230px]] [[ಚಿತ್ರ:Paul_chowk_kamdukuri_veeresalingam.JPG|right|thumb| ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಜೆಟ್ಟಿ ಟವರ್‌ಗಳು, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು, [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಟಿ.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ರಾಮರಾವ್]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮೇ 6, 1929 ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. === ಇನ್ನೀಸ್‌ ಪೇಟೆ === ಇದನ್ನು ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ನಿಸಿನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇನ್ನೀಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಇವೆ. ೧೯೧೦ ರಿಂದ, ಇನ್ನಿಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಲ್ಕಾಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ === ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಆಲ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆ === ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸರು ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆಯು ಕೋರುಕೊಂಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟಿ. ಬಿ. ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ - ಕ್ವಾರಿಯ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರು ಟಿ.ಬಿ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ಆರ್ಯಪುರಂ === ೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ೧೩೦ ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬೀದಿಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ತೊಂಬತ್ತು ಜನರು ಪೂಜಾರಿಗಳು. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಯಪುರಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯಪುರಂ ಅನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಎ. ಬಿ. ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರು ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಬೀದಿಯ ಹೆಸರು ಎ.ಬಿ.ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಬೀದಿ. ಮುಂದೆ ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮ ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಂಕಾಯಲವಾರಿ ಬೀದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆರ್ಯಪುರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. === ಸೀತಂಪೇಟೆ === ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಂಡ್ರೇಗುಲ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ''ಸೀತೆಯ'' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಂಪೇಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇತ್ತು, ಅದನ್ನು ಸೀತಮ್ಮ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೀತಂಪೇಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವತಾರ್ ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯ ಗುಮ್ಮಿಡಾಲವಾರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ೧೯೫೩, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. === ಜಾಂಪೇಟೆ === ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಕಾರರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗೌವ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಎಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನೆ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಜಾಂಪೇಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಗ್ಗವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜವಳಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರ ಕೇಸರಿ ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜಾಂಪೇಟ್‌ ಕೂಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆ === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. === ನಾಗುಲಚೆರುವು === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಗಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜನಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದ ನಾಗುಲ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪೋತುಲ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ''ಸುರಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮಜಿಗ್ಯಾ'' ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಂಗರಾಜುಪೇಟೆ === ೧೮೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೊಂಧಿಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ರತ್ನಂ ಕಲಾಲು (ರತ್ನದ ಪೆನ್ನುಗಳು)''' ಉದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವೀರಭದ್ರಪುರಂ === ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ದುವ್ವೂರಿ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಬಗಳ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಯ ತನ್ನ ೧೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಗಸರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರಪುರಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗಿನ ಸುಭಾಷ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಾದೃೂ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ಕಂಬಗಳಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಆಯಕರ್ ಭವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕೂಡುಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಎಂಬುವನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಅವರ ನಿವಾಸವು ಈಗ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. === ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮೈದಾನ === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ. ಎಸ್‌. ರಾಜು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜೋಸುಲ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟನು. === ಮೆರಕ ಬೀದಿ === ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದ ನಂತರ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಭವನವು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಲಸಿಗರು ತೆಲುಗು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂದುಲ, ಪೋತುಲ, ಮುತ್ತಂಗಿ, ಕತ್ತುಲ, ಯರ್ರಾ, ನರ್ರಾ, ನೀಲಂ, ಕಂಚುಮೃತಿ, ನಡಿಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಯಪುನಂದ. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಈ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ. ವೇಣು ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಈ ಬೀದಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬೀದಿಗೆ ಮೆರಕಬೀದಿ ಅಂದರೆ "ತೇರುಬೀದಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. === ಶ್ರದ್ಧನಾನಂದ ಘಾಟ್ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಪತ್ರಿಕೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಘಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಾಟ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇತ್ತು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು, ತೆನ್ನೇಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥಂ, ಕಳಾ ವೆಂಕಟ ರಾವ್ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು === [[ಚಿತ್ರ:Mruthyunjayudu_statue_Fort_gate.jpg|right|thumb| ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕೋಟ ಗುಮ್ಮಂ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ಈಗ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜಂತಾ ಹೋಟೆಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೋಟಾ ಗುಮ್ಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು೮ ರಿಂದ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕಂದಕ (ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ) ಬೀದಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ತೋಡಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ೨೦ ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ೧೮೯೭-೧೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರ ಮಗಳ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. === ಕಂಬಮ್ ಚತ್ರ, ಕಂಬದ ಕೆರೆ === ಶ್ರಾದ್ಧ ತಿಥಿ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಚತ್ರವನ್ನು ೧೮೪೫-೧೮೫೦ ರ ನಡುವೆ ಕಂಬಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ಪಂತುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆರೆ ಅಗೆತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಈ ಚತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರಂಥೆ. ಈಗ ಚತ್ರ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. == ಆಡಳಿತ == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ {{Convert|44.50|km2|mi2|abbr=on}} . <ref name="census">{{Cite web |title=District Census Handbook – East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |access-date=6 November 2015 |website=Census of India |page=3,16–17 |format=PDF}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి_లో_రవాణా}} === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === [[దస్త్రం:Rajahmundry_bus_complex.JPG|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಈ ನಗರವು [[ಚೆನ್ನೈ]] [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಿಸ್ ಆಟೋಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಬಸ್ ನಿಲಯಂ, ಗೋಕವರಂ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. === ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ === [[దస్త్రం:New_godavari_stn.JPG|right|thumb| ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[దస్త్రం:Rajahmundry_railway_station1.jpg|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿ [[ಚೆನ್ನೈ]] - [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯು ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ( ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ ) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡನೇ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್‌ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ‌೧೯೯೦-೧೯೯೫ರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. === ವಿಮಾನ ಸೌಕರ್ಯ === ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರಪೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ನದಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಪಿಬೆಟ್ಟ, [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಸೀಮಾಗಳಿಗೆ ಲಾಂಜ್ ದೋಣಿಗಳಿವೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತೆಲುಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದರ ಶಾಖೆಯು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿ ಕವಿ ನನ್ನಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ಶ್ರೀಮತಿ ಕಂದುಕೂರಿ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳಾ ಜೂನಿಯರ್, ಪದವಿ, ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ತೆಲುಗು ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ): ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. "ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್" ಎಂಬುವರು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಮೆಟ್ಕಾಲ್ಫ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಡಿವಿ ಬಾಪಿರಾಜು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಗೋದಾವರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (GIET): ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (RIET) ಆಚಾರ್ಯ ಎನ್.ಜಿ. ರಂಗ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಡಾ. ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಂ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿ.ಎಂ.ಆರ್. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಸುಬ್ಬರಾಯದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೊಂಡ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಿ. ಟಿ. ಆರ್. ಐ === ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಂಬಾಕು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CTRI): [[ತಂಬಾಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಂಬಾಕು ಕೃಷಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಹರಡಿತು. == ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == * [[ ಎಪಿ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]]: ಪೇಪರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ * ವಿಜ್ಜೇಶ್ವರಂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. ONGC (ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಗಮ) (ನವರತ್ನ) ತನ್ನ ಕೃಷ್ಣಾ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಯೋಜನೆಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸದರ್ನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಂದು ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ * ಹೊರಿಕಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಧವಳೇಶ್ವರಂಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. * ಕಡಿಯಂ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ - ಕಡಿಯಂ * ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಸ್ಯ ನರ್ಸರಿಗಳು - ಕಡಿಯಾಪುಲಂಕ * ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಜೇಗುರುಪಾಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ - ಜೇಗುರುಪಾಡು * ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಹಕಾರಿ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್- ಲಾಲಚೆರುವು * ಸರ್ವರಾಯ ಶುಗರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, (ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್)-ವೇಮಗಿರಿ * ನೈಲೋಫಿಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಗುಂಡುವಾರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿ. ಕಾರ್ಖಾನೆ - ಧವಲೇಶ್ವರಂ * ಗೋದಾವರಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಪಿಡಿಂಗೋಯಿ * ರತ್ನಂ ಬಾಲ್ ಪೆನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ == 93.5&nbsp;MHz (Red.FM) ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಎಫ್‌ ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ''ದುರ್ಗಾ ಸಿನೆಟೌನ್ ಅನ್ನು'' ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಡಮರ್ತಿ ಸೂರಯ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. === ಕಲೆ === ಇಲ್ಲಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ, ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ'', ''ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ'', ''ಕಥಿಯಾವಾರ್'', [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಕುರಿತ ''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ರಾಗೋದ್ಯಮ್'' ಮತ್ತು [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರ]] ಕುರಿತ ''ನಂದಿ ಪೂಜೆ'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 August 2015 |title=Damerla Rama Rao Art Gallery: a picture of neglect |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/damerla-rama-rao-art-gallery-a-picture-of-neglect/article7523945.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> === ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರ === ಪುಷ್ಕರ: ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುಷ್ಕರಗಳು' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಪುಷ್ಕರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರದಿಯಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Godavari Pushkaralu 2 |url=http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520233603/http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |archive-date=2016-05-20 |access-date=2 July 2016 |website=godavaripushkaralu.co.in}}</ref> ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಕೋಟಿ ಲಿಂಗ ಘಾಟ್'' ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 February 2016 |title=Iconic Kotilingala Ghat loses its sheen |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/iconic-kotilingala-ghat-loses-its-sheen/article8293818.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Godavari_matha_statue.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಯ]] ಪ್ರತಿಮೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajamahendravaram_ghats.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಘಾಟ್‌ಗಳು]] === ಗೋದಾವರಿ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ === ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಗರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು]] ಕೋಟಗುಮ್ಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಕುಂಭ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಟನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆನಕಟ್ಟಾ === ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ‌೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. === ರಾಳ್ಲಬಂಡಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಗರದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಉದ್ಯೋಗಿ ಪೆದ್ದಿಂಟಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಯವರು, [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ === ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮೂರು ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಕೊರೆದು, ಬೇಕಾದಾಗ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳು ೧೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೦ ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಎದುರು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಅಪ್ಸರಾ ಹೋಟಲ್ ಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಉಪ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಚೇರಿಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್ಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಡಿಐಜಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿವೆ), ಇದು ಗಜಪತಿಗಳ ರಾಜ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಈ ಜೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲುವೆಯ ಹಾದಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ರಿಂದ, ಈ ಜೈಲಿಗೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೩೫ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಜೈಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು. ಕಂಬದ ಕೆರೆಯಿಂದ ವೈ-ಜಂಕ್ಷನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು) ಎದುರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು ತಲುಪಬಹುದು. === ದೇವಾಲಯಗಳು === === ಶ್ಯಾಮಲಾಂಬ (ಸೋಮಲಮ್ಮ ಗುಡಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸೋಮಲಮ್ಮ ದೇವಿಯನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದೇವತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ಯಾಮಲಾ ನಗರ (ಕೊತ್ತಪೇಟ) ದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೇಸರಿ, ಅರಿಸಿನದ ನೀರು, ಬೇವಿನಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆಯಾಗುವಾಗ, ಜನರು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಮಲಮ್ಮಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ದೇವಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಅವಳ ತವರುಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವಿಯ ತಂಗಿಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಲ್ಲಮಾರಮ್ಮ, ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮ, ಗಂಟಾಲಮ್ಮ, ಪುಂತಲಮ್ಮ, ಗಂಗಾಳಮ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಗೆ ಬಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು, ದೇವಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆನಪರ್ತಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಮಲ, ಗುಡಿಯಲ್ಲಿನ ೧೨ ಕಂಬಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Uma_Markandeya_Swamy_Temple_Gopuram.jpg|thumb| ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] === ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಮೃಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮರುದಾವತಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯದ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಯಮನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ, ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1000 ಚದರ ಗಜಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರೇಡ್-I ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sri_Sarangadhareswara_Swamy_Temple.jpg|thumb| ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾ]] === ಶ್ರೀ ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೊರುಕೊಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೆಂಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರಂಗಧರ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಧರನ ನಡುವೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ಸಾರಂಗಧರನ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಘನಾಧ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾರಂಗಧರನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪೂರ್ಣದೇಹಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Shri_Mahakaleshwara_temple_in_Rajahmundry.jpg|thumb| '''ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,''' ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] === ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=రెండో ఉజ్జయిని.. రాజమహేంద్రవరం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/first-mahakaleshwar-temple-south-rajamahendravaram-1452823 |access-date=2023-09-10 |website=Sakshi |language=te}}</ref> ಇದು ಎರಡನೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಪಗಲು ವೆಂಕಟ್ ರಾವ್. ಈ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೬೪ ಉಪಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ರಾಜಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜಗೋಪುರವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳಿವೆ, <ref>{{Cite web |title=Women too to take part in Bhasma Abhishekam in newly-built Sri Mahakaleshwar temple in Andhra |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/02/women-too-to-take-part-in-bhasma-abhishekam-in-newly-built-sri-mahakaleshwar-temple-in-andhra-2437061.html |access-date=2023-09-10 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Sri_Uma_Kotilingeswara_Swamy_Temple_at_Kotilingala_Revu.jpg|thumb| ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ದತ್ತ ಮುಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೌತಮಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. * ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮ ಸಮೇತ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸಮೇತ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. * ಆರ್ಯಪುರಂನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಅನ್ನವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ === [[ಚಿತ್ರ:Aalaya_nruthya_kalaxetram.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನೃತ್ಯರಂಗದ ನೃತ್ಯವಿಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಮರಣಿಕೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Telugu_talli_statue_saraswati_ghat.jpg|thumb| ಸರಸ್ವತಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಲುಗು ತಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ನೃತ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ: ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದ್ಯಾನವನ * ಸೈನಿಕರ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲಾಲಾ ಚೆರುವು: [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. == ಗಣ್ಯರು == ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟು ಆದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅಲಿ (ನಟ) ಕಲ್ಲೂರಿ ವೆಂಕಟ ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕುಂದೂರಿ ಈಶ್ವರದತ್ತು ಕೋಕಾ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಗರಿಕಪಾಟಿ ರಾಜಾರಾವ್ ಗರಿಮೆಳ್ಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್ ಟಂಗುಟೂರಿ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮಾರಾವು ವರದಾ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಮಾದೇಟಿ ರಾಜಾಜಿ ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನೇದುನೂರಿ ಗಂಗಾಧರಂ ನ್ಯಾಪತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂತುಲು ಭಮಿಡಿಪಾಟಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮಧಿರ ಸುಬ್ಬನ್ನ ದೀಕ್ಷಿತುಲು ಮಲ್ಲಂಪಲ್ಲಿ ಶರಭೇಶ್ವರ ಶರ್ಮ ಟಿ.ರಾಘವಾಚಾರಿ ಸಪ್ಪಾ ದುರ್ಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಜಯಪ್ರದ ಅರಸಿಶ್ರೀ * ಗಂಧಮ್ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು: ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆದನಂದಿಪಾಡು ಬಳಿಯ ಪುಸುಲಗ್ರಾಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ದುಮ್ಮುಗುಡೆಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗೋದಾವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವ್ವಿಡಿ ಲಿಂಗರಾಜು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗಿ ಸೇರಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ಘಾಟ್ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ' ವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸಣ್ಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋದಾವರಿ ಘಾಟ್‌ಗೆ "ಗಂಧಂ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು ಘಾಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * ಈಶ್ವರ ವರಾಹ ನರಸಿಂಹಂ: ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೬೯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಲೋಪವಾಗದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಶ, ಕೇನ, ಕಟ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ, ಮನಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತವಾದ, ನಿರುಕ್ತ ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಮಾಲಾ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == '''ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು/ಜರ್ನಲ್ ಗಳು :''' == ಕಲೆಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಹಂಗ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾಣಿ - ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ತನಿಖಾ ಮಾಸಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ. == ದೃಶ್ಯಾವಳಿ == <gallery widths="200" perrow="4"> ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Airport_1.jpg|alt=విమానాశ్రయం| ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Devi_chowk2.JPG|alt=దేవీ చౌక్ కూడలి| ದೇವಿ ಚೌಕ್ ಚಿತ್ರ:Rjy_Municipal_corporation_office.jpg|alt=ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿ ಚಿತ್ರ:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg|alt=మొదటి, రెండవ వంతెనలు| ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೇತುವೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Rail_Cum_Road_Bridge_on_Godavari_at_Rajahmundry.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన| ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್‌ ಡೆಕರ್ ಸೇತುವೆ ಚಿತ್ರ:Rjy_city_view_from_rail_cum_road_bridge.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన మీద నుండి రాజమండ్రి నగర దృశ్యం| ರೈಲು - ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ನೋಟ. ಚಿತ್ರ:Rjy_rajarajanaderna.JPG|alt=పుష్కర ఘాట్ కి ఎదురుగా ఉన్న రాజరాజనరేంద్రుడు విగ్రహం| ಪುಷ್ಕರ್ ಘಾಟ್‌ನ ಎದುರಿನ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] o36oqzpjya3n0a4ychrhv4b8zcmrkgm 1434275 1434274 2026-10-24T16:39:30Z Cmariejoseph 913 /* ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು */ 1434275 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ರಾಜಮಂಡ್ರಿ |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nickname:<div class="ib-settlement-nickname nickname">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[ಚಿತ್ರ:India_Andhra_Pradesh_location_map_(current).svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|రాజమహేంద్రవరం is located in ఆంధ్రప్రదేశ్]]<div class="od notheme" style="top:35.062%;left:62.02%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ಚಿತ್ರ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|రాజమహేంద్రవరం]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:12}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೇಶ | class="infobox-data" |ಭಾರತ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ರಾಜ್ಯ | class="infobox-data" |ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಸ್ಥಾಪಕ | class="infobox-data" |ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ |- class="mergedtoprow" ! colspan="1" class="infobox-header" |ಸರ್ಕಾರ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಸ್ಥಳೀಯಸಂಸ್ಥೆ | class="infobox-data agent" |ಬೃಹತ್‌ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (GRMC)<br /><br />ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಅರ್ಬನ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (RUDA) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಶಾಸಕ | class="infobox-data" |ಆದಿರೆಡ್ಡಿ ಭವಾನಿ‌ - ಪಟ್ಟಣ, ಗೋರಂಟ್ಲ ಬುಚ್ಚಯ್ಯ - ಗ್ರಾಮಾಂತರ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | class="infobox-data" |ಮಾರ್ಗಾನಿ ಭರತ್ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<div class="ib-settlement-fn"><ref name="civicbody" /></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೪೪.೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.<sup>2</sup> (೧೭.೧೮&nbsp;ಚ.&nbsp;ಮೈ) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಎತ್ತರ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೧೪&nbsp;ಮೀ. (೪೬&nbsp;ಅಡಿ.) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(೨೦೧೧)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೩,೭೬,೩೩೩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೪,೭೬,೮೭೩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಭಾಷೆ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಅಧಿಕೃತ | class="infobox-data" |ತೆಲುಗು |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಸಮಯ ವಲಯ]] | class="infobox-data" |[[ಯುಟಿಸಿ+5:30|UTC+5:30]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಅಂಚೆ ಕೋಡ್]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">‌೫೩೩ ೧xx</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | class="infobox-data" | +91-883 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | class="infobox-data" |AP-05 (ಹಿಂದೆ)<br /><br /> AP-39 (೨೦೧೯ರ ಜನವರಿ ೩೦ರ ತರುವಾಯ) |} '''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ''' (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಪೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಬಳಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ, ಮುಖಜಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Staff Reporter |date=2015-10-17 |title=Rajahmundry is now 'Rajamahendravaram' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |access-date=2020-07-26 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಆದಿಕವಿ [[ನನ್ನಯ]] ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವಿವಿಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="profile0">{{Cite web |title=Introductory |url=http://rajahmundrycorporation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051920/http://rajahmundrycorporation.org/ |archive-date=2014-09-04 |access-date=3 September 2014 |website= |publisher=Rajahmundry Municipal Corporation}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Chalukya_vaibhavam.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವು ಈ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Railway_station_01.JPG|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು === ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಅಮ್ಮರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೧೯-೯೩೪) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೨೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=19th century coins unearthed from an Andhra Pradesh temple |url=https://www.ndtv.com/south/19th-century-coins-unearthed-from-an-andhra-pradesh-temple-533445 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajahmundry to get back it's &#91;sic&#93; original name |url=http://www.metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215112330/http://metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |archive-date=2015-12-15 |access-date=2022-07-10}}</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=5 July 2011 |title=All eyes on Rajahmundry central jail land |url=https://www.news18.com/news/india/all-eyes-on-rajahmundry-central-jail-land-381626.html |website=News18}}</ref> ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು, ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು, ಗಜಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು, ನಿಜಾಮರು, ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಆಳಿದರು. <ref name="history">{{Cite web |title=1000+ Years History (Since 919 AD) |url=http://www.rajahmundry.net/history.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014151224/http://www.rajahmundry.net/history.aspx |archive-date=14 October 2008 |access-date=22 October 2008 |website=History of Rajahmundry |publisher=Rajahmundry.net}}</ref> ತೆಲುಗು ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ "ರುದ್ರಪದಮು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಪಾದವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ರುದ್ರಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮ I ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೯೨-೯೨೨ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>K. Mallikharjunarao,''Recent Archaeological Finds at Rajahmundry – A Critical Study'' (Journal of the Andhra Historical Research Society)</ref><ref>https://www.jstor.org/stable/44139330</ref> ಆದರೆ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. <ref>[jstor.org]</ref> ಉಲುಘ್ ಖಾನ್ (ನಂತರದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಒರುಗಲ್ಲು (ವಾರಂಗಲ್) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೂ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುಮಾಯೂನ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಾಕತೀಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಪ್ರೋಲಯ ವೇಮ ರೆಡ್ಡಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ನಗರವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಕಲದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದುದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗ್ರಂಥಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref> [en.wikisource.org] H. Morris, ''Godavari District Manual'' (Madras Presidency records)</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ (ತಾಳಿಕೋಟೆ) ಕಾಳಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಸುಲ್ತಾನನು ನಿಡದವೋಲ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸೇನೆ ರಾಜನಗರಂ, ಪೆದ್ದಾಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೭೧-೭೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref>[en.wikipedia.org]</ref> ಏನುಗುಲ ವೀರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಬಳಿಯ ವಡಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರಂತೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=ఏనుగుల |first=వీరాస్వామయ్య |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372407 |title=కాశీ యాత్రా చరిత్ర |year=1941}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Rail_bridge_godavari.jpg|alt=|thumb|220x220px| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ]] ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೭೬,೩೩೩. ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ಒಟ್ಟು ೩,೧೫,೨೫೧ - ಪುರುಷರು ೧,೫೮,೪೫೪ - ಮಹಿಳೆಯರು ೧,೫೬,೭೯೭ == ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:కోటిపల్లి_బస్సు_స్టేషను_.jpg|alt=|right|230x230px]] [[ಚಿತ್ರ:Paul_chowk_kamdukuri_veeresalingam.JPG|right|thumb| ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಜೆಟ್ಟಿ ಟವರ್‌ಗಳು, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು, [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಟಿ.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ರಾಮರಾವ್]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮೇ 6, 1929 ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. === ಇನ್ನೀಸ್‌ ಪೇಟೆ === ಇದನ್ನು ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ನಿಸಿನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇನ್ನೀಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಇವೆ. ೧೯೧೦ ರಿಂದ, ಇನ್ನಿಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಲ್ಕಾಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ === ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಆಲ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆ === ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸರು ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆಯು ಕೋರುಕೊಂಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟಿ. ಬಿ. ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ - ಕ್ವಾರಿಯ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರು ಟಿ.ಬಿ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ಆರ್ಯಪುರಂ === ೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ೧೩೦ ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬೀದಿಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ತೊಂಬತ್ತು ಜನರು ಪೂಜಾರಿಗಳು. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಯಪುರಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯಪುರಂ ಅನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಎ. ಬಿ. ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರು ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಬೀದಿಯ ಹೆಸರು ಎ.ಬಿ.ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಬೀದಿ. ಮುಂದೆ ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮ ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಂಕಾಯಲವಾರಿ ಬೀದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆರ್ಯಪುರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. === ಸೀತಂಪೇಟೆ === ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಂಡ್ರೇಗುಲ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ''ಸೀತೆಯ'' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಂಪೇಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇತ್ತು, ಅದನ್ನು ಸೀತಮ್ಮ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೀತಂಪೇಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವತಾರ್ ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯ ಗುಮ್ಮಿಡಾಲವಾರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ೧೯೫೩, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. === ಜಾಂಪೇಟೆ === ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಕಾರರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗೌವ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಎಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನೆ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಜಾಂಪೇಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಗ್ಗವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜವಳಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರ ಕೇಸರಿ ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜಾಂಪೇಟ್‌ ಕೂಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆ === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. === ನಾಗುಲಚೆರುವು === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಗಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜನಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದ ನಾಗುಲ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪೋತುಲ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ''ಸುರಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮಜಿಗ್ಯಾ'' ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಂಗರಾಜುಪೇಟೆ === ೧೮೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೊಂಧಿಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ರತ್ನಂ ಕಲಾಲು (ರತ್ನದ ಪೆನ್ನುಗಳು)''' ಉದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವೀರಭದ್ರಪುರಂ === ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ದುವ್ವೂರಿ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಬಗಳ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಯ ತನ್ನ ೧೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಗಸರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರಪುರಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗಿನ ಸುಭಾಷ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಾದೃೂ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ಕಂಬಗಳಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಆಯಕರ್ ಭವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕೂಡುಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಎಂಬುವನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಅವರ ನಿವಾಸವು ಈಗ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. === ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮೈದಾನ === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ. ಎಸ್‌. ರಾಜು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜೋಸುಲ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟನು. === ಮೆರಕ ಬೀದಿ === ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದ ನಂತರ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಭವನವು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಲಸಿಗರು ತೆಲುಗು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂದುಲ, ಪೋತುಲ, ಮುತ್ತಂಗಿ, ಕತ್ತುಲ, ಯರ್ರಾ, ನರ್ರಾ, ನೀಲಂ, ಕಂಚುಮೃತಿ, ನಡಿಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಯಪುನಂದ. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಈ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ. ವೇಣು ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಈ ಬೀದಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬೀದಿಗೆ ಮೆರಕಬೀದಿ ಅಂದರೆ "ತೇರುಬೀದಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. === ಶ್ರದ್ಧನಾನಂದ ಘಾಟ್ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಪತ್ರಿಕೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಘಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಾಟ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇತ್ತು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು, ತೆನ್ನೇಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥಂ, ಕಳಾ ವೆಂಕಟ ರಾವ್ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು === [[ಚಿತ್ರ:Mruthyunjayudu_statue_Fort_gate.jpg|right|thumb|ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕೋಟ ಗುಮ್ಮಂ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ಈಗ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜಂತಾ ಹೋಟೆಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೋಟಾ ಗುಮ್ಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು೮ ರಿಂದ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕಂದಕ (ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ) ಬೀದಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ತೋಡಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ೨೦ ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ೧೮೯೭-೧೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರ ಮಗಳ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. === ಕಂಬಮ್ ಚತ್ರ, ಕಂಬದ ಕೆರೆ === ಶ್ರಾದ್ಧ ತಿಥಿ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಚತ್ರವನ್ನು ೧೮೪೫-೧೮೫೦ ರ ನಡುವೆ ಕಂಬಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ಪಂತುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆರೆ ಅಗೆತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಈ ಚತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರಂಥೆ. ಈಗ ಚತ್ರ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. == ಆಡಳಿತ == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ {{Convert|44.50|km2|mi2|abbr=on}} . <ref name="census">{{Cite web |title=District Census Handbook – East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |access-date=6 November 2015 |website=Census of India |page=3,16–17 |format=PDF}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి_లో_రవాణా}} === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === [[దస్త్రం:Rajahmundry_bus_complex.JPG|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಈ ನಗರವು [[ಚೆನ್ನೈ]] [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಿಸ್ ಆಟೋಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಬಸ್ ನಿಲಯಂ, ಗೋಕವರಂ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. === ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ === [[దస్త్రం:New_godavari_stn.JPG|right|thumb| ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[దస్త్రం:Rajahmundry_railway_station1.jpg|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿ [[ಚೆನ್ನೈ]] - [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯು ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ( ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ ) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡನೇ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್‌ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ‌೧೯೯೦-೧೯೯೫ರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. === ವಿಮಾನ ಸೌಕರ್ಯ === ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರಪೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ನದಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಪಿಬೆಟ್ಟ, [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಸೀಮಾಗಳಿಗೆ ಲಾಂಜ್ ದೋಣಿಗಳಿವೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತೆಲುಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದರ ಶಾಖೆಯು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿ ಕವಿ ನನ್ನಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ಶ್ರೀಮತಿ ಕಂದುಕೂರಿ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳಾ ಜೂನಿಯರ್, ಪದವಿ, ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ತೆಲುಗು ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ): ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. "ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್" ಎಂಬುವರು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಮೆಟ್ಕಾಲ್ಫ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಡಿವಿ ಬಾಪಿರಾಜು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಗೋದಾವರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (GIET): ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (RIET) ಆಚಾರ್ಯ ಎನ್.ಜಿ. ರಂಗ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಡಾ. ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಂ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿ.ಎಂ.ಆರ್. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಸುಬ್ಬರಾಯದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೊಂಡ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಿ. ಟಿ. ಆರ್. ಐ === ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಂಬಾಕು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CTRI): [[ತಂಬಾಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಂಬಾಕು ಕೃಷಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಹರಡಿತು. == ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == * [[ ಎಪಿ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]]: ಪೇಪರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ * ವಿಜ್ಜೇಶ್ವರಂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. ONGC (ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಗಮ) (ನವರತ್ನ) ತನ್ನ ಕೃಷ್ಣಾ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಯೋಜನೆಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸದರ್ನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಂದು ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ * ಹೊರಿಕಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಧವಳೇಶ್ವರಂಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. * ಕಡಿಯಂ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ - ಕಡಿಯಂ * ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಸ್ಯ ನರ್ಸರಿಗಳು - ಕಡಿಯಾಪುಲಂಕ * ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಜೇಗುರುಪಾಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ - ಜೇಗುರುಪಾಡು * ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಹಕಾರಿ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್- ಲಾಲಚೆರುವು * ಸರ್ವರಾಯ ಶುಗರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, (ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್)-ವೇಮಗಿರಿ * ನೈಲೋಫಿಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಗುಂಡುವಾರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿ. ಕಾರ್ಖಾನೆ - ಧವಲೇಶ್ವರಂ * ಗೋದಾವರಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಪಿಡಿಂಗೋಯಿ * ರತ್ನಂ ಬಾಲ್ ಪೆನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ == 93.5&nbsp;MHz (Red.FM) ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಎಫ್‌ ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ''ದುರ್ಗಾ ಸಿನೆಟೌನ್ ಅನ್ನು'' ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಡಮರ್ತಿ ಸೂರಯ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. === ಕಲೆ === ಇಲ್ಲಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ, ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ'', ''ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ'', ''ಕಥಿಯಾವಾರ್'', [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಕುರಿತ ''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ರಾಗೋದ್ಯಮ್'' ಮತ್ತು [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರ]] ಕುರಿತ ''ನಂದಿ ಪೂಜೆ'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 August 2015 |title=Damerla Rama Rao Art Gallery: a picture of neglect |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/damerla-rama-rao-art-gallery-a-picture-of-neglect/article7523945.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> === ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರ === ಪುಷ್ಕರ: ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುಷ್ಕರಗಳು' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಪುಷ್ಕರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರದಿಯಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Godavari Pushkaralu 2 |url=http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520233603/http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |archive-date=2016-05-20 |access-date=2 July 2016 |website=godavaripushkaralu.co.in}}</ref> ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಕೋಟಿ ಲಿಂಗ ಘಾಟ್'' ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 February 2016 |title=Iconic Kotilingala Ghat loses its sheen |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/iconic-kotilingala-ghat-loses-its-sheen/article8293818.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Godavari_matha_statue.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಯ]] ಪ್ರತಿಮೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajamahendravaram_ghats.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಘಾಟ್‌ಗಳು]] === ಗೋದಾವರಿ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ === ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಗರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು]] ಕೋಟಗುಮ್ಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಕುಂಭ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಟನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆನಕಟ್ಟಾ === ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ‌೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. === ರಾಳ್ಲಬಂಡಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಗರದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಉದ್ಯೋಗಿ ಪೆದ್ದಿಂಟಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಯವರು, [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ === ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮೂರು ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಕೊರೆದು, ಬೇಕಾದಾಗ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳು ೧೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೦ ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಎದುರು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಅಪ್ಸರಾ ಹೋಟಲ್ ಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಉಪ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಚೇರಿಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್ಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಡಿಐಜಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿವೆ), ಇದು ಗಜಪತಿಗಳ ರಾಜ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಈ ಜೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲುವೆಯ ಹಾದಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ರಿಂದ, ಈ ಜೈಲಿಗೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೩೫ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಜೈಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು. ಕಂಬದ ಕೆರೆಯಿಂದ ವೈ-ಜಂಕ್ಷನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು) ಎದುರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು ತಲುಪಬಹುದು. === ದೇವಾಲಯಗಳು === === ಶ್ಯಾಮಲಾಂಬ (ಸೋಮಲಮ್ಮ ಗುಡಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸೋಮಲಮ್ಮ ದೇವಿಯನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದೇವತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ಯಾಮಲಾ ನಗರ (ಕೊತ್ತಪೇಟ) ದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೇಸರಿ, ಅರಿಸಿನದ ನೀರು, ಬೇವಿನಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆಯಾಗುವಾಗ, ಜನರು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಮಲಮ್ಮಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ದೇವಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಅವಳ ತವರುಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವಿಯ ತಂಗಿಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಲ್ಲಮಾರಮ್ಮ, ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮ, ಗಂಟಾಲಮ್ಮ, ಪುಂತಲಮ್ಮ, ಗಂಗಾಳಮ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಗೆ ಬಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು, ದೇವಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆನಪರ್ತಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಮಲ, ಗುಡಿಯಲ್ಲಿನ ೧೨ ಕಂಬಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Uma_Markandeya_Swamy_Temple_Gopuram.jpg|thumb| ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] === ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಮೃಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮರುದಾವತಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯದ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಯಮನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ, ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1000 ಚದರ ಗಜಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರೇಡ್-I ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sri_Sarangadhareswara_Swamy_Temple.jpg|thumb| ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾ]] === ಶ್ರೀ ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೊರುಕೊಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೆಂಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರಂಗಧರ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಧರನ ನಡುವೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ಸಾರಂಗಧರನ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಘನಾಧ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾರಂಗಧರನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪೂರ್ಣದೇಹಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Shri_Mahakaleshwara_temple_in_Rajahmundry.jpg|thumb| '''ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,''' ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] === ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=రెండో ఉజ్జయిని.. రాజమహేంద్రవరం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/first-mahakaleshwar-temple-south-rajamahendravaram-1452823 |access-date=2023-09-10 |website=Sakshi |language=te}}</ref> ಇದು ಎರಡನೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಪಗಲು ವೆಂಕಟ್ ರಾವ್. ಈ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೬೪ ಉಪಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ರಾಜಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜಗೋಪುರವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳಿವೆ, <ref>{{Cite web |title=Women too to take part in Bhasma Abhishekam in newly-built Sri Mahakaleshwar temple in Andhra |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/02/women-too-to-take-part-in-bhasma-abhishekam-in-newly-built-sri-mahakaleshwar-temple-in-andhra-2437061.html |access-date=2023-09-10 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Sri_Uma_Kotilingeswara_Swamy_Temple_at_Kotilingala_Revu.jpg|thumb| ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ದತ್ತ ಮುಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೌತಮಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. * ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮ ಸಮೇತ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸಮೇತ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. * ಆರ್ಯಪುರಂನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಅನ್ನವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ === [[ಚಿತ್ರ:Aalaya_nruthya_kalaxetram.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನೃತ್ಯರಂಗದ ನೃತ್ಯವಿಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಮರಣಿಕೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Telugu_talli_statue_saraswati_ghat.jpg|thumb| ಸರಸ್ವತಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಲುಗು ತಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ನೃತ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ: ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದ್ಯಾನವನ * ಸೈನಿಕರ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲಾಲಾ ಚೆರುವು: [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. == ಗಣ್ಯರು == ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟು ಆದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅಲಿ (ನಟ) ಕಲ್ಲೂರಿ ವೆಂಕಟ ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕುಂದೂರಿ ಈಶ್ವರದತ್ತು ಕೋಕಾ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಗರಿಕಪಾಟಿ ರಾಜಾರಾವ್ ಗರಿಮೆಳ್ಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್ ಟಂಗುಟೂರಿ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮಾರಾವು ವರದಾ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಮಾದೇಟಿ ರಾಜಾಜಿ ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನೇದುನೂರಿ ಗಂಗಾಧರಂ ನ್ಯಾಪತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂತುಲು ಭಮಿಡಿಪಾಟಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮಧಿರ ಸುಬ್ಬನ್ನ ದೀಕ್ಷಿತುಲು ಮಲ್ಲಂಪಲ್ಲಿ ಶರಭೇಶ್ವರ ಶರ್ಮ ಟಿ.ರಾಘವಾಚಾರಿ ಸಪ್ಪಾ ದುರ್ಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಜಯಪ್ರದ ಅರಸಿಶ್ರೀ * ಗಂಧಮ್ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು: ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆದನಂದಿಪಾಡು ಬಳಿಯ ಪುಸುಲಗ್ರಾಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ದುಮ್ಮುಗುಡೆಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗೋದಾವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವ್ವಿಡಿ ಲಿಂಗರಾಜು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗಿ ಸೇರಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ಘಾಟ್ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ' ವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸಣ್ಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋದಾವರಿ ಘಾಟ್‌ಗೆ "ಗಂಧಂ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು ಘಾಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * ಈಶ್ವರ ವರಾಹ ನರಸಿಂಹಂ: ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೬೯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಲೋಪವಾಗದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಶ, ಕೇನ, ಕಟ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ, ಮನಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತವಾದ, ನಿರುಕ್ತ ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಮಾಲಾ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == '''ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು/ಜರ್ನಲ್ ಗಳು :''' == ಕಲೆಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಹಂಗ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾಣಿ - ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ತನಿಖಾ ಮಾಸಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ. == ದೃಶ್ಯಾವಳಿ == <gallery widths="200" perrow="4"> ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Airport_1.jpg|alt=విమానాశ్రయం| ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Devi_chowk2.JPG|alt=దేవీ చౌక్ కూడలి| ದೇವಿ ಚೌಕ್ ಚಿತ್ರ:Rjy_Municipal_corporation_office.jpg|alt=ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿ ಚಿತ್ರ:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg|alt=మొదటి, రెండవ వంతెనలు| ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೇತುವೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Rail_Cum_Road_Bridge_on_Godavari_at_Rajahmundry.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన| ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್‌ ಡೆಕರ್ ಸೇತುವೆ ಚಿತ್ರ:Rjy_city_view_from_rail_cum_road_bridge.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన మీద నుండి రాజమండ్రి నగర దృశ్యం| ರೈಲು - ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ನೋಟ. ಚಿತ್ರ:Rjy_rajarajanaderna.JPG|alt=పుష్కర ఘాట్ కి ఎదురుగా ఉన్న రాజరాజనరేంద్రుడు విగ్రహం| ಪುಷ್ಕರ್ ಘಾಟ್‌ನ ಎದುರಿನ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] he9vj3a31fy1dpmjsd7vo3ebl3rixfx 1434276 1434275 2026-10-24T16:41:20Z Cmariejoseph 913 /* ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು */ 1434276 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ರಾಜಮಂಡ್ರಿ |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nickname:<div class="ib-settlement-nickname nickname">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[ಚಿತ್ರ:India_Andhra_Pradesh_location_map_(current).svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|రాజమహేంద్రవరం is located in ఆంధ్రప్రదేశ్]]<div class="od notheme" style="top:35.062%;left:62.02%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ಚಿತ್ರ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|రాజమహేంద్రవరం]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:12}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೇಶ | class="infobox-data" |ಭಾರತ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ರಾಜ್ಯ | class="infobox-data" |ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಸ್ಥಾಪಕ | class="infobox-data" |ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ |- class="mergedtoprow" ! colspan="1" class="infobox-header" |ಸರ್ಕಾರ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಸ್ಥಳೀಯಸಂಸ್ಥೆ | class="infobox-data agent" |ಬೃಹತ್‌ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (GRMC)<br /><br />ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಅರ್ಬನ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (RUDA) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಶಾಸಕ | class="infobox-data" |ಆದಿರೆಡ್ಡಿ ಭವಾನಿ‌ - ಪಟ್ಟಣ, ಗೋರಂಟ್ಲ ಬುಚ್ಚಯ್ಯ - ಗ್ರಾಮಾಂತರ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | class="infobox-data" |ಮಾರ್ಗಾನಿ ಭರತ್ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<div class="ib-settlement-fn"><ref name="civicbody" /></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೪೪.೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.<sup>2</sup> (೧೭.೧೮&nbsp;ಚ.&nbsp;ಮೈ) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಎತ್ತರ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೧೪&nbsp;ಮೀ. (೪೬&nbsp;ಅಡಿ.) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(೨೦೧೧)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೩,೭೬,೩೩೩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೪,೭೬,೮೭೩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಭಾಷೆ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಅಧಿಕೃತ | class="infobox-data" |ತೆಲುಗು |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಸಮಯ ವಲಯ]] | class="infobox-data" |[[ಯುಟಿಸಿ+5:30|UTC+5:30]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಅಂಚೆ ಕೋಡ್]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">‌೫೩೩ ೧xx</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | class="infobox-data" | +91-883 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | class="infobox-data" |AP-05 (ಹಿಂದೆ)<br /><br /> AP-39 (೨೦೧೯ರ ಜನವರಿ ೩೦ರ ತರುವಾಯ) |} '''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ''' (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಪೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಬಳಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ, ಮುಖಜಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Staff Reporter |date=2015-10-17 |title=Rajahmundry is now 'Rajamahendravaram' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |access-date=2020-07-26 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಆದಿಕವಿ [[ನನ್ನಯ]] ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವಿವಿಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="profile0">{{Cite web |title=Introductory |url=http://rajahmundrycorporation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051920/http://rajahmundrycorporation.org/ |archive-date=2014-09-04 |access-date=3 September 2014 |website= |publisher=Rajahmundry Municipal Corporation}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Chalukya_vaibhavam.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವು ಈ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Railway_station_01.JPG|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು === ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಅಮ್ಮರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೧೯-೯೩೪) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೨೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=19th century coins unearthed from an Andhra Pradesh temple |url=https://www.ndtv.com/south/19th-century-coins-unearthed-from-an-andhra-pradesh-temple-533445 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajahmundry to get back it's &#91;sic&#93; original name |url=http://www.metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215112330/http://metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |archive-date=2015-12-15 |access-date=2022-07-10}}</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=5 July 2011 |title=All eyes on Rajahmundry central jail land |url=https://www.news18.com/news/india/all-eyes-on-rajahmundry-central-jail-land-381626.html |website=News18}}</ref> ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು, ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು, ಗಜಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು, ನಿಜಾಮರು, ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಆಳಿದರು. <ref name="history">{{Cite web |title=1000+ Years History (Since 919 AD) |url=http://www.rajahmundry.net/history.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014151224/http://www.rajahmundry.net/history.aspx |archive-date=14 October 2008 |access-date=22 October 2008 |website=History of Rajahmundry |publisher=Rajahmundry.net}}</ref> ತೆಲುಗು ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ "ರುದ್ರಪದಮು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಪಾದವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ರುದ್ರಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮ I ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೯೨-೯೨೨ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>K. Mallikharjunarao,''Recent Archaeological Finds at Rajahmundry – A Critical Study'' (Journal of the Andhra Historical Research Society)</ref><ref>https://www.jstor.org/stable/44139330</ref> ಆದರೆ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. <ref>[jstor.org]</ref> ಉಲುಘ್ ಖಾನ್ (ನಂತರದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಒರುಗಲ್ಲು (ವಾರಂಗಲ್) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೂ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುಮಾಯೂನ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಾಕತೀಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಪ್ರೋಲಯ ವೇಮ ರೆಡ್ಡಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ನಗರವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಕಲದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದುದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗ್ರಂಥಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref> [en.wikisource.org] H. Morris, ''Godavari District Manual'' (Madras Presidency records)</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ (ತಾಳಿಕೋಟೆ) ಕಾಳಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಸುಲ್ತಾನನು ನಿಡದವೋಲ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸೇನೆ ರಾಜನಗರಂ, ಪೆದ್ದಾಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೭೧-೭೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref>[en.wikipedia.org]</ref> ಏನುಗುಲ ವೀರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಬಳಿಯ ವಡಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರಂತೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=ఏనుగుల |first=వీరాస్వామయ్య |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372407 |title=కాశీ యాత్రా చరిత్ర |year=1941}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Rail_bridge_godavari.jpg|alt=|thumb|220x220px| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ]] ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೭೬,೩೩೩. ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ಒಟ್ಟು ೩,೧೫,೨೫೧ - ಪುರುಷರು ೧,೫೮,೪೫೪ - ಮಹಿಳೆಯರು ೧,೫೬,೭೯೭ == ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:కోటిపల్లి_బస్సు_స్టేషను_.jpg|alt=|right|230x230px]] [[ಚಿತ್ರ:Paul_chowk_kamdukuri_veeresalingam.JPG|right|thumb| ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಜೆಟ್ಟಿ ಟವರ್‌ಗಳು, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು, [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಟಿ.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ರಾಮರಾವ್]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮೇ 6, 1929 ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. === ಇನ್ನೀಸ್‌ ಪೇಟೆ === ಇದನ್ನು ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ನಿಸಿನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇನ್ನೀಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಇವೆ. ೧೯೧೦ ರಿಂದ, ಇನ್ನಿಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಲ್ಕಾಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ === ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಆಲ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆ === ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸರು ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆಯು ಕೋರುಕೊಂಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟಿ. ಬಿ. ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ - ಕ್ವಾರಿಯ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರು ಟಿ.ಬಿ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ಆರ್ಯಪುರಂ === ೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ೧೩೦ ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬೀದಿಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ತೊಂಬತ್ತು ಜನರು ಪೂಜಾರಿಗಳು. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಯಪುರಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯಪುರಂ ಅನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಎ. ಬಿ. ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರು ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಬೀದಿಯ ಹೆಸರು ಎ.ಬಿ.ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಬೀದಿ. ಮುಂದೆ ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮ ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಂಕಾಯಲವಾರಿ ಬೀದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆರ್ಯಪುರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. === ಸೀತಂಪೇಟೆ === ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಂಡ್ರೇಗುಲ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ''ಸೀತೆಯ'' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಂಪೇಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇತ್ತು, ಅದನ್ನು ಸೀತಮ್ಮ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೀತಂಪೇಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವತಾರ್ ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯ ಗುಮ್ಮಿಡಾಲವಾರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ೧೯೫೩, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. === ಜಾಂಪೇಟೆ === ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಕಾರರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗೌವ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಎಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನೆ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಜಾಂಪೇಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಗ್ಗವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜವಳಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರ ಕೇಸರಿ ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜಾಂಪೇಟ್‌ ಕೂಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆ === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. === ನಾಗುಲಚೆರುವು === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಗಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜನಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದ ನಾಗುಲ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪೋತುಲ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ''ಸುರಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮಜಿಗ್ಯಾ'' ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಂಗರಾಜುಪೇಟೆ === ೧೮೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೊಂಧಿಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ರತ್ನಂ ಕಲಾಲು (ರತ್ನದ ಪೆನ್ನುಗಳು)''' ಉದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವೀರಭದ್ರಪುರಂ === ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ದುವ್ವೂರಿ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಬಗಳ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಯ ತನ್ನ ೧೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಗಸರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರಪುರಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗಿನ ಸುಭಾಷ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಾದೃೂ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ಕಂಬಗಳಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಆಯಕರ್ ಭವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕೂಡುಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಎಂಬುವನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಅವರ ನಿವಾಸವು ಈಗ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. === ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮೈದಾನ === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ. ಎಸ್‌. ರಾಜು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜೋಸುಲ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟನು. === ಮೆರಕ ಬೀದಿ === ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದ ನಂತರ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಭವನವು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಲಸಿಗರು ತೆಲುಗು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂದುಲ, ಪೋತುಲ, ಮುತ್ತಂಗಿ, ಕತ್ತುಲ, ಯರ್ರಾ, ನರ್ರಾ, ನೀಲಂ, ಕಂಚುಮೃತಿ, ನಡಿಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಯಪುನಂದ. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಈ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ. ವೇಣು ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಈ ಬೀದಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬೀದಿಗೆ ಮೆರಕಬೀದಿ ಅಂದರೆ "ತೇರುಬೀದಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. === ಶ್ರದ್ಧನಾನಂದ ಘಾಟ್ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಪತ್ರಿಕೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಘಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಾಟ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇತ್ತು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು, ತೆನ್ನೇಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥಂ, ಕಳಾ ವೆಂಕಟ ರಾವ್ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು === [[ಚಿತ್ರ:Mruthyunjayudu_statue_Fort_gate.jpg|right|thumb|ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕೋಟ ಗುಮ್ಮಂ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ಈಗ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜಂತಾ ಹೋಟೆಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೋಟಾ ಗುಮ್ಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು೮ ರಿಂದ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕಂದಕ (ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ) ಬೀದಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ತೋಡಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ೨೦ ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ೧೮೯೭-೧೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರ ಮಗಳ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. === ಕಂಬಮ್ ಚತ್ರ, ಕಂಬದ ಕೆರೆ === ಶ್ರಾದ್ಧ ತಿಥಿ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಚತ್ರವನ್ನು ೧೮೪೫-೧೮೫೦ ರ ನಡುವೆ ಕಂಬಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ಪಂತುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆರೆ ಅಗೆತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಈ ಚತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರಂಥೆ. ಈಗ ಚತ್ರ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. == ಆಡಳಿತ == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ {{Convert|44.50|km2|mi2|abbr=on}} . <ref name="census">{{Cite web |title=District Census Handbook – East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |access-date=6 November 2015 |website=Census of India |page=3,16–17 |format=PDF}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి_లో_రవాణా}} === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_bus_complex.JPG|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಈ ನಗರವು [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಿಸ್ ಆಟೋಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಬಸ್ ನಿಲಯಂ, ಗೋಕವರಂ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. === ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ === [[దస్త్రం:New_godavari_stn.JPG|right|thumb| ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[దస్త్రం:Rajahmundry_railway_station1.jpg|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿ [[ಚೆನ್ನೈ]] - [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯು ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ( ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ ) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡನೇ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್‌ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ‌೧೯೯೦-೧೯೯೫ರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. === ವಿಮಾನ ಸೌಕರ್ಯ === ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರಪೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ನದಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಪಿಬೆಟ್ಟ, [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಸೀಮಾಗಳಿಗೆ ಲಾಂಜ್ ದೋಣಿಗಳಿವೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತೆಲುಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದರ ಶಾಖೆಯು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿ ಕವಿ ನನ್ನಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ಶ್ರೀಮತಿ ಕಂದುಕೂರಿ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳಾ ಜೂನಿಯರ್, ಪದವಿ, ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ತೆಲುಗು ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ): ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. "ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್" ಎಂಬುವರು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಮೆಟ್ಕಾಲ್ಫ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಡಿವಿ ಬಾಪಿರಾಜು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಗೋದಾವರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (GIET): ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (RIET) ಆಚಾರ್ಯ ಎನ್.ಜಿ. ರಂಗ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಡಾ. ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಂ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿ.ಎಂ.ಆರ್. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಸುಬ್ಬರಾಯದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೊಂಡ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಿ. ಟಿ. ಆರ್. ಐ === ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಂಬಾಕು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CTRI): [[ತಂಬಾಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಂಬಾಕು ಕೃಷಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಹರಡಿತು. == ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == * [[ ಎಪಿ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]]: ಪೇಪರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ * ವಿಜ್ಜೇಶ್ವರಂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. ONGC (ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಗಮ) (ನವರತ್ನ) ತನ್ನ ಕೃಷ್ಣಾ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಯೋಜನೆಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸದರ್ನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಂದು ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ * ಹೊರಿಕಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಧವಳೇಶ್ವರಂಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. * ಕಡಿಯಂ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ - ಕಡಿಯಂ * ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಸ್ಯ ನರ್ಸರಿಗಳು - ಕಡಿಯಾಪುಲಂಕ * ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಜೇಗುರುಪಾಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ - ಜೇಗುರುಪಾಡು * ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಹಕಾರಿ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್- ಲಾಲಚೆರುವು * ಸರ್ವರಾಯ ಶುಗರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, (ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್)-ವೇಮಗಿರಿ * ನೈಲೋಫಿಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಗುಂಡುವಾರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿ. ಕಾರ್ಖಾನೆ - ಧವಲೇಶ್ವರಂ * ಗೋದಾವರಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಪಿಡಿಂಗೋಯಿ * ರತ್ನಂ ಬಾಲ್ ಪೆನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ == 93.5&nbsp;MHz (Red.FM) ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಎಫ್‌ ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ''ದುರ್ಗಾ ಸಿನೆಟೌನ್ ಅನ್ನು'' ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಡಮರ್ತಿ ಸೂರಯ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. === ಕಲೆ === ಇಲ್ಲಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ, ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ'', ''ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ'', ''ಕಥಿಯಾವಾರ್'', [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಕುರಿತ ''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ರಾಗೋದ್ಯಮ್'' ಮತ್ತು [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರ]] ಕುರಿತ ''ನಂದಿ ಪೂಜೆ'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 August 2015 |title=Damerla Rama Rao Art Gallery: a picture of neglect |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/damerla-rama-rao-art-gallery-a-picture-of-neglect/article7523945.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> === ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರ === ಪುಷ್ಕರ: ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುಷ್ಕರಗಳು' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಪುಷ್ಕರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರದಿಯಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Godavari Pushkaralu 2 |url=http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520233603/http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |archive-date=2016-05-20 |access-date=2 July 2016 |website=godavaripushkaralu.co.in}}</ref> ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಕೋಟಿ ಲಿಂಗ ಘಾಟ್'' ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 February 2016 |title=Iconic Kotilingala Ghat loses its sheen |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/iconic-kotilingala-ghat-loses-its-sheen/article8293818.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Godavari_matha_statue.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಯ]] ಪ್ರತಿಮೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajamahendravaram_ghats.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಘಾಟ್‌ಗಳು]] === ಗೋದಾವರಿ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ === ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಗರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು]] ಕೋಟಗುಮ್ಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಕುಂಭ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಟನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆನಕಟ್ಟಾ === ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ‌೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. === ರಾಳ್ಲಬಂಡಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಗರದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಉದ್ಯೋಗಿ ಪೆದ್ದಿಂಟಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಯವರು, [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ === ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮೂರು ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಕೊರೆದು, ಬೇಕಾದಾಗ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳು ೧೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೦ ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಎದುರು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಅಪ್ಸರಾ ಹೋಟಲ್ ಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಉಪ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಚೇರಿಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್ಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಡಿಐಜಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿವೆ), ಇದು ಗಜಪತಿಗಳ ರಾಜ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಈ ಜೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲುವೆಯ ಹಾದಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ರಿಂದ, ಈ ಜೈಲಿಗೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೩೫ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಜೈಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು. ಕಂಬದ ಕೆರೆಯಿಂದ ವೈ-ಜಂಕ್ಷನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು) ಎದುರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು ತಲುಪಬಹುದು. === ದೇವಾಲಯಗಳು === === ಶ್ಯಾಮಲಾಂಬ (ಸೋಮಲಮ್ಮ ಗುಡಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸೋಮಲಮ್ಮ ದೇವಿಯನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದೇವತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ಯಾಮಲಾ ನಗರ (ಕೊತ್ತಪೇಟ) ದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೇಸರಿ, ಅರಿಸಿನದ ನೀರು, ಬೇವಿನಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆಯಾಗುವಾಗ, ಜನರು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಮಲಮ್ಮಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ದೇವಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಅವಳ ತವರುಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವಿಯ ತಂಗಿಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಲ್ಲಮಾರಮ್ಮ, ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮ, ಗಂಟಾಲಮ್ಮ, ಪುಂತಲಮ್ಮ, ಗಂಗಾಳಮ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಗೆ ಬಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು, ದೇವಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆನಪರ್ತಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಮಲ, ಗುಡಿಯಲ್ಲಿನ ೧೨ ಕಂಬಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Uma_Markandeya_Swamy_Temple_Gopuram.jpg|thumb| ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] === ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಮೃಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮರುದಾವತಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯದ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಯಮನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ, ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1000 ಚದರ ಗಜಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರೇಡ್-I ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sri_Sarangadhareswara_Swamy_Temple.jpg|thumb| ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾ]] === ಶ್ರೀ ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೊರುಕೊಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೆಂಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರಂಗಧರ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಧರನ ನಡುವೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ಸಾರಂಗಧರನ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಘನಾಧ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾರಂಗಧರನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪೂರ್ಣದೇಹಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Shri_Mahakaleshwara_temple_in_Rajahmundry.jpg|thumb| '''ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,''' ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] === ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=రెండో ఉజ్జయిని.. రాజమహేంద్రవరం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/first-mahakaleshwar-temple-south-rajamahendravaram-1452823 |access-date=2023-09-10 |website=Sakshi |language=te}}</ref> ಇದು ಎರಡನೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಪಗಲು ವೆಂಕಟ್ ರಾವ್. ಈ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೬೪ ಉಪಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ರಾಜಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜಗೋಪುರವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳಿವೆ, <ref>{{Cite web |title=Women too to take part in Bhasma Abhishekam in newly-built Sri Mahakaleshwar temple in Andhra |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/02/women-too-to-take-part-in-bhasma-abhishekam-in-newly-built-sri-mahakaleshwar-temple-in-andhra-2437061.html |access-date=2023-09-10 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Sri_Uma_Kotilingeswara_Swamy_Temple_at_Kotilingala_Revu.jpg|thumb| ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ದತ್ತ ಮುಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೌತಮಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. * ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮ ಸಮೇತ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸಮೇತ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. * ಆರ್ಯಪುರಂನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಅನ್ನವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ === [[ಚಿತ್ರ:Aalaya_nruthya_kalaxetram.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನೃತ್ಯರಂಗದ ನೃತ್ಯವಿಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಮರಣಿಕೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Telugu_talli_statue_saraswati_ghat.jpg|thumb| ಸರಸ್ವತಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಲುಗು ತಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ನೃತ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ: ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದ್ಯಾನವನ * ಸೈನಿಕರ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲಾಲಾ ಚೆರುವು: [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. == ಗಣ್ಯರು == ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟು ಆದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅಲಿ (ನಟ) ಕಲ್ಲೂರಿ ವೆಂಕಟ ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕುಂದೂರಿ ಈಶ್ವರದತ್ತು ಕೋಕಾ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಗರಿಕಪಾಟಿ ರಾಜಾರಾವ್ ಗರಿಮೆಳ್ಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್ ಟಂಗುಟೂರಿ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮಾರಾವು ವರದಾ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಮಾದೇಟಿ ರಾಜಾಜಿ ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನೇದುನೂರಿ ಗಂಗಾಧರಂ ನ್ಯಾಪತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂತುಲು ಭಮಿಡಿಪಾಟಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮಧಿರ ಸುಬ್ಬನ್ನ ದೀಕ್ಷಿತುಲು ಮಲ್ಲಂಪಲ್ಲಿ ಶರಭೇಶ್ವರ ಶರ್ಮ ಟಿ.ರಾಘವಾಚಾರಿ ಸಪ್ಪಾ ದುರ್ಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಜಯಪ್ರದ ಅರಸಿಶ್ರೀ * ಗಂಧಮ್ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು: ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆದನಂದಿಪಾಡು ಬಳಿಯ ಪುಸುಲಗ್ರಾಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ದುಮ್ಮುಗುಡೆಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗೋದಾವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವ್ವಿಡಿ ಲಿಂಗರಾಜು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗಿ ಸೇರಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ಘಾಟ್ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ' ವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸಣ್ಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋದಾವರಿ ಘಾಟ್‌ಗೆ "ಗಂಧಂ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು ಘಾಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * ಈಶ್ವರ ವರಾಹ ನರಸಿಂಹಂ: ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೬೯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಲೋಪವಾಗದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಶ, ಕೇನ, ಕಟ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ, ಮನಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತವಾದ, ನಿರುಕ್ತ ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಮಾಲಾ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == '''ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು/ಜರ್ನಲ್ ಗಳು :''' == ಕಲೆಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಹಂಗ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾಣಿ - ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ತನಿಖಾ ಮಾಸಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ. == ದೃಶ್ಯಾವಳಿ == <gallery widths="200" perrow="4"> ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Airport_1.jpg|alt=విమానాశ్రయం| ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Devi_chowk2.JPG|alt=దేవీ చౌక్ కూడలి| ದೇವಿ ಚೌಕ್ ಚಿತ್ರ:Rjy_Municipal_corporation_office.jpg|alt=ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿ ಚಿತ್ರ:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg|alt=మొదటి, రెండవ వంతెనలు| ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೇತುವೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Rail_Cum_Road_Bridge_on_Godavari_at_Rajahmundry.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన| ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್‌ ಡೆಕರ್ ಸೇತುವೆ ಚಿತ್ರ:Rjy_city_view_from_rail_cum_road_bridge.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన మీద నుండి రాజమండ్రి నగర దృశ్యం| ರೈಲು - ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ನೋಟ. ಚಿತ್ರ:Rjy_rajarajanaderna.JPG|alt=పుష్కర ఘాట్ కి ఎదురుగా ఉన్న రాజరాజనరేంద్రుడు విగ్రహం| ಪುಷ್ಕರ್ ಘಾಟ್‌ನ ಎದುರಿನ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] hnaua87j3ua68hfmuwz6s1wyo55tay6 1434277 1434276 2026-10-24T16:42:53Z Cmariejoseph 913 /* ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ */ 1434277 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ರಾಜಮಂಡ್ರಿ |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nickname:<div class="ib-settlement-nickname nickname">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[ಚಿತ್ರ:India_Andhra_Pradesh_location_map_(current).svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|రాజమహేంద్రవరం is located in ఆంధ్రప్రదేశ్]]<div class="od notheme" style="top:35.062%;left:62.02%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ಚಿತ್ರ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|రాజమహేంద్రవరం]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:12}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೇಶ | class="infobox-data" |ಭಾರತ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ರಾಜ್ಯ | class="infobox-data" |ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಸ್ಥಾಪಕ | class="infobox-data" |ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ |- class="mergedtoprow" ! colspan="1" class="infobox-header" |ಸರ್ಕಾರ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಸ್ಥಳೀಯಸಂಸ್ಥೆ | class="infobox-data agent" |ಬೃಹತ್‌ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (GRMC)<br /><br />ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಅರ್ಬನ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (RUDA) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಶಾಸಕ | class="infobox-data" |ಆದಿರೆಡ್ಡಿ ಭವಾನಿ‌ - ಪಟ್ಟಣ, ಗೋರಂಟ್ಲ ಬುಚ್ಚಯ್ಯ - ಗ್ರಾಮಾಂತರ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | class="infobox-data" |ಮಾರ್ಗಾನಿ ಭರತ್ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<div class="ib-settlement-fn"><ref name="civicbody" /></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೪೪.೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.<sup>2</sup> (೧೭.೧೮&nbsp;ಚ.&nbsp;ಮೈ) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಎತ್ತರ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೧೪&nbsp;ಮೀ. (೪೬&nbsp;ಅಡಿ.) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(೨೦೧೧)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೩,೭೬,೩೩೩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೪,೭೬,೮೭೩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಭಾಷೆ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಅಧಿಕೃತ | class="infobox-data" |ತೆಲುಗು |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಸಮಯ ವಲಯ]] | class="infobox-data" |[[ಯುಟಿಸಿ+5:30|UTC+5:30]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಅಂಚೆ ಕೋಡ್]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">‌೫೩೩ ೧xx</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | class="infobox-data" | +91-883 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | class="infobox-data" |AP-05 (ಹಿಂದೆ)<br /><br /> AP-39 (೨೦೧೯ರ ಜನವರಿ ೩೦ರ ತರುವಾಯ) |} '''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ''' (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಪೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಬಳಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ, ಮುಖಜಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Staff Reporter |date=2015-10-17 |title=Rajahmundry is now 'Rajamahendravaram' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |access-date=2020-07-26 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಆದಿಕವಿ [[ನನ್ನಯ]] ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವಿವಿಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="profile0">{{Cite web |title=Introductory |url=http://rajahmundrycorporation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051920/http://rajahmundrycorporation.org/ |archive-date=2014-09-04 |access-date=3 September 2014 |website= |publisher=Rajahmundry Municipal Corporation}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Chalukya_vaibhavam.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವು ಈ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Railway_station_01.JPG|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು === ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಅಮ್ಮರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೧೯-೯೩೪) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೨೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=19th century coins unearthed from an Andhra Pradesh temple |url=https://www.ndtv.com/south/19th-century-coins-unearthed-from-an-andhra-pradesh-temple-533445 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajahmundry to get back it's &#91;sic&#93; original name |url=http://www.metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215112330/http://metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |archive-date=2015-12-15 |access-date=2022-07-10}}</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=5 July 2011 |title=All eyes on Rajahmundry central jail land |url=https://www.news18.com/news/india/all-eyes-on-rajahmundry-central-jail-land-381626.html |website=News18}}</ref> ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು, ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು, ಗಜಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು, ನಿಜಾಮರು, ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಆಳಿದರು. <ref name="history">{{Cite web |title=1000+ Years History (Since 919 AD) |url=http://www.rajahmundry.net/history.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014151224/http://www.rajahmundry.net/history.aspx |archive-date=14 October 2008 |access-date=22 October 2008 |website=History of Rajahmundry |publisher=Rajahmundry.net}}</ref> ತೆಲುಗು ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ "ರುದ್ರಪದಮು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಪಾದವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ರುದ್ರಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮ I ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೯೨-೯೨೨ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>K. Mallikharjunarao,''Recent Archaeological Finds at Rajahmundry – A Critical Study'' (Journal of the Andhra Historical Research Society)</ref><ref>https://www.jstor.org/stable/44139330</ref> ಆದರೆ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. <ref>[jstor.org]</ref> ಉಲುಘ್ ಖಾನ್ (ನಂತರದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಒರುಗಲ್ಲು (ವಾರಂಗಲ್) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೂ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುಮಾಯೂನ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಾಕತೀಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಪ್ರೋಲಯ ವೇಮ ರೆಡ್ಡಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ನಗರವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಕಲದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದುದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗ್ರಂಥಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref> [en.wikisource.org] H. Morris, ''Godavari District Manual'' (Madras Presidency records)</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ (ತಾಳಿಕೋಟೆ) ಕಾಳಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಸುಲ್ತಾನನು ನಿಡದವೋಲ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸೇನೆ ರಾಜನಗರಂ, ಪೆದ್ದಾಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೭೧-೭೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref>[en.wikipedia.org]</ref> ಏನುಗುಲ ವೀರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಬಳಿಯ ವಡಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರಂತೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=ఏనుగుల |first=వీరాస్వామయ్య |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372407 |title=కాశీ యాత్రా చరిత్ర |year=1941}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Rail_bridge_godavari.jpg|alt=|thumb|220x220px| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ]] ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೭೬,೩೩೩. ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ಒಟ್ಟು ೩,೧೫,೨೫೧ - ಪುರುಷರು ೧,೫೮,೪೫೪ - ಮಹಿಳೆಯರು ೧,೫೬,೭೯೭ == ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:కోటిపల్లి_బస్సు_స్టేషను_.jpg|alt=|right|230x230px]] [[ಚಿತ್ರ:Paul_chowk_kamdukuri_veeresalingam.JPG|right|thumb| ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಜೆಟ್ಟಿ ಟವರ್‌ಗಳು, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು, [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಟಿ.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ರಾಮರಾವ್]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮೇ 6, 1929 ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. === ಇನ್ನೀಸ್‌ ಪೇಟೆ === ಇದನ್ನು ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ನಿಸಿನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇನ್ನೀಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಇವೆ. ೧೯೧೦ ರಿಂದ, ಇನ್ನಿಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಲ್ಕಾಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ === ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಆಲ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆ === ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸರು ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆಯು ಕೋರುಕೊಂಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟಿ. ಬಿ. ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ - ಕ್ವಾರಿಯ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರು ಟಿ.ಬಿ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ಆರ್ಯಪುರಂ === ೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ೧೩೦ ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬೀದಿಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ತೊಂಬತ್ತು ಜನರು ಪೂಜಾರಿಗಳು. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಯಪುರಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯಪುರಂ ಅನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಎ. ಬಿ. ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರು ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಬೀದಿಯ ಹೆಸರು ಎ.ಬಿ.ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಬೀದಿ. ಮುಂದೆ ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮ ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಂಕಾಯಲವಾರಿ ಬೀದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆರ್ಯಪುರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. === ಸೀತಂಪೇಟೆ === ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಂಡ್ರೇಗುಲ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ''ಸೀತೆಯ'' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಂಪೇಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇತ್ತು, ಅದನ್ನು ಸೀತಮ್ಮ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೀತಂಪೇಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವತಾರ್ ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯ ಗುಮ್ಮಿಡಾಲವಾರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ೧೯೫೩, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. === ಜಾಂಪೇಟೆ === ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಕಾರರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗೌವ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಎಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನೆ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಜಾಂಪೇಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಗ್ಗವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜವಳಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರ ಕೇಸರಿ ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜಾಂಪೇಟ್‌ ಕೂಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆ === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. === ನಾಗುಲಚೆರುವು === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಗಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜನಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದ ನಾಗುಲ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪೋತುಲ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ''ಸುರಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮಜಿಗ್ಯಾ'' ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಂಗರಾಜುಪೇಟೆ === ೧೮೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೊಂಧಿಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ರತ್ನಂ ಕಲಾಲು (ರತ್ನದ ಪೆನ್ನುಗಳು)''' ಉದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವೀರಭದ್ರಪುರಂ === ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ದುವ್ವೂರಿ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಬಗಳ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಯ ತನ್ನ ೧೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಗಸರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರಪುರಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗಿನ ಸುಭಾಷ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಾದೃೂ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ಕಂಬಗಳಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಆಯಕರ್ ಭವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕೂಡುಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಎಂಬುವನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಅವರ ನಿವಾಸವು ಈಗ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. === ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮೈದಾನ === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ. ಎಸ್‌. ರಾಜು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜೋಸುಲ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟನು. === ಮೆರಕ ಬೀದಿ === ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದ ನಂತರ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಭವನವು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಲಸಿಗರು ತೆಲುಗು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂದುಲ, ಪೋತುಲ, ಮುತ್ತಂಗಿ, ಕತ್ತುಲ, ಯರ್ರಾ, ನರ್ರಾ, ನೀಲಂ, ಕಂಚುಮೃತಿ, ನಡಿಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಯಪುನಂದ. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಈ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ. ವೇಣು ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಈ ಬೀದಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬೀದಿಗೆ ಮೆರಕಬೀದಿ ಅಂದರೆ "ತೇರುಬೀದಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. === ಶ್ರದ್ಧನಾನಂದ ಘಾಟ್ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಪತ್ರಿಕೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಘಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಾಟ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇತ್ತು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು, ತೆನ್ನೇಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥಂ, ಕಳಾ ವೆಂಕಟ ರಾವ್ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು === [[ಚಿತ್ರ:Mruthyunjayudu_statue_Fort_gate.jpg|right|thumb|ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕೋಟ ಗುಮ್ಮಂ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ಈಗ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜಂತಾ ಹೋಟೆಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೋಟಾ ಗುಮ್ಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು೮ ರಿಂದ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕಂದಕ (ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ) ಬೀದಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ತೋಡಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ೨೦ ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ೧೮೯೭-೧೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರ ಮಗಳ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. === ಕಂಬಮ್ ಚತ್ರ, ಕಂಬದ ಕೆರೆ === ಶ್ರಾದ್ಧ ತಿಥಿ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಚತ್ರವನ್ನು ೧೮೪೫-೧೮೫೦ ರ ನಡುವೆ ಕಂಬಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ಪಂತುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆರೆ ಅಗೆತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಈ ಚತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರಂಥೆ. ಈಗ ಚತ್ರ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. == ಆಡಳಿತ == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ {{Convert|44.50|km2|mi2|abbr=on}} . <ref name="census">{{Cite web |title=District Census Handbook – East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |access-date=6 November 2015 |website=Census of India |page=3,16–17 |format=PDF}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి_లో_రవాణా}} === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_bus_complex.JPG|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಈ ನಗರವು [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಿಸ್ ಆಟೋಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಬಸ್ ನಿಲಯಂ, ಗೋಕವರಂ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. === ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:New_godavari_stn.JPG|right|thumb| ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_railway_station1.jpg|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿ [[ಚೆನ್ನೈ]] - [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯು ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡನೇ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್‌ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ‌೧೯೯೦-೧೯೯೫ರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. === ವಿಮಾನ ಸೌಕರ್ಯ === ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರಪೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ನದಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಪಿಬೆಟ್ಟ, [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಸೀಮಾಗಳಿಗೆ ಲಾಂಜ್ ದೋಣಿಗಳಿವೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತೆಲುಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದರ ಶಾಖೆಯು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿ ಕವಿ ನನ್ನಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ಶ್ರೀಮತಿ ಕಂದುಕೂರಿ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳಾ ಜೂನಿಯರ್, ಪದವಿ, ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ತೆಲುಗು ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ): ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. "ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್" ಎಂಬುವರು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಮೆಟ್ಕಾಲ್ಫ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಡಿವಿ ಬಾಪಿರಾಜು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಗೋದಾವರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (GIET): ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (RIET) ಆಚಾರ್ಯ ಎನ್.ಜಿ. ರಂಗ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಡಾ. ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಂ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿ.ಎಂ.ಆರ್. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಸುಬ್ಬರಾಯದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೊಂಡ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಿ. ಟಿ. ಆರ್. ಐ === ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಂಬಾಕು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CTRI): [[ತಂಬಾಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಂಬಾಕು ಕೃಷಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಹರಡಿತು. == ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == * [[ ಎಪಿ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]]: ಪೇಪರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ * ವಿಜ್ಜೇಶ್ವರಂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. ONGC (ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಗಮ) (ನವರತ್ನ) ತನ್ನ ಕೃಷ್ಣಾ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಯೋಜನೆಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸದರ್ನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಂದು ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ * ಹೊರಿಕಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಧವಳೇಶ್ವರಂಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. * ಕಡಿಯಂ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ - ಕಡಿಯಂ * ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಸ್ಯ ನರ್ಸರಿಗಳು - ಕಡಿಯಾಪುಲಂಕ * ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಜೇಗುರುಪಾಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ - ಜೇಗುರುಪಾಡು * ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಹಕಾರಿ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್- ಲಾಲಚೆರುವು * ಸರ್ವರಾಯ ಶುಗರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, (ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್)-ವೇಮಗಿರಿ * ನೈಲೋಫಿಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಗುಂಡುವಾರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿ. ಕಾರ್ಖಾನೆ - ಧವಲೇಶ್ವರಂ * ಗೋದಾವರಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಪಿಡಿಂಗೋಯಿ * ರತ್ನಂ ಬಾಲ್ ಪೆನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ == 93.5&nbsp;MHz (Red.FM) ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಎಫ್‌ ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ''ದುರ್ಗಾ ಸಿನೆಟೌನ್ ಅನ್ನು'' ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಡಮರ್ತಿ ಸೂರಯ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. === ಕಲೆ === ಇಲ್ಲಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ, ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ'', ''ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ'', ''ಕಥಿಯಾವಾರ್'', [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಕುರಿತ ''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ರಾಗೋದ್ಯಮ್'' ಮತ್ತು [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರ]] ಕುರಿತ ''ನಂದಿ ಪೂಜೆ'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 August 2015 |title=Damerla Rama Rao Art Gallery: a picture of neglect |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/damerla-rama-rao-art-gallery-a-picture-of-neglect/article7523945.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> === ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರ === ಪುಷ್ಕರ: ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುಷ್ಕರಗಳು' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಪುಷ್ಕರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರದಿಯಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Godavari Pushkaralu 2 |url=http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520233603/http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |archive-date=2016-05-20 |access-date=2 July 2016 |website=godavaripushkaralu.co.in}}</ref> ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಕೋಟಿ ಲಿಂಗ ಘಾಟ್'' ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 February 2016 |title=Iconic Kotilingala Ghat loses its sheen |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/iconic-kotilingala-ghat-loses-its-sheen/article8293818.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Godavari_matha_statue.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಯ]] ಪ್ರತಿಮೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajamahendravaram_ghats.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಘಾಟ್‌ಗಳು]] === ಗೋದಾವರಿ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ === ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಗರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು]] ಕೋಟಗುಮ್ಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಕುಂಭ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಟನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆನಕಟ್ಟಾ === ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ‌೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. === ರಾಳ್ಲಬಂಡಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಗರದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಉದ್ಯೋಗಿ ಪೆದ್ದಿಂಟಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಯವರು, [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ === ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮೂರು ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಕೊರೆದು, ಬೇಕಾದಾಗ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳು ೧೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೦ ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಎದುರು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಅಪ್ಸರಾ ಹೋಟಲ್ ಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಉಪ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಚೇರಿಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್ಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಡಿಐಜಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿವೆ), ಇದು ಗಜಪತಿಗಳ ರಾಜ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಈ ಜೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲುವೆಯ ಹಾದಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ರಿಂದ, ಈ ಜೈಲಿಗೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೩೫ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಜೈಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು. ಕಂಬದ ಕೆರೆಯಿಂದ ವೈ-ಜಂಕ್ಷನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು) ಎದುರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು ತಲುಪಬಹುದು. === ದೇವಾಲಯಗಳು === === ಶ್ಯಾಮಲಾಂಬ (ಸೋಮಲಮ್ಮ ಗುಡಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸೋಮಲಮ್ಮ ದೇವಿಯನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದೇವತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ಯಾಮಲಾ ನಗರ (ಕೊತ್ತಪೇಟ) ದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೇಸರಿ, ಅರಿಸಿನದ ನೀರು, ಬೇವಿನಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆಯಾಗುವಾಗ, ಜನರು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಮಲಮ್ಮಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ದೇವಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಅವಳ ತವರುಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವಿಯ ತಂಗಿಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಲ್ಲಮಾರಮ್ಮ, ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮ, ಗಂಟಾಲಮ್ಮ, ಪುಂತಲಮ್ಮ, ಗಂಗಾಳಮ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಗೆ ಬಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು, ದೇವಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆನಪರ್ತಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಮಲ, ಗುಡಿಯಲ್ಲಿನ ೧೨ ಕಂಬಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Uma_Markandeya_Swamy_Temple_Gopuram.jpg|thumb| ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] === ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಮೃಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮರುದಾವತಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯದ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಯಮನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ, ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1000 ಚದರ ಗಜಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರೇಡ್-I ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sri_Sarangadhareswara_Swamy_Temple.jpg|thumb| ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾ]] === ಶ್ರೀ ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೊರುಕೊಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೆಂಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರಂಗಧರ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಧರನ ನಡುವೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ಸಾರಂಗಧರನ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಘನಾಧ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾರಂಗಧರನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪೂರ್ಣದೇಹಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Shri_Mahakaleshwara_temple_in_Rajahmundry.jpg|thumb| '''ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,''' ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] === ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=రెండో ఉజ్జయిని.. రాజమహేంద్రవరం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/first-mahakaleshwar-temple-south-rajamahendravaram-1452823 |access-date=2023-09-10 |website=Sakshi |language=te}}</ref> ಇದು ಎರಡನೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಪಗಲು ವೆಂಕಟ್ ರಾವ್. ಈ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೬೪ ಉಪಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ರಾಜಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜಗೋಪುರವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳಿವೆ, <ref>{{Cite web |title=Women too to take part in Bhasma Abhishekam in newly-built Sri Mahakaleshwar temple in Andhra |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/02/women-too-to-take-part-in-bhasma-abhishekam-in-newly-built-sri-mahakaleshwar-temple-in-andhra-2437061.html |access-date=2023-09-10 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Sri_Uma_Kotilingeswara_Swamy_Temple_at_Kotilingala_Revu.jpg|thumb| ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ದತ್ತ ಮುಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೌತಮಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. * ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮ ಸಮೇತ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸಮೇತ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. * ಆರ್ಯಪುರಂನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಅನ್ನವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ === [[ಚಿತ್ರ:Aalaya_nruthya_kalaxetram.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನೃತ್ಯರಂಗದ ನೃತ್ಯವಿಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಮರಣಿಕೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Telugu_talli_statue_saraswati_ghat.jpg|thumb| ಸರಸ್ವತಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಲುಗು ತಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ನೃತ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ: ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದ್ಯಾನವನ * ಸೈನಿಕರ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲಾಲಾ ಚೆರುವು: [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. == ಗಣ್ಯರು == ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟು ಆದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅಲಿ (ನಟ) ಕಲ್ಲೂರಿ ವೆಂಕಟ ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕುಂದೂರಿ ಈಶ್ವರದತ್ತು ಕೋಕಾ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಗರಿಕಪಾಟಿ ರಾಜಾರಾವ್ ಗರಿಮೆಳ್ಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್ ಟಂಗುಟೂರಿ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮಾರಾವು ವರದಾ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಮಾದೇಟಿ ರಾಜಾಜಿ ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನೇದುನೂರಿ ಗಂಗಾಧರಂ ನ್ಯಾಪತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂತುಲು ಭಮಿಡಿಪಾಟಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮಧಿರ ಸುಬ್ಬನ್ನ ದೀಕ್ಷಿತುಲು ಮಲ್ಲಂಪಲ್ಲಿ ಶರಭೇಶ್ವರ ಶರ್ಮ ಟಿ.ರಾಘವಾಚಾರಿ ಸಪ್ಪಾ ದುರ್ಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಜಯಪ್ರದ ಅರಸಿಶ್ರೀ * ಗಂಧಮ್ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು: ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆದನಂದಿಪಾಡು ಬಳಿಯ ಪುಸುಲಗ್ರಾಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ದುಮ್ಮುಗುಡೆಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗೋದಾವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವ್ವಿಡಿ ಲಿಂಗರಾಜು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗಿ ಸೇರಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ಘಾಟ್ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ' ವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸಣ್ಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋದಾವರಿ ಘಾಟ್‌ಗೆ "ಗಂಧಂ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು ಘಾಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * ಈಶ್ವರ ವರಾಹ ನರಸಿಂಹಂ: ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೬೯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಲೋಪವಾಗದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಶ, ಕೇನ, ಕಟ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ, ಮನಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತವಾದ, ನಿರುಕ್ತ ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಮಾಲಾ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == '''ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು/ಜರ್ನಲ್ ಗಳು :''' == ಕಲೆಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಹಂಗ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾಣಿ - ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ತನಿಖಾ ಮಾಸಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ. == ದೃಶ್ಯಾವಳಿ == <gallery widths="200" perrow="4"> ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Airport_1.jpg|alt=విమానాశ్రయం| ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Devi_chowk2.JPG|alt=దేవీ చౌక్ కూడలి| ದೇವಿ ಚೌಕ್ ಚಿತ್ರ:Rjy_Municipal_corporation_office.jpg|alt=ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿ ಚಿತ್ರ:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg|alt=మొదటి, రెండవ వంతెనలు| ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೇತುವೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Rail_Cum_Road_Bridge_on_Godavari_at_Rajahmundry.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన| ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್‌ ಡೆಕರ್ ಸೇತುವೆ ಚಿತ್ರ:Rjy_city_view_from_rail_cum_road_bridge.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన మీద నుండి రాజమండ్రి నగర దృశ్యం| ರೈಲು - ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ನೋಟ. ಚಿತ್ರ:Rjy_rajarajanaderna.JPG|alt=పుష్కర ఘాట్ కి ఎదురుగా ఉన్న రాజరాజనరేంద్రుడు విగ్రహం| ಪುಷ್ಕರ್ ಘಾಟ್‌ನ ಎದುರಿನ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] 44fnqsiy3q65svtomlx3nlq40gdb5ix 1434278 1434277 2026-10-24T16:50:33Z Cmariejoseph 913 /* ದೃಶ್ಯಾವಳಿ */ 1434278 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div> |- class="mergedtoprow ib-settlement-official" | colspan="2" class="infobox-full-data" |ರಾಜಮಂಡ್ರಿ |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nickname:<div class="ib-settlement-nickname nickname">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[ಚಿತ್ರ:India_Andhra_Pradesh_location_map_(current).svg|class=notpageimage noviewer|250x250px|రాజమహేంద్రవరం is located in ఆంధ్రప్రదేశ్]]<div class="od notheme" style="top:35.062%;left:62.02%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ಚಿತ್ರ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|రాజమహేంద్రవరం]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>ರಾಜಮಂಡ್ರಿ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ</div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:12}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=%E0%B0%B0%E0%B0%BE%E0%B0%9C%E0%B0%AE%E0%B0%82%E0%B0%A1%E0%B1%8D%E0%B0%B0%E0%B0%BF&params=16.98_N_81.78_E_type:city(376333) <span class="geo-nondefault"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">16°59′N</span> <span class="longitude">81°47′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-default"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">16.98°N 81.78°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">16.98; 81.78</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೇಶ | class="infobox-data" |ಭಾರತ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ರಾಜ್ಯ | class="infobox-data" |ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಸ್ಥಾಪಕ | class="infobox-data" |ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ |- class="mergedtoprow" ! colspan="1" class="infobox-header" |ಸರ್ಕಾರ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಸ್ಥಳೀಯಸಂಸ್ಥೆ | class="infobox-data agent" |ಬೃಹತ್‌ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆ (GRMC)<br /><br />ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಅರ್ಬನ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (RUDA) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಶಾಸಕ | class="infobox-data" |ಆದಿರೆಡ್ಡಿ ಭವಾನಿ‌ - ಪಟ್ಟಣ, ಗೋರಂಟ್ಲ ಬುಚ್ಚಯ್ಯ - ಗ್ರಾಮಾಂತರ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ | class="infobox-data" |ಮಾರ್ಗಾನಿ ಭರತ್ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ವಿಸ್ತೀರ್ಣ<div class="ib-settlement-fn"><ref name="civicbody" /></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೪೪.೫೦&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.<sup>2</sup> (೧೭.೧೮&nbsp;ಚ.&nbsp;ಮೈ) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |ಎತ್ತರ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೧೪&nbsp;ಮೀ. (೪೬&nbsp;ಅಡಿ.) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಜನಸಂಖ್ಯೆ<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(೨೦೧೧)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;ನಗರಪ್ರದೇಶ</div> | class="infobox-data" |೩,೭೬,೩೩೩ |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶ<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |೪,೭೬,೮೭೩ |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |ಭಾಷೆ<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;ಅಧಿಕೃತ | class="infobox-data" |ತೆಲುಗು |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಸಮಯ ವಲಯ]] | class="infobox-data" |[[ಯುಟಿಸಿ+5:30|UTC+5:30]] |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ (ಪಿನ್ ಕೋಡ್)|ಅಂಚೆ ಕೋಡ್]] | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">‌೫೩೩ ೧xx</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | class="infobox-data" | +91-883 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | class="infobox-data" |AP-05 (ಹಿಂದೆ)<br /><br /> AP-39 (೨೦೧೯ರ ಜನವರಿ ೩೦ರ ತರುವಾಯ) |} '''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ''' (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಪೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಬಳಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ, ಮುಖಜಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Staff Reporter |date=2015-10-17 |title=Rajahmundry is now 'Rajamahendravaram' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |access-date=2020-07-26 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಆದಿಕವಿ [[ನನ್ನಯ]] ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವಿವಿಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="profile0">{{Cite web |title=Introductory |url=http://rajahmundrycorporation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051920/http://rajahmundrycorporation.org/ |archive-date=2014-09-04 |access-date=3 September 2014 |website= |publisher=Rajahmundry Municipal Corporation}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Chalukya_vaibhavam.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವು ಈ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Railway_station_01.JPG|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು === ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಅಮ್ಮರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೧೯-೯೩೪) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೨೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=19th century coins unearthed from an Andhra Pradesh temple |url=https://www.ndtv.com/south/19th-century-coins-unearthed-from-an-andhra-pradesh-temple-533445 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajahmundry to get back it's &#91;sic&#93; original name |url=http://www.metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215112330/http://metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |archive-date=2015-12-15 |access-date=2022-07-10}}</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=5 July 2011 |title=All eyes on Rajahmundry central jail land |url=https://www.news18.com/news/india/all-eyes-on-rajahmundry-central-jail-land-381626.html |website=News18}}</ref> ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು, ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು, ಗಜಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು, ನಿಜಾಮರು, ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಆಳಿದರು. <ref name="history">{{Cite web |title=1000+ Years History (Since 919 AD) |url=http://www.rajahmundry.net/history.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014151224/http://www.rajahmundry.net/history.aspx |archive-date=14 October 2008 |access-date=22 October 2008 |website=History of Rajahmundry |publisher=Rajahmundry.net}}</ref> ತೆಲುಗು ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ "ರುದ್ರಪದಮು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಪಾದವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ರುದ್ರಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮ I ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೯೨-೯೨೨ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>K. Mallikharjunarao,''Recent Archaeological Finds at Rajahmundry – A Critical Study'' (Journal of the Andhra Historical Research Society)</ref><ref>https://www.jstor.org/stable/44139330</ref> ಆದರೆ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. <ref>[jstor.org]</ref> ಉಲುಘ್ ಖಾನ್ (ನಂತರದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಒರುಗಲ್ಲು (ವಾರಂಗಲ್) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೂ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುಮಾಯೂನ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಾಕತೀಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಪ್ರೋಲಯ ವೇಮ ರೆಡ್ಡಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ನಗರವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಕಲದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದುದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗ್ರಂಥಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref> [en.wikisource.org] H. Morris, ''Godavari District Manual'' (Madras Presidency records)</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ (ತಾಳಿಕೋಟೆ) ಕಾಳಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಸುಲ್ತಾನನು ನಿಡದವೋಲ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸೇನೆ ರಾಜನಗರಂ, ಪೆದ್ದಾಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೭೧-೭೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref>[en.wikipedia.org]</ref> ಏನುಗುಲ ವೀರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಬಳಿಯ ವಡಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರಂತೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=ఏనుగుల |first=వీరాస్వామయ్య |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372407 |title=కాశీ యాత్రా చరిత్ర |year=1941}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Rail_bridge_godavari.jpg|alt=|thumb|220x220px| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ]] ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೭೬,೩೩೩. ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ಒಟ್ಟು ೩,೧೫,೨೫೧ - ಪುರುಷರು ೧,೫೮,೪೫೪ - ಮಹಿಳೆಯರು ೧,೫೬,೭೯೭ == ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:కోటిపల్లి_బస్సు_స్టేషను_.jpg|alt=|right|230x230px]] [[ಚಿತ್ರ:Paul_chowk_kamdukuri_veeresalingam.JPG|right|thumb| ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಜೆಟ್ಟಿ ಟವರ್‌ಗಳು, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು, [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಟಿ.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ರಾಮರಾವ್]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮೇ 6, 1929 ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. === ಇನ್ನೀಸ್‌ ಪೇಟೆ === ಇದನ್ನು ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ನಿಸಿನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇನ್ನೀಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಇವೆ. ೧೯೧೦ ರಿಂದ, ಇನ್ನಿಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಲ್ಕಾಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ === ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಆಲ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆ === ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸರು ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆಯು ಕೋರುಕೊಂಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟಿ. ಬಿ. ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ - ಕ್ವಾರಿಯ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರು ಟಿ.ಬಿ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ಆರ್ಯಪುರಂ === ೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ೧೩೦ ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬೀದಿಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ತೊಂಬತ್ತು ಜನರು ಪೂಜಾರಿಗಳು. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಯಪುರಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯಪುರಂ ಅನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಎ. ಬಿ. ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರು ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಬೀದಿಯ ಹೆಸರು ಎ.ಬಿ.ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಬೀದಿ. ಮುಂದೆ ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮ ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಂಕಾಯಲವಾರಿ ಬೀದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆರ್ಯಪುರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. === ಸೀತಂಪೇಟೆ === ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಂಡ್ರೇಗುಲ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ''ಸೀತೆಯ'' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಂಪೇಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇತ್ತು, ಅದನ್ನು ಸೀತಮ್ಮ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೀತಂಪೇಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವತಾರ್ ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯ ಗುಮ್ಮಿಡಾಲವಾರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ೧೯೫೩, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. === ಜಾಂಪೇಟೆ === ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಕಾರರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗೌವ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಎಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನೆ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಜಾಂಪೇಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಗ್ಗವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜವಳಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರ ಕೇಸರಿ ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜಾಂಪೇಟ್‌ ಕೂಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆ === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. === ನಾಗುಲಚೆರುವು === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಗಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜನಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದ ನಾಗುಲ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪೋತುಲ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ''ಸುರಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮಜಿಗ್ಯಾ'' ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಂಗರಾಜುಪೇಟೆ === ೧೮೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೊಂಧಿಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ರತ್ನಂ ಕಲಾಲು (ರತ್ನದ ಪೆನ್ನುಗಳು)''' ಉದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವೀರಭದ್ರಪುರಂ === ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ದುವ್ವೂರಿ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಬಗಳ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಯ ತನ್ನ ೧೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಗಸರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರಪುರಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗಿನ ಸುಭಾಷ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಾದೃೂ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ಕಂಬಗಳಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಆಯಕರ್ ಭವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕೂಡುಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಎಂಬುವನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಅವರ ನಿವಾಸವು ಈಗ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. === ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮೈದಾನ === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ. ಎಸ್‌. ರಾಜು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜೋಸುಲ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟನು. === ಮೆರಕ ಬೀದಿ === ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದ ನಂತರ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಭವನವು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಲಸಿಗರು ತೆಲುಗು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂದುಲ, ಪೋತುಲ, ಮುತ್ತಂಗಿ, ಕತ್ತುಲ, ಯರ್ರಾ, ನರ್ರಾ, ನೀಲಂ, ಕಂಚುಮೃತಿ, ನಡಿಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಯಪುನಂದ. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಈ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ. ವೇಣು ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಈ ಬೀದಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬೀದಿಗೆ ಮೆರಕಬೀದಿ ಅಂದರೆ "ತೇರುಬೀದಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. === ಶ್ರದ್ಧನಾನಂದ ಘಾಟ್ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಪತ್ರಿಕೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಘಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಾಟ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇತ್ತು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು, ತೆನ್ನೇಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥಂ, ಕಳಾ ವೆಂಕಟ ರಾವ್ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು === [[ಚಿತ್ರ:Mruthyunjayudu_statue_Fort_gate.jpg|right|thumb|ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕೋಟ ಗುಮ್ಮಂ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ಈಗ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜಂತಾ ಹೋಟೆಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೋಟಾ ಗುಮ್ಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು೮ ರಿಂದ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕಂದಕ (ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ) ಬೀದಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ತೋಡಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ೨೦ ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ೧೮೯೭-೧೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರ ಮಗಳ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. === ಕಂಬಮ್ ಚತ್ರ, ಕಂಬದ ಕೆರೆ === ಶ್ರಾದ್ಧ ತಿಥಿ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಚತ್ರವನ್ನು ೧೮೪೫-೧೮೫೦ ರ ನಡುವೆ ಕಂಬಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ಪಂತುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆರೆ ಅಗೆತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಈ ಚತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರಂಥೆ. ಈಗ ಚತ್ರ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. == ಆಡಳಿತ == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ {{Convert|44.50|km2|mi2|abbr=on}} . <ref name="census">{{Cite web |title=District Census Handbook – East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |access-date=6 November 2015 |website=Census of India |page=3,16–17 |format=PDF}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి_లో_రవాణా}} === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_bus_complex.JPG|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಈ ನಗರವು [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಿಸ್ ಆಟೋಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಬಸ್ ನಿಲಯಂ, ಗೋಕವರಂ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. === ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:New_godavari_stn.JPG|right|thumb| ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_railway_station1.jpg|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿ [[ಚೆನ್ನೈ]] - [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯು ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡನೇ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್‌ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ‌೧೯೯೦-೧೯೯೫ರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. === ವಿಮಾನ ಸೌಕರ್ಯ === ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರಪೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ನದಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಪಿಬೆಟ್ಟ, [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಸೀಮಾಗಳಿಗೆ ಲಾಂಜ್ ದೋಣಿಗಳಿವೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತೆಲುಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದರ ಶಾಖೆಯು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿ ಕವಿ ನನ್ನಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ಶ್ರೀಮತಿ ಕಂದುಕೂರಿ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳಾ ಜೂನಿಯರ್, ಪದವಿ, ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ತೆಲುಗು ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ): ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. "ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್" ಎಂಬುವರು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಮೆಟ್ಕಾಲ್ಫ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಡಿವಿ ಬಾಪಿರಾಜು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಗೋದಾವರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (GIET): ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (RIET) ಆಚಾರ್ಯ ಎನ್.ಜಿ. ರಂಗ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಡಾ. ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಂ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿ.ಎಂ.ಆರ್. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಸುಬ್ಬರಾಯದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೊಂಡ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಿ. ಟಿ. ಆರ್. ಐ === ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಂಬಾಕು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CTRI): [[ತಂಬಾಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಂಬಾಕು ಕೃಷಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಹರಡಿತು. == ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == * [[ ಎಪಿ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]]: ಪೇಪರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ * ವಿಜ್ಜೇಶ್ವರಂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. ONGC (ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಗಮ) (ನವರತ್ನ) ತನ್ನ ಕೃಷ್ಣಾ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಯೋಜನೆಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸದರ್ನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಂದು ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ * ಹೊರಿಕಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಧವಳೇಶ್ವರಂಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. * ಕಡಿಯಂ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ - ಕಡಿಯಂ * ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಸ್ಯ ನರ್ಸರಿಗಳು - ಕಡಿಯಾಪುಲಂಕ * ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಜೇಗುರುಪಾಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ - ಜೇಗುರುಪಾಡು * ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಹಕಾರಿ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್- ಲಾಲಚೆರುವು * ಸರ್ವರಾಯ ಶುಗರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, (ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್)-ವೇಮಗಿರಿ * ನೈಲೋಫಿಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಗುಂಡುವಾರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿ. ಕಾರ್ಖಾನೆ - ಧವಲೇಶ್ವರಂ * ಗೋದಾವರಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಪಿಡಿಂಗೋಯಿ * ರತ್ನಂ ಬಾಲ್ ಪೆನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ == 93.5&nbsp;MHz (Red.FM) ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಎಫ್‌ ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ''ದುರ್ಗಾ ಸಿನೆಟೌನ್ ಅನ್ನು'' ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಡಮರ್ತಿ ಸೂರಯ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. === ಕಲೆ === ಇಲ್ಲಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ, ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ'', ''ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ'', ''ಕಥಿಯಾವಾರ್'', [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಕುರಿತ ''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ರಾಗೋದ್ಯಮ್'' ಮತ್ತು [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರ]] ಕುರಿತ ''ನಂದಿ ಪೂಜೆ'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 August 2015 |title=Damerla Rama Rao Art Gallery: a picture of neglect |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/damerla-rama-rao-art-gallery-a-picture-of-neglect/article7523945.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> === ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರ === ಪುಷ್ಕರ: ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುಷ್ಕರಗಳು' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಪುಷ್ಕರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರದಿಯಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Godavari Pushkaralu 2 |url=http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520233603/http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |archive-date=2016-05-20 |access-date=2 July 2016 |website=godavaripushkaralu.co.in}}</ref> ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಕೋಟಿ ಲಿಂಗ ಘಾಟ್'' ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 February 2016 |title=Iconic Kotilingala Ghat loses its sheen |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/iconic-kotilingala-ghat-loses-its-sheen/article8293818.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Godavari_matha_statue.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಯ]] ಪ್ರತಿಮೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajamahendravaram_ghats.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಘಾಟ್‌ಗಳು]] === ಗೋದಾವರಿ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ === ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಗರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು]] ಕೋಟಗುಮ್ಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಕುಂಭ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಟನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆನಕಟ್ಟಾ === ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ‌೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. === ರಾಳ್ಲಬಂಡಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಗರದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಉದ್ಯೋಗಿ ಪೆದ್ದಿಂಟಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಯವರು, [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ === ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮೂರು ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಕೊರೆದು, ಬೇಕಾದಾಗ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳು ೧೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೦ ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಎದುರು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಅಪ್ಸರಾ ಹೋಟಲ್ ಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಉಪ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಚೇರಿಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್ಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಡಿಐಜಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿವೆ), ಇದು ಗಜಪತಿಗಳ ರಾಜ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಈ ಜೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲುವೆಯ ಹಾದಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ರಿಂದ, ಈ ಜೈಲಿಗೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೩೫ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಜೈಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು. ಕಂಬದ ಕೆರೆಯಿಂದ ವೈ-ಜಂಕ್ಷನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು) ಎದುರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು ತಲುಪಬಹುದು. === ದೇವಾಲಯಗಳು === === ಶ್ಯಾಮಲಾಂಬ (ಸೋಮಲಮ್ಮ ಗುಡಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸೋಮಲಮ್ಮ ದೇವಿಯನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದೇವತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ಯಾಮಲಾ ನಗರ (ಕೊತ್ತಪೇಟ) ದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೇಸರಿ, ಅರಿಸಿನದ ನೀರು, ಬೇವಿನಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆಯಾಗುವಾಗ, ಜನರು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಮಲಮ್ಮಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ದೇವಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಅವಳ ತವರುಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವಿಯ ತಂಗಿಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಲ್ಲಮಾರಮ್ಮ, ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮ, ಗಂಟಾಲಮ್ಮ, ಪುಂತಲಮ್ಮ, ಗಂಗಾಳಮ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಗೆ ಬಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು, ದೇವಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆನಪರ್ತಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಮಲ, ಗುಡಿಯಲ್ಲಿನ ೧೨ ಕಂಬಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Uma_Markandeya_Swamy_Temple_Gopuram.jpg|thumb| ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] === ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಮೃಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮರುದಾವತಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯದ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಯಮನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ, ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1000 ಚದರ ಗಜಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರೇಡ್-I ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sri_Sarangadhareswara_Swamy_Temple.jpg|thumb| ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾ]] === ಶ್ರೀ ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೊರುಕೊಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೆಂಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರಂಗಧರ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಧರನ ನಡುವೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ಸಾರಂಗಧರನ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಘನಾಧ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾರಂಗಧರನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪೂರ್ಣದೇಹಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Shri_Mahakaleshwara_temple_in_Rajahmundry.jpg|thumb| '''ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,''' ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] === ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=రెండో ఉజ్జయిని.. రాజమహేంద్రవరం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/first-mahakaleshwar-temple-south-rajamahendravaram-1452823 |access-date=2023-09-10 |website=Sakshi |language=te}}</ref> ಇದು ಎರಡನೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಪಗಲು ವೆಂಕಟ್ ರಾವ್. ಈ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೬೪ ಉಪಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ರಾಜಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜಗೋಪುರವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳಿವೆ, <ref>{{Cite web |title=Women too to take part in Bhasma Abhishekam in newly-built Sri Mahakaleshwar temple in Andhra |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/02/women-too-to-take-part-in-bhasma-abhishekam-in-newly-built-sri-mahakaleshwar-temple-in-andhra-2437061.html |access-date=2023-09-10 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Sri_Uma_Kotilingeswara_Swamy_Temple_at_Kotilingala_Revu.jpg|thumb| ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ದತ್ತ ಮುಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೌತಮಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. * ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮ ಸಮೇತ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸಮೇತ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. * ಆರ್ಯಪುರಂನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಅನ್ನವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ === [[ಚಿತ್ರ:Aalaya_nruthya_kalaxetram.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನೃತ್ಯರಂಗದ ನೃತ್ಯವಿಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಮರಣಿಕೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Telugu_talli_statue_saraswati_ghat.jpg|thumb| ಸರಸ್ವತಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಲುಗು ತಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ನೃತ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ: ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದ್ಯಾನವನ * ಸೈನಿಕರ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲಾಲಾ ಚೆರುವು: [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. == ಗಣ್ಯರು == ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟು ಆದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅಲಿ (ನಟ) ಕಲ್ಲೂರಿ ವೆಂಕಟ ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕುಂದೂರಿ ಈಶ್ವರದತ್ತು ಕೋಕಾ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಗರಿಕಪಾಟಿ ರಾಜಾರಾವ್ ಗರಿಮೆಳ್ಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್ ಟಂಗುಟೂರಿ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮಾರಾವು ವರದಾ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಮಾದೇಟಿ ರಾಜಾಜಿ ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನೇದುನೂರಿ ಗಂಗಾಧರಂ ನ್ಯಾಪತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂತುಲು ಭಮಿಡಿಪಾಟಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮಧಿರ ಸುಬ್ಬನ್ನ ದೀಕ್ಷಿತುಲು ಮಲ್ಲಂಪಲ್ಲಿ ಶರಭೇಶ್ವರ ಶರ್ಮ ಟಿ.ರಾಘವಾಚಾರಿ ಸಪ್ಪಾ ದುರ್ಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಜಯಪ್ರದ ಅರಸಿಶ್ರೀ * ಗಂಧಮ್ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು: ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆದನಂದಿಪಾಡು ಬಳಿಯ ಪುಸುಲಗ್ರಾಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ದುಮ್ಮುಗುಡೆಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗೋದಾವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವ್ವಿಡಿ ಲಿಂಗರಾಜು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗಿ ಸೇರಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ಘಾಟ್ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ' ವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸಣ್ಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋದಾವರಿ ಘಾಟ್‌ಗೆ "ಗಂಧಂ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು ಘಾಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * ಈಶ್ವರ ವರಾಹ ನರಸಿಂಹಂ: ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೬೯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಲೋಪವಾಗದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಶ, ಕೇನ, ಕಟ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ, ಮನಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತವಾದ, ನಿರುಕ್ತ ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಮಾಲಾ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == '''ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು/ಜರ್ನಲ್ ಗಳು :''' == ಕಲೆಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಹಂಗ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾಣಿ - ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ತನಿಖಾ ಮಾಸಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ. == ದೃಶ್ಯಾವಳಿ == <gallery widths="200" perrow="4"> ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Airport_1.jpg|alt=విమానాశ్రయం| ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Devi_chowk2.JPG|alt=దేవీ చౌక్ కూడలి| ದೇವಿ ಚೌಕ್ ಚಿತ್ರ:Rjy Municipal corporation office.jpg|ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿ ಚಿತ್ರ:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg|alt=మొదటి, రెండవ వంతెనలు| ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೇತುವೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Rail_Cum_Road_Bridge_on_Godavari_at_Rajahmundry.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన| ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್‌ ಡೆಕರ್ ಸೇತುವೆ ಚಿತ್ರ:Rjy_city_view_from_rail_cum_road_bridge.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన మీద నుండి రాజమండ్రి నగర దృశ్యం| ರೈಲು - ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ನೋಟ. ಚಿತ್ರ:Rjy_rajarajanaderna.JPG|alt=పుష్కర ఘాట్ కి ఎదురుగా ఉన్న రాజరాజనరేంద్రుడు విగ్రహం| ಪುಷ್ಕರ್ ಘಾಟ್‌ನ ಎದುರಿನ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] b3zziu0lcl67mmpdr02pkihd7xaayjp 1434281 1434278 2026-10-24T17:02:21Z A826 72368 1434281 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ | nickname = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ | type = ನಗರ | image = Sunset at Godavri.JPG | caption = ಗೋದಾವರಿ ಕಮಾನು ಸೇತುವೆ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ | image_seal = | map_alt = | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|17|0|32.816|N|81|46|42.24|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ | subdivision_name1 = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ | subdivision_type2 = ಪ್ರದೇಶ | subdivision_name2 = ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರ | subdivision_type3 = ಜಿಲ್ಲೆ | subdivision_name3 = ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ | established_title = | established_date = | founder = ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ | named_for = ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ | government_type = ನಗರ ಪಾಲಿಕೆ | governing_body = ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ನಗರ ಪಾಲಿಕೆ (RMC)<ref>{{cite web |archive-date=20 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220064438/https://rajahmundry.cdma.ap.gov.in/en/rajamahendravaram-municipal-corporation |website=Rajamahendravaram Municipal Corporation |language=en |access-date=13 August 2023 |title=Rajamahendravaram Municipal Corporation |url=https://rajahmundry.cdma.ap.gov.in/en/rajamahendravaram-municipal-corporation}}</ref><br/>ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (RUDA)<ref name="thehansindia.com">{{Cite web|title=Greater Rajamahendravaram Municipal Corporation (GRMC)|url=https://www.thehansindia.com/andhra-pradesh/rajamahendravaram-civic-body-gets-greater-status-596995|date=14 January 2020|via=thehansindia.com}}</ref> | Head of the City = | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref name="civicbody" /> | area_metro_footnotes = <ref name="profile">{{cite web|title=Municipality Profile|url=http://rajahmundry.cdma.ap.gov.in/en/municipality-profile|website=Rajahmahendravaram Municipal Corporation|access-date=14 May 2017|language=en|archive-date=21 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621002621/http://rajahmundry.cdma.ap.gov.in/en/municipality-profile|url-status=dead}}</ref> | area_total_km2 = 135.50 | elevation_footnotes = | elevation_m = 14 | population_footnotes = <ref name="civicbody">{{cite web|url=http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf|title=Municipalities, Municipal Corporations & UDAs|website=Directorate of Town and Country Planning|publisher=Government of Andhra Pradesh|access-date=23 June 2016|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717151418/http://dtcp.ap.gov.in/dtcpweb/ulbs/List%20of%20ULBs-27-2-2019.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="population">{{cite web|title=Census of India: Search Details|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=664241|website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=23 May 2017}}</ref> | population_total = 5,13,385 | population_metro = 6,60,000 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = | population_metro_footnotes = <ref name="UA">{{cite web|title=Agglomerations and Cities |url=http://www.citypopulation.de/India-Agglo.html|website=citypopulation.de}}</ref> | demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು | demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ | demographics1_info1 = ತೆಲುಗು | time_zone1 = ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = PIN | postal_code = 533 1xx | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = +91-883 | registration_plate_type = ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ | registration_plate = AP-05 (ಹಿಂದಿನ)<br /> AP-39 (30 ಜನವರಿ 2019 ರಿಂದ)<ref>{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203234146/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead |archive-date=3 February 2019 |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada}}</ref> | custom_label_sec1 = ನಾಮಮಾತ್ರ GDP (2023-24) | custom_data_sec1 = {{INRConvert|15693|c|=2024}}<ref>https://des.ap.gov.in/MainPage.do?mode=menuBind&tabname=publications{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | website = | footnotes = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 12 }} '''ರಾಜಮಂಡ್ರಿ''' (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ, ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಗೋದಾವರಿ]] ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸನಾಗಿದ್ದ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾಪಿ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ಪೋಲವರಂನಲ್ಲಿ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತ ಅಗಲವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಬಳಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕೆಳಗೆ, ಮುಖಜಭೂಮಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರದ ಹೆಸರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಎಂದು ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Staff Reporter |date=2015-10-17 |title=Rajahmundry is now 'Rajamahendravaram' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/rajahmundry-is-now-rajamahendravaram/article7773072.ece |access-date=2020-07-26 |work=The Hindu |issn=0971-751X}}</ref> ಆದಿಕವಿ [[ನನ್ನಯ]] ಇಲ್ಲಿಂದ ಬಂದವನಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಸಾಹಿತ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಈ ಸ್ಥಳದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಗ್ರಾಮವು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹೀಗೆ, ವಿವಿಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ''ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. <ref name="profile0">{{Cite web |title=Introductory |url=http://rajahmundrycorporation.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904051920/http://rajahmundrycorporation.org/ |archive-date=2014-09-04 |access-date=3 September 2014 |website= |publisher=Rajahmundry Municipal Corporation}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Chalukya_vaibhavam.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವು ಈ ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Railway_station_01.JPG|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] === ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಷಯಗಳು === ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಅಮ್ಮರಾಜ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೧೯-೯೩೪) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಅವಶೇಷಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜವಂಶದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೨೨ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಈ ನಗರವು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಜನವಸತಿ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=19th century coins unearthed from an Andhra Pradesh temple |url=https://www.ndtv.com/south/19th-century-coins-unearthed-from-an-andhra-pradesh-temple-533445 |website=NDTV.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rajahmundry to get back it's &#91;sic&#93; original name |url=http://www.metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215112330/http://metroindia.com/cities/article/26/07/2015/rajahmundry-to-get-back-it-s-original-name/9929 |archive-date=2015-12-15 |access-date=2022-07-10}}</ref> ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅರಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=5 July 2011 |title=All eyes on Rajahmundry central jail land |url=https://www.news18.com/news/india/all-eyes-on-rajahmundry-central-jail-land-381626.html |website=News18}}</ref> ನಂತರ ನಗರವನ್ನು ಕಾಕತೀಯರು, ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು, ಗಜಪತಿಗಳು, ಕರ್ನಾಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅರಸರು, ನಿಜಾಮರು, ಐರೋಪ್ಯರು ಮತ್ತು ಜಮೀನ್ದಾರರು ಆಳಿದರು. <ref name="history">{{Cite web |title=1000+ Years History (Since 919 AD) |url=http://www.rajahmundry.net/history.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081014151224/http://www.rajahmundry.net/history.aspx |archive-date=14 October 2008 |access-date=22 October 2008 |website=History of Rajahmundry |publisher=Rajahmundry.net}}</ref> ತೆಲುಗು ಕವಿ ಶ್ರೀನಾಥನು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ "ರುದ್ರಪದಮು" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಗೋದಾವರಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವಾಗ, ಅದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಪಾದವನ್ನು ತಲಪುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ರುದ್ರಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ಭೀಮ I ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೯೨-೯೨೨ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>K. Mallikharjunarao,''Recent Archaeological Finds at Rajahmundry – A Critical Study'' (Journal of the Andhra Historical Research Society)</ref><ref>https://www.jstor.org/stable/44139330</ref> ಆದರೆ ಈ ಗುಡಿಯ ಮೂಲ ಕಟ್ಟಡ ಈಗ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. <ref>[jstor.org]</ref> ಉಲುಘ್ ಖಾನ್ (ನಂತರದ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಿನ್ ತುಘಲಕ್) ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೩ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಒರುಗಲ್ಲು (ವಾರಂಗಲ್) ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೂ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹುಮಾಯೂನ್ ಗುಜ್ಜರ್ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು, ಅದು ಈಗ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ. ಮಸೀದಿಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಮೇಲಿನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಾಸನದಿಂದ ಇದನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಕಾಕತೀಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಪ್ರೋಲಯ ವೇಮ ರೆಡ್ಡಿ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೨೫ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ರೆಡ್ಡಿ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು. ಆದರೆ ನಗರವು ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ವೈಭವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೧ ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹರಿಚಂದನದೇವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಹಾಗೂ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಉತ್ಕಲದ ಪ್ರಭಾವವಿದ್ದುದನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಇತಿಹಾಸಗ್ರಂಥಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref> [en.wikisource.org] H. Morris, ''Godavari District Manual'' (Madras Presidency records)</ref> ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ (ತಾಳಿಕೋಟೆ) ಕಾಳಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡದ ಸುಲ್ತಾನನು ನಿಡದವೋಲ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ರಕ್ಕಸತಂಗಡಿ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಗೋಲ್ಕೊಂಡಾ ಸೇನೆ ರಾಜನಗರಂ, ಪೆದ್ದಾಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್ ಪ್ರಕಾರ ಕೋಟೆಯ ಮುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೭೧-೭೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref>[en.wikipedia.org]</ref> ಏನುಗುಲ ವೀರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಬಳಿಯ ವಡಪಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರಂತೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=ఏనుగుల |first=వీరాస్వామయ్య |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.372407 |title=కాశీ యాత్రా చరిత్ర |year=1941}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Rail_bridge_godavari.jpg|alt=|thumb|220x220px| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ]] ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೭೬,೩೩೩. ೨೦೦೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ಒಟ್ಟು ೩,೧೫,೨೫೧ - ಪುರುಷರು ೧,೫೮,೪೫೪ - ಮಹಿಳೆಯರು ೧,೫೬,೭೯೭ == ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:కోటిపల్లి_బస్సు_స్టేషను_.jpg|alt=|right|230x230px]] [[ಚಿತ್ರ:Paul_chowk_kamdukuri_veeresalingam.JPG|right|thumb| ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ]] === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ === ಪಾಲ್ ಚೌಕ್, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಇದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಇದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಘಟನೆಯ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಜೆಟ್ಟಿ ಟವರ್‌ಗಳು, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮೂರು ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು, [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಟಿ.]] [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ರಾಮರಾವ್]] ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ. ಮೇ 6, 1929 ರಂದು, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಯವರು ಪಾಲ್ ಚೌಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. === ಇನ್ನೀಸ್‌ ಪೇಟೆ === ಇದನ್ನು ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಇನ್ನಿಸಿನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇನ್ನೀಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ಇವೆ. ೧೯೧೦ ರಿಂದ, ಇನ್ನಿಸ್‌ಪೇಟೆಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಕುಮಾರಿ ಟಾಕೀಸ್‌ನಿಂದ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜಿನವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಆಲ್ಕಾಟ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ === ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಆಲ್ಕಾಟ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. === ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆ === ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸು ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಯೆಡ್ಲ ರಾಮದಾಸರು ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಅಹಿಂಸಾತತ್ವವನ್ನು ಹರಡಿದರು. ರಾಮದಾಸು ಪೇಟೆಯು ಕೋರುಕೊಂಡ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಟಿ. ಬಿ. ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ - ಕ್ವಾರಿಯ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಗಾಯಕನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವರು ಟಿ.ಬಿ. ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ಷಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. === ಆರ್ಯಪುರಂ === ೧೮೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ಈ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ೧೩೦ ಮನೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬೀದಿಗಳು ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ತೊಂಬತ್ತು ಜನರು ಪೂಜಾರಿಗಳು. ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇದನ್ನು ''ಆರ್ಯಪುರಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ೧೮೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಯಪುರಂ ಅನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸಬ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಲಿಸ್ಟರ್‌ಪೇಟ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಎ. ಬಿ. ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್ ಅವರು ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆರ್ಯಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆ ಬೀದಿಯ ಹೆಸರು ಎ.ಬಿ.ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಬೀದಿ. ಮುಂದೆ ಆರ್ಯಪುರಂ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮ ಬಾಲ ಭಕ್ತ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಂಕಾಯಲವಾರಿ ಬೀದಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಆರ್ಯಪುರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು. === ಸೀತಂಪೇಟೆ === ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕಾಂಡ್ರೇಗುಲ ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ ತಾಯಿ ''ಸೀತೆಯ'' ನೆನಪಿಗಾಗಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪೂಜಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೀತಂಪೇಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆ ಇತ್ತು, ಅದನ್ನು ಸೀತಮ್ಮ ಕೆರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ, ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೀತಂಪೇಟೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಅವತಾರ್ ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ಕೇಂದ್ರವು ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಯ ಗುಮ್ಮಿಡಾಲವಾರಿ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಮೆಹರ್ ಬಾಬಾ ೧೯೫೩, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು. === ಜಾಂಪೇಟೆ === ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಾಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಉಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನೇಕಾರರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಗೌವ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ ಎಂಬ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಮನೆ ನಿವೇಶನಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಮಾರಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಜಾಂಪೇಟ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ಇನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮಗ್ಗವಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜವಳಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಆಂಧ್ರ ಕೇಸರಿ ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ಅವರು ಜಾಂಪೇಟ್‌ ಕೂಡುಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ]] ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದರು. === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆ === ದಾನವಾಯಿಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವೂ ಇದೆ. === ನಾಗುಲಚೆರುವು === ಪ್ರಸ್ತುತ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಇರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಾಗಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಜನಬಳಕೆಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ತೋಡಿದ ನಾಗುಲ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಪೋತುಲ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ''ಸುರಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಮಜಿಗ್ಯಾ'' ಅವರು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಈಗ ನಾಗುಲ ಚೆರುವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಂಗರಾಜುಪೇಟೆ === ೧೮೭೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬಣ್ಣ ಹಾಕುವುದು ಮತ್ತು ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೊಂಧಿಲಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ '''ರತ್ನಂ ಕಲಾಲು (ರತ್ನದ ಪೆನ್ನುಗಳು)''' ಉದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ವೀರಭದ್ರಪುರಂ === ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ, ದುವ್ವೂರಿ ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಂಬಗಳ ಕೆರೆಯ ಬಳಿಯ ತನ್ನ ೧೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಗಸರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಆತನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವೀರಭದ್ರಪುರಂ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗಿನ ಸುಭಾಷ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಗೆ ಸೇರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರಾದೃೂ ಮುಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪುರಸಭೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ವೀರಭದ್ರ ರಾವ್ ಅವರು ಕಂಬಗಳಕೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಿಷನ್‌ಗೆ]] ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯಾದ ಆಯಕರ್ ಭವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಕೂಡುಸ್ಥಳವನ್ನು ವಿವೇಕಾನಂದ ಚೌಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಶೇಷಯ್ಯ ಮೆಟ್ಟ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಎಂಬುವನಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಶೇರ್ ಶಾಹಿಬ್ ಅವರ ನಿವಾಸವು ಈಗ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಳೆಯ ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. === ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಮೈದಾನ === ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೪೭ ರವರೆಗೆ, ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಕರ್ನಲ್ ಡಿ. ಎಸ್‌. ರಾಜು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಡಾ. ಬ್ರಹ್ಮಜೋಸುಲ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟನು. === ಮೆರಕ ಬೀದಿ === ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕರ್ನಾಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಪತನದ ನಂತರ, ಚಂದ್ರಗಿರಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ಜನರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪುರಭವನವು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ವಲಸಿಗರು ತೆಲುಗು ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ಮನೆತನದ ಹೆಸರುಗಳು ಕಂದುಲ, ಪೋತುಲ, ಮುತ್ತಂಗಿ, ಕತ್ತುಲ, ಯರ್ರಾ, ನರ್ರಾ, ನೀಲಂ, ಕಂಚುಮೃತಿ, ನಡಿಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಯಪುನಂದ. ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಸಹ, ಈ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಆಯುಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವಂಶಾವಳಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ದೇವರು ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ. ವೇಣು ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಉತ್ಸವದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಈ ಬೀದಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬೀದಿಗೆ ಮೆರಕಬೀದಿ ಅಂದರೆ "ತೇರುಬೀದಿ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. === ಶ್ರದ್ಧನಾನಂದ ಘಾಟ್ === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಪತ್ರಿಕೆ ಕಚೇರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಈ ಘಾಟ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಘಾಟ್‌ಗೆ ದೆಹಲಿಯ ಆರ್ಯ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಶ್ರದ್ಧಾನಂದರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ ಇತ್ತು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಕ್ಕೇರಿದಾಗ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮುಳುಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರ ಆಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು, ತೆನ್ನೇಟಿ ವಿಶ್ವನಾಥಂ, ಕಳಾ ವೆಂಕಟ ರಾವ್ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. === ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲು === [[ಚಿತ್ರ:Mruthyunjayudu_statue_Fort_gate.jpg|right|thumb|ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಕೋಟ ಗುಮ್ಮಂ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ ಇರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಕೋಟೆಯ ಬಾಗಿಲು ಈಗ ನೋಡಲು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜಂತಾ ಹೋಟೆಲು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೋಟಾ ಗುಮ್ಮಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು೮ ರಿಂದ ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕಂದಕ (ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ) ಬೀದಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಗೋದಾವರಿಯಿಂದ ತೋಡಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಕಾಲುವೆ. ಶತ್ರುಗಳು ಕೋಟೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಈ ಕಂದಕವನ್ನು ತೋಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ೨೦ ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಅಗಲವಿತ್ತು. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯು ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ೧೮೯೭-೧೯೦೦ ರ ನಡುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ದ್ವಾರವನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ಥರ್ ಕಾಟನ್ ಅವರ ಮಗಳ ಸಮಾಧಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. === ಕಂಬಮ್ ಚತ್ರ, ಕಂಬದ ಕೆರೆ === ಶ್ರಾದ್ಧ ತಿಥಿ ನಡೆಸಲು ಒಂದು ಚತ್ರವನ್ನು ೧೮೪೫-೧೮೫೦ ರ ನಡುವೆ ಕಂಬಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ಪಂತುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆರೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಗೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆರೆ ಅಗೆತದ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸಿ ಈ ಚತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರಂಥೆ. ಈಗ ಚತ್ರ ಪಾಳುಬಿದ್ದಿದೆ. ಕೆರೆ ಮಾತ್ರ ಸದಾ ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. == ಆಡಳಿತ == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು ೫೦ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಿಸ್ತಾರ {{Convert|44.50|km2|mi2|abbr=on}} . <ref name="census">{{Cite web |title=District Census Handbook – East Godavari |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2814_PART_B_DCHB_EAST%20GODAVARI.pdf |access-date=6 November 2015 |website=Census of India |page=3,16–17 |format=PDF}}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == {{ప్రధాన వ్యాసం|రాజమండ్రి_లో_రవాణా}} === ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_bus_complex.JPG|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ಈ ನಗರವು [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಿಸ್ ಆಟೋಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಆರ್. ಟಿ. ಸಿ. ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ: ಬಸ್ ನಿಲಯಂ, ಗೋಕವರಂ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹೈಟೆಕ್ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. === ರೈಲು ಸೌಲಭ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:New_godavari_stn.JPG|right|thumb| ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] [[ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_railway_station1.jpg|right|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿ [[ಚೆನ್ನೈ]] - [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯು ಗೋದಾವರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೦೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ (ಹ್ಯಾವ್ಲಾಕ್ ಸೇತುವೆ) ನಿರ್ಮಿಸಿದಾಗ ಗೋದಾವರಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಸಂಚಾರದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡನೇ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರೈಲು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್ ಡೆಕರ್‌ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರನೇ ರೈಲು ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವು ‌೧೯೯೦-೧೯೯೫ರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು. === ವಿಮಾನ ಸೌಕರ್ಯ === ಇದು ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರಪೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ . === ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ರೈಲು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಮೇಲೆ ಜನರು ದೋಣಿ ಮೂಲಕ ನದಿ ದಾಟುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಪಾಪಿಬೆಟ್ಟ, [[ಭದ್ರಾಚಲಂ]] ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಿಸೀಮಾಗಳಿಗೆ ಲಾಂಜ್ ದೋಣಿಗಳಿವೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ತೆಲುಗು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದರ ಶಾಖೆಯು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿಯ ಸಿದ್ದೇಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಇದರೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಿ ಕವಿ ನನ್ನಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ: ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶ ಲಿಂಗಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು - ಶ್ರೀಮತಿ ಕಂದುಕೂರಿ ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಹಿಳಾ ಜೂನಿಯರ್, ಪದವಿ, ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಹೈಯರ್ ತೆಲುಗು ಟೀಚಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್, S.K.V.T ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, S.K.V.T ಪದವಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಜಿ. ಕಾಲೇಜು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ): ಈ ಕಾಲೇಜನ್ನು ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. "ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್" ಎಂಬುವರು ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಮೆಟ್ಕಾಲ್ಫ್ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅಡಿವಿ ಬಾಪಿರಾಜು ಇಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ವಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಈ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಗೋದಾವರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (GIET): ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (RIET) ಆಚಾರ್ಯ ಎನ್.ಜಿ. ರಂಗ ಕೃಷಿ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಲ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಡಾ. ಅಲ್ಲು ರಾಮಲಿಂಗಯ್ಯ ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು: ಇದನ್ನು ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಜಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಎಂ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿ.ಎಂ.ಆರ್. ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ. ವಸುರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ವಾಸುದೇವ ಸುಬ್ಬರಾಯದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ರತ್ನಕವಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಕೊಕ್ಕೊಂಡ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಗೌತಮಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಯಿತು. === ಸಿ. ಟಿ. ಆರ್. ಐ === ಕೇಂದ್ರೀಯ ತಂಬಾಕು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (CTRI): [[ತಂಬಾಕು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ತಂಬಾಕು ಕೃಷಿಯ ಪದ್ಧತಿ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ದೇಶಕ್ಕೆ ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನಿಂದ ಹರಡಿತು. == ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == * [[ ಎಪಿ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]]: ಪೇಪರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ * ವಿಜ್ಜೇಶ್ವರಂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾಗಿದೆ. ONGC (ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ನಿಗಮ) (ನವರತ್ನ) ತನ್ನ ಕೃಷ್ಣಾ-ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಯೋಜನೆಯ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. * [[ಕೋಸ್ಟಲ್ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸದರ್ನ್ ಡ್ರಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಾಸ್ಯುಟಿಕಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಂದು ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ * ಹೊರಿಕಲ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕೇರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಧವಳೇಶ್ವರಂಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದೆ. * ಕಡಿಯಂ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ - ಕಡಿಯಂ * ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಸಸ್ಯ ನರ್ಸರಿಗಳು - ಕಡಿಯಾಪುಲಂಕ * ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು, ಜೇಗುರುಪಾಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ - ಜೇಗುರುಪಾಡು * ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಹಕಾರಿ ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್- ಲಾಲಚೆರುವು * ಸರ್ವರಾಯ ಶುಗರ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, (ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ ಬಾಟ್ಲಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್)-ವೇಮಗಿರಿ * ನೈಲೋಫಿಲ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಗುಂಡುವಾರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿ. ಕಾರ್ಖಾನೆ - ಧವಲೇಶ್ವರಂ * ಗೋದಾವರಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ - ಪಿಡಿಂಗೋಯಿ * ರತ್ನಂ ಬಾಲ್ ಪೆನ್ ವರ್ಕ್ಸ್ == ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ == 93.5&nbsp;MHz (Red.FM) ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಎಫ್‌ ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ === [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ''ದುರ್ಗಾ ಸಿನೆಟೌನ್ ಅನ್ನು'' ೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ ನಿಡಮರ್ತಿ ಸೂರಯ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೪ ಸಿನಿಮಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. === ಕಲೆ === ಇಲ್ಲಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಇದೆ, ಇದು ತನ್ನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ, ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮರಾವ್ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ''ಕೃಷ್ಣ ಲೀಲಾ'', ''ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಗೋದಾವರಿ'', ''ಕಥಿಯಾವಾರ್'', [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಗೌತಮ ಬುದ್ಧನ]] ಕುರಿತ ''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ರಾಗೋದ್ಯಮ್'' ಮತ್ತು [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರ]] ಕುರಿತ ''ನಂದಿ ಪೂಜೆ'' ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 August 2015 |title=Damerla Rama Rao Art Gallery: a picture of neglect |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/damerla-rama-rao-art-gallery-a-picture-of-neglect/article7523945.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> === ಗೋದಾವರಿ ಪುಷ್ಕರ === ಪುಷ್ಕರ: ಗುರು ಗ್ರಹವು ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ 12 ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ 'ಪುಷ್ಕರಗಳು' ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಪುಷ್ಕರ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರದಿಯಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Godavari Pushkaralu 2 |url=http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520233603/http://godavaripushkaralu.co.in/index.html |archive-date=2016-05-20 |access-date=2 July 2016 |website=godavaripushkaralu.co.in}}</ref> ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ''ಕೋಟಿ ಲಿಂಗ ಘಾಟ್'' ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 February 2016 |title=Iconic Kotilingala Ghat loses its sheen |url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/iconic-kotilingala-ghat-loses-its-sheen/article8293818.ece |access-date=2 July 2016 |work=The Hindu}}</ref> == ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Godavari_matha_statue.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಿರುವ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಯ]] ಪ್ರತಿಮೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Rajamahendravaram_ghats.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಘಾಟ್‌ಗಳು]] === ಗೋದಾವರಿ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ === ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ನಿತ್ಯ ಆರತಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಕಾರ್ತಿಕ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ವೇದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ನಗರದ ಜನರಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ದೇವಿಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು]] ಕೋಟಗುಮ್ಮಂನಲ್ಲಿರುವ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಕುಂಭ ಆರತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಕಾಟನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಆನಕಟ್ಟಾ === ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಸರ್ ಆರ್ಥರ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಟನ್ ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಅವರು ನಗರದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ‌೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. === ರಾಳ್ಲಬಂಡಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಇಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ರಾಜರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಆರ್ಯಭಟ ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ನಗರದ ಹೌಸಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಕಾಲನಿಯಲ್ಲಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಉದ್ಯೋಗಿ ಪೆದ್ದಿಂಟಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿಯವರು, [[ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಜ್ಞಾನ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ತಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ]] ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. === ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ === ಡಚ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದೂಕುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮೂರು ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಿಂಡಿ ಕೊರೆದು, ಬೇಕಾದಾಗ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮದ್ದಿನಮನೆಗಳು ೧೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರ, ೧೦ ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೧೦ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದೆ, ಎರಡನೆಯದು ಪುರಸಭೆಯ ಕಚೇರಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ದ್ವಾರದ ಎದುರು ಇದೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು ಅಪ್ಸರಾ ಹೋಟಲ್ ಬಳಿಯ ಹಳೆಯ ಉಪ-ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕಚೇರಿಯ ಹಿಂದೆ ಇದೆ. ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ನಂತರ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಡಚ್ಚರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ಅವರು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ಡಿಐಜಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯೆಂದರೆ ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿವೆ), ಇದು ಗಜಪತಿಗಳ ರಾಜ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಒಂದು ಕಾಲುವೆ ಈ ಜೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಕಾಲುವೆಯ ಹಾದಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೭ ರಿಂದ, ಈ ಜೈಲಿಗೆ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ೩೫ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಜೈಲು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜೈಲು. ಕಂಬದ ಕೆರೆಯಿಂದ ವೈ-ಜಂಕ್ಷನ್ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು (ಕಲಾ ಕಾಲೇಜು) ಎದುರು ನೂರು ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲು ತಲುಪಬಹುದು. === ದೇವಾಲಯಗಳು === === ಶ್ಯಾಮಲಾಂಬ (ಸೋಮಲಮ್ಮ ಗುಡಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸೋಮಲಮ್ಮ ದೇವಿಯನ್ನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದೇವತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ಯಾಮಲಾ ನಗರ (ಕೊತ್ತಪೇಟ) ದಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದಿಂದ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೇಸರಿ, ಅರಿಸಿನದ ನೀರು, ಬೇವಿನಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ದೇವಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡಿಗೆಯಾಗುವಾಗ, ಜನರು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸೋಮಲಮ್ಮಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ದೇವಿ ತನ್ನ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಯಿಂದ ಅವಳ ತವರುಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವಿಯ ತಂಗಿಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗೊಲ್ಲಮಾರಮ್ಮ, ಮುತ್ಯಾಲಮ್ಮ, ಗಂಟಾಲಮ್ಮ, ಪುಂತಲಮ್ಮ, ಗಂಗಾಳಮ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಡಿಗೆ ಬಂದು ದೇವಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು, ದೇವಿಯು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅತ್ತೆಯ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಗಳು ರಾಜಮಹೇಂದ್ರಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ. ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರು ಒಂದು ಗುಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಆನಪರ್ತಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇವಾಲಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು, ಅದರ ಮೇಲಿರುವ ಕಮಲ, ಗುಡಿಯಲ್ಲಿನ ೧೨ ಕಂಬಗಳು, ಕಲ್ಯಾಣಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಭದ್ರವಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Uma_Markandeya_Swamy_Temple_Gopuram.jpg|thumb| ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] === ಶ್ರೀ ಉಮಾ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಮೃಕಂಡ ಮಹರ್ಷಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮರುದಾವತಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಶಿವನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಆಯುಷ್ಯದ ಮಗುವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಮಗುವಿಗೆ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಶಿವನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ಯಮನ ಹಿಡಿತದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಅಮರತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರ, ಚೋಳ ರಾಜರು ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ರಾಜರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಈಗಿನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1000 ಚದರ ಗಜಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ ದತ್ತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಗ್ರೇಡ್-I ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Sri_Sarangadhareswara_Swamy_Temple.jpg|thumb| ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾ]] === ಶ್ರೀ ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಸಾರಂಗಧೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಾರಂಗಧರ ಮೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದಿಂದ ಕೊರುಕೊಂಡದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ವೆಂಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದನು. ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಾರಂಗಧರ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇದ್ದರು. ಚಿತ್ರಾಂಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರಂಗಧರನ ನಡುವೆ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನು ಸಾರಂಗಧರನ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಆಕ್ರಂದನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಘನಾಧ ಎಂಬ ಶಿವಭಕ್ತನ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಾರಂಗಧರನು ಶಿವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ ಪೂರ್ಣದೇಹಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. [[ಚಿತ್ರ:Shri_Mahakaleshwara_temple_in_Rajahmundry.jpg|thumb| '''ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ,''' ರಾಜಮಂಡ್ರಿ]] === ಶ್ರೀ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ === ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಾಕಾಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯ ಗೋದಾವರಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |date=2022-05-01 |title=రెండో ఉజ్జయిని.. రాజమహేంద్రవరం |url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/first-mahakaleshwar-temple-south-rajamahendravaram-1452823 |access-date=2023-09-10 |website=Sakshi |language=te}}</ref> ಇದು ಎರಡನೇ ಉಜ್ಜಯಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಶ್ರೀ ಪಟ್ಟಪಗಲು ವೆಂಕಟ್ ರಾವ್. ಈ ಮಹಾಕಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ೬೪ ಉಪಗುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ರಾಜಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿ ರಾಜಗೋಪುರವು ೭೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾಮಂಟಪಗಳಿವೆ, <ref>{{Cite web |title=Women too to take part in Bhasma Abhishekam in newly-built Sri Mahakaleshwar temple in Andhra |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2022/apr/02/women-too-to-take-part-in-bhasma-abhishekam-in-newly-built-sri-mahakaleshwar-temple-in-andhra-2437061.html |access-date=2023-09-10 |website=The New Indian Express}}</ref> ಉಜ್ಜಯಿನಿ ದೇವಾಲಯದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಷೇಧವಿಲ್ಲ. === ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Sri_Uma_Kotilingeswara_Swamy_Temple_at_Kotilingala_Revu.jpg|thumb| ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]] * ದತ್ತ ಮುಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ : ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗೌತಮಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. * ಉಮಾ ರಾಮ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಇಲ್ಲಿ ಸೀತಾರಾಮ ಸಮೇತ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸಮೇತ ಕೋಟಿಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. * ಆರ್ಯಪುರಂನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಅನ್ನವರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಈ ಗುಡಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. === ಇತರೆ === [[ಚಿತ್ರ:Aalaya_nruthya_kalaxetram.jpg|thumb| ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದ ನೃತ್ಯರಂಗದ ನೃತ್ಯವಿಗ್ರಹಗಳ ಸ್ಮರಣಿಕೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Telugu_talli_statue_saraswati_ghat.jpg|thumb| ಸರಸ್ವತಿ ಘಾಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತೆಲುಗು ತಾಯಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ನೃತ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟಿಪಲ್ಲಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ: ಇದು ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. * ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಉದ್ಯಾನವನ * ಸೈನಿಕರ ಉದ್ಯಾನವನ, ಲಾಲಾ ಚೆರುವು: [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ|ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಹುತಾತ್ಮರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಈ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ರಲ್ಲಿದೆ. == ಗಣ್ಯರು == ಕಂದುಕೂರಿ ವೀರೇಶಲಿಂಗಂ ಪಂತುಲು ಟಂಗುಟೂರಿ ಪ್ರಕಾಶಂ ಪಂತುಲು ನನ್ನಯ್ಯ ಭಟ್ಟು ಆದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಅಲಿ (ನಟ) ಕಲ್ಲೂರಿ ವೆಂಕಟ ರಾಮಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕುಂದೂರಿ ಈಶ್ವರದತ್ತು ಕೋಕಾ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಗರಿಕಪಾಟಿ ರಾಜಾರಾವ್ ಗರಿಮೆಳ್ಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್ ಟಂಗುಟೂರಿ ಸೂರ್ಯಕುಮಾರಿ ದಾಮೆರ್ಲ ರಾಮಾರಾವು ವರದಾ ವೆಂಕಟರತ್ನಂ ಮಾದೇಟಿ ರಾಜಾಜಿ ದುರ್ಗಾಬಾಯಿ ದೇಶಮುಖ್ ನೇದುನೂರಿ ಗಂಗಾಧರಂ ನ್ಯಾಪತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪಂತುಲು ಭಮಿಡಿಪಾಟಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮಧಿರ ಸುಬ್ಬನ್ನ ದೀಕ್ಷಿತುಲು ಮಲ್ಲಂಪಲ್ಲಿ ಶರಭೇಶ್ವರ ಶರ್ಮ ಟಿ.ರಾಘವಾಚಾರಿ ಸಪ್ಪಾ ದುರ್ಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಜಯಪ್ರದ ಅರಸಿಶ್ರೀ * ಗಂಧಮ್ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು: ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪೆದನಂದಿಪಾಡು ಬಳಿಯ ಪುಸುಲಗ್ರಾಮದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಧವಳೇಶ್ವರಂ ಮತ್ತು ದುಮ್ಮುಗುಡೆಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಗೋದಾವರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೊವ್ವಿಡಿ ಲಿಂಗರಾಜು ಎಂಬ ಲೆಕ್ಕಿಗರಾಗಿ ಸೇರಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತುಹೋದ ಮೇಲೆ, ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಸಮಾಚಾರಂ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾನಂದ ಘಾಟ್ ಬಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ತಾವು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. 'ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ' ವು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಸಣ್ಣ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೋದಾವರಿ ಘಾಟ್‌ಗೆ "ಗಂಧಂ ಸೀತಾರಾಮಾಂಜನೇಯುಲು ಘಾಟ್" ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು. * ಈಶ್ವರ ವರಾಹ ನರಸಿಂಹಂ: ಅವರು ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೬೯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ವೈದ್ಯವೃತ್ತಿಗೆ ಲೋಪವಾಗದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದಂತೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈಶ, ಕೇನ, ಕಟ, ಪ್ರಶ್ನ, ಮುಂಡಕ, ಮಂಡೂಕ್ಯ, ತೈತ್ತಿರೀಯ, ಐತರೇಯ, ಚಂದೋಗ್ಯ, ಬೃಹದಾರಣ್ಯಕ, ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ, ಮನಸ್ಮೃತಿ, ವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ, ಅದ್ವೈತವಾದ, ನಿರುಕ್ತ ಮುಂತಾದ ವೈದಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ತೆಲುಗಿಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುವಂತೆ "ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠಮಾಲಾ" ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ ಕೈಪಿಡಿಯನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. == '''ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು/ಜರ್ನಲ್ ಗಳು :''' == ಕಲೆಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸಾಹಿತ್ಯದಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್‌ಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಮಂಡ್ರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ವಿಹಂಗ ಮಹಿಳಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ - ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾಣಿ - ಒಂದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬಹುಶಿಸ್ತೀಯ ತನಿಖಾ ಮಾಸಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ. == ದೃಶ್ಯಾವಳಿ == <gallery widths="200" perrow="4"> ಚಿತ್ರ:Rajahmundry_Airport_1.jpg|alt=విమానాశ్రయం| ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಚಿತ್ರ:Devi_chowk2.JPG|alt=దేవీ చౌక్ కూడలి| ದೇವಿ ಚೌಕ್ ಚಿತ್ರ:Rjy Municipal corporation office.jpg|ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಕಚೇರಿ ಚಿತ್ರ:Godavari_old_and_new_bridges_2.jpg|alt=మొదటి, రెండవ వంతెనలు| ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಸೇತುವೆಗಳು ಚಿತ್ರ:Rail_Cum_Road_Bridge_on_Godavari_at_Rajahmundry.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన| ರೈಲು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಡಬಲ್‌ ಡೆಕರ್ ಸೇತುವೆ ಚಿತ್ರ:Rjy_city_view_from_rail_cum_road_bridge.jpg|alt=రైలు, రోడ్డు వంతెన మీద నుండి రాజమండ్రి నగర దృశ్యం| ರೈಲು - ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯಿಂದ ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ನಗರದ ನೋಟ. ಚಿತ್ರ:Rjy_rajarajanaderna.JPG|alt=పుష్కర ఘాట్ కి ఎదురుగా ఉన్న రాజరాజనరేంద్రుడు విగ్రహం| ಪುಷ್ಕರ್ ಘಾಟ್‌ನ ಎದುರಿನ ರಾಜರಾಜನರೇಂದ್ರ ಪ್ರತಿಮೆ </gallery> == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] k0b14tsr2rdqmbtt86igjkxyf31jekv ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಗೋವಿಂದ 3 187922 1434272 2026-10-24T16:17:21Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434272 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಗೋವಿಂದ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೭, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 08pz2llm4pq5lkuqn7bmwkrvu6qz6ew ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಸುಮಂಗಲಾ 3 187923 1434279 2026-10-24T16:51:44Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434279 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಸುಮಂಗಲಾ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೨೧, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 9eu8vepnwqzyulslc1d4s3gvees29qc ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gouri Gangadhar 3 187924 1434284 2026-10-24T17:36:41Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434284 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Gouri Gangadhar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೦೬, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) j7oqqsd8d2wdephnmbyk9twxmvnd976 ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nagaratna basavaraj 3 187925 1434286 2026-10-24T17:39:01Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434286 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Nagaratna basavaraj}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೦೯, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 9tcgg70n896d6kc3camxwthkj37nefp ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Muhammadmusthafa1256 3 187926 1434303 2026-10-24T20:03:48Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434303 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Muhammadmusthafa1256}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೧:೩೩, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) d0mp68mkk5sy7p0dcg3ybcwm4tw0z5p ಸದಸ್ಯ:Muhammadmusthafa1256 2 187927 1434304 2026-10-24T20:09:09Z Muhammadmusthafa1256 102669 ಹೊಸ ಪುಟ: ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಾರಾಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಗ್ರಾಮವಾದ ಉಜಿರೆಬೆಟ್ಟು (Ujirebettu) ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಕರ್... 1434304 wikitext text/x-wiki ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕಾರಾಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಗ್ರಾಮವಾದ ಉಜಿರೆಬೆಟ್ಟು (Ujirebettu) ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಕರ್ತರು ಊರಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದ '''ದಿವಂಗತ ಹಸನಬ್ಬ ಹಾಜಿ (ಹಸನ್ ಬ್ಯಾರಿ)''' ಅವರು. ಊರಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಹೆಗಲು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಇವರು, ಜಾತಿ-ಮತ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಬೇಕಾದ ಸತ್ಪುರುಷರಾಗಿದ್ದರು. '''ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ:''' ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಉಜಿರೆಬೆಟ್ಟು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ರಸ್ತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಡ ಮಕ್ಕಳು ವಿದ್ಯಾವಂತರಾಗಬೇಕೆಂಬ ದೂರದೃಷ್ಟಿ ಹಸನಬ್ಬ ಹಾಜಿ ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದಿಂದ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟರು. ಇವರ ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ಉಜಿರೆಬೆಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೂರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳು ಸುಶಿಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬಾಳುತ್ತಿವೆ. '''ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ:''' ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ನೆಲೆಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಉಜಿರೆಬೆಟ್ಟು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ಮದರಸಾಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಸನಬ್ಬ ಹಾಜಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಊರುಗಳ ಜನರು ಇಂದಿಗೂ, ''"ಹಸನಬ್ಬ ಹಾಜಿ ಅವರು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ಉಜಿರೆಬೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ, ಮಸೀದಿಗಳು ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ"'' ಎಂದು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. '''ಅಚ್ಚಳಿಯದ ನೆನಪು:''' ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಜೀವನ ಕೊನೆಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಊರಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅಮರವಾಗಿವೆ. ಉಜಿರೆಬೆಟ್ಟು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲೂ, ಅಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳ ಅಕ್ಷರ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲೂ ಹಸನಬ್ಬ ಹಾಜಿ ಅವರ ಹೆಸರು ಸದಾ ಜೀವಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ---- 6qfsnysoogre5zwhl9gn7rd188fsjlb ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nagaratna nayak 3 187928 1434325 2026-10-25T02:35:44Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434325 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Nagaratna nayak}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೮:೦೫, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 06c82kj6osiaql8tg829s2r6xnzqw0m ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Chaithravasanth Vachaiva 3 187929 1434328 2026-10-25T04:17:30Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434328 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Chaithravasanth Vachaiva}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) qpvjrdmw7gl4fgjtq7i4y8nuccyi23n ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Revankar family 123 3 187930 1434330 2026-10-25T04:34:04Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434330 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Revankar family 123}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೪, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) ksdnxnzs08cr47rxyr2syneercu6t8w ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:The unknown420 3 187931 1434332 2026-10-25T05:02:11Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434332 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=The unknown420}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೨, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) l3poavfutt94y4rnzpb4hvbmn6zyt8x ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Deva8088 3 187932 1434334 2026-10-25T05:56:31Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434334 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Deva8088}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೬, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) pyzha1239m6jemtei51h7jna7bfxqtu ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಶಿವರಾಜ್ ಮೈಲಾರ 3 187933 1434336 2026-10-25T06:38:59Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434336 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಶಿವರಾಜ್ ಮೈಲಾರ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೦೮, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) kz7zvc1pio6f34gwf2f8lb9kbzx3ygh ಸದಸ್ಯ:ಶಿವರಾಜ್ ಮೈಲಾರ 2 187934 1434338 2026-10-25T06:43:12Z ಶಿವರಾಜ್ ಮೈಲಾರ 102679 /* */ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟಗಾರರು 1434338 wikitext text/x-wiki ಹೌದು 18y05zss3u66nbhaxivrzwlkqlfhe41 ಸದಸ್ಯ:Anitay2981 2 187935 1434343 2026-10-25T07:43:26Z Anitay2981 102680 Complete village details is included in this article 1434343 wikitext text/x-wiki '''ವಿರುಪಾಪುರ''' ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಿಂಧನೂರು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮವು ವಿರುಪಾಪುರ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == ವಿರುಪಾಪುರವು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಸತಿಗಳಿವೆ. ಸಿಂಧನೂರು ಪಟ್ಟಣವು ಗ್ರಾಮದ ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ವಿರುಪಾಪುರವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ '''ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಗದ್ದಿಗೆಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ''' ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸುಮಾರು '''500–600 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು''' ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿಖರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಲವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಪುರಾತತ್ವ ಅಥವಾ ಶಾಸನದ ದಾಖಲೆಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. == ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಗದ್ದಿಗೆಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ == '''ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಗದ್ದಿಗೆಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನ'''ವು ವಿರುಪಾಪುರ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗದ '''ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ಸೋಮವಾರ''' ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ '''ಜಾತ್ರೆ''' ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ವಿರುಪಾಪುರ ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಭಕ್ತರು ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ಗ್ರಾಮದ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == ವಿರುಪಾಪುರದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. === UGHPS ವಿರುಪಾಪುರ === '''UGHPS ವಿರುಪಾಪುರ''' ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಗದ್ದಿಗೆಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಶಾಲೆಯು ಗ್ರಾಮದ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. === PM SHRI Govt High School Virupapur === '''PM SHRI Govt High School Virupapur''' ವಿರುಪಾಪುರ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಶಾಲೆಯು '''2014ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು'''. ಶಾಲೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ವರ್ಷ ಹಾಗೂ ಇತರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಶಾಲಾ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಬಹುದು. == ಕೃಷಿ == ವಿರುಪಾಪುರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ '''ಕೃಷಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು''' ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಭತ್ತ''' ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧನೂರು ಪ್ರದೇಶವು ನೀರಾವರಿ ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಭತ್ತ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆ == ವಿರುಪಾಪುರದ ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಗದ್ದಿಗೆಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ '''ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಕೊನೆಯ ಸೋಮವಾರದ ಜಾತ್ರೆ''' ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಜನರು, ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದಾಯದ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. == ಸಮೀಪದ ಸ್ಥಳಗಳು == '''ಗಾಂಧಿನಗರ'''ವು ವಿರುಪಾಪುರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿರುಪಾಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು '''10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಒಳಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ'''. ಗಾಂಧಿನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. == ಆಡಳಿತ == ವಿರುಪಾಪುರವು '''ವಿರುಪಾಪುರ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ'''ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. == ಸಾರಿಗೆ == ವಿರುಪಾಪುರವು ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸಿಂಧನೂರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಂಧನೂರು ಸಮೀಪದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಸಾರಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == 2011ರ ಜನಗಣತಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮವನ್ನು '''Virupapur''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾಮದ ಜನಗಣತಿ ಕೋಡ್ '''601093''' ಆಗಿದೆ. 2011ರ ಜನಗಣತಿ ಆಧಾರಿತ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಗ್ರಾಮದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ '''5,002''' ಆಗಿತ್ತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == - ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ – ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ. - ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು. - ವಿರುಪಾಪುರ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ದಾಖಲೆಗಳು. - UGHPS ವಿರುಪಾಪುರದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು. - PM SHRI High School Virupapurನ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು. - ಈಶ್ವರ ಮತ್ತು ಗದ್ದಿಗೆಪ್ಪ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅಥವಾ ಪುರಾತತ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == - [[ಸಿಂಧನೂರು]] - [[ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] - [[ಕರ್ನಾಟಕ]] - ವಿರುಪಾಪುರ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ rmmk3h64ei1r9k5731h8fdbyfsykz43 ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ramanagoudabiradar28 3 187936 1434347 2026-10-25T09:58:02Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434347 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Ramanagoudabiradar28}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೮, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 9snaxem3m4w8zg0wdaeao6j0y8y5shf ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Geetha monavi 3 187937 1434349 2026-10-25T10:06:44Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434349 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Geetha monavi}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೬, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 7ahsa23kcio4ju0dksqviwkhh0w514e ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gayatrivd 3 187938 1434351 2026-10-25T10:12:49Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434351 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Gayatrivd}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೨, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) e5vmpxafw4uqwlitq89v53o8qj4udtc